Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 167 2963413 2959281 2026-08-29T00:53:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963413 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Kaapstad | ander_naam = Cape Town {{en}}<br />iKapa {{xh}} | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | beeld_stadsilhoeët = Cape Town Montage 2015.png | beeld_alt = | beeldbyskrif = | beeld_vlag = Flag of Cape Town, South Africa.svg | beeld_seël = | beeld_skild = Coat of arms of Cape Town, South Africa.png | bynaam = "Moederstad" | slagspreuk = ''Spes Bona''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-wc-ct.html |title=Cape Town (South Africa) |publisher=Crwflags.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122005415/https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-wc-ct.html |archive-date=22 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>(''[[Latyn]]s vir: "Goeie Hoop"'')</small> | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= onderkant | kaart_onderskrif = | latd = 33 |latm = 55 |lats = 31 | longd = 18 |longm = 25 |longs = 26 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = | munisipaliteit = Stad Kaapstad | hoofplek = | stigtingsdatum = [[6 April]] [[1652]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=24 September 2016}}</ref> | regeringvoetnotas = <ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.capetown.gov.za/clusters/viewarticle3.asp?conid=12705 |title=Achmat Ebrahim is the new city manager of Cape Town |accessdate=25 Maart 2007 |last=Pollack |first=Martin |date=31 Mei 2006 |publisher=Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit |archive-date= 4 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080404124249/http://www.capetown.gov.za/clusters/viewarticle3.asp?conid=12705 |url-status=dead }}</ref> | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Geordin Hill-Lewis]] | leiertitel1 = Adjunkburgemeester | leiernaam1 = Eddie Andrews | leiertitel2 = Stadsbestuurder | leiernaam2 = Achmat Ebrahim | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 400,28 | oppervlak_metro_km2 = 2444.97 | hoogte_m = | hoogte_maks_m = | hoogte_min_m = | bevolkingvoetnotas = | bevolking_skat = | bev_skat_op = | bevolking_totaal = 433688 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = 3740026 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 1500 | bevolking_metro_voetnotas = <ref name="Stad Kaapstad">{{en}} {{cite web |title=City of Cape Town |url=http://www.statssa.gov.za/?page_id=1021&id=city-of-cape-town-municipality |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504032249/http://www.statssa.gov.za/?page_id=1021 |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | bevolking_demonym = | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = <ref name="cp_sensus">{{en}} {{cite web |url=https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/City%20research%20reports%20and%20review/2022_Census_Cape_Town_profile.pdf |title=Census 2022: Cape Town Profile |publisher=Stad Kaapstad |date=18 Desember 2023 |accessdate=8 Maart 2025 |archive-date=12 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712005903/https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/City%20research%20reports%20and%20review/2022_Census_Cape_Town_profile.pdf |url-status=dead }}</ref> | persent_swart = 45,7% | persent_kleurling = 35,0% | persent_asiër = 1,6% | persent_wit = 16,2% | persent_ander = 1,5% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name="Stad Kaapstad" /> | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 34,9% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 29,2% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 27,8% | demografie2_titel4 = Ander | demografie2_info4 = 8,1% | demografie2_titel5 = | demografie2_info5 = | poskode = 7700–8099 | poskode2 = 8000 | skakelkode = 27 (0)21 | sensuskode = 199041 | webwerf = [http://www.capetown.gov.za/ Kaapstad-munisipaliteit] }} '''Kaapstad''' ([ˈkɑːpstat], [[Engels]]: ''Cape Town'' [ˈkeɪptaʊn], [[Xhosa]]: ''iKapa'') is (as die wetgewende hoofstad) een van die drie hoofstede van die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]]. Dit is ook die setel van die Suid-Afrikaanse [[Parlement van Suid-Afrika|parlement]]. Die ander twee hoofstede is [[Pretoria]] (die uitvoerende hoofstad) en [[Bloemfontein]] (die geregtelike hoofstad).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> Hierbenewens is Kaapstad die administratiewe en parlementêre hoofstad van die provinsie [[Wes-Kaap]] en die naasgrootste stad in Suid-Afrika ná [[Johannesburg]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.statssa.gov.za/?page_id=1021&id=city-of-cape-town-municipality|title=Metropolitan Municipality|publisher=[[Statistiek Suid-Afrika]]|accessdate=12 Februarie 2019}}</ref> Die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] is die naasgrootste lughawe in die land ná [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|Johannesburg–O.R. Tambo]]. [[Lêer:Cape Town - Planet Imagery.jpg|duimnael|links|Satellietbeeld van Kaapstad]] Kaapstad lê aan die suidkus van Afrika en word ook die ''Moeder-stad'' van Suid-Afrika genoem. Die stad is oorspronklik as 'n verversingspos vir Nederlandse skepe op pad na [[Oos-Afrika]], [[Indië]] en die [[Verre-Ooste]] aangelê. Dit was ook een van die eerste permanente Europese nedersettings in [[Afrika suid van die Sahara]]. Hier het die leier van die Goringkhoina in 1652 met die Hollanders van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (in destydse Nederlands: ''Vereenigde Oostindische Compagnie, VOC'') kontak gemaak. Van 'n klein hawe het Kaapstad vinnig tot die grootste stad in Suid-Afrika ontwikkel, wat eers met die [[goud]]stormloop aan die [[Witwatersrand]] in 1887 deur die nuutgestigte Johannesburg verbygesteek is. Nogtans huisves Kaapstad volgens die sensus van 2011 met 'n bevolking van 1,3 miljoen die grootste [[Afrikaans]]sprekende gemeenskap van enige stad in Suid-Afrika. Dit is ook die enigste groot stad in die land waarin [[Kleurlinge|bruin Suid-Afrikaners]] 'n relatiewe meerderheid van die bevolking vorm. Kaapstad is danksy sy natuurskoon en sy ligging aan die voet van die wêreldbekende [[Tafelberg]] vandag een van die mees gesogte internasionale toeristebestemmings en 'n gunstelingstad van die internasionale rolprent- en reklamebedryf.<ref>{{en}} [http://www.kapstadt.com/unser-service/film-models/mountain-media-production/ ''www.kapstadt.com: Mountain Media Production''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615124707/http://www.kapstadt.com/unser-service/film-models/mountain-media-production/ |date=15 Junie 2008}}</ref> Volgens 'n studie in 2018 deur Mercer, oor die lewenskwaliteit in 231 stede regoor die wêreld, het Kaapstad die 94ste plek verwerf, die naasbeste in Suid-Afrika net ná [[Durban]]. Wat persoonlike veiligheid betref, staan Suid-Afrikaanse metropole egter op die onderste sporte van die leer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mobilityexchange.mercer.com/Portals/0/Content/Rankings/rankings/qol2018l852963/index.html |title=Quality of Living Ranking |publisher=Mercer.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227075749/https://mobilityexchange.mercer.com/Portals/0/Content/Rankings/rankings/qol2018l852963/index.html |archive-date=27 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Terwyl die chemiese bedryf van die 1970's af agteruitgegaan het en die plaaslike tekstiel- en skoennywerhede hulle in die 1990's teen goedkoop invoere vasgeloop het, het die vestiging van ondernemings uit die hoëtegnologiebedryf van Kaapstad en sy omgewing 'n spilpunt van navorsing gemaak. Reeds in 1987 het die Kaapstadse Stadsraad en die Kleinsake-ontwikkelingskorporasie met TegnoKaap (''TechnoCape'') 'n liggaam in die lewe geroep wat beleggings in die hoëtegnologiesektor bevorder het.<ref>Corporation for Economic Development: ''Growth: Journal of Development in Southern Africa'', Volumes 7-8, 1987, bl. 19</ref> == Etimologie == Ná sy stigting in 1652 is na die stad oorspronklik verwys as ''Cabo de Goede Hoop'', verkort tot ''Cabo'' of ''De Caab''. In die 18de eeu is na die stad verwys as ''Het Vlek van de Caab''. In die middel-18de eeu het die name "Kaapstad" en ''Cape Town'' ewe in gebruik gekom. Die [[Khoisan-tale|Khoisan-naam]] ''//Hui !Gaeb'' beteken "steenplek" en het oorspronklik na die [[Kasteel die Goeie Hoop]] verwys, maar deesdae verwys dit na die hele stad.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n109/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=109 |year=1987}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Map of the Western Cape with Cape Town highlighted.svg|duimnael|links|Kaapstad se ligging in die Wes-Kaap]] [[Lêer:Cape Town City.jpg|duimnael|Kaapstad se middestad, soos gesien vanaf die [[Kaapstad-hawe]]]] [[Lêer:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|duimnael|Kaapstad se sentrale sakekern, soos gesien vanaf Leeukop]] [[Lêer:Satellite image of Cape peninsula.jpg|duimnael|links|Kaapstad uit die ruimte gesien, met die uitsig oos oor die [[Kaapse Skiereiland]] en [[Valsbaai]] (agter) met [[Robbeneiland]] (links voor), [[Tafelberg]] (middel voor) en [[Kaappunt]] (regs voor)]] [[Lêer:At Greenpoint.jpg|duimnael|links|Sononder in [[Groenpunt]]]] [[Lêer:Blick auf Kapstadt.jpg|duimnael|Kaapstad, soos gesien vanaf Robbeneiland]] Kaapstad is in die suidweste van die Republiek van Suid-Afrika en die provinsie Wes-Kaap aan die Tafelbaai van die [[Atlantiese Oseaan]] geleë. Die stad staan internasionaal bekend vir sy ligging aan die voet van Tafelberg, 'n groot, platoagtige bergmassief met 'n hoogte van 1&nbsp;086 meter bo [[seevlak]] wat saam met kleiner bergspitse en heuwels soos [[Seinheuwel|Vlaeberg]], [[Leeukop]] en [[Duiwelspiek]] die stadshorison oorheers en 'n onmiskenbare baken geword het. Tafelbaai is deur die inheemse bewoners ''Hoeri'' (letterlik "Baai van die See", sien ook [[Khoiname van Kaapstad]]) genoem en het sy huidige naam aan 'n Portugese [[admiraal]] te danke wat in 1503 hier langs geseil het.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html ''www.kapstadt-guide: Tafelberg''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216144732/http://kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html |date=16 Februarie 2009}}</ref> Die [[Kaapse Skiereiland]], wat oor 'n lengte van sowat 35 kilometer van Kaapstad in die noorde tot by die [[Kaap die Goeie Hoop]] en Kaappunt strek, is in een van die wêreld se plantkoninkryke en 'n magdom soorte kom slegs hier voor. Kaapstad se "stadskom" (Engels: ''City Bowl'') of sentrale sakekern met sy [[wolkekrabber]]s en die woonbuurte wat rondom lê, word deur Tafelbaai aan die een kant en Tafelberg aan die ander begrens. Die uitgestrekte [[voorstad|voorstede]] aan albei kante van die bergmassief, wat in suidelike rigting in 'n aantal bergkettings oorgaan wat via die [[Twaalf Apostels]] tot by Kaappunt strek, verskil ten opsigte van hul karakter duidelik van mekaar. Die hele stadsgebied kan slegs vanaf Tafelberg raakgesien word – net een miljoen van Kaapstad se bewoners woon in die "stadskom" of ander woonbuurte naby die Atlantiese Oseaan of die berge, terwyl twee miljoen stadsbewoners in die uitgestrekte [[Kaapse Vlakte]] saamgetrek is. Vanweë die dikwels onrustige see rondom die Kaapse Skiereiland is die Kaap die Goeie Hoop, wat sowat 50 kilometer suid van die stadsentrum geleë is, deur seevaarders al vroeg die "Kaap van Storms" genoem. Die ysige [[Benguela-stroom]] vloei vanuit die suide langs die kus en skep 'n Mediterreense winterreënklimaat waarin [[vrugte]] en wingerde goed aard. Bemarkers beskryf Kaapstad dikwels as "die enigste stad ter wêreld wat aan twee oseane geleë is", hoewel die Atlantiese en die Indiese Oseaan streng gesproke mekaar eers by Kaap Agulhas, sowat 200 kilometer oos van Kaapstad, ontmoet. Hierdie kaap is ook die mees suidelike punt van Afrika.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm ''South Africa.info: Where the two oceans really meet'']</ref> === Administratiewe gebied en verstedeliking === Die administratiewe gebied van Kaapstad strek tans oor meer as 2&nbsp;400&nbsp;km², terwyl die beboude gebied van die Kaapse Metropolitaanse Gebied sowat 774&nbsp;km² beslaan. Die huidige beboude gebiede brei veral in die Kaapse Vlakte, langs die noordelike kusvlakte en na die landelike gebiede in die noordooste uit. Veral in die noordelike voorstede het sedert die laat 20ste eeu 'n noemenswaardige verskuiwing van sakebedrywighede uit sentrale dele na die stadsrand plaasgevind. Die bevolkingsdigtheid varieer grootliks, van tussen twee en vier wooneenhede per hektaar tot tussen 90 en 100 eenhede in digbeboude buurte van die middestad waar veelverdieping-woonstelgeboue ontstaan het. Informele nedersettings is die mees digbevolkte dele van Kaapstad waar die bevolkingsdigtheid so hoog as 350 tot 450 bewoners per hektaar kan wees. {| class="wikitable" ! Jaar !! Bevolking !! Beboude gebied !! Bevolkingsdigtheid |- | 1904 || 265&nbsp;881 || 23&nbsp;km² || 115 inwoners/ha |- | 1946 || 631&nbsp;427 || 86&nbsp;km² || 73 inwoners/ha |- | 1970 || 1&nbsp;335&nbsp;435 || 255&nbsp;km² || 52 inwoners/ha |- | 2000 || ~3&nbsp;000&nbsp;000 || 774&nbsp;km² || 39 inwoners/ha |} === Klimaat === [[Lêer:Klimadiagramm Kapstadt.png|duimnael|links|Klimaatdiagram van Kaapstad]] [[Lêer:ISS-47 South Africa, Cape Town.jpg|duimnael|Suid-Afrika soos gesien van die [[Internasionale Ruimtestasie]] in April 2016. Kaapstad en die Kaapse Skiereiland is duidelik sigbaar]] [[Lêer:Tablecloth 2009.jpg|duimnael|Tafelberg met 'n wolkkleed]] Kaapstad het 'n Mediterreense klimaat met warm en droë somers en matige winters. Die meeste reën val in die winter wat van Junie tot Augustus duur. Winter is ook die seisoen wanneer enkele kouefronte van die Atlantiese Oseaan af noordwaarts na die Kaap beweeg wat neerslae en sterk noordwestelike winde meebring. In die laat lente- en vroeë somermaande waai die [[Kaapse Dokter]], 'n kragtige passaatagtige suidooster wat lugbesoedeling teëwerk (vandaar sy naam), meestal in die middag van [[Valsbaai]] oor die Kaapse Vlakte. Ook dié wind, wat sy ontstaan aan 'n Suid-Atlantiese hoëdrukstelsel wes van Kaapstad te danke het, is relatief koel en bring vogtige lug met hom saam.<ref>{{af}} [http://www.wynsa.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=308:durbanvile-hills-vier-15de-jaar-in-sa-wynbedryf&catid=11&Itemid=101 ''www.wynsa.co.za: Durbanville Hills vier 15de jaar in SA-wynbedryf. Besoek op 12 Mei 2014'']</ref> Februarie en vroeë Maart is die maande wanneer die warm [[bergwind]] enkele weke lank van die Karoo-binneland oor die Kaap waai. Op wintersdae word 'n gemiddelde maksimum van 17,5&nbsp;°C en 'n gemiddelde minimum van 7,4&nbsp;°C aangeteken. Somertemperature wissel tussen 'n gemiddelde minimum van 15,4&nbsp;°C en 'n gemiddelde maksimum van 25,8&nbsp;°C. Die gemiddelde jaarlikse reënval is 515 millimeter. Met 'n jaarlikse gemiddeld van 3&nbsp;100 sonskynure vergelyk Kaapstad gunstig met ander metropole soos [[Los Angeles]] (3&nbsp;300 ure) en [[Madrid]] (2&nbsp;900 ure). Watertemperatuur wissel van 10&nbsp;°C aan die Atlantiese kus tot 22&nbsp;°C in Valsbaai. Die gemiddelde jaarlikse watertemperatuur is 13&nbsp;°C aan die Atlantiese kus en 17&nbsp;°C in Valsbaai. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Kaapstad |bron = [[World Meteorological Organization]]<ref name="WMO">{{en}} {{cite web |url=http://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm |title=World Weather Information Service – Cape Town |publisher=World Meteorological Organization |accessdate=8 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515201136/https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]<ref name="NOAA">{{en}} {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68816.TXT | title = Cape Town/DF Malan Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 8 April 2014}}</ref> | jan_gem=20.4 | jan_gem_ns=15 | feb_gem=20.4 | feb_gem_ns=17 | mrt_gem=19.2 | mrt_gem_ns=20 | apr_gem=16.9 | apr_gem_ns=41 | mei_gem=14.4 | mei_gem_ns=69 | jun_gem=12.5 | jun_gem_ns=93 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=82 | aug_gem=12.4 | aug_gem_ns=77 | sep_gem=13.7 | sep_gem_ns=40 | okt_gem=15.6 | okt_gem_ns=30 | nov_gem=17.9 | nov_gem_ns=14 | dec_gem=19.5 | dec_gem_ns=17 | jaar_gem=16.2 | jaar_gem_ns=515 | jan_gem_min=15.7 | jan_gem_max=26.1 | feb_gem_min=15.6 | feb_gem_max=26.5 | mrt_gem_min=14.2 | mrt_gem_max=25.4 | apr_gem_min=11.9 | apr_gem_max=23.0 | mei_gem_min=9.4 | mei_gem_max=20.3 | jun_gem_min=7.8 | jun_gem_max=18.1 | jul_gem_min=7.0 | jul_gem_max=17.5 | aug_gem_min=7.5 | aug_gem_max=17.8 | sep_gem_min=8.7 | sep_gem_max=19.2 | okt_gem_min=10.6 | okt_gem_max=21.3 | nov_gem_min=13.2 | nov_gem_max=23.5 | dec_gem_min=14.9 | dec_gem_max=24.9 | jaar_gem_min=11.4 | jaar_gem_max=22.0 | jan_a_min=7.4 | jan_a_max=39.3 | feb_a_min=6.4 | feb_a_max=38.3 | mrt_a_min=4.6 | mrt_a_max=40.7 | apr_a_min=2.4 | apr_a_max=38.6 | mei_a_min=0.9 | mei_a_max=33.5 | jun_a_min=−1.2 | jun_a_max=29.8 | jul_a_min=−1.3 | jul_a_max=29.0 | aug_a_min=−0.4 | aug_a_max=32.0 | sep_a_min=0.2 | sep_a_max=33.1 | okt_a_min=1.0 | okt_a_max=37.2 | nov_a_min=3.9 | nov_a_max=39.9 | dec_a_min=6.2 | dec_a_max=35.4 | jaar_a_min=−1.3 | jaar_a_max=40.7 | zujan = 10.9 | zufeb = 10.5 | zumrt = 9.4 | zuapr = 7.8 | zumei = 6.6 | zujun = 5.8 | zujul = 6.2 | zuaug = 6.8 | zusep = 7.5 | zuokt = 9.0 | zunov = 10.3 | zudec = 10.8 | rdjan = 5.5 | rdfeb = 4.6 | rdmrt = 4.8 | rdapr = 8.3 | rdmei = 11.4 | rdjun = 13.3 | rdjul = 11.8 | rdaug = 13.7 | rdsep = 10.4 | rdokt = 8.7 | rdnov = 4.9 | rddec = 6.2 | lvjan = 71 | lvfeb = 72 | lvmrt = 74 | lvapr = 78 | lvmei = 81 | lvjun = 81 | lvjul = 81 | lvaug = 80 | lvsep = 77 | lvokt = 74 | lvnov = 71 | lvdec = 71 }} == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Southafrica468bushman.jpg|duimnael|Rotstekeninge in die Wes-Kaap]] Suid-Afrika het 'n beduidende rol by die ontwikkeling van die vroeë mens gespeel, en die land is reeds meer as 100&nbsp;000 jaar gelede deur klein groepe ''[[Hominidae]]'' of Mensagtiges bewoon. In die Suid-Kaap is in [[Smitswinkelbaai]] naby Rooikrans en by die Bonteberg gebeentes en steenwerktuie ontdek wat deur mensagtige bewoners (die ''Homo erectus'') agtergelaat is en deur antropoloë by die sogenaamde Stellenboschbeskawing (200&nbsp;000 v.C.) gereken word. Daarnaas is in die [[Langebaan-strandmeer]] noord van Kaapstad 'n menslike spoor uit die periode omstreeks 115&nbsp;000 v.C. ontdek.<ref name="kapstadt.de">{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm ''www.kapstadt.de: Geschichte – Frühe Besiedlung: San und Khoikhoi''] {{dooie skakel}}</ref> Hierdie eerste bewoners aan die Kaap was jagters en versamelaars, wat eenvoudige steenwerktuie en vuur gebruik het. In die tydperk omtrent 8&nbsp;000 v.C. het die plaaslike jagtersgemeenskappe reeds die pyl-en-boog gebruik. Die groot trek na die binneland, wat omtrent 2&nbsp;000 v.C. begin het, het die Kaapse jagters in aanraking met hoogs ontwikkelde boerderygemeenskappe gebring. Die San, 'n volk van jagters en versamelaars, het sowat 35&nbsp;000 jaar gelede tot 'n selfstandige groep ontwikkel; hulle word as afstammelinge van swart Suider-Afrikaanse volke beskou, maar verskil met hulle helder, bruin-geel velkleur, kleiner gestalte van sowat 1,60 meter en hul kenmerkende peperkorrelhare duidelik van die Bantoevolksgroepe.<ref name="kapstadt.de" /> Die Hollanders het na hulle as ''bosjemans'' verwys – letterlik "mense wat agter gevlegte takkies woon". Hul leefwyse was baie eenvoudig, maar hulle het nogtans indrukwekkende rotsreliëfs, -tekeninge en -skilderye agtergelaat. Omstreeks 200 v.C. het nóg 'n etniese groep ontstaan, vermoedelik danksy 'n vermenging van San en Hamitiese herdersvolke in [[Oos-Afrika]] – die Khoikhoi (letterlik "Mense-Mense"), 'n volk van [[skaap]]- en [[bees]]telers wat deur die Hollanders "Hottentotte" genoem is (die term Khoisan verwys na albei groepe, San en Khoikhoi). Die Khoikhoi het groot dele van die westelike Suid-Afrika, waaronder ook die huidige Wes-Kaap, bewoon. Die Kaap was vanweë sy waterrykdom uiters geskik vir 'n veetelers-beskawing. Alhoewel die twee groepe as jagters en veetelers in ekonomiese opsig mededingers was, het hulle nogtans vreedsaam naas mekaar bestaan. Desondanks is die sosiale status deur die ekonomiese leefwyse bepaal waarby veetelers 'n hoër status geniet het. Die Khoikhoi is gedurende die 18de eeu deur [[pokke]]-epidemieë en [[oorlog|oorloë]] verswak en teruggedring. === Die Kaap langs die seeweg na Indië === [[Lêer:At Cape Town (MP) 2018 076.jpg|duimnael|Inskrywing by die [[Bartolomeus Dias-standbeeld]] in Kaapstad]] Die Europese skeepvaart het in die 15de eeu baie vordering gemaak sodat Portugese seevaarders in staat was om langs die weskus van Afrika steeds verder suidwaarts te seil. Hulle het nie soseer in Afrika nie, maar eerder in 'n seeweg na Indië belang gestel – die oorsprongsland van kosbare [[spesery]]e. Die eerste Europeër, wat op 3 Februarie 1488 in Mosselbaai voet aan wal gesit en met plaaslike Khoikhoi-stamme handel gedryf het, was [[Bartolomeu Dias]]. Tydens sy terugreis na Europa het Dias danksy die rustige weersomstandighede ook vir die eerste keer die Kaap raakgesien en besluit om ook hier voet aan wal te sit en 'n kruis (Portugees: [[padrão]]) naby Kaappunt op te rig. Hy het die Kaap, wat vier maande vroeër vanweë hewige storms en swak sig deur sy mans nie raakgesien is, "Kaap van Storms" genoem. Hierdie was ook nog gebruiklik nadat die Portugese koning die Kaap amptelik tot ''Cabo da Boa Esperança'' ("Kaap die Goeie Hoop") hernoem het. Die Portugese seevaarders het steeds weer kruise opgerig wat as 'n landmerk vir ander skepe en 'n religieus-Christelike simbool gedien het – en daarnaas ook die Portugese aanspraak op die land bevestig het. Vanaf 1500 het Portugese skepe gereeld na die Indiese kolonies geseil en Mosselbaai aangedoen om vars water, voedsel en ander voorrade te laai. Die Tafelbaai is in 1503 deur die Portugees Antonio da Saldanha ontdek wat ook die eerste Europeër in die geskiedenis was om die Tafelberg te bestyg. Ten spyte van die Kaap se strategiese ligging het die Portugese geensins daarin belang gestel om hier 'n permanente nedersetting te stig nie. Daar was ander hawens soos dié van Mosambiek wat in teenstelling met die Kaap in alle Portugese behoeftes kon voorsien, en tot in die laat 16de eeu het Portugal ook 'n monopolie op die seeroete na Indië gehad. Die handel met die Khoikhoi, wat die Portugese van vars vleis voorsien het, het nie op 'n gereelde basis plaasgevind nie – soms was daar geskille wat met geweld bygelê is. Die onderkoning van Portugees-Oos-Indië, [[Francisco d'Almeida]], het saam met 55 van sy manskappe in 1510 tydens 'n geveg met Khoikhoi-krygers gesneuwel.<ref>{{af}} [http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html ''www.sentrum.co.za: Cabo de Goede Hoop – Van plekke en mense (deur Helena Liebenberg)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508193903/http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html |date= 8 Mei 2008}}</ref> Hierdie voorval was rede genoeg om nie eers met die kolonisasie van Suid-Afrika te begin nie. Die Kaap se slegte reputasie het ook die Britse owerhede voorlopig daarvan weerhou om hul aanspraak op die Kaap te bevestig nadat die Engelse kapteins Andrew Shillinge en Humphrey Fitzherbert, wat in opdrag van die Engels-Oos-Indiese Kompanjie na Soerat en Bantam geseil het, "in die naam van die almagtige prins Jakobus, met die genade van die godkoning van Engeland vreedsaam en rustig" Tafelbaai "en die hele vasteland daaragter" op 3 Julie 1620 in besit geneem en die Engelse vlag op Leeukop gehys het. Ná sterk mededinging met Nederland het die prentjie egter geleidelik begin verander. Reeds in 1611 het 'n Hollandse skip vir die eerste keer nie meer langs die kuslyn van Oos-Afrika nie, maar regstreeks vanuit die Kaap na Indonesië geseil. === Die volksplanting: Die Kaap as 'n Hollandse kolonie (1652–1795) === [[Lêer:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|duimnael|links|Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap. Skildery deur Charles Bell]] [[Lêer:The Castle of Good Hope, Cape Town.JPG|duimnael|Die Nederlandse ''[[Kasteel die Goeie Hoop|Kasteel de Goede Hoop]]'' is die oudste koloniale gebou in die land]] [[Lêer:Aernout Smit Table Bay, 1683 William Fehr Collection Cape Town.jpg|duimnael|links|Die Tafelbaai met skepe van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, ca. 1683]] [[Lêer:800px-Old Town House - Le Cap.jpg|duimnael|Die Ou Raadsaal ("Ou Stadhuis", 1755)]] [[Lêer:Groote Kerk 2009.jpg|duimnael|Die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] is op 31 Januarie 1841 ingewy, maar die oudste NG kerk wat steeds as sodanig gebruik word, is die Strooidakkerk in die Paarl, ingewy op 28 April 1805]] Toe die Nederlandse skip ''[[Haarlem (skip)|Nieuwe Haarlem]]'' op sy terugreis van Indië op 25 Maart 1647 met 'n bemanning van sestig lede aan die Kaap gestrand het, het die plaaslike Khoikhoi vir die eerste keer oor 'n langer tydperk met Hollanders in aanraking gekom. Die bemanning onder bevel van onderkoopman Leendert Janszen het byna 'n jaar aan die Kaap deurgebring voordat die oorlewendes deur 'n vloot van vyf Nederlandse skepe in Maart 1648 huis toe geneem is. Hul berigte oor die gunstige klimaattoestande en hul goeie ervarings met die Khoikhoi en die ruilhandel wat met die inheemse bevolking gedryf is, was beslissend by die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie (VOC) se besluit om 'n verversingspos vir skepe op pad na die Verre-Ooste aan die Kaap te stig.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/kompanie/index.htm ''www.kapstadt.de: Südafrika – Kolonie der Kompanie''] {{dooie skakel}}</ref> In ekonomiese opsig was die gebiede in Asië meer belowend vir die Kompanjie, en gevolglik het hulle net in 'n klein verversingspos belang gestel wat teen lae koste gestig en onderhou sou kon word. Die seereise tussen Europa en Asië, wat destyds tussen ses en agt maande geneem het, was as gevolg van siektes soos [[skeurbuik]] en hoë sterftesyfers onder die manskappe, sou meer winsgewend kon wees mits daar voldoende vars groente en vleis beskikbaar sou wees. Die koopman Jan Anthoniszoon van Riebeeck was aan boord van een van die vyf skepe wat die oorlewendes van die ''Nieeuw Haarlem'' gered het. Hy is destyds verdink van korrupsie en het hom vir die bou van 'n verversingstasie beskikbaar gestel. Sy belangstelling om die pos te beklee was gewortel op die hoop om sodoende gerehabiliteer en later na die Verre-Ooste verplaas te word. Op 6 April 1652 het [[Jan van Riebeeck]] saam met sy vrou en vierjarige seun en 'n manskap van negentig mense, waaronder sewe ander vroue, in Tafelbaai voet aan wal gesit. Ter beskerming teen aanvalle van die inboorlinge het die Nederlanders onmiddellik begin om die [[Kasteel die Goeie Hoop]] op te rig. Van Riebeeck se opdrag was om 'n fort vir sowat tagtig mense te bou, klein akkers aan te lê, groente en vrugte te verbou en veehandel met die inheemse bevolking te dryf. Die Kompanjie het in goeie betrekkinge met hulle belang gestel. Die vierhoekige fort is deur 'n wal en palisades beskerm, en vanaf 3 Augustus was alle koloniste hier gevestig. As gevolg van die strawwe winter met reën en haelstorms het twintig mense aan siektes beswyk. Die Kompanjie was nie tevrede met die ontwikkeling van die nedersetting nie en het van Riebeeck aangemaan om koste laag te hou en selfversorgend te wees. Die boerdery-aktiwiteite was nogtans duur en is verder geknel deur die tekort aan mannekrag en landbouspesialiste. Die soldate en amptenare was veral opgelei vir handel en militêre opdragte en nie vertroud met landboumetodes nie. Die ruilhandel met plaaslike Khoikhoi-stamme was beperk tot vee. In Maart 1653 is die verversingspos vir die eerste keer op die proef gestel. 'n Vloot onder die bevel van admiraal Gerard Demmer het tydens hul seereis na Nederland in Tafelbaai aangedoen. Die manskappe is van groente, vleis en melk voorsien, en die kolonie se prestasies is deur admiraal Demmer ná sy terugkeer in Nederland geloof. Die landbou-aktiwiteite is geleidelik uitgebou, en reeds in 1659 is die eerste wyndruiwe geoes. Die koloniste se moraal was desondanks laag, en sommige het selfs by die Khoikhoi aangesluit. Die laasgenoemdes was ewemin bereid om werk vir die kolonie te verrig. Die oorspronklike bevolking, die Khoi en San, het egter geweier om met die Europeërs handel te dryf en ook geblyk om ongeskik te wees vir die Europese konsepte van werk en besit. Om in hulle behoefte aan mannekrag te voorsien, was die Nederlanders gedwing om slawe uit hulle kolonies in [[Madagaskar]], Indië, [[Maleisië]] en [[Indonesië]] in te voer. Met die eerste invoer van slawe in die jaar 1658 het die Kaapse bevolking verdubbel. Naas die slawe was daar ook enkele politieke bannelinge uit Oos-Indië, wat deur die Nederlands-Bataafse Hooggeregshof na die Kaap gedeporteer is nadat hulle om die onafhanklikheid van die koloniale bewind gestry het. Onder hulle was enkele Islamitiese leermeesters of ''Aulia'' ("Vriende van Allah"). Saam met die slawebevolking het hulle die [[Islam]]itiese godsdiens aan die Kaap gevestig.<ref>{{af}} ''Padlangs deur Suid-Afrika. Hoofstuk 1: Kaap die Goeie Hoop''. Kindle e-Boek-uitgawe. Struik Travel & Heritage</ref> Naas die invoer van slawe is ook die praktyk om van koloniste selfstandige boere te maak as 'n oplossing vir die probleem beskou. Die Kompanjie het in 1659 sy toestemming verleen om aan nege setlaars die status van vryburgers toe te ken. Net setlaars van Nederlandse en Duitse afkoms het hiervoor in aanmerking gekom en saaigoed en landbougereedskap op krediet ontvang. Die eerste kolonis in diens van die Kompanjie, aan wie hierdie vrybrief gegee is, was 'n Duitse setlaar uit [[Keulen]] wat – net soos baie ander mans uit Noordwes-[[Duitsland]] – ná die [[Dertigjarige Oorlog]] in Nederland gewerk het. Die eksperiment het geslaag, en die landbouproduksie het toegeneem. Die Kompanjie het tot 'n beperkte mate ook setlaars uit onder meer Nederland aangemoedig om hulle aan die Kaap te kom vestig. Maar die VOC was niks meer as 'n aandelemaatskappy wat belang in winsgewende sake gestel het nie; daar kon dus geen sprake van doelmatige kolonisasie in Suid-Afrika wees nie. Ook was Nederland in daardie tyd allesbehalwe 'n emigrasieland, en baie min mense was bereid om hul relatief veilige lewe in Europa vir 'n bestaan vol onsekerhede aan die suidpunt van Afrika te verruil. Tog het ná die opheffing van die [[Edik van Nantes]] in 1687/1688 sowat 225 van altesaam 80&nbsp;000 [[Hugenote]], wat Frankryk verlaat het, besluit om hulle aan die Kaap te vestig. Die [[kasteel]], wat in die tydperk tussen 1666 en 1679 ontstaan het, is die oudste bewaarde gebou in Suid-Afrika. Teen die jaar 1691 was daar reeds tussen vyftig en sestig huise in Kaapstad, en teen die begin van die 18de eeu het hierdie getal al vervyfdubbel. Die uitbreiding van die kolonie het egter tot geskille met die Khoikhoi gelei. In 1659 het die gebruik van weiland deur setlaars konfrontasie met die inheemse bevolking uitgelok, in 1671 het die groeiende vraag na vleis, wat die Khoikhoi nie bereid was om te bevredig nie, tot konflikte gelei. Uiteindelik het die Khoikhoi 'n verpletterende neerlaag gely. Sommige was nou bereid om met setlaars te trou of op 'n ander manier by die blanke gemeenskap aan te sluit, terwyl ander na die binneland getrek het. Vroue was skaars in die kolonie, en die Europese mans het vinnig begin om met Khoikhoi-vroue en slavinne te vry. Ook Khoikhoi het met slawe getrou. Die huidige kleurlinge het hulle oorsprong in hierdie eerste vermenging van die Asiatiese, Afrika- en Europese kulture en word later 'n deel van die Afrikaanse taal- en kultuurgemeenskap. Die hoeksteen vir die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] in die Heerengracht is in 1678 gelê, en die kerk is in 1704 ingewy. === Die 18de eeu === [[Lêer:Koopmans.jpg|duimnael|Die Koopmans-De Wethuis in Strandstraat 23 is in 1701 gebou en huisves tans 'n versameling van onder meer 18de eeuse Kaapse en Europese meubels]] [[Lêer:Anonymous The Noord-Nieuwland in Table Bay, 1762.jpg|duimnael|''Die Noord-Nieuwland in Tafelbaai'', 1762]] [[Lêer:Johannes Schumacher01.jpg|duimnael|Kaapstad in 1776.<br /><small>Akwarel deur Johannes Schumacher</small>]] Toe [[Simon van der Stel]] in 1679 as nuwe kommandant van die Kaap aangestel is (vanaf 1691 het hy die amp van goewerneur beklee), was die Kasteel die Goeie Hoop volledig uitgebou, terwyl Kaapstad reeds oor vier strate en 'n blanke bevolking van 290 beskik het (waarvan 87 vryburgers en 117 kinders).<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm ''www.kapstadt.de: Simon van der Stel''] {{dooie skakel}}</ref> Die stad is deur 'n politieke raad met wetgewende, uitvoerende en regsprekende bevoegdhede bestuur wat regstreeks aan die goewerneur-generaal van Nederlands-Oos-Indië in [[Batavia]] (tans Java) verantwoordelik was. Vanaf 1681 is politieke bannelinge uit [[Indonesië]] na Suid-Afrika gedeporteer wat later die etniese groep van Kaapse Maleiers sou vorm. Baie mans in die [[Kaapse Maleiers|Kaaps-Maleise]] gemeenskap het ambagsmanne geword. Die 17de en 18de eeuse blanke immigrante aan die Kaap het naas afgetrede amptenare en ander medewerkers van die Kompanjie ook talle Duitsers ingesluit wat in hierdie periode 'n groep so groot soos die Hollanders verteenwoordig het. Alhoewel die immigrasie van onder meer Duitse setlaars in die 18de eeu bevorder is (van die 15&nbsp;000 Duitsers, wat na raming in die diens van die VOIK was, het sowat 4&nbsp;000 hulle aan die Kaap gevestig), het die Kompanjie nie in 'n aktiewe immigrasiebeleid belanggestel nie, sodat die relatief klein Kaapse bevolking in teenstelling met byvoorbeeld die Noord-Amerikaanse kolonies (met drie miljoen bewoners in die 1790's) net stadig en veral danksy die natuurlike bevolkingsaanwas gegroei het. Die bevolking het van 130 in 1660 tot 1&nbsp;265 in die jaar 1701 en 13&nbsp;830 in 1793 toegeneem, die medewerkers van die Kompanjie (2&nbsp;093 in 1794) is nie hierby ingesluit nie. In 1795 het Kaapstad reeds 15&nbsp;000 inwoners gehad, waarvan meer as 6&nbsp;000 blankes was. Die Duitse en Franse immigrante het vinnig Nederlands aangeleer (al was hulle kennis van dié taal soms nie perfek nie of selfs gebrekkig) en het hulle gou aangepas by die Kaapse lewensstyl. Die Kaapse bevolking het sodoende baie homogeen gebly. Omstreeks 1700 was die meerderheid Kapenaars reeds hier gebore en het die Kaap as hul tuisland beskou, terwyl hulle nouliks betrekkinge met hul Europese lande van oorsprong onderhou het. Historiese dokumente bewys dat die Kapenaars reeds in 1706 na hulself as "Afrikaaners" verwys en sodoende reeds 'n soort nasionale bewussyn ontwikkel het. In die loop van die 18de eeu het naas die blanke burgery in Kaapstad ook 'n steeds groter plattelandse bevolking van boere begin ontwikkel wat op soek na nuwe en groter weivelde vir hulle skape en beeste na die binneland getrek het. Hierdie trekboere het geleidelik onafhanklik van die Kaapstadse owerhede geword en op hulle trek eers met Khoisan en vanaf die laat 18de eeu ook met swart Xhosa-stamme, wat destyds suidwaarts gemigreer het, in aanraking gekom. Die trekboere het 'n nomadiese leefwyse ontwikkel, en hulle kultuur was grotendeels beperk tot 'n streng Calvinisties-Protestantse geloof en Bybelse lektuur. Baie van hulle was selfs ongeletterd en is heeltemal nie geraak deur die groot maatskaplike, politieke en wysgerige veranderinge wat hulle in die 18de eeuse Europa voorgedoen het. Die Nederlands-Oos-Indiese Kompanjie het boonop tot omstreeks 1799 geen drukkers in die Kaap toegelaat nie – drukwerk is as "duiwelswerk" beskou.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Die staat se eie drukkery''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, volume 33, nommer 11 (November 1988), bl. 20</ref> Die [[Groot-Visrivier]] is as die oostelike grens van die [[Nederlandse Kaapkolonie]] bepaal, maar al in 1779 het lede van die Xhosa-volk hierdie grenslyn op soek na nuwe weivelde in westelike rigting oorgesteek en sodoende aanleiding tot die [[eerste Grensoorlog]] tussen blankes en swartes in Suid-Afrika gegee wat tussen 1779 en 1781 gewoed het. Die Kompanjie was nie in staat om die setlaars teen Xhosa-aanvalle te beskerm nie. Die Xhosa het in 1789 weereens die Groot-Visrivier oorgesteek, en die [[tweede Grensoorlog]] (1789–1793) het uitgebreek. Vir die Kompanjie was die laat 18de eeu 'n periode van ekonomiese agteruitgang wat onder meer deur die korrupsie van sy amptenare veroorsaak is. Die Kaapkolonie was nie meer winsgewend nie, en die VOC het hier groot verliese gely. Die Kompanjie het te laat met sy hervormingsproses begin en was in 1794 gedwing om sy bankrotskap te verklaar. Die Kaapse owerheid was nou in 'n swak posisie, en onder die invloed van die rewolusionêre gebeure in Frankryk en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die vryheidsideale wat in hierdie twee lande verkondig is, het die burgers van [[Swellendam]] en [[Graaff-Reinet]] in 1795 die eerste twee kortstondige Boererepubleke uitgeroep. Met die begin van die Britse heerskappy aan die Kaap is hulle nog in dieselfde jaar weer ontbind. === Franse interludium === [[Lêer:Cape Town in 1800.jpg|duimnael|'n Model van Kaapstad omstreeks 1800.<br /><small>Chavonnes Cannon Battery Museum</small>]] Die stasionering van Franse soldate was 'n politieke tussenspel. Frankryk en Nederland was 'n tyd lank bondgenote, en net danksy Franse bystand kon 'n Britse poging om die Kaap in te neem, afgeweer word. Tussen 1781 en 1784 het Franse soldate die kulturele lewe in Kaapstad oorheers. Hul gashere het intussen 'n soort stedelike elite gevorm wat sterk van die plattelandse bevolking verskil het. Toneel- en konsertopvoerings was gewild by Kapenaars en Franse, en by sommige plegtighede is, net soos in Europese adellike kringe, Frans gepraat. Die merkwaardige kulturele bloei word weerspieël in die pragtige boukuns van die tyd. Maar dit was al duidelik dat Nederland sy status as [[groot moondheid]] gaandeweg sou kwytraak. Die VOIK se invloed op internasionale handelsroetes was besig om te krimp, en vanaf 1790 was dit Franse en Portugese skepe wat slawe na die Kaap vervoer het. === Die 19de eeu – begin van die Britse bewind === [[Lêer:Cape Town MKL Bd. 9 1890 (130810452).jpg|duimnael|links|Kaart van die Kaap die Goeie Hoop in 1890]] [[Lêer:Statue Edward Vll on The Parade.jpg|duimnael|Standbeeld van koning [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII]] op die Parade]] [[Lêer:Cape Town, Blue Lodge, 206-208 Long Street.JPG|duimnael|Laat-Victoriaanse boukuns: ''Blue Lodge'' in Langstraat]] [[Lêer:P1060465 Long Beach, Noordhoek.jpg|duimnael|links|Noordhoekstrand]] Met die ekonomiese agteruitgang van die VOIK teen die einde van die 18de eeu het die Kaapkolonie Brittanje se belangstelling gewek. Op 11 Junie 1795 het 'n Britse vloot onder bevel van admiraal Keith Elphinstone en majoor-generaal James Craig Valsbaai binnegeseil. Hulle het 'n amptelike dokument saamgebring waarin na die vroeëre Britse nedersetting verwys is wat in 1620 gestig is en waardeur Groot-Brittanje vanweë sy ouer regte aanspraak op die Kaap gemaak het. Die Nederlandse magte was nie in staat om enige militêre weerstand teen die Britse oormag te bied nie en het, om 'n gewapende konflik en moontlike plundering te vermy, gekapituleer. Kaapstad is vervolgens deur 1200 Britse infanteriste en 400 artilleriste beset, en vir die eerste keer sedert die volksplanting is 'n ander vlag as dié van Nederland in die Kasteel gehys – die Britse [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Union Jack]]. Die Britse besetting is as tydelik beskou en was slegs daarop gemik om Britse belange teen Frankryk as mededingende groot moondheid te verdedig. So was die Britse vredesvoorwaardes vir die Kapenaars aanvaarbaar – niemand is onteien mits hy of sy die eed van trou aan die Britse koning George afgelê het. Ná die ondertekening van die vredesverdrag van Amiens is die Kaapkolonie weer aan die Nederlandse regering teruggegee. Die VOIK is intussen ontbind. In 1806 het die Brits-Franse konflik weer opgevlam, en Britse troepe het die Nederlandse magte – wat hoofsaaklik uit 'n regiment Duitse hoofsoldate bestaan het – aan die Kaap naby [[Bloubergstrand]] aangeval. Die Duitse soldate het gevlug sodra die Britte voet aan wal gesit het. Die neerlaag van die Nederlandse koloniale troepe het die einde van die Nederlandse heerskappy ingelui. Op 13 Augustus 1814 het die Kaap 'n Britse kroonkolonie geword. Kaapstad is deur 'n siviele goewerneur geadministreer. Die verhouding tussen Britse besetters en die inheemse bevolking was van begin af gespanne. Weliswaar het Kaapstad nou 'n ongekende ekonomiese opswaai beleef, maar dit het tegelykertyd van karakter begin verander en steeds meer Britse invloede getoon. Immigrante van die Britse eilande het hulle in groter getalle begin vestig. Slawerny het aan belangrikheid ingeboet en is uiteindelik in 1834 deur die Britse owerheid verbied. Omstreeks 1820 was nogtans meer as 90 persent van die blanke bevolking van Nederlandse of Duitse afkoms. Maar elders in Suid-Afrika, in die [[Oos-Kaap]], het duisende Britse setlaars hulle begin vestig (die sogenaamde [[1820-Setlaars]]), en Kaapstad was eweneens besig om te verengels. Omstreeks 1850 was Kaapstad 'n multi-etniese nedersetting met 'n bevolking van sowat 17&nbsp;000 wat in die volgende vyftien jaar tot 28&nbsp;400 sou groei.<ref>{{en}} Izak van der Merwe en Arlene Davids: ''Demographic Profiles of Cape Town and Johannesburg''. In: Simon Bekker en Anne Leildé (reds.): ''Reflections on Identity in Four African Cities''. African Minds 2006, bl. 28</ref> Die ontdekking van die diamant- en goudvelde in die binneland in die tydperk tussen 1870 en 1890 het die ekonomiese swaartepunt van [[Suider-Afrika]] na die [[Noord-Kaap]] en die Witwatersrand verskuif, tog het Kaapstad voordeel getrek uit die groeiende handel met [[Britse oorsese gebiede]] en tot Suid-Afrika se grootste hawe ontwikkel. Daarnaas het 'n verskeidenheid nywerhede hulle in die stad gevestig. === Die 20ste eeu – Kaapstad as wetgewende hoofstad van Suid-Afrika === [[Lêer:9 2 018 0234-Houses of Parliament-The Cape-s.jpg|duimnael|Ingang tot die [[Parlementgebou (Kaapstad)|parlementsgebou]]]] Die builepes-epidemie van 1901 het as 'n voorwendsel gedien om 'n stelselmatige rasseskeiding in Kaapstad se woonbuurte in te stel. Die [[Swart mense|swart bevolking]] is na twee gebiede verskuif, die hawe en Ndabeni aan die westelike kant van Tafelberg, wat tot die voorloper van die Kaapvlakte se nie-blanke woonbuurte ontwikkel is. Die [[Suid-Afrika-Wet|Uniewet van 1910]] het van Kaapstad die wetgewende [[hoofstad]] van die [[Unie van Suid-Afrika]] gemaak, terwyl [[Pretoria]] as regeringsetel gedien het. [[Johannesburg]] het in die 1920's tot die land se grootste stedelike nedersetting en saam met ander aangrensende munisipaliteite aan die [[Witwatersrand]] ook tot die hoofbasis van Suid-Afrika se ontwikkelende nywerheidsektor gegroei. Kaapstad het in hierdie periode 'n nuwe funksie as belangrike administratiewe, kulturele en dienstesentrum begin vervul. Maar ook hier het 'n noemenswaardige industriële basis ontwikkel wat hoofsaaklik op die vervaardiging van [[tekstiel]]e, [[papier]] en ander ligte nywerhede gesteun het, terwyl ook die voedsel- en drankbedryf en [[Drukkerswese|drukkerye]] 'n belangrike rol by die ontwikkeling van die Kaapstadse ekonomie gespeel het. Die ekonomiese groei het steeds meer immigrante na die stad gelok sodat sy bevolking in 1927 reeds op 307&nbsp;000 gestaan het.<ref>{{en}} Van der Merwe & Davids (2006), bl. 29</ref> In dieselfde jaar is [[Langa]] as eerste "modelstad" vir swartes gestig. In die tyd tussen die twee wêreldoorloë het Kaapstad maar stadig gegroei, waarby die uitbreiding van beboude gebiede veral langs die spoorweglyne in die suidelike voorstede en in die [[Kaapse Vlakte]] plaasgevind het. In 1950 het Kaapstad 742&nbsp;400 inwoners getel. Die implementering van die [[Groepsgebiedewet]] het 'n vernietigende effek op binnestedelike gemeenskappe gehad nadat sowat 150&nbsp;000 bewoners na nuwe behuisings in voorstede soos [[Mitchells Plain]] verskuif is. === Kaapstad in die 21ste eeu: 'n verdeelde stad === [[Lêer:Townships of Cape Town.jpg|duimnael|links|'n Uitsig oor Khayelitsha]] [[Lêer:2008-02-12 Township tourists.jpg|duimnael|Armoede as toeriste-aanloklikheid: buitelandse besoekers in 2008 in Khayelitsha]] In Desember 2006 het Kaapstadse dagblaaie oor bendeoorloë in voorstede soos Hanover Park en [[Nyanga]] berig wat met dwelmhandel verbind is. Die geweldpleging was so erg dat matriekeksamens in plaaslike skole ontwrig is en slaagsyfers tot slegs 33 persent gedaal het. Veiligheidswagte is in die gebied ontplooi om skole te beskerm.<ref>{{en}} Tony Roshan Samara: ''Cape Town after Apartheid: Crime and Governance in the Divided City''. Kindle e-boekuitgawe. Minneapolis en Londen: University of Minnesota Press 2011, pos. 40</ref> In Julie 2012 het inwoners van Hanoverpark daarop aangedring dat 'n noodtoestand in die gebied uitgeroep word weens bendegeweld.<ref>{{af}} [http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Noodtoestand-heers-in-Hanoverpark-20120707 ''Nuus24, 7 Julie 2012: 'Noodtoestand' heers in Hanoverpark''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006023716/http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Noodtoestand-heers-in-Hanoverpark-20120707 |date=6 Oktober 2012}}</ref> Terwyl die provinsiale owerheid miljoene rand aan veiligheidshekke en alarmstelsels in misdaadgeteisterde voorstede bestee, word dakloses deur die polisie en privaat veiligheidswagte uit die middestad verban. Dikwels word hulle, net soos armes oor die algemeen, verantwoordelik gehou vir die hoë misdaadvlakke in Kaapstad, maar in elk geval as 'n bedreiging vir die hoë lewensgehalte in welgestelde woonbuurte beskou. Nadat die stadsraad in Mei 2007 as deel van die sakekern se regenerasie besluit het om [[bedelary]], die was van klere in openbare plekke en die verblyf in sekere plekke ondanks waarskuwings van veiligheidswagte om hulle te verlaat, verbied het, was daar in Julie 2007 nuusberigte oor drie daklose mense wat op Kaapstad se strate oorlede is, waaronder een vrou wat in die winterkoue aan blootstelling gesterf het nadat polisiemanne haar komberse gekonfiskeer het.<ref>{{en}} Samara (2011), pos. 54</ref> Hierdie soort voorvalle gooi lig op die veronderstelde samehang tussen veiligheid en sosio-ekonomiese ontwikkeling en die beleid wat daaruit voortspruit. Dit is duidelik dat Kaapstad, net soos ander metropole elders in die wêreld, deur 'n ingewikkelde netwerk geadministreer word waarin plaaslike en globale kragte en belange met mekaar bots en wat tot verdeelde openbare ruimtes en woonbuurte kan lei sonder dat daar rasgebaseerde "groepsgebiedewette" bestaan. Kaapstad is in die 21ste eeu weer verdeel in twee stadsgebiede – 'n welgestelde en hoogs ontwikkelde middestad met aangrensende woonbuurte wat toeriste en beleggers uit alle uithoeke lok, en 'n onderontwikkelde voorstedelike periferie in die [[Kaapse Vlakte]] wat baie op krotbuurte elders in die wêreld lyk en waar die meeste misdade in Kaapstad gepleeg word.<ref>{{en}} Samara (2011), pos. 70</ref> Op Mandeladag in 2019 is 1&nbsp;000 Suid-Afrikaanse soldate na die Kaapse Vlaktes ontbied nadat bendegeweld handuit geruk het. Tussen November 2018 en Julie 2019 is meer as 2&nbsp;300 mense in die Wes-Kaap vermoor. Baie van die slagoffers is in skietvoorvalle dood wat met bendegeweld van bruin jeugdiges verbind word.<ref>[https://thisisafrica.me/politics-and-society/south-africa-cape-flats-residents-cheer-arrival-of-army/ ''This Is Africa, 19 Julie 2019: South Africa: Cape Flats residents cheer arrival of army. Besoek op 4 September 2019'']</ref> Jeugdiges sonder perspektiewe organiseer hulself in bendes wat aan hulle 'n gevoel van samehorigheid gee. Die bendes dra name soos ''Destruction Boys'', ''Mongrols'' of ''Americans'' en is in bestendige bloedige gevegte met mekaar gewikkel. Daar word beraam dat sowat 100&nbsp;000 jongmense in bruin woonbuurte by sowat 130 bendes betrokke is. Hulle optrede word al hoe meer kommersieel en groei tot mafia-agtige netwerke met betrekkinge tot polisielede en politici. Lidmaatskap in georganiseerde bendes het 'n lang tradisie in Kaapstad wat verder terugstrek as die hervestiging van bruin Kapenars op die Kaapse Vlaktes sedert die laat 1960's. Meer as die helfte van die bevolking is werkloos – nogtans bestee jongmense geld aan tik, 'n sintetiese dwelm wat op basis van amfetamiene vervaardig word. Die situasie vererger nadat groter hoeveelhede heroïen en wapens, wat deur korrupte polisielede verkoop word, op die plaaslike mark beland.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/weltgeschichten/drechsler/weltgeschichte-die-gewalt-in-kapstadt-eskaliert/24593564.html |title=Die Gewalt in Kapstadt eskaliert |publisher=Handelsblatt |date=15 Julie 2019 |accessdate=15 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315195413/https://www.handelsblatt.com/politik/international/weltgeschichten/drechsler/weltgeschichte-die-gewalt-in-kapstadt-eskaliert/24593564.html |archive-date=15 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Stadskarakter en stadsbuurte == === Die historiese middestad === [[Lêer:Cape Town N2.jpg|duimnael|links|'n Deel van die N2-grootpad staan as Nelson Mandelalaan bekend]] [[Lêer:City Hall, Cape Town.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die Parade met die Raadsaal van Kaapstad en Tafelberg op die agtergrond]] [[Lêer:CapeTown CityHall.jpg|duimnael|Die Raadsaal van Kaapstad op die Parade. Die plein se naam verwys na sy vroeëre funksie as militêre paradegrond]] Die [[Parade]] (Engels: ''Grand Parade''), die grootste plein van Kaapstad in die historiese stadsentrum, is die oudste gedeelte van Kaapstad. Jan van Riebeeck het hier onmiddellik ná die aankoms van die eerste Nederlandse koloniste in 1652 enkele hutte en 'n vesting uit hout en klei laat oprig. Die plein was destyds nog vlakby die strand van Tafelbaai geleë, en as gevolg van die hewige winterstorms aan die Kaap, wat jaarliks groot skade aan die vesting berokken het, was die koloniste genoodsaak om dit jaarliks te herstel. Uiteindelik is die besluit geneem om 'n nuwe vesting uit steen te bou, en sodoende het tussen 1666 en 1679 die [[Kasteel die Goeie Hoop]] ontstaan wat vandag oos van die Parade geleë is. Sy boustyl en vorm – die kasteel is soos 'n [[Pentagoon|vyfhoek]] aangelê – weerspieël die destydse Europese tradisie van vestingbou. Dit is die oudste Europese gebou in Suid-Afrika wat bewaar gebly het. Ná die voltooiing van die kasteel is die ou vesting afgebreek om plek te maak vir 'n paradeplein van die VOIK-soldate; sodoende het die plein ook sy huidige naam gekry. Dit is daarna ook vir markte, teregstellings en volksfeeste gebruik. Later het hier ook betogings plaasgevind. Die Parade is derhalwe ook in latere eeue, toe die stad uitgebrei is, nie aangetas nie. Teen die middel van die 19de eeu is selfs 'n spoorweg, wat na die hoofstasie wes van die plein gelei het, op die Parade aangelê. Tans dien die plein veral as 'n parkeerplek vir die nabygeleë stasiegebou en die personeel van die stadsregering wat in die kantore rondom die plein werk. Op Woensdae en Saterdae word hier egter Kaapstad se bekende en gewilde vlooimark gehou. 'n Aantal historiese geboue kan ook hier besigtig word. Die oprigting van Kaapstad se Raadsaal, waarvan die hoeksteen op 29 Augustus 1900 deur die destydse burgemeester Thomas Bell gelê is en waar die eerste raadsvergadering op 27 Julie 1905 plaasgevind het, en die markgeboue en -stalletjies aan die weskant het ook die aanleiding tot die laaste groot ombou van die plein gegee. Die Raadsaal, wat in die Italiaanse Renaissance-boustyl ontwerp is, het sy ou voorloper op Groenmarkplein vervang. Die sandsteen vir die fasade is uit die Suid-Engelse stad [[Bath]] ingevoer. Deesdae word hierdie waardevolle boumateriaal, wat slegs vir 'n klein aantal geboue in die land ingespan is, veral deur Kaapstad se winterstorms en lugbesoedeling bedreig. Omvattende herstelwerk het in 1979 plaasgevind. Die belangrikste besienswaardighede in die Raadsaal is die verskillende vergadersale, die groot banketsaal (Engels: ''Grand Hall''), 'n biblioteek en 'n indrukwekkende orrel. Die gewel oor die hoofportaal is met die historiese wapen van Kaapstad versier, wat ongelukkig sedert 1999 meestal deur 'n moderne vlag oordek word. Die groot toring was enkele jare lank die hoogste bouwerk in Kaapstad en bevat 'n klokkespel met 39 klokke, wat byna almal in Engeland gegiet is en ten opsigte van hul klank baie ooreenkomste met ''[[Big Ben]]'' in Londen toon. Een van die grootste historiese gebeurtenisse in die geskiedenis van die Parade is die vrylating van Nelson Mandela wat hier op 11 Februarie 1990 deur 100&nbsp;000 mense gevier is. === Die ''grachten'' van Klein-Amsterdam === [[Lêer:1750 Bellin Map of Cape Town, South Africa - Geographicus - Gundriss-bellin-1750.jpg|duimnael|Duitstalige kaart van Kaapstad met die Kasteel die Goeie Hoop in 1750]] Straatname soos ''Heerengracht'' en ''Buitengracht'' in die stadsentrum en ''Keizersgracht'' in Distrik Ses verwys nog steeds na die ou ''grachten'' van Kaapstad wat lankal verdwyn het. Goewerneur Simon van der Stel het gedurende sy ampstermyn in die laat 17de eeu gragte volgens die Hollandse voorbeeld laat bou waarmee die jong nedersetting gemaklik van water voorsien kon word. Destyds is na Kaapstad dikwels ook as Klein-Amsterdam verwys.<ref>{{en}} Jeschonneck, Anja en Kai Schächtele: ''Kapstadt – Wine Lands – Garden Route''. Marco Polo-reeks. Ostfildern: Mairdumont 2006, bl. 26</ref> Tot in die middel van die 19de eeu is die netwerk van gragte in die binnestad verder uitgebrei, alhoewel hulle dikwels deur vullis en perdemis bevuil is. Toe hulle uiteindelik toegegooi is, moes groot bedrae geld daaraan bestee word. 'n Laaste oorblyfsel van die ou ''grachten'' kan nog steeds tussen die omheining van [[Tuynhuys]] en die Kompanjiestuin besigtig word. === Distrik Ses === {{Hoofartikel|Distrik Ses}} [[Lêer:District-six.JPG|duimnael|Distrik Ses in 2005]] Die sesde distrik van Kaapstad is in 1867 gestig en het danksy die ligging naby die hawe en die stadsentrum vinnig tot 'n kosmopolitaanse woonbuurt vir vrygelate slawe, werkers, immigrante, handelaars en kunstenaars ontwikkel.<ref>{{en}} [http://www.districtsix.co.za/frames.htm ''District Six Museum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080501124727/http://www.districtsix.co.za/frames.htm |date=1 Mei 2008}}</ref> Die distrik het byna 'n tiende van Kaapstad se bevolking gehuisves. As gevolg van die beleid van rasseskeiding is baie swart bewoners al teen die begin van die 20ste eeu uit Distrik Ses verdryf. Maar ook baie meer welgestelde burgers het na die suidelike voorstede van Kaapstad begin verhuis. Die distrik het uiteindelik 'n krotbuurt geword, wat volgens die [[Wet op Groepsgebiede]] van 1950 op 11 Februarie 1966 tot 'n blanke gebied verklaar, ontruim en gesloop is. Die kleurling- en swartbevolking van die distrik – sowat 60&nbsp;000 mense – is in die tydperk tussen 1968 en 1982 na die Kaapse Vlaktes verskuif. Veral die plaaslike handelaars is baie hard getref deur hierdie gedwonge verskuiwing. Hulle het hul klante, wat vanweë Distrik Ses se gunstige ligging naby die stadsentrum hul inkopies hier gedoen het, skielik verloor en was nou grotendeels genoodsaak om hul besighede te sluit.<ref name="Kapstadt-tour.de">{{de}} [http://www.kapstadt-tour.de/stadt/stadtteile/district_six.htm ''www.kapstadt-tour.de: District Six'']</ref> 'n Deel van die distrik is hernoem tot Zonnebloem; hier is onder meer die Kaapse Technikon opgerig. Weens plaaslike en internasionale druk, wat op die destydse blanke regering uitgoefen is, is die herontwikkeling van die gebied tot 'n woongebied vir blanke Kapenaars uitgestel. Die meeste blanke bewoners van Kaapstad was gekant teen die sloping van die ou Distrik Ses en het gevolglik nie belanggestel daarin om huise of woonstelle hier te koop nie.<ref>{{de}} Jeschonneck/Schächtele (2006), bl. 14</ref> In 1979 is die hele stadsbuurt gesloop, en ook blanke inwoners is gedwing om Distrik Ses te verlaat. Die puin is vir die uitbou van Kaapstad se hawe gebruik.<ref name="Kapstadt-tour.de" /> In die vroeë 21ste eeu is met die heropbou van Distrik Ses begin, en sowat 4&nbsp;000 gesinne sal uiteindelik na Distrik Ses kan terugkeer. === Die bruin en swart woonbuurte in die Kaapse Vlaktes === [[Lêer:Shantytown south africa sly.jpg|duimnael|links|'n Krotbuurt in die Kaapse Vlaktes]] [[Lêer:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|duimnael|Skoolkinders in [[Mitchells Plein]]]] Die Kaapse Vlaktes, 'n duinlandskap in die suidooste van Kaapstad, huisves tweederdes van Kaapstad se bevolking, hoofsaaklik bruines en swartes. Die gebied is reeds voor die aankoms van die eerste Europeërs ten minste tydelik deur enkele Sanstamme bewoon en is – vanweë sy afgeleë ligging ver van blanke plase en woongebiede – vanaf die vroeë 18de eeu vir die oprigting van beskeie behuisings vir San en vrygelate slawe gebruik. As gevolg van binnelandse migrasie het mense uit ander etniese en taalgroepe hulle later ook hier en elders aan die stadsrand van Kaapstad gevestig en dikwels die oorspronklike bewoners verdring. Gedurende die tydperk van rasseskeiding in Suid-Afrika is talle swart en ander bewoners, ongeag hulle sosiale status, uit hul woongebiede in die stadsentrum verban en na die Kaapse Vlaktes verskuif. Weereens is inheemse bewoners verdring om plek te maak vir die slagoffers van apartheid. Die nuwe woonbuurte het hoofsaaklik uit baie eenvoudige klein huise met gewoonlik twee of drie vertrekke bestaan. Die verblyf in hierdie swart woonbuurte was aan 'n werkspermit gekoppel, en inwoners sonder geldige permitte, veral vroue en kinders, is gereeld deur die owerhede na landelike gebiede in die swart tuislande verskuif. Die huidige bruin en swart woonbuurte van [[Athlone]], [[Mitchells Plein]], Kruispad (Crossroads), [[Langa]] ("Son"), [[Gugulethu]] ("Ons Trots"), [[Khayelitsha]] ("Ons Nuwe Tuiste"), [[Bonteheuwel]], [[Elsiesrivier]] en baie ander behels nog steeds 'n groot persentasie informele behuising met 'n geskatte twee miljoen bewoners. Slegs vier van hulle word merendeels deur swartes bewoon, terwyl die res hoofsaaklik kleurlinge huisves. Langa is die oudste swart woonbuurt in Kaapstad, en Gugulethu met 300&nbsp;000 bewoners een van die grootstes in Suid-Afrika.<ref>{{de}} Jeschonneck/Schächtele (2006), bl. 15</ref> Gugulethu het in die tydperk van rasseskeiding as 'n tuiste vir swart trekarbeiders uit die Oos-Kaap ontstaan en het verskeie kere nuus gemaak weens politieke onluste en sinlose geweldpleging. Die "Gugulethu-Sewe" was sewe swart aktiviste wat op 3 Maart 1986 by 'n padblokkade deur die polisie gestop en doodgeskiet is.<ref>{{en}} [http://www.etownship.co.za/content/view/52/81/ ''www.etownship.co.za: Gugulethu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430022500/http://www.etownship.co.za/content/view/52/81/ |date=30 April 2008}}</ref> Die moord op Amy Biehl, 'n jong Amerikaanse student en aktivis wat haarself vir maatskaplike verandering in Suid-Afrika beywer het, het op 25 Augustus 1993 wêreldwyd mense geskok.<ref>{{en}} [http://www.amybiehl.co.za/about-amy.htm ''Amy Biehl Foundation: About Amy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517005954/http://www.amybiehl.co.za/about-amy.htm |date=17 Mei 2008}}</ref><ref>{{en}} [http://www.etownship.co.za/content/view/52/81/ ''etownship.co.za: Gugulethu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430022500/http://www.etownship.co.za/content/view/52/81/ |date=30 April 2008}}</ref> In die laat 20ste eeu is met die oprigting van steenhuise en die bou van teerpaaie begin, en aan steeds meer inwoners word basiese dienste soos busdienste na die binnestad, riolering, vullisverwydering en elektrisiteit verskaf. Grootskaalse binnelandse migrasie en die hoë bevolkingsgroei bly egter steeds ernstige vraagstukke wat daartoe lei dat voortdurend nuwe plakkerskampe met informele behuisings ontstaan. Selfs Mitchell's Park, 'n bruin woonbuurt wat in die 1980's as 'n nuwe tuiste en modelstad vir voormalige bewoners van krotbuurte naby die stadsentrum opgerig is, het vanweë sy beter behuisingstandaarde talle mense gelok wat plaaslike huurgelde meestal nie kan bekostig nie.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/touren/capeflats/index.htm ''www.kapstadt.de: Die Townships der Cape Flats''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502034813/http://www.kapstadt.de/touren/capeflats/index.htm |date=2 Mei 2008}}</ref> == Argitektuur == === Die Kaaps-Hollandse boustyl === [[Lêer:Louis Michel Thibault01.jpg|duimnael|links|upright|Die Kaapse argitek [[Louis Thibault]] (1750–1815), 'n Franse boorling, was die eerste geskoolde boumeester in Suid-Afrika]] [[Lêer:Tuynhuys.jpg|duimnael|Die [[Tuynhuys]], setel van die Suid-Afrikaanse president in Kaapstad, is in 1790 opgerig]] [[Lêer:GrootConstantiaHomestead.jpg|duimnael|Groot Constantia in die Constantiavallei dateer uit die laat 17de eeu]] [[Lêer:Dutch Consulate General in Cape Town.jpg|duimnael|'n Stadhuis in die Kaaps-Hollandse boustyl as 'n gepaste kwartier vir die Nederlandse konsulaat-generaal in Kaapstad]] Aangesien die oorspronklike halfronde Khoikhoi-huise vanweë hul verganklike bouwyse met materiale soos jong bome en grasmatte nie bewaar gebly het nie, begin die argitektoniese geskiedenis van bewaarde Wes-Kaapse boustyle eers met die aankoms van Europese setlaars en hul Kaaps-Hollandse styl wat teen die einde van die 17de eeu sy kenmerkende eienskappe ontwikkel het. Die elegante witgekalkte Kaaps-Hollandse huise en plase met hul kenmerkende groen deure en vensters is voortreflik by die verruklike Kaapse landskap met sy blou berglandskappe, wingerde en bloeiende tuine aangepas. Alhoewel die Kaapse boustyl Europees-Hollandse wortels het, is dit deur die plaaslike boumeesters verder ontwikkel om harmonies met die natuurlike omgewing te versmelt.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/kultur/architektur/index.htm ''www.kapstadt.de: Architektur – Der kapholländische Stil in Kapstadt''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616020624/http://www.kapstadt.de/kultur/architektur/index.htm |date=16 Junie 2008}}</ref> Hul ontwerpe was simmetries, prakties en eenvoudig en van binne veral gerieflik. Die argitekte het daarnaas ook rekening gehou met die Mediterreense klimaat van Kaapstad – die dik, spierwit mure het as uiters geskikte teenvoeters teen temperatuurskommelinge gedien. Die gewels het die ingang teen reën en – in die geval van 'n brand – teen brandende riet, wat vanaf die dak sou val, beskerm.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-guide.de/kunst_kultur/architektur.html ''www.kapstadt-guide.de: Architektur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703092319/http://www.kapstadt-guide.de/kunst_kultur/architektur.html |date=3 Julie 2009}}</ref> Vanweë die groot afstande tussen nedersettings en plase was reisigers gewoonlik aangewese op die gasvryheid van boere, en die Kaapse boustyl weerspieël hierdie karaktertrek met sy ruim onthaalvertrekke en kombuise. Die ontwerpe het daarnaas ook tred gehou met die ekonomiese ontwikkeling van die Kaapkolonie. Terwyl die vroeë geboue nog reghoekig was en van twee eenvoudige gewels en 'n stoep voorsien is, getuig die pragtige middelgewels van latere bouwerke van die Kaapse gemeenskap se groeiende welvaart. Die eerste gewels is in driehoekvorm gebou, maar het gedurende die 18de eeu geleidelik hul swierige, kronkelende en tipies Kaapse vorm gekry. Houtluike voor die vensters het die kosbare donker meubels en tapyte teen die felle sonlig beskerm. Baie huisingange is van tweedelige sogenaamde staldeure voorsien waarvan die onderste gedeelte vasgesit kon word om te voorkom dat vee die huis kon binnestap. Die ontwerpe van huise en plase het algaande toenemend gesofistikeerd geword; die oorspronklike reghoekige ontwerp is verder ontwikkel tot T-, U- en H-plattegronde. Kaapstad se stadhuise het dikwels oor 'n geplaveide binnehof beskik wat soms met 'n tuinpoel verfraai is. Eikebome, wat in die plaaslike klimaat goed aard en vinnig groei, is voor die huise aangeplant as 'n natuurlike beskerming teen die somerhitte. Die Europese barok-boustyl het plaaslike boumeesters geïnspireer tot uiters swierige gewels met pragtige reliëfs. Talle Kaaps-Hollandse huise staan tans as musea en monumente oop vir die publiek soos die bekende 18de-eeuse [[Koopmans-de Wet-huis]] in Kaapstad se Strandstraat wat op 10 Maart 1914 as die eerste privaat stadhuis in Suid-Afrika in 'n museum omgeskep is. Sy fasade is moontlik deur die argitek [[Louis Thibault]] en die beeldhouer [[Anton Anreith]] geskep, maar geen bron staaf dié aanname nie. Die meubilering dateer uit die laat 18de en vroeë 19de eeu.<ref>{{en}} [http://www.iziko.org.za/koopmans/about.html ''Iziko – Museums of Cape Town: About Koopmans-De Wet House''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701234019/http://www.iziko.org.za/koopmans/about.html |date=1 Julie 2008}}</ref> === Die Georgiaanse, Victoriaanse en Art déco-boustyl === [[Lêer:Rues du Cap.jpg|duimnael|links|Gietysterbalkonne in Langstraat]] Saam met die Britse bewind het ook die Georgiaanse boustyl met sy kenmerkende verdiepinghuise in die vroeë 19de eeu na die Kaap gekom en is weereens as Kaaps-Georgiaanse boustyl by die plaaslike omstandighede aangepas. Die Bertram-huis, tans 'n museum, is 'n tipiese voorbeeld van laat-Georgiaanse argitektuur met sy geelbruin klinkersteen en eenvoudige fasade waar 'n voorgewel oor die ingang die enigste argitektoniese versiering vorm.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/kultur/architektur/index.htm ''www.kapstadt.de: Kapstadt Architektur – Khoikhoin-Hütten, victorianisch, Art déco''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616020624/http://www.kapstadt.de/kultur/architektur/index.htm |date=16 Junie 2008}}</ref> Die [[Regency|Regentskapstyl]] (1811–1820) was nog steeds op die Georgiaanse stylelemente gegrond, maar het nogtans meer aandag aan kunsvolle versierings soos tralies van smeed- en gietyster om die balkonne, soortgelyke relings en boligte met uitgesnyde houtrame. Gietyster was ook gedurende die [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse periode]] (1837–1901) gewild, net soos dakke van sinkplate. In Kaapstad is veral Langstraat met sy netjies gerestoureerde bont huise 'n mekka vir liefhebbers van die Victoriaanse styl. Ryk versierde balkonne, wat op pilare rus, herinner aan die tipiese argitektuur van die Amerikaanse Suide. Groenmarkplein pronk met 'n verskeidenheid huise in die [[Art Deco|Art déco-boustyl]] soos die Ou Poskantoor in Darlingstraat, wat tussen 1938 en 1940 met granietstene uit die Kaapland en Transvaal gebou is, en die [[Ou Mutual]]-gebou met skulpture wat die geskiedenis, flora, fauna en mense van Suid-Afrika uitbeeld. Die grondverdieping staan oop vir die publiek. === Die 20ste eeu === [[Lêer:Vredehoek1.jpg|duimnael|Disa Park in Vredehoek (linkerkant bo): Hierdie omstrede bydrae tot Kaapstad se stadshorison dateer uit die 1960's]] Net soos elders in die wêreld was sommige bouprojekte van die 20ste eeu ook in Kaapstad nie met oorsigtigheid beoordeel nie: Die natuurskoon van strandgebiede is deur wolkekrabbers ontsier. 'n Snelweg naby Buitengracht is in die 1960's begin, maar het steeds onvoltooid gebly. Die Disa Park-torings, drie geboue met woonstelle, is nog 'n voorbeeld van 'n onnodige ontwikkeling. Alhoewel die plaaslike owerheid die bou van nuwe huise in bepaalde sensitiewe gebiede beperk en 'n maksimale aantal verdiepings vasgelê het, het ontwikkelaars in die 1960's nogtans daarin geslaag om die wette te omseil en die panorama van Duiwelspiek, 'n bergspits in die stadsbuurt Vredehoek, met drie wolkekrabbers te ontsier wat in die plaaslike volkstaal as ''Tampon-torings'' bekend staan. Soortgelyke wolkekrabbers bedreig die natuurskoon van plekke soos Blouberg.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/kultur/architektur/index.htm ''www.kapstadt.de Kapstadt Architektur – Das 20. Jahrhundert''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616020624/http://www.kapstadt.de/kultur/architektur/index.htm |date=16 Junie 2008}}</ref> Tipiese voorbeelde van argitektuur uit die sewentigerjare is die [[Goue Akker]]sentrum en die Burgersentrum se toringblok. Die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|eerste demokratiese verkiesing in 1994]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] in Suid-Afrika het egter tot 'n baie optimistiese houding onder Kapenaars gelei waarvan die restourasie van historiese geboue in die binnestad, nuwe wandellane vir voetgangers en talle nuwe woonhuise met woonstelle vir alle etniese groepe sigbare kenmerke is. == Infrastruktuur == === Tafelbaaihawe === {{Hoofartikel|Kaapstad-hawe}} [[Lêer:Table Mountain, CapeTown (3272811046).jpg|duimnael|links|'n Lugfoto van die Tafelbaaihawe]] [[Lêer:Central Cape Town.jpg|duimnael|Die sakekern van Kaapstad, met hawegeriewe in die agtergrond]] [[Lêer:Port of Cape Town.jpg|duimnael|’n Lugfoto van die hoofdeel van die Kaapstad-hawe met [[Leeukop]] en [[Seinheuwel|Vlaeberg]] op die agtergrond]] Danksy die natuurlike hawe van [[Tafelbaai]] staan Kaapstad sedert eeue bekend as die "Herberg by die See". Toe Jan van Riebeeck in 1652 in Tafelbaai voet aan wal gesit het, was daar nogtans niks meer as 'n wydgestrekte baai met vlak sand- en klippiesstrande. Die skepe, wat hier aangedoen het, was aan die onstuimige see blootgestel, en die aflaai en vervoer van goedere was 'n moeilike taak. Skepe het meestal enkele honderd meter van die strand af geanker, en goedere is met roeibote aan land of na die skepe gebring. Die hawegeriewe was oor 'n tydperk van byna tweehonderd jaar ná van Riebeeck se aankoms beperk tot 'n houtkaai, wat in 1656 naby die Kasteel die Goeie Hoop gebou is.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-tour.de/stadt/stadtteile/waterfront/geschichte_waterfront.htm ''www.kapstadt-tour.de: Die Geschichte des Hafens von Kapstadt'']</ref> Veral gedurende die Kaapse winterstorms was Tafelbaai geen veilige ankerplek vir skepe nie, en dikwels is die vervoer van goedere dae lank deur ongunstige weerstoestande belemmer. Baie goedere en bote het in die baai verlore gegaan kort voordat hulle kon aandoen. Eers in 1743 is die VOC se winterhawe na Simonstad in die Valsbaai verskuif. Hierdie ankerplek was veilig, maar die vervoer van goedere met perdekarre het meer as drie ure geneem. Die houtkaai voor die kasteel , wat dikwels beskadig of selfs verniel is, is eers teen die begin van die 19de eeu deur 'n klein steenkaai vervang. Die Kaapse storms het nogtans steeds tot verliese gelei. Gedurende 'n hewige storm in die najaar van 1865 het binne enkele dae 18 skepe in Tafelbaai vergaan, terwyl ander beskadig is. Hierdie ramp het die aanleiding tot die bou van 'n berskemde hawebekken gegee. Oor 'n tydperk van drie jaar is nuwe land in die hawe aangewin, en die Alfred-bekken het ontstaan. As gevolg van die Tweede Vryheidsoorlog en die ontdekking van goud- en diamantvelde het die hawe van Kaapstad teen die einde van die 19de eeu steeds belangriker geword. Die geriewe is uitgebrei, en in 1905 is die Victoria-bekken ingewy. In die periode tussen 1935 en 1945 is met die landaanwinningsprojekte voortgegaan, en sodoende het die [[Foreshore]] met 'n oppervlakte van sowat 2,5 vierkante kilometer en die Duncan-dok ontstaan. Die Kasteel van Goeie Hoop, wat aanvanklik vlakby die see geleë was, is deur die landaanwining meer as een kilometer landinwaarts verskuif. Tot in 1960 het die nuwe [[Ben Schoeman]]-dok die ou Alfred- en Victoria-bekkens vervang wat daarna geleidelik verval het. Die hawe het twee keer in sy geskiedenis 'n groot strategiese rol gespeel. Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] het meer as 400 skeepskonvooie met ses miljoen soldate in Kaapstad se hawe aangekom, en sowat 13&nbsp;000 skepe is in sy werwe herstel. Tydens die [[Suez]]-krisis in die jaar 1973 is die [[Suezkanaal]] gesluit, en skepe op pad na Europa en die ooskus van Amerika het die Kaapse roete gebruik wat 'n groot toeloop van skepe in Tafelbaaihawe beteken het. Tans is Kaapstad die grootste van die vier beduidende hawens in die land en hanteer jaarliks sowat agt miljoen ton seevrag.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/wirtschaft/flughafenhaefen/index.htm ''www.kapstadt.de: Flughäfen und Häfen in Kapstadt''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528180140/http://www.kapstadt.de/suedafrika/wirtschaft/flughafenhaefen/index.htm |date=28 Mei 2008}}</ref> Aangesien Tafelbaaihawe met sy totale wateroppervlak van 112,7 hektaar veral die Wes-Kaap bedien, is hy gespesialiseer op die uitvoer van plaaslike produkte. Die grootste voorverkoelkompleks in Suid-Afrika hanteer die land se uitvoere van sagte vrugte. Daarnaas is geriewe soos droogdokke (die [[Sturrock-droogdok]] is die grootste in die suidelike halfrond met afmetings van 360 x 47,5 x 13,7 meter) en dryfdokke beskikbaar. Die hawe beskik sedert die sewentigerjare ook oor 'n diepseehouereindpunt met vyf bekkens. === Groote Schuur-hospitaal === {{Hoofartikel|Groote Schuur-hospitaal}} [[Lêer:Groote Schuur Hospital.jpg|duimnael|Die ou hoofgebou van die [[Groote Schuur-hospitaal]]]] [[Lêer:CTIA-CentralTerminal.jpg|duimnael|[[Kaapstad Internasionale Lughawe|Kaapstad Internasionaal]] se nuwe sentrale terminaal en openbare vervoerplein]] Die Groote Schuur-hospitaal is een van die leidende hospitale ter wêreld en het baanbrekerswerk met onder meer die eerste hartoorplanting gedoen, wat hier in Desember 1967 deur prof. [[Christiaan Barnard]] uitgevoer is. Die ongewone naam is van 'n groot pakhuis afgelei, wat deur die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie in 1657 op die perseel van die huidige hospitaal opgerig is. Die oorspronklike Groote Schuur-hospitaal is op 31 Januarie 1938 geopen. === Kaapstad Internasionale Lughawe === {{Hoofartikel|Kaapstad Internasionale Lughawe}} Die Kaapstad Internasionale Lughawe, die tweede grootste in die land na [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] in Johannesburg, lê sowat 22 kilometer oos van die middestad. Die volume van lugverkeer het sedert die jaar 1994 aansienlik toegeneem. Tans is daar jaarliks sowat 80&nbsp;000 vliegtuie wat in Kaapstad aankom of vertrek, met sowat vyf miljoen passasiers. === Paaie === Kaapstad is per pad baie goed met die res van Suid-Afrika verbind. Die [[N1 (Suid-Afrika)|N1]]-nasionale pad begin in Kaapstad se middestad en is 'n snelweg verby Bellville, Paarl en deur die [[Hugenotetonnel]] na die binneland. Die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]]-nasionale pad begin ook in die middestad en verbind Kaapstad met die groot kusdorpe soos [[Mosselbaai]] en [[Port Elizabeth]]. Die pad is 'n snelweg en gaan oor die [[Overberg]] via [[Sir Lowryspas]]. Die [[N7 (Suid-Afrika)|N7]] verbind Kaapstad met [[Namibië]] en die noorde van Wes-Kaap. == Stadsregering == [[Lêer:Cape Town Civic Centre.jpg|duimnael|Die Kaapstadse Burgersentrum huisves sedert 1978 die regering van die [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit]]]] [[Lêer:CT City Hall Before the Sun.jpg|duimnael|Die historiese stadsaal het tussen 1900 en 1905 op die Grand Parade ontstaan. Die heuningkleurige gebou is in die Edwardiaanse koloniale styl met Italiaanse Renaissance-invloede ontwerp en word vandag onder meer vir kulturele funksies soos konserte gebruik. Kort ná sy vrylating in Februarie 1990 het Nelson Mandela hier sy eerste openbare toespraak gehou]] Kaapstad maak in administratiewe opsig deel uit van die [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]], 'n metropolitaanse munisipaliteit. Die stad word deur 'n stadsraad met 210 lede geadministreer, wat aan 'n uitvoerende raad met 28 lede verantwoordelik is. Die administratiewe en politieke leierskap word deur die stadsbestuurder (tans Achmat Ebrahim) en die uitvoerende burgemeester (tans [[Geordin Hill-Lewis]]) uitgeoefen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/capeargus/news/everything-you-missed-of-geordin-hill-lewis-first-week-in-office-as-cape-town-mayor-e090e544-2a2d-49c9-aefb-3dce50615f92 |title=Everything you missed of Geordin Hill-Lewis’ first week in office as Cape Town mayor |publisher=Independent Online |accessdate=15 November 2021}}</ref> Vir verkiesingsdoeleindes is Kaapstad in 105 stemdistrikte verdeel waar een lid van die stadsraad regstreeks verkies word, terwyl die ander 105 setels volgens proporsionele partylyste aan suksesvolle kandidate toegeken word. Die uitvoerende burgemeester word deur die stadsraad verkies. Voordat Kaapstad se plaaslike stadsregering in die sogenaamde ''unistad'' verenig is, het dit uit ses plaaslike administrasies bestaan, en talle funksies van die huidige ''unistad'' is nog steeds volgens die ou administrasies verdeel. Hierdie administrasies het bestaan uit Kaapstad (met die Stadskom, die Atlantiese Seekus en die suidelike voorstede Pinelands, Langa en Mitchell's Plein), die Suidelike Skiereiland (met Houtbaai, Wynberg, Constantia, Vishoek, Kommetjie, Noordhoek en Simonstad), die Blaauwberg-gebied (met Milnerton, Tafelsig en Bloubergstrand), Tygerberg (met Durbanville, Bellville en Khayelitsha), Oostenberg (met Kraaifontein, Brackenfell, Kuilsrivier, Blue Downs en Eersterivier) en Helderberg (met Somerset-Wes, Strand en Gordonsbaai). Daarbenewens maak die afgeleë [[Prins Eduard-eilande]] (bestaande uit [[Prins Eduard-eiland]] en [[Marion-eiland]]) in die suidelike [[Indiese Oseaan]] administratief deel uit van die Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit. === Munisipale verkiesing in 2006 === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2006}} Die DA het in die munisipale verkiesing, wat in 2006 in Suid-Afrika gehou is, as die sterkste enkele party te voorskyn getree wat 90 van 210 setels verower het, nog voor die [[African National Congress]] (ANC) met 81 setels, alhoewel geen party 'n algehele meerderheid behaal het nie. Danksy 'n byverkiesing het die DA sy totale aantal setels intussen tot 91 verhoog.<ref>{{en}} [http://www.elections.org.za/lgeresults/Static%20Report/95/Seats%20by%20Municipality%20LCMC/CPT-1.pdf ''Independent Electoral Commission of South Africa: City of Cape Town, 2006 Local Government Elections: Seat Calculation Summary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318004628/http://www.elections.org.za/lgeresults/Static+Report/95/Seats+by+Municipality+LCMC/CPT-1.pdf |date=18 Maart 2006}}</ref> Nadat die [[Onafhanklike Demokrate]] tot die koalisie toegetree het, het die DA daarin geslaag om sy meerderheid in die stadsraad tot 22 setels te verhoog. === Munisipale verkiesing in 2011 === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2011}} Die [[Demokratiese Alliansie]] (DA) domineer die afgelope dekade die Kaapstadse politiek, met die ANC as die amptelike opposisie. In 2011 het die DA daarin geslaag om 'n volstrekte meerderheid te behaal toe hy 135 van die 200 setels in die stadsraad verower het. === Munisipale verkiesing in 2016 === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016}} [[Lêer:CapeTownCouncil4.svg|duimnael|Setels in die stadsraad ná die 2016-verkiesing {{columns-list|2| {{sleutel|#1F78B4|[[Demokratiese Alliansie|DA]]}} {{sleutel|#33A02C|[[African National Congress|ANC]]}} {{sleutel|#852A2A|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]}} {{sleutel|#E31A1C|[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]]}} {{sleutel|red|[[Al Jama-ah]]}} {{sleutel|#646464|ander}}}}]] In 2016 het die DA sy volstrekte meerderheid verdedig toe hy 154 van die 231 setels in die stadsraad verower het. === Munisipale verkiesing in 2021 === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021}} In 2021 het die DA se aandel stemme vir die eerste keer 'n afname getoon toe hy 135 van die 231 setels in die stadsraad verower het. {|class="wikitable sortable" !Party!!2000!!2006!!2011!!2016!!2021 |- |[[Demokratiese Alliansie|DA]]||107||90||135||154||135 |- |[[African National Congress|ANC]]||77||81||73||57||43 |- |[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]||–||–||–||7||10 |- |[[GOOD]]||–||–||–||–||9 |- |[[Cape Coloured Congress|CCC]]||–||–||–||–||7 |- |[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]]||8||7||3||3||6 |- |[[Vryheidsfront Plus|VF+]]||–||1||1||1||4 |- |[[Al Jama-ah|AJ]]||–||–||1||2||3 |- |[[Kaapse Onafhanklikheids Party|CAPE]]||–||–||–||0||1 |- |[[United Independent Movement|UIM]]||–||–||–||–||1 |- |[[United Democratic Movement|UDM]]||3||2||1||1||1 |- |[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]]||1||1||1||1||1 |- |[[Cape Muslim Congress|CMC]]||–||–||1||1||1 |- |[[Afrika Moslem Party|AMP]]||2||3||1||–||– |- |[[Congress of the People|COPE]]||–||–||3||1||0 |- |[[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]]||1||0||0||0||0 |- |[[Moderate Independent Party|MIP]]||–||1||0||–||– |- |[[National Party South Africa|NPSA]]||–||–||1||–||– |- |[[Onafhanklike Demokrate|OD]]||–||23||–||–||– |- |[[United Independent Front|UIF]]||–||1||||–||– |- |[[Universal Party|UP]]||–||1||0||–||– |} == Internasionale betrekkinge == Die opening van 'n Amerikaanse konsulaat in Kaapstad in 1799 – die vyfde diplomatieke sending van die VSA op die vasteland van Afrika – was die beginpunt van amptelike betrekkinge tussen die twee lande. Naas die huidige Amerikaanse ambassade in Pretoria (wat gedurende die Suid-Afrikaanse parlementêre seisoen in Kaapstad werksaam is) is daar Amerikaanse konsulate-generaal in Kaapstad, Johannesburg en Durban.<ref>United States Department of State – Bureau of Public Affairs: ''Background Notes South Africa''. Maart 1990, bl. 14</ref> == Demografie == [[Lêer:Metropolgemeinde Stadt Kapstadt - Bevölkerungsgruppen.png|duimnael|links|Die etniese meerderhede aan die Kaapse Skiereiland {{columns-list|2| {{sleutel|#7FFF00|[[Kleurlinge]]}} {{sleutel|#003399|Swartes}} {{sleutel|#EE82EE|Blankes}}}}]] [[Lêer:Cape Town 2011 dominant language map.svg|duimnael|Meerderheidstale in Kaapstad {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#fb8072|[[Xhosa]]}}}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen meerderheidstaal}}]] Volgens die sensus van 2001 het die metropolitaanse gebied van Kaapstad 2&nbsp;893&nbsp;251 inwoners en 'n [[bevolkingsdigtheid]] van 1&nbsp;158 per km². Van die stad se bevolking is 48,13 persent [[kleurlinge]], 31,68 persent [[Swart mense|swartes]], 18,75 persent [[Blanke Suid-Afrikaners|blankes]] en 1,43 persent [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]. Die persentasie buitelanders is volgens amptelike statistieke van die 2001-sensus met minder as twee persent relatief klein.<ref>{{en}} [http://www.capetown.gov.za/en/stats/2001census/Documents/Citizenship.mht ''City of Cape Town: Characteristics of Population – Citizenship''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101202826/https://www.capetown.gov.za/en/stats/2001census/Documents/Citizenship.mht |date=1 Januarie 2016}}</ref> Volgens skattings bly sowat 30&nbsp;000 Duitsers permanent in Kaapstad.<ref>{{de}} ''Urlaub perfekt'', nommer 1 (2009), lente/somer, bl. 106</ref> Daarnaas het 'n kwart van alle burgers met 'n Italiaanse paspoort in Suid-Afrika (sowat 10&nbsp;000 persone) hulle hier gevestig.<ref>[https://mycapetown.it/intervista-alfonso-tagliaferri-console-ditalia-a-cape-town/ ''mycapetown.it: Intervistiamo Alfonso Tagliaferri, Console d’Italia a Cape Town (Onderhoud met Alfonso Tagliaferri, Italiaanse konsul in Kaapstad). Besoek op 20 November 2019'']</ref> Afrikaans is die belangrikste huistaal in die stad wat deur 41,4 persent van sy bewoners gebesig word. Die twee ander groot huistale is Xhosa (28,7 persent) en Engels (27,9 persent). {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Kleurlinge|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''1996''' || 2&nbsp;558&nbsp;000 || 1&nbsp;236&nbsp;000 || 643&nbsp;000 || 543&nbsp;000 || 38&nbsp;000 || 98&nbsp;000 |- | '''2001'''<ref>{{en}} [https://census2001.adrianfrith.com/place/CPT Die 2001-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 2&nbsp;892&nbsp;243 || 1&nbsp;391&nbsp;859 || 916&nbsp;459 || 542&nbsp;435 || 41&nbsp;490 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} [https://census2011.adrianfrith.com/place/199 Die 2011-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 3&nbsp;740&nbsp;026 || 1&nbsp;585&nbsp;286 || 1&nbsp;444&nbsp;939 || 585&nbsp;831 || 51&nbsp;786 || 72&nbsp;184 |- | '''Verandering''' || +46,2% || +28,3% || +124,7% || +7,9% || +36,3% || -26,3% |} === Islamitiese gemeenskap === {{Hoofartikel|Islam in Suid-Afrika}} [[Lêer:Boe-Kaap.jpg|duimnael|links|Die [[Bo-Kaap]] in Kaapstad, historiese sentrum van [[Kaapse Maleiers]]]] [[Lêer:Coowatool Islam Mosque..JPG|duimnael|'n [[Moskee]] in Kaapstad]] Kaapstad huisves die oudste gemeenskap van Moslems in Suid-Afrika. Enkele jare na die stigting van die Moederstad is in 1667 onder die gesag van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] die eerste [[Maleiers]] as slawe van [[Nederlands-Indië]] na die [[Nederlandse Kaapkolonie]] gebring. Hulle het 'n groot invloed op die Suid-Afrikaanse kookkuns en die ontstaan van Afrikaans uitgeoefen. Die [[Bo-Kaap]] het vanaf die 18de eeu tot die kulturele sentrum van die Kaapse Maleiers ontwikkel, nadat hulle uit [[slawerny]] vrygelaat is. Vandag bly omtrent 166&nbsp;000 Kaapse Maleiers rondom Kaapstad, waarvan die oorgrote meerderheid Moslems is en Afrikaans praat. Nes hul [[moskee]]s is die Kaapse Maleiers vir die vyf [[kramat]]te rondom Kaapstad bekend. In Kaapstad kom honderde Moslems tydens die laaste aand van [[Ramadan]] in [[Seepunt]] bymekaar om na die [[maan]] te kyk. Dié byeenkoms bring mense van alle vlakke van die samelewing bymekaar en elkeen bring iets saam om dit met ander tydens die breek van die vas te deel. Die Maghrib- of sonsondergebed word gemeenskaplik gedoen en die formele maansienresultate word bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite news |date=27 Augustus 2011 |title=Moonsighting on Monday |work=91.3FM Voice of the Cape |url=http://www.vocfm.co.za/index.php?option=com_k2&view=item&id=1106:moonsighting-on-monday&Itemid=131 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527042541/http://www.vocfm.co.za/index.php?option=com_k2&view=item&id=1106%3Amoonsighting-on-monday&Itemid=131 |archive-date=27 Mei 2013 |accessdate=11 Augustus 2013 |url-status=dead }}</ref> [[Eid-oel-Fiter]] word gevier deur in die oggend eers die moskee vir die Eidgebed by te woon. Vervolgens word gesinne en bure besoek. Kinders ontvang geskenke en geld van ouer lede van die gesin, verwante en bure.<ref name="geskenke">{{en}} timeanddate.com. [https://www.timeanddate.com/holidays/muslim/eid-al-fitr Eid ul Fitr]. Besoek op 6 Januarie 2019.</ref> Die meeste mense dra nuwe klere met helder kleure, terwyl koekies, koeke, samoesas, pasteie en terte vir besoekers aangebied word.<ref name="geskenke" /> Middagete word gewoonlik in gesinsgroepe geniet. === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Great Synagogue.jpg|duimnael|Kaapstad se Groot Sinagoge word beskryf as die mees ambisieuse van al die argitek [[John Parker]] se ontwerpe. Dit bied sitplek aan 1&nbsp;400 mense, een van die grootste aanbiddingsplekke in Suid-Afrika.<ref>{{en}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7640 Artefacts.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721085717/http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7640 |date=21 Julie 2017 }}. URL besoek op 10 November 2017.</ref>]] [[Lêer:Groen- en Seepuntse Hebreeuse Gemeente, Maraisweg, Seepunt.jpg|duimnael|Die Maraisweg-sinagoge in Seepunt is die tuiste van die Groen- en Seepuntse Hebreeuse gemeente, die grootste Ortodokse Joodse gemeente in Afrika]] [[Jode]] is reeds sedert 162 deel van die Moederstad se bevolking, hoewel hulle nie godsdiensvryheid geniet het onder die Nederlandse bewind tot 1803 nie. Die Joodse bevolking het toegeneem van sowat 20 siele in 1820 tot meer as 25&nbsp;000 in die 1980’s, maar weens emigrasie intussen afgeneem tot sowat 17&nbsp;000, ’n kwart van alle Jode in Suid-Afrika en naas Johannesburg verreweg die grootste gemeenskap. Kaapstad en Suid-Afrika se eerste [[Hebreeus]]e gemeente is in 1841 gestig, ’n week nadat 17 Joodse mans die eerste Ortodokse diens in die [[Kaapkolonie]] gehou het. Die eerste diens is op 26 September 1841 in ’n privaat woning, Helmsley Place gehou, wat vandag deel vorm van die Mount Nelson-hotelperseel. Agt jaar later is die eerste [[sinagoge]] ingerig langs die parlement en eerw. Isaac Pulver was die eerste geestelike leier. Teen 1863 het die gemeente so aangegroei dat ’n nuwe perseel nodig was, wat ingewy is in wat vandag die Joodse Museumkompleks is. In 1905 is ’n selfs groter gebou opgerig as die huidige Groot Sinagoge (Tuine-shul), langs die Ou Shul. Ook in 1905 het Kaapstad sy eerste Joodse burgemeester in die persoon van Hyman Liberman, ook die president van die gemeente, gekry. Eerw. Alfred Bender het in 1895 na Suid-Afrika gekom om die gemeente te lei en sou 42 jaar lank as rabbi optree. Kaapstad se Joodse gemeenskap is betreklik homogeen, want sowat 80 persent van die lede is van [[Litaue|Litause]] herkoms. Dieselfde persentasie is Ortodoks en die res Hervormd. Die stad het 12 Ortodokse sinagoges en twee Hervormde tempels. Die Groot Sinagoge of Tuine-shul – die Kaapse Hebreeuse Gemeente, is in 1905 ingewy en die oudste aktiewe gemeente in Suid-Afrika. Dis naasaan die vorige sinagoge geleë, nou die Joodse Museum. Die Tuine-shul is gebou in die Egiptiese herlewingstyl en bied sitplek aan 1&nbsp;400 aanbidders. Die Groen- en Seepuntse Hebreeuse Gemeente het meer as 2&nbsp;000 lidmate en is die grootste Joodse gemeente in Afrika. ’n Derde noemenswaardige Joodse gemeente in die Claremontse sinagoge. Daar is ook enkele klein Lubavitch en Sefardiese sinagoges. Hoewel die meeste van die Kaap se Jode tot die Ortodokse sinagoges behoort, kom die meeste nie die godsdiensvoorskrifte streng na nie. Byna 80% van al Kaapstad se Joodse kinders is ingeskryf aan een van die Joodse dagskole, wat strek van voorskools tot hoërskool. Die Herzlia-skole maak voorsiening vir al 12 grade, terwyl daar ook drie ander laerskole is van wie die meeste Ortodoks is. Die Hoërskool Herzlia, in Highlands Estate bo die middestad, het in 2017 650 leerders van gr. 7 tot gr. 12 gehad, van wie in die hoogste drie grade net 18 Hebreeus as tweede addisionele taal geneem het. Herzlia Highlands Primary School, ook in Highlands Estate, het 359 leerders gehad, die Laerskool Herzlia in Constantia 174 en die Laerskool Herzlia Weizmann in Seepunt 291, al drie net tot gr. 6. Cape Town Torah High het in 2017 27 leerlinge van gr. 7 tot 12 gehad.<ref>{{en}} [http://www.isasaschoolfinder.co.za/school.htm?schoolID=1416 Independent School Association of Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518060535/https://www.isasaschoolfinder.co.za/school.htm?schoolID=1416 |date=18 Mei 2020}}. URL besoek op 13 November 2017.</ref> In Kampsbaai het die Phyllis Jowell Jewish Day School onderrig aan 121 laerskoolleerders gebied.<ref>{{en}} [http://www.isasaschoolfinder.co.za/school.htm?schoolID=703 Independent Schools Association of Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518060752/https://www.isasaschoolfinder.co.za/school.htm?schoolID=703 |date=18 Mei 2020}}. URL besoek op 13 November 2017.</ref> Die Jodeslagting en Sionisme is van die uiterste belang vir die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap. Die gemeenskap het suksesvol by die regering aangedring op die onderrig van die [[Sjoa|Holocaust]] in alle openbare skole en het onlangs die Kaapstase Holocaust-sentrum gebou, die enigste Holocaust-sentrum in Afrika. Jode betoon hul Sionisme deur filantropie. Die Kaapse Joodse gemeenskap skenk meer aan [[Israel]] per kop as enige ander Joodse gemeenskap ter wêreld. Hoewel die meeste Kapenaars Sionisme afkeur, beïnvloed dit nie hul houding jeens Kaapse Jode nie. Trouens, talle Jode het ’n sterk verhouding met die plaaslike regering. Vooraanstaande politieke figure woon dikwels Joodse geleenthede by, ondanks hul kritiek op Israel. Kaapstad se gemeenskap is nogtans nie heeltemal bestand teen geweld en [[Antisemitisme]] nie. In 1997 is petrolbomme na die huise van gemeenskapslede gegooi en in Desember 1999 is ’n bom gegooi na een van die Kaap se sinagoges. Niemand is in dié voorval beseer nie. Streng veiligheidsmaatreëls word by sinagoges gehandhaaf.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/south-africa-virtual-jewish-history-tour Jewish Vitual Library]. URL besoek op 10 November 2017.</ref> == Ekonomie == [[Lêer:Cape Town Skyline of CBD at Dusk.jpg|duimnael|Die Kaapstadse stadshorison]] Kaapstad is die ekonomiese sentrum van die Wes-Kaap. Naas sy belangrike rol as die grootste nywerheidstad van die provinsie trek Suid-Afrika se Moederstad ook voordeel uit die vinnig groeiende toerismebedryf. Die Wes-Kaap is nou die belangrikste toeristebestemming in Suid-Afrika, en meer as een miljoen oorsese toeriste het Kaapstad in die jaar 2002 besoek. Die toerismebedryf genereer tans byna tien persent van die Wes-Kaap se bruto binnelandse produk en het 'n tiende van sy werknemers in diens. Kaapstad se hawe en sy internasionale lughawe dien as 'n uitvoersentrum vir die landbouprodukte van die Wes-Kaap, veral vrugte, wyn en blomme. Die provinsie verteenwoordig meer as 'n kwart van Suid-Afrika se landbouinkomste en meer as die helfte van sy uitvoere na oorsese bestemmings. == Toerisme == [[Lêer:Cape SA3.jpg|duimnael|Tafelberg, soos gesien vanuit Waterfront]] [[Lêer:Cape Town 2012 05 12 0295 (7365130556).jpg|duimnael|Die Waterfront-kloktoring]] [[Lêer:Canal-Walk-Shopping.jpg|duimnael|Die ''[[Canal Walk]]''-winkelsentrum]] [[Lêer:Nedbank BOE building.jpg|duimnael|''Nedbank/BOE''-gebou]] Kaapstad het sedert die eerste demokratiese verkiesing in Suid-Afrika in die jaar 1994 een van die wêreld se gewildste reisbestemmings geword. Fasiliteite vir 'n groot aantal sportsoorte, talle winkels, die toeristeroete van die Kaapse Skiereiland en die wynstreke van die omgewing asook die ryk fauna en flora maak van die stad Suid-Afrika se vernaamste toeristebestemming. Die toerismebedryf genereer in die provinsie Wes-Kaap 'n jaarlikse inkomste van 1,5 miljard VSA-$.<ref name="Tourismus in Kapstadt">{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/wirtschaft/tourismus/index.htm ''www.kapstadt.de: Tourismus in Kapstadt''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528180211/http://www.kapstadt.de/suedafrika/wirtschaft/tourismus/index.htm |date=28 Mei 2008}}</ref> Die meerderheid van die toeriste kom uit oorsese lande soos die [[Verenigde Koninkryk]], die Verenigde State en Duitsland. Alhoewel een van Kaapstad se byname, ''Slaapstad'', na die beweerde rustige lewenstyl van sy bewoners verwys, kan dit intussen ewe goed as 'n sinoniem vir die florerende plaaslike hotelbedryf gebruik word wat 'n groot aantal kamers oor alle prysklasse heen bied. Talle gerestoureerde villa's, wat die stylvolle smaak van hul eienaars weerspieël, bied daarnaas bed-en-ontbyt-akkommodasie en het saam met die Kaapse gasvryheid tot die uiters suksesvolle ontwikkeling van die toerismebedryf bygedra. Talle plaaslike [[restourant]]e en winkels is in en rondom die Victoria & Alfred Waterfront gekonsentreer wat intussen jaarliks 25 miljoen in- en uitheemse besoekers lok. Om ook die binnestad meer aantreklik vir toeriste en sakemanne te maak, is die oprigting van 'n nuwe kasinokompleks in V&A Waterfront teen 'n koste van 1,8 miljard ZAR aan die bou van 'n kanaal gekoppel wat plesierbootsritte vanaf die hawe tot by die noordelike stadsentrum en die ArtsCape-teaterkompleks moontlik sal maak.<ref name="Tourismus in Kapstadt" /> Kaapstad staan bekend vir sy respek teenoor gay en lesbiese mense en het tot een van die gewildste internasionale bestemmings vir LBGT ontwikkel.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/travel/cities/gaycapetown.htm ''www.southafricainfo.com Cape Town: Gay paradise found''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514154201/http://www.southafrica.info/travel/cities/gaycapetown.htm |date=14 Mei 2008}}</ref> === Victoria & Alfred Waterfront === [[Victoria & Alfred Waterfront]] lê noord van die stadsentrum en was vroeër 'n verwaarloosde hawebuurt. Dit is vernoem na prins Alfred, die tweede seun van die Britse koningin Victoria, wat hier in 1860 die hoeksteen vir 'n hawehoof gelê het. Ook die eerste hawebekken is in 1870 na hom vernoem, terwyl die tweede bekken uit die jaar 1905 die naam van sy moeder dra.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-guide.de/stadtzentrum/waterfront.html ''www.kapstadt-guide.de: V&A Waterfront''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512131722/http://www.kapstadt-guide.de/stadtzentrum/waterfront.html |date=12 Mei 2008}}</ref> Die oudste, westelike deel van Kaapstad se hawe was reeds vanaf 1975 vanweë die toenemende waterdiepte van moderne skepe nie meer geskik vir die hawebedryf nie, en die geriewe het begin verval.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-tour.de/stadt/stadtteile/waterfront/index.htm ''www.kapstadt-tour.de: Die Viktoria & Albert Waterfront in Kapstadt'']</ref> Omstreeks 1985 het die stadsregering besluit om nuwe lewe in die ou hawebuurt te blaas en in 1988 is die ''Victoria and Alfred Waterfront Company'' in samewerking met die haweadministrasie gestig wat 'n konsep vir die restourasie van die historiese geboue ontwikkel en erwe aan beleggers verpag het. 'n Ou stoorhuis is tot 'n winkelsentrum omgeskep, die pomphuis huisves tans restourante, en 'n voormalige gevangenis dien as hotel. Die projek het tot een van Suid-Afrika se suksesvolste beleggings ontwikkel. Die Waterfront-gebied is intussen met jaarliks sowat 22 miljoen besoekers die gewildste toeristetrekpleister in die Wes-Kaap en die hele Suid-Afrika asook 'n spilpunt van Kaapstad se naglewe, met sowat vierhonderd winkels, tagtig restourante en kroeë, en rolprentteaters.<ref>{{en}} [http://www.tourismcapetown.co.za/ctru/content/en/de/full-article?oid=3670&sn=Detail&pid=1326 ''Tourism Cape Town: V&A Waterfront''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305154108/http://tourismcapetown.co.za/ctru/content/en/de/full-article?oid=3670&pid=1326&sn=detail |date=5 Maart 2016}}</ref> Vuurwerke en opelugkonserte vind gereeld hier plaas. Vanaf September 2001 is die Waterfront in 'n suidoostelike rigting uitgebrei. Rondom die historiese kloktoring is die nuwe ''Clock Tower Centre'' opgerig – 'n nuwe winkelsentrum met restourante en reisagente. Die nuwe geboue is in argitektoniese opsig harmonies tot die kloktoring en die ou stoorhuise ingepas.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-tour.de/stadt/stadtteile/waterfront/clock_tower_center.htm ''www.kapstadt-tour.de: Das Clock Tower Center an der Waterfront in Kapstadt'']</ref> Gedurende die boubedrywighede is die bouvalle van 'n ou VOC-fort, die [[Chavonnes-battery]], opgegrawe wat eweneens in die kompleks geïntegreer is. Vlakby die ''Clock Tower Centre'' lê die ''Nelson Mandela Gateway'', die vertrekpunt vir skepe wat toeriste na die voormalige gevangeniseiland Robbeneiland neem. 'n Londense ateljee, ''Heatherwick Studio'', het een van Kaapstad-hawe se historiese graansilogeboue, Silo nr. 1 wat in 1924 opgerig is, omgeskep tot 'n moderne gebou wat sedert 2017 die ''Zeitz Museum of Contemporary African Art (MOCAA) ''en 'n luukse hotel, ''The Royal Portfolio'', huisves.<ref>{{en}} [https://www.dezeen.com/2017/05/18/royal-portfolio-hotel-thomas-heatherwick-studio-conversion-grain-silo-architecture-hotels-cape-town-south-africa/ ''dezeen.com, 18 Mei 2017: Luxury hotel opens inside Heatherwick's converted grain silo in Cape Town. Besoek op 18 Februarie 2018'']</ref><ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/huisgenoot/Nuus/kyk-so-lyk-nuwe-kaapse-hotel-waar-jy-tot-r140-000-n-nag-moet-opdok-20170528 ''netwerk.com, 2 Maart 2016: Kyk: So lyk nuwe Kaapse hotel waar jy tot R140 000 ’n nag moet opdok! Besoek op 18 Februarie 2018'']</ref> Baie van die silogebou se oorspronklike geriewe het behoue bly, insluitende 42 silindriese stoorsilo's wat uitgehol is om as die museum se groot atrium te dien. === Inkopies en vermaak === [[Lêer:Old Town House, Greenmarket Square, Cape Town.JPG|duimnael|Kaapstad se [[Ou Dorpshuis]] by die [[Groentemarkplein]]]] * [[Canal Walk]], wat volgens die voorbeeld van Amerikaanse ''shopping malls'' ontwerp is en meer as 400 winkels, 'n rolprentteater en 'n reuse-kitskos-restourant met 'n jaarlikse omset van ZAR 1,8 miljard (syfers van 2003) behels, is die grootste winkelsentrum in [[Afrika]] en ook en van die grootstes in die Suidelike Halfrond.<ref>{{en}} [http://www.info.gov.za/speeches/2003/03021212461001.htm www.info.gov.za: Toespraak wat deur die Wes-Kaapse Minister van Landbou, Toerisme en Dobellary, Johan Gelderblom, ter geleentheid van die opening van Canal Walk se Inligtingsentrum vir Besokers op 11 Februarie 2003 gelewer is] {{dooie skakel}}</ref> * [[Ratanga Junction]] met vele plesierritte en ander vermaak, veral vir die jongeres (langs ''Canal Walk''). * [[Groentemarkplein]] (''Green Market Square'') was oorspronklik 'n groentemark, maar is deesdae 'n vlooimark in die hartjie van Kaapstad waar 'n mens alles van tradisionele Afrika-aandenkings en kuns tot handewerk, goedkoop musiek, klere en ander snuisterye kan koop. == Kuns en kultuur == Kaapstad is naas Johannesburg een van die twee kulturele sentra van Suid-Afrika.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/kultur/oper/index.htm ''www.kapstadt.de – Kultur: Oper & Theater''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616031650/http://www.kapstadt.de/kultur/oper/index.htm |date=16 Junie 2008}}</ref> Intussen het die Moederstad tot 'n nasionale leier op die gebied van die uitvoerende kunste ontwikkel, waaronder teater, opera, musicals en musiek. Die kulturele lewe van Kaapstad word verbind met satirici soos Pieter-Dirk Uys, Robert Kirby en Mark Banks; die musicals van David Kramer, Taliep Petersen en Marthinus Basson; en die Universiteit van Kaapstad se Teaterskool. Maar ook bekroonde toneelstukke uit Johannesburg soos opvoerings van Athol Fugard, Sue Pam-Grant en Janice Honeyman word in die plaaslike teaters gespeel. Vanweë die tekort aan befondsing deur die owerhede kan Kaapstad net soos Johannesburg nie met kunsmetropole in ander wêrelddele meeding nie, en daar is byvoorbeeld min musea wat versamelings van eietydse kuns kan vertoon. Nogtans is daar instellings wat dwarsoor die wêreld bekendheid verwerf het. === Teater, opera en ballet === [[Lêer:The Independent Armchair Theatre, Cape Town.jpg|duimnael|Die onafhanklike ''Armchair''-teater in die voorstad Observatory]] Die grootste teater in Kaapstad, die ''Kunstekaap''-kompleks, het in die Apartheid-era nog as die Nico Malan-teater bekend gestaan en word in die plaaslike omgangstaal dikwels nog ''Nico'' genoem. Die kompleks is oorspronklik in 1971 op die Foreshore geopen en behels naas die operahuis 'n groot teatersaal (die ''Main Theatre'') met 540 en die Arena-teater met 140 sitplekke. In sy sale word klassieke en merendeels Engelse toneelstukke, opera's en ballette opgevoer; die klein Arena-teater bied daarnaas opvoerings van eksperimentele en ander moderne toneelstukke aan. Die operahuis kan met soortgelyke instellings in ander wêrelddele meeding en werk onder meer ook met operahuise soos dié van [[Oslo]] in [[Noorweë]] saam. Die Kaapstadse operahuis bied 1&nbsp;200 sitplekke en 'n indrukwekkende foyer met 'n ligkroon in die Italiaanse styl. Gedurende die Apartheid-era het die hoofklem op Europese kuns en kultuur geval, maar intussen het die ''Nico'' ook begin om meer aandag aan inheemse kulture te skenk. Die opelug-teater in Maynardville het hom op tonele van William Shakespeare toegespits, terwyl ander teaters soos die [[Baxter-teater]] naby die Universiteit van Kaapstad se kampus in Rondebosch, die ''Theatre on the Bay'' in Kampsbaai, die ''Coffee Lounge'' in Kerkstraat, die ''Little Theatre'' in Tuine en talle ander klein en onafhanklike teaters hulle op minder konvensionele toneelkuns en tradisionele Engelse komedies toegespits het. Die Baxter-teater was gedurende die tydperk van rasseskeiding een van min tuistes in Suid-Afrika waar gemengde gehore saam toneel kon kyk.<ref>{{de}} Jeschonneck/Schächtele (2006), bl. 69</ref> == Kookkuns == [[Lêer:Koeksisters.JPG|duimnael|[[Koeksister]]s het hulle oorsprong in die [[Kaapse Maleiers|Kaaps-Maleise]] kookkuns]] As Suid-Afrika se aantreklikste stad vir binne- en buitelandse besoekers het Kaapstad vinnig tot Suid-Afrika se kulinêre hoofstad met 'n internasionale restourant- en [[koffiehuis]]kultuur ontwikkel. Die plaaslike sjefs vermeng die veelsydige plaaslike [[kookkuns]] en eersterangse bestanddele soos die Kaapse [[seekos]] met 'n verskeidenheid internasionale invloede.<ref>{{de}} Jeschonneck/Schächtele (2006), bl. 41</ref> Tradisionele resepte van dwarsoor die vasteland van Afrika vorm saam met Europese, Indonesiese en Kaaps-Maleise invloede die basis vir Kaapstad se huidige innovatiewe kookkuns. Visgeregte, wat met suurlemoenbotter, [[knoffel]]sous en gebakte [[aartappel]]s bedien word, raak steeds meer gewild. Die Kaaps-Hollandse en Oos-Indiese kookkuns het al vroeg saamgesmelt om 'n verskeidenheid tipies Kaapse geregte soos bobotie en [[sosatie]]s te skep wat met tipies Oos-Indiese [[spesery]]e gekruie word. Van die kruie, wat deur slawe die land binnegebring is, het goewerneur Van Riebeeck reeds laat aanplant, waaronder [[vinkel]] en [[anys]].<ref>{{af}} [http://www.pasella.com/episodes/517675.htm ''www.pasella.com: Koljander in ons kos (Besoek op 19 Junie 2008)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617220322/http://www.pasella.com/episodes/517675.htm |date=17 Junie 2008}}</ref> Kaaps-Maleise invloede word ook sigbaar in moderne Kaapse spesialiteite soos [[pizza]] met vars botterneut of samoesas, velletjies deeg wat tot driehoekige pakkies gevorm en met 'n vulsel van gemaalde [[beesvleis]], [[hoendervleis]] of [[groente]] gevul en diepgebraai word. Samoesas is ook 'n gewilde wegneemete. Waterblommetjies is 'n gesogte Kaapse vleikos wat veral vir bredies met vleis en groente gebruik word. Tipies Kaapse nageregte, wat ook elders in Suid-Afrika geniet word, sluit malvapoeding ('n oorspronklik [[Holland]]se spesialiteit wat van [[melk]], [[suiker]], room en [[appelkoos]]konfyt berei word) en [[melktert]] in. [[Koeksister]]s, 'n tradisionele Suid-Afrikaanse lekkerny, het hulle oorsprong in die Kaaps-Maleise kookkuns. Die Kaaps-Maleise ''koesisters'' het 'n meer sagte tekstuur as hul Afrikaner-eweknie ''koeksisters'' en word met gedroogde kokosneute oorstrooi. == Onderwys == [[Lêer:University of the Western Cape - Central Campus entry.jpg|duimnael|links|Die [[Universiteit van Wes-Kaapland]] se hoofgebou]] [[Lêer:UCT Upper Campus landscape view.jpg|duimnael|Die boonste kampus van die [[Universiteit van Kaapstad]] met die Jameson-gedenksaal]] Kaapstad is naas Johannesburg en Pretoria die belangrikste universiteitstad in Suid-Afrika. Die Universiteit van Kaapstad (''University of Cape Town, UCT'') word selfs as een van die leidende akademiese instellings in Afrika beskou. Sy hoofkampus lê teen die helling van Duiwelskop. Die [[Universiteit Stellenbosch]], 'n eersterangse histories Afrikaanstalige instelling, lê sowat 60&nbsp;km van Kaapstad af. Ander belangrike tersiêre instellings is die [[Universiteit van Wes-Kaapland]] in die voorstad [[Bellville]], wat in 1959 as 'n instelling vir kleurling-studente gestig is, maar reeds in die 1980's 'n mate van outonomie bereik en hom as 'n oorwegend Engelssprekende "volksuniversiteit" beskou het, terwyl die persentasie swart studente van slegs 2 ps in 1984 tot 47 ps in 1994 gegroei het;<ref>{{en}} Judy Hemingway en Felicity Armstrong (reds.): ''Space, Place and Inclusive Learning''. Abingdon, Oxon: Routledge 2014</ref><ref>{{en}} Rob Higham: ''Place, race and exclusion: university student voices in post-apartheid South Africa''. In: ''International Journal of Inclusive Education'', volume 16, nommers 5–6 (Junie 2012), bl. 485–502</ref> en die Tegnologiese Universiteit van die Kaapse Skiereiland (''Cape Peninsula University of Technology''), wat deur die samesmelting van die Kaapse Technikon (''Cape Technikon'') en die Technikon van die Skiereiland (''Peninsula Technikon'') ontstaan het. Die ''Graduate School of Business GSB)'' naby die Victoria & Alfred Waterfront kan met die beste buitelandse skole meeding – as die enigste tersiêre sakeskool wat in die gesiene Britse sakedagblad ''Financial Times'' se Global MBA Ranking 2016 geranglys word.<ref>{{en}} [http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/global-mba-ranking-2016 ''rankings.ft.com: Global MBA Ranking 2016. Besoek op 13 April 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181011141630/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/global-mba-ranking-2016 |date=11 Oktober 2018}}</ref> Kaapstad se Engelse taalskole lok sedert die negentigerjare danksy die hoë kwaliteitstandaarde en die stad se reputasie as 'n eersterangse toeristebestemming 'n steeds groeiende aantal buitelandse besoekers. Kaapstad se roemryke hoërskole, waarvan baie koshuisgeriewe het en dus leerders uit alle dele van die land lok, is onder meer die Hoërskool Westerford, Hoër Seunskool Rondebosch, die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]], Hoër Meisieskool Herschel, [[SACS]], Hoër Seunskool Wynberg, Hoër Meisieskool Wynberg, St. Cyprian's, die [[Hoërskool D.F. Malan]] en Biskoppe. == Kommunikasie- en mediabedryf == [[Lêer:Media24-sentrum nuwe vooraansig 2015.jpg|duimnael|Die [[Media24-sentrum|hoofkwartier van Media24]], die grootste mediamaatskappy van Afrika, in die sakesentrum van Kaapstad]] Kaapstad huisves die hoofkwartier van 'n aantal dagblaaie, tydskrifte en drukkerye. [[Naspers]], die grootste mediakonglomeraat in Suid-Afrika, is die uitgewer van onder meer ''[[Die Burger]]'', die naasgrootste Afrikaanse dagblad, en ''[[Die Son]]'', die grootste Afrikaanse dagblad ter wêreld, maar sy Engelse weergawe, ''[[Cape Son]]'', is in 2008 gestaak. ''[[Sekunjalo Independent Media]]'' gee hier al drie die Engelstalige dagblaaie in die Wes-Kaap uit, die ''[[Cape Argus]]'', die ''[[Cape Times]]'' en die ''[[Daily Voice]]''. Kaapstad beskik daarnaas ook oor 'n groot aantal koerante vir die plaaslike gemeenskappe, waarvan die ''Athlone News'' ([[Athlone]]), die ''Atlantic Sun'', die ''Constantiaberg Bulletin'' (Constantiaberg), die ''City Vision'' ([[Bellville]]), ''die False Bay Echo'' (Valsbaai) die ''Distrikspos'' en ''Helderpos'' ([[Helderberg]]), die Bolander (Boland), die ''Plainsman'' ([[Mitchells Plein]]), die ''Sentinel News'' ([[Houtbaai]]), die ''Southern Mail'' (Suidelike Skiereiland), die ''Southern Suburbs Tatler'' (Suidelike Voorstede), ''Table Talk'' (Tafelsig) en ''Tygertalk'' (Tygervallei/Durbanville) die grootste Engelstaliges is. Die belangrikste streekkoerante in Afrikaans is die ''Landbou-Burger'' en die ''Tygerburger''. Die Helderbergse koerante ''Distrikspos'' en ''Helderpos'', asook die ''Bolander'', word tweetalig in Engels en Afrikaans uitgegee. ''Vukani'', wat op die Kaapse Vlaktes verskyn, word in Xhosa uitgegee. === Kaapstadse Boekeskou === Die eerste Kaapstadse Boekeskou (Engels: ''Cape Town Book Fair''), waaraan 400 uitgewerye uit 26 lande deelgeneem het, het in Junie 2006 in samewerking met die [[Frankfurt am Main|Frankfurtse]] Boekeskou plaasgevind en sowat 20&nbsp;000 besoekers gelok.<ref>{{de}} [http://www.nzz.ch/2006/06/28/fe/articleE8KDY.html ''NZZ Online: Eine neue Buchmesse für Afrika'']</ref> In 2008 het die boekeskou met 57&nbsp;000 besoekers 'n nuwe rekord behaal. Byna 300 uitstallers uit 31 lande het deelgeneem.<ref>{{de}} [http://www.borkenerzeitung.de/aktuelles/kultur/kultur/Buchmesse_in_Kapstadt_versucht_Welten_zu_verbinden.html ''Kapstädter Buchmesse endete mit Besucherrekord''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616012725/http://www.borkenerzeitung.de/aktuelles/kultur/kultur/Buchmesse_in_Kapstadt_versucht_Welten_zu_verbinden.html |date=16 Junie 2008}}</ref> Die skou, wat by die Kaapse Internasionale Konvensiesentrum aangebied word, is daarop gemik om die lees van boeke in Suid-Afrika te bevorder. Veral skoolboeke sal voordeel kan trek uit groter oplae en die daarmee gepaardgaande laer pryse. Daar is na ramings sowat 500&nbsp;000 mense in Suid-Afrika – uit 'n bevolking van meer as veertig miljoen – wat gereeld boeke lees. == Sport == [[Lêer:Newlands Rugby.jpg|duimnael|Lugbeeld van die [[Nuwelandstadion]]]] [[Lêer:Newlandsoverview.jpg|duimnael|Lugbeeld van die [[Nuweland-krieketveld]]]] Kaapstad se gewildste [[sport]]soorte volgens deelname is [[krieket]], [[sokker]], [[swem]] en [[rugby]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Sam Woulidge |title=Time Out: Cape Town |url=https://archive.org/details/timeoutcapetown0000unse |year=2006 |publisher=Time Out Publishing |isbn=1-904978-12-6 |pages=127–130: Sports}}</ref> In rugby huisves Kaapstad die [[Westelike Provinsie]] wat op [[Kaapstad-stadion]] speel en in die [[Curriebeker]] meeding. Daarbenewens vorm spelers van die Westelike Provinsie die grondslag vir die [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] in die [[Verenigde Rugbykampioenskap]] wat deur spelers van [[Boland (rugbyspan)|Boland]] in [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] aangevul word. Kaapstad huisves gereeld beide die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] en het wedstryde tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]], waaronder die openingswedstryd, maar ook die halfeindstryd tussen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] en die [[Engeland|Engelse]] [[Engelse nasionale rugbyspan|Roses]] waartydens [[Jonah Lomu]] vier [[Drie (sport)|drieë]] gedruk het, aangebied. Die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] (SARU), die beheerliggaam vir rugby in Suid-Afrika, is in Kaapstad gesetel. Sokker is ook gewild. Twee Kaapstadse sokkerspanne ding in die [[Premiersokkerliga]] (PSL), Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, mee. Hulle is [[Ajax Kaapstad]], wat gevorm is deur die 1999-samesmelting van die Sewe Sterre en die Kaapstadse Spurs, en die Cape Town City FC. Kaapstad het ook verskeie wedstryde tydens die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]], insluitende 'n halfeindstryd,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.southafrica.info/2010/2010-faq.htm |title=SA 2010: frequent questions |publisher=southafrica.info |accessdate=26 Mei 2007 |archive-date= 3 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070603155707/http://www.southafrica.info/2010/2010-faq.htm |url-status=dead }}</ref> aangebied. Die Moederstad het hiervoor 'n nuwe 70&nbsp;000-stadion ([[Kaapstad-stadion]]) in die [[Groenpunt]]gebied opgerig. In krieket het die [[Kaapse Kobras]] Kaapstad op [[Nuweland-krieketveld]] verteenwoordig. Die span het uit die samesmelting van die Westelike Provinsie-krieket en die [[Boland Krieket]]-spanne ontstaan en in die Supersport- en die Standard Bank-beker-reekse meegeding. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/revamped-two-tier-south-african-domestic-structure-ready-to-take-off-1254217 |title=Revamped two-tier South African domestic structure ready to take off |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Maart 2021 |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> Die Nuweland-krieketveld is 'n [[toetskrieket]]stadion en huisves gereeld internasionale krieketwedstryde van beide die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]]. Byvoorbeeld is vyf wedstryde tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]], nege wedstryde tydens die [[T20I-wêreldbeker 2007]] en twaalf wedstryde tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]] hier gehou. Kaapstad het ook Olimpiese aspirasies gehad. Onder ander was Kaapstad in 1996 een van die vyf kandidaatstede op die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] se kortlys vir die [[Olimpiese Somerspele 2004]]. Die spele is eindelik aan [[Athene]], [[Griekeland]], toegeken en Kaapstad het in die derde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://gamesbids.com/eng/past-bid-results/ |title=Past Olympic host city election results |publisher=GamesBids |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430050511/https://gamesbids.com/eng/past-bid-results/ |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar was ook spekulasie dat Kaapstad die keuse van die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] was as Suid-Afrikaanse kandidaatstad vir die [[Olimpiese Somerspele 2020]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://gamesbids.com/eng/summer-olympic-bids/future-summer-bids/cape-town-out-of-2020-summer-olympic-games-bid/ |title=Cape Town Out Of 2020 Summer Olympic Games Bid |publisher=GamesBids |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105716/https://gamesbids.com/eng/summer-olympic-bids/future-summer-bids/cape-town-out-of-2020-summer-olympic-games-bid/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Aan die einde is egter [[Tokio]], [[Japan]], as gasheer vir die spele aangewys. == Besienswaardighede == [[Lêer:Table mountain kirstenbosh gardens.jpg|duimnael|Tafelberg, soos gesien vanuit die Botaniese Tuin van [[Kirstenbosch]]]] [[Lêer:Cape Town Bo-Kaap city street.jpg|duimnael|'n Tipiese straat in die Bo-Kaap]] [[Lêer:Green Point Paraguay vs Italy - World Cup 2010.jpg|duimnael|Die [[Kaapstad-stadion]] is vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|Sokkerwêreldbekertoernooi 2010]] opgerig]] * Die '''[[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]]''' staan op 'n perseel, waar in 1678 die eerste kerk in Suid-Afrika opgerig is. Die huidige kerkgebou is die derde wat uit die jaar 1836 dateer, tog het die kloktoring van die tweede gebou van 1703 bewaar gebly. * Die '''[[Kompanjiestuin]]''' maak deel uit van Jan van Riebeeck se historiese [[groentetuin]]. * Die '''[[Parlement van Suid-Afrika]]''' is die Suid-Afrikaanse wetgewende gesag en is in Parlementslaan geleë. * Die '''[[Tuynhuys]]''' is in 1751 as 'n herehuis opgerig en bekoor met sy Kaaps-Hollandse argitektuur. Dit dien as die ampswoning van die [[President van Suid-Afrika|president]] en is nie toeganklik vir die publiek nie. * Die '''Joodse Museum''' is in die oudste sinagoge van Suid-Afrika uit die jaar 1862 geopen en behandel die geskiedenis van die Joodse gemeenskap aan die Kaap. Dit beskik ook oor 'n versameling van Joodse kunswerke, wat aan die Kaap ontstaan het. * Die '''[[Bo-Kaap]]''' lê wes van die stadsentrum teen die hange van die Vlaeberg en is die oudste woonbuurt van Kaapstad wat nog steeds die karakter van 'n dorp binne die stadsgebied het. Dit spog onder meer met die eerste moskee wat in Suid-Afrika opgerig is. Sy eerste bewoners in die jaar 1780 is slawe en Maleistalige gevangenes uit Oos-Indië. Die woonbuurt is nog steeds 'n tradisionele Maleierbuurt met 'n ontspanne Oosterse atmosfeer. Die '''Bo-Kaap-museum''' en die talle Kaaps-Maleise restourante lok 'n groot aantal toeriste. * '''[[Groenpunt-vuurtoring|Groenpunt se vuurtoring]]''' is deur die Duits-gebore argitek [[Herman Schutte]] (1761–1844) ontwerp en in 1823 voltooi. Dit is die oudste vuurtoring in Suid-Afrika, wat in 1926 met 'n mishoring toegerus en twee jaar later geëlektrifiseer is. Die rotsige Groenpunt staan onder die seevaarders eeue lank bekend as een van die gevaarlikste punte aan die Kaap. Die laaste in 'n lang lys van skepe, wat hier gestrand het, is die ''Seafarer'', wat in 1967 op die rotse geloop het. * '''[[Wynberg]]''' is een van die grootste voorstede van Kaapstad en was naas Pretoria in 1991 die sensusdistrik met die grootste getalle Afrikaanssprekers. Wynberg spog met baie ou gerestoureerde geboue. Die opelugteater in Maynardville het danksy sy [[William Shakespeare|Shakespeare]]-opvoerings bekendheid verwerf. * '''Planetarium''' in die Kompanjiestuin en deel van die Iziko-museums. * '''[[Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum]]''' in die Kompanjiestuin en deel van die Iziko-museums. * '''[[Victoria & Alfred Waterfront]]''' in die hart van [[Kaapstad-hawe|Kaapstad se werkende hawe]]. * Die '''[[Kaapstad-stadion]]''' is gebou met die oog op die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010 Sokkerwêreldbeker]]. * Die '''Zeitz Museum of Contemporary Art Africa''' (Zeitz MOCAA) is 'n kunsmuseum in 'n herboude graansilo aan die [[Victoria & Alfred Waterfront]]. * [[Natale Labia Museum]] Ander belangrike besienswaardighede is: * [[Tafelberg]], wat 1&nbsp;086&nbsp;m hoog is, en waarskynlik die gewildste toeristebestemming. * [[Seinheuwel]], wat 'n uitsig oor [[Tafelbaai]] en die stad bied. * [[Leeukop]], tussen Tafelberg en Seinheuwel. * [[Kirstenbosch]], een van agt nasionale botaniese tuine in die land. * [[Robbeneiland]], waar [[Nelson Mandela]] 27&nbsp;jaar lank gevangene was. == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Huangshan]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2010.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=https://www.capetown.gov.za/Family%20and%20home/Meet-the-City/External-relations/sister-cities-partnership-agreements |title=Sister cities partnership agreements |publisher=Stad Kaapstad |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> * {{vlagikoon|Brasilië}} [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]], sedert 2011.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Bulgarye}} [[Warna]], [[Bulgarye]], sedert 2012.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Miami]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 2013.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Burundi}} [[Bujumbura]], [[Burundi]], sedert 2014.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Turkye}} [[Izmir]], [[Turkye]], sedert 2014.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Houston]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 2015.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[München]], [[Duitsland]], sedert 2015.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Hangzhou]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2015.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Shenzhen]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2015.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Wuhan]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2015.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Atlanta]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 2016.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Swede}} [[Malmö]], [[Swede]], sedert 2016.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Meksiko}} [[Monterrey]], [[Meksiko]], sedert 2016.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Aken]], [[Duitsland]], sedert 2017.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Argentinië}} [[Buenos Aires]], [[Argentinië]], sedert 2017.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Ghana}} [[Accra]], [[Ghana]], sedert 2018.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]], sedert 2019.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kenia}} [[Nairobi]], [[Kenia]], sedert 2023.<ref name="Susterstede" /> }} == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Gereformeerde kerk Kaapstad]] * [[NG gemeente Kaapstad]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == Indien in die betrokke teksgdeeltes geen ander bronne of verwysings vermeld word nie, het die volgende gedrukte media of webwerwe as hoofbronne gedien: ; Die swart woonbuurte in die Kaapse Vlaktes ---- * {{de}} [http://www.kapstadt-tour.de/stadt/stadtteile/townships.htm ''www.kapstadt-tour.de: Die Townships in den Cape Flats von Kapstadt''] ; Die historiese stadsentrum (Parade) ---- * {{de}} [http://www.kapstadt-tour.de/stadt/grand_parade.htm ''www.kapstadt-tour.de: Die Grand Parade''] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cape Town|Kaapstad}} {{Wikt|Kaapstad}} {{Wikinews-kategorie|Kaapstad}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{en}} [http://www.capetown.gov.za/ ''Stad Kaapstad Munisipaliteit''] * {{en}} [http://www.westerncape.gov.za/ ''Wes-Kaapse Regering''] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Cape-Town|title=Cape Town|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Mei 2024}} ; Kultuur ---- * {{en}} [http://www.iziko.org.za/ ''Iziko-musea''] * {{en}} [http://www.sahistory.org.za/article/afrikaans-community-1652-1795 Afrikaans Community 1652–1795] ; Argitektuur ---- * {{en}} [http://www.emporis.com/city/100136/cape-town-south-africa ''www.emporis.com: Die wolkekrabbers van Kaapstad''] ; Reis en vermaak ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Cape_Town|Kaapstad}} * {{en}} [http://www.capetown.travel/ Kaapstad se amptelike toerismewebwerf] * {{en}} [https://www.theguardian.com/travel/2016/feb/18/alternative-city-guide-to-cape-town-south-africa ''The Guardian, Manchester, VK: The alternative city guide to Cape Town''] {{Wes-Kaap}} {{Kaapstadse voorstede}} {{SA grootste stede}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Provinsiale hoofstede van Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kaapstad| ]] [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Provinsiehoofstede van Suid-Afrika]] bjwflu9b1v33dlju1g5iw998vrxybq3 0 2386 2963389 2963197 2026-08-28T20:30:11Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + 2026 – Ná Harald V se afsterwe word sy seun Haakon VIII nuwe koning van Noorweë. 2963389 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''28 Augustus''' is die 240ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (241ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 125 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1521]] – [[Süleyman I|Süleyman I die Grote]] verower [[Belgrado]]. * [[1789]] – [[William Herschel]] ontdek [[Enkelados]], die sesde grootste [[Natuurlike satelliet|maan]] van die [[planeet]] [[Saturnus]]. * [[1794]] – [[Pous Pius VI]] publiseer "Auctorem fidei" teen biskop Scipione del Ricci en die sinode van Pistoia. * [[1833]] – Die Britse parlement verbied slawerny in die [[Britse Ryk]]. * [[1842]] – Die skip ''[[Waterloo (skip)|Waterloo]]'' vergaan met groot lewensverlies by die mond van die [[Soutrivier]] in [[Tafelbaai]]. * [[1963]] – [[Martin Luther King Jr.]] lewer sy "I have a dream"-toespraak in [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State]]. * [[2026]] – Ná [[Harald V van Noorweë|Harald V]] se afsterwe word sy seun [[Haakon VIII]] nuwe koning van [[Noorweë]]. == Geboortes == * [[854]] – [[Muḥammad ibn Zakarīya al-Rāzi]], 'n Persiese skolier, dokter, alchemis, chemikus en filosoof [[circa]] († [[925]]). * [[1476]] – [[Kano Motonobu|Kanō Motonobu]], Japannese skilder († [[1559]]). * [[1748]] – [[Tjaart van der Walt]], Suid-Afrikaanse militaris († [[1802]]). * [[1749]] – [[Johann Wolfgang von Goethe]], Duitse skrywer, dramaturg en filosoof († [[1832]]). * [[1814]] – [[Sheridan Le Fanu]], Ierse skrywer van Gotiese romans († [[1873]]). * [[1941]] – [[Joseph Shabalala]], Suid-Afrikaanse [[sanger]] en stigter van [[Ladysmith Black Mambazo]] († [[2020]]). * [[1875]] – [[M.E.R.]], Afrikaanse skrywer († [[1975]]). * [[1890]] – [[G.C. en S.B. Hobson|G.C. Hobson]], Afrikaanse skrywer († [[1945]]). * [[1894]] – [[Karl Böhm]], [[Oostenryk]]se [[dirigent]] († [[1981]]). * [[1899]] – [[Chang Myon]], [[Suid-Korea]]anse politikus († [[1966]]). * [[1929]] – [[Ken Gampu]], Suid-Afrikaanse rolprentakteur († [[2003]]). * [[1942]] – [[José Eduardo dos Santos]], [[Angola|Angolese]] politikus († [[2022]]). * [[1942]] – [[Ludwig Taschner]], bekende [[roos]]kweker noordoos van Pretoria. * [[1943]] – [[Surayud Chulanont]], oud-Thaise politikus. * [[1947]] – [[Irma Joubert]], Afrikaanse geskiedkundige [[fiksie]]skrywer. * [[1957]] – [[Rick Rossovich]], Amerikaanse [[akteur]]. * [[1958]] – [[Whip Hubley]], Amerikaanse akteur. * [[1959]] – [[Brian Thompson]], Amerikaanse akteur. * [[1969]] – [[Jack Black]], Amerikaanse akteur. * [[1980]] – [[Johny Klein]], Suid-Afrikaanse akteur. * [[1989]] – [[Valtteri Bottas]], [[Finland|Finse]] [[Formule Een]]renjaer. * [[1995]] – [[Elandré|Elandré Schwartz]], Suid-Afrikaanse sanger-liedjieskrywer. == Sterftes == * [[430]] – [[Augustinus van Hippo]], [[Christene|Christelike leier]], [[filosoof]] en [[skrywer]] uit [[Noord-Afrika]] (* [[354]]). * [[632]] – [[Fatimah]], dogter van die profeet [[Mohammed]] (* [[605]]). * [[1904]] – [[Anne van Rooy]], stammoeder van die Van Rooy-familie in Suid-Afrika (* [[1834]]). * [[1959]] – [[Bohuslav Martinů]], Tsjeggiese komponis (* [[1890]]). * [[1961]] – Wilhelm Johannes Verwoerd, vader van [[Hendrik Frensch Verwoerd]] (* [[1874]]). * 1961 – [[Vladimir Sofronitsky]], Russiese klassieke pianis (* [[1901]]). * [[1976]] – [[Anissa Jones]], Amerikaanse aktrise (* [[1958]]). * [[1985]] – [[Ruth Gordon]], Amerikaanse aktrise en skryfster (* [[1896]]). * [[1987]] – [[John Huston]], Ierse akteur en regisseur (* [[1906]]). * [[1995]] – [[Earl W. Bascom]], Amerikaanse akteur, rodeoruiter en skilder (* [[1906]]). * [[2007]] – [[Miyoshi Umeki]], Japannees-Amerikaanse aktrise (* [[1929]]). * [[2008]] – [[George Weideman]], 'n [[Afrikaans]]e [[digter]], [[skrywer]] en [[drama]]turg (* [[1947]]). * [[2017]] – [[Mireille Darc]], Franse aktrise en model (* [[1938]]). * [[2020]] – [[Chadwick Boseman]], Amerikaanse akteur, vervaardiger, en skrywer (* [[1976]]). * [[2026]] – [[Harald V van Noorweë|Harald V]], koning van [[Noorweë]] (* [[1937]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * {{commonskat|28 August}} [[Kategorie:Augustus]] fbvv5wg6c4y01ms1zjb0zem3eu9qe05 0 2397 2963392 2715943 2026-08-28T20:45:11Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + 2022 – Ná Elizabeth II se afsterwe word haar oudste seun Charles III nuwe koning van die Verenigde Koninkryk. 2963392 wikitext text/x-wiki {{SeptemberKalender}} '''8 September''' is die 251ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (252ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 114 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1221]] – [[Damietta]] verower deur die [[Moslems]]. * [[1659]] – [[Pous Alexander VII]] publiseer die [[Pouslike bul|bul]] ''Super Cathedram Pricipis Apostolorum'' oor die sending na [[Viëtnam]]. * [[1713]] – [[Pous Clemens XI]] publiseer die bul ''Unigenitus'' teen die Jansenistiese leerstellings van Quesnel. * [[1718]] – Pous Clemens XI publiseer ''Pastoralis Officii'' waarin die Jansenistiese appellante [[Ekskommunikasie|ekskommunikeer]] word. * [[1745]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Gravissimum supremi'' oor korrupsie en sending. * [[1944]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Eerste [[V-2 vuurpyl]]e tref [[Londen]]. * [[1948]] – Die [[Dietse Kinderfonds]] se 83 weeskinders arriveer in [[Kaapstad]]. * [[1978]] – Honderde betogers sterf in [[Teheran]] op Swart Vrydag tydens die [[Irannese Rewolusie]]. * [[1991]] – Die [[Republiek van Masedonië]] word van [[Joego-Slawië]] onafhanklik. * [[2017]] – 'n [[Aardbewing]] van 8.1 op die [[Richterskaal]] tref die suide van [[Meksiko]]. * [[2021]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] se 100&nbsp;000ste artikel word geskep. * [[2022]] – Ná [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]] se afsterwe word haar oudste seun [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]] nuwe koning van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[2023]] tot [[28 Oktober]] – Die [[Rugbywêreldbeker 2023|10de Rugbywêreldbeker]] word in [[Frankryk]] aangebied en deur [[Springbokke|Suid-Afrika]] gewen. * 2023 – 'n [[Aardbewing]] van 6,8 op die [[Richterskaal]] tref [[Marokko]], meer as 2&nbsp;800 mense sterf en historiese terreine in [[Marrakesj]] word beskadig. == Geboortes == * [[1157]] – [[Richard I van Engeland|Richard I]] Koning van Engeland († [[1199]]). * [[1456]] – [[Bernardino Lopez de Carvajal]] later [[Teenpous Martinus IV]] († [[1523]]). * [[1588]] – [[Marin Mersenne]], Franse teoloog, wiskundige en filosoof († [[1648]]). * [[1737]] – [[Luigi Galvani]], Italiaanse geneesheer, fisikus, bioloog en filosoof († [[1798]]). * [[1767]] – [[August Wilhelm Schlegel]], Duitse digter, literatuurhistorikus, vertaler, skrywer en kritikus († [[1845]]). * [[1779]] – [[Mustafa IV]], Ottomanse sultan († [[1808]]). * [[1830]] – [[Frédéric Mistral]], Frans-[[Oksitaans]]e digter († [[1914]]). * [[1835]] – [[Johannes Jacobus Kotzé|Dr. J.J. Kotzé]], leraar in twee gemeentes van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] († [[1899]]). * [[1841]] – [[Antonín Dvořák]], Tsjeggiese komponis († [[1904]]). * [[1851]] – [[Jannie Marais]], kampvegter vir [[Afrikaans]] en weldoener († [[30 Mei]] [[1915]]). * [[1886]] – [[Siegfried Sassoon]], Engelse leërkaptein, joernalis en digter († [[1967]]). * [[1901]] – [[Hendrik Frensch Verwoerd]], Eerste Minister van [[Suid-Afrika]] († [[6 September]] [[1966]]). * [[1914]] – [[Denys Lasdun]], Britse argitek, ontwerper van die Royal National Theatre († [[2001]]). * [[1922]] – [[Sid Caesar]], Amerikaanse komiese akteur en skrywer († [[2014]]). * [[1925]] – [[Peter Sellers]], Engelse akteur en komediant († [[1980]]). * [[1929]] – [[Christoph von Dohnányi]], Duitse dirigent. * [[1930]] – [[Nguyễn Cao Kỳ]], Viëtnamese generaal en politikus, 16de Eerste Minister van Suid-Viëtnam († [[2011]]). * [[1941]] – [[Bernie Sanders]], Amerikaanse politikus. * [[1954]] – [[Mark Lindsay Chapman]], Engelse akteur. * [[1971]] – [[David Arquette]], Amerikaanse akteur, vervaardiger en skrywer. * 1971 – [[Martin Freeman]], Engelse akteur. * [[1972]] – [[Os du Randt]], [[Springbokrugbyspeler]]. * [[1979]] – [[Pink (sangeres)|Pink]] (Alecia Moore), Amerikaanse sanger en aktrise. * [[1980]] – [[Mbulaeni Mulaudzi]], 800&nbsp;m-wêreldkampioen en Olimpiese silwermedaljewenner († [[2014]]). == Sterftes == * [[701]] – [[Pous Sergius I]], 84ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[780]] – [[Leo IV die Kasaar]], [[keiser]] van [[Bisantium]] (* [[750]]). * [[1637]] – [[Robert Fludd]], Britse-natuurkundige, astroloog en mistikus (* [[1574]]). * [[1645]] – [[Francisco de Quevedo]], [[Spanje|Spaanse]] [[skrywer]] (* [[1580]]) * [[1724]] – [[Maurits Pasques de Chavonnes]], goewerneur van die [[Kaap die Goeie Hoop]] (* [[1654]]). * [[1936]] – [[Samuel Cronwright]], Suid-Afrikaanse boer, politikus en skrywer (* [[1863]]). * [[1945]] – [[Elsie van Broekhuizen]], Suid-Afrikaanse predikantsvrou en kleindogter van [[Paul Kruger]] (* [[1880]]). * [[1947]] – [[Victor Horta]], Belgiese argitek en ontwerper (* [[1861]]). * [[1949]] – [[Richard Strauss]], Duitse komponis (* [[1864]]). * [[1965]] – [[Dorothy Dandridge]], Amerikaanse aktrise (* [[1923]]). * [[2003]] – [[Leni Riefenstahl]], Duitse fotograaf, aktrise en regisseur (* [[1902]]). * [[2016]] – [[Johan Botha (tenoor)|Johan Botha]], Suid-Afrikaanse [[tenoor]] (* [[1965]]). * 2016 – [[Bonaventure Hinwood]], Katolieke priester en Afrikaanse digter. (* [[1930]]). * [[2017]] – [[Harry Kuitert]], [[Nederland]]se teoloog (* [[1924]]). * 2017 – [[Don Williams]], Amerikaanse countrysanger (* [[1939]]). * [[2022]] – Koningin [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1926]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Mariageboorte]] ([[Christendom]]) * Feesdag van Pous Sergius I in die Rooms-Katolieke Kerk. * [[Internasionale Geletterdheidsdag]] {{Commonskat|8 September}} [[Kategorie:September]] fvirleqs7ksl400ykb48nw1trztmsig 0 2658 2963394 2872978 2026-08-28T20:45:27Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + 2016 – Ná Bhumibol Adulyadej se afsterwe word sy seun Maha Vajiralongkorn nuwe koning van Thailand. 2963394 wikitext text/x-wiki {{OktoberKalender}} '''13 Oktober''' is die 286ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (287ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 79 dae in die res van die jaar. == Gebeure == [[Lêer:Siegel Tempelritter.jpg|duimnael|regs|120px|Seël van die Tempelridders]] * [[1307]] – Duisende lede van die [[Orde van die Tempeliers|Tempelridders]] word gelyktydig deur agente van Filips IV van Frankryk in hegtenis geneem en daarna gemartel om skuld aan [[kettery]] te beken. Daar word beweer dat dié gebeurtenis op Vrydag 13 Oktober 1307 die oorsprong is van die berugte '[[Vrydag die 13de]]', 'n dag sinoniem met slegte geluk. * [[1383]] – Karel III van Napels neem [[Pous Urbanus VI]] gevange en hou die pous aan in die burg Nocera. * [[1534]] – [[Pous Paulus III]] volg [[Pous Clemens VII]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1716]] – In [[Stellenbosch]] veroorsaak vloedwaters groot skade in die dorp. * [[1899]] – [[Tweede Vryheidsoorlog]]: Die [[Beleg van Mafikeng]] begin by die dorp Mafeking (nou [[Mafikeng]]) in [[Suid-Afrika]]. * [[1943]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Onder leiding van ’n nuwe regering met Generaal [[Pietro Badoglio]] aan die hoof, begin dele van [[Italië]] om aan die [[Geallieerdes]] se kant te veg ná ’n oorlogsverklaring teen [[Nazi-Duitsland]], [[Japan]] en [[Italië|Noord-Italië]]. * [[1977]] – [[Lufthansa]] vlug LH181 – ook bekend as die "[[Vliegtuigontvoering 'Landshut'|Landshut]]", ’n [[Boeing 737|Boeing 737-200]] – word deur die ''[[Rote Armee Fraktion]]'' gekaap tydens ’n vlug vanaf [[Palma de Mallorca]] ([[Spanje]]) na [[Frankfurt am Main]] ([[Duitsland]]). Die kaping vorm deel van ’n reeks gebeure wat bekend staan as die Duitse Herfs. * [[1994]] – Mosaic Netscape 0.9, kort daarna bekend as Netscape Navigator, word vrygestel. Dit word ’n prominente produk in die geskiedenis en ontwikkeling van [[webblaaier]]s. * [[2005]] – Die Breezy Badger-uitgawe van [[Ubuntu Linux]] word vrygestel. * [[2016]] – Ná [[Bhumibol Adulyadej]] se afsterwe word sy seun [[Maha Vajiralongkorn]] nuwe koning van [[Thailand]]. == Geboortes == * [[1891]] – [[Irene Rich]], Amerikaanse aktrise († [[1988]]). * [[1925]] – [[Margaret Thatcher]], Britse politikus en staatsvrou, [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]] († [[2013]]). * [[1930]] – [[Paul Kent (akteur)|Paul Kent]], Amerikaanse [[akteur]] († [[2011]]). * [[1938]] – [[Dalene Matthee]], Afrikaanse skryfster († [[2005]]). * 1938 – [[Christel Bodenstein]], Duitse aktrise († [[2024]]). * [[1945]] – [[Desi Bouterse]], Surinaamse militêre leier en staatshoof († [[2024]]). * [[1946]] - Demond Wilson, Amerikaanse akteur ("Sanford & Son") (s. [[2026]]). * [[1947]] – [[Lionel Peterson]], Suid-Afrikaanse gospelsanger en evangelis († [[2022]]). * [[1952]] – [[Clive Sands]], Olimpiese [[atletiek|naelloopatleet]] uit die [[Bahamas]]. * [[1955]] – [[Ertjies Bezuidenhout]], Suid-Afrikaanse kampioenfietsryer († [[2012]]). * [[1962]] – [[Kelly Preston]], Amerikaanse aktrise († [[2020]]). * [[1973]] – [[Sacha Baron Cohen]], Britse akteur. * [[1973]] – [[Greg Albertyn]], Suid-Afrikaanse motorfiets-veldrenjaer. * [[1989]] – [[Alexandria Ocasio-Cortez]], Amerikaanse politikus. == Sterftes == * [[54]] – [[Claudius]], vierde Romeinse keiser in die Julies-Claudiese geslagslyn (* 10 [[v.C.]]). * [[1901]] – [[Jan Lambrecht Domien Sleeckx]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[skrywer]] (* [[1818]]). * [[1913]] – [[Lindsay Eddie]], Suid-Afrikaanse amateur-sterrekundige (* [[1845]]). * [[1917]] – [[Florence La Badie]], Amerikaanse pionier aktrise (* [[1888]]). * [[1928]] – [[Prinses Dagmar van Denemarke]], [[Denemarke|Deense]] prinses en later keiserin Maria Fjodorowna van [[Rusland]] (* [[1847]]). * [[1968]] – [[Bea Benaderet]], Amerikaanse aktrise (* [[1906]]). * [[1979]] – [[André van Gyseghem]], Engelse akteur en teaterdirekteur (* [[1906]]). * [[2001]] – Prof. [[Louis Eksteen]], Afrikaanse leksikograaf (* [[1930]]). * [[2002]] – [[Stephen E. Ambrose]], [[Amerikaanse]] [[geskiedkundige]] en biograaf van twee voormalige V.S. presidente (* [[1936]]). * 2002 – [[Garfield Todd]], 'n [[eerste minister]] van [[Suid-Rhodesië]] (* [[1908]]). * [[2009]] – [[Hendrik Witbooi (politikus)|Hendrik Witbooi]], Namibiese politikus en die sewende kaptein van die ǀKhowesin-stam (* [[1934]]). * [[2016]] – [[Bhumibol Adulyadej]], koning van [[Thailand]] (* [[1927]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * {{commonskat|13 October|13 Oktober}} [[Kategorie:Oktober]] f846mvh5435bc1ovziwdbcy26r1cqpa 0 3625 2963420 2957863 2026-08-29T06:29:31Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963420 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die soogdier van die familie ''Felidae'', vir ander gebruike sien [[Leeu (dubbelsinnig)]].'' {{Taksoboks | name = Leeu | fossil_range = Sedert vroeë Pleistoseen | status = VU | trend = down | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{en}} {{IUCN2010.2|assessors=Bauer, H., Nowell, K. & Packer, C.|year=2008|id=15951|title=Panthera leo|downloaded=28 Augustus 2010}}</ref> | image=Lion waiting in Namibia.jpg | image_caption=Rustende [[mannetjie]] in [[Namibië]] | image2=Okonjima Lioness.jpg | image2_caption=[[Wyfie]] (leeuin) by die Okonjima Lodge, Namibië | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = '''''P. leo''''' | binomial = ''Panthera leo'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | synonyms='''''Felis leo '''''<br /><small>([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]<ref name="Linn1758" />)</small> | range_map = Lion distribution.svg | range_map_caption = {{legend0|#9fdd93|border=1px solid #bea158|&nbsp;verspreiding van leeus in [[Afrika]]}} | range_map2=Map Guj Nat Parks Sanctuary.png | range_map2_caption= {{legend0|#bfba2a|&nbsp;Die Gir-woud in [[Gujarat]], [[Indië]], is die laaste natuurlike habitat van ongeveer 300 Asiatiese leeus. Sommige kan in Palpur-Kuno-reservaat van naburige [[Madhya Pradesj]] hervestig word.}} }} Die '''leeu''' (''Panthera leo'') ([[Internasionale Fonetiese Alfabet|IFA]]: ♂: 'le:u 'le:ou 'liu ♀: le:'uən le:'vən / le:uvəifi) is 'n [[soogdier]] van die [[Familie (biologie)|familie]] [[Felidae]] en een van die vier "groot katte" in die [[genus]] ''[[Panthera]]''. Dit is die naasgrootste katspesie ná die [[tier]]. [[Mannetjie]]s kan maklik herken word aan hulle maanhare en weeg tussen 150 en 250&nbsp;[[kilogram|kg]],<ref name="nowak" /> terwyl [[wyfie]]s tussen 120 en 150&nbsp;kg weeg.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090209052819/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/14.shtml ''Science & Nature – Wildfacts – Lion'']. URL besoek op 24 Oktober 2006.</ref> Leeus kom in hul natuurlike omgewing tans in [[Afrika suid van die Sahara]] en in [[Asië]] voor. In Asië word ’n kritieke bedreigde oorblywende bevolking in die Gir-woud Nasionale Park gehou, waar hulle reeds vroeër in [[Noord-Afrika]] en [[Suidwes-Asië]] uitgesterf het. Tot en met die laat [[Pleistoseen]]tydperk, omstreeks 12&nbsp;000 jaar gelede, was die leeu die mees wydverspreide groot landsoogdier ná die [[mens]]. Hulle was oor die meeste dele van Afrika versprei, regoor [[Eurasië]], wat vanaf [[Wes-Europa]] tot [[Indië]] gestrek het, sowel as in die [[Amerikas]] tussen [[Yukon]] en [[Peru]].<ref name=Harington69 /> In die natuur word leeus tussen 10 en 14 jaar oud, terwyl dié in gevangenskap tot oor die 20 jaar oud kan word. In die natuur sal leeumannetjies selde ouer as tien jaar word, weens die beserings wat hulle gedurig in gevegte met mekaar opdoen en wat hul lewensduur verkort.<ref>{{en}} {{cite book|last=Smuts |first=G.L. |year=1982 |title=Lion|publisher=Macmillian South Africa (Publishers)(Pty.) Ltd.|location=Johannesburg |page=231|isbn= 0-86954-122-6}}</ref> Leeus geniet 'n warm klimaat en jag in groepe. Hul tipiese habitat is die savanne en [[grasveld]]e, hoewel hulle ook na die bosse en [[woud]]e kan wend. Wat ongewoon van leeus is, in vergelyking met ander katsoorte, is dat hulle ’n sosiale spesie is. ’n Trop leeus bestaan uit bloedverwante wyfies en nakomelinge en ’n klein aantal [[volwassene|volwasse]] leeumannetjies. Troppe leeuinne sal gewoonlik saam jag en groot hoefdiere as prooi aanval. Leeus is as [[roofdier]]e heel boaan die voedselketting, maar sal by geleentheid ook aas. Hoewel dit nie in leeus se aard is om mense te jag nie, is enkele gevalle opgeteken waar dit wel gebeur het. Die leeu is ’n [[kwesbare spesie]], aangesien ’n moontlik onherroeplike bevolkingsafname van tussen 30 en 50 persent die afgelope twee dekades slegs op die Afrika-vasteland plaasgevind het.<ref name=IUCN>{{en}} {{IUCN2006|assessors=Nowell & Bauer|year=2004|id=15951|title=Panthera leo|downloaded=11 Mei 2006}} Database entry includes a lengthy justification of why this species is vulnerable.</ref> Die leeubevolking is onvolhoubaar buite aangewese reservate en nasionale parke. Hoewel die oorsaak van die afname nie ten volle begryp kan word nie, speel habitatsverlies en botsings met die mens na bewering tans die grootste rol. Leeus is sedert die [[antieke Rome]]inse tyd al in dieretuine aangehou en bly vanaf die laat agtiende eeu van oraloor ’n groot aantrekkingskrag. Dieretuine span oor die wêreld heen saam om teelprogramme daar te stel met die oogmerk om die bedreigde Asiatiese subspesies van uitwissing te red. == Identifikasie == By die eerste blik is die leeumannetjie hoogs onderskeibaar en maklik herkenbaar aan sy maanhare. Die leeu, veral die gesig van die mannetjie s’n, is een van die mees herkenbare diersimbole in die kultuur van die mens. Afbeeldings van leeus is deur feitlik elke antieke en Middeleeuse beskawing waar hulle teëgekom is gemaak; dit het alreeds vanaf die Bo-Paleolitiese tydperk bestaan, soos die rotstekeninge in die Lascaux- en Chauvetgrotte getuig. Leeus word grootskaals deur beeldhoukuns, snywerk, skilderye, tekeninge, op nasionale vlae en in die eietydse rolprente en letterkunde uitgebeeld. == Woordherkoms == Die benaming “leeu”, soortgelyk met vele [[Germaanse tale|Germaanse]] en [[Romaanse tale]], is afgelei van die [[Latyn]]se ''leo''<ref>{{en}} {{cite book| author=Simpson DP | title=Cassell's Latin Dictionary | url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1 | publisher=Cassell Ltd. | year=1979 | edition=5th | location=London | page=342 | isbn=0-304-52257-0}}</ref> en die [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] λέων (leon).<ref name="Liddell 1980">{{en}} {{cite book| author1=Liddell, Henry George |author2= Scott, Robert | year=1980 | title=A Greek-English Lexicon (Abridged Edition)|page=411 | publisher=[[Oxford University Press]] | location=United Kingdom | isbn=0-19-910207-4}}</ref> Die [[Hebreeus]]e לָבִיא (''lavi'') kan ook verwant wees,<ref>{{en}} {{cite encyclopedia| title=Lion|encyclopedia=Oxford English Dictionary|editor=Simpson, J., Weiner, E. (eds)| year=1989 |edition= 2nd edition| location=Oxford |publisher=Clarendon Press|id={{ISBN|0-19-861186-2}}}}</ref> sowel as die [[Antieke Egipte|antieke Egiptiese]] ''rw''.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.yourdictionary.com/ahd/l/l0190400.html |title=yourdictionary.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070826092840/http://www.yourdictionary.com/ahd/l/l0190400.html |archivedate=26 Augustus 2007 |access-date=28 November 2010 |url-status=live }}. Soos in die ander antieke geskrifte word slegs die medeklinkers in die antieke Egiptiese taal neergepen. Daar was geen verskil tussen die 'l' en 'r' nie.</ref> Dit was een van die verskeie spesies wat oorspronklik, as ''Felis leo '', deur Carl Linnaeus in sy agtiende-eeuse werk, ''System Naturae'' omskryf is.<ref name="Linn1758">{{en}} {{cite book|last=Linnaeus |first=Carolus |authorlink=Carl Linnaeus |title=Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. |publisher=Holmiae (Laurentii Salvii) |year=1758 |page=41 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/726936 |accessdate=8 September 2008 |language=la |volume=1 |edition=10th}}</ref> Die genus-aspek van die wetenskaplike benaming, ''Panthera leo'', word dikwels toegeskryf aan [[Grieks]]e herkoms, ''pan''- (''alles'') en ''ther'' (''gedierte''), wat as [[etimologie|volksetimologie]] beskou kan word. Hoewel die benaming se herkoms glo van die klassieke tale afkomstig is, is daar ’n duidelike ooreenkoms met die [[Sanskrit]]se ''pundarikam '' “tier”, wat op sy beurt weer afkomstig is van ''pandarah'' “wit-gelerig”.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=panther |title=Panther |work=Online Etymology Dictionary |publisher=Douglas Harper |access-date=5 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702055630/http://www.etymonline.com/index.php?term=panther |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die plaaslike name wat in [[Suider-Afrika]] gebruik word sluit in: ''bubesi'' of ''ngonyama'' in [[Zoeloe]], ''tau'' in [[Suid-Sotho]], ''shumba'' in [[Shona (taal)|Shona]] en ''simba'' in [[Swahili]]. == Bevolking en verspreiding == [[Lêer:Lion distribution.png|duimnael|links|Verspreiding van ''Panthera leo'' in Afrika en Eurasië, in die verlede en hede]] In historiese tye het die leeu se habitat tot in die suidelike dele van [[Eurasië]] gestrek, van [[Portugal]] tot [[Indië]] en die grootste deel van Afrika, buiten die sentrale [[reënwoud]]gebiede en die [[Sahara]]-woestyn. Aan die begin van die Christelike tydperk het hulle in [[Wes-Europa]] uitgesterf en teen 100 n.C. in [[Griekeland]]. In die [[Kaukasus]], hulle laaste Europese habitat, het leeus tot ongeveer die 10de eeu oorleef. Tussen die laat 19de en vroeë 20ste eeu het hulle ook uitgesterf in Noord-Afrika en die [[Midde-Ooste]]. Tans kom die meeste leeus voor in [[Oos-Afrika|Oos]]- en Suider-Afrika en hulle getalle is besig om drasties te daal. Huidige beramings van die Afrika-leeu se getalle is tussen 16&nbsp;000 en 30&nbsp;000 in die natuur, 'n daling van die beraamde 100&nbsp;000 in die 1990's; toenemende kontak met die mens word as die hoofrede vir hierdie afname beskou.<ref>{{en}} [http://www.pbs.org/wnet/nature/vanishinglions/index.html ''The Vanishing Lions''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611090203/http://www.pbs.org/wnet/nature/vanishinglions/index.html |date=11 Junie 2007 }} by die ''PBS''-webwerf. URL besoek op 28 Maart 2007.</ref> Die oorblywende bevolkings is geografies van mekaar geskei, wat tot [[inteling]] kan lei en, as gevolg daarvan, 'n gebrek aan genetiese diversiteit. Die [[Asiatiese leeu]] (''Panthera leo persica''), wat in historiese tye van [[Turkye]] tot by Indië en van die Kaukasus tot by [[Jemen]] verspreid was, was teen die [[Middeleeue]] in [[Palestina]] uitgeroei en na die ontwikkeling van maklik verkrygbare vuurwapens in die 18de eeu in die grootste deel van die res van Asië. Die laaste leeu in [[Iran]] is in [[1942]] geskiet. Die subspesie oorleef tans slegs in en om die Gir-woud in Noordwes-Indië. Ongeveer 300 leeus kom voor in dié reservaat van 1&nbsp;412&nbsp;km² in die staat Gujarat, wat die grootste deel van die woud beslaan. Hulle getalle is op die oomblik stabiel. == Klassifisering en aanpassing == Die leeu is ’n spesie wat onder die ''Panthera''-[[genus]] ingedeel is en die naaste aan die ander grootkatspesies verwant is: die tier, die jaguar en die luiperd. ''Panthera leo'' het sy oorsprong sowat 800&nbsp;000 tot 1 miljoen jaar gelede in Afrika gehad, waarna hierdie spesie na die Holarktiese gebied versprei het.<ref>{{en}} {{cite journal|last1= Yamaguchi |first1=Nobuyuki| last2=Cooper|first2=Alan| last3= Werdelin |first3=Lars | first4=David W.| last4=Macdonald|date=Augustus 2004|title= Evolution of the mane and group-living in the lion (Panthera leo): a review|journal=Journal of Zoology |volume=263 |issue=4 |pages=329–342 |doi=10.1017/S0952836904005242 |issn = 0952-8369 }}</ref> Dit het sy eerste verskyning in Europa sowat 700&nbsp;000 jaar gelede gemaak deur die subspesie ''Panthera leo fossilis'' wat by Isernië te Italië aangeland het. Uit hierdie leeu se lendene het die latere grotleeu (''Panthera leo spelaea'') voortgespruit, wat ongeveer 300 000 jaar gelede te voorskyn gekom het. Gedurende die Bo-Pleistoseentydperk het die leeu Noord- en Suid-Amerika bereik en tot die ''Panthera leo atrox'', oftewel die Amerikaanse leeu, ontwikkel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Turner |first=Allen |year=1997 |title=The big cats and their fossil relatives : an illustrated guide to their evolution and natural history |url=https://archive.org/details/bigcatstheirfoss0000turn |location=New York |publisher=Columbia University Press |isbn=0-231-10229-1 |pages=}}</ref> Leeus het in Noord-Eurasië en Amerika teen die einde van die laaste ystydperk, omtrent 10 000 jaar gelede, uitgesterf;<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /> dit kon gevolg het net ná die massa-uitwissing van die Pleistoseen se megadiere.<ref>{{cite web |last=Harington |first=CR |title=American Lion |work=Yukon Beringia Interpretive Centre website |publisher=Yukon Beringia Interpretive Centre |year=1996 |url=http://www.beringia.com/research/lion.html |access-date=8 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119133852/http://www.beringia.com/research/lion.html |archive-date=19 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Subspesies === [[Lêer:Panthera leo subspecies late 20th century.png|duimnael|Verspreiding van die leeu se algemeen aanvaarde subspesies in die laat twintigste eeu]] Volgens oorlewering is twaalf onlangse leeusubspesies erken, waarvan die Berberleeu die grootste was.<ref>{{en}} [http://www.tigerhomes.org/animal/barbary-lion.cfm Barbary Lion—Panthera leo leo—Largest Lion Subspecies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825122936/http://www.tigerhomes.org/animal/barbary-lion.cfm |date=25 Augustus 2011 }} Laaste besoek op 19 September 2007</ref> Die kenmerkende verskille wat hulle van mekaar onderskei het, was die habitatligging, maanhaarvoorkoms, grootte en verspreiding. Met dié dat hierdie eienskappe so ’n geringe betekenis dra en van individu tot individu verskil, het die meeste van hierdie diere klaarblyklik nie aan egte, onafhanklike subspesies behoort nie. Dikwels is sulke onjuiste klassifiserings gemaak op grond van die leeus in dieretuine waarvan hul herkoms onbekend is en “opvallende, maar abnormale” liggaamlike kenmerke gehad het.<ref name="zoos_encyclopedia">{{en}} {{cite encyclopedia |last=Grisham |first=Jack |editor=Catherine E. Bell |title=Lion |encyclopedia=Encyclopedia of the World's Zoos |volume=2: G–P |year=2001 |publisher=Fitzroy Dearborn |location=Chofago |id={{ISBN|1-57958-174-9}} |pages=733–739 }}</ref> Tans word slegs agt subspesies as eg beskou,<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny">{{en}} {{cite journal |author=Burger, Joachim |date=Maart 2004 |title=Molecular phylogeny of the extinct cave lion ''Panthera leo spelaea'' |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |pmid=15012963 |volume=30 |issue=3 |pages=841–849 |doi=10.1016/j.ympev.2003.07.020 |url=http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf |accessdate=20 September 2007 |format=PDF |archive-date=25 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925204424/http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> hoewel een (die Kaapse leeu, vroeër as ''Panthera leo melanochaita'' benoem) waarskynlik ongeldig is.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> Party taksonome reken die Kaapse leeu (wat uitgesterf het), die Kalaharileeu en die Krugerwildtuinleeu as onderskeie subspesies. Daar is egter nie genoeg getuienis wat hierdie onderskeidingsteorie kan staaf nie; alle leeus behoort dus aan een enkele spesie. Die Kaapse leeu het na bewering oor ’n groter maanhaar as dié van die Transvaalse leeu beskik, terwyl die Kalaharileeu ’n ligter pelskleur het as die Krugerwildtuinleeu. Diere wat aan soortgelyke spesies en subspesies behoort, kan meer hare ontwikkel indien hul habitat binne ’n kouer streek geleë is of kan ligter word sodra hulle binne ’n warmer en droë klimaat gevestig word. ’n Nuwe subspesie kan dus nie geskep word gegrond op hierdie fisiese eienskappe nie.<ref name="Nasionale KrugerwildtuinV&A">{{af}} {{cite book|last=Fourie |first=Pieter Frederick |title=Nasionale Krugerwildtuin Vrae en Antwoorde. |publisher=SA Country Life |year=1983 |page=227 |url= |accessdate= |volume=1 |edition=1ste}}</ref> Maar selfs die oorblywende sewe subspesies kan oorskat wees. Mitochondriese afwykings onder Afrikaleeus is maar skraal, wat aan die hand doen dat alle leeus suid van die Sahara aan ’n enkele subspesie behoort, wat moontlik in twee hoofgroepe verdeel is: die een aan die weste van die Groot Skeurvallei en die ander aan die ooste. Die leeus van Tsavo in Oos-Kenia is baie meer geneties aan die leeus in die Transvaal (Suid-Afrika) verwant as dié in die Aberdare-tuisgebied in Wes-Kenia.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Barnett |first=Ross |year=2006 |title=The origin, current diversity and future conservation of the modern lion (''Panthera leo'') |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |pmid=16901830 |volume=273 |issue=1598 |pmc=1635511 |pages=2119–2125 |doi=10.1098/rspb.2006.3555 |url=http://www.adelaide.edu.au/acad/publications/papers/Barnett%20PRS%20lions.pdf |format=PDF |accessdate=4 September 2007 |archive-date= 8 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808182526/http://www.adelaide.edu.au/acad/publications/papers/Barnett%20PRS%20lions.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|last=Dubach |first=Jean|date=Januarie 2005|title=Molecular genetic variation across the southern and eastern geographic ranges of the African lion, ''Panthera leo'' |journal=Conservation Genetics |volume=6 |issue=1 |pages=15–24 |doi=10.1007/s10592-004-7729-6}}</ref> ==== Onlangse klassifiserings ==== [[Lêer:Wild Barbary lion in 1925.tif|duimnael|‘n Foto deur Marcelin Flandrin in 1925 is die laaste visuele rekord van ‘n Berberleeu in die natuur. Die foto is geneem gedurende ‘n vlug tussen [[Casablanca]] en [[Dakar]] oor die [[Atlasgebergte]]]] Agt hedendaagse (Holoseen) subspesies word tans erken: * ''Panthera leo persica'', bekend as die Asiatiese leeu of die Suid-Asiatiese, Persiese of Indiese leeu wat eens vanaf Turkye oor Suidwes-Asië tot in Pakistan, Indië en selfs Bangladesj wydverspreid was. Groot troppe en bedrywighede gedurende die dag het dit vir stropers makliker gemaak om op die Asiatiese leeu jag te maak as op tiere en luiperd; daar is nou omtrent 300 leeus binne of naby die Gir-woud oor.<ref name="Asiaticweb">{{cite web |author=Wildlife Conservation Trust of India |title=Asiatic Lion—History |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/asiatic-lion-history.htm |access-date=15 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022175741/http://www.asiaticlion.org/asiatic-lion-history.htm |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * ''Panthera leo leo'', bekend as die Berberleeu, het in die natuur uitgesterf as gevolg van buitensporige jagtogte, hoewel indiwidue in gevangenskap steeds mag bestaan. Die Marokkaanse Koninklike Leeus word deur party [[Wetenskaplike klassifikasie|taksonome]] beskryf as 'n "voordiehandliggende oorblyfsel van die oorspronklike Berberleeu genepoel". Dit was een van die grootste leeusubspesies, met lengtes van tussen 3 tot 3,3 meter en massas onder die mannetjies van meer as 200&nbsp;kg. Hulle het vanaf [[Marokko]] tot [[Egipte]] voorgekom. Die laaste gedokumenteerde bespieding van 'n Berberleeu in die natuur, het plaasgevind in 1942 in die [[Atlasgebergte|Groot-Atlasgebergte]] van Marokko.<ref>{{fr}} [http://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/cuzin_2003_phd.pdf LES GRANDS MAMMIFERES DU MAROC MERIDIONAL]</ref> Deur middel van ‘n kwantitatiewe uitsterwings-tydlyn analise, postuleer sommige kenners dat die laaste Berberleeu waarskynlik uitgesterf het in 1958 tydens die woudsverwoesting noord van [[Sétif]], [[Algerië]], gedurende die Algerynse Onafhanklikheidsoorlog.<ref>{{en}} [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3616087/ Examining the Extinction of the Barbary Lion and Its Implications for Felid Conservation]</ref> * ''Panthera leo senegalensis'', bekend as die Wes-Afrikaleeu, word in Wes-Afrika, vanaf Sengeal tot Nigerië, aangetref. * ''Panthera leo azandica'', bekend as die Noordoos-Kongoleeu, word in die noordoostelike gedeeltes van die [[Demokratiese Republiek van die Kongo|Kongo]] aangetref. * ''Panthera leo nubica'', bekend as die Oos-Afrika of Masaileeu, word in Oos-Afrika vanaf Etiopië en Kenia tot Tanzanië en Mosambiek aangetref. * ''Panthera leo bleyenberghi'', bekend as die Suidwes-Afrika- of Katangaleeu, word in suidwestelike Afrika, Namibië, Botswana, Angola, Katanga (DRK), Zambië en Zimbabwe aangetref. * ''Panthera leo krugeri'' bekend as die Suidoos-Afrikaleeu of Transvaalse leeu, word in die Transvaalstreek of Suidoos-Afrika aangetref wat die Nasionale Krugerwildtuin insluit. * ''Panthera leo melanochaita'', bekend as die Kaapse leeu, het omstreeks 1860 in sy natuurlike omgewing uitgesterf. Mitochondriese DNS-toetse staaf nie die teorie dat dit ’n onderskeie subspesie was nie. Dit klink meer aanneemlik dat die Kaapse leeu slegs die mees suidelike bevolking van die ''Panthera leo krugeri'' was.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> * ''Panthera leo nubica'', bekend as die Oos-Afrika of Tsavoleeu word in Oos-Afrika, by Kenia en die Tsavo Nasionale Park aangetref. ==== Pleistoseen ==== [[Lêer:Lascaux-diverticule-félins.jpg|duimnael|Grotleeus, Kamer van die Katagtiges, Lasauxgrotte]] [[Lêer:Hoehlenloewe CaveLion hharder.jpg|duimnael|Europese grotleeu (''Panthera leo spelaea'') in 'n rekonstruksie rondom 1920]] Etlike bykomende leeusubspesies het in die prehistoriese tydperk bestaan. * ''Panthera leo atrox'', bekend as die Amerikaanse leeu of Amerikaanse grotleeu, was gedurende Pleistoseentydperk tot om en by 10 000 jaar gelede talryk in die Amerikas – vanaf Kanada tot Peru. Hierdie tipe sowel as die grotleeu word beskou as twee onderskeie ''spesies'', maar die jongste stamgeskiedenisnavorsing dui dat al twee ''subspesies'' van die leeu, ''Panthera leo'', is.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /><ref>{{en}} Barnett, Ross ''et al.'' (2009): [http://www.clas.ufl.edu/users/mbinford/GEOXXXX_Biogeography/Literature_reports_by_students/Sixth%20Report/Townsend_2009_BarnettEtAl_Pleistocene_Lion_Phylogeography.pdf Phylogeography of lions (Panthera leo ssp.) reveals three distinct taxa and a late Pleistocene reduction in genetic diversity] Molecular Ecology Vol.18, bl. 1668–1677.</ref> ''Panthera leo atrox'' was een van die grootste leeuspesies in die geskiedenis; hy was na raming tussen 1,6 tot 2,5&nbsp;m lank.<ref name="Quaternary extinctions">{{en}} {{cite book |last=Martin |first=P.S. |title=Quaternary Extinctions |year=1984 |publisher=University of Arizona Press |location=Tucson, Arizona |url=http://books.google.com/?id=O8SgPwAACAAJ |isbn=0-8165-1100-4 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Amerikaanse grotleeu moet egter nie met die [[poema]], ''Puma concolor'', ook bekend as die bergleeu, verwar word nie. * ''Panthera leo fossilis'', bekend as die Vroeë Middel-Pleistoseen Europese grotleeu, het omstreeks 500&nbsp;000 jaar gelede floreer; fossiele is in Duitsland en Italië opgediep. Dit was groter as die huidige Afrikaleeu, want dit was net so groot soos die Amerikaanse grotleeu.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /><ref>{{en}} Ernst Probst: Deutschland in der Urzeit. Orbis Verlag, 1999. {{ISBN|3-572-01057-8}}</ref> * ''Panthera leo spelaea'', bekend as die Europese grotleeu, Eurasiese grotleeu of Bo-Pleistoseense Europese grotleeu, het in Eurasië tussen 300&nbsp;000 en 10&nbsp;000 jaar gelede geleef.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /> Hierdie spesies se jare lange verborge aansyn is ontsluit deur die ontdekking van Paleolitiese [[rotskuns]] (soos die regterkantse voorbeeld), ivoorsnywerk en kleibeeldjies.<ref name="Packer00">{{en}} {{cite journal | last1=Packer | first1=Craig | last2=Clottes | first2=Jean | title=When Lions Ruled France | journal=Natural History | volume= | issue= | pages=52–57 | date=November 2000 | url=http://www.lionresearch.org/current_docs/m_pdf/36.pdf | format=PDF | accessdate=27 Augustus 2007 | archive-date=25 September 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070925204423/http://www.lionresearch.org/current_docs/m_pdf/36.pdf | url-status=dead }}</ref> Hierdie kunswerke beeld die leeu met uitsteekore, gekwaste sterte en straks dowwe tierstrepe uit, met ten minste ’n paar mannetjies wat ’n geplooide halskraag of primitiewe maanhare het.<ref name="Koenigswald02" /> Die afbeelding hier langsaan skets ’n jagtoneel wat waarskynlik leeuwyfies toon wat dieselfde jagstrategie as moderne leeus gebruik, waarby die mannetjies nie soseer betrokke is nie. ==== Betwyfelbare indelings ==== * ''Panthera leo sinhaleyus'', bekend as die Sri Lankaanse leeu, het blykbaar sowat 39 000 jaar gelede uitgesterf. Twee tande, wat by Kuruwita gevind is, is die enigste tasbare bewysstuk dat hierdie dier geleef het. P. Deraniyagala het in 1939 op grond van hierdie tande ’n nuwe subspesie aangeteken.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Kelum Manamendra-Arachchi, Rohan Pethiyagoda, Rajith Dissanayake, Madhava Meegaskumbura |year=2005 |title=A second extinct big cat from the late Quaternary of Sri Lanka. |journal=The Raffles Bulletin of Zoology Supplement |volume=12 |pages=423–434 |id= |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf |publisher=National University of Singapore |accessdate=31 Julie 2007 |format=PDF |archive-date= 7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807215533/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Panthera leo europaea'', bekend as die Europese leeu, was skynbaar identies teen ''Panthera leo persica'' of ''Panthera leo spelaea''; sy klassifisering as ’n subspesie is ongestaaf. Dit het in omstreeks 100 n.C. uitgesterf vanweë vervolging, buitensporige jag en oorbenutting. Dit was woonagtig in die Balkan, die Italiaanse skiereiland, die suide van Frankryk en die Iberiese skiereiland, en was ’n baie gewilde jagtrofee onder die antieke Romeine en Grieke. * ''Panthera leo youngi'' of ''Panthera youngi'' het 350 000 jaar gelede in groot getalle voorgekom.<ref name=Harington69>{{en}} {{cite journal|last=Harington |first=CR |year=1969 |title=Pleistocene remains of the lion-like cat (''Panthera atrox'') from the Yukon Territory and northern Alaska |journal=Canadian Journal Earth Sciences |volume=6 |issue=5 |pages=1277–1288 }}</ref> Die verhouding teenoor die bestaande leeusubspesies is duister; dit stel dalk ’n onderskeie diersoort voor. ''Panthera leo maculatus'', bekend as die Marozi of Gespikkelde leeu, word óf ’n afsonderlike subspesie gesien óf as bloot ’n volwasse leeu wat die gespikkelde patroon van sy welpiejare nie ontgroei het nie. Sou dit ’n spesie op sigself, eerder as ’n paar afwykende gekleurde indiwidue, wees, het dit sedert 1931 uitgesterf. Dit is minder aanneemlik dat hierdie dier ’n natuurlike leeu-luiperdkruising, oftewel leeuperd, kon gewees het.<ref name="shuker">{{en}} {{cite book| last=Shuker | first=Karl P.N. | title=Mystery Cats of the World | url=https://archive.org/details/mysterycatsofwor0000shuk | publisher=Robert Hale | year=1989 | isbn=0-7090-3706-6}}</ref> === Kruisings === [[Lêer:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|duimnael|Beeldmateriaal van leeuwelpies in die natuur, Suid-Afrika]] Leeus is al met tiers geteel (wat meestal die Siberiese en Bengaalse subspesies is) om kruisings genaamd liere of tierleeus voort te bring.<ref>{{en}} {{cite book|last=Guggisberg |first=C. A. W. |title=Wild Cats of the World |url=https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg |year=1975 |publisher=Taplinger Publishing |location=New York |isbn=0-8008-8324-1 }}</ref> Leeus is ook al met luiperds gekruis om leeuperds te welp<ref>{{en}} {{cite book|author=Doi H, Reynolds B |title=The Story of Leopons |year=1967 |publisher=Putnam |location=New York |oclc=469041 <!--Too old for ISBN-->}}</ref> en met jaguars om jagleeus in die wêreld te bring. Die marozi is na bewering ’n gespikkelde leeu of ’n leeuperd wat natuurlik voorkom, terwyl die Kongolese gespikkelde leeu ’n ingewikkelde jaguar-leeu-luiperd-kruising is, wat ’n jagleeuperd genoem word. Sulke kruisings was vroeër jare algemeen in dieretuine geteel, maar dit word nou afgeraai weens die beklemtoning op die bewaring van bestaande, egte diersoorte en subspesies. Kruisings word steeds in private en openbare dieretuine in Sjina geteel. Die lier is ’n kruising tussen ’n leeumannetjie en ’n tierwyfie.<ref name="liger">{{en}} {{cite book| last1=Markel |first1=Scott| last2= León |first2=Darryl| year= 2003 |title=Sequence Analysis in a Nutshell: a guide to common tools and databases | url=https://archive.org/details/sequenceanalysis0000mark | publisher= O'Reily |location=Sebastopol, California |isbn=0-596-00494-X}}</ref> Met dié dat die groei-inperkingsgeen van die tierwyfie afwesig is, word ’n groeiprikkelende geen oorgedra deur die leeumannetjie, wat daartoe lei dat die liere baie groter as iedere ouer word. Hul deel fisieke en gedragseienskappe van beide die moeder en vader (byvoorbeeld spikkels en/of strepe op ’n geelbruin pels). Liermannetjies is onvrugbaar, maar lierwyfies is wel dikwels vrugbaar. Die mannetjies het sowat 50 persent kans om maanhare te kweek; indien hulle wel een kweek, sal dit maar slegs die helfte so groot en ruig soos ’n leeumannetjie s’n word. Liere is tipies tussen 3,0 en 3,7&nbsp;m lank en weeg tussen 360 en 450&nbsp;kg.<ref name="liger" /> Die tierleeu, wat minder algemeen voorkom, is ’n kruising tussen ’n tiermannetjie en ’n leeuwyfie.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon |title=Tigon—Encyclopædia Britannica Article |access-date=12 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410104210/http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon |archive-date=10 April 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Fisieke kenmerke == [[Lêer:Lion and eland.jpg|duimnael|’n Geraamtemodel van ’n Afrikaleeu wat ’n eland aanval, soos besigtig kan word by Die Museum van Beenkunde, te [[Oklahoma City]], Oklahoma, VSA]] [[Lêer:HansomeLion 002.jpg|duimnael|Gedurende konfrontasies laat die maanhare die leeu groter lyk]] Die leeu het die langste skouerhoogte uit al die katsoorte en is ook die tweede swaarste katspesie naas die tier. Toegerus met kragtige bene, ’n sterk kakebeen en 8cm-lange slagtande, kan ’n leeu groot prooidiere plattrek.<ref name=Honolulu>{{cite web |url=http://www.honoluluzoo.org/lion.htm |title=Lion |access-date=12 Julie 2007 |publisher=Honolulu Zoo |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717000423/http://www.honoluluzoo.org/lion.htm |archive-date=17 Julie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die skedel van die leeu is baie soortgelyk aan dié van die tier s’n, hoewel die voorste gedeelte meer afgeplat is en die agterkop van die skedel effens korter is. Die leeu se kopbeen het groter neusopeninge as die tier s’n. Omrede die skedel onder die indiwidue van beide die leeu en tiere baie afwisselend is, kan slegs die onderkaak gewoonlik as ’n betroubare spesieaanduider gebruik word.<ref name="USSR">{{en}} {{cite book| author = V.G Heptner & A.A. Sludskii | title = Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2 | year = 1992| pages = | isbn = 9004088768 | publisher = Brill | location = Leiden }}</ref> Die leeu se pelskleur wissel van ’n ligte dofgeel tot ’n gelerige, rooierige of donkerige okerbruinkleur. Die onderlyf is gewoonlik ligter en die stertkwas is swart. Leeuwelpies word met bruin rosette (spikkels) oor hul lyfies gebore, amper soos dié van ’n luiperd. Hoewel dit wegflets soos leeus was bereik , kan dowwe spikkels steeds by die onderlyf en bene opgemerk word, veral by leeuinne. Die leeu is die enigste katfamilielid wat [[geslagsdimorfie]] opsigtelik openbaar; met ander woorde, die mannetjie en wyfie se voorkoms lyk verskillend van mekaar. Elke geslag is ook aangepas om sy eie rol binne die trop te speel. Die leeuwyfie, wat die jagter is, het nie die mannetjie se dik, swaar en verhinderende maanhare nie. Dit bemoeilik die mannetjie se taak om gekamoefleerd sy prooi te bekruip en veroorsaak oorverhitting sodra die prooidier agternagesit word. Die kleur van die leeumannetjie se maanhare wissel tussen blond en swart, wat gewoonlik verdonker soos die leeu verouder. Volwasse leeus se massas wissel tussen 150 – 250&nbsp;kg vir mannetjies en 120 – 182&nbsp;kg vir wyfies.<ref name="nowak">{{en}} {{cite book|last=Nowak |first= Ronald M. |year=1999 |title=Walker's Mammals of the World |url=https://archive.org/details/walkersmammalsof0002nowa_d2q4 |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=0-8018-5789-9}}</ref> Nowell en Jackson berig dat die gemiddelde massa vir mannetjies 181&nbsp;kg is en vir die wyfies 126&nbsp;kg. ’n Mannetjie wat naby Berg Kenia geskiet is, het 272&nbsp;kg geweeg.<ref name="CAP">{{en}} {{cite book|author=Nowell K, Jackson P|title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan|url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf|format=PDF|year=1996|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|location=Gland, Switzerland|isbn=2-8317-0045-0|pages=17–21|chapter=Panthera Leo}}</ref> Leeus se groottes wissel, afhangende van hul omgewing en gebied, wat ’n wye verspreiding van opgetekende massas teweegbring. Leeus in Suider-Afrika is byvoorbeeld geneig om oor die algemeen 5 persent swaarder as dié in Oos-Afrika te weeg.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. (2002) ''Big Cat Diary: Lion'', bl. 80</ref> Die liggaamslengte is tussen 170 – 250&nbsp;cm by leeumannetjies en tussen 140 – 175&nbsp;cm by leeuwyfies; skouerhoogte is ongeveer 123&nbsp;cm by ’n mannetjie en 107&nbsp;cm in die geval van ’n wyfie. Die stert is 90 –105&nbsp;cm lank by mannetjies en 70–100&nbsp;cm by wyfies.<ref name="nowak" /> Die langste leeu wat opgeteken is was ’n swartmaanhaarmannetjie wat naby Mucsso, Suid-Angola in Oktober 1973 geskiet is; die swaarste leeu in die natuur was ’n mensvreter wat in 1936 buitekant [[Hectorspruit]] in Oos-Transvaal platgetrek is en 313&nbsp;kg geweeg het.<ref>{{en}} Wood, The Guinness Book of Animal Facts and Feats. Sterling Pub Co Inc (1983), {{ISBN|0-85112-235-3}}</ref> Leeus in gevangenskap is geneig om groter te wees as leeus wat in die natuur voorkom – die swaarste aangetekende leeu is ’n mannetjie, Simba, van die Colchester Dieretuin in Engeland wat 375&nbsp;kg in 1979 geweeg het.<ref>{{en}} [http://www.junglephotos.com/africa/afanimals/mammals/lionnathist.shtml Jungle Photos Africa Animals mammals—lion natural history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905135108/http://www.junglephotos.com/africa/afanimals/mammals/lionnathist.shtml |date= 5 September 2011 }} Wood, G. 1983. The Guinness book of animal facts and feats. Sterling Pub. Co. Inc. 3rd. edition. 256 bl.</ref> Wat mees beduidende kenmerk wat deur albei geslagte gedeel word, is dat die stert met ’n harige kwas eindig. By party leeus verberg die kwas die harde “ruggraat” of “werwelkolomuitloper”, wat omtrent 5&nbsp;mm lank is en bestaan uit die eindelike segmente van die stertbeen wat vasgegroei is. Die leeu is die enigste katsoort wat ’n kwasstert het; die doel daarvan is onbekend. Dit is afwesig by geboorte en begin teen 5½ maande ontwikkel. Teen 7&nbsp;maande is dit geredelik herkenbaar.<ref name="Schaller28">{{en}} Schaller, bl. 28</ref> === Maanhare === [[Lêer:Maneless lion from Tsavo East National Park.png|duimnael|’n Maanhaarlose leeumannetjie, met weinige kraaghare, by Tsavo Oos-Nasionale Park, Kenia]] Die maanhare van die volwasse leeumannetjie, wat uniek aan hierdie katsoort is, is een van die belangrikste onderskeibare kenmerke van hierdie spesie. Dit laat die leeu groter lyk, wat by uitstek as ’n intimiderende afskrikmiddel dien, wat veral goed te pas kom gedurende konfrontasies met ander leeus en met dié dierspesies se aartsmededinger in Afrika, die gevlekte hiëna.<ref>{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=Are Maneless Tsavo Lions Prone to Male Pattern Baldness? |publisher=National Geographic |year=2005 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/04/0412_020412_TVtsavolions.html |access-date=7 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712120016/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/04/0412_020412_TVtsavolions.html |archive-date=12 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voorkoms, afwesigheid, kleur en grootte van die maanhare word gekoppel aan genetiese oordrag, geslagsrypheid, klimaat en voortbrenging van testosteroon; hoe donkerder en ruier die maanhare, hoe gesonder is die leeu. Wat teelkeuse betref, sal wyfies die mannetjies met die dikste en donkerste maanhare uitkies.<ref name="Trivedi02">{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=Female Lions Prefer Dark-Maned Males, Study Finds |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=22 Augustus 2002 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0822_020822_TVlion.html |access-date=1 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614194902/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0822_020822_TVlion.html |archive-date=14 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Navorsing in Tanzanië bewys dat die lengte van die maanhare die oorwinning van gevegte onder mannetjies uitstraal. Hoewel die donkerkleurige maanhaar ’n langer voortplantingslewe kan hê en oorlewing van sy nakomelinge kan verseker, lei hulle dikwels die meeste gedurende die warmste maande van die jaar.<ref name=West>{{en}} {{cite journal|last1=West |first1=Peyton M. |last2=Packer |first2= Craig |date=Augustus 2002|title=Sexual Selection, Temperature, and the Lion's Mane |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-08-23_297_5585/page/1339 |journal=Science |volume=297 |issue=5585 |pages= 1339–1343 |doi=10.1126/science.1073257 |pmid=12193785}}</ref> By troppe waar daar ’n koalisie van twee of drie mannetjies is, is dit moontlik dat die leeuwyfies die mannetjies met die swaarste maanhare vir paring sal uitlok.<ref name="Trivedi02" /> Wetenskaplikes het eens aangevoer dat die onderskeiding tussen subspesies gemaak kan word op grond van die liggaamsbou en fisieke eienskappe. Dit is vroeër gebruik om subspesies soos die Berberleeu en die Kaapse leeu te identifiseer. Navorsing het egter bewys dat omgewingsfaktore die kleurskakering en grootte van ’n leeu se maanhare beïnvloed, soos die omringende temperatuur.<ref name=West /> Die kouer omringende temperature in Europese en Noord-Amerikaanse dieretuine, byvoorbeeld, kan swaarder maanhare tot gevolg hê. Dus is die maanhare van ’n leeu nie ’n geskikte kenmerk om subspesies mee te identifiseer nie.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity"> {{en}} {{cite journal|first1= Ross|last1= Barnett|first2= Nobuyuki|last2= Yamaguchi|first3= Ian|last3= Barnes|first4= Alan |last4=Cooper |date=Augustus 2006 |title=Lost populations and preserving genetic diversity in the lion ''Panthera leo'': Implications for its ''ex situ'' conservation |journal=Conservation Genetics |volume=7 |issue=4 |pages=507–514 |doi=10.1007/s10592-005-9062-0}} <!-- url not accessible at the moment http://abc.zoo.ox.ac.uk/Papers/consgen06_lion.pdf--></ref><ref name="yamaguchi-haddane">{{en}} {{cite journal|last1=Yamaguchi |first1=Nobuyuki |last2=B. Haddane |year=2002 |title=The North African Barbary lion and the Atlas Lion Project |journal=International Zoo News |volume=49 |pages=465–481}}</ref> Die mannetjie van die Asiatiese subspesies kan egter aan hul yler maanhare as dié van die gemiddelde Afrikaleeus uitgeken word.<ref name="Menon">{{en}} {{cite book|last=Menon |first=Vivek |year=2003 |title=A Field Guide to Indian Mammals |url=https://archive.org/details/fieldguidetoindi0000meno |location=Delhi |publisher=Dorling Kindersley India |isbn=0-14-302998-3| pages=}}</ref> Maanhaarlose leeumannetjies is al in Senegal en Tsavo-Oos Nasionale Park in Kenia aangemerk en die oorspronklike wit leeumannetjie van Timbavati was ook sonder maanhare. Testosteroon word gekoppel aan maanhaargroei – daarom sal ’n gekastreerde leeu dikwels weinig, indien enige, maanhare hê, omrede die verwydering van die teelkliere testosteroonvervaardiging verhinder.<ref>{{en}} {{cite journal| first = Linda | last = Munson | date = 3 Maart 2006 | title = Contraception in felids | url = https://archive.org/details/sim_theriogenology_2006-07-01_66_1/page/126 | journal = Theriogenology| pmid = 16626799 | volume = 66 | issue = 1 | pages = 126–134 | doi = 10.1016/j.theriogenology.2006.03.06 }}</ref> Die afwesigheid van maanhare kan ook soms onder ingeteelde leeubevolkings bemerk word; inteling lei tot powere vrugbaarheid.<ref>{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=To Boost Gene Pool, Lions Artificially Inseminated |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=12 Junie 2002 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0612_020612_TVlion.html |access-date=20 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620153032/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0612_020612_TVlion.html |archive-date=20 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Grotrotstekeninge van die uitgestorwe Europese Grotleeus toon duidelik diere wat geen of slegs ’n titseltjie maanhare het, wat daarop sinspeel dat hierdie leeus nie maanhare gehad het nie.<ref name="Koenigswald02">{{de}} {{cite book|last=Koenigswald |first=Wighart von |year=2002 |title=Lebendige Eiszeit: Klima und Tierwelt im Wandel |location=Stuttgart |publisher=Theiss |isbn=3-8062-1734-3| pages=}}</ref> === Witleeus === [[Lêer:White Lion.jpg|duimnael|Witleeus se pelskleur kan aan ’n resessiewe geen toegeskryf word; hulle is ’n skaars afwyking van die subspesie ''Panthera leo krugeri'']] Dit witleeu is nie ’n onderskeie subspesie nie, maar ’n buitengewone vorm met ’n genetiese afwyking, leukisme,<ref name="zoos_encyclopedia" /> wat ’n witter pelskleur, soos dié van die wittier, tot gevolg het. Hierdie toestand is soortgelyk aan melanisme, wat swartluiperds tot gevolg het. Witleeus is nie albino’s nie, want die pigment van hul oë en vel is normaal. Die wit Transvaalse leeu (''Panthera leo krugeri'') indiwidue word so nou en dan in en rondom die Krugerwildtuin en die aangrensende Timbavati Private Natuurreservaat aan die oostelike Suid-Afrika teëgekom, maar kom meer dikwels in gevangenskap voor waar telers selektief te werk gaan. Die ongewone roomkleur van hul pelse is van die resessiewe geen afkomstig.<ref>{{en}} {{cite book|last=McBride |first=Chris |title=The White Lions of Timbavati |year=1977 |publisher=E. Stanton |location=Johannesburg |isbn= 0-949997-32-3 }}</ref> Na bewering word hulle binne Suid-Afrikaanse kampe vir geblikte trofeejag geteel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Tucker|first=Linda |title=Mystery of the White Lions—Children of the Sun God|year=2003 |publisher=Npenvu Press|location=Mapumalanga |isbn= 0-620-31409-5}}</ref> Die bevestiging dat witleeus daadwerklik bestaan het, het eers in die laat 20ste eeu aan die lig gekom. Eeue tevore is die witleeu bloot as ’n legende afgemaak wat in Suid-Afrika in omloop was; die wit pels het glo die goedheid van alle wesens voorgestel. Waarnemings is die eerste keer gedurende die vroeë 1900's aangemeld en het sonderling vir bykans vyftig jaar voortgeduur, totdat daar in 1975 op ’n werpsel witleeus in die [[Timbavati-wildreservaat]] afgekom is.<ref name="whitelion">{{en}} [http://www.lairweb.org.nz/tiger/lions.html The rare white lions] Besoek op 20 September 2007.</ref> == Biologie en gedrag == Leeus rus meestal en is vir omtrent 20&nbsp;uur per dag onaktief.<ref name="Schaller122">{{en}} Schaller, bl. 122</ref> Hulle kan ter eniger tyd aktief wees, maar hul bedrywighede bereik ’n hoogtepunt teen skemeraand, wat gepaardgaan met sosialisering, reiniging en ontlasting. Afwisselende kort-kort uitbarstings van bedrywighede geskied regdeur die nagtelike ure tot met dagbreek, wanneer daar die meeste gejag word. Twee ure word gemiddeld per dag gestap en 50&nbsp;minute word daagliks vir eet opsy gesit.<ref name="Schaller120">{{en}} Schaller, bl. 120–121</ref> === Groeporganisering === [[Lêer:Pride leader.jpg|duimnael|Twee leeuwyfies en ’n volwasse leeumannetjie van trop, Noord-Serengeti]] [[Lêer:Serengeti Lion Running saturated.jpg|duimnael|’n Leeuwyfie nael tydens ’n jagtog in die Serengeti]] [[Lêer:Lions Etosha NP Fight for Prey.jpg|duimnael|Twee leeumannetjies veg vir prooi in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], [[Namibië]]]] Leeus is roofdiere wat in twee soorte sosiale organisasie kan voorkom. Party is “residente”, wat in groepe saamleef wat as “troppe” bekend staan.<ref name="Schaller33">{{en}} Schaller, bl. 33</ref> Die trop bestaan gewoonlik uit vyf of ses bloedverwante wyfies, hul welpies (van beide geslagte) en een of twee mannetjies (wat ’n ''koalisie'' genoem word indien daar meer as een is) wat met die volwasse wyfies paar. Buitengewone groot troppe wat uit meer as 30 indiwidue bestaan het, is al waargeneem. Die aantal volwasse mannetjies binne ’n koalisie is gewoonlik twee, maak kan met verloop van tyd tot vier toeneem en dan weer afneem. Manlik leeuwelpies moet die moedertrop verlaat sodra hulle volwassenheid bereik. Die twee soort organisasie dra die benaming ''nomade'', wat (as enkellopende of as pare) van plek tot plek rondbeweeg en wie se tuisgebied oor ’n wye gebied strek.<ref name="Schaller33" /> Pare word dikwels onder die mannetjies gevorm wat van die geboortetrop verstoot is. Let op dat ’n leeu tussen lewenswyses kan wissel: nomades kan bewoners raak en omgekeerd. Leeumannetjies moet hierdie lewenswyse een of ander tyd handhaaf en party sal nie in staat wees om by ’n nuwe trop aan te sluit nie. ’n Wyfie wat nomadies geword het, sal sukkel om by ’n nuwe trop aan te sluit, omrede die wyfies in ’n trop almal nou aan mekaar verwant is en die meeste buitestaanders van hul familiegroep sal verwerp. Die gebied wat deur ’n trop bewoon word, word ’n ''tropgebied'' genoem, terwyl ’n nomadiese indiwidu s’n ’n ''tuisgebied '' is. Die mannetjies van ’n trop bly op die buitewyke om hul grondgebied te patrolleer. Waarom ’n gemeenskapsin – wat by die leeu as katsoort die duidelikste kenbaar is – by leeuwyfies ontwikkel het, is ’n onderwerp wat beredeneerbaar is. Die toename in jagsukses dien as die vanselfsprekende verklaring, maar onder die vergrootglas lyk hierdie standpunt minder seker; jag met samewerking bring meer geslaagde jagtogte, maar veroorsaak ook dat die troplede wat nie saamjag nie minder voedsel inkry, soos diegene wat welpies moet versorg en oor lang tydperke alleen agtergelaat word. Die troplede is geneig om telkens dieselfde rol by jagtogte te vervul. Dit welstand van die jagters is die nommer een prioriteit om die trop te laat oorleef, daarom geniet hulle die voorreg om eerste die prooi te eet op die plek waar dit neergetrek is. Ander voordele sluit in: familieseleksie (dit is beter om voedsel met ’n bloedverwante leeu te deel as met ’n vreemdeling), die beskerming van die welpies, verdediging en voortbestaan van die grondgebied en die indiwiduele versekering teen beserings en hongerte.<ref name=CAP /> Leeuwyfies doen die meeste jagwerk van hul trop, omrede hulle kleiner, vinniger en ratser as die mannetjies is en nie vertraag word deur swaar en opsigtige maanhare wat oorverhitting gedurende inspanning veroorsaak nie. Hulle span as ’n groep saam om ’n prooi te bekruip en geslaagd plat te trek. As die mannetjie naby die jagtog is, is hy geneig om die vangs te oorheers sodra die wyfies in hul doel geslaag het. Daar is ’n groter waarskynlikheid dat die leeumannetjie sy kos met die welpies sal deel as met die leeuwyfies, maar sal selde sy prooi deel wat hy self gevang het. Kleiner prooidiere word op die plek geëet waar dit gevang is en word slegs onder die jagters verdeel; by groter prooi word dit na die tropgebied gesleep waar die ander ook in die vreugde kan deel. Daar is dus ’n groter verdeling by groter prooi betrokke,<ref name="Schaller133">{{en}} Schaller, bl. 133</ref> hoewel die troplede dikwels aggressief teenoor mekaar optree soos elkeen probeer om soveel kos moontlik te verorber. Beide die mannetjies en wyfies verdedig die trop teen indringers. Party indiwidue lei steekhoudend die verdediging teen binnedringers, terwyl die res op die agtergrond bly.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Heinsohn|first= R. |last2= Packer| first2=C.|year=1995 |title=Complex cooperative strategies in group-territorial African lions |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-01_269_5228/page/1260|journal=Science |volume=269 |issue=5228 |pages=1260–1262 |doi=10.1126/science.7652573 |pmid=7652573}}</ref> Leeus is geneig om sekere rolle in die trop aan te neem. Dié wat op die agtergrond bly, lewer weer ander waardevolle diens aan die groep.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Morell|first= V. |year=1995 |title=Cowardly lions confound cooperation theory |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-01_269_5228/page/1216|journal=Science |volume=269 |issue=5228 |pages=1216–1217|doi=10.1126/science.7652566 |pmid=7652566}}</ref> ’n Ander veronderstelling is dat daar ’n sekere beloning met ’n leier wat die indringers afweer vereenselwig word en dat die rang van die leeuwyfies in die trop deur hierdie reaksies daarop weerspieël word.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Jahn|first= Gary C. |year=1996 |title=Lioness Leadership |url=https://archive.org/details/sim_science_1996-03-01_271_5253/page/1215|journal=Science |volume=271 |issue=5253 |page=1215 |doi=10.1126/science.271.5253.1215a |pmid=17820922 }}</ref> Die mannetjie of mannetjies wat met die trop vereenselwig word moet hul verhouding met die trop teen die buitestaandermannetjies beskerm wat probeer om hul verhouding met die trop oor te neem. Die wyfies vorm ’n standvastige maatskaplike eenheid en duld nie indringerwyfies nie;<ref name="Schaller37">{{en}} Schaller, bl. 37</ref> slegs by geboortes en afsterwing sal veranderinge in die lidmaatskap plaasvind,<ref name="Schaller39">{{en}} Schaller, bl. 39</ref> hoewel party wyfies die trop verlaat en nomadies begin rondswerf.<ref name="Schaller44">{{en}} Schaller, bl. 44</ref> Jeugdige mannetjies word egter verplig om die trop te verlaat sodra volwassenheid op ’n twee- of driejarige ouderdom bereik is.<ref name="Schaller44" /> === Jag en dieet === [[Lêer:Female Lion.JPG|duimnael|links|upright|Hierdie leeuwyfie mag wel baie skerp tande hê, maar die prooi word gewoonlik doodgewurg]] [[Lêer:Lions taking down cape buffalo.jpg|duimnael|Vier leeus trek ’n buffel plat in die Serengeti, Tanzanië]] [[Lêer:Panthera leo yawn (Kgalagadi, 2012).jpg|duimnael|’n Gapende leeumannetjie in die [[Kgalagadi-vredespark]], [[Botswana]]]] [[Lêer:Panthera leo stretching (Etosha, 2012).jpg|duimnael|Volwasse leeumannetjie strek in die Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] Leeus is kragtige diere wat in gekoördineerde groepe te werk gaan en hul prooi bekruip. Hul uithouvermoë skiet egter te kort; ’n leeuwyfie se hart beslaan slegs ongeveer 0,57% van haar liggaamsmassa (’n mannetjie s’n is sowat 0,45% van sy liggaamsmassa) in vergeleke met ’n hiëna se hart wat om en by 1% van sy liggaamsmassa uitmaak.<ref name="Schaller248">{{en}} Schaller, bl. 248.</ref> Om hierdie rede kan hulle slegs oor kort afstande storm <ref name="Schaller2478">{{en}} Schaller, bl. 247–48.</ref> en moet eers naby hul prooi beweeg voor die aanval kan begin. Hul benut verswakte sigfaktore; die meeste aanvalle vind naby ’n soort potensiële wegkruipplek (soos lang gras) of saans plaas.<ref name="Schaller237">{{en}} Schaller, bl. 237.</ref> Leeus bekruip hul prooi tot op ’n afstand van min of meer 30 &nbsp;meter. Leeuwyfies sal kenmerkend saam ’n trop wild uit verskillende windrigtings omsingel en daarmee hul kanse op sukses verbeter. Sodra die prooidiere onraad vermoed, spat hulle uitmekaar, met een of meer wat in die rigting van die versteekte troplede hardloop. Die aanval is kort en kragtig; hulle probeer die dier deur ’n stormloop en ’n sprong, wat die hardlopende dier se balans versteur, te vang. Prooidiere vrek meestal van verwurging,<ref>{{en}} {{cite web |title=About lions—Ecology and behaviour |author=Dr Gus Mills |publisher=African Lion Working Group |url=http://www.african-lion.org/lions_e.htm |accessdate=20 Julie 2007 |archive-date=31 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331141011/http://www.african-lion.org/lions_e.htm |url-status=dead }}</ref> wat bloedtoevoerbelemmering by die harsings tot gevolg het, versmoring (wat die suurstoftoevoer afsny), of bloedverlies. Die prooi kan ook versmoor word deur die dier se muil en neusopeninge toe te druk. Klein prooidiere word eenvoudig met die voorpoot platgeklap.<ref name="nowak" /> Groot prooidiere wat gevang word sluit wildebeeste, rooibokke, sebras, buffels en vlakvarke op die Afrika-vasteland in, terwyl die bloubul (nilghai), bosvark en enkele bokspesies in Indië op die leeu se prooilys voorkom. Beskikbaarheid van ander spesies speel ook ’n rol. Dit sluit hoefdiere in wat tussen 50 en 300&nbsp;kg is, soos die [[koedoe]], hartebees, [[gemsbok]] en [[eland]]. Soms sal hulle ook kleiner soorte, soos die springbok en Thomson se gasel, plattrek. Leeus jag in groepe, wat die vermoë bied om die meeste diere te vang, maar in die meeste dele van hul tuisgebied sal hulle selde baie groot prooi, soos volgroeide kameelperde, aanpak, weens die gevaar om beserings op te doen. Uitgebreide navorsing toon dat leeus normaalweg soogdiere eet waarvan die massa tussen 190 – 550&nbsp;kg is. In Afrika is die wildebees die voorkeurprooi (wat amper die helfte van al die leeuvangste van die [[Serengeti]] uitmaak), opgevolg deur die sebra.<ref>{{en}} ''The Art of Being a Lion'' bl. 186, Christine and Michel Denis-Huot, Friedman/Fairfax, 2002</ref> Die meeste volgroeide seekoeie, renosters, olifante en kleiner gaselle, rooibokke en ander ratse wildsboksoorte word gewoonlik uitgesluit. Kameelperde en buffels word soms in sekere gebiede aangedurf. In die Nasionale Krugerwildtuin, byvoorbeeld, word kameelperde gereeld gejag.<ref name="Pienaar69">{{en}} {{cite journal|author=Pienaar, U de V |year=1969 |title=Predator–prey relationships amongst the larger mammals of the Kruger National Park |journal=Koedoe |volume=12 |pages=108–76}}</ref> In die Manyarapark maak buffels tot 62% van die leeu se dieet uit,<ref>{{en}} "Among the Elephants", Iain and Oria Douglas-Hamilton, 1975</ref> vanweë die hoë digtheid van buffels binne die gebied. Partykeer sal seekoeie voorgekeer word, maar volgroeide renosters word meestal vermy. Indien hulle beskikbaar is, sal vlakvarke ook dikwels gevang word, selfs al is hulle ligter as 190&nbsp;kg.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Hayward |first= Matt W. |last2=Kerley |first2= Graham| year=2005| title=Prey preferences of the lion (''Panthera leo'') |journal=Journal of Zoology |volume=267 |issue=3 |pages=309–22 |doi=10.1017/S0952836905007508}}</ref> In ander gebiede sal hierdie groot katte diere jag wat nie gewoonlik met hul verbind word nie. By die Savutirivier <ref>{{cite web |last=Kemp |first=Leigh |url=http://www.go2africa.com/africa-travel-articles/elephant-eaters-of-the-savuti |title=The Elephant Eaters of the Savuti |publisher=go2africa |access-date=8 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126042116/http://www.go2africa.com/africa-travel-articles/elephant-eaters-of-the-savuti |archive-date=26 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> berig gidse dat die leeus deur honger gedwing was om olifantkalwers te vang, wat opgevolg is deur halfvolwassenes en soms snags ook volgroeide olifante, wanneer hul sig swak is.<ref>{{cite news |title=King of the jungle defies nature with new quarry |first=Damien |last=Whitworth |date=9 Oktober 2006 |publisher=The Australian |url=http://www.news.com.au/story/0,23599,20547955-38195,00.html |access-date=20 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627144915/http://www.news.com.au/story/0,23599,20547955-38195,00.html |archive-date=27 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Leeus vreet ook lewende hawe; in Indië maak beeste ’n aansienlike deel van hul dieet uit.<ref name="Menon" /> Leeus maak selde roofdiere soos luiperds, jagluiperds, hiënas en wildehonde dood om te vreet – hulle word eerder as mededingers uitgeskakel. Sou kos skaars raak, sal hul aas vreet van diere wat aan natuurlike oorsake (soos siektes) gevrek het of deur ander roofdiere se prooi af te neem. Hul sal gereeld op die uitkyk wees na aasvoëls wat dwarrelend in die lug sweef, wat ’n teken is dat êrens daar naby ’n dier is wat dood lê of in die moeilikheid verkeer.<ref name="Schaller213">{{en}} Schaller, bl. 213.</ref> ’n Leeu kan tot 30&nbsp;kg op ’n slag vreet.<ref name="simba">{{en}} {{cite book|last= Guggisberg|first=Charles Albert Walter |title=Simba: the life of the lion. |year=1961 |publisher=Howard Timmins |location=Cape Town |isbn= }}</ref> Sou hy nie daartoe in staat wees om die hele vangs te verorber nie, rus hy eers vir ’n paar ure voordat die vretery voortgesit word. Op ’n warm dag kan die trop in die koelte dut, terwyl een of twee mannetjies wag staan.<ref name="Schaller2706">{{en}} Schaller, bl. 270–76.</ref> ’n Gesonde volgroeide leeuwyfie benodig ongeveer 5&nbsp;kg en ’n mannetjie 7&nbsp;kg vleis per dag.<ref>{{en}} Schaller, bl. 276.</ref> Omdat leeuinne op die oop grasvlaktes jag, wat maklik hul teenwoordigheid verraai, verseker gesamentlike jag die kanse op ’n suksesvolle jagtog, wat veral die geval is by groter diersoorte. Spanwerk stel hul ook in staat om hul prooi te verweer teen ander groter roofdiere, soos hiënas, wat kilometers ver deur aasvoëls aangelok word. Leeuwyfies doen die meeste vangwerk; by groter prooi, soos kameelperde en buffels, sal die swaarder en sterker mannetjies die leidende rol oorneem. Tydens jagtogte het elke leeuwyfie haar eie spesiale plekkie in die groep, hetsy deur die prooi op die flank te bekruip en dan aan te val of om in die middel stadiger te beweeg en die prooi te vang wat van die ander wyfies probeer wegvlug.<ref>{{en}} {{cite journal|author=Stander, P. E.|title=Cooperative hunting in lions: the role of the individual|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1992-02_29_6/page/445|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|volume=29|issue=6|pages=445–54|year=1992|doi=10.1007/BF00170175}}</ref> Jong leeus vertoon die eerste bekruipgedrag op ’n ouderdom van 3 maande, maar sal eers in jagtogte mag deelneem wanneer hulle amper ’n jaar oud is. Eers op omtrent tweejarige ouderdom sal hulle goed kan jag.<ref name="Schaller153">{{en}} Schaller, bl. 153.</ref> ==== Mededinging tussen ander roofdiere ==== Leeus en gevlekte hiënas deel dieselfde nis en tree dus as mededingers teenoor mekaar op. Die prooidiere wat hulle jag stem 58,6% ooreen.<ref name="prey">{{en}} {{cite journal|url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf|title=Prey preferences of the spotted hyaena (''Crocuta crocuta'') and degree of dietary overlap with the lion (''Panthera leo'')|author=Hayward, Matt W.|journal=Journal of Zoology|year=2006|volume=270|pages=606–14|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00183|access-date= 1 Junie 2011|archive-date= 5 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805042424/http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf|url-status=dead}}</ref> Leeus sal kenmerkend hiënas ignoreer, tensy hul op jag is of deur die hiënas lastig geval word, terwyl laasgenoemde geneig is om openlik op die teenwoordigheid van leeus te reageer, of daar nou voedsel betrokke is, al dan nie. Leeus neem ook dikwels prooi van hiënas af; by die Ngorongorokrater is dit niks vreemds dat leeus op die prooi van hiënas teer nie. Dit veroorsaak weer dat hiënas net meer moet jag. Leeus sal vinnig die geluide van hiënas wat vreet probeer naspoor, soos Dr. Hans Kruuk bevind het deur telkemale ’n bandopname terug te speel.<ref name="Kruuk21">{{en}} ''Interactions between Hyenas and other Carnivorous Animals'' from Hans Kruuk’s ''The Spotted Hyena: A Study of Predation and Social Behaviour'' The University of Chicago Press, Chicago 60637, 1972</ref> Sou ’n hiëna van sy prooi verjaag word, sal hy óf padgee óf 30 – 100&nbsp;m verder weg geduldig gaan sit en wag tot hul klaar gevreet het.<ref name="schaller272">{{en}} Schaller, bl. 272.</ref> Soms is hiënas waaghalsig genoeg om sommer saam met die leeus te eet, wat partykeer die leeus laat padgee. Dié twee spesies kan aggressief teenoor mekaar te staan kom, selfs al is daar geen kos ter sake nie. Leeus sal soms sonder rede op hiënas afpyl en hulle aan stukke skeur: ’n Leeu is verfilm wat twee matriarge op verskillende geleenthede doodgemaak het sonder om hulle te eet.<ref name="enemies">{{en}} {{cite video|people=Dereck and Beverley Joubert |title= Eternal Enemies: Lions and Hyenas |medium=[[DVD]]|publisher=[[National Geographic]]|date=1992}}</ref> 71% van hiënasterftes in die Etosha kan toegeskryf word aan leeupredasie. Leeus is geneig om die kleiner katsoorte, soos luiperds en jagluiperds, te oordonder, hul prooi af te neem en hul kleintjies om te lewe te bring indien hulle die kans sou kry. Die jagluiperd het ’n 50% kans om sy prooi aan leeus of roofdiere af te staan.<ref>{{en}} {{cite journal|author=O'Brien, Stephen J.; Wildt, David E.; Bush, Mitchell|year=1986|title=The Cheetah in Genetic Peril|journal=Scientific American|issue=254|pages=68–76|url=http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|access-date= 1 Junie 2011|archive-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930022126/http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|url-status=dead}}</ref> Leeus is die grootste slagters onder jagluiperdwelpies – tot 90% van die welpies sterf binne die eerste paar weke weens roofdieraanvalle. Jagluiperds vermy mededinging deur op verskillende tye van die dag te jag en versteek hul welpe onder digte struike. Luiperds maak ook so, maar kan langer met kleiner prooidiere oorleef as leeus of jagluiperds. Anders as jagluiperds kan luiperds ook boom klim en hul welpies en die karkasse sodoende teen leeus beskerm. Hoe dit ook al sy, soms slaag leeuwyfies daarin om ’n boom te klim en die karkas af te haal.<ref name="Schaller293">{{en}} Schaller, bl. 293.</ref> Leeus is ook dominant oor wildehonde, nie alleen deur hul kos af te neem nie, maar ook deurdat die kleintjies en (selde) die volgroeide wildehonde ten prooi geval word. Wildehondbevolkingsdigthede is laag in gebiede waar leeus volop voorkom.<ref>{{en}} {{cite journal |title=Conserving the African wild dog ''Lycaon pictus''. I. Diagnosing and treating causes of decline |author=Woodroffe, Rosie; Ginsberg, Joshua R. |year=1999| journal =Oryx|volume=33|pages=132–42|doi=10.1046/j.1365-3008.1999.00052.x}}</ref><!-- cites two previous refs --> Die krokodil is die enigste roofdier wat in dieselfde gebied voorkom wat op eie houtjie ’n leeu kan bedreig. Afhangende van die grootte van die krokodil of leeu kan albei van hul vangste of aas deur die ander party afgeransel word. Dit is bekend dat leeus krokodille doodmaak wat die land sou betree,<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2509crocs.html |title=Crocodiles!—PBS Nova transcript |publisher=Pbs.org |date=28 April 1998 |access-date=21 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106191529/https://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2509crocs.html |archive-date=6 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar die teenoorgestelde is ook waar van leeus wat die rivier inloop, soos die leeukloue getuig wat elke nou en dan in krokodille se mae gevind is.<ref name="Guggisberg">{{en}} {{cite book| author = Guggisberg, Charles Albert Walter| title = Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation| year = 1972 | page = 195 | isbn = 0-7153-5272-5 | publisher = David & Charles | location = Newton Abbot}}</ref> === Voortplanting en lewensiklus === [[Lêer:Panthera leo -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania -mating-8.jpg|duimnael|Leeus paar in die Ngorongoro Bewarea, Tanzanië]] [[Lêer:PregnantLioness.jpg|duimnael|’n Dragtige leeuwyfie (regs)]] [[Lêer:Male Lion and Cub Chitwa South Africa Luca Galuzzi 2004.JPG|duimnael|Daar is geen vaste reël hoe leeumannetjies teenoor die welpies sal optree nie, maar hul sal eerder hul kos met die welpies deel as met die wyfies]] Jong leeuwyfies raak normaalweg op drie jaar geslagsryp en sal so teen vierjarige ouderdom aan haar eerste werpsel die lewe skenk.<ref name="Schaller29">{{en}} Schaller, bl. 29.</ref> Leeus se vrugbaarheid is nie seisoensgebonde nie en die wyfies is poliëstrus.<ref name="Schaller174">{{en}} Schaller, bl. 174.</ref> Soos die ander katsoorte is die leeumannetjies se penis bedek met stekeltjies wat terugwaarts wys (of, weerhakies). Sodra die fallus onttrek word, skraap dit die vaginale wande wat ovulasie kan prikkel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Asdell |first=Sydney A. |title=Patterns of mammalian reproduction |year=1993|origyear= 1964 |publisher=Cornell University Press|location=Ithaca |isbn=978-0-8014-1753-5}}</ref> ’n Bronstige tropwyfie kan met meer as een mannetjie paar.<ref name="Schaller142">{{en}} Schaller, bl. 142.</ref> Gedurende paring, wat enkele dae kan duur, vind vier-en-twintig kopulasies per dag plaas en die parende leeus sal waarskynlik etes oorslaan. Leeus plant goed in gevangenskap voort. Die gemiddelde draagtyd duur ongeveer 110&nbsp;dae.<ref name="Schaller174" /> Die wyfie skenk geboorte aan haar werpsel, wat wissel van een tot vier, binne ’n versteekte lêplek (wat miskien ’n ruigte, rietbedding, grot of enige plek kan wees wat skuiling kan bied) wat gewoonlik van die trop verwyderd is. Sy sal dikwels self moet gaan jag terwyl die worp nog hulpeloos is, maar probeer om betreklik naby die beskutting te bly waar die kleintjies skuil.<ref name="Scott">{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. (2002), ''Big Cat Diary: Lion'', bl. 45</ref> Die welpies word blind gebore en hul ogies gaan eers na ’n week oop. By geboorte weeg hulle 1,2 kg–2,1&nbsp;kg. ’n Dag of twee na hul geboorte begin hulle rondkruip en ná drie weke begin hul te loop.<ref name="Schaller143">{{en}} Schaller, bl. 143.</ref> Deur hul aan die agternek rond te dra, verskuif die leeuwyfie etlike kere per maand haar kleintjies na ’n nuwe tuiste om te voorkom dat die reuk van die kleintjies by een lêplek opbou en gevaarlike roofdiere sal lok wat die welpies leed sal aandoen.<ref name="Scott" /> Die wyfie sluit met haar welpe eers by die trop aan wanneer die leeuwelpe tussen ses tot agt weke oud is.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. bl. 45</ref> Soms sal die heraansluiting by die trop bespoedig word, veral as ander wyfies ook gedurende dieselfde tyd gewelp het. So sal leeuwyfies byvoorbeeld probeer om hul voortplantingsiklusse te laat saamval om te help om mekaar se welpies groot te maak. Sodra die aanvanklike isolasiestadium verby is, laat die lakterende wyfies welpe van enige ander werpsel van die trop toe om sonder enige diskriminasie aan hulle te soog. Behalwe die beter beskerming wat hieruit voortspruit, bied die sinkronisering van geboortes ook die voordeel dat die welpies op die ou end dieselfde grootte is en ’n gelyke kans op oorlewing gegun word. Sou ’n leeuwyfie ’n paar maande later eers haar werpsel in die wêreld bring, sal die jonger en baie kleiner welpies deur die groter en oueres tydens etenstyd gedomineer word. As gevolg hiervan is ’n hongerdood baie algemener onder die jonger welpies. Hulle word ook deur roofdiere, soos jakkalse, hiënas, luiperds, breëkoparende en slange gevang. Selfs buffels sal, indien hulle die reuk van die leeuwelpies bemerk, die ruigte of lêplek bestorm, die wyfies verjaag en hul beste poging aanwend om die kleintjies dood te trap. Waar een of meer nuwe mannetjie(s) die ou dominante mannetjie uit ’n trop verdryf, sal die oorwinnaar(s) dikwels die bestaande jong welpies doodmaak,<ref name="Packpus83">{{en}} {{cite journal|author=Packer, C., Pusey, A. E. |date=Mei 1983 |title= Adaptations of female lions to infanticide by incoming males|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1983-05_121_5/page/716 |journal= American Naturalist |volume=121 |issue=5 |pages=716–28 |doi= 10.1086/284097}}</ref> moontlik omrede die wyfies nie vrugbaar kan raak voor hul kleintjies volwasse is of sterf nie. Alles in ag genome sterf 80% van die welpies voor tweejarige ouderdom.<ref>{{en}} {{cite book|last=Macdonald |first=David |year=1984 |title=The Encyclopedia of Mammals|url=https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0 |publisher=Facts on File|location=New York |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0/page/32 31]|isbn= 0-87196-871-1}}</ref> Wanneer die kleintjies by die trop ingelyf word, is hulle maar aanvanklik sku as hulle deur die ander volwasse leeus gekonfronteer word. Sodra hulle eers by die troplewe aangepas het, sal hulle onder mekaar of met die volwasse leeus probeer speel. Leeuwyfies wat self welpies het is meer geduldig met die ander leeuwyfies s’n as dié wat nie het nie. Daar is geen vaste reël hoe leeumannetjies teenoor die welpies sal optree nie; die een mannetjie sal hulle ewe gelate met sy stert of maanhare laat voortspeel, terwyl ’n ander sal grom en hul wegklap.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela; bl. 46</ref> Die leeuwelpe word na die verloop van ses tot sewe maande gespeen. Leeumannetjies raak op ongeveer driejarige ouderdom selfstandig en kan op vier- tot vyfjarige ouderdom die volgroeide mannetjie van ’n ander trop se leierskap ontsetel. Die mannetjies se gesondheid sal op die ouderdom tussen 10 en 15 jaar begin agteruitgaan,<ref>{{en}} {{cite book|last=Crandall |first=Lee S. |title=The management of wild animals in captivity |year=1964 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |oclc=557916}}</ref> indien hulle nie vroeër dalk reeds ernstig beseer was deur hul trop te verdedig nie (as ’n leeumannetjie eers uit ’n trop deur sy teenstanders onttroon is, sal hy selde ’n ander trop kan oorneem). Die tydperk om hul eie nakomelinge te verwek en groot te maak is dus beperk. As ’n leeumannetjie dus onmiddellik begin voortplant sodra hy ’n trop oorgevat het, is die kanse groter dat daar meer van sy welpe volwassenheid sal bereik voordat hy self die aftog moet blaas. ’n Leeuwyfie sal onverskrokke haar welpies van ’n oorweldigende en verdringende mannetjie probeer beskerm, maar dit slaag selde. Gewoonlik maak hy al die welpies dood wat jonger as twee jaar oud is. Een leeuwyfie is swakker en ligter as ’n mannetjie gebou, maar ’n groter kans op sukses word gewaarborg as drie of vier tropmoeders kragte teen een mannetjie saamspan.<ref name="Packpus83" /> Dit is nie alleen mannetjies wat verdryf is wat nomadies word nie. Hoewel die meeste leeuwyfies binne hul geboortetrop sal bly solank die tropgrootte dit kan volhou, sal ’n nuwe geslag welpies gedwing word om hul eie tuisgebied te gaan soek. As ’n nuwe leeumannetjie die baasskap van ’n trop oorneem kan beide die halfvolwasse leeumannetjies en –wyfies uitgewerp word.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. bl. 68</ref> ’n Nomadiese wyfie voer ’n bitter moeilike bestaan. Sonder enige beskerming en ondersteuning van ander troplede sal sy selde daarin slaag om haar welpies groot te maak. Een wetenskaplike studie berig dat beide leeumannetjies en -wyfies soms homoseksueel kan optree.<ref>{{en}} {{cite book|last=Bagemihl |first=Bruce |year=1999 |title=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity |url=https://archive.org/details/biologicalexuber00bage |location=New York |publisher=St. Martin's Press |isbn=0-312-19239-8| pages=[https://archive.org/details/biologicalexuber00bage/page/302 302]–05}}</ref><ref>{{en}} {{cite web | last=Srivastav | first=Suvira | title=Lion, Without Lioness | work=TerraGreen: News to Save the Earth | publisher=Terragreen | date=15 Desember 2001 | url=http://www.teri.res.in/teriin/terragreen/issue3/feature.htm | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080514155635/http://www.teri.res.in/teriin/terragreen/issue3/feature.htm | archivedate=14 Mei 2008 | accessdate=21 Julie 2010 | url-status=live }}</ref> === Gesondheid === [[Lêer:Lion female in tree, Serengeti.jpg|duimnael|’n Leeu wat boomklim in die Serengeti, Tanzanië]] Behalwe die mens en ander leeus het volwasse leeus nie vyande wat hulle gewelddadig aanval nie.<ref name="Schaller183">{{en}} Schaller, bl. 183.</ref> Ernstige beserings word toegedien tussen troplede van verskillende groepe wat om tuisgebiedgrense meeding, of tussen troplede oor kos.<ref name="Schaller1889">{{en}} Schaller, bl. 188–89.</ref> Manke leeus en leeuwelpies kan deur hiënas of luiperds oorval word of deur buffels of olifante vertrap word. Agterlosige leeus kan tydens jagtogte vermink word.<ref name="Schaller1890">{{en}} Schaller, bl. 189–90.</ref> Die meeste leeus se ore, nek en liesstreek is oortrek van verskeie bosluissoorte.<ref name="Schaller184">{{en}} Schaller, bl. 184.</ref><ref>{{en}} {{cite book|last1=Yeoman |first1=Guy Henry|last2= Walker|first2= Jane Brotherton |title=The ixodid ticks of Tanzania|year=1967 |publisher=Commonwealth Institute of Entomology |location=London |oclc=955970}}</ref> Volgroeide lintwurms van die ''Taenia''-genus is in die ingewande van leeus gevind wat deur die vreet van larwebesmette wildsvleis oorgedra is.<ref>{{de}} {{cite journal|last=Sachs |first=R |year=1969|title=Untersuchungen zur Artbestimmung und Differenzierung der Muskelfinnen ostafrikanischer Wildtiere [Differentiation and species determination of muscle-cysticerci in East African game animals] |journal=Zeitschrift für tropenmedizin und Parasitologie |volume=20 |issue=1 |pages=39–50 |pmid=5393325}}</ref> Leeus by die Ngorongoro-krater is in 1962 deur die uitbreek van stalvlieg (''Stomoxys calcitrans'') geraak; hierdeur is leeus met bloederige oop letsels oortrek en het later uitgeteer. Leeus het tevergeefs probeer om die vlieë te ontwyk deur in bome te klim of in hiënagate weg te kruip. Menige het gevrek of weggetrek, wat die bevolking van sewentig tot vyftien indiwidue laat afneem het.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Fosbrooke |first=Henry |year=1963 |title=The stomoxys plague in Ngorongoro |url=http://jstor.org/stable/1781718 |journal=East African Wildlife Journal |volume=1 |issue=6|pages=124–26 |doi=10.2307/1781718}}</ref> ’n Onlangse uitbreking in 2001 het ses leeus laat vrek.<ref name="Nkwame06">{{en}} {{cite news | last=Nkwame | first=Valentine M | title=King of the jungle in jeopardy | publisher=The Arusha Times | date=9 September 2006 | url=http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm | accessdate=4 September 2007 | archive-date=25 Desember 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033132/http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm | url-status=dead }}</ref> Leeus, veral dié in gevangenskap, is kwesbaar vir hondesiekte (Engels: Canine Distemper Virus (CDV)), katagtige immuniteitsgebrekvirus/kat-vigs (Engels: Feline Immunodeficiency Virus (FIV)) en peritonitis.<ref name="zoos_encyclopedia" /> Hondesiekte is deur honde en ander roofdiere versprei – in 1994 het hierdie uitbreking in die Serengeti Nasionale Park veroorsaak dat vele leeus senuweesiektes, soos epileptiese aanvalle, ontwikkel het. Tydens hierdie uitbreking het ’n aantal leeus ook van [[longontsteking]] en [[enkefalitis|harsingontsteking]] omgekom.<ref>{{en}} {{cite journal|author=M.E. Roelke-Parker |date=Februarie 1996|title=A canine distemper epidemic in Serengeti lions (''Panthera leo'') |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-02-01_379_6564/page/441 |journal= Nature|volume=379 |issue= 6564|pages=441–45 |doi=10.1038/379441a0|pmid=8559247}}</ref> Kat-vigs (wat soortgelyk aan M.I.V. is, maar nie daarvoor bekend is dat dit leeus affekteer nie) se uitwerking op huiskatte is kommerwekkend genoeg dat die Species Survival Plan genoop was om stelselmatige toetse op leeus in gevangenskap aan te beveel. Dit kom in hoë tot endemiese frekwensies by talle wilde leeubevolkings voor, maar is meestal onder Asiatiese en Namibiese leeus afwesig.<ref name="zoos_encyclopedia" /> === Kommunikasie === [[Lêer:Lion cub with mother.jpg|duimnael|Om koppe teen mekaar te skuur en mekaar te lek is deel van die algemene sosiale gedrag binne ’n trop]] Wanneer leeus rus of ontspanne verkeer vind sosialisering deur hoogs ontwikkelde uitdrukkingbewegings en gedrag plaas. Die mees algemene vreedsame en tasbare gebaar is om koppe teen mekaar te skuur en om mekaar te lek,<ref name="Schaller85">{{en}} Schaller, bl. 85.</ref> wat vergelyk kan word met die wyse hoe aapsoorte mekaar versorg.<ref>{{en}} {{cite book|editor=Desmond Morris|last=Sparks |first=J |title=Primate Ethology |chapter=Allogrooming in primates: a review |year=1967 |publisher=Aldine |location=Chicago |isbn=0-297-74828-9}} (2007 edition: 0-202-30826-X)</ref> Om mekaar se koppe teen mekaar te skuur (deur die voorkop, gesig en nek teen die ander leeu s’n te vly) kan as ’n soort “groet” dien,<ref>{{de}} {{cite book|last=Leyhausen |first=Paul |title=Verhaltensstudien an Katzen|edition= 2nd |year=1960 |publisher=Paul Parey |location=Berlin |isbn=3-489-71836-4 }}</ref> soos dit dikwels opgemerk word ná ’n dier lank van die ander weg was, of ná ’n geveg of konfrontasie. Leeumannetjies is geneig om ander mannetjies te benader, terwyl die welpies en wyfies teen ander leeuwyfies skuur.<ref name="Schaller858">{{en}} Schaller, bl. 85–88.</ref> Die lek gaan dikwels gepaard met die wederkerige kopskuur en dit wil voorkom of die ontvangers plesier hieruit put. Die kop en nek is die liggaamsdele wat die meeste gelek word, wat moontlik om die nut daarvan ontstaan het, aangesien ’n leeu hierdie plekke nie self kan bykom nie.<ref name="Schaller8891">{{en}} Schaller, bl. 88–91.</ref> Leeus het ’n stel gesigsuitdrukkings en liggaamshoudings wat as liggaamstaal/visuele gebare dien.<ref name="Schaller92102">{{en}} Schaller, bl. 92–102.</ref> Hul verskeidenheid geluide is ook groot in aantal, met afwisseling in sterkte en toonhoogte, eerder as diskrete seine, wat sentraal aan kommunikasie staan. Leeus kan brul, sowel as grom-, spin-, spoeg-, hoes-, miaau- en blafgeluide maak. Hul brul op ’n baie kenmerkende wyse, deur eerste met ’n paar diep lang brulle te begin wat dan in ’n reeks kleineres wegsterf. Leeus brul saans die meeste en kan tot 8&nbsp;km ver gehoor word. Die brul kondig die dier se teenwoordigheid aan.<ref name="Schaller10313">{{en}} Schaller, bl. 103–113.</ref> Uit al die katsoorte brul leeus die hardste. == Verspreiding en habitat == [[Lêer:India Animals.jpg|duimnael|Twee Asiatiese leeumannetjies binne die Sanjay Gandhi Nasionale Park, Moembaai, Indië. Die bevolking bedreigde wilde Asiatiese leeus is beperk tot die Girwildreservaat in Wes-Indië<ref>{{en}} {{cite book |last = Miller |first = Brian |title = Endangered animals: a reference guide to conflicting issues |year = 2000 |url = https://archive.org/details/endangeredanimal0000unse_m4q9 |publisher = Greenwood Publishing Group, 2000 |isbn = 0-313-30816-0}}</ref>]] In Afrika kom leeus in savannes met verspreide skadugewende Akasiabome voor;<ref>{{en}} {{cite book|last=Rudnai|first= Judith A. |title=The social life of the lion |year=1973 |location=Wallingford |isbn=0-85200-053-7 }}</ref> hul Indiese habitat is ’n versmelting van droë savanne en baie droë bladwisselende struikgewaswoude.<ref>{{cite web |title=The Gir—Floristic |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/gir-floristic.htm |access-date=14 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105722/http://www.asiaticlion.org/gir-floristic.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Oorspronklik was leeus se habitat tot so ver as die suidelike dele van Eurasië verspreid. Dit het van Griekeland tot Indië gestrek en die oorgrote Afrika-vasteland (behalwe die sentrale reënwoud en Saharawoestyn) gedek. Herodotus het circa 480 v.C. oor leeus se algemene voorkoms in Griekeland geskryf; hulle het die vragkamele van die Persiese koning [[Ahasveros]] tydens sy reistog deur die land aangeval. Aristoteles beskou die leeus teen 300 n.C. as ’n seldsame spesie. Teen 100 n.C. was leeus amptelik in die geweste uitgeroei.<ref name="Schaller5">{{en}} Schaller, bl. 5.</ref> Tot met die 10de eeu het ’n bevolking Asiatiese leeus in Koukasië gehou – dit was hul laaste Europese tuisgebied.<ref>{{en}} {{cite book| last=Heptner| first= V.G.| last2=Sludskii|first2=A. A. | year=1989| title=Mammals of the Soviet Union: Volume 1, Part 2: Carnivora (Hyaenas and Cats)|publisher=Amerind| location=New York| isbn=90-04-08876-8}}</ref> Hierdie spesifieke spesie is in die Middeleeue binne Palestina verdelg. Tussen die laat-negentiende en die vroeë twintigste eeu het Turkye en die oorgrote meerderheid van Noord-Indië<ref name=zoos_encyclopedia /><ref>{{cite web |title=Past and present distribution of the lion in North Africa and Southwest Asia. |year=2001 |publisher=Asiatic Lion Information Centre |url=http://www.asiatic-lion.org/distrib.html |access-date=1 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115074110/http://www.asiatic-lion.org/distrib.html |archive-date=15 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> nie ’n enkele leeu meer oorgehad nie. Die laaste keer wat ’n lewendige Asiatiese leeu in Iran opgemerk is, was in 1941 (tussen Shīrāz en [[Jahrom]] in die Farsprovinsie), hoewel die karkas van ’n leeuwyfie in 1944 by die Kārūnrivieroewer binne die Khūzestānprovinsie gevind is. Daar was tot dusver geen soortgelyke geloofwaardige aanmeldings in Iran nie.<ref name="simba" /> Hierdie subspesie kom nou slegs binne en rondom die Girwildreservaat in Noordwes-Indië voor.<ref name="Asiaticweb" /> Ongeveer 300 leeus is in ’n 1&nbsp;412&nbsp;km² vryplaas in die Staat Goedjarat woonagtig, wat grotendeels deur woude bedek is. Hul getalle is stadig aan die toeneem.<ref>{{cite web |author=Wildlife Conservation Trust of India |title=Asiatic Lion—Population |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/population-gir-forests.htm |access-date=15 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105725/http://www.asiaticlion.org/population-gir-forests.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Bevolking en bewaringstatus == [[Lêer:Lion Gir.jpg|duimnael|Die Asiatiese leeu kom vandag slegs in die Girwildreservaat in Goedjarat voor, wat eens volop was vanaf die Mediterreense streek tot die Noordwes-Indiese subkontinent. Slegs sowat 320 Asiatiese leeus het in die natuur oorgebly.<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?220509 |title=The Mane Don't Fit |author=Desai, Darshan |work=Outlook India Magazine |publisher=Outlookindia.com |date=23 Junie 2003 |access-date=21 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110190202/http://www.outlookindia.com/article.aspx?220509 |archive-date=10 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]] [[Lêer:Panthera leo.jpg|duimnael|Jong leeumannetjie by Goaswatergat, Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] [[Lêer:Etosha panthera leo.jpg|duimnael|Leeuin in die Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] Die meeste leeus is vandag in Oostelike en Suider-Afrika woonagtig en hul getalle is vinnig aan die daal, met ’n geskatte 30 – 50% bevolkingsafname oor die afgelope twee dekades.<ref name=IUCN /> Die beraamde Afrikaleeubevolking wat tussen 2002–2004 in die natuur voorgekom het, was iewers tussen 16&nbsp;500 en 47&nbsp;000,<ref>{{en}} {{cite journal|author=Bauer, H.; Van Der Merwe, S. |year= 2002|title=The African lion database |journal=Cat news |volume=36 |issue= |pages=41–53}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|author=Chardonnet, P. |year=2002|title=Conservation of African lion|publisher =International Foundation for the Conservation of Wildlife|location=Paris, France}}</ref> wat ’n daling is van die skattings van die vroeë 1990’s (tot 100&nbsp;000) en 1950 (400&nbsp;000). Die hoofoorsaak van die afname is siektes en versteurings wat deur die mens teweeg gebring word.<ref name=IUCN /> Habitatverlies en skermutselings met mense word as die kommerwekkendste bedreigings vir hierdie spesie beskou.<ref name="awf">{{cite web |title=AWF Wildlife: Lion |url=http://www.awf.org/content/wildlife/detail/lion |publisher=African Wildlife Foundation |access-date=29 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126201858/http://www.awf.org/content/wildlife/detail/lion |archive-date=26 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=NATURE. The Vanishing Lions |publisher=PBS |url=http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/the-vanishing-lions/introduction/545/ |access-date=25 Januarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015111041/http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/the-vanishing-lions/introduction/545/ |archive-date=15 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die oorblywende bevolkings is dikwels aardrykskundig van mekaar afgesonder, wat lei tot inteelt en die daaropvolgende verminderde genetiese diversiteit. Daarom word die leeu as ’n kwesbare spesie deur die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur]] erken, terwyl die Asiatiese subspesies weer as bedreigd aangemeld word.<ref>{{en}} {{IUCN2010.4|assessors=Breitenmoser, U., Mallon, D.P., Ahmad Khan, J. & Driscoll, C.|year=2008|id=15952|title=Panthera leo ssp. persica|downloaded=13 Desember 2010}}</ref> Die leeubevolking in die Wes-Afrika-streek is van die leeubevolking van Sentraal Afrika afgesonder; daar is min of geensins enige voortplantingswisselwerking tussen indiwidue nie. Die aantal volgroeide indiwidue in Wes-Afrika staan na raming, volgens twee verskillende onlangse opnames, op 850 – 1&nbsp;160 leeus. Daar is onenigheid oor die grootte van die grootste bevolkingsgroep in Wes-Afrika; die skatting van die Burkiniese Arly-Singou-ekostelsel kan dus enigiets tussen 100 tot 400 leeus wees.<ref name=IUCN /> Om beide die Afrika- en Asiatiese leeus te bewaar, vereis die stigting en instandhouding van Nasionale Parke en wildreservate. Van die bekendste bewaringsareas is die Etosha Nasionale Park in Namibië, Serengeti Nasionale Park in Tanzanië en die Kruger Wildtuin in Oos-Transvaal. Buitekant hierdie gebiede is daar gereeld probleme met vee en mense wat aangeval word; wat op die ou end lei tot die uitwissing van die probleemdier, die leeu.<ref>{{cite web |last=Roach |first=John |title=Lions Vs. Farmers: Peace Possible? |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=16 Julie 2003 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2003/07/0716_030716_lions.html |access-date=1 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715235741/https://news.nationalgeographic.com/news/2003/07/0716_030716_lions.html |archive-date=15 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Wes-Indië is die 1&nbsp;412&nbsp;km² Girwildreservaat die laaste stukkie toevlugsoord vir die Asiatiese leeu. Vanaf April 2006 het dit sowat 359&nbsp;leeus. Talle menslike lewensruimtes is, soos in Afrika, rondom hierdie gebied, wat gevolglike vraagstukke tussen leeus, vee, plaaslike inwoners en veldwagters oplewer.<ref>{{en}} {{cite journal|last1= Saberwal|first1=Vasant K|last2=Gibbs| first2= James|last3= Chellam| first3= Ravi| last4 =Johnsingh|first4= A.J.T. |date=Junie 1994|title= Lion–Human Conflict in the Gir Forest, India|url= https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1994-06_8_2/page/501|journal=Conservation Biology |volume=8 |issue=2 |pages=501–07 |doi=10.1046/j.1523-1739.1994.08020501.x}}</ref> Die Asiatiese Leeu Herinvoeringsprojek beplan om ’n tweede onafhanklike bevolking Asiatiese leeus by die Kuno Wildvryplaas by die Madja Pradesjstaat te stig.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Johnsingh |first=A.J.T. |year=2004 |title=WII in the Field: Is Kuno Wildlife Sanctuary ready to play second home to Asiatic lions? |journal=Wildlife Institute of India Newsletter |volume=11 |issue=4 |url=http://www.wii.gov.in/publications/newsletter/winter04/wii%20in%20field.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927222341/http://www.wii.gov.in/publications/newsletter/winter04/wii+in+field.htm |archivedate=27 September 2007 |accessdate=6 November 2010 |url-status=dead }}</ref> Om hierdie spesie te laat oorleef, is dit belangrik om ’n tweede bevolking daar te stel om as genepoel vir die laaste oorblywende Asiatiese leeus te dien en om te help om genetiese diversiteit te ontwikkel en te handhaaf. Die vroeëre gewildheid van die Berberleeu in dieretuine beteken dat leeus in gevangenskap, wat vanuit een wêrelddeel regoor die wêreld heen verstrooid is, waarskynlik verwant aan mekaar kan wees. Dit sluit twaalf leeus by die Port Lympne Wild Animal Park te Kent, Engeland, in, wat afstammelinge is van die diere wat die eiendom van die Koning van Marokko was.<ref>{{cite web |url=http://www.bigcatrescue.org/barbary_lion_news.htm |title=Barbary Lion News |access-date=24 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426202316/http://www.bigcatrescue.org/barbary_lion_news.htm |archive-date=26 April 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ander elf diere wat geglo word Berberleeus is, is weer in die Addis Ababa Dieretuin gevind, wat afstammelinge is van die diere wat die eiendom van Keiser [[Haile Selassie]] was. WildLink International, in samewerking met die [[Universiteit van Oxford]], het ’n grootse Internasionale Berberleeuprojek geloods, met die doel om Berberleeus in gevangenskap te eien en te teel, om hulle uiteindelik in die nasionale park in die Atlasgebergte van Marokko vry te laat.<ref name="yamaguchi-haddane" /> Ná die ontdekking van leeus se bevolkingsafname in Afrika, is verskeie gekoördineerde bewaringspogings aangewend om hierdie tendens te stuit. Die leeu is een van die spesies wat in die Species Survival Plan (’n gekoördineerde poging deur die Vereniging van Dieretuine en Akwariums om sy kans op oorlewing te verbeter) ingesluit is. Hierdie plan is oorspronklik in 1982 vir die Asiatiese leeu van stapel gestuur, maar is gestaak toe daar bevind is dat die meeste Asiatiese leeus in Noord-Amerikaanse dieretuine nie geneties suiwer was nie, omrede hul met Afrikaleeus gekruis was. Die Afrikaleeuplan is in 1993 begin (wat veral op die Suid-Afrikaanse subspesies toegespits is) hoewel daar struikelblokke op die pad lê om die genetiese diversiteit van leeus in gevangenskap te bepaal, omrede die meeste individue se oorsprong onbekend is. Dit maak die handhawing van genetiese diversiteit ’n taai tameletjie.<ref name="zoos_encyclopedia" /> === Mensvreters === Leeus sal in die reël nie mense jag nie, maar dit blyk dat sommige (gewoonlik mannetjies) mense vir prooi opsoek. Daar is al gevalle opgeteken, soos die Tsavomensvreters wat 28 Kenia-Ugandaspoorwerkers getakel het tydens die nege maande waar 'n brug gebou is oor die Tsavorivier, Kenia, in 1898. ’n Ander voorval was die 1991-Mfuwe-mensvreter, wat ses mense in die Laungwariviervallei in Zambië doodgemaak het.<ref name=fieldmuseum>{{cite web |author=Wayne Hosek |title=Man-eaters of the Field Museum: Lion of Mfuwe |work=Field Museum of Natural History |publisher=Field Museum of Natural History |year=2007 |url=http://www.fieldmuseum.org/exhibits/exhibit_sites/tsavo/mfuwe.html |access-date=16 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230203848/http://www.fieldmuseum.org/exhibits/exhibit_sites/tsavo/mfuwe.html |archive-date=30 Desember 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In beide gevalle het die jagters wat die leeus van kant gemaak het in hul boeke die diere se roofdiergedrag omskryf. Die Mfuwe en Tsavovoorvalle deel sekere raakpunte: in albei voorvalle was die leeus buitengewoon groot, het geen maanhare gehad nie en het skynbaar ook aan [[tandbederf]] gely. Nie alle navorsers steun hierdie gebreklikheidteorie (wat tandbederf insluit) nie. ’n Tand- en kakebeenondersoek van mensvretende leeus in museumversamelings doen wel aan die hand dat tandbederf slegs in enkele voorvalle die aanvalle sal verklaar, maar dat die afname van prooi in plekke waar die mens oorheersend is meer waarskynlik die leeus tot mensejag sal aanspoor.<ref name=fieldmuseum /> Kerbis Peterhans en Gnoske erken in hul ontleding van die Tsavo-insident en mensvretery oor die algemeen dat siek of beseerde diere meer tot mensvretery geneig sal wees, maar dat hierdie gedrag nie ongewoon of noodwendig ’n afwyking sal wees as ’n geleentheid hom voordoen nie. As aanleidingsmediums aanwesig is, soos die toegang tot vee of menselyke, sal leeus dikwels mense probeer vang. Die outeurs noem dat hierdie verhouding tussen katagtiges en aapagtiges goed deur getuienis in die fossielkundige verslag gestaaf word.<ref>{{en}} {{cite journal |url=http://www.man-eater.info/gpage6.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030031426/http://www.man-eater.info/gpage6.html |archivedate=30 Oktober 2007 |accessdate=7 Julie 2007 |last1=Peterhans |first1=Julian C. Kerbis |first2=Thomas Patrick |last2=Gnoske |title=The Science of Man-eating |journal=Journal of East African Natural History |volume=90 |issue=1&2 |year=2001 |pages=1–40 |doi=10.2982/0012-8317(2001)90[1:TSOMAL]2.0.CO;2 |url-status=live }}</ref> Die leeu se neiging tot mensvretery is stelselmatig ondersoek. Amerikaanse en Tanzaniese wetenskaplikes berig dat mensvretergedrag op die Tanzaniese platteland sedert 1990 tot 2005 aansienlik toegeneem het. Ten minste 563 dorpelinge is aangeval en baie gedurende hierdie tydperk geëet – ’n getal wat veel hoër as die bekende “Tsavovoorvalle” van ’n eeu tevore is. Die gebeurtenisse het naby die Selous Nasionale Park, in die Rufijidistrik, en in die Lindiprovinsie, naby die Mosambiekse grens, plaasgevind. Terwyl die dorpuitbreiding in die boslandskap rede tot kommer is, voer die skrywers aan dat die bewaringsbeleid aangepas moet word om gevaar te verminder, aangesien bewaring in hierdie geval regstreeks tot mensesterftes bydra. Daar is gevalle in Lindi opgeteken waar leeus mense al selfs in die middel van aansienlike groot dorpies gevang en weggesleep het.<ref name="Packer05">{{en}} {{cite journal|last1=Packer |first1=C. |last2=Ikanda| first2= D.|last3= Kissui|first3= B.|last4= Kushnir|first4= H. |date=Augustus 2005|title=Conservation biology: lion attacks on humans in Tanzania |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-08-18_436_7053/page/927 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=436 |issue=7053 |pages=927–28 |doi=10.1038/436927a| pmid=16107828}}</ref> [[Lêer:Lionsoftsavo2008.jpg|duimnael|Die Tsavo-mensvreters, soos uitgestal in die Field Museum of Natural History in Chicago, Illinois, VSA]] Pieter F. Fourie skryf in sy boek ''Nasionale Krugerwildtuin (Vrae en Antwoorde)'' (c) 1983, bl. 216, dat: {{cquote|Leeus vroeër heelwat mense in Afrika doodgemaak [het]. Minder as 20 mense is tot dusver in die Park deur leeus gevang en min van hierdie slagoffers is daadwerklik deur leeus gevreet. Mensvretery was en is steeds nie ’n probleem in die Park nie. Waar ’n leeu ’n mens aanval, word daar gepoog om hom so gou moontlik te vernietig. }} In ''The Man-eaters of Eden'' skryf Robert R. Frump dat Mosambiekse vlugtelinge wat gereeld saans die Krugerwildtuin deurkruis, deur leeus aangeval en opgevreet word. Parkbeamptes getuig dat mensvretery hier ’n probleem is. Frump glo dat duisende al op hierdie wyse gesterf het, nadat die Apartheidsregering die Park afgebaken het, wat die vlugtelinge indirek gedwing het om saans die Park oor te steek. Bykans ’n eeu tevore het Mosambiekers bedags klaarblyklik gereeld die Park met min gevaar oorgesteek.<ref>{{en}} {{cite book|last=Frump |first=RR |title=The Man-Eaters of Eden: Life and Death in Kruger National Park |url=https://archive.org/details/maneatersofedenl0000frum |year=2006 |publisher=The Lyons Press |location= |isbn=1-59228-892-8}}</ref> Parker skat dat meer as 200 Tanzaniërs jaarliks deur leeus, krokodille, olifante, seekoeie en slange doodgemaak word en dat die syfer selfs dubbeld soveel kan wees; leeus sal na bewering ten minste 70 mense uit hierdie getal se doodvonnis wees. Parker het tussen 1990 en 2004 opgeteken dat leeus 815 mense in Tanzanië aangeval en hiervan 563 mense doodgemaak het. Parker en Ikanda is van die min natuurbewaarders wat glo dat Westerse bewaringspogings hierdie kwessies in berekening moet bring, nie alleen omrede die etiek rondom die menselewens op die spel is nie, maar ook die langtermynsukses van bewaringspogings en om leeus vir die nageslag te behou.<ref name="Packer05" /> ’n Mensvreterleeu is in April 2004 in Suid-Tanzanië van kant gemaak. Daar word beweer dat hy ten minste 35&nbsp;mense om die lewe gebring en opgevreet het in ’n reeks voorvalle wat verskeie dorpies aan die Rufijideltakusgebied betrek het.<ref>{{cite news |title=Toothache 'made lion eat humans' |author=Daniel Dickinson |date=19 Oktober 2004 |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3756180.stm |access-date=25 Januarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426182712/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3756180.stm |archive-date=26 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dr. Rolf D. Baldus, die GTZ-natuurprogramkoördineerder, het gesê dat dit moontlik is dat die leeu van mense geleef het, omrede dit ’n groot etterbuil gehad het onder ’n maaltand wat op verskeie plekke gekraak was. Verder het hy gesê: “Hierdie leeu moes seker verskriklike pyn verduur het, veral wanneer hy gekou het”.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Baldus |first=R |date=Maart 2006|title=A man-eating lion ''(Panthera leo)'' from Tanzania with a toothache |journal=European Journal of Wildlife Research |volume=52 |issue= 1 |pages= 59–62|doi=10.1007/s10344-005-0008-0}}</ref> (GTZ is die Duitse medewerkende ontwikkelingsagentskap wat vir amper twee dekades lank kragte met die Tanzaniese regering om natuurbewaringsdoeleindes saamspan.) Soos in die ander gevalle was hierdie leeu ook groot, het nie maanhare gehad nie en het ’n tandprobleem gehad. Die grootste opgetekende mensvretervoorval is nie Tsavo nie, maar eintlik die minder bekende voorvalle in die destydse Tanganjika gedurende die laat-1930’s wat tot die laat-1940’s voortgeduur het. George Rushby, ’n wildbewaarder en beroepsjagter, het uiteindelik die trop van kant gemaak. In die gebied wat vandag as die Njombedistrik bekend staan, is daar oor die drie geslagte heen glo tussen 1&nbsp;500 en 2&nbsp;000 mense gevang en opgevreet.<ref>{{en}} {{cite book|author=Rushby, George. G |title= No More the Tusker |year= 1965 |publisher=W. H. Allen |location=London}}</ref> === In gevangenskap === [[Lêer:MP-panthera leo krugeri 8.jpg|duimnael|’n Leeumannetjie van die Transvaalse subspesie (''P. l. krugeri'')]] [[Lêer:Albrecht Dürer - Two seated lions - Google Art Project.jpg|duimnael|Albert Dürer, Skets van Leeus, omstreeks 1520]] [[Lêer:Lion - melbourne zoo.jpg|duimnael|Leeu by Melbourne Dieretuin ontspan op ’n opgehewe grasperk met ’n bietjie beskutting onder ’n boom]] Leeus vorm deel van ’n groep eksotiese diere wat sedert die laat-agtiende eeu die sterre van ’n dieretuin uitmaak; hulle is sonder uitsondering groot werweldiere en sluit ook olifante, renosters, seekoeie, groot aapsoorte en ander groot katte in – dieretuine stel hul ten doel om soveel van hierdie spesies moontlik te bekom.<ref name="dc81">{{en}} de Courcy, bl. 81</ref> Hoewel vele moderne dieretuine meer kieskeurig met hul tentoonstellings te werk gaan,<ref>{{en}} de Courcy, bl. 82</ref> is daar meer as 1&nbsp;000 Afrika – en 100 Asiatiese leeus in dieretuine en parke regoor die wêreld verspreid. Hulle word as die hoofaantrekkingskrag van ’n dieretuin beskou en vir toerisme-, opvoedings- en bewaringsdoeleindes aangehou.<ref name="WAZA">{{cite web |author=Dollinger P, Geser S |title=Lion: In the Zoo (subpage) |work=Visit the Zoo |publisher=WAZA (World Association of Zoos and Aquariums) |url=http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo |access-date=5 April 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008234916/http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo |archive-date=8 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Leeus kan ouer as 20 jaar in gevangeskap word. Apollo, ’n leeu van die Honolulu Dieretuin in Honolulu, Hawaii, het in Augustus 2007 op ’n 22-jarige ouderdom gesterf. Sy twee susters, gebore 1986, leef steeds (soos aangegee in Augustus 2007).<ref>{{en}} {{cite journal|last=Aguiar|first=Eloise|date=Augustus 2007|title=Honolulu zoo's old lion roars no more|journal=Honolulu Advertiser|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|accessdate=4 September 2007|archive-date=25 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033236/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|url-status=dead}}</ref> Teelprogramme moet van die oorsprong van ’n leeu kennis neem om te voorkom dat verskillende subspesies gekruis word, anders sal hul genetiese bewaringswaarde daal.<ref>{{en}} {{cite book|url=http://books.google.com/?id=vLZKnsCk89wC&pg=PA437&dq=conservation+lion+breeding+captivity+subspecies+separate&q|accessdate=12 September 2010|author=Frankham, Richard; Ballou, Jonathan; Briscoe, David |title=Introduction to Conservation Genetics |page=437|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=0-521-70271-2}}</ref> Leeus is al vroeg in 850 v.C. deur Assiriese konings aangehou en geteel.<ref name="Schaller5" /> Alexander die Grote het volgens oorlewering mak leeus as geskenk van die Malhi van Noord-Indië gekry.<ref>{{en}} {{cite book|author=Smith, Vincent Arthur|authorlink=|title= The Early History of India|url=https://archive.org/details/dli.ministry.01787|year=1924|page=[https://archive.org/details/dli.ministry.01787/page/97 97]|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=}}</ref> Gedurende die latere Romeinse era het die keisers leeus vir die swaardvegtersarenas aangehou.<ref>{{en}} Thomas Wiedemann, ''Emperors and Gladiators'', Routledge, 1995, bl. 60. {{ISBN|0-415-12164-7}}.</ref> Leeus is in die Ooste deur Indiese vorste makgemaak; Marco Polo het berig dat Kublai Kahn leeus aangehou het.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 17.</ref> Die eerste Europese “dieretuine” het onder die adel en koninklikes in die 13de eeu ’n aanvang geneem – dit het tot die 17de eeu as “seraglios” bekend gestaan. Op daardie tydstip die benaming na “menageries” verander, soos die dieretuin se versameling uitgebrei het. Dit het gedurende die Renaissance vanuit Frankryk en Italië na die res van Europa versprei.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 19–21, 42.</ref> Hoewel die seraglio-tradisie minder in Engeland ontwikkeld was, is leeus by die Toring van Londen in ’n seraglio aangehou wat deur Koning Jan in die 13de eeu gestig is.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 20.</ref><ref>{{cite web |last=Owen |first=James |title=Medieval Lion Skulls Reveal Secrets of Tower of London "Zoo" |work=National Geographic Magazine |publisher=National Geographic |date=3 November 2005 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html |access-date=5 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716053803/https://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html |archive-date=16 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit het moontlik diere aangehou wat uit dié van ’n vroeëre dieretuin gespruit het; laasgenoemde dieretuin was in 1125 deur Hendrik I by sy paleis in Woodstock, naby Oxford begin (dit het leeus gehad wat deur Willem van Malmesbury aangebring is).<ref name="Blunt15">{{en}} Blunt, bl. 15.</ref> Seraglios was ’n simbool van die adel se rykdom en mag. Veral diere soos die groot katte en olifante het mag en krag versinnebeeld en is teen mekaar of mak diere aangehits om te baklei. Indirek was hierdie dieretuine eintlik maar net ’n vertoning van die mens se heerskappy oor die natuur. Hierdie gevegte het geleidelik gedurende die 17de eeu begin wegkwyn soos dieretuine meer algemeen begin word het en die diere deur die gewone burgers aangekoop kon word. Die tradisie om groot katte as troeteldiere aan te hou sou tot in die laat 19de eeu voortduur, hoewel dit as uiters buitenissig gereken is.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 24–28.</ref> Leeus was afwisselend by die Toring van Londen teenwoordig – hulle is maar aangebring as ’n monarg of sy gemalin, soos Margareta van Anjou, die vrou van Hendrik VI, so versoek het of as hierdie diere as geskenke vir hulle gegee is. Volgens optekeninge was hierdie diere in haglike omstandighede gedurende die 17de eeu gehuisves, wat heeltemal in teenstelling is met Florence se ruimer blyplek gedurende dieselfde tydperk.<ref name="Blunt16">{{en}} Blunt, bl. 16.</ref> Die dieretuin was tot met die 18de eeu vir die publiek toeganklik; die toegangsgeld het drie halfpennies beloop, of ’n kat of ’n hond om die leeus mee te voer.<ref name="Blunt17">{{en}} Blunt, bl. 17.</ref> ’n Mededingende dieretuin by die Exeter Exchange het ook leeus tot met die vroeë 19de eeu ten toon gestel.<ref>{{en}} de Courcy, bl. 8–9.</ref> Die Toring-dieretuin is deur Willem IV gesluit,<ref name="Blunt17" /> waarna die diere na die Londense Dieretuin verskuif is. Die Londense Dieretuin is amptelik op 27 April 1828 geopen.<ref name="Blunt32">{{en}} Blunt, bl. 32.</ref> Die handel in wilde diere het saam met die verbeterde 19de eeuse koloniale handel floreer. Daar het die opvatting geheers dat leeus redelik bekombaar en boonop goedkoop is. Hoewel daar meer met leeus as tiere verhandel is, was hulle goedkoper as groot diere wat moeilik vervoer kon word (soos kameelperde en seekoeie) en nóg goedkoper as pandas.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 122.</ref> Soos met die ander diere is leeus as ’n natuurlike, onuitputbare handelsproduk geag, wat genadeloos uitgebuit is. Baie is tydens hul vang en vervoer dood.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 114, 117.</ref> Die denkbeeld van ’n heldhaftige jagter wat leeus agternasit sou ’n groot deel van die eeu die botoon voer.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 113.</ref> Ontdekkers en jagters het die gewilde Manichese verdeling van diere as "goed" en "boos" uitgebuit om opwinding by hul avonture te voeg en om hulself tot helde te vereer. Dit het daartoe gelei dat die uitroei of vang van die groot katte, wat altyd van mensvretery verdink is, beide "die vrees vir die natuur en die bevrediging deur dit te oorwin" versinnebeeld het.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 173, 180–83.</ref> Leeus is in ingeperkte en vuil omstandighede in die Londense Dieretuin aangehou totdat daar in die 1870’s ’n groter leeuhuis met ruimer hokke aangebou is.<ref name="Blunt208">{{en}} Blunt, bl. 208.</ref> Nog veranderinge het in die vroeë 20ste eeu plaasgevind, toe Carl Hagenbeck kampies ontwerp het wat nouliks met ’n natuurlike habitat ooreenstem, ene met betonrotse, meer ruimte en ’n grag, pleks van tralies. Hy het beide die leeukampe van die Melbourne Dieretuin en Sydney se Taronga Dieretuin saam met verskeie andere in die vroeë 21ste eeu ontwerp. Selfs al was sy ontwerpe baie gewild, was die ou tralies en hokke tot met die 1960’s in baie dieretuine nog van krag.<ref name="dc69">{{en}} de Courcy, bl. 69.</ref> Oor die latere dekades van die 20ste eeu het die groter en natuurliker kampe, tesame met die gebruik van maasdraad en lamelglas in stede van verlaagde lêplekke, die besoekers toegelaat om in nouer kontak met die diere te kom. Sekere besienswaardighede sal selfs die lêplek hoër as die grondvlak waarop die besoekers loop gelig wees, soos by Cat Forest/Lion Overlook van Oklahoma City Zoological Park.<ref name="zoos_encyclopedia" /> Vandag word leeus in veel groter, natuurlike omgewings aangehou; moderne aanbevole riglyne is spesifiek meer daarop ingestel om in die leeu se natuurlike behoeftes, soos in die wild, te voorsien. Daar word aangedring op verskillende skuilplekke, opgehewe lêplekke met beide son en skadu waarop die leeu kan sit, voldoende grondbedekking, dreinering sowel as genoeg leefruimte.<ref name="WAZA" /> Daar is al voorheen leeus privaat aangehou is, soos Elsa. Sy was ’n leeuwyfie wat deur George Adamson en sy vrou Joy Adamson grootgemaak is en wat veral met Joy ’n hegte band ontwikkel het. Die leeuin het later bekendheid verwerf en haar lewe is in ’n reeks boeke en rolprente verewig. === Koggeling en makmaak === [[Lêer:Lion tamer (LOC pga.03749).jpg|duimnael|Neëntiende-eeuse ets van ’n leeutemmer binne ’n leeuhok]] Die koggeling van leeus is ’n bloedsport waar leeus aangehits word om met ander diere, veral honde, te baklei. Omskrywings of verwysings hiervan strek vanuit die antieke eras regdeur tot met die 17de eeu. Dit is uiteindelik teen 1800 in Wene en teen 1825 in Engeland verbied.<ref>{{en}} {{cite book |last=Hone |first=William |editor=Kyle Grimes |title=The Every-Day Book |origyear=1825–1826 |url=http://www.uab.edu/english/hone/etexts/edb/day-pages/207-july26.html |accessdate=25 Januarie 2011 |year=2004 |publisher=University of Alabama at Birmingham |page=26 |chapter=July |archive-date=24 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624080642/http://www.uab.edu/english/hone/etexts/edb/day-pages/207-july26.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |last=Blaisdell |first=Warren H. |date=November 1997 |title=How A Lion Fight Caused England To Stop The Breeding Of Both Ring And Pit Bulldogs |journal=American Bulldog Review |volume=3 |issue=4 |url=http://www.american-bulldog.com/how_a_lion.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080424001716/http://www.american-bulldog.com/how_a_lion.htm |archivedate=24 April 2008 |accessdate=5 September 2007 |url-status=dead }}</ref> “Leeutemming” behels die dressering van leeus vir die vermaaklikheidsbedryf, hetsy vir die sirkus of ’n individuele vertoning, soos Siegfried & Roy. Hierdie term word dikwels ook gebruik om na die dressering en vertoning van ander groot katte, soos tiere, luiperds en poemas te verwys. Baanbrekerswerk is teen die eerste helfte van die neëntiende eeu deur die Fransman Henri Martin en die Amerikaner Isaac van Amburgh verrig. Al twee het wyd en syd getoer en hul tegnieke is deur ’n aantal volgelinge nageboots.<ref name="baratay187" /> Van Amburgh het voor koningin [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] opgetree toe hy in 1838 deur Groot-Brittanje getoer het. Martin het ’n gebarespel (''Les Lions de Mysore'' ("Die Leeus van Mysore")) gekomponeer; ’n idee wat Amburgh vinnig nagevolg het. Hierdie vertonings het perdevertonings as die kern van die sitrusbedryf in die skadu gehul, maar het werklik teen die vroeë twintigste eeu eers by die publiek byval gevind met die koms van die bioskoop. Deur die onderdanigheid van die leeu teenoor die mens te demonstreer, het leeutemmery presies dieselfde doel as dieregevegte uit die vorige eeue vervul.<ref name="baratay187">{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 187.</ref> Die beslissende bewys van ’n dresseerder se dominansie en beheer oor ’n leeu is voorgestel deur sy kop in die leeu se bek te druk. Die tipiese leeutemmerstoertjie is moontlik die eerste keer deur die Amerikaner Clyde Beatty (1903–1965) gebruik.<ref>{{en}} {{cite book| first=David | last=Feldman | year=1993 | title=How Does Aspirin Find a Headache? | url=https://archive.org/details/howdoesaspirinfi0000feld_o6n6 | edition= | publisher=HarperCollins | location= | isbn= 0-06-016923-0 }}</ref> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens alfabet]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leeswerk == * {{en}} {{cite book|last1=Baratay |first1=Eric |last2=Hardouin-Fugier | first2=Elisabeth |title=Zoo : a history of zoological gardens in the West |url=https://archive.org/details/zoohistoryofzool0000bara |year=2002 |publisher=Reaktion Books |location=London |isbn=1-86189-111-3}} * {{en}} {{cite book|last=Blunt |first=Wilfred |title=The Ark in the Park: The Zoo in the Nineteenth Century |url=https://archive.org/details/isbn_241893313 |year=1975 |publisher=Hamish Hamilton |location=London |isbn=0-241-89331-3}} * {{en}} {{cite book|last=de Courcy |first=Catherine |title=The Zoo Story |year=1995 |publisher=Penguin Books |location=Ringwood, Victoria |isbn=0-14-023919-7}} * {{en}} {{cite book|last=Schaller |first=George B. |year=1972 |title= The Serengeti lion: A study of predator-prey relations|url=https://archive.org/details/serengetilionstu0000scha |publisher= University of Chicago Press|location=Chicago |isbn=0-226-73639-3}} == Eksterne skakels == {{wikt|leeu}} {{Commons-kategorie inlyn|Panthera leo}} {{Wikispecies-inlyn|Panthera leo}} {{en-vertaal|Lion}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Katagtiges]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Suid-Afrika]] f8zjhtc71lkjyojm895gqm5ktecc0d3 0 4069 2963401 2771123 2026-08-28T21:00:34Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + 2019 – Akihito (Heisei-tydperk, 平成時代) abdikeer as Japannese Tennō (keiser). Hy word een dag later opgevolg deur sy seun Naruhito (Reiwa-tydperk, 令和時代). 2963401 wikitext text/x-wiki {{AprilKalender}} '''30 April''' is die 120ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (121ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar is nog 245 dae in hierdie jaar. == Gebeure == * [[313]] – Romeinse keiser [[Licinius]] verenig die totale [[Oos-Romeinse Ryk]] onder sy heerskappy. * [[1344]] – [[Pous Clemens VI]] maak [[Praag]] 'n aartsbisdom. * [[1436]] – Hertog Friederich von Toggenburg sterf kinderloos. Die stryd oor sy nalatenskap gee aanleiding tot die Ou-Zürich-oorlog. * [[1728]] – [[Pous Benedictus XIII]] stel Vincenzo Ludovico Gotti, O.P., titulêr verkose patriarg van [[Jerusalem]] en Leandro di Porzia, O.S.B.Cas., verkose biskop van Bergamo aan as kardinale. * [[1731]] – [[Prospero Lorenzo Lambertini]] (later [[Pous Benedictus XIV]]) word aartsbiskop van [[Bologna]]. * [[1789]] – [[George Washington]] lê 'n eed af om die eerste verkose [[President van die Verenigde State]] te word. * [[1798]] – Slag van Wollerau. Nederlaag van die troepe van [[Kanton Glarus|Glarus]] teen die Franse aanvalsmag. * [[1803]] – ''Louisiana Purchase'': Die [[Verenigde State]] koop die [[Louisiana]] gebied by [[Frankryk]] vir $15 miljioen en vergroot die land oornag. * [[1812]] – Die ''Gebied van Orleans'' word die 18de V.S.A. deelstaat met die naam Louisiana. * [[1900]] – [[Hawaii]] word 'n gebied van die [[Verenigde State]], met Sanford B. Dole as goewerneur. * [[1904]] – ''Louisiana Purchase Exposition'' World's Fair open in [[St. Louis]], [[Missouri]]. * [[1939]] – [[Franklin D. Roosevelt]] is die eerste [[President van die Verenigde State]] wat op [[televisie]] verskyn. * [[1939]] – Die 1939 New York World's Fair open. * [[1945]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: [[Adolf Hitler]] en [[Eva Braun]] pleeg selfmoord nadat hulle slegs vir een dag getroud was. * [[1947]] – In [[Nevada]] word Boulderdam amptelik hernoem as die Hooverdam. * [[1948]] – In [[Bogotá]], [[Colombia]] word die [[Organisasie van Amerikaanse State]] gestig. * [[1966]] – [[Anton LaVey]] stig die [[Kerk van Satan]]. * [[1972]] – [[Weslander]], gemeenskapskoerant van die Kaapse [[Weskus]], word op [[Vredenburg]] gestig. * [[1975]] – Noord-Vietnamese troepe verower [[Saigon]] en beëindig die [[Viëtnamoorlog]]. * [[1977]] – Prof. [[Hendrik Johannes Jacob Bingle|Hennie Bingle]] tree af as rektor van die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys|PU vir CHO]]. * [[1991]] – 'n [[Tropiese sikloon]] tref [[Bangladesh]] en ongeveer 125 000 mense sterf. * [[1992]] – [[CERN]] kondig aan dat die [[Wêreldwye web]] vry sal wees vir almal sonder enige koste. * [[1998]] – [[NAVO]] lidmaatskap word vergroot ná die goedkeuring van die toelating van [[Tsjeggië]], [[Hongarye]] en [[Pole]]. * [[1999]] – [[Kambodja]] betree die [[ASEAN]]. * [[2001]] – Dennis Tito, die eerste 'ruimtetoeris' vertrek op 'n [[Rusland|Russiese]] [[vuurpyl]] na die [[Internasionale Ruimtestasie]]. * [[2013]] – Nadat [[Beatrix van Nederland|Beatrix]] ten gunste van haar oudste seun abdikeer, lê [[Willem-Alexander van Nederland‎|Willem-Alexander]] op [[Koninginnedag]] die ampseed as nuwe [[Nederlandse monargie|koning]] van die [[Koninkryk der Nederlande|Nederlande]] af. * [[2019]] – [[Akihito]] (Heisei-tydperk, 平成時代) abdikeer as [[Japan]]nese [[Keiser van Japan|''Tennō'' (keiser)]]. Hy word een dag later opgevolg deur sy seun [[Naruhito]] (Reiwa-tydperk, 令和時代). == Geboortes == * [[1662]] – Koningin [[Mary II van Engeland]] († [[1694]]). * [[1777]] – [[Carl Friedrich Gauss]], Duitse wiskundige en astronoom († [[1855]]). * [[1852]] – [[Hans Bachmann]], Switserse skilder († [[1917]]). * [[1892]] – [[T.J. Haarhoff]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[1971]]). * [[1893]] – [[Joachim von Ribbentrop]], Duitse minister van buitelandse sake tydens die [[Nazi]]-bewind († [[1946]]). * [[1900]] – [[David Manners]], Amerikaanse akteur († [[1998]]). * [[1908]] – [[Eve Arden]], Amerikaanse aktrise († [[1990]]). * [[1909]] – [[Juliana van Nederland|Juliana]], koningin van [[Nederland]] († [[2004]]). * [[1916]] – [[Claude Shannon]], Amerikaanse wiskundige en kriptograaf († [[2001]]). * [[1921]] – [[Gordon Mulholland]], Suid-Afrikaanse akteur († [[2010]]). * [[1925]] – [[Dot Serfontein]], Afrikaanse skrywer († [[2016]]). * [[1926]] – [[Cloris Leachman]], Amerikaanse aktrise († [[2021]]). * [[1928]] – [[Peter Carsten]], Duitse akteur († [[2012]]). * [[1930]] – [[Félix Guattari]], Franse psigiater († [[1992]]). * [[1940]] – [[Burt Young]], Amerikaanse akteur (s. [[2023]]). * [[1943]] – [[Frederick Chiluba]], Zambiese president († [[2011]]). * [[1944]] – [[Jill Clayburgh]], Amerikaanse aktrise († [[2010]]). * [[1945]] – [[Michael J. Smith]], Amerikaanse [[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]], sterf in [[Challenger-ramp]] († [[1986]]). * [[1946]] – Koning [[Carl XVI Gustaf van Swede]]. * [[1948]] – [[Perry King]], Amerikaanse akteur. * [[1953]] – [[Elkarien Fourie]], Suid-Afrikaanse vryskutjoernalis en skrywer. * [[1960]] – [[Beata Poźniak]], Amerikaanse aktrise. * [[1976]] – [[Victor J. Glover]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]]. * [[1982]] – [[Kirsten Dunst]], Amerikaanse aktrise. * [[1986]] – [[Dianna Agron]], Amerikaanse [[sanger]] en aktrise. * [[1987]] – [[Rohit Sharma]], [[Indië|Indiese]] [[krieket]]speler. == Sterftes == * [[1632]] – [[Sigismund III Wasa]], koning van Pole en Swede (* [[1566]]). * [[1642]] – [[Dmitri Pozjarski]], [[Rusland|Russiese]] prins van die [[Rjoerik-dinastie]] (* [[1577]]). * [[1883]] – [[Édouard Manet]], Franse impressionistiese skilder (* [[1832]]). * [[1970]] – [[Inger Stevens]], Amerikaanse aktrise (* [[1934]]). * [[1973]] – Prof. [[S.P.E. Boshoff]], bekroonde Afrikaanse akademikus, [[skrywer]] en taalpatriot (* [[1891]]). * [[1974]] – [[Agnes Moorehead]], Amerikaanse aktrise (* [[1900]]). * [[1979]] – [[A.A. Pienaar]], Afrikaanse skrywer wat onder die skuilnaam [[Sangiro]] gepubliseer het (* [[1894]]). * [[1983]] – [[George Balanchine]], Russiese danser en stigter van die American Ballet (* [[1904]]). * [[1994]] – Roland Ratzenberger, Oostenrykse Formule-1 renjaer (* [[1960]]). * [[2004]] – [[Evelyn Mase]], Nelson Mandela se eerste vrou (* [[1922]]). * [[2005]] – [[Lourens Muller]], [[Suid-Afrika]]anse politikus (* [[1917]]). * [[2007]] – [[Grégory Lemarchal]], Franse sanger (* [[1983]]). * [[2022]] – [[Naomi Judd]], Amerikaanse sangeres en aktrise (* [[1946]]). * [[2025]] – [[P.J. Bosman]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1933]]). == Vakansiedae == * [[Skandinawië]] – die koms van lente, Walpurgisnag. * [[Swede]] – geboortedag van Koning [[Carl XVI Gustaf van Swede|Carl XVI Gustaf]]. * [[Koninkryk van die Nederlande]] – [[Koninginnedag]] (tot 2013). * [[Romeinse Ryk]] – derde dag van die [[Floralia]] ter ere van [[Chloris (nimf)|Flora]]. * Feesdag van [[Pous Pius V]] in die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. == Gepubliseer == ===[[Teologie]]=== * [[1774]] – die bul ''Salutis Nostrae: Oor die instelling van 'n Universele Jubileum'' - deur [[Pous Clemens XIV]]. * [[1841]] – Quas Vestro: Oor gemengde huwelike - deur [[Pous Gregorius XVI]]. [[Kategorie:April]] mpu2p8tplw9pygritgbt7u3hned53j7 0 4298 2963402 2816484 2026-08-28T21:00:39Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + 2019 – Naruhito (Reiwa-tydperk, 令和時代) word as nuwe Tennō (keiser) van Japan ingehuldig, nadat sy vader Akihito (Heisei-tydperk, 平成時代) die vorige dag abdikeer het. 2963402 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} '''1 Mei''' is die 121ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (122ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 244 dae. == Gebeure == <!-- Die konvensie is om teenwoordige tyd te gebruik --> [[Lêer:EU25-2004 European Union map enlargement.svg|duimnael|2004 – Estland, Hongarye, Letland, Litaue, Malta, Pole, Siprus, Slowakye, Slowenië en Tsjeggië sluit by die Europese Unie aan]] * Jaarliks: Die [[Suiderkruis]] bereik sy hoogste punt aan die hemelruim om tien uur saans. * [[305]] – [[Diocletianus]] en Maximianus bedank uit die diens van die Romeinse keiser. * [[752]] – Pepyn die Korte word as die eerste koning van die [[Franke]] gekroon; waarskynlik deur Sint Bonifatius. * [[1045]] – [[Pous Gregorius VI]] volg [[Pous Benedictus IX]] op. * [[1274]] – Tweede konsilie van [[Lyon]] begin. * [[1328]] – Verdrag van Edinburgh-Northampton - [[Engeland]] erken [[Skotland]] as ’n onafhanklike volk na die Oorloë van Skotse Onafhanklikheid. * [[1551]] – Die tweede sessie van die konsilie van Trente begin. * [[1579]] – [[Pous Gregorius XIII]] stig die Engelse seminarie in [[Rome]]. * [[1585]] – [[Pous Sixtus V]] word gekroon deur kardinaal Ferdinando De’Medici. * [[1672]] – [[Pous Pius V]] word salig verklaar deur [[Pous Clemens X]]. * [[1699]] – Pierre Le Moyne d’Iberville stig die eerste Europese vesting in die [[Mississippirivier]] vallei. * [[1707]] – Die [[Acts of Union 1707|Uniewet]] verbind [[Koninkryk van Engeland|Engeland]] en [[Koninkryk van Skotland|Skotland]] om saam om die [[Koninkryk van Groot-Brittanje]] te vorm. * [[1714]] – [[George I van Groot-Brittanje|George I]] van die [[Huis van Hannover]] is verkies om die troon van die Koninkryk van Groot-Brittanje op te volg na die dood van Koningin [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]. * [[1753]] – Publikasie van ''Species Plantarum'' deur [[Carolus Linnaeus]], en die formele begindatum van [[plant]]-[[taksonomie]] aanvaar deur die ''International Code van Botanical Nomenclature''. * [[1776]] – Adam Weishaupt stig die [[Illuminati]] in [[Ingolstadt]], [[Duitsland]]. * [[1786]] – Openingsaand van die [[opera]] ''Die huwelik van Figaro'' deur [[Wolfgang Amadeus Mozart]] in [[Wene]]. * [[1790]] – Die [[Verenigde State]] se eerste sensus word voltooi. * [[1798]] – In die Slag van Rothenthurm verslaan 4 000 burgerlikes uit Schwyz onder Alois Reding 'n Franse aanvalsmag van 12 000 soldate. * [[1840]] – Die Penny Black-[[posseël]] word verkoop in die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[1851]] – Die Great Exhibition open in [[Londen]]. * [[1863]] – [[Amerikaanse Burgeroorlog]]: Die Slag van Chancellorsville begin. * [[1869]] – Die Folies-Bergere open in [[Parys]]. * [[1873]] – Die 1873 Vienna World Fair open in [[Wene]]. * [[1876]] – [[Colorado]] word as staat verklaar. * [[1884]] – Proklamasie van die aandring van die agt-uur werksdag in die [[Verenigde State]]. * [[1886]] – Die begin van die algemene staking wat uiteindelik lei tot die agt-ure werksdag in die [[Verenigde State]]. Dit word deesdae gevier as ''May Day'' of ''[[Werkersdag]]'' in die meeste industriële lande. * [[1883]] – [[Buffalo Bill]] se eerste Wild West Show. * [[1893]] – Die World Columbian Exposition open in [[Chicago]] ([[Illinois]]). * [[1894]] – [[Japan]] verklaar oorlog teen [[China]] as gevolg van [[Korea]]. * [[1894]] – Coxey se Weermag, die eerste noemenswaardige Amerikaanse protes optog, arriveer in [[Washington, D.C.]] * [[1898]] – [[Spaans-Amerikaanse Oorlog]]: die Slag van Manilabaai en die [[Amerikaanse Vloot|Verenigde State Vloot]] verwoes die [[Spanje|Spaanse]] [[Stille Oseaan]] vloot. * [[1901]] – Die ''Pan American Exposition'' word geopen in [[Buffalo, New York|Buffalo]], [[New York (deelstaat)|New York]]. * [[1931]] – Die [[Empire State Gebou]] open in [[New York Stad]]. * [[1940]] – Die [[Olimpiese Somerspele 1940|1940 Somer Olimpiese Spele]] word gekanselleer. * [[1941]] – [[Orson Welles]] se ''Citizen Kane'' premier in [[New York Stad]]. * [[1941]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: [[Duitsland]] val [[Tobroek|Tobruk]] aan. * [[1944]] – Die [[NG gemeente Johannesburg-Wes]] stig af van die [[NG gemeente Brixton]]. * [[1948]] – Die Demokratiese Republiek van Korea ([[Noord-Korea]]) word gestig, met [[Kim Il-sung]] as president. * [[1950]] – [[Guam]] word georganiseer as ’n [[Verenigde State]] gemeenskapslid. * [[1954]] – Taku, ’n stad in [[Japan]], word gestig. * [[1956]] – Die [[polio]]-entstof ontwikkel deur [[Jonas Salk]] word beskikbaar gemaak aan die publiek. * [[1960]] – [[Benin]] verkry onafhanklikheid as Dahomey. * [[1960]] – Francis Gary Powers, in ’n [[Lockheed U-2|U-2 spioenasievliegtuig]], word afgeskiet oor die [[Sowjetunie]] en die U-2-krisis begin. * [[1967]] – [[Elvis Presley]] trou met [[Priscilla Presley|Priscilla Beaulieu]]. * [[1978]] – [[Japan]] se Naomi Uemura word die eerste persoon om die [[Noordpool]] alleen te bereik. * [[1982]] – Die 1982 World’s Fair open in [[Knoxville]], [[Tennessee]]. * [[1983]] – ''Edwin El Chapo Rosario'' wen die WBC wêreldliggewigbokstitel deur Jose Luis Ramirez te verslaan in [[San Juan]], en word [[Puerto Rico]] se 14de wêreld-bokskampioen. * [[1994]] – Die Brasilaanse [[Formule 1]]-renkampioen [[Ayrton Senna]] sterf gedurende die [[1994 San Marino Grand Prix|San Marino Grand Prix]]. * [[2004]] – [[Estland]], [[Hongarye]], [[Letland]], [[Litaue]], [[Pole]], [[Slowakye]], [[Slowenië]] en [[Tsjeggië]] verlaat die [[Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms]] en sluit met [[Malta]] en [[Siprus]] aan by die [[Europese Unie]]. * [[2010]] – Geskeduleerde vlugte begin by die nuwe [[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] noord van Durban. * [[2011]] – [[Pous Johannes Paulus II]] word salig verklaar deur sy opvolger [[Pous Benedictus XVI]]. * [[2019]] – [[Naruhito]] (Reiwa-tydperk, 令和時代) word as nuwe [[Keiser van Japan|''Tennō'' (keiser)]] van [[Japan]] ingehuldig, nadat sy vader [[Akihito]] (Heisei-tydperk, 平成時代) die vorige dag abdikeer het. == Geboortes == * [[1218]] – Rudolph I von Habsburg, Keiser van die [[Heilige Romeinse Ryk]] († [[1291]]). * [[1769]] – [[Arthur Wellesley, 1ste hertog van Wellington]], Britse veldmaarskalk en staatsman, [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]] († [[1852]]). * [[1772]] – Sir [[Galbraith Lowry Cole]], die vyfde Britse goewerneur van die [[Kaap die Goeie Hoop]] († [[1842]]). * [[1859]] – [[Willem Johannes Leyds]], 'n [[Nederland]]se prokureur, staatsman en Staatsekretaris in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] († [[1940]]). * [[1872]] – [[Hugo Alfvén]], Sweedse violis, [[komponis]] en [[dirigent]] († [[1960]]). * [[1909]] – [[Kate Smith]], Amerikaanse sangeres († [[1986]]). * [[1916]] – [[Glenn Ford]], Kanadese akteur († [[2006]]). * [[1923]] – [[Joseph Heller]], Amerikaanse skrywer († [[1999]]). * [[1925]] – [[Scott Carpenter]], Amerikaanse ruimtevaarder († [[2013]]). * [[1937]] – [[Una Stubbs]], Britse aktrise en danseres († [[2021]]). * [[1950]] – [[Rodoljub Vulović]], Bosniese musikant. * [[1952]] – [[Pierre van Pletzen]], Suid-Afrikaanse akteur en regisseur. * [[1958]] – [[Patrice Talon]] sakeman, politikus en president van [[Benin]]. * [[1975]] – [[Neil Sandilands]], Suid-Afrikaanse akteur en sanger. * [[1978]] – [[Gina Grad]], Amerikaanse aktrise. == Sterftes == * [[408]] – [[Arcadius]], [[keiser]] van die [[Bisantynse Ryk]] (* ± [[377]]). * [[1555]] – [[Pous Marcellus II]], die 222ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1501]]). * [[1572]] – [[Pous Pius V]], die 225ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* [[1504]]). * [[1841]] – Sir [[Rufane Donkin]], 'n waarnemende goewerneur van die [[Kaapkolonie]] en die grondlegger van [[Port Elizabeth]] (* [[1772]]). * [[1904]] – [[Antonín Dvořák]], Tsjeggiese komponis (* [[1841]]). * [[1945]] – [[Joseph Goebbels]], Duitse politikus (* [[1897]]). * 1945 – [[Hans Krebs]], Duitse generaal (* [[1898]]). * [[1978]] – [[Felix du Plessis]], Suid-Afrika se twintigste [[Springbokkapteins|Springbokkaptein]] (* [[1919]]). * [[1991]] – [[Jack Cope]], [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]], [[digter]] asook ’n [[redakteur]] (* [[1913]]). * [[1994]] – [[Ayrton Senna]], Brasiliaanse renjaer (* [[1960]]). * [[2007]] – [[Emgee Pretorius]], Afrikaanse akteur (* [[1923]]). * [[2017]] – [[Karel Schoeman]], Afrikaanse skrywer (* [[1939]]). * [[2021]] – [[Olympia Dukakis]], Amerikaanse aktrise († [[1931]]). == Vakansiedae == * Beltane, Lá Bealtaine, die eerste dag van [[somer]] in moderne [[Ierland]] deur die Kelte gevier, en nou gevier deur die [[Neopaganisme|Nieu-Heidense groeperings]] en aanhangers van die [[Wicca]]-religie. * Dag van die Internasionale Solidariteit van Werkers (spesifiek in [[Kommunisme|Kommunistiese]] lande). * [[Meidag]], [[Werkersdag]], Loyalty Day. * Lei Dag – [[Hawaiï|Hawaii]] se vakansiedag vir die [[Lei]]. * [[Romeinse Ryk]] – slegs-vrouefees ter ere van Bona Dea. * Romeinse Ryk – vierde en laaste dag van die [[Floralia]] ter ere van Flora. [[Kategorie:Mei]] 1ybgx51nkxoja1r59eyngohrw1im9jh 4 5209 2963266 2963263 2026-08-28T11:59:44Z Thermofan 22693 /* Malfunction... */ Antwoord 2963266 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) 9cgy9vl5kqbmn6zwr5osug7le1jipyz 2963268 2963266 2026-08-28T12:11:10Z Aliwal2012 39067 /* Ratko Mladić */ Antwoord 2963268 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis gangbaar, haal net asb al die rooi skakels uit. Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) gi24z4hse8wvpx7jobflmz66oqvebhm 2963269 2963268 2026-08-28T12:11:58Z Thermofan 22693 /* Malfunction... */ Nog 'n idee 2963269 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis gangbaar, haal net asb al die rooi skakels uit. Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) kwhm7ttv4jod5j6gg9no18om5h9ar1v 2963272 2963269 2026-08-28T12:16:17Z Aliwal2012 39067 /* Ratko Mladić */ aw 2963272 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ctp838w28kwcymattl0pi312hv7zy3h 2963279 2963272 2026-08-28T13:05:27Z Pynappel 70858 /* Ratko Mladić */ Antwoord 2963279 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) ea97f81v75pngpbo2udwn11r32xeyoh 2963291 2963279 2026-08-28T14:55:07Z Martinvl 12559 /* Malfunction... */ Antwoord 2963291 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) :Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: :*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. :*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. :[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) 0hnjp73qu924pmwt9aelnfw5rikaa9a 2963292 2963291 2026-08-28T14:56:28Z Martinvl 12559 /* Malfunction... */ 2963292 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) 75h7c0nn3r4xqknohc3b9re78josupr 2963308 2963292 2026-08-28T16:43:15Z Oesjaar 7467 /* Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) */ Hou vir 2 weke. 2963308 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) :: Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) dys9jq888lv8rpe51ifo7atl67tqzzq 2963334 2963308 2026-08-28T18:16:52Z Sobaka 328 /* Steun, teen, kommentaar */ 2963334 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) : {{ping|Pynappel}}, met al jou nuwe energie, kan jy dalk hier help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het beide nou geskep. Dit is gewoonlik baie maklik om 'n sjabloon van die Engelse Wikipedia oor te dra: ::1. Kopieer die bronteks en stoor dit ::2. Gebruik die "Wys voorskou"-funksie om al die ontbrekende sjablone en modules te identifiseer en bring hulle ook oor. ::3. Herhaal stap 2 totdat al die skakels blou is ::4. Vertaal teks wat sigbaar aan gebruikers is na Afrikaans, bv. die etikette in 'n inligtingskas, kategoriename, ens. ::Die belangrikste ding om in gedagte te hou is watter bestaande sjablone en modules ekwivalent is met die Engelse Wikipedia s'n. Die Engelse [[:en:Template:Infobox]] is vir historiese redes nie ekwivalent met ons {{ss|Infobox}} nie. Jy sal dus gewoonlik oral waar {{ss|Infobox}} in 'n nuwe sjabloon geroep word, moet verander na {{ss|Inligtingskas4}}, wat op sigself die module [[Module:Infobox]] roep, wat dit moontlik maak om maklik nuwe inligtingskaste op die Afrikaanse Wikipedia te skep deur sjablone vanaf die Engelse Wikipedia te kopieer. Ons kan later daarna kyk om die teenstrydigheid tussen {{ss|Infobox}} en {{ss|Inligtingskas4}} op te klaar, maar ek vermoed dit gaan 'n groter taak wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:09, 23 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] as jy vashaak kan jy maar vir my of @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ping. Ek is nou hier, maar gaan weens ander verpligtinge weer van môre af skaars wees. Ek sal so nou-en-dan inloer om te kyk of ek ge-ping is. As ek iets gebreek het, gebruik maar daai rol-terug-knoppie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:10, 23 Augustus 2026 (UTC) ::: Dankie. Hierdie ou oom gaan sy bes probeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 23 Augustus 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == [[Baccalaureus Artium]] == Gemeenskap, moet die woord "artium" nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. [[Baccalaureus Pharmaciae]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) ::::Wat is die konteks van die bespreking? My BSc-sertifikaat van die Universiteit van Natal in 1969 was alles in Latyn en verklaar dat die "Gradum Scientiae Baccalaurei" aan my toegeken is. Watter tale is vir die Baccalaureus Pharamaciae sertifikaat gebruik? Latyn? Afrikaans? Engels? Engels en Afrikaans? Kan 'n mens net sommer "BA graad" of "BSc graad" of "MA graad" skryf? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:59, 13 Augustus 2026 (UTC) :::::Volgens die WAT is MA (sonder punte) die afkorting vir mega-[[ampère]] en BA die landkode vir [[Birma]] of die motorkenteken vir [[Maseru]], [[Basoetoland]]. B.A. is die afkorting vir [[Baccalaureus Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik die afkorting (met punte). So-ook is M.A. (met punte) die afkorting vir [[Magister Artium]] en al die voorbeeldsinne gebruik M.A. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:05, 14 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit moet dalk ook genoem word dat die hoofinskrywings in die WAT onder B.A. en M.A. is. Daar is geen inskrywings vir Baccalaureus Artium en Magister Artium nie. Laat ek 'n bietjie later in ander woordeboeke kyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:09, 14 Augustus 2026 (UTC) :::::::Die WAT, AWS 9 en AWS 11 gee almal Baccalaureus Artium en Magister Artium slegs met aanvangshoofletters. Die WAT en AWS 9 gee die afkortings B.A. en M.A. met punte en AWS 9 en AWS 11 gee die afkortings BA en MA sonder punte. Let op dat AWS 11 nie die afkortings met punte gee nie. Interessant genoeg gee die WAT slegs Baccalaureus met 'n aanvangshoofletter, maar baccalaureaat met 'n aanvangskleinletter. AWS 9 en 11 gee beide slegs baccalaureus met 'n aanvangskleinletter. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:00, 15 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Pynappel}}, ek het alle plekke waar BA en MA voorkom na die punt weergawes verander. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:21, 18 Augustus 2026 (UTC) ::Baie dankie vir jou moeite, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Volgens [[Wikipedia:Titelriglyne]] geniet die AWS egter voorkeur. ::{{cquote|Hou by Afrikaanse spelling soos voorgeskryf in die Afrikaanse woordelys en spelreëls. HAT, WAT en Pharos se Afrikaans-English/Engels-Afrikaanse woordeboeke word ook as gesaghebbend beskou. Waar die bronne verskil word voorkeur gegee in die volgorde wat die bronne hier gelys is.}} ::Moet ek 'n robot gebruik om die punte by al die afkortings van grade te verwyder? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:54, 18 Augustus 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] , ja asb! Ten minste is almal nou dieselfde. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:26, 19 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia en terugvoer van Wikimania 2026 == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) Terugvoer oor Wikimania 2026 is beskikbaar by die projekblad: [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:32, 15 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) :Dit is tans 210 455 volgens die [[Afrikaanse Wikipedia]]-artikel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:38, 18 Augustus 2026 (UTC) == Inhoudsopgawe == Ons prente het skielik 'n inhoudsopgawe bo die prent. Enige rede daarvoor? Dis onnodig en neem ruimte op. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:31, 14 Augustus 2026 (UTC) :Iemand het bg. na 'n meer sinvolle posisie geskuif. Nou baie beter. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 22:04, 20 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Titelriglyne (geografiese name)]] == Ek het 'n nuwe beleidsbladsy vir titelriglyne vir geografiese name m.b.v. Claude geskep. Dit is gebaseer op die Engelse weergawe [[:en:Wikipedia:Naming conventions (geographic names)]], maar aangepas vir die Afrikaanse Wikipedia. Dit lyk vir my sover soos 'n heel redelike vertrekpunt, maar gaan kyk gerus daarna en laat weet indien daar enige groot probleme is. Vir klein goed of voorgestelde veranderings, wysig die bladsy sommer direk. Indien daar 'n meningsverskil oor enigiets ontstaan, kan ons dit op die besprekingsbladsy daar bespreek. Nadat daar 'n konsensus ontstaan het, kan ons {{ss|beleid}} bo-aan voeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:32, 18 Augustus 2026 (UTC) : Die "prompt" (por?) wat ek gebruik het, is: ''Vertaal hierdie Wikipedia-konvensie na Afrikaans en pas dit aan vir die Afrikaanse Wikipedia:''. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:33, 18 Augustus 2026 (UTC) == Kunsmatige intelligensie en Wikipedia == Ek deel hiermee ‘n e-pos van Gebruiker Eugene Egbe (Franse Wikipedia) wat op die Wikimedia netwerke versend is vir diegene wat geïnteresseer is in [[kunsmatige intelligensie]] en die impak daarvan. “Geagte Gemeenskapsleiers/lede, Tydens Wikimania in Parys het ek die kans gehad om met 'n paar gemeenskapslede te gesels wat hul kommer uitgespreek het en die behoefte aan 'n bespreking oor die gebruik van KI-platforms in ons gemeenskap en daaglikse werk. Hierdie besprekings vind al in ander gemeenskappe plaas, daarom dink ons dit sal goed wees om 'n oorsig van ons gemeenskap en die impak wat KI veroorsaak, te hê. Vir hierdie doel doen ons 'n kort opname om te verstaan hoe gemeenskappe soos joune dink oor en KI gebruik, en ons sal graag jou hulp wil hê om dit voor jou lede te kry tydens byeenkomste of *'n Paar dinge wat ons hoop jy kan doen:* 1. Deel die opname met jou gemeenskapslede — dit neem ongeveer 5 minute om te voltooi. Hier is die skakel: *Opnameskakel*<https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeBkEfLmmmpCyKjWv-zMrFEfa55w1x0vWvi7JTP-2LGNhF5EQ/viewform?usp=header> 2. Sluit aan by 'n kort oproep (of stuur 'n verteenwoordiger) om jou gemeenskap se perspektief op KI direk te deel. Ons beoog om dit tot [30–45] minute te hou en beplan dit vir iewers in *middel-September*. As 'n oproep vir jou werk, antwoord net met 'n paar tye wat jou pas (of wys ons na wie ook al in jou span die regte persoon sou wees), en ons sal iets op die kalender kry. Baie dankie dat jy dit oorweeg het. Jou persoonlike en gemeenskap se insette sal werklik vorm wat ons in hierdie studie leer.” Deel gerus enige voorlopige opmerkings of belangstelling oor bogenoemde hier. Die vraelys bo is baie generies en nie spesifiek op Wikipedia gerig nie maar gee ‘n opsie om jou e-pos adres te deel om in verdere gesprekke deel te neem. Dit is seker een van vele inisiatiewe wat oor hierdie onderwerp sal volg. Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 15:28, 20 Augustus 2026 (UTC) :Ek het 'n probleem raakgeloop. Vir een opsie wat ek nee geantwoord het, wil hy nie aanvaar nie. Jammer. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:19, 20 Augustus 2026 (UTC) As ons nou hier oor die gebruik van KI op Wikipedia gesels: Ek sien nou 'n klomp artikels wat met KI uit Engels vertaal word. Een van die Wikipedia-beleid is dat mense artikels volgens bronne self skryf. Jy lees die bron en brei daarvolgens die artikel uit. Wikipedia is 'n ensiklopedie en dit noem ons ensiklopediese werk. As 'n KI 'n artikel vertaal, is dit hoogs onwaarskynlik dat die bronne volgens ensiklopediese waardes geraadpleeg is. Ook op die Engelse Wikipedia kan daar foute in enige artikel wees wat jy self moet uitsorteer volgens die bronne wat gelys is. Byvoorbeeld is die gebruik van KI vir artikelwerk op die [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz|Duitse Wikipedia]] ontoelaatbaar. Sodra jy een artikel met hulp van KI uitbrei, was dit jou laaste aksie daar. Die [[:nl:Wikipedia:AI en Wikipedia|Nederlandse Wikipedia]] wil dit ook nie hê nie, dieselfde op die [[:en:Wikipedia:Editing policy#Artificial_intelligence_additions|Engelse Wikipedia]]. Ander neem weke om een artikel tot op meer as 30&nbsp;000 of 40&nbsp;000 uit te brei omdat die bronne geraadpleeg word, maar nou sien ek 'n klomp uitgebreide artikels binne een dag, ook sensitiewe onderwerpe soos [[Mekka]], [[Jerusalem]], ens. Gemeenskap, wat is julle mening daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:47, 23 Augustus 2026 (UTC) :Die onbesonne gebruik van KI is 'n ernstige probleem. My antwoord op die vraag wat my meeste bekommer was: ::''> Bad results; inaccurate information; perpetuation/reflection of popular human bias, AI fabrication/ hallucination; AI agents wilfully steering people towards a synthesised opinion. People losing independent abilities and the ability to think logically. '' :Masjiengeskrewe teks het nie lekker idiomatiese taalgebruik nie, maar as mens dit met versigtigheid benader, is dit 'n handige hulpmiddel. Ek het al 'n dosyn artikels met die hulp van masjienvertaling opgestel en niemand het nog werklik gekla oor my taal nie. Ons moet oppas om die baba met die badwater uit te gooi. :Mense kan snert skryf sonder KI, hoewel KI dit moontlik maak om groot volumes snert te skryf wat baie moeilik raak om te identifiseer en taalkundig reg te trek na die tyd. :Wie van ons kyk nog na die lyste [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Artikels_wat_geproeflees_moet_word Artikels wat geproeflees moet word] en [https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kategorie:Gaan_taal_na Gaan taal na]? :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:44, 24 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is 'n gebruik van die begin van hierdie taalweergawe van Wikipedia om artikels uit ander taalweergawes te vertaal. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:51, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die grootste gevaar met die gebruik van KI op Wikipedia lê waarskynlik nie in die tegnologie self nie, maar in onbeheerde en ongekontroleerde gebruik daarvan. KI kan feite verkeerd weergee, bestaande foute uit ander taalweergawes versterk en, besonder ernstig vir ’n ensiklopedie, bronne hallusineer of selfs geloofwaardige maar geheel en al fiktiewe verwysings skep. Dit sou egter na my mening uiters kortsigtig wees om KI daarom volledig op die Afrikaanse Wikipedia te verbied. Ons werk met ’n betreklik klein aktiewe gebruikersbasis en ’n enorme hoeveelheid kennis wat nog in Afrikaans ontsluit moet word; verantwoordelike KI-gebruik kan vertaling, taalversorging, opsomming en die aanvanklike verwerking van bronne aansienlik vergemaklik. Die kernbeginsel behoort eerder te wees dat die '''menslike redigeerder verantwoordelik bly vir die finale inhoud''': feite en verwysings moet teen die oorspronklike bronne nagegaan word, KI-gegenereerde bronne mag nooit sonder verifikasie aanvaar word nie, en sensitiewe of omstrede onderwerpe behoort aan strenger kontrole onderwerp te word. Wat ons dus nodig het, is nie ’n algehele verbod nie, maar ’n stel duidelike "beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI" wat Wikipedia se bestaande vereistes van verifieerbaarheid, neutraliteit en betroubare brongebruik versterk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:51, 24 Augustus 2026 (UTC) : Ons slim manne {{Ping|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|Sobaka|BurgertB|Naudefj}}, kom ons probeer die volgende: Pynappel sê hy gebruik tans Claude Code as vertaler. Neem die inhoud van [[kapasitor]] wat hy vertaal het en vertaal dit weer met Claude Code. Vergelyk met sy weergawe. Vertaal dit dan met sê drie ander taalmodelle, ek wil bitter graag sien wat dit ons gaan vertel. As kontrolemaatreël kan ons die eksperiment herhaal met 'n ander artikel wat Pynappel gedoen het. Julle het my nuuskierig gemaak... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:14, 24 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie idee @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Ek stem saam dat ons KI kan gebruik om vir foute te kontroleer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:17, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Ek het die bywerking aan die artikel [[Nasionalisme]] deurgegaan, aangesien dit ’n onderwerp is waarmee ek vertroud is. Die vertaling was oor die algemeen akkuraat; die enigste werklike fout wat ek kon opspoor en regstel, was ’n verkeerde skakel na ’n persoon met dieselfde naam. :::Wat belangrik is, is dat Gebruiker:Pynappel ook sy [[porboodskap]] uiteengesit het by [[Gebruiker:Pynappel/monster]]. Dit toon duidelik hoe [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] die vertaling moet benader. Dit is belangrik vir deursigtigheid, omdat ander gebruikers kan sien watter instruksies aan die taalmodel gegee is en die vertaalstrategie daarvolgens kan beoordeel. :::Ek het nie die hele nuwe vertaling deur [[ChatGPT]] laat vergelyk nie. Daar sal uiteraard stilistiese verskille tussen taalmodelle wees — en selfs binne dieselfde taalmodel kan uitsette met verloop van tyd verskil — en ’n volledige vergelyking sou ’n omvangryke taak wees. Ek het daarom ’n ietwat obskure paragraaf oor nasionaal-anargisme gekies om die vertalings van Claude en ChatGPT met mekaar te vergelyk. :::Die opdrag aan ChatGPT was: “Vergelyk hierdie twee vertalings. Is daar enige fundamentele verskille of probleme? Uiteraard hoef die vertalings nie identies te wees nie, maar sou daar enige probleme wees met die laaste vertaling, dus dié van Claude?” :::ChatGPT se antwoord was onder meer: “Daar is geen fundamentele inhoudelike probleem met die laaste vertaling wat jy aanhaal nie. Dit dra die kern van die Engelse teks redelik akkuraat oor en is selfs meer kompak en geskik vir ’n Wikipedia-artikel. Daar is egter ’n paar plekke waar ek dit sou aanpas, hoofsaaklik om betekenisnuanses, terminologie en neutraliteit te verbeter.” :::Ek het na die voorstelle gekyk. Sommige daarvan het beslis meriete gehad, maar die meeste was eerder stilistiese verfynings as noodsaaklike regstellings. ChatGPT het afgesluit met: “Kortom: die vertaling is bruikbaar en bevat geen ernstige verdraaiing van die oorspronklike nie. Die twee terme wat ek beslis sou regstel, is ‘gemeenskaplike’ → ‘kommunitaristiese’ en ‘versoen’ → ‘kombineer’. Die res is hoofsaaklik stilistiese verfyning en die vraag hoeveel van die oorspronklike detail jy wil behou.” :::Ek het dié twee veranderinge aangebring. Hulle was waarskynlik nie krities nie, maar ek stem saam dat die aangepaste terme in die betrokke konteks meer akkuraat is. :::Op grond van hierdie beperkte evaluasie kan ek nie fout vind met Pynappel se benadering nie. Dit bly uiteraard wenslik dat gebruikers nuwe teks self deurgaan en nie bloot die uitset van ’n taalmodel ongekontroleerd aanvaar nie. Veral skakels, eiename, vakterminologie, betekenisnuanses en die verband tussen stellings en aangehaalde bronne behoort nagegaan te word. :::Die risiko van hallusinasies is in hierdie soort taak waarskynlik laer as wanneer ’n taalmodel gevra word om nuwe inhoud uit eie kennis te skep, omdat dit hoofsaaklik ’n bestaande teks vertaal. Die risiko is egter nie nul nie. ’n Taalmodel kan steeds ’n naam verkeerd interpreteer, ’n skakel met die verkeerde persoon verbind, ’n betekenisnuanse verander, ’n term te vry vertaal, of selfs ’n stellingsverband subtiel verskuif. Die belangrike beginsel behoort dus nie te wees dat KI-vertalings sonder meer aanvaar of verwerp word nie, maar dat die uitset verifieerbaar moet wees en deur ’n gebruiker nagegaan word voordat dit as betroubare ensiklopediese teks beskou word. :::Vir my is die nuttigste aspek van Pynappel se benadering juis die deursigtigheid daarvan: die bronmateriaal is bekend, die porboodskap is beskikbaar en die vertaalproses kan deur ander gebruikers nagegaan en herhaal word. Dit maak gemeenskapskontrole moontlik en bied ’n veel beter vertrekpunt vir verantwoordelike gebruik van KI as ’n proses waarvan die instruksies en werkswyse onbekend is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:39, 24 Augustus 2026 (UTC) :::Die outeur wat inligting op Wikipedia plaas, is verplig om dit volgens die bronne wat verskaf is, te verifieer. '''Altyd.''' Dit is nie onderhandelbaar nie. Sien [[Wikipedia:Verifieerbaarheid]] en [[Wikipedia:Haal bronne aan]]. Dit is onmoontlik dat al hierdie artikels binne een dag self gelees en die inhoud volgens die bronne geverifieer is. Om somer so reuse Wikipediaartikels met KI te vertaal maak Wikipedia fakties die bron, en Wikipedia is nie 'n bron vir Wikipedia nie. Hoekom sit ander dan vir dae of self weke aan een artikel en vertaal dit stiptelik volgens die bronne wat aangegee is? Probeer maar een KI-artikel op die Duitse, Engelse of Nederlandse Wikipedia te plaas. Ek haal my bogenoemde aan, dit word op ander taalweergawes nie toegelaat nie. Wikipedia is 'n betroubare ensiklopedie en dit is ensiklopediese werk om die bronne te lees en daarvolgens die artikel te skryf. Artikels word slegs deur mense geskryf wat die bronne lees. Dit geld ook vir vertaalde artikels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:41, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] is jy seker dit geld ook vir vertaalde artikels? As 'n mens die inhoud van 'n ander taalweergawe vertaal en die aangehaalde bronne saam oorbring, dan aanvaar 'n mens dat die oorspronklike outeur die bronne nagegaan het. Ander Wikipedias het immers ook die vereistes van verifieerbaarheid en om betroubare bronne aan te haal. As daar van vertalers verwag word om elke bron na te gaan, dan sal ons wiki bitter stadig groei, en ons sal duisende artikels wat reeds geskep is en waarvan die bronne wat oorgebring is, nie weer nagegaan is nie, moet skrap. Indien dit ons beleid is, moet ons dit dalk hersien, want vertalers hier werk al jare so. Myns insiens is daar geen rede om so 'n beleid te hê nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] dat artikels nie geskep moet word met die afvoer van 'n KI wat gepor is om uit eie kennis of navorsing nuwe inhoud te skep nie. Ek kan nie sien hoe dit sin maak om die blote vertaling van teks wat reeds nagegaan is en met bronne gestaaf is, te verbied nie. Dalk moet ons dringend 'n beleid hier opstel sodat almal op dieselfde bladsy in verband met hierdie kwessie is. Terloops, Google Translate gebruik ook KI, en ek dink nie enigiemand gaan voorstel dat dit verbied moet word nie. Maar ek kan sien dat jy bekommerd is dat die nuwe volume van inhoud moeilik is om na te gaan. My voorstel daar sou wees om soos verder bo genoem en soos Sobaka reeds gedoen het, ook 'n KI te gebruik vir hierdie kontrole. Ek wil die 1&nbsp;000 artikels in [[:meta:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]], waarvan baie op afwiki na 20 jaar van afwiki se bestaan steeds saadjies is of verouderd is of foute bevat of selfs masjienvertalings is, met behulp van KI verbeter en uitbrei. Maar ek sal dit vir eers stadig vat, aangesien daar nou 'n gesprek hieroor plaasvind en ek in elk geval ander dinge het om te doen. Intussen nooi ek jou uit om na die ca. 50 artikels op [[Gebruiker:Pynappel/monster]] wat reeds met behulp van KI uitgebrei is, te gaan kyk, en oorweeg of die nuwe weergawes na uitbreiding met KI beter is as die vorige weergawes, ten spyte van enige foute wat van die Engelse weergawe oorgedra is of self deur die KI begaan is. Intussen gaan ek voort met saadjies oor poskodes in Lesotho. Ek gebruik Pywikibot hiervoor, nie 'n KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:10, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::{{Ping|Pynappel}} myns insiens geld dit veral vir vertaalde artikels, omrede Wikipedia nie 'n bron vir Wikipedia is nie. Die outeurs aan die ander kant is mos ook mense en mense maak foute. Ek sien gereeld foute op die Engelse Wikipedia of inhoud wat nie deur die genoemde bron gestaaf word nie. Ek het egter nie die tyd om hulle foute te verbeter nie, ek is reeds besig met my eie foute. ;) Kyk nou wat ek sedert dae doen, ek verskaf nog bronne vir my ou voorbladartikels en al die bronne het ek geraadpleeg. As ek vashaak met Afrikaans gebruik ek ook Google Translate, maar oorwegend skryf ek die sin dan self omdat ek nie tevrede is met die vertaling nie. Myns insiens het dit in die afgelope jare verswak. Ek vermy rekenaarvertaalde inhoud soos die pes. Ek wil Afrikaanssprekendes nie kwaad maak met onverstaanbare artikels nie. Myns insiens is dit 'n klap in die gesig vir 'n moedertaalspreker as jy sy taal nie respekteer nie en swak inhoud lewer (hier verwys ek na al die "gaantaalna"-artikels). :::::Ek raak net bekommerd oor die grote en hoeveelheid van al die KI-artikels. Ander mense neem baie tyd vir die uitbreiding van een artikel. Sien my werk vandag, drie artikels waaraan ek my vrye tyd spandeer het, al die bygevoegde bronne het ek geraadpleeg. Ek kon staat maak op die Engelse Wikipedia, maar ek doen nie, ek lees die bron. As die bron nie hulle inhoud staaf nie, dra ek dit nie oor nie. Bv. bevolkingsgetalle. Ek wil hulle in 'n amptelike bron self sien, nie op die Engelse Wikipedia nie. Ek beskou dit as "blind" om volledig op die Engelse Wikipedia te vertrou en hulle goed oor te dra sonder om die bronne te raadpleeg. Wat my betref is dit nie ensiklopediese werk nie. Lees maar net die eerste sin op [[:de:Wikipedia:Künstliche Intelligenz]]: ''Die Wikipedia ist ein Projekt mit '''von Menschen für Menschen''' recherchierten und geschriebenen Inhalten.'' :::::Google Translate: "Wikipedia is 'n projek met inhoud wat deur mense, vir mense, nagevors en geskryf is." :::::My vertaling: "Wikipedia is 'n projek met inhoud nagevors en geskryf deur mense vir mense." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:31, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::Dit lyk my waar ons verskil is oor die vertalingsproses, en hoe daardie proses moet lyk en watter hulpbronne gebruik mag word en of bronne wat oorgebring word, nagegaan moet word. In my opinie word by vertaling Wikipedia nie as 'n bron gebruik nie, want die bronteks is op sigself op bronne gebaseer, en is deur 'n mens nagevors en geskryf. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:44, 24 Augustus 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Pynappel}} lyk my die Duitse Wikipedia is streng wat vertalings betref: [[:de:Wikipedia:Übersetzungen#Wikipedia ist keine Quelle]]: ''Anderssprachige Artikel können daher zwar als Vorlage für das Erstellen eines deutschsprachigen Artikels dienen, jedoch sollte der Übersetzer selbst sicherstellen, dass sein Text durch reputable externe Quellen gedeckt ist. Das bedeutet, dass der Übersetzer alle übernommenen Inhalte auf Korrektheit prüfen sollte und auch die dafür verwendeten Quellen prüft, bevor er sie als Beleg (zum Beispiel als Einzelnachweise) angibt.'' :::::::"Anderstalige artikels mag as 'n sjabloon vir die skepping van 'n nuwe Duitse artikel dien, maar die Vertaler moet self seker maak, dat sy teks deur betroubare eksterne bronne gestaaf word. Dit beteken, dat die vertaler al die oorgeplaaste inhoud vir korrektheid moet nagaan en ook die daarvoor geraadpleegde bronne nagaan, voordat hy hulle (bv. as 'n verwysing) aanhaal." :::::::Sien, met ander woorde is die vertaler verplig om te sorg dat die teks wat hy plaas akkuraat is. Niemand anders is daarvoor verantwoordelik nie, al het 100 skrywers die oorspronklike artikel saamgestel. Jy plaas die teks, jy is verantwoordelik daarvoor. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 24 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dit is inderdaad strenger as die ''de facto'' situasie tans hier en is iets waaroor ons dan nou voor die naderende KI-storm uitsluitsel sal moet kry. Soos reeds gesê, sal ek vir eers terwyl ons hierdie onderwerp bespreek nie nuwe artikels in my monster met KI uitbrei nie. Intussen gaan ek voort met my saadjies oor poskodes in Lesotho, waarvoor ons al 20 jaar wag en ek seker is almal baie opgewonde oor is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:00, 24 Augustus 2026 (UTC) Ek stem saam met SpesBona dat die volume van die onlangse plasings ’n geldige bekommernis is. My grootste voorbehoud geld egter oor meer tegniese artikels soos [[kapasitor]] en [[waarskynlikheidsleer]], waar gespesialiseerde vakterminologie voorkom en ’n KI-vertaling maklik ’n Afrikaanse term kan kies wat taalkundig aanvaarbaar lyk, maar vakinhoudelik verkeerd of ongebruiklik is. Ongeag watter hulpmiddel vir vertaling gebruik word, behoort die hoeveelheid nuwe inhoud dus binne perke te bly wat realistiese menslike nasiening moontlik maak. Ek dink Pynappel het terselfdertyd ’n belangrike punt beet dat ons moet onderskei tussen KI wat nuwe inhoud uit eie “kennis” genereer en KI wat gebruik word as hulpmiddel om bestaande, reeds verwysde Wikipedia-inhoud te vertaal of te verbeter. Die vraag oor hoe deeglik elke oorgebringde bron weer nagegaan moet word, is waarskynlik iets waaroor ons as gemeenskap uitdruklik uitsluitsel moet kry. Dit is duidelik dat daar tans verskillende praktyke en verwagtings bestaan. Die menslike aard van die Wikimedia-projekte moet uiteraard beskerm word. Op langer termyn wil ons juis ’n moontlike [[Dooie-internetteorie|dooie-internet]] help voorkom – ’n internet waarin KI-gegenereerde inhoud oorheers, masjiene toenemend ander masjiene as bronne gebruik en oorspronklike, naspeurbare menslike kennis geleidelik onder ’n vloed sintetiese inhoud verdwyn. Wikipedia se besondere waarde lê juis daarin dat mense verantwoordelikheid aanvaar vir wat hulle skryf, vertaal, verifieer en verbeter. Dit beteken egter nie dat ons die moontlikhede wat KI bied, moet verwerp nie. Veral op ’n kleiner Wikipedia kan dit, indien dit verantwoordelik gebruik word, help om bestaande inhoud te verbeter, agterstande aan te spreek en ons kennisbasis uit te bou. Pynappel se inisiatief het in dié opsig ’n nuttige gesprek ontketen en die Afrikaanse Wikipedia nogal wakker geskud oor ’n vraag waarmee ons in elk geval toenemend gekonfronteer gaan word. Ek is daarom besig om ’n konsep, “'''Beginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI op die Afrikaanse Wikipedia'''”, op te stel. Ek sal dit binnekort plaas, nie as ’n finale beleid nie, maar as vertrekpunt vir gemeenskapsbespreking oor onder meer menslike verantwoordelikheid, bronverifiëring, vertaling, vakterminologie, deursigtigheid en die tempo waarteen KI-ondersteunde inhoud geplaas behoort te word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sien die verwante gesprek by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]. Ek stem wel saam dat, sou ons KI-ondersteunde bydraes vir 'n aantal spesifieke gebruike toelaat, die volume van bydraes te veel kan wees vir menslike bydraers om na te gaan. Daardie probleem kan dalk opgelos word deur 'n plafon op die aantal KI-ondersteunde wysigings per tipe bydrae (bv. skep van nuwe artikels of uitbreiding van bestaande artikels deur middel van vertaling) en gebruiker, asook 'n plafon op die totale aantal KI-ondersteunde bydraes vir die hele projek per maand of ander tydperk, saam met 'n kontrolelys van hierdie bydraes en of dit deur 'n mens nagegaan is. Hierdie kontrolelys kan bv. 'n kategorie wees wat deur 'n sjabloon op die bladsy gevoeg word. Die sjabloon kan ook lesers waarsku dat die artikel deur KI bygewerk is. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 26 Augustus 2026 (UTC) ::{{Ping|Pynappel}} die voordele van KI: wat die een binne sekondes kry, beteken vyf uur se werk vir die ander. Ek was vyf uur met dié goed besig en van die punte is as verkeerd bewys. KI ontneem jy nie daarvan om self die bronne te lees nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:06, 26 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dankie, ek dink die artikel is nou beter, en wanneer die volgende model op die artikel opgelei word, sal sy afvoere ook meer akkuraat wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:23, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::{{Ping|Pynappel}} dit raak die punt oor vertalings direk, aangesien die Duitse en Afrikaanse artikels identies is. Die meeste bronne is aan my bekend en ek kan die artikel daarvolgens aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::::Ek het nou uiteindelik opgevang met al die gesprekke op geselshoekie. Daar is nou baie woorde, en baie emosies oor die onderwerp. Soos ek dit sien is die hoof-kwessies: :::::# Gebruik KI vir nuwe inhoud of nie. (Lyk my meeste mense stem saam NEE). :::::# Gebruik KI vir vertalings of nie. (Die vraag lei na kwessie #3) :::::# Inhoud op afwiki wat vertaal is van 'n ander wiki vereis dat die vertaler elke bron verifieer. :::::# As ons KI gebruik om groot volume artikels/inhoud te skep, hoe gaan ons tred hou? :::::<br /> :::::Kwessie 1 dink ek nie ons hoef dit verder te bespreek nie. Maak kom ons maak dit 'n amptelike beleid. :::::Kwessie 2 hang af aan kwessie 3. :::::Kwessie 3 dink ek vereis 'n stem van al die lede van afwiki. Ek dink nie @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] se standpunt hieroor is die norm nie. :::::Kwessie 4 moet nog verder bespreek word. :::::<br /> :::::Het ek enige iets gemis? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:47, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::Gister se eksperiment by [[Bespreking:Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het juis bewys dat jy die bronne moet raadpleeg as jy 'n artikel wil vertaal. KI het probeer om foute in my vertaling te vind en misluk. Die artikel was net hier en daar verouderd; slegs een, twee klein foutjies: 'n verkeerde datum en 'n verkeerde plek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:19, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Nee, dit het die teendeel bewys: dat mense en KI foute maak. Foute word nie uitgeskakel deur 'n verbod op KI nie. Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:28, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::::Dan is mense binnekort onnodig hier. 'n Bot skryf artikels, 'n KI brei dit uit en 'n bot hou dit op datum. Dan kan ek maar iets anders doen in my vrye tyd. Soos om mense te ontmoet. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::"Dan is mense binnekort onnodig hier." Verduidelik asb. vir ons hoe jy tot hierdie gevolgtrekking kom sodat ons ook jou argument kan volg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:47, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::::My gevolgtrekking uit "Die KI gaan aanhou beter raak en gaan binnekort minder foute as mense maak." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:56, 27 Augustus 2026 (UTC) : Ek begin al hoe meer en meer ontuis hier voel... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dis eintlik net SpesBona sover wat kla. Kom ons hoor wat sê die ander. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:37, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Dieselfde gevoel hier. Al die jare vir kwaliteit in Afrikaans geoffer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:39, 27 Augustus 2026 (UTC) ::: Al julle antwoorde is spekulatief van aard bv. KI gaan verbeter. Jammer, ek is realis, antwoorde moet presies wees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 27 Augustus 2026 (UTC) == Officer's mess == Hulle sê: "An officer's mess is more than just a dining room; it is a complete building or dedicated facility where commissioned military officers eat, relax, and socialize." Wat sou dit op Afrikaans wees? Duits gebruik "Messe", maar ek twyfel of dit goed oordra na Afrikaans. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 25 Augustus 2026 (UTC) :Sou offisiersklub kon werk? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:07, 25 Augustus 2026 (UTC) ::Dit is 'n Menasie of offisiersmenasie. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 13:39, 25 Augustus 2026 (UTC) :::Dankie vir albei voorstelle. Ek vermoed "menasie" is die woord wat my ontgaan het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:04, 25 Augustus 2026 (UTC) == Werkswinkels wat deur Wikimedia ZA gefasiliteer sal word in September 2026 == Gebruikers neem kennis van die werkswinkels gedurende September 2026. Boodskap van Wikimedia ZA: “Hierdie werkswinkels sal studente, dosente en bibliotekarisse by hoër onderwysinstellings betrek en hulle bekendstel aan die basiese beginsels van die redigering van Wikipedia in alle Suid-Afrikaanse tale. Sommige deelnemers mag Afrikaans as eerstetaalsprekers wees, en die opleiding sal die volgende dek: Wat Wikipedia is Die Vyf Pilare van Wikipedia Die vertaling van bestaande artikels met behulp van die Vertaalinstrument Die skep van nuwe artikels Die byvoeg van verwysings en beelde Ons wil graag die Afrikaanse Wikipedia-gemeenskap vooraf oor hierdie werkswinkels inlig. Aangesien hierdie sessies 'n toestroming van nuwe bydraes van eerstekeerredakteurs tot gevolg kan hê, sal ons die gemeenskap se bewustheid en ondersteuning waardeer om hierdie nuwelinge gepaste leiding, geduld en goeie trou te gee soos hulle begin bydra. Komende Werkswinkels SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit Stellenbosch '''7–8 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Durban Universiteit van Tegnologie '''10–11 September 2026''' SWiP Fase 2 Jaar 2 – Universiteit van KwaZulu-Natal, Pinetown-kampus '''17–18 September 2026''' Dankie dat u ons help om te verseker dat die betrokke gemeenskap bewus is van hierdie aktiwiteite en die nuwe bydraers kan ondersteun.” [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:12, 25 Augustus 2026 (UTC) == Erfenismaand: Inheemse Taalvertaal-uitdaging == Inisiatief vir Erfenismaand vir enige belangstellendes: “Beste Wikimediane, Sluit by ons aan vir die Erfenismaand se 30-dae Inheemse Taalvertaal-uitdaging hierdie September! Help om Suid-Afrikaanse erfenis te vier deur artikels oor die teiken inheemse taal Wikipedias uit te brei en te verbeter. ;Belangrike Besonderhede Datums: 1–30 September 2026 - Teikentale: isiZulu, isiXhosa, Sesotho, Setswana, Sepedi, Xitsonga, isiSwati, Tshivenḓa, isiNdebele, en Afrikaans - Daaglikse Doelwit: Vertaal 1 artikel per dag oor Suid-Afrikaanse kookkuns, gebruike, klere, kuns, geskiedenis of letterkunde. Hoe om Deel te Neem 1. Voeg jou gebruikersnaam by die projekbladsy en sluit aan by die Geleentheidsdashboard <https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign> (Wagwoord: Heritage). 2. Kies 'n Suid-Afrikaanse erfenisartikel op Engelse Wikipedia. 3. Vertaal dit in jou teikentaal (met behulp van die Inhoudvertalingsinstrument of handmatig) en publiseer. Opleidingswerkswinkel Leer hoe om die Inhoudvertalingsinstrument en dashboard te gebruik: Datum en tyd: Saterdag, 29 Augustus 2026 | 10:00 vm. – 12:00 nm. SAST - Skakel: Sluit aan by Google Meet <https://meet.google.com/xuv-gwfo-ztq?authuser=1&hs=122> Pryse (geskenkbewyse) Top bydraers gekies op grond van vertalingskwaliteit, volledigheid en formatering: - 1ste Plek: R5,000 - 2de Plek: R3,000 - 3de Plek: R2,000 Kontak info@wikimedia.org.za Vriendelike groete WikimediaZA Nomfundo Zungu: Kommunikasie-intern” [Hier geplaas deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:15, 26 Augustus 2026 (UTC)] :@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] mag ons vir hierdie spesifieke gebeurtenis KI gebruik om die vertaling te behartig, mits ons die [[porboodskap]] wat ons gebruik het, publiseer, en met die veronderstelling dat bronne wat saam met stellings oorgebring word, reeds in die oorspronklike weergawe nagegaan is en dus nie weer individueel nagegaan hoef te word by die eerste weergawe van die vertaling nie? Gebruikers kan natuurlik enige stelling later bevraagteken en bronne nagaan en stellings wat nie geverifieer kan word nie, verwyder. Ek vra hierdie net vir praktiese redes om in staat te wees om die eerste weergawe van die vertaling te kan plaas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:13, 26 Augustus 2026 (UTC) ::My opinie is: ja, ons mag, want Wikipedia word nie as 'n bron gebruik nie, die bronne word saam oorgebring, en ander Wikipedia's vereis ook verifieerbaarheid en die aanhaal van bronne, en die KI-model word gevra om 'n nugtere vertaling te doen, nie om eie kennis te gebruik of eie navorsing te doen nie, dus is die risiko van hallusinasies laag. Natuurlik kan die oorspronklike weergawe foute bevat, en die foute word dan met die vertaling oorgebring, maar dit is 'n risiko by enige vertaling en foute kan selfs in betroubare bronne bestaan, dus is dit nie 'n risiko uniek aan KI nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:32, 26 Augustus 2026 (UTC) :::{{Ping|Sobaka|Pynappel}} Myns insiens is dit nie die doelwit van dié kompetisie om met KI-geskepte artikels mee te ding nie. Die een skryf met die hand en die ander met KI? Ek dink nie dit is billik in 'n kompetisie nie. Ek sou dit as 'n soort ''doping'' beskou. Met die hoeveelheid KI-inhoud kan mens ook nie van ander verwag om die inhoud na te gaan nie. My mening. Jou laaste aanmerking oor foute in die oorspronklike artikel is juis die rede waarom die Duitse Wikipedia van die vertaler verwag om die inhoud stiptelik na te gaan. Andersins loop jy gevaar om verkeerde inhoud te versprei. Ek beskou die vertaler steeds as verantwoordelik vir die teks wat hy plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:55, 26 Augustus 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]], ek dink ons moet hier twee sake onderskei. Eerstens is dit ’n kompetisie wat deur WikimediaZA gereël word, en ek kan dus nie namens hulle bepaal of KI-ondersteunde vertaling vir die doeleindes van die kompetisie toegelaat word of presies watter voorwaardes daarvoor geld nie. Dit sal jy verkieslik met die organiseerders moet uitgeklaar. ::::Tweedens is ons op die Afrikaanse Wikipedia nog besig om gemeenskapsbeginsels vir die verantwoordelike gebruik van KI te ontwikkel, en ek wil nie daardie gesprek vooruitloop nie. Persoonlik sien ek wel ’n belangrike onderskeid tussen die gebruik van KI as ’n vertalingshulpmiddel en die gebruik daarvan om self nuwe ensiklopediese inhoud en bronne te genereer. KI-ondersteunde vertaling behoort dus nie noodwendig uitgesluit te word nie, mits die gebruiker die finale teks self deeglik nagaan en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar. ::::Ek sou egter versigtig wees met die aanname dat bronne bloot omdat hulle uit die oorspronklike artikel oorgedra word, glad nie nagegaan hoef te word nie. Niemand verwag noodwendig dat elke bron volledig van nuuts af ondersoek moet word voordat ’n vertaling gepubliseer word nie, maar die vertaler behoort minstens seker te maak dat die vertaalde teks die oorspronklike artikel getrou weergee, dat die verwysings korrek oorgedra is en dat daar nie deur die vertaalproses nuwe stellings, betekenisverskuiwings of foutiewe terminologie ontstaan het nie. ::::Wat die publisering van die porboodskap betref, dink ek dit is ’n nuttige vorm van deursigtigheid, maar dit is iets waaroor die gemeenskap nog ’n beginsel moet vasstel. Vir hierdie spesifieke kompetisie sou ek dus voorstel dat WikimediaZA eers bevestig wat hulle reëls oor KI-gebruik is; daarna geld uiteraard steeds die Afrikaanse Wikipedia se gewone vereistes ten opsigte van kwaliteit, verifieerbaarheid en die verantwoordelikheid van die redigeerder. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:04, 26 Augustus 2026 (UTC) == Nuwe botartikels == Gemeenskap, ek mis die gemeenskapsbesluit om met nuwe botartikels te groei. Ons het byna 400 nuwe botartikels met 'n klein inligtingskassie en een sin. (As jy die res soek, moet jy die Engels lees.) Myns insiens voeg dit min waarde by, wat dink julle? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:50, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg waarde by. Ek sien nie hoe die aantal van 400 relevant is nie. Daar is poskodes in Lesotho en Sentraal-Afrikaanse Republiek waaroor 'n Afrikaanse leser mag leer, en waaroor daar regtig min bekend is, soos slegs die ligging en koördinate. Sien geen rede hoekom hierdie onderwerpe van die ensiklopedie uitgesluit moet word nie; ander weergawes sluit hierdie onderwerpe in, maar ek hoor graag ander se menings. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:14, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Gee ons asb 'n voorbeeld of 2 vd poskodes in Lesotho wat jy gedoen het. Ek kan nie veel van Kabouterbot onthou nie...ouderdom! ::PS Kabouterbot het vannag 'n fokop gemaak by [[Nana-Bakassa]] ("Koördinate: Missing latitude") ::[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:37, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] [[Hleoheng]] [[Fenyane]]. Ek moet nog die kategorieë byvoeg. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] reggemaak, dankie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) :Ek dink dit voeg net so veel waarde as al die saadjies oor plantspesies. Maak nie saak of dit nou deur 'n bot geskep is of nie. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] jou vraag is eintlik oor die nuttingheid van saadjies, en ek dink ons het daardie bespreking al baie keer gehad. :Party mense vind die artikels interessant, al is daar min inligting. Dit kan altyd verder uitgebrei word. Dit is ook goed vir ander artikels wat plekname benoem (soos 'n artikel oor 'n ramp of iets), minder rooi skakels ens. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:40, 27 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] [[Tim Curry]] is onlangs oorlede. Die artikel is ook deur 'n robot begin. Kyk hoe lyk dit vandag. Die feit dat dit deur 'n robot begin is, doen geen afbreek aan ander artikels nie, en skep 'n raamwerk vir ander gebruikers om maklik by te dra. Ek kan onthou jy het destyds ook vreeslik gekla oor die artikels oor akteurs wat deur 'n robot geskep is. Dit staan jou vry om enige artikel wat jy dink te kort is, uit te brei. En as die onderwerp jou nie interesseer nie, hoef jy nie die artikel te lees nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:41, 27 Augustus 2026 (UTC) :Intussen meer as 410. Die aantal is belangrik, aangesien kwantiteit die kwaliteit van die Afrikaanse Wikipedia raak. Daar is ook botartikels oor Russiese rajons, Australiese plaaslikeowerheidsgebied en Haïtiaanse departements. Terloops, ek het ander projekte as om 410 botartikels uit te brei. Myns insiens raak dit dieselfde tema: Ons skryf artikels '''deur mense vir mense'''. Tel asb. al die [[:Kategorie:Saadjies]] vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Wat is die verskil tussen 410 en 410&nbsp;000? Hoe raak dit die kwaliteit van ander artikels? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:48, 27 Augustus 2026 (UTC) :::Inderdaad. Niemand kla oor enwiki se kwaliteit nie, en hulle het meer as 2 miljoen saadjies. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:54, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::Hoe meer botartikels ons het, hoe meer lesers kom daarop af en sien een-sin-saadjies. Dit raak die reputasie van die hele projek. Daar is mense wat ure, maande, jare vir kwaliteit offer. Hoe aktief is die Cebuano- en Waray-Waray-Wikipedias? [[:en:Cebuano Wikipedia]], [[:de:Cebuanosprachige Wikipedia]], [[:en:Waray Wikipedia]] en [[:de:Waray-Waray-Wikipedia]] vertel baie vir my. Die botartikels het niks gehelp nie. Op die [[:en:Swedish Wikipedia#Massive deletions in robot-made articles]] het hulle intussen baie botartikels geskrap. Die Engelse Wikipedia het sewe miljoen artikels en die nodige mannekrag met dié wêreldtaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] moet ons [[Tim Curry]] skrap? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:03, 27 Augustus 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Pynappel}} Ons kan wel artikels oor mense deur mense laat skryf. Soos [[Dolly Parton]], [[Bonnie Tyler]] en [[Gunther von Hagens]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 27 Augustus 2026 (UTC) :::::::Kom ons hoor wat sê die res van die gemeenskap. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:15, 27 Augustus 2026 (UTC) : Honderde saadjies beteken nie veel nie. Dit groei nie. Kyk na die sponsies. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:51, 27 Augustus 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek stem saam dat dit dalk nie veel beteken nie, maar dit het nie noodwendig 'n negatiewe impak nie. Trouens, my punt is juis dat dit 'n goeie impak het omdat dit 'n bestaande artikel verskaf waartoe gebruikers kan bydra. Ek wonder hoeveel gebruikers wysig bestaande artikels eerder as om nuwe artikels te skep. Dit sal interessant wees om hierdie statistiek van 'n groot Wikipedia soos Engels of Duits te kry. Intussen deel ek 'n lys van artikels wat deur kabouter geskep is en wat sedertdien gegroei het. Dit is almal akteurs, vermoedelik omdat dit 'n onderwerp is waarin meer mense geïnteresseerd is, terwyl die sponse 'n baie kleiner gehoor het, maar daardie gehoor verdien steeds om artikels op Wikipedia in Afrikaans te kan raadpleeg en wysigings daarby aan te bring en ja, as hulle die vermoë het, self artikels te begin. ::* [[Shailene Woodley]] ::* [[Jenna Ortega]] ::* [[Anna Held]] ::* [[Elton John]] ::* [[IJustine]] ::* [[Sydney Sweeney]] ::* [[Beatrice Straight]] ::* [[Alec Baldwin]] ::* [[Raquel Welch]] ::* [[Timothée Chalamet]] ::* [[Rami Malek]] ::* [[George Carlin]] ::– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:20, 27 Augustus 2026 (UTC) == Voorstel: 'n Konsep-naamruimte (ns 118) == Hallo almal Ek wil graag voorstel dat ons vir die Afrikaanse Wikipedia 'n aparte '''Konsep'''-naamruimte aanvra. Dit is die ekwivalent van die Engelse ''Draft:'' (naamruimte 118). Tans het 'n onvoltooide artikel net twee tuistes: die hoofnaamruimte, waar lesers en soekenjins dit sien, of 'n gebruikersubblad of [[Wikipedia:Sandput]]. 'n Konsep-naamruimte gee 'n derde plek: * Konsepte tel nie as artikels nie en beïnvloed nie ons artikeltelling nie. * Konsepte word outomaties nie deur soekenjins geïndekseer nie, dus skaad 'n onvoltooide bladsy nie die projek se aansien nie. * Nuwelinge kan aan 'n artikel werk sonder dat dit binne minute vir verwydering genomineer word. * Wanneer die artikel gereed is, word dit eenvoudig na die hoofnaamruimte geskuif en die volledige geskiedenis bly behoue. Meer as 25 Wikipedias het reeds so 'n naamruimte. === Wat presies aangevra sal word === * Naamruimte 118 = Konsep, naamruimte 119 = Konsepbespreking * 'n Alias sodat ''Draft:'' ook na dieselfde naamruimte wys * Subbladsye aangeskakel * ''noindex'' sodat konsepte nie deur soekenjins geïndekseer word nie * Konsepte tel nie as inhoudsbladsye nie (dus nie in die artikeltelling nie) * VisualEditor beskikbaar in die nuwe naamruimte === Punte waaroor ons moet besluit === # '''Die naam.''' "Konsep" / "Konsepbespreking", of eerder "Klad" / "Kladbespreking"? Ander voorstelle is welkom. # '''Wie mag 'n konsep na die hoofnaamruimte skuif?''' Enigeen, of net gebruikers wat outomaties bevestig is (''autoconfirmed'')? # '''Verlate konsepte.''' Op die Engelse Wikipedia kan 'n konsep wat ses maande lank onaangeraak bly, verwyder word, met 'n kennisgewing aan die skepper. Wil ons iets soortgelyks, en met watter tydperk? # '''Soekresultate.''' Moet konsepte by verstek in ons interne soektog verskyn, of net wanneer 'n mens dit uitdruklik kies? === Hoe dit tegnies werk === Ons kan dit nie self aanskakel nie. Dit is 'n konfigurasieverandering aan Wikimedia se bedieners. Die pad is: # Konsensus hier op die Geselshoekie, met die besonderhede hierbo beslis. # 'n Versoek op Phabricator onder ''Wikimedia-Site-requests'', met 'n permanente skakel na hierdie bespreking (sien [[m:Requesting wiki configuration changes]]). # 'n Ontwikkelaar dien die wysiging in Gerrit in en dit word ontplooi. Dit neem gewoonlik 'n paar weke. Vir 'n kleiner wiki is 'n handjievol steunstemme genoeg: die Birmaanse Wikipedia se versoek ([[phab:T352424]]) is met twee steunstemme goedgekeur. === Alternatief === As die gemeenskap voel 'n eie naamruimte is oorbodig, kan ons byna dieselfde werkvloei kry sonder enige tegniese versoek, deur subbladsye soos ''Wikipedia:Konsepte/Artikelnaam'' te gebruik. Die verskil is dat ''noindex'' dan nie outomaties geld nie, dat konsepte nie 'n eie filter in onlangse wysigings en die soekfunksie kry nie, en dat die naam vir nuwelinge minder duidelik is. === Steun, teen, kommentaar === Ek stel voor ons hou die bespreking ten minste twee weke oop sodat almal kans kry om te reageer. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:51, 27 Augustus 2026 (UTC) :: Ek ondersteun die voorstel in beginsel. Hou vir twee weke. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:43, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Steun idee :::#Konsepartikel :::#Gebruikers wat bevestig is :::#Ses maande klink redelik :::#Net by keuse maar as iemand nou dieselfde artikel wil skep moet dit duidelik wees daar reeds ‘n konsepartikel is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:16, 28 Augustus 2026 (UTC) == Malfunction... == Die taalkundiges: beste vertaling - faal of wanfunksioneer? Of hang dit af van die gebruik van die woord? Ek verkies eersgenoemde! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 28 Augustus 2026 (UTC) :Ja, wanfunksioneer as werkwoord. Ook dalk :* nie behoorlik funksioneer nie :* foutief funksioneer :* gebrekkig funksioneer Informeel: Die masjien het begin probleme gee. :As selfstandige naamwoord: Fout :* The system experienced a hardware malfunction that caused unexpected server reboots. :: Die stelsel het 'n hardewarefout ondervind wat onverwagte herlaaie van die bediener veroorsaak het. :* Engineers traced the vehicle's sudden loss of power to an electronic control unit malfunction. :: Ingenieurs het die voertuig se skielike verlies aan krag nagespoor na 'n fout in die elektroniese beheereenheid. :[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:59, 28 Augustus 2026 (UTC) ::Volgens [https://translate.google.co.uk/ Google Translate], lui die Afrikaans vertaaling: ::*Die stelsel het 'n hardeware-wanfunksie ondervind wat onverwagte bedienerherlaai veroorsaak het. ::*Ingenieurs het die voertuig se skielike kragverlies na 'n wanfunksionering in die elektroniese beheereenheid teruggevoer. ::[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:55, 28 Augustus 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Pynappel/Konsep/Ratko Mladić|Ratko Mladić]] == Goeiedag, ek wil graag hoor of ek hierdie konsep na die hoofnaamruimte mag skuif. Dit is 'n KI-vertaling van die Engelse weergawe. Ek het nie al die bronne noukeurig deurgegaan nie, maar die resultaat lyk ooglopend korrek. Is daar enige groot probleme met die artikel wat verhoed dat dit gepubliseer kan word? Dit kan natuurlik in sy konsepvorm en na publikasie steeds gewysig word om enige foute te korrigeer of nuwe inligting by te werk. Ek hoor graag van u. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:49, 28 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Pynappel, ja dis skaflik, haal net asb al die rooi skakels in die inleiding uit. :Iets soos--- ''Sien ook: [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] en [[Bosniese Oorlog]]'' --- het geen nut nie. :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:11, 28 Augustus 2026 (UTC) ::{{uitgevoer}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:05, 28 Augustus 2026 (UTC) egrg7gsnnq22vbglmimdn7nz5s3e819 4 5338 2963311 2963125 2026-08-28T17:45:32Z Oesjaar 7467 My beskeie mening. 2963311 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia-Bladsyverwydering}} <div class="infobox" style="width:200px; padding:4px; border:1px solid #A3B1BF; background-color:#E6F2FF; vertical-align: top;"> ::[[Lêer:Gtk-go-down.svg|25px|Spring]] '''Spring na:''' * [[#Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer|Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer]] * [[#Betwisting van 'n verwydering|Betwisting van 'n verwydering]] * [[#Sien ook|Sien ook]] * [[#Verwyderingsnominasies|Huidige verwyderingsnominasies]] </div> {{argiefboks|3 | argief1 = [[/argief2024|2024]] | argief2 = [[/argief2025|2025]] | argief3 = [[/argief2026|2026]] }} == Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer == # Plaas die sjabloon {{ss|Verwyderingskandidaat}} bo-aan die genomineerde bladsy. # Vir die nominering van sjablone: om die afbeelding van sjablone nie te affekteer nie, plaas die kennisgewing tussen noinclude-hakies, soos dit: <nowiki><noinclude>{{verwyderingskandidaat}}</noinclude></nowiki>. # Noem in u wysigingsopsomming dat die bladsy vir verwydering genomineer is. # '''[http://af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Bladsyverwydering&action=edit&section=new Voeg die bladsy hier by]''' # Voeg die rede vir die nominasie by. Die proses van nominasie is nie 'n geval van "die meerderheid wen" nie. Dit is teoreties gesproke moontlik dat die meerderheid gebruikers stem om 'n artikel te behou, terwyl dit moontlik 'n voorbeeld van [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|oorspronklike navorsing]] is. In so 'n geval geniet die beleid voorkeur bo die gebruikers. Daar word egter altyd gepoog om konsensus te bereik deur die probleme van die betrokke artikel of beeld te bespreek. Dit is ook belangrik om te noem indien 'n artikel of beeld nie 'n spesifieke beleid in ag neem nie. Sodoende kan persone wat teen die nominasie gekant is die gemelde probleme hersien en poog om dit op te klaar, indien moontlik. Persone wat teen nominasies gekant is of die nominasies ondersteun, moet ook hulle teenkantings/ondersteunings met duidelik bewoorde redes voorsien. Gebruikers is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|verwyder}} ({{verwyder}}) * {{sl|hou}} ({{hou}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) * {{sl|skrapdatum|xx xxxx 20xx}} {{skrapdatum|xx xxxx 20xx}} En administrateurs by uitvoering: * {{sl|uitgevoer}} ({{uitgevoer}}) == Betwisting van 'n verwydering == Indien u nie saamstem met die verwydering van 'n artikel nie kan u die saak hier bespreek. Maak egter seker dat u vertroud is met die redes waarom die artikel verwyder is en dat u die teendeel kan bewys. Dit is raadsaam om dan ook 'n skakel te plaas van die oorspronklik debat by [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]], sodat ander gebruikers die oorspronklike redes vir nominasie en enige gesprek daaromtrent kan hersien. == Spoedige verwydering == Artikels kwalifiseer vir spoedige verwyder onder enige van die volgende redes: {{MediaWiki:Deletereason-dropdown/spoedige verwyderings}} 'n Artikel wat vir spoedige verwydering kwalifiseer, hoef nie hier vir verwydering genomineer te word nie. Plaas eenvoudig <nowiki>{{Skrap|rede}}</nowiki> bo-aan 'n betrokke artikel om dit vir spoedige verwydering te lys. 'n Gebruiker met skrapregte sal dit nagaan en indien hierdie gebruiker bepaal dat die artikel nie vir spoedige verwydering kwalifiseer nie, sal hy/sy die <nowiki>{{skrap}}</nowiki>-sjabloon van die bladsy verwyder en jou waarskynlik vra om dit hier vir verwydering te nomineer, sou jy steeds voel dat die artikel verwyder moet word. Jy kan ook in kennis gestel word van veranderinge tot enige bladsy deur dit by jou dophoulys te voeg: klik op die vyfpuntige ster tussen die knoppies "Wys geskiedenis" en "Meer" bo-aan die betrokke bladsy. == Sien ook == ''Administrateurs moet daarop let dat 'n bespreking oor die verwydering dalk ook op die betrokke artikel se besprekingsblad geplaas is.'' * [[:Kategorie:Bladsye vir verwydering]] vir bladsye wat die sjabloon het, maar dalk nie hier gelys is nie. * [http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALog&type=delete Die skraplogboek] van verwyderde bladsye. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]] vir 'n besprekings omtrent bladsye wat se nominasies vir verwydering suksesvol was. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Hou]] bevat besprekings omtrent onsuksesvolle nominasies, waar die gemeenskap besluit het om die bladsy te hou of waar geen konsensus bereik is nie. * [[Wikipedia:Argumente om te vermy tydens verwyderingsbesprekings]] == Verwyderingsnominasies == __TOC__ === [[Ziané Saayman]] === * {{verwyder}} – Geen ensiklopediese waarde nie, suiwer bemarking. Tot vanoggend toe nog nooit van die persoon gehoor nie. Groete! * {{verwyder}} – Behalwe vir die sosiale media- liedjie uit 2025 kon ek nie enige ander informasie opspoor oor die persoon nie. Dink nie sy is noemenswaardig genoeg vir 'n artikel op die Afrikaanse Wikipedia nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:17, 21 Julie 2026 (UTC) * {{hou}} – dis mos nie 'n "crime" om oor iets goeds te skryf nie. Ook, wat "bemark" sy, CD's of braaibroodjies? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:28, 24 Augustus 2026 (UTC) * {{neutraal}} – sover net bekend vir een liedjie. Op baie ander wikis is 'n "one-hit-wonder" noemenswaardig genoeg om te hou. Ek gee nie om of ons dit hou of skrap nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:29, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Husayn ibn Ali]] === * {{verwyder}} - Bestaan nie in Engels nie en slegs een bron ''Ensiklopedia van Iran''. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:54, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Skakel ingesit en inderdaad is die dood van Husayn een van die belangrikste gebeure in die Islamitiese geskiedenis. Vinnig deurgelees en kom voor of dit ooreenstem met die Engelse artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:12, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Bestaan op 90 wikis insluitend enwiki. Inhoud lyk goed vir my. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:26, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Candy crush]] === * {{verwyder}} - ek sien nie meer kans om teen KI-produkte te veg nie, Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:24, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Het dit herskryf sodat dit sin maak. Is 'n baie bekende speletjie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:29, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Een van die mees gespeelde videospeletjies ter wêreld - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:27, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Jan-Willem Breure]] === * {{Verwyder}} - sien vorige gesprek hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:11, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:22, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Isis Fashion Awards]] === * {{Verwyder}} - sien vorige gesprek hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:11, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:22, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === Konsep 5 === * {{Verwyder}} - bestaan reeds. Artikel is nie neutraal nie, gebruik eerste persoon en nie op Wikipedia standaard nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) o75644m2y59zkkplr6454e3lu29lhtd 2963313 2963311 2026-08-28T17:46:43Z Oesjaar 7467 /* Konsep 5 */ My mening. 2963313 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia-Bladsyverwydering}} <div class="infobox" style="width:200px; padding:4px; border:1px solid #A3B1BF; background-color:#E6F2FF; vertical-align: top;"> ::[[Lêer:Gtk-go-down.svg|25px|Spring]] '''Spring na:''' * [[#Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer|Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer]] * [[#Betwisting van 'n verwydering|Betwisting van 'n verwydering]] * [[#Sien ook|Sien ook]] * [[#Verwyderingsnominasies|Huidige verwyderingsnominasies]] </div> {{argiefboks|3 | argief1 = [[/argief2024|2024]] | argief2 = [[/argief2025|2025]] | argief3 = [[/argief2026|2026]] }} == Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer == # Plaas die sjabloon {{ss|Verwyderingskandidaat}} bo-aan die genomineerde bladsy. # Vir die nominering van sjablone: om die afbeelding van sjablone nie te affekteer nie, plaas die kennisgewing tussen noinclude-hakies, soos dit: <nowiki><noinclude>{{verwyderingskandidaat}}</noinclude></nowiki>. # Noem in u wysigingsopsomming dat die bladsy vir verwydering genomineer is. # '''[http://af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Bladsyverwydering&action=edit&section=new Voeg die bladsy hier by]''' # Voeg die rede vir die nominasie by. Die proses van nominasie is nie 'n geval van "die meerderheid wen" nie. Dit is teoreties gesproke moontlik dat die meerderheid gebruikers stem om 'n artikel te behou, terwyl dit moontlik 'n voorbeeld van [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|oorspronklike navorsing]] is. In so 'n geval geniet die beleid voorkeur bo die gebruikers. Daar word egter altyd gepoog om konsensus te bereik deur die probleme van die betrokke artikel of beeld te bespreek. Dit is ook belangrik om te noem indien 'n artikel of beeld nie 'n spesifieke beleid in ag neem nie. Sodoende kan persone wat teen die nominasie gekant is die gemelde probleme hersien en poog om dit op te klaar, indien moontlik. Persone wat teen nominasies gekant is of die nominasies ondersteun, moet ook hulle teenkantings/ondersteunings met duidelik bewoorde redes voorsien. Gebruikers is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|verwyder}} ({{verwyder}}) * {{sl|hou}} ({{hou}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) * {{sl|skrapdatum|xx xxxx 20xx}} {{skrapdatum|xx xxxx 20xx}} En administrateurs by uitvoering: * {{sl|uitgevoer}} ({{uitgevoer}}) == Betwisting van 'n verwydering == Indien u nie saamstem met die verwydering van 'n artikel nie kan u die saak hier bespreek. Maak egter seker dat u vertroud is met die redes waarom die artikel verwyder is en dat u die teendeel kan bewys. Dit is raadsaam om dan ook 'n skakel te plaas van die oorspronklik debat by [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]], sodat ander gebruikers die oorspronklike redes vir nominasie en enige gesprek daaromtrent kan hersien. == Spoedige verwydering == Artikels kwalifiseer vir spoedige verwyder onder enige van die volgende redes: {{MediaWiki:Deletereason-dropdown/spoedige verwyderings}} 'n Artikel wat vir spoedige verwydering kwalifiseer, hoef nie hier vir verwydering genomineer te word nie. Plaas eenvoudig <nowiki>{{Skrap|rede}}</nowiki> bo-aan 'n betrokke artikel om dit vir spoedige verwydering te lys. 'n Gebruiker met skrapregte sal dit nagaan en indien hierdie gebruiker bepaal dat die artikel nie vir spoedige verwydering kwalifiseer nie, sal hy/sy die <nowiki>{{skrap}}</nowiki>-sjabloon van die bladsy verwyder en jou waarskynlik vra om dit hier vir verwydering te nomineer, sou jy steeds voel dat die artikel verwyder moet word. Jy kan ook in kennis gestel word van veranderinge tot enige bladsy deur dit by jou dophoulys te voeg: klik op die vyfpuntige ster tussen die knoppies "Wys geskiedenis" en "Meer" bo-aan die betrokke bladsy. == Sien ook == ''Administrateurs moet daarop let dat 'n bespreking oor die verwydering dalk ook op die betrokke artikel se besprekingsblad geplaas is.'' * [[:Kategorie:Bladsye vir verwydering]] vir bladsye wat die sjabloon het, maar dalk nie hier gelys is nie. * [http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALog&type=delete Die skraplogboek] van verwyderde bladsye. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]] vir 'n besprekings omtrent bladsye wat se nominasies vir verwydering suksesvol was. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Hou]] bevat besprekings omtrent onsuksesvolle nominasies, waar die gemeenskap besluit het om die bladsy te hou of waar geen konsensus bereik is nie. * [[Wikipedia:Argumente om te vermy tydens verwyderingsbesprekings]] == Verwyderingsnominasies == __TOC__ === [[Ziané Saayman]] === * {{verwyder}} – Geen ensiklopediese waarde nie, suiwer bemarking. Tot vanoggend toe nog nooit van die persoon gehoor nie. Groete! * {{verwyder}} – Behalwe vir die sosiale media- liedjie uit 2025 kon ek nie enige ander informasie opspoor oor die persoon nie. Dink nie sy is noemenswaardig genoeg vir 'n artikel op die Afrikaanse Wikipedia nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:17, 21 Julie 2026 (UTC) * {{hou}} – dis mos nie 'n "crime" om oor iets goeds te skryf nie. Ook, wat "bemark" sy, CD's of braaibroodjies? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:28, 24 Augustus 2026 (UTC) * {{neutraal}} – sover net bekend vir een liedjie. Op baie ander wikis is 'n "one-hit-wonder" noemenswaardig genoeg om te hou. Ek gee nie om of ons dit hou of skrap nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:29, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Husayn ibn Ali]] === * {{verwyder}} - Bestaan nie in Engels nie en slegs een bron ''Ensiklopedia van Iran''. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:54, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Skakel ingesit en inderdaad is die dood van Husayn een van die belangrikste gebeure in die Islamitiese geskiedenis. Vinnig deurgelees en kom voor of dit ooreenstem met die Engelse artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:12, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Bestaan op 90 wikis insluitend enwiki. Inhoud lyk goed vir my. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:26, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Candy crush]] === * {{verwyder}} - ek sien nie meer kans om teen KI-produkte te veg nie, Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:24, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Het dit herskryf sodat dit sin maak. Is 'n baie bekende speletjie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:29, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Een van die mees gespeelde videospeletjies ter wêreld - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:27, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Jan-Willem Breure]] === * {{Verwyder}} - sien vorige gesprek hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:11, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:22, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Isis Fashion Awards]] === * {{Verwyder}} - sien vorige gesprek hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:11, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:22, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Konsep 5]] === * {{Verwyder}} - bestaan reeds. Artikel is nie neutraal nie, gebruik eerste persoon en nie op Wikipedia standaard nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Konsep 4]] === * {{Verwyder}} - bestaan reeds. Artikel is nie neutraal nie, gebruik eerste persoon en nie op Wikipedia standaard nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:46, 28 Augustus 2026 (UTC) q74nftv7bjmp0evhs4wpczmkfl8nj7g 2963322 2963313 2026-08-28T17:58:32Z Sobaka 328 /* Konsep 4 */ 2963322 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia-Bladsyverwydering}} <div class="infobox" style="width:200px; padding:4px; border:1px solid #A3B1BF; background-color:#E6F2FF; vertical-align: top;"> ::[[Lêer:Gtk-go-down.svg|25px|Spring]] '''Spring na:''' * [[#Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer|Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer]] * [[#Betwisting van 'n verwydering|Betwisting van 'n verwydering]] * [[#Sien ook|Sien ook]] * [[#Verwyderingsnominasies|Huidige verwyderingsnominasies]] </div> {{argiefboks|3 | argief1 = [[/argief2024|2024]] | argief2 = [[/argief2025|2025]] | argief3 = [[/argief2026|2026]] }} == Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer == # Plaas die sjabloon {{ss|Verwyderingskandidaat}} bo-aan die genomineerde bladsy. # Vir die nominering van sjablone: om die afbeelding van sjablone nie te affekteer nie, plaas die kennisgewing tussen noinclude-hakies, soos dit: <nowiki><noinclude>{{verwyderingskandidaat}}</noinclude></nowiki>. # Noem in u wysigingsopsomming dat die bladsy vir verwydering genomineer is. # '''[http://af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Bladsyverwydering&action=edit&section=new Voeg die bladsy hier by]''' # Voeg die rede vir die nominasie by. Die proses van nominasie is nie 'n geval van "die meerderheid wen" nie. Dit is teoreties gesproke moontlik dat die meerderheid gebruikers stem om 'n artikel te behou, terwyl dit moontlik 'n voorbeeld van [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|oorspronklike navorsing]] is. In so 'n geval geniet die beleid voorkeur bo die gebruikers. Daar word egter altyd gepoog om konsensus te bereik deur die probleme van die betrokke artikel of beeld te bespreek. Dit is ook belangrik om te noem indien 'n artikel of beeld nie 'n spesifieke beleid in ag neem nie. Sodoende kan persone wat teen die nominasie gekant is die gemelde probleme hersien en poog om dit op te klaar, indien moontlik. Persone wat teen nominasies gekant is of die nominasies ondersteun, moet ook hulle teenkantings/ondersteunings met duidelik bewoorde redes voorsien. Gebruikers is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|verwyder}} ({{verwyder}}) * {{sl|hou}} ({{hou}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) * {{sl|skrapdatum|xx xxxx 20xx}} {{skrapdatum|xx xxxx 20xx}} En administrateurs by uitvoering: * {{sl|uitgevoer}} ({{uitgevoer}}) == Betwisting van 'n verwydering == Indien u nie saamstem met die verwydering van 'n artikel nie kan u die saak hier bespreek. Maak egter seker dat u vertroud is met die redes waarom die artikel verwyder is en dat u die teendeel kan bewys. Dit is raadsaam om dan ook 'n skakel te plaas van die oorspronklik debat by [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]], sodat ander gebruikers die oorspronklike redes vir nominasie en enige gesprek daaromtrent kan hersien. == Spoedige verwydering == Artikels kwalifiseer vir spoedige verwyder onder enige van die volgende redes: {{MediaWiki:Deletereason-dropdown/spoedige verwyderings}} 'n Artikel wat vir spoedige verwydering kwalifiseer, hoef nie hier vir verwydering genomineer te word nie. Plaas eenvoudig <nowiki>{{Skrap|rede}}</nowiki> bo-aan 'n betrokke artikel om dit vir spoedige verwydering te lys. 'n Gebruiker met skrapregte sal dit nagaan en indien hierdie gebruiker bepaal dat die artikel nie vir spoedige verwydering kwalifiseer nie, sal hy/sy die <nowiki>{{skrap}}</nowiki>-sjabloon van die bladsy verwyder en jou waarskynlik vra om dit hier vir verwydering te nomineer, sou jy steeds voel dat die artikel verwyder moet word. Jy kan ook in kennis gestel word van veranderinge tot enige bladsy deur dit by jou dophoulys te voeg: klik op die vyfpuntige ster tussen die knoppies "Wys geskiedenis" en "Meer" bo-aan die betrokke bladsy. == Sien ook == ''Administrateurs moet daarop let dat 'n bespreking oor die verwydering dalk ook op die betrokke artikel se besprekingsblad geplaas is.'' * [[:Kategorie:Bladsye vir verwydering]] vir bladsye wat die sjabloon het, maar dalk nie hier gelys is nie. * [http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALog&type=delete Die skraplogboek] van verwyderde bladsye. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]] vir 'n besprekings omtrent bladsye wat se nominasies vir verwydering suksesvol was. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Hou]] bevat besprekings omtrent onsuksesvolle nominasies, waar die gemeenskap besluit het om die bladsy te hou of waar geen konsensus bereik is nie. * [[Wikipedia:Argumente om te vermy tydens verwyderingsbesprekings]] == Verwyderingsnominasies == __TOC__ === [[Ziané Saayman]] === * {{verwyder}} – Geen ensiklopediese waarde nie, suiwer bemarking. Tot vanoggend toe nog nooit van die persoon gehoor nie. Groete! * {{verwyder}} – Behalwe vir die sosiale media- liedjie uit 2025 kon ek nie enige ander informasie opspoor oor die persoon nie. Dink nie sy is noemenswaardig genoeg vir 'n artikel op die Afrikaanse Wikipedia nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:17, 21 Julie 2026 (UTC) * {{hou}} – dis mos nie 'n "crime" om oor iets goeds te skryf nie. Ook, wat "bemark" sy, CD's of braaibroodjies? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:28, 24 Augustus 2026 (UTC) * {{neutraal}} – sover net bekend vir een liedjie. Op baie ander wikis is 'n "one-hit-wonder" noemenswaardig genoeg om te hou. Ek gee nie om of ons dit hou of skrap nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:29, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Husayn ibn Ali]] === * {{verwyder}} - Bestaan nie in Engels nie en slegs een bron ''Ensiklopedia van Iran''. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:54, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Skakel ingesit en inderdaad is die dood van Husayn een van die belangrikste gebeure in die Islamitiese geskiedenis. Vinnig deurgelees en kom voor of dit ooreenstem met die Engelse artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:12, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Bestaan op 90 wikis insluitend enwiki. Inhoud lyk goed vir my. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:26, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Candy crush]] === * {{verwyder}} - ek sien nie meer kans om teen KI-produkte te veg nie, Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:24, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Het dit herskryf sodat dit sin maak. Is 'n baie bekende speletjie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:29, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Een van die mees gespeelde videospeletjies ter wêreld - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:27, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Jan-Willem Breure]] === * {{Verwyder}} - sien vorige gesprek hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:11, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:22, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Isis Fashion Awards]] === * {{Verwyder}} - sien vorige gesprek hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:11, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:22, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Konsep 5]] === * {{Verwyder}} - bestaan reeds. Artikel is nie neutraal nie, gebruik eerste persoon en nie op Wikipedia standaard nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Konsep 4]] === * {{Verwyder}} - bestaan reeds. Artikel is nie neutraal nie, gebruik eerste persoon en nie op Wikipedia standaard nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:46, 28 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:58, 28 Augustus 2026 (UTC) g23g77yvpa8iqcjw00zys1jpu6tdfuq 2963323 2963322 2026-08-28T17:59:30Z Sobaka 328 /* Konsep 5 */ 2963323 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia-Bladsyverwydering}} <div class="infobox" style="width:200px; padding:4px; border:1px solid #A3B1BF; background-color:#E6F2FF; vertical-align: top;"> ::[[Lêer:Gtk-go-down.svg|25px|Spring]] '''Spring na:''' * [[#Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer|Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer]] * [[#Betwisting van 'n verwydering|Betwisting van 'n verwydering]] * [[#Sien ook|Sien ook]] * [[#Verwyderingsnominasies|Huidige verwyderingsnominasies]] </div> {{argiefboks|3 | argief1 = [[/argief2024|2024]] | argief2 = [[/argief2025|2025]] | argief3 = [[/argief2026|2026]] }} == Hoe om 'n bladsy vir verwydering te nomineer == # Plaas die sjabloon {{ss|Verwyderingskandidaat}} bo-aan die genomineerde bladsy. # Vir die nominering van sjablone: om die afbeelding van sjablone nie te affekteer nie, plaas die kennisgewing tussen noinclude-hakies, soos dit: <nowiki><noinclude>{{verwyderingskandidaat}}</noinclude></nowiki>. # Noem in u wysigingsopsomming dat die bladsy vir verwydering genomineer is. # '''[http://af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Bladsyverwydering&action=edit&section=new Voeg die bladsy hier by]''' # Voeg die rede vir die nominasie by. Die proses van nominasie is nie 'n geval van "die meerderheid wen" nie. Dit is teoreties gesproke moontlik dat die meerderheid gebruikers stem om 'n artikel te behou, terwyl dit moontlik 'n voorbeeld van [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|oorspronklike navorsing]] is. In so 'n geval geniet die beleid voorkeur bo die gebruikers. Daar word egter altyd gepoog om konsensus te bereik deur die probleme van die betrokke artikel of beeld te bespreek. Dit is ook belangrik om te noem indien 'n artikel of beeld nie 'n spesifieke beleid in ag neem nie. Sodoende kan persone wat teen die nominasie gekant is die gemelde probleme hersien en poog om dit op te klaar, indien moontlik. Persone wat teen nominasies gekant is of die nominasies ondersteun, moet ook hulle teenkantings/ondersteunings met duidelik bewoorde redes voorsien. Gebruikers is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|verwyder}} ({{verwyder}}) * {{sl|hou}} ({{hou}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) * {{sl|skrapdatum|xx xxxx 20xx}} {{skrapdatum|xx xxxx 20xx}} En administrateurs by uitvoering: * {{sl|uitgevoer}} ({{uitgevoer}}) == Betwisting van 'n verwydering == Indien u nie saamstem met die verwydering van 'n artikel nie kan u die saak hier bespreek. Maak egter seker dat u vertroud is met die redes waarom die artikel verwyder is en dat u die teendeel kan bewys. Dit is raadsaam om dan ook 'n skakel te plaas van die oorspronklik debat by [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]], sodat ander gebruikers die oorspronklike redes vir nominasie en enige gesprek daaromtrent kan hersien. == Spoedige verwydering == Artikels kwalifiseer vir spoedige verwyder onder enige van die volgende redes: {{MediaWiki:Deletereason-dropdown/spoedige verwyderings}} 'n Artikel wat vir spoedige verwydering kwalifiseer, hoef nie hier vir verwydering genomineer te word nie. Plaas eenvoudig <nowiki>{{Skrap|rede}}</nowiki> bo-aan 'n betrokke artikel om dit vir spoedige verwydering te lys. 'n Gebruiker met skrapregte sal dit nagaan en indien hierdie gebruiker bepaal dat die artikel nie vir spoedige verwydering kwalifiseer nie, sal hy/sy die <nowiki>{{skrap}}</nowiki>-sjabloon van die bladsy verwyder en jou waarskynlik vra om dit hier vir verwydering te nomineer, sou jy steeds voel dat die artikel verwyder moet word. Jy kan ook in kennis gestel word van veranderinge tot enige bladsy deur dit by jou dophoulys te voeg: klik op die vyfpuntige ster tussen die knoppies "Wys geskiedenis" en "Meer" bo-aan die betrokke bladsy. == Sien ook == ''Administrateurs moet daarop let dat 'n bespreking oor die verwydering dalk ook op die betrokke artikel se besprekingsblad geplaas is.'' * [[:Kategorie:Bladsye vir verwydering]] vir bladsye wat die sjabloon het, maar dalk nie hier gelys is nie. * [http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALog&type=delete Die skraplogboek] van verwyderde bladsye. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Verwyder]] vir 'n besprekings omtrent bladsye wat se nominasies vir verwydering suksesvol was. * [[Wikipedia:Bladsyverwydering/Hou]] bevat besprekings omtrent onsuksesvolle nominasies, waar die gemeenskap besluit het om die bladsy te hou of waar geen konsensus bereik is nie. * [[Wikipedia:Argumente om te vermy tydens verwyderingsbesprekings]] == Verwyderingsnominasies == __TOC__ === [[Ziané Saayman]] === * {{verwyder}} – Geen ensiklopediese waarde nie, suiwer bemarking. Tot vanoggend toe nog nooit van die persoon gehoor nie. Groete! * {{verwyder}} – Behalwe vir die sosiale media- liedjie uit 2025 kon ek nie enige ander informasie opspoor oor die persoon nie. Dink nie sy is noemenswaardig genoeg vir 'n artikel op die Afrikaanse Wikipedia nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:17, 21 Julie 2026 (UTC) * {{hou}} – dis mos nie 'n "crime" om oor iets goeds te skryf nie. Ook, wat "bemark" sy, CD's of braaibroodjies? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:28, 24 Augustus 2026 (UTC) * {{neutraal}} – sover net bekend vir een liedjie. Op baie ander wikis is 'n "one-hit-wonder" noemenswaardig genoeg om te hou. Ek gee nie om of ons dit hou of skrap nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:29, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Husayn ibn Ali]] === * {{verwyder}} - Bestaan nie in Engels nie en slegs een bron ''Ensiklopedia van Iran''. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:54, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Skakel ingesit en inderdaad is die dood van Husayn een van die belangrikste gebeure in die Islamitiese geskiedenis. Vinnig deurgelees en kom voor of dit ooreenstem met die Engelse artikel. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:12, 21 Julie 2026 (UTC) * {{Hou}} - Bestaan op 90 wikis insluitend enwiki. Inhoud lyk goed vir my. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:26, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Candy crush]] === * {{verwyder}} - ek sien nie meer kans om teen KI-produkte te veg nie, Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:24, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Het dit herskryf sodat dit sin maak. Is 'n baie bekende speletjie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:29, 23 Augustus 2026 (UTC) * {{Hou}} - Een van die mees gespeelde videospeletjies ter wêreld - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:27, 24 Augustus 2026 (UTC) === [[Jan-Willem Breure]] === * {{Verwyder}} - sien vorige gesprek hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:11, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:22, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Isis Fashion Awards]] === * {{Verwyder}} - sien vorige gesprek hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:11, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:22, 27 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Konsep 5]] === * {{Verwyder}} - bestaan reeds. Artikel is nie neutraal nie, gebruik eerste persoon en nie op Wikipedia standaard nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:45, 28 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:59, 28 Augustus 2026 (UTC) === [[Konsep 4]] === * {{Verwyder}} - bestaan reeds. Artikel is nie neutraal nie, gebruik eerste persoon en nie op Wikipedia standaard nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:46, 28 Augustus 2026 (UTC) * {{Verwyder}} - [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:58, 28 Augustus 2026 (UTC) kmnmiy5u1dfv6l8gegpm2nnxwstlhae 0 5416 2963436 2260360 2026-08-29T07:58:41Z Raphicerus 213649 grondslag vir die grammatika deel 2963436 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien [[Roemene]].'' {{Inligtingskas Taal |naam=Roemeens |inheemsenaam=''limba română'' |familiekleur=Indo-Europees |state={{vlagland|Roemenië}}<br />{{vlagland|Moldowa}}<br />{{vlagland|Serwië}}<br />{{vlagland|Bulgarye}}<br />{{vlagland|Griekeland}}<br />{{vlagland|Hongarye}}<br />{{vlagland|Oekraïne}}<br />{{vlagland|Israel}} |streek=[[Suidoos-Europa]] |sprekers=24 miljoen<ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/ron |title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Romanian |publisher=[[Ethnologue]] |access-date=18 Maart 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525155837/https://www.ethnologue.com/language/ron |archive-date=25 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |rang= |skrif=[[Latynse alfabet]] |fam1=[[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] |fam2=[[Italiese tale|Italies]] |fam3=[[Romaanse tale|Romaans]] |fam4=[[Balkanromaanse tale|Balkanromaans]] |nasie={{vlagland|Europese Unie}}<br />{{vlagland|Roemenië}}<br />{{vlagland|Moldowa}} * [[Lêer:Flag of Gagauzia.svg|23px]] [[Gagaoesië]] * {{vlagland|Transnistrië}} [[Lêer:Flag of Vojvodina.svg|23px]] [[Vojvodina]]<br />[[Lêer:Flag of the Greek Orthodox Church.svg|23px]] [[Berg Athos]] |agentskap={{vlagikoon|Roemenië}} Academia Română<br />{{vlagikoon|Moldowa}} Academia de Ştiinţe a Moldovei |iso1=ro|iso2=rum/ron|iso3=ron |kaart=[[Lêer:Idioma rumano.PNG|250px|Verspreiding van Roemeens]] }} [[Lêer:Romania Graiuri.jpg|duimnael|links|Verspreiding van Roemeense [[dialek]]te in [[Roemenië]] en [[Moldowa]]]] [[Lêer:Map Roumanophone World.png|duimnael|links|Wêreldwye verspreiding van Roemeens: {{Legend|#0060B2|Ampstaal}} {{Legend|#C3D2D9|Omgangstaal}} {{Legend|#0082FF|Erkende minderheidstaal}} {{Legend|#00FA11|Minderheidstaal}}]] '''Roemeens''' (''română'', ''limba română'' [ˈlimba roˈmɨnə] {{Audio|Ro-Limba Română.ogg|luister}}, soms ook '''Dakoroemeens''' genoem) maak deel uit van die ondergroep van die Balkanromaanse tale binne die [[Romaanse tale|Romaanse taalfamilie]]. Dit is die meerderheids- en [[Amptelike taal|ampstaal]] van [[Roemenië]] en [[Moldowa]]. In Roemenië met 'n totale bevolking van 21,7 miljoen (in 2002) word Roemeens deur sowat 19,4 miljoen mense as moedertaal gepraat, terwyl 'n bykomende 10,6 miljoen Roemeenssprekendes tans in die buiteland woon. In Moldowa praat sowat 2,6 miljoen mense Roemeens, alhoewel die [[taal]] hier [[Moldawies]] genoem word. Opvallende kenmerke van Roemeens is die gemengde woordeskat waarby die basiese woordeskat merendeels uit [[Vulgêrlatyn]] oorgeneem is en aangevul word deur elemente uit Voor-Roemeense tale, uit [[Slawiese tale|Slawies]] (Dakoslawies, [[Bulgaars]], later ook [[Russies]]), uit [[Turkse tale]], [[Grieks|Nieu-Grieks]], [[Albanees]], [[Hongaars]], [[Italiaans]], [[Frans]] en talle neologismes, wat uit Griekse en [[Latyn]]se bestanddele gevorm is; 'n fonetiese spelling wat danksy die groot aantal klinkers baie ooreenkomste met Italiaans toon en van Roemeens in akoestiese opsig die mees presiese van alle Romaanse tale maak; die gebrek aan 'n vaste woordaksent; die gebruik van die bepaalde lidwoord as agtervoegsel (net soos in die aangrensende, nie-Romaanse Bulgaars) en die bewaring van 'n onsydige naas die manlike en vroulike geslag, net soos in Latyn. Roemeens word oorwegend met die [[Latynse alfabet]] geskryf, net in die omstrede gebied van [[Transnistrië]] word die [[Cyrilliese alfabet]] gebruik. == Grammatika == Sien: [[Roemeense Grammatika]] Die Roemeense taal het 5 [[Naamval|Naamvalle]]: [[Nominatief]], [[Akkusatief]], [[Genitief]], [[Datief]], en [[Vokatief]]. In praktyk neem dit drie vorms: Nominatief-Akkusatief, Genitief-Datief, en Vokatief wat selde gebruik work. Buiten naamvalle inflekteer nommer ([[Enkelvoud]] en [[Meervoud]]) ook [[Naamwoord|Naamwoorde]] en [[Byvoeglike naamwoord]]<nowiki/>e. In kontras met meeste Roemeense tale, het die Roemeense taal 3 grammatiese, nie net 2 nie (dit word beweer dat Roemeens die enigte Roemeense taal is met die onsydige geslag). Die Roemeense taal is uniek onder Roemeense tale vir die gebruik van [[Affiks|Affikse]] direk na die selfstandige naamwoord om die [[bepaalde lidwoord]] aan te dui (byvoorbeeld, ''lup'' [wolf] word ''lupul'' [die wolf]). <ref>{{Cite book |last=Gönczöl-Davies |first=Ramona |title=Romanian: an essential grammar |date=2008 |publisher=Routledge |isbn=978-0-203-43231-0 |location=Abingdon, Oxon, New York}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Romanian language}} {{Wikt-inlyn|Roemeens}} {{Interwiki|kode=ro}} {{Taalsaadjie}} {{Romaans}} {{Tale van Roemenië}} {{Tale van Hongarye}} {{Tale van Oekraïne}} {{Tale van Serwië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Berg Athos]] [[Kategorie:Gagaoesië]] [[Kategorie:Romaanse tale]] [[Kategorie:Tale van Bulgarye]] [[Kategorie:Tale van Griekeland]] [[Kategorie:Tale van Hongarye]] [[Kategorie:Tale van Israel]] [[Kategorie:Tale van Moldowa]] [[Kategorie:Tale van Oekraïne]] [[Kategorie:Tale van Roemenië]] [[Kategorie:Tale van Serwië]] [[Kategorie:Transnistrië]] [[Kategorie:Vojvodina]] grf3aoq5okrds16z1vg45lvgqmal5h0 0 5538 2963307 2941430 2026-08-28T16:35:00Z AFM 21229 /* Poësie */ 2963307 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = C.J. Langenhoven | bynaam = | beeld = CJ Langenhoven.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = C. J. Langenhoven met Mev. Langenhoven by die kerk in Oudtshoorn op die huweliksdag van hul dogter, Engela, in 1926. | geboortenaam = Cornelis Jacob Langenhoven | geboortedatum = [[13 Augustus]] [[1873]] | geboorteplek = [[Hoeko]], [[Ladismith]] | dood_datum = [[15 Julie]] [[1932]] | sterfteplek = [[Oudtshoorn]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Skrywer, redakteur, politikus | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | huweliksmaat = Lenie van Velden | kinders = Engela | webblad = | handtekening = }} '''Cornelis Jacob Langenhoven''' (* [[13 Augustus]] [[1873]] - † [[15 Julie]] [[1932]]) was ’n regsgeleerde, koerantredakteur en [[Afrikaans]]e [[skrywer]], [[digter]] en [[dramaturg]]. Hy het as skrywersname C.J. Langenhoven en '''Sagmoedige Neelsie''' gebruik. Sy rol in die [[Afrikaans (taal)|Afrikaanse]] literatuur en [[kultuurgeskiedenis]] was formidabel. As [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraadslid]] en senator speel hy ’n groot rol in die erkenning van Afrikaans as amptelike landstaal. == Lewe en werk == Cornelis Jacob Langenhoven is net na middernag in die vroeë oggendure van [[13 Augustus]] [[1873]] op die plaas Hoeko in die distrik [[Ladismith (kiesafdeling)|Ladismith]], [[Kaap]] gebore, slegs ’n paar uur nadat sy ouer broertjie (Andries Petrus Blignault Langenhoven) omgekom het in ’n brand in ’n stroois op die werf.<ref>Die vernaamste bron vir lewensbesonderhede is J.C. Kannemeyer se omvattende biografie “Langenhoven: ’n lewe”</ref> Sy oorgrootvader is Pierre Guillaume Langenhoven, wat op 17 Oktober 1755 in Duinkerken in [[Frankryk]] gebore is en in 1774 uit Franssprekende [[België]] na Suid-Afrika kom. Sy grootvader is Philip Hendrik Morkel Langenhoven (gebore 19 Januarie 1812), agtste kind van die stamvader, wat getroud is met Margaretha Maria van Koppen. Sy vader, Cornelis Jacob Zetuin Langenhoven (26 Maart 1842 – 31 Mei 1923) en sy moeder, Rachel Margaretha Susanna Blignault (30 Mei 1848 – 18 Augustus 1873), is op 10 Junie 1867 op Ladismith getroud en hy is die jongste van hulle vier kinders. Sy een broer (Andries Petrus Blignault) en suster (Margaretha Susanna Petronella) is baie jonk oorlede en slegs sy oudste broer Philip Hendrik Morkel Langenhoven bereik ook volwassenheid. Vyf dae na sy geboorte is Langenhoven se moeder oorlede en in hierdie omstandighede word hy groot by sy oom Pieter Guillaume Langenhoven (10 April 1836 – 2 Julie 1919), sy vader se ouer broer, en tante Margarita Susanna Petronella Blignault (29 Oktober 1826 – 24 Augustus 1912), sy moeder se ouer suster, wat ook op die plaas Hoeko gewoon het en vir wie hy as sy ouers aanvaar. Sy oom en tante het nie eie kinders nie, maar benewens Langenhoven het hulle nog vier aangenome kinders gehad, wie se paaie egter vroeg geskei is. Sy biologiese pa is later weer getroud, hierdie keer met Cornelia Maria Joubert. Langenhoven se skoolopleiding ontvang hy hoofsaaklik in [[Engels]], eers van ’n aantal goewernantes en dan vanaf 1883 in die nuutgestigte plaasskool op Hoeko by die Hollandse Meester Marthinus Paulus Bloemkolk. Vanaf 1888 gaan hy na die dorpskool op Ladismith waar meneer J.R. Frylinck die hoof was en in Junie 1890 kom hy eerste in die Hoërskooleksamen in die destydse [[Kaapkolonie]]. Dan gaan hy vanaf Julie 1890 skool onder mnr. C.F. Rosenow by die Riversdal Public School for Boys. Hier loseer hy aan huis van die parlementslid mnr. Daniel du Plessis Bland en hy matrikuleer in Junie 1892, waartydens hy derde op die merietelys van die Kaapkolonie geplaas word. Op skool ontwikkel hy ’n besondere voorliefde vir Latynse prosa, wat later goed te pas kom by sy studie in die regte en sy direkte en ekonomiese skryfstyl help vorm. Hy trek ook voordeel uit die studie van Macaulay se “''Essay on Milton''”. Die stylteorie wat hy later in “''Die Opdraende Pad''” ontwikkel het, is gebaseer op aantekeninge wat hy in hierdie voorgeskrewe boek gevind het. Op [[Riversdal]] stig hy ’n skooldebatsvereniging en is redakteur van die weeklikse skoolblad, wat hy onder die naam “''The Pursuit of Knowledge''” begin. Hy katkiseer en word in 1892 aangeneem by die [[NG Kerk]] op Ladismith, maar worstel vir lank met sy geloofsekerheid. In 1893 ontmoet hy die onderwyseres Helena de Vries van Prins Albert tydens ’n debatsaand wat op Ladismith gehou is en hulle raak in 1894 verloof. Vanaf die begin van 1893 studeer hy aan die Victoria-Kollege (later die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]]). Sy doelwit was om hom in die regte te bekwaam, maar Stellenbosch het nog nie ’n regsfakulteit gehad nie. Hy het dus beplan om eers die B.A.-graad op Stellenbosch te verwerf en dan óf by die South African College in Kaapstad in te skryf óf deur selfstandige studie as prokureursklerk te kwalifiseer. Hy vind die universiteitslewe vervelig en aangesien dit indertyd onnodig was om klasse by te woon om eksamens af te lê, bly hy die hele 1894 op die plaas vir selfstandige studie. Sy besluit om tuis te bly is waarskynlik ook versterk deur sy begeerte om meer tyd saam met Helena de Vries deur te bring. Aanvanklik is hy ingeskryf vir [[Engels]], [[Nederlandse Antille|Nederlands]], Latyn, [[Grieks (dubbelsinnig)|Grieks]], Logika en Sielkunde, maar hy skryf nie eksamens in Grieks en Sielkunde nie, terwyl sy uitslae in die ander vakke nie besonder goed is nie. Hy besef dat hy leiding nodig het en keer dan die volgende jaar terug kampus toe, waar hy in Junie 1895 die B.A.-graad behaal. Op universiteit het hy ’n aktiewe aandeel aan die debatsvereniging. In 1893 lewer hy as eerstejaarstudent ’n rede oor “''What shall be the future language of South Africa?''” waarin hy aandui dat hy dink dat Engels die taalstryd sal wen, dat daar geen toekoms is vir [[Nederlands]] nie en dat Afrikaans op daardie tydstip nie die vermoë bied vir intellektuele opvoeding nie, omdat dit nie ’n letterkunde het nie en slegs ’n beperkte woordeskat bevat. Vanaf 8 Julie 1895 is Langenhoven onderwyser by ’n eenmanskooltjie op die plaas Langlaagte in die Transvaalse distrik [[Heidelberg]]. Sy termyn as hoof van hierdie skooltjie is nie ’n sukses nie en hy keer in Maart 1896 terug na Hoeko. Hy bly vir ’n tyd op die familieplaas, maar vestig hom dan op Ladismith, waar hy aanvanklik private onderwys gee. ’n Paar maande na sy terugkeer uit [[Transvaal]] word sy verlowing met Helena de Vries verbreek. Hy gaan kuier dan by Anna van Velden, vir wie hy private klasse gee om haar met haar skoolwerk te help. Gou raak hy verlief op Anna se ma, die weduwee Lenie van Velden. Op 23 Februarie 1897 trou hy op Ladismith met die tien jaar ouer Magdalena Maria (Vroutjie) Hugo (in daardie stadium die weduwee Van Velden). Sy is op 12 Mei 1863 op die plaas Nobelsfontein naby Victoria-Wes gebore en is op 23 Mei 1950 oorlede. Sy het reeds vier kinders uit haar vorige huwelik gehad, drie dogters (Anna Elizabeth Christina, gebore 1882; Elizabeth Overgaauw, gebore 1886; en Magdalena Antoinette, gebore 1889) en ’n seun (Cornelis Johannes Hugo, gebore 1891). Twee van haar kinders (Dirk en Margaretha Julia) is baie jonk oorlede. Hulle bly aanvanklik in sy vrou se huis op Ladismith, maar die verhouding tussen Langenhoven en sy stiefkinders, wat by hulle inwoon, is van die begin af nie baie goed nie. Later sou dit verder versleg weens Langenhoven se drinkery en ingrypende politieke verskille. Van die einde van 1896 tot 1899 skryf Langenhoven in as kandidaat-prokureur by die firma Th. C.W. Johnson op Ladismith en hy verwerf in Junie 1899 die LL.B.-graad deur private studie aan die University of the Cape of Good Hope. Hy is nou gekwalifiseer om as beide advokaat en prokureur te werk. Op 17 Augustus 1899 word hy op die prokureursrol geplaas en begin hy as vennoot in die kantoor van J.A. Foster op Oudtshoorn. Hy is aanvanklik alleen na Oudtshoorn, maar op 18 Oktober 1899, ’n week nadat oorlog tussen die twee noordelike republieke in Suid-Afrika en Engeland verklaar is, sluit sy vrou en stiefkinders hulle by hom aan in ’n huurhuis in Hoopstraat in [[Oudtshoorn]]. Die verhouding tussen Langenhoven en Foster werk nie goed uit nie en ná twee jaar as prokureur besluit hy om as advokaat in Kaapstad te praktiseer. Op 15 Augustus 1901 word Langenhoven dan as advokaat toegelaat in Kaapstad, ’n beroep wat hy tot 13 November 1902 sonder veel sukses beoefen. Sy vrou is met sy vertrek swanger en bly in hierdie omstandighede in Oudtshoorn agter en hy sluit weer by haar aan tussen Oktober 1901 en einde Januarie 1902 om haar by te staan met die bevalling. Op 22 Desember 1901 word sy enigste dogter, Margarita Rachel Engela, gebore. Engela is later met Niko Brümmer, ’n tandarts, getroud en hulle het een seun, Guillaume. Engela is op 20 Julie 1975 in die hospitaal op Ladismith oorlede. Guillaume, wat in 1971 ’n Ph.D.-graad in Wiskunde aan die [[Universiteit van Kaapstad]] behaal het, is getroud met Laetitia Conradie en hulle het drie seuns en ’n dogter, die bekende skryfster [[Willemien Brümmer]]. In Kaapstad begin Langenhoven reeds om alkohol oormatig te gebruik, ’n probleem wat hom die res van sy lewe sou kniehalter en in die tyd van sy verwydering van sy vrou ook tot groot spanning in die huwelik lei. Hy is na die geboorte van Engela teen die einde van Januarie 1902 terug na [[Kaapstad]] om sy praktyk as advokaat voort te sit, weer met weinig sukses. In Junie 1902 keer hy terug na Oudtshoorn om een saak te behartig en is in Augustus 1902 vir ’n laaste keer Kaapstad toe. Teen November 1902 is hy terug as prokureur op Oudtshoorn, weer in Foster se kantoor, waar hy onder meer wyd bekendheid verwerf op die gebied van watergeskille. Verder hanteer hy algemene sake wat gewoonlik op ’n plattelandse prokureur se pad kom, soos testamente en erfenisse, boedelprobleme, koop- en huurkontrakte, invorderings van agterstallige skuld, dagvaardings en enkele gevalle van diefstal, bedrog, egskeiding en naamskending. Waar hulle voorheen ’n huis gehuur het, koop sy vrou in Junie 1903 die huis waaraan hy die naam Arbeidsgenot gee en waar hy die res van sy lewe woon. Vanaf einde Maart 1912 is hy nie meer voltyds in die regspraktyk nie, maar hy behartig van tyd tot tyd tot 1918 nog enkele sake. Sy stiefdogter Anna van Velden het hom bygestaan in sy kantoor in Kerkstraat en later het Allan Pocock, wat met sy stiefdogter, Bessie, getrou het, as kandidaatprokureur by hom en Foster ingeskryf. Langenhoven was tot 1928 as prokureur geregistreer, waarna hy die Wetsgenootskap van die Kaap die Goeie Hoop versoek het dat sy lidmaatskap beëindig word omdat hy totaal onaktief is in die regswese. Aanvanklik skryf hy vermaaklike verhale en gedigte in Engels, waarvan sommige gepubliseer word. Hy bemoei hom egter ook organisatories met debatsverenigings en lewer vir hierdie verenigings vroeg reeds ’n aantal samesprake in Afrikaans. In 1910 skryf hy vir die Engelse koerant ''The State'' ’n artikel oor “''The problem of the dual language in South Africa''”, waarin hy Engels eerder as Nederlands as die uiteindelike taal van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014|Suid-Afrika]] sien, ten spyte van sy klaarblyklike sterk gevoel vir Afrikaans. Die Engelse prys hierdie artikel met entoesiasme en die [[Hollandse Huis|Hollandse]] dagblaaie reageer sterk, wat hom omstreeks April of Mei 1910 noop om sterk standpunt begin in te neem vir Afrikaans, aangesien hy veral negatief was dat Nederlands die taalstryd sou wen. Hierdie nuwe ingesteldheid en standpunt vind uiting in artikels wat in ''Ons Land'', ''De Volkstem'' en ''[[Die Brandwag]]'' verskyn. Op 1 April 1912 word hy redakteur van ''Het Zuid-Westen'', ’n Oudtshoornse nuusblad, wat hy vir die volgende drie jaar, benewens artikels oor aktuele sake, as podium vir sy opvattinge oor Afrikaans gebruik. Hier is [[Sarah Goldblatt]] vanaf September 1912 sy assistent en hulle het lewenslank ’n besonder hegte verhouding. Sy word sy vertroueling, sy klankbord en waarskynlik ook sy [[minnares]], en as kuratrise van sy literêre nalatenskap het sy die Langenhoven-legende tot met haar eie dood in 1975 met drif en toewyding aan die gang gehou. Die ineenstorting van die volstruisveremark aan die begin van 1914 raak die omgewing van [[Oudtshoorn]] besonder nadelig en ''Het Zuid-Westen'' word weens finansiële probleme gedwing om op 9 Januarie 1915 te sluit. Hiermee kom sy joernalistieke loopbaan tot ’n einde, hoewel hy as Sagmoedige Neelsie steeds gereelde politieke artikels vir ''[[Die Burger]]'' skryf en ook vanaf April 1922 die weeklikse rubriek “''Aan stille waters''” behartig, welke rubrieke later in twee bundels gepubliseer word. Vanaf die sluiting van ''Het Zuid-Westen'' maak Langenhoven hoofsaaklik ’n lewe deur sy inkomste as politikus en sy inkomste uit sy skryfwerk. In ’n brief aan ''Het Zuid-Westen'' van 19 Januarie 1914 lewer Langenhoven ’n sterk pleidooi dat daar ’n nuwe lid vir Oudtshoorn in die komende Provinsiale Raadsverkiesing verkies moet word en hy stel homself voor as kandidaat. Die wyse waarop hy hom as kandidaat vir die Provinsiale Raad verkiesbaar gestel het, was nie alleen hoogs ongewoon nie, maar iets unieks in die politieke geskiedenis van Suid-Afrika. Dit tel egter in sy guns dat die kiesers nie tevrede was met die sittende lid nie en almal was moeg vir die outokratiese optrede van die administrateur, sir Frederic de Waal, en die raadslede se vrees om hom teen te gaan. Langenhoven se potensiële kiesers het geweet dat hy nie op hom sou laat trap nie. Op nominasiedag 2 Maart 1914 word hy dan ook voorgestel as kandidaat vir die Provinsiale Raad as lid van die [[Suid-Afrikaanse Party]] van Botha en Smuts. Daar was geen verdere nominasies nie; dus is hy onbestrede as verkose lid verklaar. Op 23 April van dieselfde jaar loods hy in die Provinsiale Raad ’n mosie deur waarvolgens Afrikaans as voertaal tot en met standerd vier in die [[Kruik|Kaaplandse]] skole erken word. Hierdie mosie word sonder ’n enkele teenstem aanvaar en in 1917 word Afrikaans in die hele laerskool ingevoer en vanaf 1920 ook in die hoërskool. In 1913 word hy lid van die Zuid-Afrikaansche Akademie voor Taal, Letteren en Kunst en in Julie 1914 maak hy ’n drieledige voorstel aan die Akademievergadering in Bloemfontein. Hy stel onder andere voor dat die Akademie sy goedkeuring aan onderwys in Afrikaans gee, hulp verleen met die verskaffing van leermiddels in Afrikaans en ook ’n spellingkommissie aanstel om spelling in Afrikaans te standaardiseer. Hy lewer ook sy belangwekkende toespraak oor “''Afrikaans as voertaal''” by hierdie geleentheid en dit word later met spellingwysigings opgeneem in “''Ons weg deur die wêreld''” en ook deur [[P.J. Nienaber]] opgeneem in “''Pleidooie in belang van Afrikaans Deel II''”. Hierdie toespraak is ’n hoogtepunt in sy pleidooie vir Afrikaans en dit is opvallend hoe hy telkens die abstrakte en konkrete, teorie en praktyk, uitspraak en voorbeeld met mekaar afwissel en sy standpunt by herhaling aan die hand van illustrasies uit die eg-Afrikaanse werklikheid aan die toehoorder oordra. Langenhoven word hier verkies as lid van die eerste spellingkommissie, maar sy geografiese verwydering van die res van die kommissie lei daartoe dat hy geen werklike bydrae lewer nie en in 1915 nie herverkies word nie. Kort voor hierdie vergadering van die Akademie stel hy ook sy “''Memorie aan die Afrikaanse Taalgenootskap''” op, wat mede-onderteken word deur ’n aantal joernaliste wat daarop aandring om Afrikaans as medium vir hulle beriggewing te gebruik. Hierdie uitlaatklep vind hulle wanneer die [[Naspers|Nasionale Pers]] op 18 Desember 1914 op [[Stellenbosch]] gestig word en die daaropvolgende stigting van ''Die Burger'' in Julie 1915. Baie van Langenhoven se boeke verskyn hierna by Nasionale Pers en vele bydraes van hom in ''Die Burger''. Sarah Goldblatt verhuis in 1917 na [[Kaapstad]] en word daarna Langenhoven se skakelpersoon met die Nasionale Pers, wat sy onderhandelings met die uitgewers en die koerant behartig. Langenhoven se bande met hierdie groep versterk wanneer hy vanaf 24 April 1922 ’n gereelde weeklikse rubriek in ''Die Burger'' onder die titel “''Aan stille waters''” skryf, waarvoor hy dan ook ’n meer gereelde inkomste uit sy skryfwerk verkry. Langenhoven bedank in April 1925 uit die Akademie sonder opgaaf van redes, maar in ’n brief aan Sarah Goldblatt blyk dit dat hierdie bedanking geskied as gevolg van beide politieke oorwegings (weens die sterk teenwoordigheid van ondersteuners van die [[Suid-Afrikaanse Party]]) en literêre oorwegings (die oorheersing van letterkundiges wat hul studies in die buiteland afgehandel het en opvattings oor die letterkunde gehuldig het wat Langenhoven nie aanstaan nie). Wanneer Botha en Smuts in 1915 tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] Duitswes-Afrika (tans Namibië) binneval en die rebel [[Jopie Fourie]] teregstel, ondersteun Langenhoven die politieke rigting van generaal Hertzog en verander sy alliansie in die Provinsiale Raad na die nuut gestigte [[Nasionale Party]]. Hy stig ook ’n tak van hierdie party in 1915 op Oudtshoorn en word die eerste voorsitter van hierdie tak. Redelik gou word hy ook opgeneem in die hoofbestuur van die Kaaplandse Nasionale Party en van 1929 tot sy dood is hy voorsitter, terwyl hy van die begin af lid was van die Federale Raad. In 1915 het hy hom verkiesbaar gestel vir die [[Volksraad]], waar hy Oudtshoorn sou verteenwoordig. Hy is aangewys as die Nasionale Party se kandidaat, maar het in die verkiesing van Oktober 1915 met 281 stemme teen die Suid-Afrikaanse Party se kandidaat verloor. In 1917 wen hy egter die verkiesing vir die Provinsiale Raad in Oudtshoorn en in Junie van hierdie jaar word hy ook tot die Uitvoerende Komitee van die Raad verkies. Iemand wat waardering uitspreek vir Langenhoven se politieke standpunte in hierdie tyd is die jong advokaat met boerderybelange in De Rust, S.P. le Roux. Le Roux is later Nasionale Party Kabinetsminister en Langenhoven word peetvader van sy seun, die skrywer [[Etienne Leroux]]. In 1920 word hy Volksraadslid vir Oudtshoorn wanneer hy die setel met ’n meerderheid van 225 teen die Suid-Afrikaanse Party se A.H. Mulder verower. Wat Langenhoven se vriend S.P. le Roux gevrees het, is egter nou bewaarheid. Hy was bang Langenhoven sou nie die nodige geduld aan die dag kon lê as hy in die koukus nie sy sin kon kry nie. Langenhoven was ongelukkig in die Volksraad en gefrustreerd as hy nie sy oogmerke gou genoeg kon bereik nie. Kort na die verkiesing het hy op Ladismith aan S.P. le Roux gesê hy wil terug na die Provinsiale Raad en dat sy vriend hom dan in sy plek vir die Volksraad moet beskikbaar stel. Le Roux wou egter niks weet nie. In Februarie 1921 verloor Langenhoven die setel wanneer generaal Smuts weer ’n algemene verkiesing uitroep en die Suid-Afrikaanse Party met ’n meerderheid van 115 stemme wen. Na Langenhoven se toetrede tot die politiek was sy salaris as politikus sy enigste vaste inkomste en hierdie nederlaag het beteken dat hy hierdie inkomste verloor het. Hy het dus probeer om ander werksgeleenthede te soek, aangesien die politiek ook maar wisselvallig was. In 1921 het hy sy oog op die professoraat in die regte aan die Universiteit Stellenbosch gehad, maar dit het nie gerealiseer nie. Ten spyte van bedenkinge oor sy individualisme en drankmisbruik word hy dan deur die Nasionale Party verkies as senator. Hy beklee hierdie posisie tot met sy dood, wat hom in staat stel om ook met die amptelike erkenning van Afrikaans as landstaal op 25 Mei 1925 ’n beduidende rol te speel. Hy lewer besonder invloedryke toesprake in die parlement en is lid van die parlementêre komitee wat die saak ondersoek, verskeie belanghebbendes oor die regs- en taalkwessies uitvra en ook onderhandel met moontlike teenpartye. Wanneer Langenhoven in Kaapstad was vir die Parlementsittings of Kaapstad om ander redes moes besoek, het hy gewoonlik by Sarah Goldblatt (eers in die [[Tuine, Kaapstad|Tuine]] en later in [[Mowbray]]) tuisgegaan.<ref>Kannemeyer bespreek die verhouding tussen Langenhoven en Sarah Goldblatt indringend in “Langenhoven: ’n lewe”, bladsye 645-654. Direkte aanhalings is afkomstig uit hierdie bron.</ref> Sy moes hom telkens fisiek uit die ellendes van sy drankverslawing red, soms deur hom letterlik in die huis in te dra en te verpleeg. In Sarah het Langenhoven ook ’n geestesmaat gevind. Sy was die persoon buite sy huislike kring wat die hartstog van sy ideale verstaan het, wat sy kunstenaarsiel begryp en vertroetel het en vir wie hy ten volle met sy werk kon vertrou. Die twee het deur die jare ’n drukke korrespondensie gevoer en uit die korrespondensie is dit duidelik dat daar ’n baie hegte en diep vriendskap tussen hulle was en na baie mense se mening veel meer as net vriendskap. Na Sarah se dood was daar gerugte van ’n seksuele verhouding tussen die twee, maar Jan Scannell het hierdie gerugte as onwaar afgemaak. In sy biografie van Langenhoven meen [[J.C. Kannemeyer]] egter dat Scannell die kodes wat daar in die korrespondensie tussen Langenhoven en Sarah was, kon misgekyk het. In ’n brief van 11 Januarie 1926 het Sarah geskryf dat sy alle briewe van hom noukeurig nagegaan het. Alle briewe te make met sy manuskripte, politiek en die pers het sy gehou en die ander tot niet gemaak. Terwyl sy hiermee besig was, het sy “seergekry”, want elke brief “hou ’n intieme skakel uit die verlede voor my oë, en dit vind dadelik weerklank in my geheue en hart”. Daar is verseker kodes wat gereeld in briewe tussen hulle na vore kom wat slegs begryp kan word in die lig van ’n intieme verhouding tussen hulle. Telkens in Langenhoven se briewe is daar ’n soort refrein wat daardeur loop: “Alles is beuselagtig op die een ding ná wat ek nie kan skryf nie” (7 Julie 1924); “Daar is nie ’n ding wat ek sou kan sê nie of ek moet stilbly daarvan” (13 November 1924); “Jy weet, Sub, daar is niks hiervandaan te skryf nie, of ek moet skryf wat ek nie kan skryf nie” (7 Januarie 1925); “Maar ek kan nie vir jou skryf nie want oor die een ding waar my hart vol van is, moet ek nie skryf nie” (16 Junie 1925). Langenhoven word veral onthou vir sy humoristiese en satiriese werke. Hy was 'n veelsydige skrywer wat meesterlike kort prosa en poësie geskryf het. Hy was welbekend vir sy skerp sin en sagte maniere. Hy het 'n denkbeeldige olifant geskep (baie mense wat hom geken het, kon getuig dat daar nooit 'n werklike olifant was nie<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/07/01/3/17.html | title=Staaltjies rondom die skerpsinnigheid van C.J. Langenhoven | date=17 Maart 2000 | publisher=[[Die Burger]] | archive-url=https://archive.is/20130725160110/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/07/01/3/17.html | archive-date=25 Julie 2013 | access-date=25 Julie 2013 | url-status=dead }}</ref>) genaamd ''Herrie''.<ref>[[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}}</ref> Hy het Herrie se naam in 'n klip gekerf langs die [[N12]]- nasionale hoofweg, halfpad binne-in [[Meiringspoort]], (buite Oudtshoorn). Hierdie klip staan bekend as [[Herrieklip]]. Benewens die los praatjies en gerugte was daar ander inligting wat ook meer lig op die hele saak werp. Die Pococks was doodseker dat daar ’n verhouding was. Vroutjie se kleindogter, Marjorie Pocock, was veral uitgesproke en het meer as een maal gepraat oor Langenhoven se seksuele onversadigbaarheid en onstuimighede, insluitend ’n insident met Sarah in die kantore van ''Het Zuid-Westen''. Dan het Guillaume Brümmer, Engela se seun, sy ouma en moeder een aand hoor gesels. Langenhoven se verhouding met Sarah het ter sprake gekom. Op Engela se vraag hoekom haar ma dit alles verduur het, antwoord Vroutjie: “Ek het hom liefgehad.” Sy het ook aangedui dat selfs die verhouding nie genoeg was om ’n breuk tussen hulle te bring nie, selfs nie die keer toe sy haar man en Saartjie in Arbeidsgenot op heterdaad in ’n bed betrap het nie. In Arbeidsgenot het Vroutjie vir Langenhoven die huislikheid verskaf sodat hy sy skeppingsdrang kon uitleef. Sy het met haar waardigheid, liefde en wysheid aan hom ’n vervullende huwelik en gelukkige tuiste gebied, terwyl Sarah vir hom ’n intellektuele stimulus was. Langenhoven is op Vrydag, [[15 Julie]] [[1932]] in sy huis op [[Oudtshoorn]] aan ’n [[hartaanval]] oorlede. Sy vrou is op 23 Mei 1950 oorlede en Sarah Goldblatt op 22 Mei 1975. == Skryfwerk == {{Aanhalingsboks3 |aanhaling=Die meerderheid is reg, die minderheid opreg.|bron=C.J. Langenhoven}} Behalwe sy moedertaal, Afrikaans, was Langenhoven magtig in Engels,<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 79: ''(En tussen hakies, en oor die algemeen, wil ek nou van hierdie geleentheid gebruik maak om te betuig dat my omvangryke lees en studie van die Engelse taal meer vir die vorming van my skrywe in my eie taal gedoen het as om my bloot te stel aan 'n anglisisme deur 'n onbedagsaamheid hier en daar. Engels is, soos Afrikaans, helder en reguit en saaklik. Jy sê wat jy te sê het en klaar.)''</ref> Latyn <ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl.78: ''As ek moet uitsoek onder my skuldverpligtings aan meneer Rosenow, vind ek dit moeilik om 'n kort lysie te maak, maar met die oog op die huidige doel meld ek vernaamlik twee, vereers sy deeglike voortbou op die grondslag deur meneer Frylinck gelê by die studie van die Latynse prosa. Meer en meer het hy Latyn vir my 'n lewende taal gemaak, en as ek met my werk in my eie taal blyk gegee het van begrip van die vereistes van logiese sinsbou, dan was daardie oefening in Latyn 'n groot bydraag daartoe. […] Toe ek later, as volwassene en getroude, in die regte studeer het vir die LL.B.-graad, by myself en sonder hulp, kon ek sulke Latynse werke soos die van Voet en die Pandekte van Justinianus vir my plesier lees, sonder om ooit aan die taal te dink.''</ref> en redelik ook in Duits en in Hooghollands (Nederlands).<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 59-60: ''Ons kinders is gemaak Engels praat, selfs buitekant die skool, maar nooit was daar van Meester se kant die minste poging om ons te maak Hooghollands praat nie, selfs nie met hom nie, en selfs nie in die Hollandse klasse nie. Daar by ons, soos orals elders, was dit maar 'n vanselfsprekende saak dat jy 'n Afrikaner enige vreemde taal kan leer praat maar nie Nederlands nie. […] Meester Bloemkolk had van teoretiese grammatika geen grondige logiese begrip nie. (Ek het daar 'n Hollandse spraakkuns op skool gebruik – die liewe ou [[Marinus Stucki|Stucki]] s'n. Maar dáár was ook geen stucki logika in nie.) Maar Meester het my, vir meer as die betrokke standaard van onderwys en ouderdom, deeglik Nederlands geleer. Toe ek uit sy skool weggegaan het, het ek dit seker min swakker geskryf as wat ek dit vandag kan skryf. Verder het hy my, by die skoolwerk verby, 'n menige Nederlandse boeke geleen om te lees en ek het hulle verslind. En daar is geen twyfel aan nie dat my woordeskat (wat ek vandag nog altyd te armoedig vind vir die uitdrukkings van my gedagtes) deur Nederlandse lees en studie verbeter is.''</ref> Langenhoven was gaande oor Latyn,<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 96-97:''En daarby had ek die voordeel dat ek my na hartelus kon verdiep in my lieflingsmedium, die Latynse prosa. Nie alleen het die ou Romeinse juriste 'n logiese regstelsel opgebou waarvan die politieke staatsinstellings en regsbegrippe en regspleging van die hele Westerse Europese beskawing die erfgenaam is nie. Met hulle rangskikking en terminologie het hulle 'n doeltreffende taalmasjinerie en gedagtemasjinerie vervaardig waarsonder dit moeilik is om te sien hoe selfs sulke skynbaar opsygaande geestesbedrywighede soos die verskillende natuurkundige vakke 'n medium van uitdrukking kon gevind het. Al het daardie medium nie Latyns gebly nie dan is hy die toepassing van die Latynse tradisie. Vér afwykendes, soos die Duitser en die Hollander en die Skandinawiër, het van Latyn geleer hoe om hulle eie taal vir intellektuele en wetenskaplike doeleindes bruikbaar te maak. En so, om tot die persoonlike doel terug te kom, het my Latyn my geleer om by die gebruik van eie Afrikaans die regte lyn te vat wat die kortste afstand tussen twee punte is; om oortolligheid en vertroebeling te vermy; om nie tevrede te wees met gesegdes wat niks sê nie; om my toe te lê op noukeurigheid van uitdrukking; om eenvoud en helderheid hartstogtelik ná te streef. In hierdie opsig loop die gees van die Latynse taal met die gees van Afrikaans saam, soos hy saamloop met die gees van die regswetenskap en die natuurwetenskap.''</ref> maar kon geen vat kry in die Grieks wat hy op universiteit moes leer nie.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 81: ''En dan, om nog 'n voorbeeld te noem, was Grieks een van ons onderwerpe. En net so 'n liefde ek altyd had vir Latyn, net so 'n renons had ek teen Grieks. 'n Taal moet eerlik en redelik wees. Waarvoor het hulle die ellendige aksente gaan opsit terwyl die poësie tog nie daarvolgens geskandeer word nie? En waarvoor was klem-aanduidings in daardie taal meer nodig as in enige ander – net maar om my studie te verswaar? Ook met die oorhoping van tye en deelwoorde kon ek nooit oor die weg kom nie omdat nòg boek nòg meester die logiese verskille van funksies daarvan vir my kon uitlê. Ek was geneig om te dink dat die ou Grieke self nie daardie funksies uit mekaar geken het nie. En die woordbetekenisse was nog erger. Ek soek 'n woord in die leksikon op en dan kry ek 'n bladsy vol ekwivalente, sommige daarvan lynreg die teenoorgestelde van ander. Daarom was Grieks so handig vir 'n dialektiese wapen in die metafisiese en teologiese twisgeskille, soos in die sake van ''Homoiousion'' teenoor die ''Homoousion''. Jou teëstander kon jou nooit betrap nie, net maar tussen jou stofdampe dikker stof opskop om jou eie te verdwarrel. […] Vir twee groot doeleindes het Grieks darem gedeug, omdat albei so konkreet en onbenewelbaar helder is – Homerus en die Nuwe Testament.''</ref> Grieks het hy (tydelik) bemeester deur sowel die oorspronklike werke as die Engelse vertalings te leer.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 88-89: ''Tot sover het ek redelik kans gesien om sonder buitensporige inspanning die vereiste minimum van punte te behaal. Maar daar was die ellendige Grieks. En terwyl ek in elke geval die Griekse geskiedenis, oudhede en mitologie nooit eens sou aankyk om te leer nie, en nimmer in staat sou wees om 'n Engelse sin in Grieks oor te sit nie – wat sou van my word in die ,,unseen paper"? Daar was maar een kans – ek moes my in staat maak om die ongesiene Griekse passasies wat daarin sou voorkom, voor die voet te lees. Toe het ek dan vir my 'n Griekse Nuwe Testament aangeskaf en aan die lees gegaan, beginnende by die (taalkundig-) maklike Evangelie van Johannes. Toe ek weer sien kon ek die Testament op enige plek oopslaan en vlot lees. Natuurlik was my bekendheid – 'n byna woordelikse bekendheid – met die Hollandse Testament vir my van groot diens; daar was nie twee tale buitekant voor my nie maar een binne en een buite. Daarná het ek Homerus op dieselfde manier begin, aanvanklik met 'n ,,crib" - 'n klaar Engelse vertaling – en weldra kon ek bladsye lees sonder om ooit na die vertaling te kyk. 'n Paar prosawerke, Xenophon en Plato (sy taal is baie eenvoudig, amper on-Grieks) – nie wat voorgeskryf was nie – het ek op dieselfde manier aangepak, sodat die taal vir my langsamerhand minder en minder vreemd geword het; kort-kort betrap ek my dat ek stukke-stukke lees sonder om te weet dat dit Grieks is (behalwe vir die ongerymdhede). So gaan dit met die luiaard – ek het op die ou end op my onwillige manier tien maal soveel Grieks gelees as my vlytige maters. Toe ek die Griekse ,,unseen paper" by die eksamen oopmaak, lees ek vinnig die drie lang Griekse passasies deur en daar staan nie 'n onbekende woord nie. By die deur uitgaande – anderhalfuur voor die toegelate tyd verstreke was – wys ek met my vinger na my bors en ek vorm met my lippe die klanke B.A. vir my maters wat nog met geskiedenis en oudhede sit en swoeg tot die laaste bittere einde toe.''</ref> Maar nie sonder hulp nie.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 90: ''Daar was 'n nooientjie wat my baie goedgesind was, en ek het na haar toe gegaan met die Griekse werke in die een hand en die ooreenkomstige Engelse vertalings (hulle was maklik in gedrukte boekvorm beskikbaar) in die ander. En ons het in haar tuin onder 'n vyeboom gaan sit op twee gemakstoele, twee of drie voormiddae in die loop van die week voor die eksamen; en sy het die Engels hardop gelees – sommer vlot aanneen, daar was nie tyd vir soetjies-ry oor die stampplekke nie – en ek het die Grieks bygehou. In die aande het ek die redakteurs se inleidings en voetnote deurgelees. En toe ek in die eksamenkamer kom was daar niks in die betrokke papier om oor te bekommer nie. Maar dieselfde eksamen sou ek veertien dae later nie weer kon afgelê het nie. Nou ja, ek het so gou as moontlik my solder skoongemaak van Grieks om plek te maak vir wat nuttiger was.''</ref> Hy is wel jammer dat hy nie verder Duits beoefen het nie,<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 76-77: ''Terloops meld ek dat ek, tydens my skoolgang op Ladismith, Duitse lesse geneem het by eerwaarde Carl Prozesky, omtrent die mees konsensieuse man wat ek in my lewe ontmoet het. Sy onderrig was deeglik – wat eintlik van 'n Duitser oorbodig was om te sê – en op die end van die studie kon ek redelik Duits praat en skryf – lees kan ek dit nog vandag wanneer ek buitengewoon fris en uitgerus is om mee te begin. Maar die taal het my nie so aangetrek dat ek met sy beoefening voortgegaan het nie. In alle geval, ek het nie soveel daarmee te doen gehad dat my Afrikaanse eenvoud daaronder gely het nie. In een opsig is dit jammer dat ek die Duits weggegooi het. Daarom is die Duitsers die ywerigste en volhardendste nasie op aarde omdat hulle so 'n verskriklike dissipline in hulle suielingsjare moet deurgaan by die aanleer van hulle moedertaal.''</ref> maar huldig nie dieselfde standpunt teenoor Frans nie.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 107: ''Qui s'excuse s'accuse (as ek die geykte Franse spreekwoord op geheue af reg spel. Ek is maar bly dat ek my nie moeggemaak het om Frans te leer nie. Jy kan nie in die Franse taal vloek nie; ál die vloekwoorde het alledaags geword)''.</ref> Sy bewondering vir die Nederlanders en Duitsers se taalvermoë verwoord hy in sy outobiografie, ''U dienswillige dienaar''. Hiermee benadruk hy dat by die Griekse eksamen sy Hollandse dosent geen genade sou toon tydens die merkwerk nie.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 87: ''Deur die soort rampe wat my my lewe lank gevolg het, moes dr. Van Oordt, saliger gedagtenis, juis daardie jaar Griekse eksaminator wees. Hy was 'n Hollander, sodat hy nie 'n ander se moeilikheid met 'n onmoontlike taal kon besef nie. (Hollanders en Duitsers leer sulke eenvoudige taaltjies soos Grieks en Sjinees en Russies aan as speelwerk vir ontspanning.)''</ref> In ''Loeloeraai'' laat blyk Langenhoven sy eietydse taalhouding: ''Dit was 'n goeie ding, dog ek, dat dit so getref het dat hy'' [Loeloeraai, die ruimtewese] ''sy eerste aanraking met die aarde in Suid-Afrika gevind het. Sê nou hy was in Holland of Duitsland of China te lande gekom, hoe sou hy ooit oor die onmoontlikhede van daardie ongerymde en onleerbare tale gekom het om te kan verstaan en hom verstaanbaar te maak? In Engeland sou dit nog op 'n manier kon gegaan het sovér as die taal betref, maar natuurlik daar is die mense weer onmoontlik. Met Afrikaans en Afrikaners ondervind geen vreemdeling mos ooit moeilikheid nie. Hulle met hom altemit ja.''.<ref>Langenhoven, C.J. 1923 (1941-uitgawe). ''Loeloeraai''. Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 30</ref> In Langenhoven se ''Versamelde Werke'' (1956), Deel II, bl. 127, sal die leser afkom op 'n brief gerig aan Engela wat in Latyn geskryf is. Hierdie brief het betrekking tot ''Mof en sy mense'', wat aan Engela opgedra is. Kannemeyer<ref>Kannemeyer, John Christoffel. 1995. ''Die dienswillige dienaar: 'n Langenhoven-fotoboek''. Kaapstad:Tafelberg, bl. 52</ref> se vonds, 'n vertaling deur Langenhoven self, word hiernaas gestel vir duidelikheid: {|- |Latyn |Afrikaans |- |''Engelae, filiae meae, salutem!'' | Aan Engela, my dogter, Groete! |- |''Unicum, o carissima, corpolis mei natum es.'' | Liefste, jy is die enigste kind van my liggaam. |- |''Alios quidem ex animo liberos nonnullos procreavi.'' | Ja, ek het 'n klompie ander kinders uit my gees voortgebring. |- |''Quorum ingenia permulta mala unde deducta sint scienter notum exploratumque est mihi, meipsum per vitam longam cognoscenti.'' | Hulle menigvuldige slegte eienskappe – waar die vandaan afstam, is wetenskappelik en noukeurig aan my bekend, ek wat myself deur 'n lange lewe van ondersoek ken. |- |''De bonis autem partibus eorum raris rationem afferre non possum.'' | Maar van hulle goeie dele, so skaars as die is, is ek nie in staat om rekenskap te gee nie. |- |''De avia tua matre mea, de matre tua amicissima mea, de filia mea te ipsa, de permultis aliis, vivis ac mortuis, afflatus quorum non ego dignus ad me pervaserunt, nec inter eos distinguere possum ut cuique suum tribuam.'' | Van jou oumammie, my moeder; van jou moeder, my beminde; van my dogter, jyself; van baie, baie ander, lewendes en dooies, het daar invloede wat ek nie wêrd is nie, na my toe deurgetrek, maar ek kan nie tussen hulle onderskei om aan elk die erkenning te betuig wat hom toekom nie. |- |''Hoc autem puellum (extra mala!) tuum solum est, a litera prima usque ad ultimam in oculis tuis creatum, coram te pedetentim natum.'' | Maar hierdie kindjie (buiten sy kwaad!) is jou alleen, van die eerste letter tot die laaste voor jou oë geskape, in jou teënwoordigheid stap vir stap gebore. |- |''Cape igitur quod jam ab initio tuum: filium proprium, patris nepotem, sicut non alienum adopta!'' | Neem dan wat reeds van voor af joue was – jou eie seun, jou vader se kindskind, nie as die aangenome kind van 'n vreemde nie. |- |''Simul autem accipe, o Engela, quod similiter omnino semper tuum: caritatem patris tui, C.J. Langenhoven.'' | Maar ontvang daarby wat net so goed algeheel en altyd joue reeds was – die liefde van jou vader, C.J. Langenhoven. |- |''Postscriptum: Eruditionem in capitibus sequen tibus expositam, hic celare non deceret: doctoraturus te saluto.'' | Naskrif: Dit sou nie gegaan het om die geleerdheid wat in die navolgende hoofstukke ten toon gestel is, hier te verberg nie. Dis 'n aspirant-doktor wat jou hier groet. |- |''Cura ut valeas!'' | Sorg dat jy fris bly. |- |} {{Aanhalingsboks3 |aanhaling=Moenie 'n ander beskuldig dat hy sy oë oopgehou het onder die gebed nie; hy het maar net gekyk of joue toe was. |bron=C.J. Langenhoven}} C.J. Langenhoven se bekendste werk is [[Die Stem van Suid-Afrika]] wat hy in [[1918]] geskryf het. Die musiek daarvoor is in [[1921]] deur M.L. de Villiers gekomponeer. 'n Passasie uit Die Stem vorm vandag 'n deel van die [[Volkslied van Suid-Afrika]]. Benewens dit het sy skryfloopbaan amper elke genre aangeraak, van poësie tot spookstories. Hy het verskeie werke in Afrikaans vertaal, onder andere die ''Rubaiyat of Omar Khayyam''. Hy het nuwe Afrikaanse gesegdes geskep en het selfs 'n liefdesgedig (in bogtaal) aan sy hond geskryf. Langenhoven was instrumenteel in die beweging om Afrikaans erken te kry as amptelike taal, asook as eerste taal in skole in plaas van Nederlands. Afrikaans is in [[1925]] amptelik in die parlement gebruik, en uiteindelik in [[1927]] erken as 'n amptelike taal van Suid-Afrika saam met [[Engels]]. In die negentigerjare van die negentiende eeu skryf hy nie doelgerig nie. Uit 1899 dateer ’n ongetitelde, onvoltooide handleiding in Engels oor die regte van die individu, in besonder die regte in verband met eienaarskap, besit, vervreemding, gebruik en gevangehouding. “''The life history of an ostrich''” dateer ook uit hierdie tydperk. Hierdie werk, wat in 1953 gepubliseer is, beskryf die gehele lewensiklus van die volstruis. Etlike ander werke, hoofsaaklik in Engels, word ook vroeg in die twintigste eeu deur hom geskryf. Hy begin eers laat in sy lewe met alle erns sy skryfwerk in Afrikaans beoefen en slegs enkele Afrikaanse werke verskyn voor 1910. Dit sluit in “''Ons almaal se erfenis''”, wat in die manuskrip die titel “''Rein geluk''” gehad het, asook “''Die grijsaards jeug''”. In ''De Volkstem'' van omstreeks 1908 verskyn onder andere “''Wysheid uit die rooi kole''”, “''Twee oues van dae''”, “''Die kluisenaar van die Karroo''” en “''Meester''”, almal stukke wat later in “''Ons weg deur die wêreld''” opgeneem word. Nadat hy hom bewus geword het van sy roeping om Afrikaans te bevorder, poog hy om in sy werk die volk te laat lees en lewer werk in feitlik alle genres om die groot tekort aan toepaslike leesstof aan te vul. In 1910 reeds publiseer hy “''Padlangers en zonder doekies''” (met subtitel “''’n Afrikaansche boodschap van ’n Afrikaander aan Afrikaanders''”), waarin hy betoog vir Afrikaans en so sy lewenstaak begin. Hierin toon hy op oortuigende wyse aan hoedat Afrikaans baie beter geskik is as Nederlands om Engels die stryd aan te sê. Hoewel hy eers betreklik laat bewus word van sy roeping as taalstryder en skrywer, produseer hy hierna binne minder as ’n kwarteeu ’n omvangryke oeuvre. As deel van sy bevordering van Afrikaans skryf hy ’n paar taalhandleidings wat gemik is op Engelssprekendes om hulle begrip van Afrikaans te verbeter. Een van die eerste take wat hy na 1910 in belang van Afrikaans gedoen het, was die publikasie van “''The royal road to Cape Dutch''”. Gedurende hierdie tyd was daar baie Engelstaliges en Jode in Oudtshoorn wat nie Afrikaans kon verstaan nie. Om hierdie mense in sy eie vriendekring, asook die algemene Engelstalige bevolking van Suid-Afrika te help, het hy hierdie handleiding in drie “stages” opgestel: deel I is ’n “grammar”, terwyl deel II bedoel is as “a reading primer being the farce ‘''Die trouwbelofte''’ with notes and exercises and vocabulary” en deel III beoog om ’n “advanced reader” te wees. Die eerste twee dele het by Pocock verskyn, maar die derde deel is nooit gepubliseer nie. In 1926 lewer hy “''A first guide to Afrikaans''”, gemik op Engelssprekendes wat begin om Afrikaans aan te leer. Hierdie werk word deur ’n onbekende persoon in ’n resensie in die ''Cape Times'' van 22 April 1926 en deur D.B. Bosman op 16 Junie 1926 in ''Die Burger'' negatief beoordeel. Langenhoven reageer baie skerp op Bosman se resensie en stuur etlike telegramme en ander boodskappe aan die redaksie van ''Die Burger'', waarin hy onder andere vir Bosman “’n parmant” noem wat “in Holland of Duitsland een van die doktors-tietels opgetel het wat daar rondlê”. Die redaksie van ''Die Burger'' beantwoord sy besware op rasionele gronde en plaas dan spesiaal ’n resensie van professor J.J. Smith wat aanvanklik in ''Die Huisgenoot'' verskyn het en positief is oor hierdie werk van Langenhoven. Na ’n maand gaan lê die stof, maar in hierdie tyd het Langenhoven nie een rubriek vir “''Aan stille waters''” gelewer nie. Hierdie reaksie is tipies van Langenhoven se gevoeligheid vir die kritiek van resensente wat na sy mening nie sy werk verstaan en na waarde skat nie en hy neem reeds betreklik vroeg in sy loopbaan stelling in teen hierdie doktore, professore en ander resensente wat sy lewe “vergal”. Voorin die meeste van sy latere werk verskyn die versoek “Geen resensie word gevra nie”. === Romans === Sy belangrikste bydrae is op die gebied van die prosa. Sy boeke is telkens herdruk en duisende eksemplare van elkeen is verkoop. In die twintigerjare skryf hy ’n aantal romans. Die eerste in 1921 is “''Sonde met die bure''”, waarna volg die soortgelyke satiries-humoristiese “''Doppers en Filistyne''” (1922) en “''Herrie op die ou tremspoor''” (1925). In hierdie werke spot hy met allerhande dinge in die samelewing, soos die verengelste Wenderbaails, Vroutjie se sosiale aspirasies, Engela se klere en kêrels, akademiese professore en bure se manewales, terwyl selfspot ook nie agterweë bly nie. Hierdie werke speel almal af in die bekende wêreld van die Klein Karoo en hy self is meestal as die ek-verteller in die verhale aanwesig. Hy het ook vir Vroutjie, Engela en homself as karakters gebruik. Dit alles gee aan hom die geleentheid om ’n sterk persoonlike stempel op die verhale af te druk en die vertelling te voer in die rigting wat hy verkies. In “''Sonde met die bure''” besluit Neelsie, nadat sy bure hom versondig, om te maak soos hy lekker kry. Sy vrou neul ook aldag aan hom, want dit is die tyd van Oudtshoorn se glorie met die volstruisveerbedryf en die bure se weelderige leefstyl krap aan haar. Neelsie koop ’n afgeleefde tremwa in die Kaap wat selfs agtien osse nie kan trek nie en op ’n sirkusvendusie koop hy dan ’n olifant om die gedoente te trek. Die olifant noem hy Herrie. Hierdie eiesoortige trek gaan al langs die Olifantsrivier op en veroorsaak moleste net waar hulle gaan. Die magistraat, afdelingsraad en geregtelike mag agtervolg hom, maar moet verneder die aftog blaas. In Meiringspoort vind hy eindelik vir ’n wyle rus, maar dit duur ook nie lank nie. ’n Groot reën en oorstroming bring allerhande vreemde verskynsels en skaars is die pad weer rybaar of twee deputasies besoek hom om te vra dat hy hom verkiesbaar stel. Langenhoven gebruik komieklike verdraaiings, woordspelings en paradokse om die komiese na vore te bring en met die mense van sy tyd te spot. Die “sonde-met-die-bure” motief word ’n konstante, deurlopende motief in sy werk. “''Herrie op die ou tremspoor''” is ’n vervolg op “''Sonde met die Bure''”. Oudtshoorn se weeldedae is nou verby en Neelsie se leeglêery begin vir Vroutjie verveel. Sy begin so aan hom te karring dat hy verplig is om werk te gaan soek. Hy maak ’n vergeefse besoek aan Pretoria en vele ander pogings om werk te kry, loop op niks uit nie. By ’n winkel moet hy byvoorbeeld ontdek dat sy ouderwetse eerlikheid ’n diskwalifikasie is vir die betrekking van boekhouer. So word die gewetenlose praktyke van party sakemanne tong in die kies aan die kaak gestel. Wanneer Neelsie ’n uitnodiging kry van die Universiteit van Stellenbosch om ’n reeks lesings te gee, gebruik hy die geleentheid om met akademiese geleerdheid te spot. Met die trem herhaal hy nou sy vorige reis sodat hy op Meiringspoort kan voorberei vir sy professorale taak, sonder om sonde van die bure te beleef. By sy bestemming verdiep hy hom in ’n uitgebreide versameling van sensasie-romans. Vir die Stellenbosse studente wil hy hierdie romans “met vernietigende doeltreffendheid” bespreek, want veroordeling van ander mense se werk is na sy mening die vernaamste taak van die akademiese geleerde. Hy word eindelik beloon met ’n doktorsgraad. In hierdie parodie gee hy op genotvolle wyse uiting aan sy onversoenlike haat vir akademiese fariseërs. “''Doppers en Filistyne''” is ’n vermaaklike weergawe van die gesoute Sap Stoffel Gieljam wat die rustige plaaslewe verruil vir die sonde en ergernis van die dorp net om sy vrou, Soetlief, gelukkig te hou. Stoffel moet hier saam met sy kyfagtige vrou probeer oorleef in ’n vreemde omgewing en in interaksie tree met mense van ander kulturele agtergronde en politieke oortuigings. Dit alles lei tot vele kostelike insidente, waarin die skrywer onder andere die spot dryf met verengelste Afrikaners wat hulle op hierdie manier probeer deftig voordoen. Die politiek loop ook deur, veral politieke koalisies tussen mense wat glad nie by mekaar hoort nie. Die boek word aangebied as geskryf deur Stoffel Gieljam self, met Sagmoedige Neelsie wat dit slegs nasien, foute korrigeer en persklaar maak – wat natuurlik ’n geleentheid is om te spot met die akademiese deskundiges se taal- en spellinggrille. Hy skryf verskeie ander romans van wyd uiteenlopende aard. “''Loeloeraai''” is waarskynlik die eerste wetenskapfiksie in Afrikaans en verskyn aanvanklik as vervolgverhaal in ''Die Burger''. Loeloeraai is van Venus en sy besoek aan Oudtshoorn veroorsaak groot konsternasie. Die verwikkelinge waartoe dit aanleiding gee word op Langenhoven se kenmerkende humoristies-satiriese wyse beskryf. Oom Stoffel, Herrie en Jakkals is almal weer terug in hierdie verhaal. Die magistraat probeer om die onwettige immigrant tronk toe te stuur en die regering probeer hom omkoop, terwyl die redakteur van ''Die Burger'' by Loeloeraai pleit om tog sy besondere kennis met die mense te deel ten einde aardse ellende te verminder. Loeloeraai wil egter die primitiewe aardelinge leer om eers die selfsugtige menslike natuur te tem voor hulle die werklike natuur aandurf. Hy neem dan vir Neelsie, Vroutjie en Engela op ’n reis na die maan en op reis gaan die gesprekke oor die sterrekunde, waarin Langenhoven op populêre wyse wetenskaplike besonderhede oordra. Op die maan ontdek hulle ’n tropiese landskap in ’n maangrot. Na ’n lekker piekniek keer hulle terug aarde toe en gaan Loeloeraai weer na Venus. “''Die lig van verre dae''” is ’n ligte verhaal waarin Langenhoven in die trant van die populêre avontuurverhaal inligting omtrent die eerste trekkers na die binneland weergee, waarin oom Gert met sy gesin (sy vrou Annie en dogter Johanna) in 1752 uit die Boland wegtrek na die Klein-Karoo om weg te kom van die wanbestuur van die Kompanjie. Hier beleef hulle die gevare van die binneland en word deur inheemse San beroof en oorrompel. In “''Aan stille waters''” deel Langenhoven besonderhede mee oor die ontstaan van “''Mof en sy mense''”, met subtitel “''Die badwater van Betesda''”. Twee vriende het hom aangespoor om ’n boek te skryf oor ’n hond, wat nie op kinders gemik is nie en in hierdie verhaal is honde die hoofkarakters, wat in twee kinderlose gesinne optree as trooster van teleurgestelde ouers. Fiela het ses woelige kleintjies, wat een vir een weggegee word totdat net Mof oorbly. Die Oubaas en Ounooi sterf egter tydens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griep-epidemie]] en die troue Fiela sterf dan van honger tussen hulle grafte. Frikkie van Zyl, die dokter wat die mense tydens die epidemie versorg het, neem dan vir Mof aan, maar hy word self siek van griep en skop die hondjie uit die kar. Met ’n verbryselde pootjie en ’n seer hartjie oor soveel onreg kom Mof op sy nuwe baas se plaas aangesukkel, waar hy langsamerhand ’n opgevoede en fyngevoelige hond word. Saam met sy mense eet hy die krummels van die armoede en as daar weer beter dae aanbreek word hy ’n toegewyde kinderoppasser. Terwyl die hond baie simpatiek en realisties geteken word, is die uitbeelding van sy mense se karakters en optredes minder verantwoord. “''Mof en sy mense''” word eervol vermeld tydens toekenning van die Hertzogprys vir 1926. Die eerste speurverhaal in Afrikaans is “''Donker spore''”, wat so gewild is dat dit altesaam 36 herdrukke beleef. Hierin begin die jong joernalis Sarel van Duine by ''Die Burger'' werk en sy redakteur stuur hom na die Kaapprovinsie om in Ladismith ’n moord te ondersoek waar daar in bekende spookwêreld ’n man opgehang gevind word. Die verskillende uiteensettings van die feite in die media versterk die vermoede van bonatuurlike ingryping en verhoog die spanning. Eindelik slaag Sarel om die moordenaar vas te trek, terwyl hy ook op liefdesgebied suksesvol is. Hierdie roman is een van die eerste Afrikaanse romans wat ook in ’n rolprent omskep word. In “''Die wagtende wêreld''” ontdek die Stellenbosse student Adie Adelryk na lang proefnemings ’n proses “om die atoom kunsmatig te ontbind en die snelheid van ontbinding te beheers”. So word ’n onuitputlike bron van energie beskikbaar gestel wat ’n einde kan maak aan alle ekonomiese botsings en oorloë, maar die onmiddellike vernietiging van die waarde van goud as ekonomiese ruilmiddel sal rampspoedig wees en die beskawing vernietig. Die geweldige verantwoordelikheid dwing hom om troos te soek by sy vriend, Hein de Kok, wat hom getrou bystaan. Die saak word aan die Senaat van die Universiteit voorgelê en bespreek op ’n Kabinetsitting en kapitalistiese magte en selfs die Russiese regering probeer om sy geheim te bekom. Niemand kan Adelryk egter beweeg om sy geheim te openbaar nie. Die Russiese magte slaag egter amper daarin om deur marteling Adelryk te dwing om sy geheim te openbaar. Eindelik word die sterwende Adelryk na Genève vervoer waar die saak deur die Volkebond bespreek word en daar ’n oplossing kom. Adelryk graveer sy formules op ’n goudplaat op voorwaarde dat dit in sy doodskis geplaas moet word. Onder toesig van die Volkebond moet die kis in ’n gletserskeur afgerol word, sodat die geheim eers na sewe jaar beskikbaar sal wees. Gedurende hierdie periode moet die ekonome ’n plaasvervanger vind vir goud as algemene wêreld-erkende ruilmiddel. Die titel van die roman verwys na die wêreld wat wagtend is op kennis wat hom sal verlos. Die roman dui aan dat die sedelike vooruitgang van die mens ver agtergebly het by sy tegniese bedrewenheid, met die gevaar dat die moderne mens met sy knap uitvindings die hele beskawing sal vernietig. === Kortprosa === Twee bundels spookverhale, “''Geeste op aarde''” (1924) en “''Die wandelende geraamte''” (1930), word ook uitgegee. “''Geeste op aarde''” bevat agt verhale, waarin elke verhaal meegedeel word deur die persoon wat self in aanraking gekom het met die bonatuurlike verskynsels. In die bundel is daar dan direkte waarneming en afwisseling van styl en metode. Deur suggestiewe besonderhede word daarin geslaag om die illusie te versterk dat die spookgedaantes nie willekeurig uitgedagte verskrikkinge is nie, maar dwalende geeste met menslike eienskappe. Die “geeste” is feitlik altyd op ’n sending waarin hulle ingryp in mense se lewens en die impak op mense word dan belangriker as die verskynsel self. Die skrywer berei die spanning op meesterlike wyse voor en handhaaf dit normaalweg dwarsdeur die verhaal, totdat die ontknoping op gemotiveerde wyse bekend word. “''Die Hangende Gedaantes''” is ’n hoogtepunt van stemmingskepping. Hierin hou ’n vrolike groep studente in die maanlig piekniek wanneer hulle uitgelatenheid onderbreek word deur ’n ou reisiger, wat ’n spookstorie vertel. Kort na die komiese ontknoping volg die grieselige ontdekking van twee liggame wat in die skadu hang, wat die studentepret plotseling laat oorslaan tot angs. In ’n “''Na-woord''” tot hierdie bundel sit Langenhoven sy eie opvattinge oor geestesverskynings uiteen. P.C. Schoonees beskou hierdie knap vertelde spookstories as ’n welkome aanwins vir ons volksliteratuur<ref>P.C. Schoonees in “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging”, derde druk van 1939, bladsy 494</ref> Hy volg dit op met die soortgelyke “''Die wandelende geraamte en ander verskynings''”, waarin veertien verhale opgeneem word. Hierin is daar onder meer ’n wandelende geraamte wat ’n ordentlike begrafnis vir sy tweelingbroer versoek; die spook van Vergeleë lewer ’n moordenaar aan die gereg oor; en ’n professor wat glo dat na die dood slegs totale vernietiging wag, word ’n onherkenbare spook sonder gedaante. Die fokus is dus nie om onverklaarbare geheimsinnighede te beskryf nie, want as die spook sy rol gespeel het, is die hele geval opgehelder en die raaisel opgelos. ’n Belangwekkende figuur in hierdie bundel is Koos Heyns van Uniondale wat optree as speurder in die spokewêreld, en gereeld daarin slaag om hul geheime tekens te verklaar. Abraham H. de Vries neem “''Die bouval op Wilgerdal''” uit hierdie bundel op in “''Die Afrikaanse kortverhaalboek''”. Die vryer Frans Rysselaar wil sy teenstander Petrus van Graan doodskiet om sodoende vir Emmie te kry. Sy voet haak vas en hy skiet homself per ongeluk. Emmie en Petrus se huwelik word dan deur sameloop van gebeure eintlik Petrus se begrafnis. Dit blyk later dat Frans Petrus se liggaam ingeneem het, dat die gestorwene die dag met die begrafnis aan die voet van die doodkis gestaan het en dat die mal geworde Emmie juis nie mal is nie. Die magtiging wat oom Freek het om Wilgerdal te verkoop, is ook vals. Dit is deur Frans Rysselaar geteken in die gedaante van Petrus van Graan. “''Die verdwyning van Flip Loots''” uit hierdie bundel word deur P.G. du Plessis in die versamelbundel “''Halfeeu''” opgeneem. Flip Loots en Martjie Nel is verlief op mekaar, maar Flip verdwyn nadat hy die Weilands besoek. Piet Weiland gebruik daarna sy kans om met Martjie te trou. Martjie kwyn egter en is met die geboorte van haar kind oorlede. Piet verkoop daarna die plaas, maar die nuwe koper kan dit nie uithou nie soos daar gespook word. Koos Veldkornet se hulp word ingeroep, hy gesels met die spoke en los die raaisel rondom Flip Loots se verdwyning op. In “''Die vrou voor die hek''” vertel Sybrand van Wyk van sy ontmoeting met ’n spook in Caledonskloof. Ná teenspoed moet hy in die reën en donker daar deur ry, maar voor hy by Freek Pretoors se hek kan ingaan om blyplek vir die nag, keer ’n deurskynende vrou in slegs onderklere hom voor en beduie hy moenie daar ingaan nie. Hy ry weg, maar net soos hy wil stop, is die vrou skielik weer daar om te wys dat hy nie moet uitdraai nie. Sy is weer daar om te wys waar hy by die veepos moet uitdraai en in die strooihuis kry hy weer die vrou, maar hierdie keer is dit nie haar gees nie, maar haar lyk. Haar klere het sy uitgetrek om haar kind te probeer warm hou. Hy lewe nog en Sybrand kan hom red. “''Die beste spookstories''” is ’n keuse uit Langenhoven se spookstories deur Danie Botha. Belangwekkend is “''Skaduwees van Nasaret''”, waarin godsdienstige vraagstukke behandel word. Langenhoven gee in “''U Dienswillige Dienaar''” agtergrond van sy eie geloofstwyfel en die godsdiensstryd van sy studentetyd en voeg dan daarby: “Had ek in daardie tyd maar so ’n eenvoudige boekie in die hande gekry soos my eie ‘''Skaduwees van Nasaret''’ sou dit my redding gewees het”. Twee “egte” briewe dien as inleiding en afsluiting van hierdie werk, met ses verdigte briewe as die liggaam. Die eerste brief (“''Aan ’n Jodin''”) is die inleiding, waarin Langenhoven die ontstaansgeskiedenis van die boek uiteensit en ’n verklaring gee van die titel van die werk. Ses karakters skryf dan elkeen ’n denkbeeldige brief aan ’n vriend of vreemdeling, waarin hulle mededelings maak omtrent die persoon en leerstellinge van Jesus. Die ses karakters is die Griekse wysgeer Aristarchus, Pontius Pilatus, die skrifgeleerde Zadok, die Fariseër Josias Ben-Johanan, Martha die Reine en Magdalena die Gereinigde. Deur die gedagtegang en styl tipeer Langenhoven die individualiteit van elke briefskrywer en hoewel dit waarskynlik nie sy bedoeling was nie, kwalifiseer elkeen van hierdie briewe deur sy verhaalelement en besondere hegtheid van bou ook as kortverhale, wat in hierdie vorm as van die bestes van sy tyd beskou kan word. Voorbeeld hiervan is die brief van Pilatus, waarin hy eers die moeilike omstandighede skets waarin hy in Judea diens moet doen, onder seker die moeilikste nasie op aarde, die Jode. Sy bewindhebbers stel nie soseer belang in regspleging nie as in genade. Teen hierdie agtergrond verduidelik hy dan sy optrede. Treffend beskryf is die wroeging waarmee hy sedertdien worstel, veral in die lig van die liefdevolle blik van Jesus, wat sonder veroordeling sy vonnis aangehoor het. Die boek word afgesluit met ’n brief van die skrywer aan ’n student oor die geloofstwyfel. As aanhangsel word enkele gedigte oor die geboorte en lyding van Christus, die Calvinisme en die heelal bygevoeg. In 1927 ken die Akademie die Hertzogprys vir “''Skaduwees van Nasaret''” aan Langenhoven toe (’n bekroning wat hy deel met Sangiro en Jochem van Bruggen), maar hy weier die prys, onder meer omdat “''Mof en sy mense''” die vorige jaar slegs “eervolle vermelding” ontvang het. “''Uit ’n brief van Pontius Pilatus''” uit hierdie boek word deur F.V. Lategan in die versamelbundel “''Kortpad''” opgeneem. D.F. Malherbe neem etlike prosabydraes van Langenhoven op in “''Afrikaanse letterkunde''”. Die verhaal “''Orige donkies''” is ’n herskrywing van ’n fabel van Esopus en word deur Daniel Hugo in die versamelbundel “''Tydskrif''” opgeneem. Ander versamelbundels waarin sy werk verskyn sluit in “''Vertellers''” en “''Vertellers 2''” van Merwe Scholtz. Langenhoven se onvoltooide Bybelse roman, “''Die mantel van Elia''”, word na sy dood uitgegee. Die laaste vier dae van sy lewe het hy aan hierdie roman gewerk. Hierin is Elia op pad om aan Agab te gaan verkondig dat ’n groot droogte op hande is. Op pad ontmoet hy ’n vreemdeling wat ’n Israelitiese meisie beskerm het en neem haar na haar verloofde. Die verhaal bevat breedvoerige uitweidings oor die godsdienstige ontwikkeling van die Joodse volk en vertel van die onderrig wat Elia aan die jonger profete gee. Blykbaar sou dit ’n historiese roman van die ou soort geword het. As huldeblyk aan Langenhoven is hierdie onvoltooide verhaal in faksimileevorm in sy eie handskrif uitgegee. In sy laaste lewensjaar maak Langenhoven, nog meer as vroeër, ’n intensiewe studie van die Bybel. Herhaaldelik verwys hy in sy weeklikse rubriek “''Aan Stille Waters''” na die letterkundige skoonhede van die Bybel, en in April 1932 hou hy ’n voordrag oor hierdie onderwerp op Stellenbosch. Kort daarna begin hy die Bybelverhaal oorvertel vir jongmense om hulle kennis te verbreed en vorder tot met die geskiedenis van Gideon. Die onvoltooide “''Hooftrekke van die Bybelverhaal''” word dan in sy “''Versamelde werke''” opgeneem. “''Die letterkundige skoonhede van die Bybel''” is ’n lesing wat hy in 1932 in Stellenbosch lewer, wat ook in sy “''Versamelde werke''” opgeneem word. === Ander prosa === Hy skryf ook verskeie ander vorms van prosa, meestal van didaktiese aard. “''Eenvoudige stukkies en brokkies''” (met ’n voorwoord deur F.W. Reitz) bestaan uit diverse stukkies wat hy oorspronklik veral vir gebruik by debatsverenigings geskryf het en dit word gepubliseer met die subtitel “''om in die huis te lees en om in debatsverenigings te gebruik vir resitasies, voorlesinkies, voordraggies en opvoerinkies''”. Die boekie bevat gedigte, ’n romantiese verhaal met probleemstelling, ’n kostelike brief van ouers aan hul seun op kollege, mymerings oor die verlede en die lewe, opstelle oor opvoeding en die redenaarskuns, spesiale stukke vir debatsverenigings en elf samesprake en ’n klugtige [[alleenspraak]]. Die samesprake sluit in “''Die tweetalige vonnis''”, “''Die omslagtige tant Lenie''”, “''Die kijs abaut die forro''” en “''Die ingewikkelde boodskap''”, terwyl die gedigte “''Ag wat, dis maar ’n hond''” en “''Liefdes-onsin''” insluit. Meeste van hierdie stukke is in 1914 opgeneem in “''Ons Weg deur die Wêreld''” wat in 1922 in drie afsonderlike dele herdruk is. Sy spreuke raak wyd bekend en 366 verskyn reeds in September 1912 in “''Afrikaanse verjaardagboekie''”, met ’n spreuk vir elke dag''.'' Hierdie boek word in 1925 grootliks gewysig en opnuut as “''Ons geliefde verjaarsdagboekie''” uitgegee. In 1922 vul hy die 366 spreuke in hierdie boekie met kritiese opmerkings aan en brei die aantal spreuke verder uit vir opname in “''Ons weg deur die wêreld''”, met die versamelde “''Spreuke van Langenhoven''” en <ref>Hugo, Daniel “Die Burger” 17 Mei 1995</ref>“''Spreuke van Langenhoven: ’n keuse''” <ref>Pheiffer, Roy “Insig” Mei 1995</ref>wat later apart gepubliseer word. Die spreuke is ’n pittige samevatting van die skrywer se lewenswysheid. Daar is raak opmerkings, wat getuig van ’n helder, logiese gedagtegang, diep selfkennis en ’n uitgebreide ervaring. Nuwe waarhede word op treffende wyse uitgedruk en ou waarhede in ’n nuwe, oorspronklike vorm. ’n Groot aantal onderwerpe kom onder die loep, soos vriendskap en buurskap, deugde en ondeugde, spaarsaamheid en verkwisting, waarheidsliefde en leuenagtigheid. Hierdie spreuke bevat baie pitkos vir ernstige oordenking. “''Ons weg deur die wêreld''”<ref>Leipoldt, C. Louis in Kannemeyer, J.C. (red.) “Kritiese aanloop” Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref> verskyn aanvanklik in 1914, maar word daarna telkemale hersien, aangevul en in verskillende dele heruitgegee. Die eerste uitgawe bevat “''Stukkies en brokkies''” as ’n geheel, aangevul met nuwe verse, verhale, spreuke en preke. In die tweede druk van 1919 voeg hy sy rede oor “''Afrikaans as voertaal''” by. Met die derde druk van 1922, wat uit drie dele bestaan, kry hierdie werk sy finale beslag deurdat verskeie vroeë gedigte weggelaat, ’n verdere pleitrede vir Afrikaans bygevoeg en ’n aantal spreuke deur kritiese en relativerende opmerkings in ’n ander lig gestel word. Die werk omvat nou verskeie verhale, essays, sketse, samesprake, fantasieë en verse, asook aforismes en spreuke. Die inhoud is grotendeels didakties van aard. Deel I bestaan uit “''Verhaaltjies en karaktersketse''”, “''Ligte leekprekies''” en “''Samesprake en ’n alleenspraak''”. “''Verhaaltjies en karaktersketse''” handel onder andere met die sonde-met-die-bure motief wat reeds blyk uit die geestige “''’n Brief van sy ouers aan Jan op die Kollege''”. Laasgenoemde brief word deur F.V. Lategan in die versamelbundel “''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal''” opgeneem. Ander gewilde temas uit sy werk, soos die hond (“''Twee oues van dae''”), die kluisenaarsfiguur (“''Die kluisenaar van die Karro''”) en die spot met Nederlands (“''Meester''”) is ook reeds hier aanwesig. In die “''Ligte Leekprekies”'' is daar byvoorbeeld ’n preek vir kinders oor wedywer: “As julle nie weet wat kompetisie is nie, soek ’n handvol koring en gooi die vir ’n klompie hoenders. Dan sal julle kompetisie sien”. Die verskille tussen hoender- en mens-kompetisie word dan uitgewerk na aanleiding van wedywer op sportgebied. In “’n ''Preek vir Nooiens''” word die deugde van die voorouers teenoor die hedendaagse nuwighede geplaas en die vergelyking val nie ten gunste van die laaste uit nie. Die bundel word afgesluit met elf samesprake en ’n monoloog wat geskryf is met die oog op debatsaande. Hieronder is die bestes “''Die ingewikkelde boodskap''”, “''Die tweetalige vonnis''” en “''Die kys abaut die forro''” (sien die bespreking van sy dramas). Deel II bevat spreuke, fantasieë en versies. “''Duisend spreuke''” bestaan uit 732 “''Besproke Spreuke''” waar hy kommentaar verskaf op die spreuk om die betreklikheid daarvan te belig of met humor homself in die spreuk te betrek, en die res “''Onbesproke Spreuke''”, waar hy slegs die spreuke verskaf. Deur die gebruik van Stoffel Gieljam in die “''Besproke spreuke''” kry die skrywer die geleentheid om telkens op die relatiwiteit en dubbelkantigheid van ’n stuk “waarheid” te wys en om homself in die hekeling te betrek. In beide gedeeltes staan mens telkens verstom deur die diep lewens- en mensekennis. Hierdie deel bevat ook ’n aantal “''Fantasieë''” waarin onder meer naïewe personae, soos die watersloot, wa en berg, as sprekers optree. Die derde afdeling van hierdie deel bevat gedigte, waaronder “''Die mot en die kers''”. In Deel III, waaraan die boek sy naam ontleen, tree Langenhoven op as ’n gids op “''Ons weg deur die Wêreld''”. In ’n honderd kort prekies, elkeen voorsien van ’n pittige teks, word ’n groot verskeidenheid onderwerpe behandel. Daar is preke oor die mode, dronkenskap, skindery, politiek, sedelike kwessies, die eksamenstelsel, opvoeding, skuld, skynheiligheid, liefdadigheid, eerlikheid, borgstaan, godsdiens, die dood. Ook maatskaplike vraagstukke, soos die verhouding tussen kapitaal en arbeid word bespreek. Op sy weg deur die wêreld vind hy baie dinge wat verkeerd is, maar tog bly hy optimisties: “Laat ons moed hou, maat, die ou wêreld is darem nie so sleg nie!” Hierdie deel bevat ook “''Afrikaans as voertaal''”, “''De heilige ennen van Rehum en Simsai''”, ’n pleidooi in Nederlands vir die invoering van Afrikaans as kerktaal, en ’n afdeling “''Honderd prekies''”, wat meermale ontstaan uit een van sy spreuke. Arthur van der Lingen, ’n weldoener van die Akademie, laat in sy testament geld agter waarmee vyf jaar na sy dood die vyf beste letterkundige werke in Afrikaans tot op daardie stadium bekroon moet word. Die keurkomitee wys in 1929 “''Ampie I en II''” van Jochem van Bruggen, “''Uit oerwoud en vlakte''” van Sangiro, “''Oom Gert vertel en ander gedigte''” van C. Louis Leipoldt, “''Die vlakte en ander gedigte''” van Jan F.E. Celliers en “''Ons weg deur die wêreld''” van Langenhoven aan. Langenhoven weier hierdie toekenning, omdat sy werk slegs vyfde gelys word in die aankondiging. In “''Die opdraende pad''” bundel hy vyf voordragte, waarin hy op populêre wyse sosiale, politieke, wetenskaplike en letterkundige vraagstukke behandel. Met die Stellenbosse studente gesels hy oor “''Belangstelling''”, met die A.C.V.V. oor “''Inkomste en Uitgawe''”. Daar is ‘lange aaneenskakelings van logiese redenasie-kettings’. Die onderdele van elke onderwerp word behandel, meestal aan die hand van ’n aanskoulike beeld. Die skilpad word byvoorbeeld met goeie gevolg gebruik as beeld in “''Die Krag van ’n Nasie''”. Die aanwending van konkrete beelde word dan ook in die voordrag oor “''Letterkundige Styl''” as een van die geheime van sukses genoem. Die titel van die bundel wil te kenne gee dat die pad wat die jeug van Suid-Afrika moet bewandel, opdraand is, maar bo-op die hoogte is daar skatte wat nie deur mot of roes verteer word nie. “''Aan stille waters I en II''” is versamelings van sy rubrieke wat oor die jare in ''Die Burger'' verskyn het. Die titel is misleidend, aangesien hy meermale strydlustig ’n saak aanvoor of hom skerp krities uitspreek oor sake, onder andere oor kritici van sy letterkundige werk. Uit hierdie rubrieke word twee keuses gepubliseer, Deel I in 1930 en Deel II postuum in 1941. Met openhartige eerlikheid stort hy sy hart uit oor alles wat daar omgaan in sy gemoed. Die logiese en kalm beredeneerde betoog enersyds en andersyds die baie gewaagde stelling wat met spot en paradokse verdedig word, is gereelde stylfigure; daar word geskryf oor belangrike landsake en uitgewei oor huislike verskille van Vroutjie en Kerneels; oor godsdiens en wetenskap, volstruise en tande, letterkunde en die griep-bakterie. Gereeld gebruik hy ook die geleentheid om resensente en versamelaars van bloemlesings [null by te kom.] Die wisselende gehalte van die stukke kan ongetwyfeld daaraan toegeskryf word dat hy onder verpligting was om vir baie jare weekliks die rubriek te lewer en naas bydraes wat duidelik in haas afgejaag is, staan daar ook van Langenhoven se beste werk. Deel een bestaan uit vier afdelings. Die eerste afdeling is “''Korswil en klug''”, waarin hy ’n komiese lewenskets van homself gee en limerieke, allerlei versies, spreuke, raaisels, satires, toesprake en sketse opneem. Stoffel Gieljam, Neelsie en Vroutjie figureer in verskeie komiese vertellings, soos in “''Neelsie en Vroutjie veg ’n duel''” met sy komiese vermenging van fantasie en werklikheid. Die “''Sketse en verhale''” van die tweede afdeling is meestal mymerend en lerend, soos “''Onder die denne''” en “''Mymeringe van ’n grysaard''”, en die bestes gee sy humorsin weer, soos “''Die vlieg''”. “''In memoriam''” is ’n treffende essay oor die dood na ’n langdurige droogte van sy geliefde sipresboom, waaronder hy gereeld geskryf het, terwyl “''Oor die sloot''” oor die dood van sy hond handel. Die derde afdeling is gedigte en die vierde afdeling bestaan uit “''Gewigtiger stukke''”, wat meestal direk didakties of persoonlik-sentimenteel is. “''Brief van die harlekyn''” word baie bekend, waarin die skrywer persoonlike belydenis aflê, onder meer oor sy fyngevoeligheid vir kritiek. Deel twee van “''Aan stille waters''” (saamgestel deur Sarah Goldblatt) bevat ’n keuse uit die bydraes vir 1931 en 1932. Hierdie deel is nie volgens genre of tematies in afdelings verdeel nie en bestaan uit verdere vertaalde liedere, sketse oor alledaagse onderwerpe, voordragte oor politieke vraagstukke en die Afrikaanse taal en die bekende “''Werkreseppie''”. Die meeste stukke in hierdie bundel is egter meer tydgebonde as dié in die eerste versameling. “''U dienswillige dienaar''” bevat outobiografiese sketse. Die biografiese gegewens oor Langenhoven was altyd skraal omdat hy nooit oor homself wou praat nie. Hy het hom egter volledig en op persoonlike wyse uitgespreek in sy werk (veral in “''Aan stille waters''”) en net voor sy dood gee hy in “''U Dienswillige Dienaar''” twee belangrike outobiografiese stukke: “''Die wording van ’n skrywer''” en “''My aandeel aan die taalstryd''”. Die eerste gedeelte bevat ’n beskrywing van sy kinderjare, besonderhede omtrent sy ouers en pleegouers en die goewernantes en onderwysers by wie hy lering gekry het. Uit sy herinnering diep hy tallose anekdotes op waardeur die hele omgewing waarin hy opgegroei het, op treffende wyse beskryf word. Hy wys ook op die invloede wat bygedra het tot sy groei as skrywer, wat insluit sy studie van die natuurwetenskap en die regte, terwyl literêre invloede die Bybel, Latynse prosa, Homeros en Engelse prosa insluit. Na sy dood word “''My aandeel aan die taalstryd''” apart uitgegee vir die Senior Sertifikaat-eksamen van 1937, terwyl ’n keur uit sy essays later gebundel word in “''Essays uit Versamelde Werke''”. Hy blink uit met sy redenaarsvermoë en toesprake in die Volksraad en by allerlei ander geleenthede. ’n Klein aantal van sy toesprake word in “''Versamelde werke''” opgeneem en daaruit blyk duidelik sy wye belangstellingsveld en kundigheid. Hy kon oor onderwerpe praat wat gewissel het van letterkundige styl tot kwessies soos inkomste en uitgawe en die vooruitsigte van die Britse Ryk. Sy werk word ook gereeld in ander vorms uitgegee, soos byvoorbeeld die bundel wat J.F. Scannell uit sy spreuke en gesegdes saamstel en dit “''Van mens tot mens''”<ref>Brink, André P. “Rapport” 9 Desember 1979</ref> noem en hierdie selfde redakteur se keuse uit ander geskrifte onder die titel<ref>Brink, André P. “Rapport” 9 Maart 1980</ref> “''Die vrolike vlam''”.<ref>Breytenbach, Kerneels “Beeld” 10 Desember 1979</ref> Sarah Goldblatt bundel van sy outobiografiese sketse in “''Al skrywend''”. Leon Rousseau bring ’n keur uit die verskillende fasette van sy skrywerskap (spookstories, kinderverhale, toneelstukke, verhale en gedigte) saam in “''Langenhoven in volkleur''” <ref>Breytenbach, Kerneels “Die Burger” 5 Mei 1983</ref>en die boek word ryklik geïllustreer sodat dit ’n volwaardige koffietafelboek word. Die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] wat jaarliks op sy tuisdorp Oudtshoorn gehou word, gee aanleiding tot hernude belangstelling in sy werk en twee plaaslike uitgawes sien as gevolg hiervan die lig. “''Pittige sêgoed en raak antwoorde van Sagmoedige Neelsie''” bevat veral spreuke, terwyl “''Sagmoedige Neelsie praat padlangs''” ’n keur uit die artikels is wat sedert 2005 in die ''Oudtshoorn Courant'' verskyn het. Langenhoven se politieke publikasies sluit in die pamflet “''’n Vriendelike woord aan die Zappe''” (1916). Hierin poog hy om die destydse regering sover te kry om aandag te vestig op kwessies wat verdelend inwerk op die Afrikaners, soos die Britse vlag, die Rebellie en die konsiliasiebeleid. Ten tye van die vredesonderhandelings in Versailles na afloop van die Eerste Wêreldoorlog skryf hy ’n aantal werke. Op 18 Januarie 1919 ontvang hy ’n telegram van dr. D.F. Malan met ’n opdrag vir die boek “''Republicans and sinners''”, wat op 1 Februarie 1919 onder die skuilnaam A Loyalist verskyn. Hierdie is ’n illustrasie van hoe vinnig hy ’n boek kon afhandel. Die werk word opgedra aan president Woodrow Wilson van die Verenigde State van Amerika en Langenhoven beskryf hierin die kenmerkende eienskappe en ideale van die twee blanke bevolkingsgroepe in Suid-Afrika. “''The everlasting annexation''” dra hy half ironies op aan generaal J.C. Smuts. Dit is aangebied as ’n toekomsfantasie waarin die wêreld, uitgesonderd Suid-Afrika en die res van Afrika, deur ’n ontploffende ster weggeskeur word. Die Britse Ryk is daarmee heen, dus is dit die einde van die Britse oorheersing en kom die Nasionale Party aan die bewind, onder meer met die herstel van taalregte van die Afrikaners en met die behoud van taalregte van die Engelse. Met hierdie geskrif beoog Langenhoven om te illustreer hoe imperialisme wêreldwyd noodgedwonge die knie sal buig voor nasionalisme, wat dan inderdaad ook gebeur het. Steeds in 1919 ten tye van die vredesonderhandelinge, skryf Langenhoven ook ’n stuk vir generaal Hertzog oor die posisie van die klein nasies teenoor die verswelgende imperialisme. Hierdie stuk, “''’n Paar algemene oorweginge omtrent geskiedenis-studie''”, word saam met ’n stuk van Gustav S. Preller gepubliseer onder die titel “''Twee geskiedkundige opstelle''”. Op aandrang van generaal Hertzog skryf hy ook twee politieke pamflette wat die denkrigtings van die Nasionale Party uiteensit. “''Goud of papier?''” hanteer die vraag of Suid-Afrika van die goudstandaard moet afstap en Langenhoven spreek hom hier ten gunste van die goudstandaard uit. “''Die witman se pand''” handel oor die naturelle-vraagstuk en die kieser se verantwoordelikheid, waarin hy hom uitspreek ten gunste van ’n bedeling waar die wit mense se mag vir die toekoms verseker moet word, maar nie op so ’n wyse dat die swart mense vreemdelinge in hulle eie land word nie. Beide hierdie publikasies dateer uit 1929. Aanvanklik skryf hy ook in Engels. “''The life history of an ostrich''” skryf hy reeds voor die eeuwending, hoewel dit eers in 1953 gepubliseer word. Dit vertel die verhaal van ’n volstruis vandat hy uit die eierdop loskom tot by volwassenheid en vereplukstadium, alles in die trant van die diereverhaal gesien vanuit sy belewing van dinge. In 1901 het hy begin met “''Reminiscences of Clifton Brown''”, wat bedoel was as ’n vervolgreeks vir ’n Engelse tydskrif. Dit handel oor die ervarings van ’n skrander prokureur wat as ’n soort Sherlock Holmes-speurder met sy intellek en redeneervermoë sy teenstanders uitoorlê. Hy het dit in 1902 voltooi en laat tik, maar kon dit nie aan oorsese tydskrifte verkoop kry nie. In die jare van sy beoefening van die reg skryf hy ’n paar regsdokumente, onder andere ’n ongetitelde onvoltooide handleiding in Engels oor die regte van die individu in verband met eienaarskap, besit, vervreemding, gebruik en gevangehouding. Sy eerste publikasie is “''The Resident Magistrates of the Cape Colony in their capacity as judges''”. “''Iets over arbiters en arbitraties''” verskyn in 1906, ’n kort pamflet wat hy op versoek saamgestel het. Daarin sit hy die tipe geskille wat ’n arbiter kan besleg uiteen, wie as arbiters aangestel kan word, wie hulle aanstel, watter mag hulle het en hoe ’n arbiter sy taak moes uitvoer. ’n Studie oor “''Elements of the theory of Real Rights''” word van publikasie onttrek na indringende kritiek daarop deur die Kaapse advokaat W.P. Schreiner, die broer van Olive Schreiner en voormalige premier van die Kaapkolonie. === Jeugwerke === Verskeie kinder- en jeugboeke word ook deur hom geskryf, waarin hy hom op bekwame wyse inleef in die kindersiel. Van sy kinderversies is “''Wiegeliedjie''” een van die bekendstes, waar die moeder in kleutertaal haar kindjie aan die slaap sing. In “''Die Eensame Hoop''” maak hy gebruik van die allegoriese Vader Tyd en die nooientjie Hoop uit sy toneelstukke om die kinders die vroegste geskiedenis van Suid-Afrika te vertel.<ref>Samuel, Susan “Boeke Insig” No. 7, Herfs 2009</ref> “''Brolloks en Bittergal''” is sy bekendste werk vir kinders, waarin hy daarin slaag om die kinders mee te voer na die wonderwêreld wat geskep is deur kunstenaars soos Grimm en Andersen. Hierdie boek beleef dan ook verskeie herdrukke. Die boek bevat vier stories (“''Kappokkie''”, “''Die eensame huisie''”, “''Die houtboskinders''” en “''Bertie van die Groot Karo''”) met ooreenstemmende karakters wat in die eerste drie verhale optree en die twee mensvreters, Brolloks en Bittergal, in die eerste en laaste storie. Die aksie speel deurentyd af in Langenhoven se bekende wêreld: die Grasveld, die gebied tussen die berge en die see met sy klowe, houtbosse en spelonke; en die Groot Karoo anderkant die Groot-Swartberge met sy vlaktes en klipkoppies en kort vaal bossies. “''Brolloks en Bittergal''” (verwerk deur Leon Rousseau en geïllustreer deur Nelda Vermaak) is in 2009 op die kortlys vir die toekenning van die M.E.R.-prys. In “''Die Krismiskinders''” word drie kinders deur Kersvader na ’n kinderlose egpaar gebring en hulle kry ook troeteldiere, want Kersvader bring vir hulle Woewoef en Miaau. Hy het egter nog waardevoller presente gebring, want Talie kry ’n viool, Aristo ’n boek met versies en stories en Sontie ’n verfdoos. Die muses Harmonie, Minerva en Ourora leer die kinders dan om met hulle gawes van musiek, woord en skilder die Koning van die Lig te dien. Hulle weier om met hulle gawes die Koning van die Donker te dien en hy verban hulle dan na die diepste donker van die Kangogrotte, waar hulle steeds slaap. Hulle sal miskien eendag gewek word deur ’n ligstraaltjie, wat iemand van die Koning van die Lig moet leen. Vir die jeugmark is ook “''Die boekie sonder naam''” van 1928, waarin tant Effie verhaaltjies vertel aan Gertjie oor die redding van ’n weggeraakte kind, kinders op ’n piekniek wat in ’n grot vasgekeer word deur ’n krokodildraak, kinders wat deur ’n waterstroom weggevoer word en hoe kinders gedigte maklik kan leer. In die reeks “''Verhaaltjies vir laer skole''” verskyn “''Jantjie Muis en Jakob Slang''”, “''Kootjie''”, “''Die twee oorlosies''”, “''My sewe maters''” en “''Dirkie Mens en Snytjie Brood''”, wat almal later saam uitgegee word onder die titel “''Jantjie Muis en Jakob Slang''”. Die titelverhaal vertel hoe twee vindingryke muise telkens die slang uitoorlê. Hy lewer ook verskeie suiwer didaktiese werke vir die jeug. “''Die goeie burger''” spel die jeug se plig as landsburgers uit, “''Water en sy aard''” vertel meer van water en die natuurwetenskap terwyl “''Van die aarde na die sterre''” sterrekunde verduidelik. Saam met die literator E.C. Pienaar skryf hy die handleiding “''Hoe om te skrywe''”, wat vernaamlik op die jonger mark gerig is. === Poësie === Hy publiseer sy gedigte grootliks verspreid in sy ander werke. “''Ons weg deur die wêreld''” bevat ’n hele afdeling van sy verse, waaraan hy telkens met nuwe uitgawes van die gedigte verwerk, weglaat en nuwes insluit. Hierdie is dan ook sy belangrikste uiting op poësiegebied. Die gedigte is oorwegend moraliserend of geestig met temas uit die daaglikse doen en late van die mens, vaderlandse motiewe soos die Groot Trek en die Rebellie en enkele kere, soos in “''Credo in Deum Patrem''”, uit die worsteling van die indiwidu om geloof en helderheid oor die basiese vrae in verband met die mens se bestaan. Die meeste verse word ontsier deur die oorwegend didaktiese aard en sentimentaliteit, die gebrek aan sterk beelding en tegniese onbeholpenhede. Noemenswaardig is veral “''Die mot en die kers''”, wat met sy lewensles en geestige woordspel aan die einde waarskynlik, naas “''Die stem van Suid-Afrika''”, as sy beste gedig gereken kan word. Hy lewer ook hier ’n aantal bekoorlike kinderversies, waaronder “''Liefdes-onsin''” en “''Ag wat, dis maar ’n hond''”, laasgenoemde wat sy besondere gehegtheid aan sy honde illustreer. Die gedig “''Die stem van Suid-Afrika''”, wat later die amptelike volkslied van Suid-Afrika sou word, is in 1918 eers in ''Die Burger'' gepubliseer en dan apart uitgegee saam met musiek wat hy self daarvoor geskryf het. Die gedig kry groot aftrek, maar nie die musiek nie. [[Henry Fagan|H.A. Fagan]] wy in ''Die Burger'' ’n hoofartikel aan die gedig, waarin hy voorspel dat die gedig bestem is om die volkslied van Suid-Afrika te word. “''Die pad van Suid-Afrika''”,<ref name="marais">Marais, Eugène N. in Kannemeyer, J.C. (red.) “Kritiese aanloop” Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref> of “''Eerste skoffies op die pad van Suid-Afrika''” soos dit in boekvorm getiteld was, verskyn in Maart en April 1921 in ''Die Huisgenoot''. Daarna word dit in boekvorm uitgegee, met illustrasies van Reenen J. van Reenen. Hierdie werk sluit met die verwerking van historiese boustof en met die aksent op die wording van ’n nuwe nasie regstreeks aan by sy dramas “''Die hoop van Suid-Afrika''” en “''Die vrou van Suid-Afrika''”. Dit is egter nie ’n drama nie, maar ’n epos in meestal onberymde versmaat, ’n tipe poësie wat met weinig bindmiddele na die prosavorm neig. Die beskawingsgeskiedenis van Suid-Afrika tot 1838 is die boustof van hierdie epies-liriese gedig. Dit handel agtereenvolgens oor die “''Eerste verspieders''”, die aankoms van Jan van Riebeeck, die “''Eerstelinge''” (waarin die geskiedenis van Frederik Bezuidenhout en die Slagtersnekrebellie verwerk word), die Groot Trek met die aksent op Retief en sy dood, en die moord op Blaauwkrans, sodat die geheel dus dieselfde periode as sy allegoriese drama “''Die hoop van Suid-Afrika”'' dek. Die vier gedigte waarmee die bundel afsluit, is nie ’n integrale deel van die epiese opset van die res nie, maar is as poësie veel beter, met twee wat van sowel literêre as nasionale betekenis is. “''Ons eie vlag''” se laaste strofe is later deur F.J. Joubert getoonset en is algemeen as vlaglied aanvaar. “''Die stem van Suid-Afrika''” is later deur M.L. de Villiers getoonset en vir jare lank as nie-amptelike volkslied aanvaar totdat dit op 2 Mei 1957 amptelik as sodanig verklaar is en ’n gedeelte na demokrasie in 1994 steeds deel van die volkslied vorm. Waar Eugène Marais en E.C. Pienaar krities staan teenoor “''Eerste skoffies''”, beskou Langenhoven self dit as een van sy belangrikste werke. Vier godsdienstige gedigte word opgeneem agterin “''Skaduwees van Nasaret''”, met “''Lied van die Kalvinis''” wat die beste is. “''Ou-liedjies''” is ’n verwerking van bekende volksverse. ’n Groot deel van “''Aan stille waters I''” bestaan uit gedigte, met ’n groot aantal limerieke wat beïndruk met hulle geestigheid en vernuf. Verder is daar vertalings van onder andere gedeeltes uit “''Hamlet''” van William Shakespeare, Johann Wolfgang von Goethe se “''Erlkönig''”, William Cowper se “''John Gilpin''”, Robert Southey se “''The well of St. Keyne''” en Thomas Gray se “''Elegy written in a country churchyard''”. Die slotstrofe van laasgenoemde gedig is Langenhoven se grafskrif. Hy skryf ook ballades van veral klassieke en mitologiese onderwerpe, minneliedjies, vertellende en historiese verse oor die Voortrekkers en oor Woltemade, sonnette en treursange, waarvan min uitstyg bo die gemiddelde. Terwyl Langenhoven nog by ''Het Zuid-Westen'' redakteur was, is enkele gesange wat hy in Afrikaans vertaal het, in die koerant gepubliseer. Hy het daarna ’n stuk of dertig van die gesange vertaal, waarvan die meeste in sy “''Aan stille waters''” rubriek in ''Die Burger'' verskyn het. Saam met enkele ander godsdienstige liedere word dit in September 1922 as “''Gesange in Afrikaans''” uitgegee. Met sy vertaling slaag Langenhoven daarin om weg te breek van die Nederlandse sfeer en aan die Gesange ’n onmiskenbare Afrikaanse aard en toon te gee. G.B.A. Gerdener was nie baie vleiend oor Langenhoven se pogings om die gesange te vertaal nie en uit kerklike kringe is daar ook geen teken van belangstelling nie. Dit het hom baie gegrief en teleurgestel. Langenhoven lewer ook ’n knap vertaling van Edward Fitzgerald se verwerking van Omar Khayyám se “''Rubáiyát''”, ’n Middeleeuse digbundel wat sedert sy eerste publikasie in vertaling van Edward Fitzgerald in 1859 in Brittanje ’n soort kultusteks geword het en deur veel meer mense as net gewone liefhebbers van die digkuns gelees en waardeer is. Hierdie bundel bestaan uit vyf en sewentig kwatryne na die eerste uitgawe van Fitzgerald se vertaling en is dan ook die eerste bundel kwatryne in Afrikaans. Sy geliefkoosde vorm van die poësie was beslis die [[limeriek]], wat uitstekend aansluit by sy geestigheid en vernuftige spel met woorde. Sy gedigte word in ’n menigte bloemlesings opgeneem, waaronder “''Groot verseboek''”, “''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''”, “''Digters en digkuns''”, “''Afrikaanse verse''”, “''Afrikaanse letterkunde''”, “''Junior verseboek''”, “''Die junior digbundel''”, “''Klein verseboek''”, “''Nuwe Kleinverseboek''”, “''Nuwe Kleuterverseboek''”, “''Digterstemme''”, “''Stories op rym''”, “''Miskien sal ek die wingerd prys''”, “''Uit ons letterkunde''”, “''Woordpaljas''”, “''My Afrikaanse verseboek''”, “''Voorspraak''” en “''Die tweede gerf''”. Hy skryf ook talle gedigte vir kinders, met veral “''Lamtietie damtietie''” (wat as “''Liefdes onsin''” reeds so vroeg as 1911 in “''Stukkies en brokkies''” opgeneem is) en “''Die waentjie''” wat gewild bly. “''Die ABC Boekie''” (geskryf onder die naam Elspet), is ’n bundel met kinderversies. === Drama === Langenhoven lewer ook ’n bydrae tot die drama. Aanvanklik skryf hy ’n aantal samesprake vir debatsverenigings en in “''Stukkies en brokkies''” (1911) en “''Ons weg deur die wêreld''” (1914) word ’n aantal hiervan opgeneem, soos byvoorbeeld die samespraak tussen ’n boer, Engelsman en Duitser wat hy onder die titel “''’n Weergalmpie van Babel''” gepubliseer het. In bogenoemde twee boeke het hy ook “''’n Modelletjie vir ’n debat''” opgeneem met voorbeelde van toesprake, debatsonderwerpe en ’n eenvoudige model van reëls vir ’n debatsvereniging. Een van sy vroegste geskrifte in Afrikaans was die samespraak “''Die tweetalige vonnis''” wat sir Henry Juta in sy “''Reminiscences''” (1912) opgeneem het. Hierdie samespraak het uit 1906 gedateer en is later in verwerkte vorm in “''Ons weg deur die wêreld''” opgeneem. Hierin vertaal die aangeklamde tolk die eentalige regter se uitspraak op so ’n wyse dat die beskuldigde gruwelik beledig word. Ander samesprake uit hierdie tyd sluit in “''Die kys abaut die forro''”, wat die lagwekkende maar ook treurige toestand uitbeeld wanneer ’n Afrikaner sy eie taal verag en net Engels wil praat; “''Teorie en praktyk''” wat ’n kandidaat uitbeeld wie se oggend-en aandpraatjies nie ooreenstem nie; “''Die ingewikkelde boodskap''” wat met sy wartaal reeds ’n soort surrealistiese effek bereik en illustreer hoe maklik ’n eenvoudige boodskap verdraai kan word deur onbelangrike detail; en “''Deskundige kritiek''”, waar twee pa’s bekommerd is oor die nuwerwetse goed wat hulle kinders op skool leer, soos dat die aarde om die son draai. Jan Spies neem “''Die ingewikkelde boodskap''” en “''Deskundige kritiek''” in die versamelbundel “''Klein begin in die drama''” op. “''Die verlore soon''” verskyn aanvanklik as vervolgverhaal in ''Het Zuid-Westen'' en Langenhoven verwerk dit later as drama. Hierin verloor ’n seun sy moeder en gaan dan na Johannesburg, waar hy onder slegte invloed aan die drink gaan en al sy geld verloor. Hierdie stuk word nooit gepubliseer nie. Vanaf 16 Januarie 1905 het die klug “''Die trouwbelofte''” as vervolgstuk in ''Het Zuid-Westen'' verskyn en dit word in 1909 in boekvorm gepubliseer. Sy ervarings as prokureur vind neerslag in die toneelstuk “''De waterzaak''” (met oorspronklike subtitel “''Engelsch versus Hollandsch''”), wat aanvanklik in 1909 gepubliseer word en in 1912 verwerk word tot “''Die wêreld die draai''”. Dit was duidelik dat hy van die konsep van hierdie toneelstuk gehou het, aangesien hy dit telkens in verwerkings heruitgegee het. In 1926 het hy weer daaraan gewerk en het dit as “''Die laaste van die takhare''” verskyn. Hierin kry Ou Dowe Oom Karel (die laaste takhaar) die Engelse Hamiltons as bure en hulle maak ’n hofsaak teen hom aanhangig omdat hy die rivier se water afkeer voordat dit by hulle uitkom. Henry Hamilton raak verlief op oom Karel se dogter, Miemie, en neem Hollandse lesse. Hy kan hierdie taal egter nie baasraak nie, maar onder Miemie se leiding leer hy maklik Afrikaans aan. Die Boerseun Johannes ding ook om Miemie se hand mee. Nadat ’n weduwee uit die Transvaal, tant Maria, die onderplaas koop word die watergeskil opgelos. Miemie trou dan met Johannes, oom Karel met tant Maria en die Hamiltons verhuis terug na Engeland. Hierdie geestige stuk is baie gewild in sy tyd, maar skiet te kort aan veral gemotiveerde karakterontwikkeling en dramatiese samehang. Dit word ook vir die radio verwerk en deur Radiosondergrense uitgesaai. In 1911 word “''Die familie zaak''” gepubliseer, ’n geestige klug verwant aan “''Die wêreld die draai''”. Tydens sy redakteurskap van ''Het Zuid-Westen'' ontvang hy in 1913 ’n opdrag van die Oudtshoornse vieringskomitee om ’n toneelstuk te skryf wat geskik sou wees om op Dingaansdag opgevoer te word. Hy skryf dan die allegoriese “''Die hoop van Suid-Afrika''” binne twee middae en twee aande en op 8 November 1913 word dit as ’n spesiale bylae tot ''Het Zuid-Westen'' gepubliseer. Hierdie stuk behandel in ses taferele die geskiedenis van Suid-Afrika vanaf 1652 tot en met die Slag van Bloedrivier in 1838. Naas historiese karakters soos Retief en Dingaan, gebruik hy hier ook abstrakte personasies soos Hoop (soos ook blyk uit die drama se titel) en Vader Tyd. Die eerste produksie was onder Langenhoven se spelleiding in die Oudtshoornse Teatersaal. Hy vertolk self die rol van Retief, sy stiefdogter Antoinette Lilienfeld die rol van Hoop en sy stiefskoonseun Allan Pocock die rol van goewerneur Stockenström. Die tweede toneel uit hierdie drama word deur D.F. Malherbe in die versamelbundel “''Afrikaanse letterkunde''” opgeneem. In 1918 word<ref>Grosskopf, J.F.W. in Kannemeyer, J.C. (red.) “Kritiese aanloop” Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref> “''Die vrouw van Suid-Afrika''” gepubliseer en dit word aangebied as ’n vervolg op “''Die hoop van Suid-Afrika''” en as ’n “dramatiese fantasie” en opgedra aan die nagedagtenis van sy ontslape pleegmoeder. Hierdie drama behandel in ses taferele die geskiedenis van Suid-Afrika in die periode van 1842 tot 1902, die einde van die Anglo-Boereoorlog. Hierdie twee stukke is minder dramas as wat dit gedramatiseerde spreekkore is, waar die persone ’n idee of ideologie eerder as menslike karakter verteenwoordig. Weer figureer Vader Tyd en Hoop, met die Vrou van Suid-Afrika ook nou ’n karakter. In ’n resensie in ''Die Huisgenoot'' van November 1918 spreek H.A. Fagan ernstige kritiek op “''Die vrou van Suid-Afrika''” uit. Hy het gemeen dat die politieke karakters en twisgesprekke die poëtiese kwaliteit van die stuk skaad en dat dit lyk asof die drama oorhaastig geskryf is, ook wat die taalgebruik betref. Langenhoven was baie heftig in sy kommentaar op hierdie kritiek en het die redaksie van ''Die Huisgenoot'' versoek om voortaan alle vermelding van sy werk te staak. “''Die eensame hoop''” is weer ’n soort vervolg op “''Die hoop van Suid-Afrika''” en “''Die vrou van Suid-Afrika''”, met dieselfde allegoriese karakters. Dit is op kinders gemik en vertel die geskiedenis van die vroeë vaarders om die Kaap tot die koms van Jan van Riebeeck. Die boodskap aan die kinders is van die hoop en dryfkrag wat nodig is om ’n volk te laat groei. Dit is ’n eenvoudige vertelling wat geskryf is in ’n tyd toe klein geskiedenisse van dié aard nog nie in Afrikaans beskikbaar was nie. “''Die kinderparlement''” is een van die eerste dramas wat spesifiek vir kinders geskryf word en hierin maak hy kinders vertroud met die werking van die politiek. In 1923 voltooi Langenhoven ’n dramatisering van sy epos “''Die pad van Suid-Afrika''”. “''Die onmoontlike tweeling''” sluit weer aan by “''Die wêreld die draai''”, terwyl dit ook iets van die sonde-met-die-bure-motief bevat. Die stuk werk basies met ’n reeks verwarrings. Oom Gawerjal ken nie sy tweelingdogters, Elsie en Sannie, uitmekaar nie en het verdere probleme met sy studenteseun Jan, sy werkvolk, sy volstruise en sy pyp. Hans en Flippie is ook ’n identiese tweeling en kom om met Elsie en Sannie te vry en so vry hulle elkeen met die “verkeerde” nooi.<ref name="marais" /> “''Vrouetrou''” sluit aan by ’n vroeëre werk van hom, naamlik “''Die verlore soon''”, wat in voltooide vorm slegs in ''Het Zuid-Westen'' verskyn het en een van sy mislukkings was. Hierdie toneelstuk is grotendeels in rymlose verse geskryf en is ernstig van aard. Oom Hendrik se seun Jan lei ’n wilde lewe, maar hy word getrou deur sy aangenome dogter Mieta versorg. Weens Jan se onverantwoordelikheid bemaak oom Hendrik sy besittings aan Mieta, onder die wanindruk dat sy vir Jan liefhet, met hom sal trou en na hom sal omsien. Mieta is glad nie op Jan verlief nie en verkies eerder vir Hansie, terwyl Jan vry na die progressiewe Elsie. Wanneer Mieta uitvind van oom Hendrik se wense, is sy bereid om haar eie geluk op te offer om daaraan te voldoen. Alles loop egter eindelik uit op ’n romantiese, gelukkige einde. “''Petronella''” word in 1931 gepubliseer en word beskryf as “’n tragedie van verarming”. Petronella en Adelryk is verloof en Petronella se vader Diederik en Adelryk se vader Gideon koop saam ’n plaas vir hulle kinders. Gideon leen die geld by die gierigaard Hans Groenewerf, wat self op Petronella verlief is. Hans gebruik hierdie situasie om druk te plaas op Petronella om met hom te trou. Petronella weier en eindelik word die twee families gedwing om alles wat hulle het uit te verkoop om Hans se skuld te betaal. Die families word padwerkers en is ten spyte van hulle armoede steeds gelukkig omdat hulle getrou was aan hulle innerlike en nie toegegee het aan die materiële nie. Verskeie van sy werke word vir die verhoog verwerk. TRUK bied in 1964 die Langenhoven-program “''Modes van voor, skuld van agter''” aan. Met die honderdjarige herdenking van sy verjaarsdag in 1973 word verskeie van sy werke gedramatiseer en op die planke gebring, onder andere “''Sagmoedige Neelsie''” deur TRUK, ’n teks wat uit Langenhoven se werke saamgestel is deur Bartho Smit. In 1995 word “''Doppers en Filistyne''” in ’n solostuk op die planke gebring met die ervare Eric Nobbs as die skrywer en akteur en hierdie opvoering beleef vele opvoerings oor baie jare. By die KKNK van 1998 word “''Die laaste strooi''” ter ere van Oudtshoorn se gedenkjaar op die planke gebring, ’n stuk saamgestel uit Langenhoven se werke deur Ilse van Hemert waarin Cobus Rossouw die rol van Langenhoven gespeel het. Lizz Meiring en Hannes Muller bring ook in 1998 by die KKNK ’n pantomime van “''Brolloks en Bittergal''” op die planke. In 2007 word “''Fragment''” en “''Brief van die harlekyn''” uit “''Stille waters''” deur [[Thijs Nel]] tot die drama “''Brief van die harlekyn''” verwerk en by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn opgevoer. Uittreksels uit sy “''Aan stille waters''”-rubriek word ook vir die radio verwerk en deur Radiosondergrense by hulle eerste kunstefees oor die radio in 2013 uitgesaai as “''Vroutjie weet alweer beter''”. === Versamelde werke === Sowat ’n maand na sy dood het die Nasionale Pers, Vroutjie en Goldblatt briewe begin ontvang om sy werke in ’n eenvormige band en formaat beskikbaar te stel. Dit lei tot die uitgawe van sy “''Versamelde werke''”, wat aanvanklik in twaalf boekdele gepubliseer word. Die eerste twee drukke word in 1933 tot 1935 gepubliseer en in 1936 en 1937 het twee verdere boekdele verskyn wat onderskeidelik sy drie Engelse werke en sy nagelate werke bevat het. Die publikasie van ''Versamelde werke'' was die grootste enkele produk waartoe Sarah Goldblatt se toewyding as administratrise van Langenhoven se nalatenskap gelei het. In die veertigerjare, die vyftigerjare en weer in die eeufeesjaar 1973, is dit herdruk en betreklik gou uitverkoop. In 1955 word “''Aan stille waters II''” as deel vyftien herdruk en in 1958 word deel sestien bygevoeg wat bestaan uit dokumentasie oor “''Die Stem van Suid-Afrika''”, “''Ons eie vlaglied''”, Langenhoven se ontwerp vir ’n sonwyser, vroeë stukke in Nederlands, Engels en Afrikaans, die reeks “''Ou-liedjies''” en verspreide gedigte wat nie in een van sy vroeëre bundels opgeneem is nie. == Eerbewyse == Sy gedig “''Die stem van Suid-Afrika''”, wat in 1918 geskryf is, word deur M.L. de Villiers getoonset en op 2 Mei 1957 tot amptelike volkslied verklaar, nadat die destydse Eerste Minister, generaal J.B.M. Hertzog, reeds so vroeg as 1938 besluit het dat die lied saam met “''God save the king''” by die opening van die Parlement gesing moet word. In 1931 ken die Universiteit van Stellenbosch ’n eredoktoraat (D.Litt. honoris causa) aan hom toe. Op 21 April 1955 word sy huis Arbeidsgenot as Nasionale Museum geopen. Ten tye van sy eeufeesviering in 1973 word ’n groot Langenhoven-fees gehou, met feesvieringe veral in Oudtshoorn. KRUIK en TRUK dramatiseer van sy werke vir opvoering, die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie bied van sy werke aan en voorlesings word oor die radio uitgesaai, terwyl ’n nuwe, bygewerkte uitgawe van sy “''Versamelde Werke''” ook gepubliseer word. Verskeie koerante en tydskrifte, insluitende ''Rapport'', ''Die Huisgenoot'', ''Die Taalgenoot'', ''Tydskrif vir Letterkunde'', ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', ''Die Unie'' en ''Die Matie'' wy gedenkuitgawes in hierdie jaar aan hom. Die beeldhouer Olgo Pieri maak in 1973 tydens die eeufeesvieringe ’n standbeeld wat tot sy eer by die Universiteit van Stellenbosch opgerig word. ’n Reeks van twaalf episodes oor Langenhoven en sy werk word in 1983 oor televisie gebeeldsaai, met die teks geskryf deur Manie van Rensburg en Johan van Jaarsveld. In Desember 2002 word hy en sy vrou se grafte in die openbare begraafplaas opgegrawe en ’n herbegrafnis vind op 30 Maart 2003 plaas op die gronde van Arbeidsgenot. === Nalatenskap === Die [[Universiteit van Stellenbosch]] se studentesentrum is na Langehoven vernoem, en is bekend as "Die Neelsie". Suid-Afrikaanse filmmaker [[Manie van Rensburg]] het in [[1983]] 'n lighartige komedie vir televisie vervaardig gebaseer op Langenhoven se werke. Dit was getiteld ''Sagmoedige Neelsie''. Die Suid-Afrikaanse Poskantoor het in [[1973]] 'n gedenkseël uitgereik vir die 100-jarige herdenking van Langenhoven se geboorte. Die [[C.J. Langenhovenprys vir Taalwetenskap]] wat deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] uitgereik word, is na hom vernoem. Die plek waar Langenhoven en sy familie gewoon het van 1903 tot 1950, [[Arbeidsgenot]], is vandag 'n huismuseum.<ref>{{cite web |url=http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php |title=Van wig tot graf |access-date=19 Maart 2016 |quote=1903 – Langenhoven trek na Arbeidsgenot (vanaf Hoopstraat) |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20180629131632/http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php |archive-date=29 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> C.J. Langenhoven is in 1932 aan hartversaking oorlede. Hy was 58 jaar en 11 maande oud. Een van sy bekende gedigte, [[Siembamba]]: <poem style="font-style: italic; background-color: #f9f9f9; padding-left:2em"> Siembamba, ek is 'n baba, Siembamba, ek is 'n baba –pas my veilig op in die nood, sus my liefies op die skoot. Siembamba, ek is 'n seuntjie, Siembamba, ek is 'n seuntjie maar jy sal sien ek is net nou groot; slaan maar orige kêrels dood. Siembamba, ek is 'n jonkman, Siembamba, ek is 'n jonkman –tel my nou maar af van die skoot; ek slaan self die kêrels dood. Siembamba, ek is getroud nou, Siembamba, ek is getroud nou –maar sy dink ek is nog op die skoot, wil nie glo nie ek is groot. Siembamba, almal babas. Siembamba, almal babas –al die mans is danig groot– almal babas tot hul dood. </poem> == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1909 |Die trouwbelofte |- | |Die famielie zaak |- | |Die water zaak |- | |Die trouwbelofte |- | |Die famielie zaak |- |1911 |Eenvoudige stukkies en brokkies |- |1912 |Die wêreld die draai |- | |Afrikaanse verjaardagboekie |- |1913 |Die hoop van Suid-Afrika |- |1914 |Ons weg deur die wêreld |- |1918 |Die stem van Suid-Afrika |- | |Die vrouw van Suid-Afrika |- |1919 |Die onmoontlike tweeling |- |1921 |Vrouetrou |- | |Sonde met die bure |- | |Eerste skoffies op die pad van Suid-Afrika |- |1922 |Doppers en Filistyne |- | |Die eensame hoop |- |1923 |Loeloeraai |- | |Die opdraande pad |- |1924 |Die lig van verre dae |- | |Geeste op aarde |- |1925 |Die laaste van die takhare |- | |Brolloks en Bittergal |- | |Herrie op die ou tremspoor |- | |Ons geliefde verjaarsdagboekie |- |1926 |Mof en sy mense |- | |A first guide to Afrikaans |- | |Donker spore |- | |Die Krismiskinders |- |1927 |Die kinderparlement |- | |Die wagtende wêreld |- | |Skaduwees van Nasaret |- |1928 |Die boekie sonder naam |- | |Ou-liedjies |- | |Vlaglied |- |1929 |Aan stille waters I |- |1930 |Die wandelende geraamte |- |1931 |A.B.C. Boekie |- | |Jantjie Muis en Jakob Slang |- | |Kootjie Totjie |- | |Petronella |- | |Hoe om te skrywe (saam met E.C. Pienaar) |- |1932 |U dienswillige dienaar |- |1933 |Die mantel van Elia |- | |Versamelde werke, wat ook insluit die volgende met jaar van oorsprong Oor opstelle (1931) |- | |Die letterkundige skoonhede van die Bybel (1932) |- | |Hooftrekke van die Bybelverhaal (1932) |- |1941 |Aan stille waters II |- |1971 |… die erwe van ons vaad’re |- |1972 |Twee novelles (Mof en sy mense en Donker spore) |- |1979 |Van mens tot mens (saamgestel deur Jan Scannell) |- | |Die vrolike vlam (saamgestel deur Jan Scannell) |- |1983 |Langenhoven in volkleur |- |1989 |Spreuke van Langenhoven: ’n keuse |- |1992 |Die beste spookstories |- |2000 |Pittige sêgoed en raak antwoorde van Sagmoedige Neelsie |- |2006 |Sagmoedige Neelsie praat padlangs |- | !Nie-fiksie werke |- |1900 |The Resident Magistrates of the Cape Colony in their capacity as judges |- |1906 |Iets over arbiters en arbitraties |- |1910 |Padlangers en zonder doekies |- | |The royal road to Cape Dutch |- |1916 |’n Vriendelike woord aan die Zappe |- |1919 |Republicans and sinners |- | |The everlasting annexation |- | |Twee geskiedkundige opstelle (saam met Gustav S. Preller) |- |1926 |Van die aarde na die sterre I en II |- | |A first guide to Afrikaans |- |1928 |Water en sy aard |- | |Die goeie burger |- |1929 |Die witman se pand (saam met J.H. Conradie) |- | |Goud of papier? |- | |Hoe om te skrywe (saam met E.C. Pienaar) |- |1935 |My aandeel aan die taalstryd |- |1953 |The life history of an ostrich |- | !Vertalings |- |1922 |Gesange in Afrikaans |- |1923 |Die Rubáiyát (Omar Khayyam) |} == Bronnelys == === Vakkundige artikels === *Bosman, N. (1992) Ruimte as intertekstuele belewenis - Dalene Matthee en C.J. Langenhoven, ''Tydskrif vir Letterkunde'', 30(2), pp. 142–148. *Croeser, C. (2024) Waar spoke nog speel - ’n Queer verkenning van die affektiewe rol van die spookagtige plaasruimte in CJ Langenhoven se ''Die bouval op Wilgerdal'', ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 64(4), pp. 445–460. *Kannemeyer, J.C. (2009) “Vir elke daad is daar ’n tyd” - C.J. Langenhoven, Etienne Leroux en die taak en visie van die skrywer, ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans'', 16(2), pp. 31–49. *Sonderling, S. (1998) The Politics of a Cultural Controversy - CJ Langenhoven and Pornography in 1930, ''Journal of Literary Studies'', 14(3-4), pp. 293–306. === Boeke === * Antonissen, Rob ''[[Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede]]'' Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * APB-Komitee vir Skoolboeke “Die junior digbundel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Sesde druk 1963 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) “Voorspraak” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. “Skrywers en rigtings” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1952 * Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize “Prosakroniek” Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Burgers, M.P.O. “Die mens Langenhoven” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste druk 1939 * Dekker, G. ''[[Afrikaanse Literatuurgeskiedenis]]'' Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * De Vries, Abraham H. “Kortom 2” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1989 * Du Plessis, I.D. “Aantekeninge uit Tuynstraat” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste druk 1975 * Grobler, Hilda “Halfeeu” Blokboeke 33 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1980 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Heyns, T.J. “C.J. Langenhoven 1872-1932” in Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Kannemeyer, J.C. ''[[Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur]]'' Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Langenhoven: ’n Lewe” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Eerste druk 1995 * Kannemeyer, J.C. “Die Dienswillige Dienaar” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe Eerste druk 1995 * Kannemeyer, J.C. “Ontsyferde stene” Inset-Uitgewers Stellenbosch Eerste uitgawe Eerste druk 1996 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lategan, F.V. “Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Johannesburg 1961 * Lindenberg, E. (red.) “Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde” Academica Pretoria en Kaapstad Vierde Malherbe, F.E.J. “Aspekte van Afrikaanse literatuur” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste uitgawe 1940 * Malherbe, F.E.J. “Die kort-verhaal as kunsvorm” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1929 * Nasionale Pers Beperk “Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad 1936 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) “Digters en digkuns” Perskor-Uitgewers  Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J. “Die Hertzogprys Vyftig Jaar” Nasionale Boekhandel Kaapstad Eerste uitgawe 1965 * Nienaber, P.J. “Hier is ons skrywers!” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Nienaber, P.J.; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''[[Mylpale in die Geskiedenis van die Afrikaanse Letterkunde]]'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene  uitgawe 1969 * Nienaber, P.J. en Heyl, J.A. “Pleidooie in belang van Afrikaans Deel II” Nasionale Boekhandel Beperk  Kaapstad 1960 * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. “Uit ons letterkunde” Afrikaanse Pers- Boekhandel Sewende druk 1968 * Opperman, D.J. “Junior verseboek” Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad Agste druk 1960 * Opperman, D.J. “Naaldekoker” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad en Johannesburg Eerste druk 1974 * Pheiffer, R.H. “Woordpaljas” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derde  druk 1993 * Pienaar, E.C. “Taal en poësie van die Twede Afrikaanse Taalbeweging” Nasionale Pers Beperk Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein Vierde vermeerderde druk 1931 * Schoonees, P.C. “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging” J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch- Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk) * Van Biljon, Madeleine “Geliefde leesgoed” Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe  1996 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  1998 * Venter, L.S. “C.J. Langenhoven (1872–1932)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Blignault, Audrey “Langenhoven se essays leef voort” “Insig” April 1998 * Boekkooi, Paul “Langenhoven ‘sal tot gehore vandag spreek’” “Plus” 31 Maart 1998 * Bosman, N. “Ruimte as intertekstuele belewenis: Dalene Matthee en C.J. Langenhoven” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 30 no.4, November 1992 * Brink, André P. “Neelsie, Madiba en ek” “Beeld” 16 Julie 2004 * Brink, André P. “Donker spore, duister woorde” “Rapport” 1 Mei 2011 * Britz, Etienne “Met Kannemeyer op die spoor van Langenhoven” “Die Vlieënde Springbok” * De Villiers, C.G.S. “C.J. Langenhoven soos ek hom geken het” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 1, Februarie 1979 * Goldblatt, Sarah “How ‘Die Stem’ became South Africa’s unofficial anthem” “The Cape Argus” 12 April 1952 * Kannemeyer, J.C. “C.J. Langenhoven, C.J. Rhodes en die prinses” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 32 no. 2, Mei 1994 * Kannemeyer, J.C. “Die dienswillige dienaar” “Rapport” 16 April 1995 * Olivier, Johan “Langenhoven-grafte opgegrawe vir herbegrafnis” “Die Burger” 7 Desember 2002 * Smith, Elsa “’n Beknopte samevatting van C.J. Langenhoven” “Kakkerlak” Uitgawe 2, 2005 * Ungerer, Carien “‘Loeloeraai’: Eerste Sciencefiction-roman in Afrikaans – ’n Beskrywing, interpretasie en evaluasie” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 23 no. 1, Februarie 1 * Van Rensburg, Chrisna “’n Voëlvlug deur Arbeidsgenot” “Kakkerlak” Uitgawe 2, 2005 * Verhage, J.A. “Langenhoven se literêre drieslagmaat” “Standpunte” Nuwe reeks 82, April 1969 * Weber, Phil “Só is hy heen” “Insig” April 1998 * Wessels, Louis “Langenhoven – die tengerige genie bly leef…” “Die Burger” 11 Augustus 1982 * Winter, Gordon “Langenhoven had a Jewish mistress” “Sunday Express” 1 Junie 1975 === Internet === * Brink, André P. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/04/04/9/3.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Brink, André P. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/05/05/RH/6/boek06.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/11/19/14/12.html * Cillié, Petra Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/07/02/4/4.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * C.J. Langenhoven: http://www.cjlangenhoven.co.za/cj_langenhoven/index {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160901010914/http://www.cjlangenhoven.co.za/cj_langenhoven/index |date= 1 September 2016 }} * Dedekind, Nonnie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/11/7/11/2.html * Dommisse, Ebbe Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2007/08/25/SK/13/ARBEIDSGENOT.html * Du Plessis, Bertie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/06/12/6/4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717013158/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/06/12/6/4.html |date=17 Julie 2012 }} * Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Langenhoven,_Cornelis_Jacob * Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/C.J._Langenhoven * Geni: http://www.geni.com/people/Cornelis-Langenhoven/6000000016153152792 * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/11/18/14/5.html * {{cite news |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/07/01/3/17.html |title=Staaltjies rondom die skerpsinnigheid van C.J. Langenhoven |author=Kannemeyer, J.C. |publisher=[[Die Burger]] (bladsy 3) |date=1 Julie 2000 |archive-url=https://archive.is/20130725160110/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/07/01/3/17.html |archive-date=25 Julie 2013 |access-date=25 Julie 2013 |url-status=dead }} * Kannemeyer, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/05/05/3/10.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Kannemeyer, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/11/01/BY/12A/01.html * Koch, Retief Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/08/10/3/18.html * Langenhoven, C.J. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/01/31/15/2.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Langenhoven Geslagsregister: http://www.langenhoven.net/Langenhovenboek1.pdf * LitNet ATKV-Skrywersalbum 28 Februarie 2012: www.litnet.co.za * Maroela Media: http://maroelamedia.co.za/ongekategoriseerd/cj-langenhoven/ * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/1127 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170219202302/http://www.nb.co.za/authors/1127 |date=19 Februarie 2017 }} * Olivier, Johan Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/06/29/3/1.html * Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/langenhoven.html * Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_cjlangenhoven_ph.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913114946/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_cjlangenhoven_ph.htm |date=13 September 2014 }} * Van Bart, Martiens Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/08/05/1/29.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Van Zyl, Wium Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/05/29/1/14.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} {{Wikisource|Outeur:C. J. Langenhoven|C. J. Langenhoven|old=true}} * {{mieliestronk|url=http://www.mieliestronk.com/volkslied.html}} * [http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php Die Langenhoven huismuseum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180629131632/http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php |date=29 Junie 2018 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Langenhoven, C.J.}} [[Kategorie:CJ Langenhoven]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Vrymesselaars]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1873]] [[Kategorie:Sterftes in 1932]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]] cquptz6bu957o2e5vh5eremhvb3rgew 0 5825 2963280 2963169 2026-08-28T13:15:07Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-46625-40|~2026-46625-40]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 2958808 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Frederik Willem de Klerk [[Lêer:Nobel prize medal.svg|20px]] | beeld = F. W. de Klerk 2012.jpg | beeldonderskrif = | orde = 7de [[Staatspresident van Suid-Afrika]] (uitvoerend) | termynaanvang = [[15 Augustus]] [[1989]] | termyneinde = [[9 Mei]] [[1994]] | voorganger = [[Pieter Willem Botha]] | opvolger = [[Nelson Mandela]]<br />{{nowrap|as [[president van Suid-Afrika]]}} | geboortedatum = {{geboortedatum|1936|3|18|df=y}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{sterfdatum en ouderdom|1936|3|18|2021|11|11|df=y}} | sterfteplek = [[Fresnaye]], [[Kaapstad]] | party = [[Nasionale Party]] | orde2 = [[Adjunkpresident van Suid-Afrika]]<br />''saam met [[Thabo Mbeki]]'' | termynaanvang2 = [[10 Mei]] [[1994]] | termyneinde2 = [[30 Junie]] [[1996]] | president2 = [[Nelson Mandela]] | voorganger2 = ''Amp geskep''<br />[[Alwyn Schlebusch]]<br />''as adjunk-staatspresident van Suid-Afrika, 1981–1984'' | opvolger2 = [[Thabo Mbeki]] (alleenlik)<br />[[Jacob Zuma]] | ouers = [[Jan de Klerk]] (vader) | eggenoot = [[Marike de Klerk|Marike Willemse]] (1959–1998 geskei)<br />Elita Georgiadis (1998–2021 sy dood) | kinders = Jan de Klerk, Willem de Klerk, Susan de Klerk | alma_mater = [[Noordwes-Universiteit|Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O.]] | religie = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | handtekening = FW DeKlerk sign.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = [[Nobelprys vir Vrede]] (1993) }} '''Frederik Willem de Klerk''' ([[18 Maart]] [[1936]], [[Johannesburg]] – [[11 November]] [[2021]], [[Kaapstad]])<ref name=“death”> {{cite news|url=https://www.news24.com/amp/news24/southafrica/news/breaking-former-president-fw-de-klerk-85-has-died-20211111|title=Former President FW de Klerk (85) has died|date=11 November 2021}}</ref> was die [[Staatspresident van Suid-Afrika]] vanaf September [[1989]] tot April [[1994]], en vanaf Februarie 1989 tot September [[1997]] ook leier van die [[Nasionale Party]], wat later die [[Nuwe Nasionale Party]] geword het. Hy is veral bekend vir sy politieke rolvervulling in die beëindiging van [[apartheid]] en die transformasie van [[Suid-Afrika]] na 'n demokrasie, deur aan die land se meerderheidsbevolking (swart mense) stemreg toe te ken. == Herkoms == Die familienaam ''De Klerk'', in Nederlands letterlik ''die klerk'', is afkomstig van ''Le Clerc'' / ''De Clercq'', en is van [[Franse Hugenote]]-oorsprong, soos ook menige ander [[Afrikaans]]e familiename. Sy oupa aan vaderskant, ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], was twee maal leraar van die [[Gereformeerde kerk Johannesburg]] en registrateur van die PUK vir CHO van 1923 tot 1928. F.W. de Klerk se broer, dr. [[Willem de Klerk]], was 'n akademikus en koerantredakteur. De Klerk kom uit 'n politiek georiënteerde gesin en is in [[Mayfair, Gauteng|Mayfair]], 'n voorstad van [[Johannesburg]] gebore, as die seun van voormalige senator en minister in die Suid-Afrikaanse regering [[Jan de Klerk]]. Sy moeder was [[Corrie de Klerk|Corrie Coetzer]] en sy tante [[Susan Strijdom]] was getroud met adv. [[Hans Strijdom]] ([[eerste Minister van Suid-Afrika|Eerste minister]], 1954–1958). Sy ouma aan vaderskant was [[Aletta de Klerk]], 'n kleindogter van die stamouers van die familie van Rooy in Suid-Afrika en tweede vrou van ds. [[Willem Johannes de Klerk]]. == Studie == [[Beeld:Marike Willemse en FW de Klerk op universiteit.jpg|duimnael|links|220px|[[Marike de Klerk|Marike Willemse]] en haar aanstaande, FW de Klerk, verkoop ''Pukkies'' op universiteit, omstreeks 1956.]] Die de Klerk-gesin het gedurende sy kinderjare oor die land rondgetrek, en hy het sewe keer oor sewe jaar van skool verander.<ref name="Willem"/> Hy het uiteindelik 'n koshuisinwoner by die Hoërskool Monument in Krugersdorp geword, waar hy in 1953 in die eersteklas geslaag het. Hy was nietemin teleurgesteld om nie die vier onderskeidings te kry waarop hy gehoop het nie.<ref name="Willem"/> Hierna verwerf De Klerk die grade [[Baccalaureus Artium|B.A.]] en LL.B. (''cum laude'') in [[1958]] aan die [[Potchefstroomse Universiteit]].<ref name="Willem">{{Cite book|author=De Klerk, Willem |year=1991| title=F.W. de Klerk: The Man in his Time.|url=https://archive.org/details/fwdeklerkmaninhi0000dekl |location=Johannesburg|publisher= Jonathan Ball Publishers|pages=[https://archive.org/details/fwdeklerkmaninhi0000dekl/page/149 149]-150|isbn= 978-0-947464-36-3}}.</ref> {{sfn|Glad|Blanton|1997|p=579}} Hy het later opgemerk dat hy tydens hierdie regsopleiding "gewoond geraak het om in terme van regsbeginsels te dink".{{sfn|de Klerk|1991|p=26}} Terwyl hy daar studeer het, word hy redakteur van die studentekoerant, ondervoorsitter van die studenteraad, en lid van die [[Afrikaanse Studentebond]] se nasionale uitvoerende raad.<ref name="Willem"/> Op universiteit is hy ingewy by die Broederbond, 'n geheime vereniging vir die Afrikaner sosiale elite.{{sfn|Glad|Blanton|1997|p=567}} Hierna sluit hy aan by 'n prokureursfirma in [[Vereeniging]] ([[Transvaal]]). Tussendeur sy regsloopbaan raak hy aktief in die politiek. Hy wys in [[1972]] 'n aanbod van sy alma mater van die hand om 'n professoraat in die regsfakulteit te aanvaar omdat hy toe reeds as Nasionale Party-lid vir Vereeniging in die parlement gedien het. In [[1969]] trou hy met [[Marike de Klerk|Marike Willemse]], die egpaar het twee seuns en 'n dogter gehad. == Politieke loopbaan == "FW", soos hy algemeen bekend staan, word op [[29 November]] [[1972]] tot volksraadslid verkies nadat hy 'n tussenverkiesing in [[Vereeniging (kiesafdeling)|Vereeniging]] gewen het, wat gehou is ná die uittrede van [[Blaar Coetzee]], wat die kiesafdeling vir die Nasionale Party verteenwoordig het van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|die 1958-verkiesing]] af. Hy het met 'n meerderheid van 2&nbsp;078 oor die VP se T. Roos geseëvier, terwyl die [[Herstigte Nasionale Party|HNP]]-kandidaat net 326 stemme gekry en dié van die [[Progressiewe Party|PP]] 192. De Klerk is in 1974 onbestrede verkies. In 1978 sluit die eerste minister, adv. [[John Vorster]], hom in die [[kabinet]] in. As [[minister]] beklee hy die volgende portefeuljes: * Pos- en Telekommunikasie en *Maatskaplike Welsyn en Pensioene onder premier [[John Vorster]] Onder Eerste minister [[Pieter Willem Botha|P.W. Botha]] beklee hy die volgende portefeuljes: * Pos- en Telekommunikasie en Sport en Ontspanning * Mynwese, Energie en Omgewingsbeplanning * Mineraal- en Energiesake * Binnelandse Sake * Nasionale Onderwys en Beplanning As minister van Nasionale Onderwys ondersteun De Klerk 'n beleid van segregasie op universiteitsvlak. Ná sy verkiesing in [[1982]] as leier van die Nasionale Party in Transvaal, handhaaf hy 'n konserwatiewe siening en is daar geen sprake dat hy voorspraak maak vir hervorming nie. Dit is egter bekend dat De Klerk 'n uitgesproke voorstander was van gelyke befondsing vir skoolopleiding. Ná verloop van 'n lang politieke loopbaan met 'n sterk konserwatiewe reputasie, plaas hy homself in 1989 aan die hoof van die ''verligte'' kamp binne die regerende party. In Februarie 1989 word De Klerk tot hoofleier van die Nasionale Party verkies, en uiteindelik tot Staatspresident op 14 September 1989, toe hy P.W. Botha deur 'n bloedlose magsoorname vervang het, ná die [[beroerte]] van Botha. De Klerk was van mening dat Botha psigies en fisies nie meer in staat was om die land te regeer nie. In sy eerste toespraak na aanvaarding van die Nasionale Party-leierskap spreek De Klerk hom uit ten gunste van 'n nierassige Suid-Afrika en onderhandeling omtrent verandering in die politieke toekoms van die land. [[Lêer:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|duimnael|links|220px|De Klerk en Mandela skud hande tydens die jaarlikse byeenkoms van die [[Wêreld Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], 1992.]] Onder sy leiding word die verbanning van die [[African National Congress|ANC]] en ander linkse organisasies in Februarie [[1990]] opgehef en word die weg gebaan vir onderhandelinge wat lei tot die einde van [[apartheid]] en blanke minderheidsregering. Op [[10 Februarie]] [[1990]] kondig De Klerk aan dat [[Nelson Mandela]] die volgende dag uit die [[Victor Verster-gevangenis]] vrygelaat sal word. Hiermee is die weg gebaan vir 'n Grondwet vir Suid-Afrika ingevolge waarvan die grondslag van ''een mens, een stem'' aanvaar is. In 1990 het De Klerk opdrag gegee dat die kernwapenprogram waarmee Suid-Afrika besig was, beëindig moes word, wat in [[1991]] plaasgevind het. De Klerk en Mandela word in [[1993]] gesamentlik vir die [[Nobelprys vir Vrede]] benoem vir hulle aandeel in die vreedsame beëindiging van apartheid.<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 1993 |publisher=Nobelprize.org |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |access-date=6 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630194228/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |archive-date=30 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Mandela was egter nie gelukkig daarmee om die prys met De Klerk te deel nie. In April 1994 word 'n veelrassige verkiesing vir die eerste keer gehou. De Klerk het vooraf 'n grotendeels seremoniële en nie-mededingende presidensiële veldtog geveg, waarna Mandela onbetwisbaar verkies is as [[President van Suid-Afrika]]. De Klerk dien vir twee jaar as mede-uitvoerende Adjunkpresident in Mandela se regering, maar onttrek in Junie [[1996]] van die [[Regering van Nasionale Eenheid]] omdat sy rol (volgens hom) uitgespeel was. Sy aftrede uit aktiewe politiek volg in Augustus 1997, waarna hy hom sou distansieer van regeringsbeleid. In [[1999]] publiseer hy sy biografie onder die titel ''Die Laaste Trek – 'n Nuwe begin''. In [[2004]] kondig De Klerk aan dat hy die [[Nuwe Nasionale Party]] verlaat en 'n nuwe politieke tuiste gaan soek nadat die NNP sy samesmelting met die regerende [[ANC]] aangekondig het. == Kritiek op die beleid van De Klerk == [[Lêer:Secretary Clinton Meets With Former South African President F.W. de Klerk.jpg|duimnael|regs|280px|FW de Klerk en [[Hillary Clinton]] op sy besoek aan [[Washington, DC]].]] Benewens positiewe kritiek op die beleid en optrede van De Klerk is daar ook negatiewe kritiek. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy nie ’n federale staatsvorm gebaseer op taal en etnisiteit vir Suid-Afrika voorgestaan het nie. Dit was immers die bedoeling van sy voorganger [[P.W. Botha]] om Suid-Afrika in ’n [[federasie]] of [[konfederasie]] te omskep op basis van taal en etnisiteit, volgens die Switserse staatsmodel. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy in 1990 die destydse Suidwes-Afrika, wat deel van Suid-Afrika was, weggeskenk het sonder ’n mandaat van die kiesers. Dit terwyl duisende Suid-Afrikaners met hulle lewens moes betaal in grensoorloë. * Op 17 Maart [[1992]] is ’n referendum onder die kieserspubliek gehou oor die vraag of die regering moes voortgaan met onderhandelinge met die [[ANC]] al dan nie. Volgens De Klerk sou daar na afloop van die onderhandelinge ’n tweede referendum wees om die toekomstige staatsbestel goed/af te keur. De Klerk word daarvan beskuldig dat hy sy belofte oor ’n tweede referendum nie nagekom het nie en ’n oorgawe aan die ANC beklink het sonder 'n mandaat van die kiesers. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy binne 5 jaar na sy aanstelling, gedoen het wat geen een van sy voorgangers ooit sou waag nie (politieke- en militêre oorgawe), waarna hy vinnig die politieke toneel verlaat het. * De Klerk word daarvan beskuldig dat sy 'onderhandelinge' met die ANC niks anders as 'n 'oorgawe' was nie. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy die eens magtige [[Nasionale Party]] na sy ondergang gelei het, want die kiesers het na die verkiesing van 1994 die party verwerp. * De Klerk word daarvan beskuldig dat hy die oorsaak daarvan is dat reeds byna ’n miljoen blankes die land permanent verlaat het en dat hy verantwoordelik is vir die politieke chaos en die hoë vlakke van kriminaliteit in die land. * Die rede vir die agteruitgang van Afrikaans as amptelike taal, bestuurstaal, regstaal en onderwystaal word voor die voete van De Klerk gelê. * De Klerk word verder daarvan beskuldig dat, terwyl hy sy land se belange by die onderhandelingstafel moes verteenwoordig, sy aandag verdeeld was, en dat hy meer aandag aan 'n ander man se vrou gegee het, as aan sy rol as president van sy land (sien hieronder). == Egskeiding en latere lewe == Ook op sy privaat lewe was daar kritiek. Die sensasionele [[vervreemding]] en uiteindelike egskeiding van sy vrou [[Marike de Klerk|Marike]] in Oktober [[1998]], na 'n huwelik van 38 jaar, gevolg deur sy daaropvolgende skielike troue met [[Elita Georgiades]], was vir baie mense 'n skok. Laasgenoemde was die vrou van 'n [[Griekeland|Griekse]] skeepsmagnaat wat na bewering die Nasionale Party finansieel gesteun het. De Klerk het as gas van die magnaat met Elita bevriend geraak tydens funksies en 'n liefdesverhouding het ontstaan. Nog groter was die skok met die bekendmaking op 4 Desember [[2001]] van die moord op Marike de Klerk deur die sekuriteitswag Luyanda Mboniswa op 3 Desember 2001. Hiervoor is Mboniswa op 15 Mei 2003 twee keer lewenslank gevonnis. In [[2006]] beleef de Klerk se gesondheid 'n terugslag met die verwydering van 'n kwaadaardige gewas in die kolon wat ontdek is tydens 'n mediese ondersoek op [[3 Junie]]. Sy toestand het verder versleg en hy het asemhalingsprobleme ontwikkel as gevolg van infeksie. De Klerk het egter goed herstel en daarna talle wêreldreise onderneem en tientalle toesprake gelewer. De Klerk het gereeld kritiek gelewer op die beleid van die huidige Suid-Afrikaanse regering. Hy het dit veral gehad oor regstellende aksie en ook die hoë vlakke van misdaad. Hy was ook in Desember 2008 van mening dat Suid-Afrika militêr moes ingryp teen die bewind van pres. [[Robert Mugabe]] in [[Zimbabwe]], weens menseregte-vergrype en omdat Mugabe nie wou uittree nie. De Klerk was voorsitter van die F.W. de Klerk-stigting vir vrede en 'n erelid van die "Klub van Rome". == Herinnering == De Klerk sal onthou word as die man wat 'n omwenteling teweeggebring het in die Suid-Afrikaanse politieke landskap. De Klerk sal ook onthou word as die man wat aanvanklik konserwatief was en vir wie die beskerming van groepskulture in Suid-Afrika baie belangrik was. Aanvanklik het de Klerk ook met die ANC onderhandel oor die beskerming van hierdie groepskulture, maar hy is deur die ANC die mond gesnoer. In 1990 het niemand verwag dat De Klerk so ver sou gaan in sy 'onderhandeling' met die ANC nie. Hy is daarom ná die verkiesing van 1994 deur die blanke kieserspubliek verwerp en uit die politieke toneel verstoot. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bibliografie == {{Refbegin|33em|indent=yes}} * {{cite book |last=Allen |first=John |title=Rabble-Rouser for Peace: The Authorised Biography of Desmond Tutu |url=https://archive.org/details/rabblerouserforp0000alle_h1k6 |year=2006 |publisher=Rider |location=London |isbn=978-1-84604-064-1 }} *{{cite book |last=de Klerk |first=Willem |year=1991 |title=F. W. de Klerk: The Man in his Time |url=https://archive.org/details/fwdeklerkmaninhi0000dekl |location=Johannesburg |publisher=Jonathan Ball Publishers |isbn=978-0-947464-36-3 }} *{{cite journal |last1=Glad |first1=Betty |last2=Blanton |first2=Robert |title=F. W. de Klerk and Nelson Mandela: A Study in Cooperative Transformational Leadership |url=https://archive.org/details/sim_presidential-studies-quarterly_summer-1997_27_3/page/565 |journal=Presidential Studies Quarterly |year=1997 |volume=27 |issue=3 |pages=565–590 |jstor=27551769 }} *{{Cite book|last=Sampson |first=Anthony |title=Mandela: The Authorised Biography |publisher=HarperCollins |location=London |year=2011 |orig-year=1999 |isbn=978-0-00-743797-9 }} {{refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Staatspresident van Suid-Afrika]] (uitvoerend)|voor=[[Pieter Willem Botha]]|na=[[Nelson Mandela]]<br />''as [[president van Suid-Afrika]]''|jare=1989–1994}} {{opvolgboks|titel=[[Adjunkpresident van Suid-Afrika]]|voor=''Nuwe amp''|na=[[Thabo Mbeki]]|jare=1994–1996<br />''saam met [[Thabo Mbeki]]}} {{eindboks}} {{Presidente van Suid-Afrika}} {{Ministers van Binnelandse Sake SA}} {{Wenners van die Nobelprys vir Vrede}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Klerk, Frederik Willem}} [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Staatspresidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Adjunkpresidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van binnelandse sake]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van energie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van onderwys]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van sport en ontspanning]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse opposisieleiers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Nobelpryswenners]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 2021]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]] [[Kategorie:Alumni van Noordwes-Universiteit]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] 3b2znsokzjntie8jxbnaqqqm54i6vj9 0 7501 2963324 2963187 2026-08-28T18:00:18Z SpesBona 2720 Statistieke hersien 2963324 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Noorweë |volle_naam = <small>''Kongeriket Norge'' ([[Bokmål]])<br />''Kongeriket Noreg'' ([[Nynorsk]])<br />''Norgga gonagasriika'' ([[Noord-Samies]])<br />''Vuona gånågisrijkka'' ([[Lule-Samies]])<br />''Nöörjen gånkarïjhke'' ([[Suid-Samies]])</small> |algemene_naam = Noorweë |beeld_vlag = Flag of Norway.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of Norway.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Norway.svg |leuse = <br />''Alt for Norge / Noreg''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Alles vir Noorweë")''</small><br />'''Eidsvoll-gelofte (1814)''':<br />''Enig og tro til Dovre faller''<br />''Einig og tru til Dovre fell''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Verenig en lojal totdat die berge van Dovre verkrummel")''</small> |volkslied = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>''(Noors vir: "Ja, ons is lief vir hierdie land")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center><br />''Koninklike Volkslied: [[Kongesangen]]'' |amptelike_tale = [[Noors]] ([[Bokmål]] en [[Nynorsk]]) • [[Samies]] ([[Noord-Samies]], [[Lule-Samies]] en [[Suid-Samies]])<ref>{{no}} {{cite web |url=https://snl.no/språk_i_Norge |title=Språk i Norge – Store norske leksikon |date=22 Mei 2019 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-35-2007-2008-/id519923/sec4 |title=St.meld. nr. 35 (2007–2008) |publisher=Kultur- og kirkedepartementet |date=27 Junie 2008 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |hoofstad = [[Oslo]] {{Koördinate|59|56|N|10|41|O}} |latd = 59 |latm = 56 |latNS = N |longd = 10 |longm = 41 |longEW = O |grootste_stad = [[Oslo]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]]<br />[[Jonas Gahr Støre]] |oppervlak_rang = 61^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 385&nbsp;207<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.kartverket.no/til-lands/fakta-om-norge |title=Arealstatistics for Norway 2019 |publisher=Kartverket, mapping directory for Norway |date=20 Desember 2019 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |oppervlakmi² = 148&nbsp;729 |persent_water = 5,32 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 5&nbsp;636&nbsp;904<ref name="ssbf">{{no}} {{cite web |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning |title=Population, 2026-08-19 |publisher=Statistiek Noorweë |date=19 Augustus 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2026 |bevolking_rang = 116^de |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 14,6 |bevolkingsdigtheidmi² = 37,9 |bevolkingsdigtheidrang = 224^ste |BBP_PPP = $630,509&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=142&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Norway |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 49^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $111&nbsp;405<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 5^de |BBP = $520,593&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 30^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $91&nbsp;984<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 6^de |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Vereniging<br />• Ou Noorse Koninkryk<br />• [[Kalmarunie]]<br />• Denemarke-Noorweë<br />• Noorse Herstigting<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/ |title=The Re-establishing of a Norwegian State |publisher=regjeringen.no |date=5 Julie 2020 |accessdate=5 Julie 2020}}</ref><br />• Eerste grondwet<br />• Swede-Noorweë<br />• Opskorting van Unie met Swede |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[872]]<br />[[1263]]<br />[[1397]]–[[1523]]<br />[[1524]]–[[1814]]<br />[[25 Februarie]] [[1814]]<br />[[17 Mei]] [[1814]]<br />[[1814]]–[[1905]]<br />[[7 Junie]] [[1905]] |MOI = {{wins}} 0,970<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |MOI_rang = 2^de |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 23,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2025 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Noorse kroon|Kroon]] |geldeenheid_kode = NOK |land_kode = NO |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+01]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+02]] |internet_domein = [[.no]] |skakelkode = 47 |voetskrif = }} '''Noorweë''' ([[Bokmål]]: ''Norge'', {{Audio|No-Norge.oga|luister}}; [[Nynorsk]]: ''Noreg'', {{Audio|No-Noreg.oga|luister}}; [[Noord-Samies]]: ''Norga''; [[Lule-Samies]]: ''Vuodna''; [[Suid-Samies]]: ''Nöörje''), amptelik die '''Koninkryk Noorweë''' (Bokmål: ''Kongeriket Norge''; Nynorsk: ''Kongeriket Noreg''; Noord-Samies: ''Norgga gonagasriika''; Lule-Samies: ''Vuona gånågisrijkka''; Suid-Samies: ''Nöörjen gånkarïjhke''), is 'n [[Noord-Europa|Noord-Europese]] land. Dit is in die weste van die [[Skandinawiese Skiereiland]] geleë en strek oor 'n afstand van meer as 1&nbsp;600 kilometer van die Noordkaap na Lindesnes in die suide. Dit grens in die Arktiese noorde aan die [[Rusland|Russiese Federasie]] en [[Finland]], en vanaf [[Lapland]] in die noorde tot by die [[Skagerrak]] in die suide aan [[Swede]]. [[Lêer:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|duimnael|links|'n Satellietbeeld van die vastelandse Noorweë in die winter van 2003]] By sy wydste punt strek die land oor 'n afstand van sowat 430 kilometer in wes-oostelike rigting, terwyl die Arktiese hawestad [[Narvik]] slegs agt kilometer van die Sweedse grens af lê. Sowat 'n derde van die land lê binne die Noordpoolsirkel, maar trek in klimatiese opsig voordeel uit die warm [[Golfstroom]] se matigende effek: Die seehawens van die Arktiese kuslyn soos [[Hammerfest]] en Kirkenes bly in die meeste winters ysvry. Noorweë is die sesde grootste land in Europa, maar ook een van sy ylbevolkstes met slegs 14 inwoners per vierkante kilometer. Die bevolking is oneweredig oor die land versprei, met groot konsentrasies in die kusgebiede van Suid- en Wes-Noorweë. Die hoofstad van Noorweë is [[Oslo]]. Ander belangrike stede is [[Bergen]], [[Trondheim]] en [[Stavanger]]. Hierdie vier stedelike sentra behels sowat 'n kwart van die Noorse bevolking, terwyl groot dele van die sentrale berggebiede en die noordelike landsdele ongerep en byna onbewoon is. Noorweë is 'n [[grondwetlike monargie]]. Die huidige koning is [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]] en die eerste minister is [[Jonas Gahr Støre]]. Noorweë was 'n selfstandige koninkryk van die 9de eeu tot 1397, waarna dit in die [[Kalmarunie|Unie van Kalmar]] opgeneem is saam met [[Denemarke]] en Swede. Toe Swede in 1521 die Unie verlaat het, het Noorweë 'n provinsie van Denemarke geword. Dit het onder Deense gesag gebly tot dit in 1814 in Sweedse hande oorgegaan het. Noorweë het daarmee 'n eie grondwet en meer selfbestuur gekry. In 1905 het Noorweë weer 'n onafhanklike staat met koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] as staatshoof geword. In teenstelling met sy buurlande Swede en Finland het Noorweë nie by die [[Europese Unie]] aangesluit nie, maar is nogtans 'n lidstaat van die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (NAVO). Die samewerking met ander [[Skandinawië|Skandinawiese]] lande in die [[Nordiese Raad]] is veral op sosiale welvaart en opvoeding gemik. Noorweë se geskiedenis en tradisionele bedrywe weerspieël sy verbintenis met die see. Sowat 1&nbsp;000 jaar gelede het [[Wikings|Wiking]]-seevaarders uit Noorweë die noordelike oseane verken en nedersettings langs die kuslyne van Brittanje, [[Ysland]], [[Groenland]] en selfs [[Noord-Amerika]] gestig. Vissery, skeepsbou en skeepvaart het sindsdien 'n belangrike ekonomiese rol gespeel, en die land beskik nog steeds oor 'n groot handelsvloot. Volgens die [[Menslike Ontwikkelingsindeks]] (MOI), wat jaarliks deur die [[Verenigde Nasies]] se Ontwikkelingsprogram uitgegee word, behoort Noorweë tot die lande met die hoogste lewenskwaliteit.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |title=Facts about Norway |publisher=gonorway.com |accessdate=19 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219191310/http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |archive-date=19 Desember 2007}}</ref> == Etimologie == [[Lêer:Ohthere.jpg|duimnael|links|Eerste stel van Ohthere se Oudengelse rekening, wat vertaal as: "Ohthere het aan sy heer koning Ælfrede gesê dat hy noord van alle Noorweërs woon"]] [[Lêer:Nordkap um Mitternacht.jpg|duimnael|Noorweë se Noordkaap is die mees noordelike punt van Europa]] [[Lêer:Nicolò Zeno, Girolamo Ruscelli. Septenirionalivm Partivm Nova Tabvla. ca.1599.jpg|duimnael|'n [[Ysland]]se kaart van [[Noord-Europa]] uit die jaar 1599]] Na die seeroete vanaf Karmøy en verder noordwaarts is vroeër verwys as ''Norðrvegr'' of "Roete na die Noorde". Hierdie benaming, wat oorspronklik deur Gote en [[Dene]] gebruik is, het net soos ''Vestrvegr'', ''Austrvegr'' of ''Suðrvegr'' geleidelik tot 'n geografiese naam vir die gebied ontwikkel wat ook in tale soos [[Engels]], [[Duits]] en [[Frans]] gebruik is om na die Wes-Skandinawiese land te verwys. Op 'n later tydstip is die skeepsroete se naam gebruik om na die land te verwys wat aan die oostelike kant geleë was. Dit is nie presies bekend wanneer ''Østlandet'' gebruik is om na die land langs die ''Norðrvegr'' te verwys nie, aangesien hierdie gebied in die 12de eeu meestal aan die Deense konings belastingpligtig was. In Ottar se verslag vir die Engelse koning [[Alfred die Grote|Alfred]], wat omtrent 880 geskryf is, word die terme ''Norðweg'' en ''Norðmannaland'' gebruik.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |title=Nomino 6:6 |work=Nomino |publisher=[[NRK]] |date=4 Oktober 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |title=Sår tvil om Norges opphav |publisher=Forskning.no for Universitetet i Agder |date=29 Februarie 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Dagfinn Skre |title=Rulership in 1st to 14th century Scandinavia |publisher=De Gruyter |date=2020 |pages=3, 5–10 |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/23221 |hdl=20.500.12657/23221 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref> Die rune-inskrifte op een van die Deense Jelling-stene, wat omstreeks 980 ontstaan het, gebruik die akkusatief ''Nuruiak'' wat van die nominatief ''Norvegh'' afgelei is. [[Middeleeue|Middeleeuse]] Yslandse handskrifte verwys na die land as ''Noreg(h)r'' of ''Norveg(h)r''. In die 14de eeu is die naam saamgetrek tot die nominatief-vorms ''Noreg(h)e'', ''Norig(h)e'' en ''Norg(h)e''. Ná hierdie eeu het nominatiewe soos ''Norie'' en ''Nories'' ontstaan waarby die ''i'' as 'n j-klank uitgespreek is (soos in die huidige Sweedse benaming vir Noorweë). Vanaf 1450 kom die variant ''Noreg(h)'' nog skaars voor, terwyl ''Norg(h)e'' ál meer gebruiklik raak, as 'n gevolg van die nasionale gemeenskap [[Denemarke-Noorweë]] en dus die invloed van die [[Deens]]e taal. Ivar Aasen het die dialektiese vorm ''Norig'' gebruik toe hy in die 19de eeu die Noorse skryftaalvariant [[Nynorsk|Landsmål]] geskep het. In 1917 het die variante ''Norig'' en ''Noreg'' gelyke status in Landsmål gekry, maar met die spellingshervorming van 1938 het ''Noreg'' die eenheidsvorm in [[Nynorsk]] geword. In [[Bokmål]] en Riksmål was ''Norge'' steeds die enigste woordvorm. == Geografie == === Geologie === [[Lêer:Trollryggen and Trollveggen from Litlefjellet, 2013 June.jpg|duimnael|Die hoogste vertikale rotswand in Europa, Trollveggen en Trollryggen oor die rivier Rauma in die vallei van Romsdalen]] Die landmassa van Noorweë is in geologiese opsig baie oud – die bergreekse van die land is reeds meer as 400 miljoen miljoen jaar gelede, teen die einde van die geologiese Siluur- en die begin van die Devoon-tydperk, aan die westelike kant van die Baltiese Skild gevorm. Hierdie bergvorming of orogonese het deel uitgemaak van die Kaledoniese bergvorming wat na die Latynse naam vir sy uitgangspunt [[Skotland]] (''Caledonia'') vernoem is.<ref>{{de}} Galli, Max en Johannes Holzleiter: ''Norwegen''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 18</ref> Die [[Skandinawiese bergreeks]] loop oor 'n afstand van byna 1&nbsp;700 kilometer deur die land, en tussen Kaap Lindesnes teen die 57ste noordelike breedtegraad in die suide tot by die Noordkaap teen die 71ste [[breedtegraad]] in die noorde is die grootste deel van hierdie bergreeks op Noorse gebied geleë – waaronder die hoogste bergspitse in Noord-Europa: Galdhøppigen (2&nbsp;469 meter bo [[seevlak]]) en Glittertind (2&nbsp;465 meter) in die Jotunheimenreeks en Snøhetta (2&nbsp;286 meter) in die Dovrefjell. Sowat die helfte van Noorweë se oppervlakte is gebiede met 'n hoogte van meer as 500 meter bo seevlak, en sowat 'n kwart van die land is selfs teen 'n hoogte van meer as 1&nbsp;000 meter geleë. === Landskapsvorme === [[Lêer:Utsiktgald2.jpg|duimnael|Die berglandskap van die Nasionale Jotunheimenpark]] [[Lêer:Terrain of Norway with red snow.jpg|duimnael|Hierdie satellietfoto van Suid-Noorweë met vals kleure ([[sneeu]] word in rooi vertoon) verduidelik die topografiese struktuur van die land. Die [[Sognefjord|Sogne-]] en Hardangerfjord is duidelik sigbaar aan die linkerkant van die beeld]] Noorweë is 'n ruwe, bergagtige land, en sy klimaat en topografie, wat die lewe in baie gebiede steeds moeilik gemaak en eeue lank ook die oorsaak van honger en armoede was. Dit bemoeilik nog steeds kommunikasie en vervoer. Die landskap van Noorweë word deur golwende plato's, die sogenaamde ''vidda'', met 'n gemiddelde hoogte van 300 tot 900 meter bo seevlak oorheers, alhoewel sommige bergspitse tot hoogtes van tussen 1&nbsp;500 en 2&nbsp;500 meter rys, veral in die gebied tussen Oslo, Bergen en Trondheim. Die pieke in Noord-Noorweë bereik daarenteen net hoogtes van minder as 2&nbsp;000 meter. Die hoogste berggebiede, soos byvoorbeeld die [[Jotunheimen]] bo-oor die [[Sognefjord]], is met permanente ysvelde bedek. Die Noorse bergreekse het gedurende die laaste 400 miljoen jaar in drie verskillende periodes van bergvoming ontstaan en bevat gesteentes uit die vroegste geologiese tydperke. Tydens die bergvorming is ook vulkaniese materiaal by die gesteentes gevoeg wat veral uit groot hoeveelhede graniet en gneiss bestaan. Hierdie gesteentes bevat Noorweë se mineraalrykdomme. Daar is min lae vlaktes in die land, alhoewel in die ooste diep riviervalleie in die ''viddas'' ingesny het. Die riviere vloei na die laer geleë gebiede van Suidoos-Noorweë. Gedurende die glasiale periodes van die [[Ystydperk]] was die hele gebied van Noorweë met die groot noordelike yskap bedek. Toe die ys sowat 10&nbsp;000 jaar gelede afgesmelt het, het dit groot afsettings agtergelaat, die sogenaamde glasiale morenes waarvan die Raa-morenes in die omgewing van Oslo die bekendstes is. Gebiede met sanderige of gruiserige grond is gewoonlik bebos, terwyl die Noorse landbou die beter grond in ander streke vir akkerbou of veeteelt gebruik. === Die kusgebiede en eilande === Selfs as die fjorde nie ingereken word nie, strek Noorweë se kuslyn oor 'n lengte van 2&nbsp;650 kilometer – die fjorde se oewers vertiendubbel hierdie syfer sodat die Noorse kuslyn net so lank is as dié van [[Australië]]. Mits al sy eilande ingereken word, beloop die Noorse kuslyn selfs sowat 60&nbsp;000 kilometer. As Noorweë om Oslo geroteer sou word, sou die Noordkaap (die noordelikste punt van die land) by [[Rome]] geleë wees. Die kenmerkende kuslandskap het 'n sterk invloed op Noorweë se historiese ontwikkeling tot 'n seevaardersnasie uitgeoefen. Nou fjorde met steil rotswande aan weerskante, wat deur die glasiale yskap gevorm is, sny diep in die ''viddas'' van die Wes-Noorse kus in. Die Sognefjord is met 'n lengte van 203 kilometer en 'n wydte van minder as vyf kilometer die grootste van hierdie fjorde. Die smal strepies land langs die fjorde word vir landboudoeleindes gebruik, terwyl die hoër geleë berghange gedurende die somermaande as weivelde vir beeste en skape dien. Die plaaslike waters is belangrike visgronde. Langs die Noorse kus lê honderde eilande. Die Lofoten-eilande noord van die Arktiese of Noordpoolsirkel is die grootste argipel van hierdie eilandwêreld wat die vastelandse kusgebiede teen die sterk branders van die Noorse See beskerm. Veer- en vissersbote trek sodoende voordeel uit veilige waterweë langs die kuslyn. Die nabygeleë Arktiese [[Svalbard]]- en [[Jan Mayen]]-eilandgebiede val onder Noorweegse heerskappy en word sedert die 1920's as deel van die Noorweegse koninkryk beskou, terwyl die [[Bouvet-eiland]] in die Suid-Atlantiese Oseaan en die [[Peter I-Eiland]] in die Suidelike Stille Oseaan as Noorweegse besittings, wat nie deel is van die Noorweegse koninkryk is nie, gesien word. Noorweë maak verder ook aanspraak op [[Dronning Maud Land]] in [[Antarktika]]. Die [[steenkool]]myne in Svalbard word deur Noorweë en Rusland gemeenskaplik ontgin. Die seegebied bevat daarnaas [[ruolie]]- en [[gas]]velde, terwyl Jan Mayen ook as 'n belangrike basis vir die uitsaai van radioprogramme en weerkundige doeleindes gebruik word. Die klein eilandjies langs die Suid-Noorse kus word [[skeer|skere]] genoem. Hulle is die hoogste spitse van 'n kusplato wat tydens die koueperiodes van die Ystydperk deur die beweging van ysmassa's sy huidige gestalte gekry het en in die latere warmer periodes deur seewater oorstroom is. Slegs die hoogste spitse rys tans tot by sestig meter bo die seevlak. Net 'n klein gedeelte (sowat 2&nbsp;000) van die altesaam 150&nbsp;000 skere is bewoon. === Die fjorde === [[Lêer:Geirangerfjord Viewpoint (28013217443).jpg|duimnael|[[Geirangerfjord]]-uitsigplatform]] In die koue periode van die Pleistoseen, wat tussen twee en drie miljoen jaar lank voortgeduur en eers sowat 10&nbsp;000 jaar gelede geëindig het, het Noorweë onder 'n dik yslaag gelê. As gevolg van die swaartekrag het die gletsers se magtige ysmassa's stadig van die bergreekse na die see beweeg. Die bestaande V-vormige kerfdale was natuurlike paaie vir die ys en is deur die geweldige gewig van die gletsers, asook grint en rolstene, wat hulle meegevoer het, tot benede die seevlak tot U-vormige trogdale uitgegrawe. Vanweë die verskillende vloeisnelhede van die gletsers en hardheidsgrade van die gesteentes het elkeen van die valleie sy eie spesifieke karakter ontwikkel. By die vorming van die Sognefjord is 10&nbsp;000 kubieke meter se gesteente geërodeer.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 32</ref> Tydens die daaropvolgende warme periode het die yslaag grotendeels afgesmelt, en vanweë die groot watermassa's wat nou na die see begin stroom het, het die seevlak aansienlik gestyg en die trogdale begin oorstroom. Die vasteland, wat tydens die koue periode onder die gewig van die yslaag geswig het, het sedertdien begin rys. In sommige dele van Noorweë rys die land nog steeds sowat een sentimeter per jaar, terwyl die opheffing van die vasteland in die binneste gedeeltes van die fjorde tot enkele millimeter per jaar beperk bly. Die fjordbeddings lê gewoonlik dieper as die bodem van die see waarin hulle uitmond – die Sognefjord se bedding lê byvoorbeeld tot by 1&nbsp;308 meter benede seevlak. Die fjorde en die oop see word meestal deur 'n rotsskuinste, wat net 100 meter benede seevlak lê, van mekaar geskei. Die watertoeloop vanuit die see veroorsaak 'n hoë soutgehalte van die fjordwater wat egter na gelang van die afstand tot by die oop see steeds laer word. Hierdie verskynsel word onder meer deur die groot hoeveelhede soetwater veroorsaak wat na die fjord vloei sodra die sneeu in die lente begin smelt. === Die fjell-landskappe van Suid- en Sentraal-Noorweë === Suid- en Sentraal-Noorweë word deur uitgestrekte fjell-landskappe oorheers. Die Noorse term ''fjell'' verwys na 'n berg, rots of berglandskap, maar dui ook die verskillende hoogteliggings aan: Die algemene fjell is teen 'n hoogte van tussen 400 en 600 meter geleë, die platofjell tussen 700 en 1&nbsp;500 meter, en die hoogfjell rys tot by sowat 2&nbsp;500 meter. Die bekendste fjellgebiede en gewilde bestemmings vir voetslaners en bergklimmers is Sognefjell en Dovrefjell. == Klimaat == [[Lêer:Afternoon at Tennfjorden, Raftsundet, Hinnøya, Norway, 2015 September.jpg|duimnael|links|Herfskleure in September. Tennfjorden, eiland Hinnø (provinsie [[Nordland]])]] [[Lêer:Norway Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Noorweë volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Ondanks sy noordelike ligging word Noorweë as gevolg van die passaatwinde, wat vanuit die Amerikaanse vasteland oor die [[Atlantiese Oseaan]] waai, en die warm stromings wat noord van die ewenaar in rigting van die Noorse See vloei, deur 'n gematigde klimaat gekenmerk. Hier lei die hoek van die Noorse kuslyn en die oop baan in rigting van die [[Arktiese Oseaan]] gematigde lug- en watermassa's na die noordelike breedtegrade. Noorweë se klimaat en weerpatrone is baie wisselvallig, veral in die noordelike randgebiede van die gematigde klimaatsone. Die laagste temperatuur, wat ooit aangeteken is, was –51&nbsp;°C in Karasjok (Noord-Noorweë). Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is tussen sowat 8&nbsp;°C aan die weskus en benede vriespunt in die berggebiede – in die valleie van Oos-Noorweë daal die kwik dikwels tot –20&nbsp;°C. Januarie en Februarie is die koudste maande van die jaar, terwyl die hoogste temperature in die binneland in Julie aangeteken word. In die kus- en berggebiede word die warmste temperature van die jaar soms ietwat later aangeteken. Vanweë sy geografiese en topografiese kenmerke verskil Noorweë se klimaat duidelik van dié in ander Skandinawiese lande. Die hoë bergreekse wat die Noorse vasteland in twee helftes verdeel, beskerm groot dele van die Oos-Noorse binneland teen neerslae en skep ondanks die nabyheid van die see eerder kontinentale klimaattoestande. In sommige streke oos van die bergreekse word gemiddelde jaarlikse neerslae van minder as 300 millimeter aangeteken, terwyl die jaarlikse reënvalle langs die Noorse weskus tot by 3&nbsp;000 millimeter kan beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm ''www.norwegen.no: Klimaat''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607234406/http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm |date= 7 Junie 2007 }}</ref> Die belangrikste streke kry jaarliks reënvalle van tussen 500 en 1&nbsp;000 millimeter, en Julie en Augustus is die natste maande van die jaar. In die Noorse binneland word sowat 100 reëndae per jaar aangeteken, terwyl hierdie syfer langs die kus tot by 200 dae kan styg. Windsterktes en -rigtings varieer weens die snel bewegende fronte en lae- en hoëdrukgebiede sterk. Langs die kus en in die bergstreke word dikwels baie sterk winde aangeteken. == Geskiedenis == === Die Ystydperke === [[Lêer:Northern icesheet hg.png|duimnael|Die [[Gletser|vergletsering]] van die [[Noordelike Halfrond]] gedurende die laaste [[Ystydperk]]. Die magtige ysskilde het die seevlak met sowat 120 meter laat daal]] [[Lêer:Alta Felszeichnung Rentiere.jpg|duimnael|Prehistoriese rotstekeninge wat [[rendier]]e uitbeeld (Alta-museum, Noord-Noorweë)]] As gevolg van 'n globale afkoeling was die gemiddelde jaarlikse temperature in die gebied van die huidige Noorweë enkele honderdduisend jaar vroeër sowat 8&nbsp;°C laer as vandag, en gedurende hierdie langdurige [[Ystydperk]]e het magtige gletsers begin vorm. Navorsers neem aan dat die gletsers sowat 300&nbsp;000 jaar gelede hul maksimale uitbeiding bereik het, en destyds was Skandinawië onder 'n yslaag met 'n dikte van tot by 3&nbsp;000 meter begrawe.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 18</ref> Slegs op enkele plekke het die hoogste pieke bo die see van ys en sneeu verrys, en die geweldige yslaag het die Skandinawiese vasteland met sy groot gewig benede die seevlak begin druk wat destyds sowat 120 meter laer as vandag was. Die Noordsee was gedurende die Ystydperke 'n toendra sonder bome, en sy uitgestrekte gebied, wat deur groot riviere deurstroom is, het veral uit sanderige heidevelde en groot moerasgebiede bestaan. === Vroeë geskiedenis === Toe die groot ysdekke van die laaste glasiale Ystydperk op die Skandinawiese vasteland sowat 15&nbsp;000 jaar geleidelik begin smelt het, het die eerste mense na die gebied getrek, vermoedelik vanuit Denemarke en Swede of vanuit die [[Kola-skiereiland]]. Die swaar ysmassa's het die Noorse landskap ingrypend verander, en die seevlak langs die Noorse kuslyn was aanvanklik nog sowat 200 meter hoër geleë as vandag. Met die afsmelting van die yslaag het die seevlak begin styg, net soos die Skandinawiese landmassa. Die voorvaders van die huidige Noorse bevolking was sowat 10&nbsp;000 jaar gelede nog oorwegend jagters, en rendiervleis was hul [[stapelvoedsel]]. Argeoloë het die oudste sporevan 'n menslike nedersetting op 'n heuwel in die suidoostelike gewes Østfolds opgegrawe. Die heuwel was destyds waarskynlik nog 'n eiland voor die kus en net suid van die gletsertong af geleë. <ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/prehistoric/prehistoric.htm ''www.norwegen.no Noorweë – Geskiedenis: Die eerste Nore'']</ref> Daar is min bekend oor die oorsprong van die eerste Nore en hul roetes op pad na Noorweë, behalwe vir die feit dat hulle deur Østfold getrek het. Voorwerpe wat in die plaaslike vroeë nedersettings gevind is, lyk op dié wat in Suid-Swede en Denemarke opgegrawe is. Moontlik het mense op hul pad na Suidwes-Noorweë nog 'n ander roete deur die gebied wat vandag as die Noorsee-vasteland bekend staan gevolg. Die vroeë jagters het hulle in klein groepe in die land gevestig, en die belangrikste argeologiese spore van hul vroeë beskawing is steenwerktuie, kleipotte en rotsgravure en -tekeninge. Die laasgenoemdes is orals in Noorweë ontdek en beeld gewoonlik hul prooidiere uit – rendiere, elande, herte, bere en visse, alhoewel daar ook beelde van mense of bote geteken of ingegraveer is. Die gebied rondom die Oslofjord was die eerste waar mense in die tydperk tussen 4&nbsp;000 en 3&nbsp;000 v.C. begin het om na landbou oor te skakel. Argeologiese vondse, wat uit die Bronstydperk (1&nbsp;500 tot 500 v.C. dateer), getuig dan ook van 'n vroeë agrariese beskawing wat veral in die suide van die land uitgebrei het. In plaas van stene, bene en hout is werktuie nou meestal van brons vervaardig, akkers is met perde en ploeë bewerk, en skaapwol het huide as die belangrikste materiaal vir die klerevervaardiging vervang. Die bewoners van Noord-Noorweë was in hierdie periode nog steeds jagters wat hulle in groter nedersettings in die gewes Finnmark in dier uiterste noorde gevestig het. Brons- en glasvoorwepe asook wapens wat in die periode van die [[Romeinse Ryk]] (0–400 n.C.) vir begrafnisrituele gebruik is, verwys na die destydse handelsbetrekkinge met die beskawings van Suid-Europa. Die destydse bewoners van Noorweë het danksy die suidelike invloede ook hul eerste rune-alfabet ontwikkel. Argeologiese vondse dui daarop dat ook Noorweë deur die onstuimige tydperk van die Europese Volksverhuisings (400 tot 550) geraak is. Boereplase in kleiner gebiede toon dat die land destyds al relatief digbevolk en die kusgebiede onbebos was. Die plaaslike stamme het hulle met versterkings teen potensiële aanvallers beskerm: oorblyfsel van hierdie soort bouwerke is oor 'n afstand van 50 kilometer aan die oosoewer van die grootste meer in die land, die Mjøsa, gevind. === Die Wiking-tydperk === [[Lêer:Oseberg longship.png|duimnael|Die Oseberg-skip in die Wikingskipmuseum van Bygdøy ([[Oslo]])]] Vanweë die gebrek aan skriftelike oorlewerings moet die geskiedenis van die [[Wikings|Wiking-tydperk]] aan die hand van argeologiese vondse en die Nordiese saga's bestudeer word. Alhoewel die saga's eers later neergeskryf is, baseer hulle op mondelinge oorlewerings wat van een generasie na die volgende toe oorgedra is. Baie deskundiges beskou die aanval op en die plundering van die [[klooster]] Lindisfarne voor die kus van Noordoos-Engeland in die jaar 793 as die begin van die Wiking-tydperk. As gevolg van hulle rooftogte word die Wikings in sekere dele van Wes- en Suidwes-Europa nog steeds as wrede barbare beskryf wat nedersettings verwoes en hul bewoners dikwels in [[slawerny]] verkoop het. Alhoewel dit een aspek van die rol is wat die Wikings in die vroeë Middeleeuse geskiedenis gespeel het, het hulle steeds ook as vreedsame handelaars en setlaars opgetree. Noorse Wikings het nedersettings op die [[Orkney, Skotland|Orkney]]-, [[Shetland]]- en [[Hebride]]-eilande gestig, asook op die eiland [[Man (eiland)|Man]] gestig en hulle daarnaas op die [[Skotland|Noord-Skotse]] vasteland en in [[Ierland]] gevestig. Die huidige Ierse hoofstad [[Dublin]] is in 840 deur Wikings gestig en het tot 1171 onder Nordiese heerskappy gestaan. Ysland en Groenland was onbewoonde gebiede waar Noorse Wikings hulle as boere en seevaarders gevestig het. Die huidige Ysland en sy bewoners gaan regstreeks terug op die Noorse kolonisasie, terwyl die Oud-Nordiese nedersettings enkele eeue later om onbekende redes uitgesterf het. Die Wikings het by hulle ekspedisies gebruik gemaak van snel en hoogs maneuvreerbare skepe. Die vroeë Skandinawiërs was ervare seevaarders wat met hul langbote selfs die kusgebiede van Noord-Amerika bereik het. Volgens die Nordiese saga's het [[Leif Erikson]] in 1001 in Vinland – die destydse benaming vir 'n gebied wat êrens in Noord-Amerika geleë was – voet aan wal gesit. Huidige navorsers neem selfs aan dat ander Wikings nog voor Erikson in Amerika geland het. Die Wiking-tydperk het sy hoogtepunt (en ook sy einde) in 1066 bereik toe die Noorse koning Harald Hardradi en sy leër tydens hulle mislukte poging om Engeland te verower in die Slag van Stamford-brug verslaan is. === Die vereniging van Noorweë === [[Lêer:Jordanes, Norway tribes.png|duimnael|Plekke van die Germaanse stamme in Noorweë volgens deur Jordanes]] Die Wes-Skandinawiese gebiede wat later Noorweë sou vorm was tot in die 9de eeu nog nie verenig nie, alhoewel daar reeds vroeg pogings onderneem is om hulle in 'n gemeeskaplik ryk saam te smelt. Die meeste van hierdie gemeenskappe was in vergaderings of ''tings'' georganiseer wat deel uitgemaak van 'n sentrale ''alting'', of hulle is as klein koninkryke geregeer. Veral die boeregemeenskappe in die kusgebiede, wat steeds deur roofbendes en Wikings op hulle pad huis toe bedreig is het na 'n vreedsame bestaan verlang. Die kusgemeenskappe was danksy hul roofgoed en handelsware baie welvarend, en die plaaslike heersers het klein, maar gevestigde ryke geregeer wat deur middel van voordelige huwelike tot 'n groep magtige klein state ontwikkel het. Die plaaslike heersers van Viken – 'n gebied aan die oewers van die Oslofjord – het 'n sentrale rol by hierdie politieke proses gespeel en hul magsgebied steeds verder uitgebrei. Ná 'n slag in die Hafrsfjordgebied naby Stavanger – wat vermoedelik in 872 plaasgevind het – het Harald Mooihaar (Harald Hårfagre) sy posisie as heerser oor 'n uitgebreide ryk gevestig.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm ''www.norwegen.no Geskiedenis: Die Wiking-tydperk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172200/http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ná dekades se bloedige botsings is Noorweë omstreeks 1060 verenig. === Die Middeleeue === [[Lêer:Roskilde Margrethe1 grave.jpg|duimnael|Die sarkofaag van die Deens-Noorse koningin [[Margrethe I van Denemarke|Margrethe I]], een van die magtigste vroue in die Middeleeuse geskiedenis, in die katedraal van [[Roskilde]] ([[Denemarke]])]] Die jaar 1130 markeer die begin van 'n periode wat deur politieke konflikte en 'n burgeroorlog gemarkeer is wat tot 1227 voortgeduur het. Dit is egter ook die begin van die Hoë Middeleeue, 'n tydperk van bevolkingsgroei, konsolidasie in die kerk en die ontwikkeling van die eerste stedelike sentra. Hoe meer nedersettings onder die gesag van die Noorse kroon en kerk gekom het, hoe meer het die openbare administrasie uitgebrei en sy gesag oor die land gevestig en sodoende die skepping van die monargiese eenheidsstaat voltooi. In die 12de en 13de eeu het sowel die kerk asook die feodale leenhere die oppergesag van die Noorse koningshuis erken, en die tradisionele wêreldlike adel is deur sogenaamde dienende aristokrate vervang. Die boere se status het van grondbesitters na leenmanne verander wat nogtans in teenstelling met die meeste ander lande in Europa lewenslange grondhuur en dus persoonlike vryheid behels het.<ref name="mid">{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Middeleeue''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172314/http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Die slawerny, wat uit die Wiking-tydperk oorgeërf is, het eweneens gedurende die Hoë Middeleeue verdwyn. Die tradisionele politieke sentrum van die land in Suidwes-Noorweë is deur die nuwe politieke swaartepunt aan die Oslofjord vervang, en onder die heerskappy van koning Håkon in die 13de eeu het Oslo die Noorse hoofstad geword. Oslo was aanvanklik net 'n onbeduidende nedersetting, en toe die Swart Dood omstreeks 1350 in Noorweë aan wal gekom het, het die dorp 'n bevolking van slegs sowat 2&nbsp;000 mense gehad – in teenstelling met Bergen se 7&nbsp;000 en Trondheim se 3&nbsp;000 inwoners.<ref name="mid" /> Die staatsinkomste was gedurende die Hoë Middeleeue gevolglik nog beskeie in vergelyking met dié van ander Europese lande en was net voldoende om die uitbreiding van die administrasie te finansieer. Na beramings het die helfte of selfs twee derdes van die Noorse bevolking aan die Swart Dood beswyk, en die Noorse kroon en adel was gedwing om op hulle inkomste uit landgoedere en feodale besittings sowel binne as buite van Noorweë te steun. Hulle het sodoende ook 'n bydrae tot die politieke unie van die Nordiese lande gelewer. Noorweë en Swede het in die periode tussen 1319 en 1343 'n gemeenskaplike monargie gevorm en die aanleiding tot 'n politieke instelling gegee wat later deur voordelige huwelike in Skandinawië voortgesit is. Koning Håkon VI (1340–1380) – die seun van die Sweedse heerser Magnus Eiriksson en sy eggenote Ingebjørg, dogter van Håkon V – was die regmatige erfgenaam van die Noorse troon. Hy het met Margrete, die dogter van die Deense koning Valdemar Atterdag, getrou, en hul seun [[Olaf IV van Noorweë|Olav]] is ná die afsterwe van Valdemar in 1375 as Deense koning verkies. In 1380 het Olav ook die Noorse koningstitel van sy vader geërf sodat Noorweë en Denemarke tot 1814 in 'n politieke unie verenig was. === Die kerstening van Noorweë === [[Lêer:Olof Overselo.jpg|duimnael|Olaf Haraldsson]] Die kerstening van Noorweë was eers ná 'n periode van tot by 200 jaar voltooi. Die Wiking-rooftogte en handelsbande met die res van Europa het die plaaslike bevolking vir die eerste keer in aanraking met die nuwe godsdiens gebring, en sendelinge uit Engeland, Duitsland en Denemarke het 'n groot bydrae gelewer tot die uitbreiding van die Christendom gelewer. Die tradisionele Nordiese religie en godhede het veral danksy die invloed van die koninklike sendelinge Håkon die Goeie, Olaf Trygvasson en Olaf Haraldsson (Olaf die Heilige) minder gewild geraak. Met die marteldood van Olaf Haraldsson in die slag van Stiklestad in 1030 het hy 'n heilige geword, terwyl die kerk uiteindelik 'n oorwinning oor sy heidense teenstanders behaal het. Vanaf die middel van die 11de eeu getuig die Noorse lied- en boukuns van die Christendom se vestiging. Kort voor die jaar 1100 is die eerste diosese gestig, waaronder dié van Nidaros (later Trondheim) wat sedert 1152 as setel van die aartsbiskop gedien het. Die laasgenoemde het steeds ook 'n belangrike rol in Noorweë se politieke lewe gespeel. Die Reformasie het in 1537 ingevolge 'n koninklike dekreet plaasgevind. Noorweë was in hierdie periode 'n Deense besitting sodat die Reformasie met die toepassing van die Deens-Noorse ritus in die plaaslike kerk deurgevoer kon word. Die Evangelies-Lutherse geloof was sedert die vroeë 17de eeu die staatsgeloof van Noorweë. === Die unie met Denemarke === [[Lêer:Denmark-Norway in 1780.svg|duimnael|Die Koninkryk Denemarke-Noorweë tot 1814]] [[Lêer:Oslo Universitet 1.jpg|duimnael|Die Universiteit van Oslo]] Die Laat Middeleeue was 'n tydperk van ekonomiese agteruitgang in Noorweë, onder meer as gevolg van pes- en ander epidemieë gedurende die [[14de eeu]] wat tot 'n groot bevolkingsverlies gelei het. Talle plase in die randgebiede van die land was verlate, terwyl die inkomste orals in die land gedaal het. Historici het verskeie teorieë oor die oorsake van die krisis ontwikkel, wat 'n nadelige [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]], die invloed van die [[Hanse]]verbond op die Noorse ekonomie en uitputting van landbougrond insluit. Die ekonomiese depressie het ook politieke gevolge ingehou. Denemarke het sy magsposisie uitgebou en tot die beduidendste Nordiese land ontwikkel. Deense en Duitse adellikes het die belangrikste ampte in Noorweë se administrasie beklee, terwyl landgoedere en biskoplike besittings deur buitelanders oorgeneem is. Die Noorse adel se posisie het aansienlik verswak, net soos die land die se vermoë tot selfbestuur. In die periode tussen 1319 en 1343 was daar reeds 'n personele unie met Swede, en huwelike is as 'n middel gebruik om nouer politieke bande tussen Noorweë, Swede en Denemarke te smee. Håkon VI (1340–1380), die seun van die Sweedse koning Magnus Eriksson en sy eggenote Ingebjorg, 'n dogter van Håkon V, was die regmatige Noorse troonopvolger wat met Margarethe, die dogter van Waldemar IV Atterdag van Denemarke, getrou het. Hul seun Olav is in 1375 tot Deense koning verkies, en toe hy ná die afsterwe van sy vader in 1380 ook die Noorse troon geërf het, is Noorweë en Denemarke in 'n politieke unie verenig wat tot 'n lang tydperk vn Deense heerskappy oor Noorweë sou lei. Die Noorse digter Henrik Ibsen het hierdie periode in die Noorse geskiedenis, wat deur die Noorse volk later as 'n Deense oorheersing en uitbuiting ervaar is, as "400 jaar se nag" beskryf wat oor Noorweë aangebreek het.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 20</ref> Die politieke unie met Denemarke is vanaf 1450 deur 'n formele ooreenkoms gereël. Oorspronklik het die twee lande ooreengekom dat die Noorse Ryksraad invloed op die Deense koningsverkiesing sou hê, maar in die praktyk is hierdie bepaling verontagsaam, net soos die grondwetlike gelykberegtiging van die twee koninkryke. In 1536 het Noorweë sy status as onafhanklike koninkryk verloor toe die Deense koning Christiaan III tydens 'n nasionale vergadering aan Deense adellikes belowe het dat Noorweë voortaan aan die gesag van die Deense kroon ondergeskik sou wees net soos enige ander Deense afhanklikheid. Die Noorse Ryksraad is ontbind, en die Noorse Kerk het sy selfbestuur kwytgeraak. Deense edelmanne was gemagtig om 'n loopbaan as wettelike amptenare in Noorweë te volg en hul inkomste uit dié land te ontvang. As 'n Deense vasallestaat is Noorweë vanaf 1572 deur 'n Deense stadhouer in Kristiania bestuur. Alhoewel die land in politieke, godsdienstige en kulturele opsig aan Denemarke ondergeskik was, is die Noorse regstelsel, wat in 1274 uit die verskillende gewestelike regsisteme saamgestel is, net soos die inheemse geregshowe, nie aangetas nie. Daarnaas het ook Noorweë se samelewing en ekonomie grotendeels selfstandig ontwikkel, waarby hierdie proses dikwels regstreeks deur die Deense kroon bevorder is. Die juk van oorheersing deur die Hanseverbond is in die 16de eeu afgeskud sodat die land sy eie handelsbande met oorsese lande soos Engeland en Nederland kon smee. Vissery, houtuitvoere, skeepsbou, silwer-, koper- en ystertertsmynbou het as basis vir hierdie betrekkinge gedien. Kenmerkend vir Noorweë was die swak posisie waarin die plaaslike adel – in teenstelling met Denemarke – verkeer het. Die aantal adellikes was net soos hul invloed uiters beperk sodat vrye boere vanaf die 18de eeu in staat was om landerye, wat voorheen in besit van die kroon, die adel of die kerk was, aan te koop en as vrye grondeienaars kon optree. Die politieke unie met Denemarke het van Noorweë 'n gedwonge bondgenoot in die Deense oorloë teen Swede en die Baltiese seemagte gemaak. Die Deense koning moes Noorse gebiede aan Swede afstaan – soos byvoorbeeld Jämtland en Herjedalen (Noors: ''Jemtland og Herjedalen'') in 1645, Bohuslän (Noors: ''Båhuslen'') en Trondheim in 1658. Die laasgenoemde is egter al twee jaar later aan Noorweë teruggegee. 'n Algemene vergadering van die Deense State het in 1660 Fredrik III tot erfgenaam van die Deense troon verklaar en aan hom die opdrag gegee om 'n nuwe grondwet vir die koninkryk af te kondig. Die Koninkryk Denemarke-Noorweë het sodoende tot 'n [[absolute monargie]] ontwikkel waarin die politieke gesag in Noorweë deur Deense amptenare uitgeoefen is. Noorweë het nogtans voordeel uit hierdie ontwikkeling getrek – sommige Deense amptenare was immers vertroud met die situasie in Noorweë, en hulle standpunte ten opsigte van Noorse aangeleenthede is dikwels gerespekteer. In die absolutistiese stelsel is Denemarke en Noorweë as 'n ekonomiese eenheid beskou. Denemarke het in 1737 die monopolie op graanverkope in Suidoos-Noorweë verkry. 'n Soortgelyke monopolie is op die handel met Noorse yster in Denemarke ingevoer. Danksy die voorregte wat in 1662 aan stedelike nedersettings gegee is was die houthandel beperk tot stadsburgers wat geregtig was om hout van boere en besitters van saagmeule aan te koop. Met hierdie doelbewuste maatreël het die owerhede die ontstaan van 'n welvarende stedelike middelklas bevorder. Die nuwe burgery het egter vanaf die 18de eeu ook 'n nasionale bewussyn ontwikkel. Naas hul groter welvaart was ook die Deense voorneme om van Kopenhagen die ekonomiese sentrum van Denemarke-Noorweë te maak 'n belangrike dryfkrag agter die groeiende selfbewussyn. Noorse handelaars was immers nie in staat om met die magtige handelshuise van Kopenhagen mee te ding nie. Die meeste invoere na Noorweë is in die laat 18de eeu deur Kopenhagen gehanteer. Die houthandelaars van Suidoos-Noorweë het daarop aangedring dat 'n Noorse staatsbank gestig moes word, terwyl hoë amptenare hulle ten gunste van 'n Noorse universiteit uitgespreek het. Die Deense regering het egter geweier om aandag aan hierdie eise te skenk aangesien hulle as 'n moontlike stap in die rigting van Noorse selfregering en dis as 'n bedreiging vir die politieke unie beskou is. Die plan om 'n nasionale Noorse bank en universiteit te stig het sodoende vinnig 'n simbool vir die groeiende nasionale bewussyn van Noorweë geword. Gedurende die Napoleontiese Oorloë tussen 1807 en 1814 het die Noorse onafhanklikheidsstrewe nog versterk. As 'n bondgenoot van Frankryk is Denemarke-Noorweë se ekonomie deur 'n blokkade getref wat die land van die Europese mark afgesny het. Die vervoerstelsel en houthandel is ontwrig, en die embargo het uiteindelik 'n hongersnood in Noorweë veroorsaak. Dit was vir Kopenhagen nou nie meer moontlik om Noorweë regstreeks te bestuur nie, en 'n regeringskommisie van hoë amptenare het nou hierdie funksie waargeneem. Koning Fredrik VI het die stigting van 'n nasionale universiteit goedgekeur wat in 1811 geopen is. === Die skeiding van Denemarke === [[Lêer:Eidsvoll riksraad 1814.jpeg|duimnael|Die Grondwetlike Vergadering (''Eidsvollsforsamlingen'') in 1814. Skildery deur Oscar Wergeland]] In die Slag van Leipzig in 1814 het Swede en ander Europese magte [[Napoleon Bonaparte]] 'n verpletterende nederlaag toegedien. Swede, wat vooraf reeds Finland aan die Russiese Ryk moes afstaan, was nou van plan om Noorweë as 'n soort bufferstaat langs sy westelike grens te annekseer. Die geallieerdes het diplomatieke en militêre druk op Kopenhagen uitgeoefen, en in [[Januarie]] 1814 het die Deense koning Fredrik VI gekapituleer en sy politieke bande met Frankryk verbreek. Toe hy Noorweë aan Swede afgestaan het, het die unie van Denemarke en Noorweë ná 434 jaar tot 'n einde gekom. In die ooreenkoms met Denemarke het die geallieerde magte Noorweë se reg op selfregering en sy status as 'n onafhanklike nasie bevestig. Alhoewel die land nou in 'n politieke unie met Swede verenig is, het die Sweedse koning Carl XIII in 'n proklamasie Noorweë se outonomie erken: Die land het die reg gekry om sy eie grondwet af te kondig, sy eie nasionale vergadering en regering te hê en om self belastings te hef. Die unie met Swede was in Noorweë aanvanklik minder gewild. Die destydse goewerneur van Noorweë, prins Christiaan Frederik ('n neef van die Deense koning) het 'n opstand georganiseer om die vereniging met Swede te verhinder en moontlik om die ou unie tussen Denemarke en Noorweë te herstel.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die skeiding van Denemarke''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172134/http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Danksy die inisiatief van prins Christiaan Frederik is 'n nasionale vergadering byeengeroep om 'n nuwe grondwet daar te stel. Die afgevaardigdes, wat in [[Eidsvoll]], sowat 70 kilometer noord van Oslo vergader het, het onder die invloed van die gedagtes van die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse]] en [[Franse Rewolusie]] gestaan, en met die afkondiging van die nuwe Noorse grondwet op 17 Mei 1814 en die vekiesing Christiaan Frederik as Noorse koning het hulle ook die soewereiniteit van die Noorse volk as 'n politieke doelwit beskou. Die geallieerdes was egter nie bereid om enige afwyking van die oorspronklike ooreenkoms te aanvaar nie. Die Swede het begin om diplomatieke druk uit te oefen en uiteindelik 'n militêre veldtog na Noorweë geloods. Na hul oorwinning het die Swede in Augustus in Moss, 'n stad suid van Oslo, 'n ooreenkoms gesluit waarin hulle die Noorse grondwet erken het. Verwysings na die unie met Swede is by die oorspronklike teks van die grondwet gevoeg. Koning Christiaan Frederik het op 10 Oktober 1814 afstand gedoen van sy magsbevoegdheid en die land verlaat. === Die unie met Swede (1814–1905) === [[Lêer:Unionsoppløsningen flagg.jpg|duimnael|''Ja, vi elsker dette landet – Ja, ons is lief vir hierdie land'': 'n Patriotiese poskaart wat ter geleentheid van die referendum oor Noorweë se onafhanklikheid gedruk is]] Die jare ná 1814 was 'n tydperk van ekonomiese depressie in Noorweë aangesien die gemeenskaplike mark met Denemarke nou nie meer bestaan het nie, terwyl belangrike houtmarkte soos dié van die Verenigde Koninkryk nie toeganklik was vir Noorse uitvoerders nie. Eers die 1830's was weer gekenmerk deur 'n ekonomiese opswaai en 'n liberalisering van die buitelandse handel, asook tegniese modernisering: Die eerste spoorlyn is in 1854 tussen Oslo en Eidsvoll gebou, telegrafiese dienste het kommunikasie vergemaklik, en ook die landboousektor is deur nuwe metodes gemoderniseer. Die nywerheidsomwenteling het in 1840 met die oprigting van die eerste tekstielfabrieke begin, terwyl ook die moderne ingenieurswese al hoe belangriker geword het. Die vinnige groei van Noorweë se handelsvloot gedurende die 19de eeu – dit was destyds die derde grootste ter wêreld ná dié van die Verenigde Koninkryk en die VSA – het by die maritieme tradisies van die land aangeknoop. Eers omstreeks 1900 het die omskakeling na stoomskepe groot strukturele veranderings saamgebring – stoomskepe was vyf keer duurder as 'n seilskip, en net groot rederye kon hulle bekostig. Dit was nou duidelik dat die land sy eie nywerhede moes ontwikkel om tred te kan hou met die tegniese vooruitgang. Die ekonomiese ontwikkeling het net soos in ander Europese lande gepaardgegaan met sosiale vraagstukke, en die opkoms van 'n Noorse werkersklas het die bevolking se politieke selfbewussyn versterk. Boere en liberaalgesindes het hulle in 1884 in die radikale Liberale Party verenig, terwyl hulle politieke teenstanders enkele maande later die Konserwatiewe Party van Norweë gestig het. Die sosiale omwentelinge van die industrialersing was 'n oorheersende onderwerp in die 19de eeuse Noorse letterkunde. Dalende houtpryse het talle groot boere laat verarm, koopmans bankrot gemaak en 'n groot aantal plattelandse werkers van hul inkomste ontneem. Tipiese literêre verwerkings van die sosiale moeilikhede en ellende is [[Bjørnstjerne Bjørnson]] se drama "'n Bankrotskap" (1875) waarin hy skerp kritiek op die meedoënlose winsbejag van sy landgenote uitspreek, en Knut Hamsun se roman "Honger" (1890). Vanweë die ellende in hul tuisland is talle Nore gedwing om 'n nuwe heenkome in oorsese lande te vind. In die tydperk tussen 1865 en 1914 het meer as 670&nbsp;000 Nore na Noord-Amerika geëmigreer. Tans het sowat 2,6 miljoen Amerikaners Noorse voorvaders.<ref>{{de}} Henningsen, Bernd en Lothar Schneider (reds.): ''Skandinavien''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 47</ref> Voor 1910, toe vir die eerste keer gerieflike moderne stoomskepe tussen Oslo en New York gevaar het, het emigranteskepe vir hul haglike en onmenslike toestande gedurende die seereis bekend gestaan – die vervoer van emigrante was 'n winsgewende bedryf, en reders het gewoonlik nie omgegee nie. Passasiers was self verantwoordelik vir hul proviand wat meestal net uit plat brood en klein vaatjies suurmelk bestaan het. Die mans was daarnaas verplig om die waterpompe aan boord aan die gang te hou. Die skrywer [[Henrik Ibsen]] se dramatiese werk "Steunpilare van die maatskappy" (1877) lewer felle kritiek teen die wegestelde Noorse koopmans wat by hierdie bedryf betrokke was. Noorweë het geleidelik ook begin om meer selfbewus teen die Sweedse monargie op te tree en meer regte vir die Noorse parlement beding. In die 1880's het vir die eerste keer 'n Liberale politikus, Johan Sverdrup, die amp van premier beklee. 'n Geskil oor afsonderlike Noorse konsulate in die buiteland het uiteindelik tot 'n politieke krisis gelei. Op 7 Junie 1905 het die Noorse parlement die personele unie tussen die twee monargieë herroep. Swede het op 'n referendum aangedring, en in Augustus 1905 het 368&nbsp;392 Nore vir en slegs 184 teen 'n onafhanklike Noorse staat gestem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/unionswe/unionswe.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: 1814–1905'']</ref> Noorweë en Swede het in Karlstad onderhandelinge oor die vreedsame einde van hul politieke unie gevoer en 'n gemeenskaplike ooreenkoms in hierdie verband onderteken. === Die tydperk tussen 1905 en 1939 === [[Lêer:Haakon7.jpg|duimnael|Koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] (1905–1952)]] In 'n tweede referendum het die Noorse bevolking ten gunste van 'n monargiese regeringsvorm gestem, en die [[Storting (Noorse parlement)|Storting]] het op 18 November 1905 die Deense prins Carl tot koning van Noorweë verkies. Prins Carl was getroud met prinses Maud, 'n dogter van die Britse koning Edward VII, en het die naam Haakon VII aangeneem. Die ekonomiese groei het in die jare ná 1905 tot jaarliks sowat vier persent versnel, en Noorweë het die tweede fase van sy nywerheidsomwenteling betree. Hierdie fase was gekenmerk deur die opwekking van goedkoop waterkrag en grootskaalse buitelandse beleggings, die opbou van 'n elektrochemiese en elektrometalurgiese bedryf, die stigting van groot maatskappye soos ''Norsk Hydro'' en nuwe nywerheidsentra. Die ekonomiese opswaai het tot by die [[Eerste Wêreldoorlog]] voortgeduur. Ook Noorweë se arbeidersbeweging het in die periode ná 1905 sy aanvang geneem. Die eerste vakbond is in 1872 en die Noorse Arbeidersparty in 1887 gestig. In 1912 het die party reeds 26 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig en was met 23 afgevaardigdes die tweede grootste party in die parlement ná die Liberale. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die sosiale strukture is aanvanklik minder sterk deur die industrialisering geraak. Die land- en bosboubedryf het in 1910 nog steeds 42 persent van alle ekonomies aktiewe Nore in diens gehad, en hierdie syfer het ook tot 1920 nog 37 persent beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná 1905''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213024015/http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm |date=13 Februarie 2007 }}</ref> Op politieke gebied het die land geleidelik begin om diplomatieke betrekkinge met ander state aan te knoop, en sy buitelandse beleid het die neutraliteit van Noorweë beklemtoon. Die land het ondanks sy vriendskaplike bande met die Verenigde Koninkryk nie aan die Eerste Wêreldoorlog deelgeneem nie, tog het die Noorse handelsvloot as gevolg van duikbootaanvalle talle skepe en meer as 2&nbsp;000 seemans verloor. Sowjet-Rusland het tydelik 'n beduidende invloed op radikale elemente in die Arbeidersparty uitgeoefen en sodoende die stigting van arbeiders- en soldaterade bevorder, tog het ver-linkse sosialiste uiteindelik geen noemenswaardige rol in Noorweë se politieke lewe meer gespeel nie. In finansiële opsig het die land voordeel uit die oorlog getrek, en Noorweë was in staat om belangrike maatskappye, wat deur buitelanders beheer is, terug te koop, waaronder Borregaard en die steenkoolvelde van Spitzbergen (Svalbard). As gevolg van vredesooreenkomste het Noorweë in 1920 ook sy soewereiniteit oor Svalbard teruggekry. In dieselfde jaar het die land by die Volkebond aangesluit. Die Liberale het in die verkiesing van die jaar 1918 hul meerderheid in die parlement verloor, en tot 1945 was geen party meer in staat om 'n meerderheid van die setels te verower nie. Alhoewel die Arbeidersparty in 1928 vir die eerste keer 'n regering kon vorm, is hierdie kabinet ná slegs 19 dae weer deur 'n burgerlike meerderheid tot 'n val gebring. Die nadelige gevolge van die Groot Depressie is ná 1929 nog versterk deur die regering se monetêre beleid. Veral die handels- en vervoerbedryf het onder die krisis gebuk gegaan. Die Noorse kroon se wisselkoers het duidelik verswak, en daar was 'n knellende tekort aan buitelandse valuta. Werkloosheidsyfers het tot by die begin van die Tweede Wêreldoorlog hoog gebly, terwyl lone en salarisse ingekort is. Vanaf 1932 het die ekonomie egter weer begin groei. Die oorlogsgevaar in die laat 1930's het ook die binnelandse beleid oorskadu. Liberale en Sosialiste het skepties teenoor 'n verhoging van die militêre begroting gestaan, en toe die Sosialistiese regering in die laat dertigerjare uiteindelik begin het om meer geld aan die Noorse weermag te bestee was dit al te laat om die land se militêre slaankrag nog aansienlik te verhoog. Noorweë het met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog opnuut sy neutraliteit verklaar. === Die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Oslo queue ww2.jpg|duimnael|Voedsel het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] ook in Noorweë skaars geword: Klante staan in 'n lang tou by 'n Oslose koswinkel]] Die land kon sy neutraliteit ná die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] slegs enkele maande lank handhaaf. Op 9 April 1940 het Duitse troepe die land aangeval. Ondanks die militêre steun van die Verenigde Koninkryk en Frankryk was Noorweë ná twee maande se hewige gevegte gedwing om te kapituleer. Die geallieerde troepe het die land ontruim, en ook die koninklike gesin, die Noorse regering en senior amptenare het in ballingskap gegaan. Die regering het sy funksies vanuit die Verenigde Koninkryk vervul. Die Noorse handelsvloot met meer as 1&nbsp;000 skepe – die vierde grootste ter wêreld en selfs die grootste ten opsigte van tenkskepe is aan die geallieerde magte beskikbaar gestel, en die Noorse weermag is in die Verenigde Koninkryk geherorganiseer om aan die geallieerde kant teen die Spilmoondhede te veg.<ref>{{no}} Evig heder 1:6 (dokumentêr), NRK [[Hordaland]] 1995</ref> Noorse troepe was by die seegevegte in die Atlantiese Oseaan, die gevegte ná die geallieerde landing in Frankryk in 1944 en by die lugstryd bo Engeland en die vasteland betrokke. Teen die einde van die oorlog het die Nore ook die toestemming van die Sweedse regering gekry om in die oostelike buurland militêre eenhede vir die stryd teen die Duitse besetters op te bou. Ook die burgerlike weerstand teen die besetters het steeds gegroei, terwyl ook geheime militêre eenhede in die ondergrond saamgestel is. Die kommuniste het in Noorweë se versetbeweging (''Hjemmefront'', "Tuisfront"), wat met die Noorse regering in ballingskap nou saamgewerk het, geen noemenswaardige rol gespeel nie. Die ''Hjemmefront'' onder leiding van Paal Berg, die voormalige president van die Noorse Hooggeregshof, is ook deur die Evangelies-Lutherse biskop Berggrav ondersteun en het in 1943, toe die Duitse besetters met die gedwonge rekrutering van Noorse mannekrag begin en die Universiteit van Oslo gesluit het, die massavlug van burgers en studente na Swede georganiseer. Nadat die Duitsers in 1943 ook begin het om Noorse offisiere, wat al uit die krygsgevangeskap vrygelaat was, weer te interneer en jong Nore in Mei 1944 deur die fascistiese Noorse ''Nasjonal Samling''-regering onder leiding van Vidkun Quisling (1887–1945) vir diensplig opgeroep is, het 'n groot aantal burgers by die ''Hjemmefront'' se militêre vleuel ''Milorg'' aangesluit. Vanaf Oktober 1944 het Milorg die vervoer van Duitse Finland-troepe terug na die Duitse Ryk met sabotasie-aksies teen vervoerpaaie, skepe en brandstoftenks belemmer.<ref>{{de}} Gruchmann, Lothar: ''NS-Besatzungspolitik und Résistance in Europa''. In: Broszat, Martin en Norbert Frei (reds.) in samewerking met die ''Institut für Zeitgeschichte (München)'': ''PLOETZ – Das Dritte Reich''. Freiburg/Würzburg: Ploetz 1983, bl. 216</ref> Alhoewel die gevolge van die militêre besetting minder dramaties as in baie ander lande was, het die Duitsers die Noorse ekonomie vir hul eie doeleindes uitgebuit en weerstand met teregstellings en ander geweldaksies beantwoord. Toe die Duitse Ryk in 1945 gekapituleer het, was daar nog sowat 400&nbsp;000 Duitse soldate in Noorweë gestasioneer. Vanaf 8 Mei 1945 het troepe van die Noorse weerstandsbeweging begin om Duitse posisies in te neem. Ook geallieerde Britse en Sweedse en Noorse weermagtroepe het geleidelik in Noorweë aangekom. Koning Haakon het op 7 Junie aan boord van 'n Britse vlootskip die hawe van Oslo aangedoen. Noorse oorlewendes het uit die Duitse [[konsentrasiekamp]]e na hul tuisland teruggekeer, net soos 92&nbsp;000 landsburgers wat in ballingskap was. Naas die Duitse besetters was ook 141&nbsp;000 buitelanders, waarvan 84&nbsp;000 Russiese oorlogsgevangenes, in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/ww2/ww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Tweede Wêreldoorlog'']</ref> 10&nbsp;262 Noorse burgers het hul lewens as gevolg van oorlogshandelinge of in gevangeskap verloor. Ná die oorlog het die kinders van Noorse vroue en Duitse soldate die tragiese slagoffers van genadelose diskriminasie geword. Die tussen 12&nbsp;000 en 20&nbsp;000 nakomelinge van Duitse Weermagsoldate en Noorse moeders het eers in 2005 volgens 'n parlementsbesluit 'n finansiële genoegdoening van 20&nbsp;000 Noorse kroon (27&nbsp;400 ZAR) ontvang.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2006''. München 2005: Fischer Taschenbuch Verlag, bl. 342</ref> === Die tydperk ná 1945 === [[Lêer:Bjørvika-skyline from Ekeberg.jpg|duimnael|Die moderne stadshorison van Oslo]] Die verkiesing van 1945 is deur die Arbeidersparty gewen, en daar was nasionale konsensus dat die heropbou van die land as die belangrikste politieke doelwit binne 'n tydperk van vyf jaar bereik moes word. Die regering het hom hierby veral op die swaar nywerhede gekonsentreer, en die ekonomiese groei het uiteindelik die meeste verwagtings nog oortref. Die land het ook voordeel getrek uit die Amerikaanse Marshall-plan vir Europese samewerking en in die jare tussen 1948 en 1951 ekonomiese bystand ter waarde van 2,5 miljard NOK ontvang.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná die Tweede Wêreldoorlog''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172025/http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ten opsigte van sy buitelandse beleid het Noorweë daarna gestrewe om sy neutraliteit te handhaaf en om nie by potensiële konflikte tussen die twee [[groot moondhede]] Verenigde State en Sowjetunie betrokke te raak nie. Veral die Verenigde Nasies onder leiding van hul eerste sekretaris-generaal, die [[Noorweërs|Noorweër]] Trygve Lie, is as 'n geskikte internasionale instelling beskou om hom vir sleutelkwessies soos wêreldvrede en -veiligheid te beywer. Met die toenemende politieke spanninge tussen die Westerse lande en die Oosblok het Noorweë sy buitelandse beleid hersien. Die Kommunistiese magsoorname in [[Tsjeggo-Slowakye]] in 1948 en die Sowjet-voorstel om 'n militêre ooreenkoms met Noorweë te sluit het vurige reaksies uitgelok. Aanvanklik is daar pogings onderneem om 'n ooreenkoms oor die stigting van 'n Nordiese Verdedigingsalliansie te bereik, maar in 1949 het Noorweë saam met Denemarke en Ysland by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]) aangesluit. Die binnelandse beleid het veral op die uitbou van die welvaartstelsel en die skepping van 'n egalitêre samelewing gekonsentreer. Die ontdekking en ontginning van ruolie- en gasvelde in die Noordsee sedert die laat 1960's en later ook in die Noorse en [[Barentssee]] het van Noorweë 'n beduidende uitvoerder van fossielbrandstowwe gemaak. Die inkomste van die olie- en gasbedryf het 'n gunstige klimaat vir ekonomiese groei geskep. Die referendum van 28 November 1994, waartydens 'n meerderheid van Noorse kiesers hulle teen die land se toetreding tot die [[Europese Unie]] uitgespreek het, het dan ook geen nadelige gevolge vir die Noorse ekonomie ingehou soos deur die destydse regering oorspronklik voorspel is nie. Met die toetrede van Finland en Swede tot die NAVO in onderskeidelik 2023 en 2024 is al die Skandinawiese lande vir die eerste keer sedert die ontbinding van die [[Kalmarunie]] in 1523 weer lede van een (en dieselfde) militêre alliansie.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2023/22/schweden-unabhaengigkeit-gustav-vasa-nato-beitritt |title=Unabhängigkeit von Schweden – Alter Schwede |publisher=Die Zeit |author=Ronald D. Gerste |date=30 Mei 2023 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.nzz.ch/international/schweden-tritt-nato-bei-was-die-erweiterung-fuer-die-ostsee-bedeutet-ld.1748476 |title=Gewinnt die Nato nach Schwedens Beitritt die alleinige Kontrolle über die Ostsee? Es ist kompliziert – eine Analyse in Karten |publisher=Neue Zürcher Zeitung |author=Linda Koponen |date=28 Februarie 2024 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref> == Ekonomie == === Mineraalhulpbronne en nywerhede === [[Lêer:GDP Norway 1865 to 2004.PNG|duimnael|links|Noorse bruto nasionale produk, 1865–2003]] [[Lêer:Kirkenes Hafen.jpg|duimnael|Die hawe van Kirkenes]] Ruolie en aardgas. wat uit die seebed ontgin word, is tans die belangrikste mineraalhulpbronne, maar Noorweë is ook ryk aan ertse. [[Yster]]- en loodertse kom in die noorde voor, koper in Sentraal- en titaanerts in Suid-Noorweë. Alhoewel daar geen [[steenkool]] in die vastelandse gebiede voorkom nie, is kleiner steenkoolvelde op die eilande van die [[Svalbard]]- of [[Spitsbergen]]-argipel in die Arktiese See ontdek. Die tekort aan steenkool word egter deur waterkrag gekompenseer wat sedert die vroeë 20ste eeu ontgin word. Die lae energiekoste het die ontwikkeling van houtpulp-, papier-, chemiese en metaalverwerkende nywerhede bevorder. Baie nywerheidsaanlegte het langs die oewers van afgeleë fjorde ontstaan waar [[Hidroëlektrisiteit|hidroëlektriese]] krag en diepseehawegeriewe vir die invoer van grondstowwe en die uitvoer van verwerkte goedere en metale beskikbaar is. Die Noorse metaalbedryf het sedert die Tweede Wêreldoorlog veral in die noorde begin ontwikkel. Ná sy eerste verwerking word Noorse ystererts vanuit Kirkenes na 'n smeltery in Mo i Rana verskeep, terwyl steenkool vanuit Svalbard na die smeltery vervoer word. Die ysvrye Noorse seehawe Narvik is al in 1903 met die Sweedse spoorwegstelsel verbind sodat Sweedse ystererts ook tydens die Skandinawiese winter na sy bestemmings in Sentraal-Europa verskeep kan word. Die vinnige industrialisering ná 1945 en ontginning van ruolie en aardgas in die laat 20ste eeu het van Noorweë, wat voor die oorlog veral op tradisionele bedrywe soos [[vis]]sery, landbou en skeepvaart gesteun het, 'n welvarende nywerheidsland gemaak. === Ekonomiese struktuur === [[Lêer:StatfjordA(Jarvin1982).jpg|duimnael|links|Die olieplatform Statfjord A in 1982]] [[Lêer:Oil production Norwegian North Sea.PNG|duimnael|Noorweë se olie-ontginning]] [[Lêer:Territorial waters - Norway.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Noorweë en sy oorsese gebiede]] Die Noorse ekonomie verskil sterk van dié van ander Europese lande. Die land was tot by die 1970's nog een van die armer Wes-Europese state wat in ekonomiese opsig veral op skeepsbou en skeepvaart, vissery, land- en bosbou gesteun. Met die ontginning van die ruolie- en aardgasvelde in die Noordsee het Noorweë skielik die sewende grootste ruolieprodusent ter wêreld en die derde belangrikste uitvoerder ná [[Saoedi-Arabië]] en die [[Russiese Federasie]] geword. Net soos in ander nywerheidslande lewer die dienstesektor sowat 39 persent van die bruto geografiese produk op.<ref name="wir">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Terwyl die Noorse ekonomie geen stadium van hoë industrialisering deurloop het soos ander moderne ekonomieë nie beskik Noorweë net soos ander gevorderde nywerheidslande oor 'n hoogs ontwikkelde dienstesektor wat grotendeels op uitvoergoedere soos ruolie, aardgas, vis en hout steun. Die inkomste uit ruolie-uitvoere vloei sedert 1990 in 'n sogenaamde oliefonds wat die kapitaal in die buiteland belê en sodoende verseker dat ook latere generasies voordeel uit die land se huidige natuurlike hulpbronne kan trek. Die oliefonds is op 1 Januarie 2006 amptelik hernoem tot Staatspensioenfonds. Die fonds het in Januarie 2011 oor buitelandse aandele ter waarde van 3&nbsp;126 miljard Noorse krone (398,2 miljard € of 3&nbsp;822 miljard ZAR) beskik.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Ekonomiese Struktuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130080907/http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html |date=30 Januarie 2011 }}</ref> Vandag geniet die Noorse bevolking 'n baie hoë lewensstandaard met lae werkloosheidsyfers, hoë oorskotte op die lopende rekening en begroting en een van die hoogste bruto geografiese produkte ter wêreld wat in 2006 461&nbsp;000 Noorse krone (580&nbsp;000 ZAR soos op 31 Desember 2007) per capita beloop het.<ref name="wir" /> Volgens die jaarlikse ondersoeke van die Londense navorsingsinstelling ''Economist Intelligence Unit'' wat die prysvlak van goedere en dienste in belangrike metropole ranglys is Oslo sedert die jaar 2006 die duurste hoofstad ter wêreld.<ref name="wir" /> === Die belangrikste sektore === [[Lêer:Warsaw statoil and bus.jpg|duimnael|'n Vulstasie van die Noorse maatskappy ''Statoil'' in [[Pole]]]] [[Lêer:Nærøyfjord (6-2007).jpg|duimnael|Die Noorse toerismebedryf trek voordeel uit die land se natuurskoon: Die Nærøyfjord]] Ruolie- en gasontginning is tans die sleutelbedrywe in die Noorse ekonomie wat in 2006 26 persent van die bruto geografiese produk (BGP) en – na gelang van olieprysskommelings – tussen 30 en 50 persent van die totale uitvoerwaarde verteenwoordig het. Nogtans bied die ontginningsbedrywe net 'n beperkte aantal werkgeleenthede (in 2004 was die gemiddelde volgens die Statistisk Sentralbyrå sowat 1,4 persent van die ekonomies aktiewe bevolking).<ref name="wir2">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die inkomste uit olie- en gasuitvoere het verseker dat daar teen die begin van die 21ste eeu steeds 'n begrotingsoorskot was. Vanweë die afhanklikheid van die wêreldmarkprys vir ruolie verskil Noorweë se konjunktuursikluus gewoonlik van dié van die [[Europese Unie]] en word deur 'n teengestelde beweging gekenmerk. Skeepvaart speel al lank 'n beduidende rol in die Noorse ekonomie, en Noorweë beskik oor die vierde grootste handelsvloot ter wêreld. Saam met ander maritieme bedrywe verteenwoordig skeepvaart die tweede grootste sektor van die ekonomie wat in 2004 met byna 29,5 miljard NOK vir sewe persent van die BGP verantwoordelik was. Van die skepe met meer as 2&nbsp;830 bruto-registerton, wat in 2005 in gebruik was, was 863 in Noorweë en 'n bykomende 670 Noorse skepe in die buiteland geregistreer.<ref name="wir2" /> Die visserybedryf behels die tradisionele seevissery en moderne visteelt. Terwyl die vangste van seevissers geleidelik afneem, behoort Noorweë se visteeltbedrywe tot die mees gesofistikeerdes ter wêreld. Visuitvoere beloop 5,2 persent van die totale uitvoerwaarde en mak van vis die derde belangrikste uitvoerproduk na fossiele brandstowwe en metale. Die belangrikste bestemmings is Denemarke, die Russiese Federasie, Frankryk en Japan.<ref name="wir2" /> Net soos in baie ander Europese lande speel die landbousektor 'n belangrike en dikwels emosionele rol in die bewussyn van die Noorse bevolking en die regering in Oslo. Noorse boere word deur middel van subsidies, wat onder die hoogstes ter wêreld gereken word, teen die uitwerkings van buitelandse mededinging beskerm. Die Noorse landbousektor het in 2006 nogtans slegs 0,5 van die BGP en 2,6 persent van alle werksgeleenthede verteenwoordig.<ref name="wir2" /> Die houtbedryf se totale omset het in 2005 39,5 miljard NOK beloop wat gelykstaan aan byna 7 persent van die totale nywerheidsomset. Die houtbedryf het tans sowat 6&nbsp;000 werknemers in diens, en kommersiële bosgebiede beslaan 24 persent van Noorweë se oppervlakte.<ref name="wir2" /> Die energiebedryf is geliberaliseer en steun in teenstelling met die meeste ander nywerheidslande byna uitsluitlik op waterkrag. Die bou van nuwe waterkragsentrales bly net soos die oprigting van gaskragsentrales vanweë hul verreikende ekologiese gevolge omstrede. Die algemene nywerheidsektor het dekades lank grotendeels uit kleiner nasionale ondernemings bestaan. Tans is baie nywerheidsektore afhanklik van die olie- en gasbedryf se konjunktuursiklus, waaronder byvoorbeeld Noorweë se skeepswerwe. Ander sektore het hulle op halfvervaardigde goedere en komponente vir die Europese mark toegespits, waaronder aluminiumkomponente vir die motorbedryf. Die Noorse toerismesektor toon steeds sterk groei en verteenwoordig tans sowat 3,4 persent van die BGP en 6,4 persent van alle werkgeleenthede.<ref name="wir2" /> == Politiek == === Politieke bedeling === [[Lêer:Storting Spring 2016.JPG|duimnael|Die parlementsgebou (''[[Storting (Noorse parlement)|Stortinget]]'') in Oslo]] Noorweë is volgens die grondwet van 17 Mei 1814, wat reeds verskeie kere gewysig is, 'n konstitusionele monargie met 'n parlementêre demokratiese regeringstelsel. Die parlementêre stelsel is in 1884 ingevoer, en die koning beklee nog slegs 'n simboliese funksie as staatshoof ("Koning in die Staatsraad") en amptelike verteenwoordiger van die Noorse samelewing en ekonomie. Hy speel egter ook 'n belangrike integratiewe rol in nasionale krisistye. Koning Håkon VII het byvoorbeeld verset gebied teen die Duitse inval in 1940 en uit die land gevlug om vanuit [[Londen]] teen die besetters te werk. Die koning benoem volgens die Noorse grondwet die regering (''Stadsrådet''), het 'n beperkte vetoreg te opsigte van parlementêre wetsbesluite en fungeer as opperbevelhebber van die Noorse weermag en as hoof van die Evangelies-Lutherse Staatskerk van Noorweë. As staatshoof word die koning deur die regering geadviseer wat uit die eerste minister (''Norges Statsminister'') en (tans) 20 ministers bestaan. Tien van die huidige ministers is vroue. Die staatsgesag word in drie magte verdeel: Die Storting of nasionale parlement wat die wetgewende gesag uitoefen, die regering (uitvoerende gesag) en die geregshowe (regsprekende gesag). Die openbare administrasie word soms as die vierde politieke mag in die staat beskryf aangesien dit selfstandig kan optree en groot invloed op die politieke beleidstoepassing uitoefen. Die politieke gesag word sodoende ook in geografiese opsig verdeel in staats-, provinsiale en munisipaliteitsvlak. Die bevolking is deur regstreekse verkiesings en die lidmaatskap in verenigings en ander organisasies betrokke, en volgens statistieke is die gemiddelde Noorse burger lid van vier verenigings, terwyl 70 persent van die volwasse bevolking lid van tenminste een vereniging is.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027174348/http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm |date=27 Oktober 2007 }}</ref> Hierdie verenigings kan danksy hulle formele en informele betrekkinge met die openbare administrasie politieke invloed op owerhede uitoefen. Die betrekkinge tussen belangegroepe, staande parlementêre komitees en staatsdepartemente lei daartoe dat die Noorse politiek op funksionele deelgebiede gemik is soos byvoorbeeld die nywerheidsbedryf, landbou of onderwys. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die stempersentasie in verkiesings is gewoonlik hoog en beloop byna 80 persent. Burgers word op 18-jarige ouderdom mondig. === Storting === {{Hoofartikel|Storting (Noorse parlement)}} [[Lêer:Stortingssalen.jpg|duimnael|''Stortingssalen'', die vergadersaal van die Noorse parlement]] Die ''Storting'' of Noorse Nasionale Vergadering dien sedert die invoering van die parlementêre stelsel in 1884 as die hoogste vlak van politieke instellings. Die Storting word vir 'n termyn van vier jaar volgens 'n stelsel van proporsionele verteenwoordiging verkies. Die regering word in opdrag van die Noorse koning uit die geledere van die Storting verkies. Die Storting bestaan uit 169 lede wat almal 'n politieke party verteenwoordig. Dit is 'n gemodifiseerde eenkamerparlement wat in twee kamers verdeel word sodra dit sy wetgewende funksie uitoefen – die Odelsting (3/4 van die lede) en die Lagting (1/4) wat oor proporsionele bevoegdhede beskik. Wetsontwerpe van die regering moet eers deur die Odelsting en daarna deur die Lagting goedgekeur word. Die Noorse grondwet kan slegs by wyse van 'n tweederdemeerderheid van parlementslede gewysig word. Aangesien die Noorse parlement nie voor die einde van sy ampstermyn ontbind mag word nie, het die Noorse partye 'n tradisie van minderheidsregerings en parlementêre samewerking oor partygrense heen ontwikkel sodat regeringsbesluite dikwels met afwisselende politieke meerderhede geneem kan word. In die praktyk het die Storting se politieke invloed en magsbasis teenoor die regering as gevolg van hierdie konsensusbeleid steeds toegeneem. === Staatsorganisasie === [[Lêer:Map Norway political-geo.png|duimnael|Administratiewe kaart van Noorweë in 2017]] [[Lêer:Fylkesinndeling2024 original.webp|duimnael|Provinsies (fylke) in 2024<ref name="fylker" />]] In administratiewe opsig is Noorweë in 15 provinsies (Noors: ''[[fylke]]'')<ref name="fylker">{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen |date=5 Julie 2022 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> en 357 munisipaliteite (''kommuner/-ar'') verdeel. Die munisipaliteite is selfregerende politieke liggame met eie bevoegdhede ten opsigte van onderwys, gesondheid en welsyn. Die provinsies fungeer sowel as instrumente van administratiewe desentralisasie met goewerneure (''fylkesmann''), wat deur die Noorse regering benoem word, asook as selfregerende geweste met bevoegdhede ten opsigte van sekondêre onderwys en ander sake. {| class="wikitable sortable" width=27% !# !Provinsies in 2024 !Administratiewe setel |- | align=left|3||[[Lêer:Oslo komm.svg|28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[Lêer:Rogaland våpen.svg|28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[Lêer:Møre og Romsdal våpen.svg|28px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[Lêer:Nordland våpen.svg|28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|31||[[Lêer:Østfold våpen.svg|28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]] |- | align=left|32||[[Lêer:Akershus våpen.svg|28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]] |- | align=left|33||[[Lêer:Buskerud våpen.svg|28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]] |- | align=left|34||[[Lêer:Innlandet våpen.svg|28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]] |- | align=left|39||[[Lêer:Vestfold våpen.svg|28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]] |- | align=left|40||[[Lêer:Telemark våpen.svg|28px]] [[Telemark]]||[[Skien]] |- | align=left|42||[[Lêer:Agder våpen.svg|28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]] |- | align=left|46||[[Lêer:Vestland våpen.svg|28px]] [[Vestland]]||[[Bergen]] |- | align=left|50||[[Lêer:Trøndelag våpen.svg|28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|55||[[Lêer:Troms våpen.svg|28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]] |- | align=left|56||[[Lêer:Finnmark våpen.svg|28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]] |} Munisipaliteite en ''Fylke'' beskik oor hul eie parlemente (munisipale en provinsiale verkiesings word twee jaar ná die verkiesing op nasionale vlak gehou) en naas staatssubsidies ook oor hul eie belastinginkomste. === Binnelandse beleid === [[Lêer:Norway (+overseas), administrative divisions - de (zoom).svg|duimnael|Noorweë se oorsese gebiede]] Die binnelandse beleid van Noorweë word hoofsaaklik deur vier primêre faktore oorheers:<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Binnelandse Beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621213249/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html |date=21 Junie 2008 }}</ref> * Die uiteenlopende sosiokulturele kontekste van die verskillende landsdele – die suidooste met die grootste stedelike sentra en sy moderne nywerheid- en dienstesektor het steeds nou bande met ander Europese lande gehandhaaf, die Atlantiese gebiede van Suidwes- en Wes-Noorweë word nog sterk deur piëtistiese houdings beïnvloed, terwyl die yl bevolkte noorde, wat aan Rusland grens en waar talle mense 'n lewe maak uit die kommersiële visserybedryf, deur moeilike lewensomstandighede gekenmerk word. * Die oorheersende rol van die sogenaamde "distriksbeleid", wat daarop gemik is om vir afgeleë gebiede dieselfde lewensgehalte te skep as in die digbevolkte landsdele, ongeag die hoë koste wat hieraan verbonde is. Ook die Noorse verkiesingswette bevoordeel in sommige opsigte die yl bevolkte landsdele. * Die baie sterk nasionale bewussyn wat as gevolg van die relatief laat stigting van 'n nasionale staat, wat eers in 1905 tot stand gekom het, ontstaan het. Die politieke term "unie", wat eeue lank met die Deense en Sweedse oorheersing vereenselwig is, het nog steeds 'n negatiewe konnotasie. * Die gespanne verhouding tussen die Noorse model van 'n welvaartstaat en die egalitêre strukture van die samelewing aan die een kant en die uitwerkings en uitdagings van die ''offshore''-ekonomie en globalisering aan die ander. Uitgebreide sosiale dienste vir elkeen het dekades lank die grondslag van die Noorse model van 'n welvaartstaat gevorm, waarvan die Sosiaal-Demokratiese en Sosialistiese partye die belangrikste voorstanders vorm. Globaliseringstendense, die ekonomiese opswaai sedert die 1970's en die vinnige verstedelikingsproses wat daarmee gepaard gaan het die waardestelsel van die Noorse samelewing nogtans ingrypend verander. === Huidige regering === [[Lêer:Offisielt fotografi Regjeringen Støre.jpg|duimnael|Støre se kabinet in 2023]] ; Verkiesing van 2021 In die parlementêre verkiesing op 13 September 2021 het die linkse en sentrum partye 76 van die 169 setels in die Storting gewen. Die nuwe sentrum-linkse regering onder leiding van die Sosiaal-Demokratiese eerste minister [[Jonas Gahr Støre]] is op 14 Oktober 2021 deur koning [[Harald V van Noorweë|Harald V]] ingehuldig. Die koalisieregering is saamgestel uit die Noorse Arbeidersparty (''Arbeiderpartiet, Ap'') en die Sentrumsparty (''Senterpartiet, SP''). Vroue het tien van die 19 ministersposte beklee. ; Verkiesing van 2025 Die Arbeidersparty het ook in die nasionale verkiesing van September 2025 as sterkste party na vore getree, terwyl die koalisievennoot die Sentrumsparty slegs nege setels op hom verenig het. Gevolglik het 53 setels aan die regeringspartye gegaan en 81 setels aan die burgerlike opposisiepartye. Die Arbeiderpartiet het 28,0 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig, terwyl die Fremskrittspartiet met 23,8 persent die beste stemuitslag in sy geskiedenis behaal het. Die stempersentasie was 80,1 persent. Op 4 Februarie 2025 het die Sentrumsparty uit die regeringskoalisie gestap, waarvolgens die Arbeidersparty in 'n minderheidsregering regeer. === Verkiesingsuitslae in 2001, 2005, 2009, 2013, 2017, 2021 en 2025 === [[Lêer:Jens Stoltenberg 2007 04 18.jpg|duimnael|[[Jens Stoltenberg]] het tussen 2005 en 2013 die amp van eerste minister van Noorweë beklee]] [[Lêer:Norsk olje og gass - Jonas Gahr Støre.jpg|duimnael|[[Jonas Gahr Støre]] is sedert 2021 die eerste minister van Noorweë]] {| class="wikitable" !style="background-color:#D3D3D3" align=left valign=top|Partye !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2001 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2005 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2009 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2013 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2017 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2021 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2025 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2001 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2005 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2009 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2013 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2017 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2021 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2025 |- |align=left| Noorse Arbeidersparty (Arbeiderpartiet) |align="right" |24,3 |align="right" |32,7 |align="right" |35,4 |align="right" |30,8 |align="right" |27,4 |align="right" |26,3 |align="right" |28,0 |align="right" |43 |align="right" |61 |align="right" |64 |align="right" |55 |align="right" |49 |align="right" |48 |align="right" |53 |- |align=left|Progressiewe Party (Fremskrittspartiet) |align="right" |14,6 |align="right" |22,1 |align="right" |22,9 |align="right" |16,3 |align="right" |15,2 |align="right" |11,6 |align="right" |23,8 |align="right" |26 |align="right" |38 |align="right" |41 |align="right" |29 |align="right" |27 |align="right" |21 |align="right" |47 |- |align=left|Konserwatiewe Party (Høyre) |align="right" |21,3 |align="right" |14,1 |align="right" |17,2 |align="right" |26,8 |align="right" |25,0 |align="right" |20,4 |align="right" |14,6 |align="right" |38 |align="right" |23 |align="right" |30 |align="right" |48 |align="right" |45 |align="right" |36 |align="right" |24 |- |align=left|Sosialistiese Linksparty (Sosialistisk Venstrepartiet) |align="right" |12,7 |align="right" |8,8 |align="right" |6,2 |align="right" |4,1 |align="right" |6,0 |align="right" |7,6 |align="right" |5,6 |align="right" |23 |align="right" |15 |align="right" |11 |align="right" |7 |align="right" |11 |align="right" |9 |- |align=left|Christelike Volksparty (Kristelig Folkeparti) |align="right" |12,4 |align="right" |6,8 |align="right" |6,2 |align="right" |5,6 |align="right" |4,2 |align="right" |3,8 |align="right" |4,2 |align="right" |22 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |8 |align="right" |3 |align="right" |7 |- |align=left|Sentrumsparty (Senterpartiet) |align="right" |5,6 |align="right" |6,5 |align="right" |6,2 |align="right" |5,5 |align="right" |10,3 |align="right" |13,5 |align="right" |5,6 |align="right" |10 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |19 |align="right" |28 |align="right" |9 |- |align=left|Liberale Party (Venstre) |align="right" |3,9 |align="right" |5,9 |align="right" |3,9 |align="right" |5,2 |align="right" |4,4 |align="right" |4,6 |align="right" |3,7 |align="right" |2 |align="right" |10 |align="right" |2 |align="right" |9 |align="right" |8 |align="right" |8 |align="right" |3 |- |align=left|Kusparty (Kystpartiet) |align="right" |1,7 |align="right" |0,8 |align="right" |0,2 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,0 |align="right" |1 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |- |align=left|Groen Party (Miljøpartiet De Grønne) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |0,3 |align="right" |2,8 |align="right" |3,2 |align="right" |3,9 |align="right" |4,7 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |1 |align="right" |3 |align="right" |8 |- |align=left|Rooi Party (Rødt) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |1,3 |align="right" |1,1 |align="right" |2,4 |align="right" |4,7 |align="right" |5,3 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |8 |align="right" |9 |- !align=left style="background-color:#D3D3D3"|Totaal !width="75" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|165 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 |} === Godsdiensbeoefening === [[Lêer:2005 07 18 Sognefjell Borgund Stave church 02.JPG|duimnael|Die [[Staafkerk van Borgund]], 'n tipiese Noorse staafkerk in [[Staafkerk van Borgund|Borgund]]]] Noorweë beskik oor 'n amptelike Protestantse Staatskerk wat op die Evangelies-Lutherse geloof baseer. Alhoewel daar geen formele skeiding tussen kerk en staat bestaan nie, het alle burgers volgens 'n grondwetlike klousule uit die jaar 1964 die reg om hul godsdiens of religie vry te beoefen. Sowat 90 persent van die Noorse bevolking is lede van die Noorse Staatskerk, alhoewel slegs sowat tien persent meer as een keer per maand aan kerkdienste of ander Christelike byeenkomste deelneem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting: Religie in Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184151/http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Sowat 5,9 persent van die Noorse bevolking is lede van ander religieuse gemeenskappe, terwyl 6,2 persent ongebonde is. Die grootste religieuse en eties-filosofiese organisasies buite die Noorse Staatskerk is die Humanistiese Beweging (63&nbsp;000 lede), Islamitiese groeperings (60&nbsp;000 aanhangers), die Pinksterbeweging (45&nbsp;000), die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (40&nbsp;000), die Evangelies-Lutherse Vrykerk (20&nbsp;000), die Metodistekerk (13&nbsp;000) en 'n aantal kleiner onafhanklike gemeenskappe. Die kerstening van Noorweë het omstreeks die jaar 1000 begin en het uit 'n kombinasie van handelsbetrekkinge met en Wiking-rooftogte in die Christelike Europa voortgespruit. Sendingaktiwiteite van die Angelsaksiese Kerk en sendelinge uit Duitsland en Denemarke het 'n goeie reputasie vir die Christelike geloof opgebou sodat dit die tradisionele godhede van die Oud-Nordiese mitologie en die natuurgodsdiens van die Sami-bevolkíng geleidelik verdring het. Tot die Reformasie in 1537 was Noorweë 'n Rooms-Katolieke land. Wes- en Suid-Noorweë was reeds sedert die laat 18de eeu die kerngebiede van piëtistiese strominge. Rondtrekkende lekepredikante het met hul fanatiese toesprake aandag getrek, tog is hul leerstellings en praktyke deur die Staatskerk as sektaries beskou en onderdruk.<ref>{{de}} Henningsen/Schneider (2008), bl. 33</ref> Baie van hul godsdienstiges gedagtes is nogtans later deur Christelike matigingsbewegings oorgeneem wat hulle onder meer vir 'n verbod op alkoholiese dranke beywer het. Die verbod op lekepredikante is in 1842 opgehef en het die aanleiding tot die groei van 'n sterk lekebeweging in die geledere van die Staatskerk asook die stigting van enkele vrykerke gegee. Die Noorse kerke is gevolglik deur 'n konserwatiewe Christelike interpretasie en 'n sterk sendingsbeweging oorheers. == Demografie == === Die bevolking van Noorweë === [[Lêer:Same.JPG|duimnael|'n [[Sami]]ese man met sy [[rendier]] in Noord-Noorweë]] [[Lêer:Basic demographics of Norway 1900 2000.PNG|duimnael|links|Die demografiese ontwikkeling in die periode tussen 1900 en 2000]] Noorweë het tans 'n bevolking van sowat 5,3 miljoen. Net soos in ander Europese lande word die demografiese ontwikkeling in Noorweë tans deur 'n periode met lae geboortesyfers gekenmerk wat op 'n tydperk met 'n relatief hoë natuurlike bevolkingsaanwas gevolg het. Die natuurlike bevolkingstoename het in die jare kort ná die Tweede Wêreldoorlog nog 1 persent beloop, maar sedert die 1970's merkbaar afgeneem. Hierdie tendens is in die 1980's nog steeds ondervind, en eers sedert die jaar 1995 het die bevolkingsaanwas veral danksy immigrasie weer begin versnel. Die geboortekoers van etniese Noorse vroue het sedert die laat 19de eeu vanweë die toepassing van gesinsbeplanning duidelik afgeplat. Die lae geboortesyfers van minder as een persent beteken dat Noorweë se bevolking sonder immigrasie sal afneem. Statistieke vir die jaar 2006 toon nogtans 'n hoër geboortesyfer, en met 'n gemiddelde van 1,9 kinders per vrou het Noorweë se fertiliteit die hoogste vlak sedert 1991 bereik. Die syfer is ná dié van [[Albanië]], [[Turkye]], Ysland, Frankryk en Ierland selfs die sesde hoogste in Europa.<ref>{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> In 1665 het Noorweë 'n bevolking van sowat 440&nbsp;000 gehad.<ref>{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> Volgens die eerste volledige sensus in 1769 was daar destyds 700&nbsp;000 inwoners. In 1822 het die bevolking die een-miljoenkerf oorskry, in 1890 die twee-, in 1942 die drie- en in 1975 die vier-miljoenkerf. Vroeër as orspronklik verwag het dit intussen ook by die vyf-miljoen-kerf verbygesteek. Die sterftesyfer was in die verlede as gevolg van natuurrampe, oorloë en epidemieë onderhewig aan sterk skommelings, maar dit is danksy die ekonomiese en sosiale ontwikkeling van die land en verbeterde gesondheidsorg aansienlik verminder. Die gemiddelde lewensverwagting by geboorte is tans 78,7 jare en behoort tot die hoogstes ter wêreld.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm ''www.norwegen.no – Bevolking''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184251/http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Die bevolkingsdigtheid in Noorweë varieer tussen 118 mense per vierkante kilometer rondom die Oslofjord en 1,6 in Finnmark.<ref>{{de}} Dittmann, Frank (red.): ''Reisehandbuch Skandinavien 2008''. Essen: Nordis 2008, bl. 112</ref> Sowat 'n derde van die Noorse bevolking is langs die suidkus en die Oslofjord saamgetrek. Die beduidendste stedelike gebiede is Oslo in die suide, Trondheim in Sentraal-Noorweë en Tromsø in die noorde. As gevolg van die ruolie-ontginning het 'n stedelike ontwikkelingsas in die suidweste ontstaan wat van Stavanger tot by Bergen strek. Hierdie dig bevolkte streek kontrasteer met Finnmark in die uiterste noorde en die hoër geleë berggebied wat albei deur 'n baie lae bevolkingsdigtheid gekenmerk word. Die noorde is die tradisionele tuisland van sowat 12&nbsp;000 Kwene (mense wat uit Finland na Noorweë geïmmigreer het) en 40&nbsp;000 Sami waarvan sommige nog hul oorspronklike leefwyse as vissers en rendiertelers bewaar het. === Taal === [[Lêer:Norwegianmalforms.png|duimnael|Die taalvoorkeure van Noorse munisipaliteite: [[Bokmål]], [[Nynorsk]] of ''Nøytral''. Die laasgenoemde groep gebruik in die praktyk dikwels Bokmål.]] [[Noors]], wat deur 95 persent van die bevolking gepraat word, het twee amptelike skryftale, [[Bokmål]] en [[Nynorsk]], wat as oorkoepelende standaardtale dien, terwyl baie sprekers in die alledaagse lewe dialekte praat wat soms aansienlik van die twee standaard-skryftale kan verskil. Albei skryftale geniet erkenning as ampstale en word deur sowel die administrasie asook die media gebruik. Die oorgrote meerderheid van die bevolking (tussen 80 en 85 persent) gee die voorkeur aan Bokmål. In die algemeen is die meeste Noorse dialekte onderling verstaanbaar, alhoewel sommige aansienlike pogings aan die kant van 'n luisteraar mag vereis om dit te verstaan. Verskeie [[Oeraalse tale|Oeraalse]] [[Sami]]-tale word oor die hele land gebesig en ook as skryftaal gebruik, veral in die noorde waar 'n groot deel van die Sami-bevolking gekonsentreer is. Sprekers van dié tale het 'n reg op moedertaalonderwys, ongeag hulle woonplek, en mag in hul eie taal met staatsinstellings kommunikeer. 'n Klein minderheid praat daarnaas Kweens, 'n Oeraals-Finse taal. === Migrasie === In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het honderdduisende Nore na oorsese bestemmings, veral na die Verenigde State en Kanada, geëmigreer. Die emigrasiegolf het sy hoogtepunt in die 1860's bereik toe twee derdes van die natuurlike bevolkingsaanwas of tussen 10 en 15 persent van die totale bevolking die land verlaat het. Emigrasiesyfers was nog tot by die Eerste Wêreldoorlog en die [[Groot Depressie]] van die 1930's hoog. Sedert die laat 1960's het 'n groot aantal immigrante hulle in Noorweë gevestig wat in die 1970's en die vroeë 1980's sowat 1 persent van die totale bevolking beloop het. As gevolg van die dalende geboortesyfers van die etniese Noorse bevolking verteenwoordig immigrasie tussen 35 en 40 persent van die totale bevolkingsaanwas in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/migration/migration.htm ''www.norwegen.no Mense: Migrasie'']</ref> Die immigrante het in die 1960's veral uit Suid-Europa, Asië, Afrika en Suid-Amerika gekom en hulle merendeels in Oslo en sy omgewing gevestig. In 1975 het die regering 'n verbod op immigrasie geplaas wat nog steeds bestaan. Hierdie verbod word nie op bepaalde groepe vlugtelinge en asielsoekers toegepas nie. Die immigrasie van hierdie groepe, wat veral uit Pakistan, Viëtnam, Iran en Turkye kom, word deur 'n kwotastelsel beheer. 'n Beperkte aantal van familielede van immigrante wat hulle reees in die land gevestig het mag eweneens Noorweë toe kom. Vanweë die tekort aan opgeleide mannekrag het Noorweë ook 'n gewilde bestemming vir immigrante uit ander Europese lande geword. Die sowat 120&nbsp;000 buitelanders in Noorweë verteenwoordig minder as drie persent van die totale bevolking. == Kuns en kultuur == [[Lêer:Oslo Nationaltheatret.JPG|duimnael|links|Die ''Nationaltheatret'' in Oslo is in 1899 geopen]] [[Lêer:Oppdal and Nord Gudbrandsdals bunad.jpg|duimnael|Noorse ''bunader'']] Alhoewel Noorweë nog 'n relatief jong nasie is en oor 'n tydperk van 400 jaar met Denemarke verenig was, pronk die land met 'n lang geskiedenis, veral as een van die beduidendste Europese seenasies, en selfstandige kulturele tradisies. Saam met musiek, literatuur en kuns speel ook die tradisionele Noorse kleredrag, die sogenaamde ''bunader'', nog steeds 'n belangrike rol as 'n nasionale simbool en word by spesiale geleenthede soos huwelike, dope en op [[Nasionale Dag van Noorweë|Noorweë se nasionale dag]] (17 Mei) gedra. Die oorspronklike inheemse bevolking van Noorweë, die Sami, het hul eie kulturele erfenis bewaar. Naas die ander Skandinawiese lande oefen vandag veral die Engelssprekende wêreld 'n groot invloed op Noorweë se kultuur en samelewing uit – Amerikaanse rolprente en televisiereekse oorheers byvoorbeeld die oudiovisuele media. Engels is die belangrikste vreemde taal in die land wat byna orals verstaan en gepraat word.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die Noorse staat bevorder die plaaslike kuns- en kultuurbedryf ook in die yl bevolkte gebiede van die land. Noorse skrywers soos Jostein Gaardner en Erik Fosnes Hansen het net soos die toneelskrywer [[Jon Fosse]] internasionale bekendheid verwerf.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> [[Edvard Grieg]] is nog steeds die mees bekende klassieke komponis. === Argitektuur === [[Lêer:Vinterdomen2.jpg|duimnael|Die Nidaros-katedraal in [[Trondheim]]]] [[Lêer:Urnes Stave Church 1.jpg|duimnael|Die staafkerk van Urnes]] [[Lêer:Damsgaard painting.jpg|duimnael|Damsgård hovedgård. Skildery deur J.F.L. Dreier (1810)]] Die argitektoniese geskiedenis van Noorweë weerspieël die historiese ontwikkeling van die land, en eers met die relatief laat kerstening van Noorweë in die 11de eeu kan daar sprake wees van 'n selfstandige Noorse boukuns. Met die vereniging van die verskillende klein koninkryke in 'n gemeenskaplike ryk sowat 1000 jaar gelede het Noorweë in nouer aanraking met die argitektoniese tradisies van ander Europese lande soos byvoorbeeld muurwerk gekom. Die eerste katedraal in die Gotiese styl, wat ooit in 'n Nordiese land opgerig is, die Nidaros-katedraal, het in Trondheim op die graf van die heilige Olav ontstaan. 'n Groot aantal ander kerkgeboue uit steen is orals in Noorweë in die Romaanse styl gebou. Veral die Engelse en Noord-Duitse boukuns het groot invloed op die plaaslike argitektuur van die Romaanse en Gotiese periode uitgeoefen. Maar aangesien hout as 'n uiters geskikte boumateriaal steeds volop beskikbaar was, het die land al vroeg sy eie tradisie van houtboukuns ontwikkel. Vandag is van die mees interessante voorbeelde van eietydse Noorse argitektuur van hout gemaak en getuig van hierdie materiaal se aantreklikheid vir Noorse ontwerpers en boumeesters.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/culture/architecture/history/norwegian.htm ''www.norwegen.no: Die ontwikkeling van die Noorse argitektuur'']</ref> In die vroeë Middeleeue het baie kerkgemeentes in Noord-Europa hul kerke van hout gebou; hiervoor is gewoonlik houtpale in die grond versink. Hierdie tradisie is in Noorweë verder ontwikkel en het sy argitektoniese hoogtepunt vanaf die 12de eeu met die oprigting van staafkerke bereik waarvan 28 bewaar gebly het en nog steeds die belangrikste Noorse bydrae tot die wêreld se argitektuurgeskiedenis verteenwoordig. Die staafkerk van Urnes is selfs deur [[UNESCO]] as 'n argitektoniese [[wêrelderfenisgebied|wêrelderfenis]] gelys. Die vorm en versierings van staafkerke is aan die skeepsbou- en kunstradisie van die Wiking-tydperk ontleen, en veral die kerkportale is 'n opvallende mengsel van Wiking- en Christelike motiewe. Die ''lafting''-tegniek of gebruik van langhoute het in Noorweë tot 'n gesofistikeerde vlak ontwikkel. Noorse plase het byvoorbeeld oor 'n aantal houtgeboue van verskillende groottes beskik wat elkeen 'n spesifieke funksie vervul het, en daar was 'n groot aantal tipes en samestellings van geboue in die verskillende geweste van die land. Naas die binnelandse boerderygemeenskappe het ook die vissersdorpies langs die Noorse kus hul eie kenmerkende houtboukuns ontwikkel wat gedurende die Middeleeue oor die hele kuslyn uitgebrei het. Noord-Duitse koopmans van die Hanseverbond het byvoorbeeld die aanleiding gegee tot die bou van 'n reeks nou houtgeboue langs die oewerlyn van Bergen se Bryggen-skeepswerf wat as hulle hoofkwartier gedien het. Twee van die stede, wat tydens die 17de eeu deur die Deense koning in Noorweë gestig is, Kongsberg en Røros, het as gevolg van mynbouaktiwiteite ontstaan. Kongsberg pronk nog steeds met 'n kerkgebou in die destydse barokstyl, terwyl in Røros kenmerkende lang geboë houthuise ontstaan het. Net soos die Bryggen van Bergen is ook Røros se historiese stadskern deur die UNESCO as 'n wêrelderfenisgebied gelys. Vanweë die politieke en ekonomiese oorheersing deur Denemarke is die ontwikkeling van 'n welvarende Noorse [[bourgeoisie]] belemmer, en belangrike stylrigtings van die Europese argitektuur het derhalwe dikwels eers baie laat begin om 'n invloed op die plaaslike boukuns uit te oefen wat dan ook dikwels beperk was. Nogtans is daar uitmuntende voorbeelde van historiese boustyle soos die Baronie Rosendal bo-oor die Kvinnheradfjord met sy barok-invloede en die statige landhuis Damsgård in Bergen wat volgens die Rokoko-styl as 'n houtgebou ontwerp is. Met die skeiding van Denemarke in 1814 het Oslo (destyds Kristiania) se nuwe funksie as hoofstad van Noorweë die aanleiding tot die bou van 'n aantal representatiewe geboue gegee. Die argitek Christian H. Grosch het naas die oudste gedeelte van die Universiteit van Oslo, die Effektebeurs en die vroeëre Sentrale Bank van Noorweë talle ander geboue in Oslo asook sowat sewentig kerke dwarsoor die land ontwerp. In die 20ste eeu het Noorse argitekte nasionale tradisies met eietydse argitektoniese stromings verbind. Toe die stad [[Ålesund]] in 1904 deur 'n brandramp verwoes is, het inheemse boumeesters hulle by die heropbou onder meer deur die [[Art Nouveau]]-boustyl laat inspireer. Die 1930's met hulle funksionalistiese tendense was 'n eerste groot bloeitydperk van die Noorse boukuns, alhoewel die plaaslike argitekte eers in die laaste dekades van die eeu internasionale bekendheid verwerf het. === Skilderkuns === [[Lêer:Brudeferden by Adolph Tidemand and Hans Gude.jpg|duimnael|links|Hans Fredrik Gude: ''Brudeferden i Hardanger'' ("Bruidvaart in Hardanger", 1848)]] [[Lêer:Santaandgoat.gif|duimnael|Volksverhaal-illustrasie van die Kersman wat op 'n bok se rug ry.]] Terwyl sowel Middeleeuse geskilderde antependia asook muur- en gewelfskilderye bewaar gebly het, word die vroeë 19de eeu as die beginpunt van die moderne Noorse [[skilderkuns]] beskou. Die eerste generasie van Noorse Romantici het hul inspirasie van buitelandse kunstenaars gekry – soos Johann Christian Clausen Dahl (1788–1857) wat in Duitsland gebly en daar onder die invloed van Caspar David Friedrich gestaan het. Thomas Fearnly (1802–1842) was een van die eerste inheemse landskapskilders. Die laat-Romantiese periode was deur 'n konsentrasie op die volkslewe, die Nordiese geskiedenis en mitologie gekenmerk. Skilders van landskappe en persone soos Hans Gude (1825–1903), Johan Fredrik Eckersberg (1822–1870), Adolph Tidemand (1814–1876) en Christian Krogh (1852–1925) is onder meer deur die Düsseldorfse Akademie in Duitsland beïnvloed. Die Franse skilderkuns het veral met sy impressionistiese stromings inspirasie vir Noorse skilders soos Fritz Thaulow (1847–1906) en Gerhard Munthe (1849–1929) gelewer. Die impressionisme is opgevolg deur die [[Art Nouveau]]-kuns met [[Edvard Munch]] (1863–1944) as een van sy bekendste Noorse verteenwoordigers. Die karikaturis Olaf Gulbransson (1873–1958) het die kenmerkende grafiese styl van die satiriese Duitse tydskrif ''Simplicissimus'' ontwikkel, tog het ander nie-figuratiewe kunsstromings in die eerste helfte van die 20ste eeu soos die kubisme of konstruktiwisme min aandag in Noorse kunstenaarskringe gekry. Eers in die 1950's het hulle hul invloed in die dikwels melancholiese Noorse landskapskilderkuns laat geld. Sedert die 1970's het die beeldende kuns in Noorweë sy inspirasies ten opsigte van vorm en inhoud uit die veelvuldige internasionale kunsstromings gekry, alhoewel Noorse kunstenaars steeds weer op onderwerpe konsentreer wat die plaaslike natuur bied. === Sport === [[Lêer:Marit Bjørgen Holmenkollen 2011 001.jpg|duimnael|links|Die Noorse skiër [[Marit Bjørgen]] is met 15 medaljes die suksesvolste deelnemer aan [[Olimpiese Winterspele]] nog]] [[Lêer:Carlsen Magnus (30238051906).jpg|duimnael|Die Noorse skaakspeler [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen]] Sport vorm 'n belangrike deel in die Noorse kultuur, en gewilde sportsoorte sluit in [[sokker]], [[handbal]], [[tweekamp]], [[heg-en-steg-ski]], [[skansspring]], [[langbaanskaats]], en, in 'n minder mate, [[yshokkie]]. Sokker is in Noorweë die gewildste sportsoort in terme van aktiewe deelname. Volgens 'n 2014–2015-opname was sokker ver agter tweekamp en heg-en-steg-ski wat die gewildheid onder toeskouers betref.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2015/04/10/sport/langrenn/fotball/norsk_idrett/petter_northug/38629571/ |title=Knock-out fra Northug & co. |publisher=Dagbladet|date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> Yshokkie is die belangrikste binnesport.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/stor-interesse-for-ishockey-1.10984731 |title=Stor interesse for ishockey |publisher=[[NRK]] |date=13 April 2013 |accessdate=11 Junie 2016}}</ref> Die Noorde nasionale vrouehandbalspan het verskeie titels ingepalm, waaronder twee Olimpiese goue medaljes (in [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] en [[Olimpiese Somerspele 2012|2012]]), drie wêreldbekertoernooie (in 1999, 2011 en 2015), asook ses Europese kampioenskappe (in 1998, 2004, 2006, 2008, 2010 en 2014). In sokker het die nasionale vrouespan die wêreldbekertoernooi in 1995 en die Olimpiese Sokkertoernooi in 2000 gewen. Die vrouespan het ook twee [[UEFA]] Europese vrouekampioenskappe ingepalm (in 1987 en 1993). Die [[Noorse nasionale sokkerspan|Noorse nasionale manssokkerspan]] het al drie keer aan die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|1938]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]]), en een keer aan die [[UEFA Europa-beker]] (in 2000). Die beste FIFA-rang wat Noorweë behaal het, is tweede, 'n plek wat hulle twee keer bereik het, in 1993 en in 1995.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |title=FIFA/Coca-Cola World Ranking |publisher=[[FIFA]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=19 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219142916/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |archive-date=19 Februarie 2015 |url-status=dead}}</ref> In vrouesokker vaar Noorweë heelwat beter en hulle het die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995]] in Swede beklink. Bekende Noorse spelers in die [[Nasionale Voetballiga]] sluit in [[Halvor Hagen]], [[Bill Irgens]], [[Leif Olve Dolonen Larsen]], [[Mike Mock]] en [[Jan Stenerud]].<ref>{{en}} {{cite book |author=John Grasso |title=Historical Dictionary of Football |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_m3s0 |publisher=Scarecrow Press |year=2013 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_m3s0/page/490 490] |isbn=978-0-8108-7857-0}}</ref> [[Bandy]] is 'n tradisionele sport in Noorweë en die land is een van die vier stigters van die [[Vereniging van Internasionale Bandy]]. In terme van gelisensieerde atlete is dit die tweede belangrikste wintersport in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |title=Bandy destined for the Olympic Winter Games! |accessdate=17 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017132109/http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=dead}}</ref> Teen Januarie 2018 het die nasionale mansspane een silwer- en bronsmedalje elk verower, terwyl die nasionale vrouespan vyf bronsmedaljes tydens wêreldbekertoernooie ingepalm het. Noorweë se eerste deelname was tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] en sedertdien het die land atlete vir al die [[Olimpiese Spele]] gestuur, behalwe vir die min bemarkte [[Olimpiese Somerspele 1904]] en die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]] wat deur die [[Weste]] geboikot is. Noorweë voer die algehele medaljetabel by die [[Olimpiese Winterspele]] met 'n goeie voorsprong aan. Noorweë het al twee keer Olimpiese Spele gehuisves: Die [[Olimpiese Winterspele 1952]] in Oslo en die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]]. Dit het ook die Olimpiese Jeugwinterspele 2016 in Lillehammer aangebied en sodoende die eerste land geword wat beide die Winterspele en Jeugwinterspele gehuisves het. Noorweë se nasionale vrouespan in [[strandvlugbal]] het aan die CEV Strandvlugbal Kontinentale Beker 2018–2020 deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fivb.com/en/about/news/continental-cup-finals-start-in-africa?id=94414 |title=Continental Cup Finals start in Africa |publisher=[[Fédération Internationale de Volleyball]] |date=22 Junie 2021 |accessdate=7 Augustus 2021}}</ref> [[Skaak]] het sterk in gewildheid toegeneem in Noorweë. Die Noorse [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.nrk.no/sport/carlsen-er-verdensmester_-_-jeg-er-lykkelig-og-lettet-1.12060026 |title=Carlsen er verdensmester – Jeg er lykkelig og lettet |publisher=[[NRK]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> == Letterkunde == 'n Selfstandige Noorse letterkunde het eers met die nasionale onafhanklikheidsbeweging vanaf 1814 begin ontwikkel sodat die vroeë literêre lewe as deel van 'n gemeenskaplike Skandinawiese letterkunde beskou moet word. === Die Noors-Yslandse periode (tussen omstreeks 800 en 1400) === Wetenskaplikes het hul kennis oor die vroeë Wiking-beskawing onder meer aan Yslandse skrywers te danke wat in die 12de en 13de eeu begin het om die mondelinge tradisies neer te skryf. Die wêreld van Nordiese godhede en helde is die hoofonderwerp van die Edda, die oudste literêre werk van Noorweë. In die 13de eeu het skalde (afgelei van die Yslandse ''skáld'' "digter") Wiking-ideale soos verwantskap, heldedom, eer, eerlikheid en deug, wat aanvanklik in eenvoudige stafryme van rune-inskrifte behandel is, in 'n meer ingewikkelde literêre styl verheerlik. Rondtrekkende sangers het tydens die lang Skandinawiese winters veral die hoofse publiek met hul heldesange oor legendes, historiese gebeurtenisse, heldedade, veldslae en deugsame krygers vermaak. Die eerste bekende Noorse skald uit die eerste helfte van die 9de eeu was Bragi Boddason. Later was die skaldedigkuns hoofsaaklik tot Ysland beperk. Ook die Nordiese sagas, vroeë Skandinawiese prosawerke, het ondanks hulle Noorse wortels in Ysland ontstaan, soos byvoorbeeld Snorri Sturluson se Kroniek van die Noorse konings uit die 13de eeu. Die religieuse en hoofse literatuur van die Middeleeuse Europese – vertalings van preke, legendes rondom heiliges en heldedigte oor Koning Artus, [[Karel die Grote]] en Theoderik die Grote – is ook in Noorweë oorgeneem. Die sogenaamde Koningsspieël, 'n didaktiese afhandeling oor sedes en moraal wat in versvorm gegiet is, was 'n belangrike inheemse literêre werk. Daarnaas het ballades vanaf die 13de eeu 'n beduidende rol in Noorweë se literêre lewe begin speel. === Die Noors-Deense periode (tussen omstreeks 1400 en 1814) === [[Lêer:Norske Selskab Eilif Peterssen.jpg|duimnael|Die Noorse Geselskap, skildery deur Eilif Peterssen in 1892]] In die tydperk van die Kalmarunie het die Oud-Nordiese literatuur sy hoogtepunt al lank oorskry, en eers met die Reformasie was daar weer 'n oplewing in die produksie van literêre tekste. Aangesien Noorweë tot 1643 nie oor 'n eie drukkery beskik het nie, is hoofsaaklik Deense boeke van Kopenhaagse uitgewers ingevoer. Die Deense taal, wat uiteindelik ook ampstaalstatus in Noorweë gekry het, het 'n oorheersende invloed op die Noorse letterkunde uitgeoefen. Die 16de eeuse humanisme het Noorse skrywers soos Absalon Pederssøn Beyer en Peder Claussøn Friis geïnspireer. Friis het met sy vertaling van Snorri Sturluson se ''Heimskringla''-saga uiting aan patriotiese gevoelens gegee, en in 1739 het die geestelike Petter Dass met sy werk ''Norlands Trompet'' ("Die Trompet van die Noordland") sy belewenis van die landskap van Noord-Noorweë in versvorm uitgedruk. Die Noorse letterkunde het veral in die 18de eeu begin om sy eie identiteit en uniekheid uit te druk. By hierdie ontwikkeling het die Noors-gebore Deense skrywer Ludvig Baron von Holberg sentraal gestaan. Op sy reise deur Europese lande is hy deur die Franse [[rasionalisme]] en Engelse deïsme beïnvloed, en hy het begin om hierdie ideeë in sy literatuur in te werk. Holberg se werke het historiese afhandelings, satiriese digkuns en morele opstelle ingesluit, alhoewel hy veral met sy tydlose realistiese komedies bekendheid verwerf het wat nog steeds in Noorse en Deense teaters opgevoer word. Ander bekende skrywers in hierdie periode sluit Holberg se literêre opvolger, Johan Herman Wessel, die digters Christian Braunman Tullin en Johan Nordahl Brun en die kritiese essayis Claus Fasting in. 'n Spesifieke nasionale Noorse literatuur het in 1772 met die stigting van die Noorse Geselskap (''Det Norske Selskab''), 'n vereniging van klassisistiese digters, gestalte gekry. === Die 19de eeu === [[Lêer:Ibsen-Dresden01.jpg|duimnael|[[Henrik Ibsen]] (1828–1906)]] As gevolg van die Napoleontiese Oorloë is Noorweë se politieke bande met Denemarke in 1814 verbreek, maar ook in die nuwe alliansie met Swede, wat voorsiening vir selfregering gemaak het, is die kulturele bande met Denemarke steeds gehandhaaf. Tegelykertyd het die nasionale beweging van Noorweë vir die ontwikkeling van 'n selfstandige Noorse literatuur gepleit wat onder meer in die romantiese stylperiode verwesenlik is. Die beduidendste romantiese digter in Noorweë was Henrik Arnold Wergeland, wat as uitgewer en opvoedkundige ten gunste van 'n selfstandige Noorse literêre tradisie was wat die ou bande met Denemarke sou vervang. In die opkomende sogenaamde Noorse kultuurstryd was daar egter ook voorstanders van 'n voortgesette kulturele unie met Denemarke, soos die digter Johan Sebastian Welhaven. Die romanties-nasionalistiese stroming in die letterkunde het met digters soos Peter Christian Asbjørnsen en Jørgen Moe ondr meer die literêre skatte van die volksdigkuns, wat tot dusver net mondeling oorlewer is, herontdek en in geskrewe vorm versamel. Die taalkundige Ivar Aasen het met die wetenskaplike navorsing ten opsigte van Noorse dialekte begin, terwyl die joernalis Aasmund Olafsson Vinje in sy nasionaal-romantiese werke Noors as 'n literêre taal gevestig het. 'n Selfstandige Noorse geskiedskrywing het met Peter Andreas Munch 'n aanvang geneem. Met die literêre realisme het Noorweë skrywers van wêreldfaam voortgebring. Die roman ''Amtmandens døttre'' van Camilla Collett was in die jare 1854 en 1855 net die begin van 'n ontwikkeling wat met die dramatikus [[Henrik Ibsen]], die politieke skrywer [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Jonas Lie]] (wat later deur die impressionisme beïnvloed is, 1833–1908) en [[Alexander Kielland]] (1849–1906) sy hoogtepunt bereik het. Verskeie van Ibsen se werke het deel van die wêreldliteratuur geword. Die naturalisme, landelike lewe en volkstradisies het in die werke van skrywers soos Amalie Skram en Arne Garborg neerslag gevind. In die laaste dekade van die 19de eeu is baie Noorse skrywers deur die nuwe romantiek beïnvloed. Die bekendste outeur in hierdie periode was [[Knut Hamsun]]. Sy eensame romanhelde voel dikwels aangetrokke tot die natuur en die irrasionele. === Die 20ste eeu === [[Lêer:Jo Nesbø.JPG|duimnael|Die musikus en misdaadskrywer [[Jo Nesbø]] (* 1960)]] [[Lêer:Store norske leksikon 2.jpg|duimnael|Die elektroniese uitgawe van die Groot Noorse Leksikon (''Store Norske Leksikon, SNL'')]] Ná die einde van die politieke unie met Swede in 1905 het die realistiese styl weer 'n oplewing beleef, en Noorse skrywers het hulle op maatskaplike vraagstukke begin konsentreer. Olav Duun het met sy omvattende epiese roman ''Juvikfolke'', wat ses boekdele behels, 'n boeiende verhaal oor die landelike lewe en die geskiedenis van 'n familie geskep. Johan Bojer het in sy werke die morele kwessies van 'n moderne nywerheidsmaatskappy behandel, terwyl Johan Petter Falkberget hom op die probleme van mynwerkers toegespits het. Met Sigrid Undset (1882–1949) het 'n nuwe skryweres van wêreldfaam op die literêre toneel verskyn. Met haar trilogie ''Kristin Lavransdatter'' (1920–1922), wat in die tradisie van Oud-Yslandse sagas geskryf is en in die Middeleeuse Noorweë afspeel, het sy in 1928 die Nobelprys vir Letterkunde verower. Naas Undset het ook ander realistiese skrywers soos Olav Dunn (1876–1939) en Johan Folkberget (1879–1967) dikwels etiese probleme teen 'n historiese agtergrond behandel. Die politieke spannings in die tydperk tussen die wêreldoorloë is onder meer in die werke van Nordahl Grieg weerspieël. Net soos Grieg het ook die digter Arnulf Øverland in sy liriek die Duitse besetting van Noorweë tydens die Tweede Wêreldoorlog gekritiseer. Die oorlog en die besettingstyd het ook ná 1945 'n sentrale in die literêre lewe gespeel en is onder meer in die romans van Odd Bang-Hansen en Kåre Holt verwerk. Algemene kritiek op die maatskappy het die romans en liriek van Jens Ingvald Bjørneboe oorheers, terwyl die prosa van skrywers soos Johan Borgen sterk deur eksistensialistiese tendense beïnvloed is. Die kwessie van goed en kwaad het in die psigologiese romans van Åge Rønning sentraal gestaan. Net soos Sweedse outeurs het ook Noorse skrywers soos Karin Fossum, Anne Holt, [[Tom Egeland]] en [[Jo Nesbø]] met hul rillers en [[misdaadroman]]s internasionale sukses behaal. Ook Jostein Gaarder het met sy filosofiese roman ''Sofies verden'' (1991), wat vir jonger lesers bedoel was, 'n internasionale blitsverkoper geskryf. Ander belangrike eietydse skrywers sluit Jan Kjærstad en die dramatikus Jon Fosse in. === Noorweë se literêre stelsel === Noorweë het 'n unieke literêre stelsel ter bevordering van Noorse literatuur, skrywers en die uitgewersbedryf. Dit baseer op voorgeskrewe pryse vir boeke, die aankoop van honderde eksemplare van bepaalde nuwe titels, die vrystelling van boeke van belasting op toegevoegde waarde (BTW) en kollektiewe ooreenkomste tussen regtehouers. Die program was die sleutelfaktor vir die vestiging van 'n veelsydige en dinamiese boekmark in Noorweë.<ref>{{en}} [https://www.norway2019.com/en/literature/literary-system ''www.norway2019.com: Literary system. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref><ref>{{no}} [https://forleggerforeningen.no/the-norwegian-literary-system/ ''Den Norske Forleggerforening: The Norwegian Literary System. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref> ; Aankoopprogram Die Noorse aankoopprogram vir boeke word deur die staat befonds en deur die Noorse Kunsteraad geadministreer. Jaarliks word tussen 550 en 1&nbsp;500 eksemplare van sowat 600 nuwe boektitels aangekoop en aan biblioteke dwarsoor die land beskikbaar gestel. Die program se hoofdoelwitte is die bevordering van Noorse boekpublikasies, die versekering van toegang tot nuwe werke vir die algemene leserspubliek en die verskaffing van hoër inkomstes aan skrywers. Die program is in die 1960's as 'n aankoopstelsel vir Noorse fiksie vir volwassenes geloods en is reeds kort daarna uitgebrei om ook literatuur vir kinders en jeugdiges in te sluit. So is ook skoolbiblioteke van nuwe boektitels voorsien. Die program was 'n groot sukses en het bygedra tot hoër produksie- en oplaagsyfers. Die aankoopprogram is intussen verder uitgebrei na vertaalde fiksie en nie-fiksie, Noorse nie-fiksie vir volwassenes, Noorse nie-fiksie vir kinders en jeugdiges en grafiese romans. ; Voorgeskrewe boekpryse en vrystelling van BTW Die voorgeskrewe vaste boekprys vir elke nuwe titel mag deur die uitgewery vasgestel word. Boekwinkels en ander kleinhandelondernemings mag tot 1 Mei van die volgende jaar 'n afslag van maksimaal 12,5 persent aan klante aanbied. Deur boeke orals in Noorweë teen meer of min dieselfde prys te verkoop word skrywers en uitgewers van 'n stabiele grondslag vir hul finansiële beplanning voorsien. Die vrystelling van BTW maak boeke vir lesers meer bekostigbaar en verseker toegang tot literatuur vir almal. ; Kollektiewe ooreenkomste Kollektiewe ooreenkomste, wat tussen die Vereniging van Noorse Uitgewers aan die een en die belange-organisasies van skrywers, illustreerders en vertalers aan die ander kant gesluit is, verseker vir alle partye, wat regte in die publikasieproses hou, 'n billike deel van die inkomste. === Ander programme ter bevordering van Noorse literatuur === Die Noorse Kunsteraad stel beurse beskikbaar vir talentvolle en belowende skrywers asook finansiële steun vir projekte en produksies. Die uitvoer van Noorse literatuur word deur 'n ander liggaam, ''NORLA – Norwegian Literature Abroad'', deur aktiewe bemarking en subsidies vir vertalings bevorder. NORLA is in 1978 gestig en het in die tydperk tot 2004 die vertaling van nagenoeg 5&nbsp;200 Noorse boektitels in 65 tale finansieel gesteun. NORLA se werksaamhede word deur die Noorse Departement van Kultuur befonds. Die grootste kulturele inisiatief in die buiteland ooit sal Noorweë se deelname as eregas aan die Frankfurtse Boekebeurs van 2019 wees. Aktiwiteite in hierdie verband word eweneens deur NORLA gekoördineer. In samewerking met die regtehouers onderhou NORLA ook 'n webtuiste wat inligting oor Noorse boekpublikasies in Engels bied, ''https://booksfromnorway.com/''. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Norway|title=Norway|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Augustus 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|title=Norway|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=28 Augustus 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Norway|Noorweë}} * {{en}} {{Wikivoyage|Norway|Noorweë}} * {{no}} [https://www.norge.no/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.norway.org.za/ Noorse Ambassade in Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.norway.no/ Algemene inligting oor Noorweë] * {{en}} [http://www.environment.no/ State of the Environment Norway] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Noorweë}} | Noord = [[Noorse See]] • [[Svalbard]] | Noordoos = [[Barentssee]] • [[Franz Josef-land]] | Oos = [[Barentssee]] • {{vlagland|Rusland}} | Suidoos = {{vlagland|Swede}} • {{vlagland|Finland}} • {{vlagland|Rusland}} | Suid = [[Skagerrak]] • {{vlagland|Denemarke}} • {{vlagland|Swede}} | Suidwes = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} • [[Noordsee]] | Wes = {{vlagland|Faroëreilande}} • [[Jan Mayen]] • [[Noordsee]] | Noordwes = {{vlagland|Groenland}} • {{vlagland|Ysland}} • [[Noorse See]] }} {{EVA}} {{Lande van Europa}} {{NAVO-lande}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Noorweë| ]] [[Kategorie:Skandinawië]] p9cpgpv10zuxthu0muwzo77h4e0cdgj 2963367 2963324 2026-08-28T19:30:15Z SpesBona 2720 Sport hersien 2963367 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Noorweë |volle_naam = <small>''Kongeriket Norge'' ([[Bokmål]])<br />''Kongeriket Noreg'' ([[Nynorsk]])<br />''Norgga gonagasriika'' ([[Noord-Samies]])<br />''Vuona gånågisrijkka'' ([[Lule-Samies]])<br />''Nöörjen gånkarïjhke'' ([[Suid-Samies]])</small> |algemene_naam = Noorweë |beeld_vlag = Flag of Norway.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of Norway.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Norway.svg |leuse = <br />''Alt for Norge / Noreg''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Alles vir Noorweë")''</small><br />'''Eidsvoll-gelofte (1814)''':<br />''Enig og tro til Dovre faller''<br />''Einig og tru til Dovre fell''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Verenig en lojal totdat die berge van Dovre verkrummel")''</small> |volkslied = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>''(Noors vir: "Ja, ons is lief vir hierdie land")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center><br />''Koninklike Volkslied: [[Kongesangen]]'' |amptelike_tale = [[Noors]] ([[Bokmål]] en [[Nynorsk]]) • [[Samies]] ([[Noord-Samies]], [[Lule-Samies]] en [[Suid-Samies]])<ref>{{no}} {{cite web |url=https://snl.no/språk_i_Norge |title=Språk i Norge – Store norske leksikon |date=22 Mei 2019 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-35-2007-2008-/id519923/sec4 |title=St.meld. nr. 35 (2007–2008) |publisher=Kultur- og kirkedepartementet |date=27 Junie 2008 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |hoofstad = [[Oslo]] {{Koördinate|59|56|N|10|41|O}} |latd = 59 |latm = 56 |latNS = N |longd = 10 |longm = 41 |longEW = O |grootste_stad = [[Oslo]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]]<br />[[Jonas Gahr Støre]] |oppervlak_rang = 61^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 385&nbsp;207<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.kartverket.no/til-lands/fakta-om-norge |title=Arealstatistics for Norway 2019 |publisher=Kartverket, mapping directory for Norway |date=20 Desember 2019 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |oppervlakmi² = 148&nbsp;729 |persent_water = 5,32 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 5&nbsp;636&nbsp;904<ref name="ssbf">{{no}} {{cite web |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning |title=Population, 2026-08-19 |publisher=Statistiek Noorweë |date=19 Augustus 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2026 |bevolking_rang = 116^de |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 14,6 |bevolkingsdigtheidmi² = 37,9 |bevolkingsdigtheidrang = 224^ste |BBP_PPP = $630,509&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=142&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Norway |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 49^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $111&nbsp;405<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 5^de |BBP = $520,593&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 30^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $91&nbsp;984<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 6^de |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Vereniging<br />• Ou Noorse Koninkryk<br />• [[Kalmarunie]]<br />• Denemarke-Noorweë<br />• Noorse Herstigting<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/ |title=The Re-establishing of a Norwegian State |publisher=regjeringen.no |date=5 Julie 2020 |accessdate=5 Julie 2020}}</ref><br />• Eerste grondwet<br />• Swede-Noorweë<br />• Opskorting van Unie met Swede |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[872]]<br />[[1263]]<br />[[1397]]–[[1523]]<br />[[1524]]–[[1814]]<br />[[25 Februarie]] [[1814]]<br />[[17 Mei]] [[1814]]<br />[[1814]]–[[1905]]<br />[[7 Junie]] [[1905]] |MOI = {{wins}} 0,970<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |MOI_rang = 2^de |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 23,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2025 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Noorse kroon|Kroon]] |geldeenheid_kode = NOK |land_kode = NO |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+01]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+02]] |internet_domein = [[.no]] |skakelkode = 47 |voetskrif = }} '''Noorweë''' ([[Bokmål]]: ''Norge'', {{Audio|No-Norge.oga|luister}}; [[Nynorsk]]: ''Noreg'', {{Audio|No-Noreg.oga|luister}}; [[Noord-Samies]]: ''Norga''; [[Lule-Samies]]: ''Vuodna''; [[Suid-Samies]]: ''Nöörje''), amptelik die '''Koninkryk Noorweë''' (Bokmål: ''Kongeriket Norge''; Nynorsk: ''Kongeriket Noreg''; Noord-Samies: ''Norgga gonagasriika''; Lule-Samies: ''Vuona gånågisrijkka''; Suid-Samies: ''Nöörjen gånkarïjhke''), is 'n [[Noord-Europa|Noord-Europese]] land. Dit is in die weste van die [[Skandinawiese Skiereiland]] geleë en strek oor 'n afstand van meer as 1&nbsp;600 kilometer van die Noordkaap na Lindesnes in die suide. Dit grens in die Arktiese noorde aan die [[Rusland|Russiese Federasie]] en [[Finland]], en vanaf [[Lapland]] in die noorde tot by die [[Skagerrak]] in die suide aan [[Swede]]. [[Lêer:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|duimnael|links|'n Satellietbeeld van die vastelandse Noorweë in die winter van 2003]] By sy wydste punt strek die land oor 'n afstand van sowat 430 kilometer in wes-oostelike rigting, terwyl die Arktiese hawestad [[Narvik]] slegs agt kilometer van die Sweedse grens af lê. Sowat 'n derde van die land lê binne die Noordpoolsirkel, maar trek in klimatiese opsig voordeel uit die warm [[Golfstroom]] se matigende effek: Die seehawens van die Arktiese kuslyn soos [[Hammerfest]] en Kirkenes bly in die meeste winters ysvry. Noorweë is die sesde grootste land in Europa, maar ook een van sy ylbevolkstes met slegs 14 inwoners per vierkante kilometer. Die bevolking is oneweredig oor die land versprei, met groot konsentrasies in die kusgebiede van Suid- en Wes-Noorweë. Die hoofstad van Noorweë is [[Oslo]]. Ander belangrike stede is [[Bergen]], [[Trondheim]] en [[Stavanger]]. Hierdie vier stedelike sentra behels sowat 'n kwart van die Noorse bevolking, terwyl groot dele van die sentrale berggebiede en die noordelike landsdele ongerep en byna onbewoon is. Noorweë is 'n [[grondwetlike monargie]]. Die huidige koning is [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]] en die eerste minister is [[Jonas Gahr Støre]]. Noorweë was 'n selfstandige koninkryk van die 9de eeu tot 1397, waarna dit in die [[Kalmarunie|Unie van Kalmar]] opgeneem is saam met [[Denemarke]] en Swede. Toe Swede in 1521 die Unie verlaat het, het Noorweë 'n provinsie van Denemarke geword. Dit het onder Deense gesag gebly tot dit in 1814 in Sweedse hande oorgegaan het. Noorweë het daarmee 'n eie grondwet en meer selfbestuur gekry. In 1905 het Noorweë weer 'n onafhanklike staat met koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] as staatshoof geword. In teenstelling met sy buurlande Swede en Finland het Noorweë nie by die [[Europese Unie]] aangesluit nie, maar is nogtans 'n lidstaat van die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (NAVO). Die samewerking met ander [[Skandinawië|Skandinawiese]] lande in die [[Nordiese Raad]] is veral op sosiale welvaart en opvoeding gemik. Noorweë se geskiedenis en tradisionele bedrywe weerspieël sy verbintenis met die see. Sowat 1&nbsp;000 jaar gelede het [[Wikings|Wiking]]-seevaarders uit Noorweë die noordelike oseane verken en nedersettings langs die kuslyne van Brittanje, [[Ysland]], [[Groenland]] en selfs [[Noord-Amerika]] gestig. Vissery, skeepsbou en skeepvaart het sindsdien 'n belangrike ekonomiese rol gespeel, en die land beskik nog steeds oor 'n groot handelsvloot. Volgens die [[Menslike Ontwikkelingsindeks]] (MOI), wat jaarliks deur die [[Verenigde Nasies]] se Ontwikkelingsprogram uitgegee word, behoort Noorweë tot die lande met die hoogste lewenskwaliteit.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |title=Facts about Norway |publisher=gonorway.com |accessdate=19 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219191310/http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |archive-date=19 Desember 2007}}</ref> == Etimologie == [[Lêer:Ohthere.jpg|duimnael|links|Eerste stel van Ohthere se Oudengelse rekening, wat vertaal as: "Ohthere het aan sy heer koning Ælfrede gesê dat hy noord van alle Noorweërs woon"]] [[Lêer:Nordkap um Mitternacht.jpg|duimnael|Noorweë se Noordkaap is die mees noordelike punt van Europa]] [[Lêer:Nicolò Zeno, Girolamo Ruscelli. Septenirionalivm Partivm Nova Tabvla. ca.1599.jpg|duimnael|'n [[Ysland]]se kaart van [[Noord-Europa]] uit die jaar 1599]] Na die seeroete vanaf Karmøy en verder noordwaarts is vroeër verwys as ''Norðrvegr'' of "Roete na die Noorde". Hierdie benaming, wat oorspronklik deur Gote en [[Dene]] gebruik is, het net soos ''Vestrvegr'', ''Austrvegr'' of ''Suðrvegr'' geleidelik tot 'n geografiese naam vir die gebied ontwikkel wat ook in tale soos [[Engels]], [[Duits]] en [[Frans]] gebruik is om na die Wes-Skandinawiese land te verwys. Op 'n later tydstip is die skeepsroete se naam gebruik om na die land te verwys wat aan die oostelike kant geleë was. Dit is nie presies bekend wanneer ''Østlandet'' gebruik is om na die land langs die ''Norðrvegr'' te verwys nie, aangesien hierdie gebied in die 12de eeu meestal aan die Deense konings belastingpligtig was. In Ottar se verslag vir die Engelse koning [[Alfred die Grote|Alfred]], wat omtrent 880 geskryf is, word die terme ''Norðweg'' en ''Norðmannaland'' gebruik.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |title=Nomino 6:6 |work=Nomino |publisher=[[NRK]] |date=4 Oktober 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |title=Sår tvil om Norges opphav |publisher=Forskning.no for Universitetet i Agder |date=29 Februarie 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Dagfinn Skre |title=Rulership in 1st to 14th century Scandinavia |publisher=De Gruyter |date=2020 |pages=3, 5–10 |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/23221 |hdl=20.500.12657/23221 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref> Die rune-inskrifte op een van die Deense Jelling-stene, wat omstreeks 980 ontstaan het, gebruik die akkusatief ''Nuruiak'' wat van die nominatief ''Norvegh'' afgelei is. [[Middeleeue|Middeleeuse]] Yslandse handskrifte verwys na die land as ''Noreg(h)r'' of ''Norveg(h)r''. In die 14de eeu is die naam saamgetrek tot die nominatief-vorms ''Noreg(h)e'', ''Norig(h)e'' en ''Norg(h)e''. Ná hierdie eeu het nominatiewe soos ''Norie'' en ''Nories'' ontstaan waarby die ''i'' as 'n j-klank uitgespreek is (soos in die huidige Sweedse benaming vir Noorweë). Vanaf 1450 kom die variant ''Noreg(h)'' nog skaars voor, terwyl ''Norg(h)e'' ál meer gebruiklik raak, as 'n gevolg van die nasionale gemeenskap [[Denemarke-Noorweë]] en dus die invloed van die [[Deens]]e taal. Ivar Aasen het die dialektiese vorm ''Norig'' gebruik toe hy in die 19de eeu die Noorse skryftaalvariant [[Nynorsk|Landsmål]] geskep het. In 1917 het die variante ''Norig'' en ''Noreg'' gelyke status in Landsmål gekry, maar met die spellingshervorming van 1938 het ''Noreg'' die eenheidsvorm in [[Nynorsk]] geword. In [[Bokmål]] en Riksmål was ''Norge'' steeds die enigste woordvorm. == Geografie == === Geologie === [[Lêer:Trollryggen and Trollveggen from Litlefjellet, 2013 June.jpg|duimnael|Die hoogste vertikale rotswand in Europa, Trollveggen en Trollryggen oor die rivier Rauma in die vallei van Romsdalen]] Die landmassa van Noorweë is in geologiese opsig baie oud – die bergreekse van die land is reeds meer as 400 miljoen miljoen jaar gelede, teen die einde van die geologiese Siluur- en die begin van die Devoon-tydperk, aan die westelike kant van die Baltiese Skild gevorm. Hierdie bergvorming of orogonese het deel uitgemaak van die Kaledoniese bergvorming wat na die Latynse naam vir sy uitgangspunt [[Skotland]] (''Caledonia'') vernoem is.<ref>{{de}} Galli, Max en Johannes Holzleiter: ''Norwegen''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 18</ref> Die [[Skandinawiese bergreeks]] loop oor 'n afstand van byna 1&nbsp;700 kilometer deur die land, en tussen Kaap Lindesnes teen die 57ste noordelike breedtegraad in die suide tot by die Noordkaap teen die 71ste [[breedtegraad]] in die noorde is die grootste deel van hierdie bergreeks op Noorse gebied geleë – waaronder die hoogste bergspitse in Noord-Europa: Galdhøppigen (2&nbsp;469 meter bo [[seevlak]]) en Glittertind (2&nbsp;465 meter) in die Jotunheimenreeks en Snøhetta (2&nbsp;286 meter) in die Dovrefjell. Sowat die helfte van Noorweë se oppervlakte is gebiede met 'n hoogte van meer as 500 meter bo seevlak, en sowat 'n kwart van die land is selfs teen 'n hoogte van meer as 1&nbsp;000 meter geleë. === Landskapsvorme === [[Lêer:Utsiktgald2.jpg|duimnael|Die berglandskap van die Nasionale Jotunheimenpark]] [[Lêer:Terrain of Norway with red snow.jpg|duimnael|Hierdie satellietfoto van Suid-Noorweë met vals kleure ([[sneeu]] word in rooi vertoon) verduidelik die topografiese struktuur van die land. Die [[Sognefjord|Sogne-]] en Hardangerfjord is duidelik sigbaar aan die linkerkant van die beeld]] Noorweë is 'n ruwe, bergagtige land, en sy klimaat en topografie, wat die lewe in baie gebiede steeds moeilik gemaak en eeue lank ook die oorsaak van honger en armoede was. Dit bemoeilik nog steeds kommunikasie en vervoer. Die landskap van Noorweë word deur golwende plato's, die sogenaamde ''vidda'', met 'n gemiddelde hoogte van 300 tot 900 meter bo seevlak oorheers, alhoewel sommige bergspitse tot hoogtes van tussen 1&nbsp;500 en 2&nbsp;500 meter rys, veral in die gebied tussen Oslo, Bergen en Trondheim. Die pieke in Noord-Noorweë bereik daarenteen net hoogtes van minder as 2&nbsp;000 meter. Die hoogste berggebiede, soos byvoorbeeld die [[Jotunheimen]] bo-oor die [[Sognefjord]], is met permanente ysvelde bedek. Die Noorse bergreekse het gedurende die laaste 400 miljoen jaar in drie verskillende periodes van bergvoming ontstaan en bevat gesteentes uit die vroegste geologiese tydperke. Tydens die bergvorming is ook vulkaniese materiaal by die gesteentes gevoeg wat veral uit groot hoeveelhede graniet en gneiss bestaan. Hierdie gesteentes bevat Noorweë se mineraalrykdomme. Daar is min lae vlaktes in die land, alhoewel in die ooste diep riviervalleie in die ''viddas'' ingesny het. Die riviere vloei na die laer geleë gebiede van Suidoos-Noorweë. Gedurende die glasiale periodes van die [[Ystydperk]] was die hele gebied van Noorweë met die groot noordelike yskap bedek. Toe die ys sowat 10&nbsp;000 jaar gelede afgesmelt het, het dit groot afsettings agtergelaat, die sogenaamde glasiale morenes waarvan die Raa-morenes in die omgewing van Oslo die bekendstes is. Gebiede met sanderige of gruiserige grond is gewoonlik bebos, terwyl die Noorse landbou die beter grond in ander streke vir akkerbou of veeteelt gebruik. === Die kusgebiede en eilande === Selfs as die fjorde nie ingereken word nie, strek Noorweë se kuslyn oor 'n lengte van 2&nbsp;650 kilometer – die fjorde se oewers vertiendubbel hierdie syfer sodat die Noorse kuslyn net so lank is as dié van [[Australië]]. Mits al sy eilande ingereken word, beloop die Noorse kuslyn selfs sowat 60&nbsp;000 kilometer. As Noorweë om Oslo geroteer sou word, sou die Noordkaap (die noordelikste punt van die land) by [[Rome]] geleë wees. Die kenmerkende kuslandskap het 'n sterk invloed op Noorweë se historiese ontwikkeling tot 'n seevaardersnasie uitgeoefen. Nou fjorde met steil rotswande aan weerskante, wat deur die glasiale yskap gevorm is, sny diep in die ''viddas'' van die Wes-Noorse kus in. Die Sognefjord is met 'n lengte van 203 kilometer en 'n wydte van minder as vyf kilometer die grootste van hierdie fjorde. Die smal strepies land langs die fjorde word vir landboudoeleindes gebruik, terwyl die hoër geleë berghange gedurende die somermaande as weivelde vir beeste en skape dien. Die plaaslike waters is belangrike visgronde. Langs die Noorse kus lê honderde eilande. Die Lofoten-eilande noord van die Arktiese of Noordpoolsirkel is die grootste argipel van hierdie eilandwêreld wat die vastelandse kusgebiede teen die sterk branders van die Noorse See beskerm. Veer- en vissersbote trek sodoende voordeel uit veilige waterweë langs die kuslyn. Die nabygeleë Arktiese [[Svalbard]]- en [[Jan Mayen]]-eilandgebiede val onder Noorweegse heerskappy en word sedert die 1920's as deel van die Noorweegse koninkryk beskou, terwyl die [[Bouvet-eiland]] in die Suid-Atlantiese Oseaan en die [[Peter I-Eiland]] in die Suidelike Stille Oseaan as Noorweegse besittings, wat nie deel is van die Noorweegse koninkryk is nie, gesien word. Noorweë maak verder ook aanspraak op [[Dronning Maud Land]] in [[Antarktika]]. Die [[steenkool]]myne in Svalbard word deur Noorweë en Rusland gemeenskaplik ontgin. Die seegebied bevat daarnaas [[ruolie]]- en [[gas]]velde, terwyl Jan Mayen ook as 'n belangrike basis vir die uitsaai van radioprogramme en weerkundige doeleindes gebruik word. Die klein eilandjies langs die Suid-Noorse kus word [[skeer|skere]] genoem. Hulle is die hoogste spitse van 'n kusplato wat tydens die koueperiodes van die Ystydperk deur die beweging van ysmassa's sy huidige gestalte gekry het en in die latere warmer periodes deur seewater oorstroom is. Slegs die hoogste spitse rys tans tot by sestig meter bo die seevlak. Net 'n klein gedeelte (sowat 2&nbsp;000) van die altesaam 150&nbsp;000 skere is bewoon. === Die fjorde === [[Lêer:Geirangerfjord Viewpoint (28013217443).jpg|duimnael|[[Geirangerfjord]]-uitsigplatform]] In die koue periode van die Pleistoseen, wat tussen twee en drie miljoen jaar lank voortgeduur en eers sowat 10&nbsp;000 jaar gelede geëindig het, het Noorweë onder 'n dik yslaag gelê. As gevolg van die swaartekrag het die gletsers se magtige ysmassa's stadig van die bergreekse na die see beweeg. Die bestaande V-vormige kerfdale was natuurlike paaie vir die ys en is deur die geweldige gewig van die gletsers, asook grint en rolstene, wat hulle meegevoer het, tot benede die seevlak tot U-vormige trogdale uitgegrawe. Vanweë die verskillende vloeisnelhede van die gletsers en hardheidsgrade van die gesteentes het elkeen van die valleie sy eie spesifieke karakter ontwikkel. By die vorming van die Sognefjord is 10&nbsp;000 kubieke meter se gesteente geërodeer.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 32</ref> Tydens die daaropvolgende warme periode het die yslaag grotendeels afgesmelt, en vanweë die groot watermassa's wat nou na die see begin stroom het, het die seevlak aansienlik gestyg en die trogdale begin oorstroom. Die vasteland, wat tydens die koue periode onder die gewig van die yslaag geswig het, het sedertdien begin rys. In sommige dele van Noorweë rys die land nog steeds sowat een sentimeter per jaar, terwyl die opheffing van die vasteland in die binneste gedeeltes van die fjorde tot enkele millimeter per jaar beperk bly. Die fjordbeddings lê gewoonlik dieper as die bodem van die see waarin hulle uitmond – die Sognefjord se bedding lê byvoorbeeld tot by 1&nbsp;308 meter benede seevlak. Die fjorde en die oop see word meestal deur 'n rotsskuinste, wat net 100 meter benede seevlak lê, van mekaar geskei. Die watertoeloop vanuit die see veroorsaak 'n hoë soutgehalte van die fjordwater wat egter na gelang van die afstand tot by die oop see steeds laer word. Hierdie verskynsel word onder meer deur die groot hoeveelhede soetwater veroorsaak wat na die fjord vloei sodra die sneeu in die lente begin smelt. === Die fjell-landskappe van Suid- en Sentraal-Noorweë === Suid- en Sentraal-Noorweë word deur uitgestrekte fjell-landskappe oorheers. Die Noorse term ''fjell'' verwys na 'n berg, rots of berglandskap, maar dui ook die verskillende hoogteliggings aan: Die algemene fjell is teen 'n hoogte van tussen 400 en 600 meter geleë, die platofjell tussen 700 en 1&nbsp;500 meter, en die hoogfjell rys tot by sowat 2&nbsp;500 meter. Die bekendste fjellgebiede en gewilde bestemmings vir voetslaners en bergklimmers is Sognefjell en Dovrefjell. == Klimaat == [[Lêer:Afternoon at Tennfjorden, Raftsundet, Hinnøya, Norway, 2015 September.jpg|duimnael|links|Herfskleure in September. Tennfjorden, eiland Hinnø (provinsie [[Nordland]])]] [[Lêer:Norway Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Noorweë volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Ondanks sy noordelike ligging word Noorweë as gevolg van die passaatwinde, wat vanuit die Amerikaanse vasteland oor die [[Atlantiese Oseaan]] waai, en die warm stromings wat noord van die ewenaar in rigting van die Noorse See vloei, deur 'n gematigde klimaat gekenmerk. Hier lei die hoek van die Noorse kuslyn en die oop baan in rigting van die [[Arktiese Oseaan]] gematigde lug- en watermassa's na die noordelike breedtegrade. Noorweë se klimaat en weerpatrone is baie wisselvallig, veral in die noordelike randgebiede van die gematigde klimaatsone. Die laagste temperatuur, wat ooit aangeteken is, was –51&nbsp;°C in Karasjok (Noord-Noorweë). Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is tussen sowat 8&nbsp;°C aan die weskus en benede vriespunt in die berggebiede – in die valleie van Oos-Noorweë daal die kwik dikwels tot –20&nbsp;°C. Januarie en Februarie is die koudste maande van die jaar, terwyl die hoogste temperature in die binneland in Julie aangeteken word. In die kus- en berggebiede word die warmste temperature van die jaar soms ietwat later aangeteken. Vanweë sy geografiese en topografiese kenmerke verskil Noorweë se klimaat duidelik van dié in ander Skandinawiese lande. Die hoë bergreekse wat die Noorse vasteland in twee helftes verdeel, beskerm groot dele van die Oos-Noorse binneland teen neerslae en skep ondanks die nabyheid van die see eerder kontinentale klimaattoestande. In sommige streke oos van die bergreekse word gemiddelde jaarlikse neerslae van minder as 300 millimeter aangeteken, terwyl die jaarlikse reënvalle langs die Noorse weskus tot by 3&nbsp;000 millimeter kan beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm ''www.norwegen.no: Klimaat''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607234406/http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm |date= 7 Junie 2007 }}</ref> Die belangrikste streke kry jaarliks reënvalle van tussen 500 en 1&nbsp;000 millimeter, en Julie en Augustus is die natste maande van die jaar. In die Noorse binneland word sowat 100 reëndae per jaar aangeteken, terwyl hierdie syfer langs die kus tot by 200 dae kan styg. Windsterktes en -rigtings varieer weens die snel bewegende fronte en lae- en hoëdrukgebiede sterk. Langs die kus en in die bergstreke word dikwels baie sterk winde aangeteken. == Geskiedenis == === Die Ystydperke === [[Lêer:Northern icesheet hg.png|duimnael|Die [[Gletser|vergletsering]] van die [[Noordelike Halfrond]] gedurende die laaste [[Ystydperk]]. Die magtige ysskilde het die seevlak met sowat 120 meter laat daal]] [[Lêer:Alta Felszeichnung Rentiere.jpg|duimnael|Prehistoriese rotstekeninge wat [[rendier]]e uitbeeld (Alta-museum, Noord-Noorweë)]] As gevolg van 'n globale afkoeling was die gemiddelde jaarlikse temperature in die gebied van die huidige Noorweë enkele honderdduisend jaar vroeër sowat 8&nbsp;°C laer as vandag, en gedurende hierdie langdurige [[Ystydperk]]e het magtige gletsers begin vorm. Navorsers neem aan dat die gletsers sowat 300&nbsp;000 jaar gelede hul maksimale uitbeiding bereik het, en destyds was Skandinawië onder 'n yslaag met 'n dikte van tot by 3&nbsp;000 meter begrawe.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 18</ref> Slegs op enkele plekke het die hoogste pieke bo die see van ys en sneeu verrys, en die geweldige yslaag het die Skandinawiese vasteland met sy groot gewig benede die seevlak begin druk wat destyds sowat 120 meter laer as vandag was. Die Noordsee was gedurende die Ystydperke 'n toendra sonder bome, en sy uitgestrekte gebied, wat deur groot riviere deurstroom is, het veral uit sanderige heidevelde en groot moerasgebiede bestaan. === Vroeë geskiedenis === Toe die groot ysdekke van die laaste glasiale Ystydperk op die Skandinawiese vasteland sowat 15&nbsp;000 jaar geleidelik begin smelt het, het die eerste mense na die gebied getrek, vermoedelik vanuit Denemarke en Swede of vanuit die [[Kola-skiereiland]]. Die swaar ysmassa's het die Noorse landskap ingrypend verander, en die seevlak langs die Noorse kuslyn was aanvanklik nog sowat 200 meter hoër geleë as vandag. Met die afsmelting van die yslaag het die seevlak begin styg, net soos die Skandinawiese landmassa. Die voorvaders van die huidige Noorse bevolking was sowat 10&nbsp;000 jaar gelede nog oorwegend jagters, en rendiervleis was hul [[stapelvoedsel]]. Argeoloë het die oudste sporevan 'n menslike nedersetting op 'n heuwel in die suidoostelike gewes Østfolds opgegrawe. Die heuwel was destyds waarskynlik nog 'n eiland voor die kus en net suid van die gletsertong af geleë. <ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/prehistoric/prehistoric.htm ''www.norwegen.no Noorweë – Geskiedenis: Die eerste Nore'']</ref> Daar is min bekend oor die oorsprong van die eerste Nore en hul roetes op pad na Noorweë, behalwe vir die feit dat hulle deur Østfold getrek het. Voorwerpe wat in die plaaslike vroeë nedersettings gevind is, lyk op dié wat in Suid-Swede en Denemarke opgegrawe is. Moontlik het mense op hul pad na Suidwes-Noorweë nog 'n ander roete deur die gebied wat vandag as die Noorsee-vasteland bekend staan gevolg. Die vroeë jagters het hulle in klein groepe in die land gevestig, en die belangrikste argeologiese spore van hul vroeë beskawing is steenwerktuie, kleipotte en rotsgravure en -tekeninge. Die laasgenoemdes is orals in Noorweë ontdek en beeld gewoonlik hul prooidiere uit – rendiere, elande, herte, bere en visse, alhoewel daar ook beelde van mense of bote geteken of ingegraveer is. Die gebied rondom die Oslofjord was die eerste waar mense in die tydperk tussen 4&nbsp;000 en 3&nbsp;000 v.C. begin het om na landbou oor te skakel. Argeologiese vondse, wat uit die Bronstydperk (1&nbsp;500 tot 500 v.C. dateer), getuig dan ook van 'n vroeë agrariese beskawing wat veral in die suide van die land uitgebrei het. In plaas van stene, bene en hout is werktuie nou meestal van brons vervaardig, akkers is met perde en ploeë bewerk, en skaapwol het huide as die belangrikste materiaal vir die klerevervaardiging vervang. Die bewoners van Noord-Noorweë was in hierdie periode nog steeds jagters wat hulle in groter nedersettings in die gewes Finnmark in dier uiterste noorde gevestig het. Brons- en glasvoorwepe asook wapens wat in die periode van die [[Romeinse Ryk]] (0–400 n.C.) vir begrafnisrituele gebruik is, verwys na die destydse handelsbetrekkinge met die beskawings van Suid-Europa. Die destydse bewoners van Noorweë het danksy die suidelike invloede ook hul eerste rune-alfabet ontwikkel. Argeologiese vondse dui daarop dat ook Noorweë deur die onstuimige tydperk van die Europese Volksverhuisings (400 tot 550) geraak is. Boereplase in kleiner gebiede toon dat die land destyds al relatief digbevolk en die kusgebiede onbebos was. Die plaaslike stamme het hulle met versterkings teen potensiële aanvallers beskerm: oorblyfsel van hierdie soort bouwerke is oor 'n afstand van 50 kilometer aan die oosoewer van die grootste meer in die land, die Mjøsa, gevind. === Die Wiking-tydperk === [[Lêer:Oseberg longship.png|duimnael|Die Oseberg-skip in die Wikingskipmuseum van Bygdøy ([[Oslo]])]] Vanweë die gebrek aan skriftelike oorlewerings moet die geskiedenis van die [[Wikings|Wiking-tydperk]] aan die hand van argeologiese vondse en die Nordiese saga's bestudeer word. Alhoewel die saga's eers later neergeskryf is, baseer hulle op mondelinge oorlewerings wat van een generasie na die volgende toe oorgedra is. Baie deskundiges beskou die aanval op en die plundering van die [[klooster]] Lindisfarne voor die kus van Noordoos-Engeland in die jaar 793 as die begin van die Wiking-tydperk. As gevolg van hulle rooftogte word die Wikings in sekere dele van Wes- en Suidwes-Europa nog steeds as wrede barbare beskryf wat nedersettings verwoes en hul bewoners dikwels in [[slawerny]] verkoop het. Alhoewel dit een aspek van die rol is wat die Wikings in die vroeë Middeleeuse geskiedenis gespeel het, het hulle steeds ook as vreedsame handelaars en setlaars opgetree. Noorse Wikings het nedersettings op die [[Orkney, Skotland|Orkney]]-, [[Shetland]]- en [[Hebride]]-eilande gestig, asook op die eiland [[Man (eiland)|Man]] gestig en hulle daarnaas op die [[Skotland|Noord-Skotse]] vasteland en in [[Ierland]] gevestig. Die huidige Ierse hoofstad [[Dublin]] is in 840 deur Wikings gestig en het tot 1171 onder Nordiese heerskappy gestaan. Ysland en Groenland was onbewoonde gebiede waar Noorse Wikings hulle as boere en seevaarders gevestig het. Die huidige Ysland en sy bewoners gaan regstreeks terug op die Noorse kolonisasie, terwyl die Oud-Nordiese nedersettings enkele eeue later om onbekende redes uitgesterf het. Die Wikings het by hulle ekspedisies gebruik gemaak van snel en hoogs maneuvreerbare skepe. Die vroeë Skandinawiërs was ervare seevaarders wat met hul langbote selfs die kusgebiede van Noord-Amerika bereik het. Volgens die Nordiese saga's het [[Leif Erikson]] in 1001 in Vinland – die destydse benaming vir 'n gebied wat êrens in Noord-Amerika geleë was – voet aan wal gesit. Huidige navorsers neem selfs aan dat ander Wikings nog voor Erikson in Amerika geland het. Die Wiking-tydperk het sy hoogtepunt (en ook sy einde) in 1066 bereik toe die Noorse koning Harald Hardradi en sy leër tydens hulle mislukte poging om Engeland te verower in die Slag van Stamford-brug verslaan is. === Die vereniging van Noorweë === [[Lêer:Jordanes, Norway tribes.png|duimnael|Plekke van die Germaanse stamme in Noorweë volgens deur Jordanes]] Die Wes-Skandinawiese gebiede wat later Noorweë sou vorm was tot in die 9de eeu nog nie verenig nie, alhoewel daar reeds vroeg pogings onderneem is om hulle in 'n gemeeskaplik ryk saam te smelt. Die meeste van hierdie gemeenskappe was in vergaderings of ''tings'' georganiseer wat deel uitgemaak van 'n sentrale ''alting'', of hulle is as klein koninkryke geregeer. Veral die boeregemeenskappe in die kusgebiede, wat steeds deur roofbendes en Wikings op hulle pad huis toe bedreig is het na 'n vreedsame bestaan verlang. Die kusgemeenskappe was danksy hul roofgoed en handelsware baie welvarend, en die plaaslike heersers het klein, maar gevestigde ryke geregeer wat deur middel van voordelige huwelike tot 'n groep magtige klein state ontwikkel het. Die plaaslike heersers van Viken – 'n gebied aan die oewers van die Oslofjord – het 'n sentrale rol by hierdie politieke proses gespeel en hul magsgebied steeds verder uitgebrei. Ná 'n slag in die Hafrsfjordgebied naby Stavanger – wat vermoedelik in 872 plaasgevind het – het Harald Mooihaar (Harald Hårfagre) sy posisie as heerser oor 'n uitgebreide ryk gevestig.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm ''www.norwegen.no Geskiedenis: Die Wiking-tydperk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172200/http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ná dekades se bloedige botsings is Noorweë omstreeks 1060 verenig. === Die Middeleeue === [[Lêer:Roskilde Margrethe1 grave.jpg|duimnael|Die sarkofaag van die Deens-Noorse koningin [[Margrethe I van Denemarke|Margrethe I]], een van die magtigste vroue in die Middeleeuse geskiedenis, in die katedraal van [[Roskilde]] ([[Denemarke]])]] Die jaar 1130 markeer die begin van 'n periode wat deur politieke konflikte en 'n burgeroorlog gemarkeer is wat tot 1227 voortgeduur het. Dit is egter ook die begin van die Hoë Middeleeue, 'n tydperk van bevolkingsgroei, konsolidasie in die kerk en die ontwikkeling van die eerste stedelike sentra. Hoe meer nedersettings onder die gesag van die Noorse kroon en kerk gekom het, hoe meer het die openbare administrasie uitgebrei en sy gesag oor die land gevestig en sodoende die skepping van die monargiese eenheidsstaat voltooi. In die 12de en 13de eeu het sowel die kerk asook die feodale leenhere die oppergesag van die Noorse koningshuis erken, en die tradisionele wêreldlike adel is deur sogenaamde dienende aristokrate vervang. Die boere se status het van grondbesitters na leenmanne verander wat nogtans in teenstelling met die meeste ander lande in Europa lewenslange grondhuur en dus persoonlike vryheid behels het.<ref name="mid">{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Middeleeue''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172314/http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Die slawerny, wat uit die Wiking-tydperk oorgeërf is, het eweneens gedurende die Hoë Middeleeue verdwyn. Die tradisionele politieke sentrum van die land in Suidwes-Noorweë is deur die nuwe politieke swaartepunt aan die Oslofjord vervang, en onder die heerskappy van koning Håkon in die 13de eeu het Oslo die Noorse hoofstad geword. Oslo was aanvanklik net 'n onbeduidende nedersetting, en toe die Swart Dood omstreeks 1350 in Noorweë aan wal gekom het, het die dorp 'n bevolking van slegs sowat 2&nbsp;000 mense gehad – in teenstelling met Bergen se 7&nbsp;000 en Trondheim se 3&nbsp;000 inwoners.<ref name="mid" /> Die staatsinkomste was gedurende die Hoë Middeleeue gevolglik nog beskeie in vergelyking met dié van ander Europese lande en was net voldoende om die uitbreiding van die administrasie te finansieer. Na beramings het die helfte of selfs twee derdes van die Noorse bevolking aan die Swart Dood beswyk, en die Noorse kroon en adel was gedwing om op hulle inkomste uit landgoedere en feodale besittings sowel binne as buite van Noorweë te steun. Hulle het sodoende ook 'n bydrae tot die politieke unie van die Nordiese lande gelewer. Noorweë en Swede het in die periode tussen 1319 en 1343 'n gemeenskaplike monargie gevorm en die aanleiding tot 'n politieke instelling gegee wat later deur voordelige huwelike in Skandinawië voortgesit is. Koning Håkon VI (1340–1380) – die seun van die Sweedse heerser Magnus Eiriksson en sy eggenote Ingebjørg, dogter van Håkon V – was die regmatige erfgenaam van die Noorse troon. Hy het met Margrete, die dogter van die Deense koning Valdemar Atterdag, getrou, en hul seun [[Olaf IV van Noorweë|Olav]] is ná die afsterwe van Valdemar in 1375 as Deense koning verkies. In 1380 het Olav ook die Noorse koningstitel van sy vader geërf sodat Noorweë en Denemarke tot 1814 in 'n politieke unie verenig was. === Die kerstening van Noorweë === [[Lêer:Olof Overselo.jpg|duimnael|Olaf Haraldsson]] Die kerstening van Noorweë was eers ná 'n periode van tot by 200 jaar voltooi. Die Wiking-rooftogte en handelsbande met die res van Europa het die plaaslike bevolking vir die eerste keer in aanraking met die nuwe godsdiens gebring, en sendelinge uit Engeland, Duitsland en Denemarke het 'n groot bydrae gelewer tot die uitbreiding van die Christendom gelewer. Die tradisionele Nordiese religie en godhede het veral danksy die invloed van die koninklike sendelinge Håkon die Goeie, Olaf Trygvasson en Olaf Haraldsson (Olaf die Heilige) minder gewild geraak. Met die marteldood van Olaf Haraldsson in die slag van Stiklestad in 1030 het hy 'n heilige geword, terwyl die kerk uiteindelik 'n oorwinning oor sy heidense teenstanders behaal het. Vanaf die middel van die 11de eeu getuig die Noorse lied- en boukuns van die Christendom se vestiging. Kort voor die jaar 1100 is die eerste diosese gestig, waaronder dié van Nidaros (later Trondheim) wat sedert 1152 as setel van die aartsbiskop gedien het. Die laasgenoemde het steeds ook 'n belangrike rol in Noorweë se politieke lewe gespeel. Die Reformasie het in 1537 ingevolge 'n koninklike dekreet plaasgevind. Noorweë was in hierdie periode 'n Deense besitting sodat die Reformasie met die toepassing van die Deens-Noorse ritus in die plaaslike kerk deurgevoer kon word. Die Evangelies-Lutherse geloof was sedert die vroeë 17de eeu die staatsgeloof van Noorweë. === Die unie met Denemarke === [[Lêer:Denmark-Norway in 1780.svg|duimnael|Die Koninkryk Denemarke-Noorweë tot 1814]] [[Lêer:Oslo Universitet 1.jpg|duimnael|Die Universiteit van Oslo]] Die Laat Middeleeue was 'n tydperk van ekonomiese agteruitgang in Noorweë, onder meer as gevolg van pes- en ander epidemieë gedurende die [[14de eeu]] wat tot 'n groot bevolkingsverlies gelei het. Talle plase in die randgebiede van die land was verlate, terwyl die inkomste orals in die land gedaal het. Historici het verskeie teorieë oor die oorsake van die krisis ontwikkel, wat 'n nadelige [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]], die invloed van die [[Hanse]]verbond op die Noorse ekonomie en uitputting van landbougrond insluit. Die ekonomiese depressie het ook politieke gevolge ingehou. Denemarke het sy magsposisie uitgebou en tot die beduidendste Nordiese land ontwikkel. Deense en Duitse adellikes het die belangrikste ampte in Noorweë se administrasie beklee, terwyl landgoedere en biskoplike besittings deur buitelanders oorgeneem is. Die Noorse adel se posisie het aansienlik verswak, net soos die land die se vermoë tot selfbestuur. In die periode tussen 1319 en 1343 was daar reeds 'n personele unie met Swede, en huwelike is as 'n middel gebruik om nouer politieke bande tussen Noorweë, Swede en Denemarke te smee. Håkon VI (1340–1380), die seun van die Sweedse koning Magnus Eriksson en sy eggenote Ingebjorg, 'n dogter van Håkon V, was die regmatige Noorse troonopvolger wat met Margarethe, die dogter van Waldemar IV Atterdag van Denemarke, getrou het. Hul seun Olav is in 1375 tot Deense koning verkies, en toe hy ná die afsterwe van sy vader in 1380 ook die Noorse troon geërf het, is Noorweë en Denemarke in 'n politieke unie verenig wat tot 'n lang tydperk vn Deense heerskappy oor Noorweë sou lei. Die Noorse digter Henrik Ibsen het hierdie periode in die Noorse geskiedenis, wat deur die Noorse volk later as 'n Deense oorheersing en uitbuiting ervaar is, as "400 jaar se nag" beskryf wat oor Noorweë aangebreek het.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 20</ref> Die politieke unie met Denemarke is vanaf 1450 deur 'n formele ooreenkoms gereël. Oorspronklik het die twee lande ooreengekom dat die Noorse Ryksraad invloed op die Deense koningsverkiesing sou hê, maar in die praktyk is hierdie bepaling verontagsaam, net soos die grondwetlike gelykberegtiging van die twee koninkryke. In 1536 het Noorweë sy status as onafhanklike koninkryk verloor toe die Deense koning Christiaan III tydens 'n nasionale vergadering aan Deense adellikes belowe het dat Noorweë voortaan aan die gesag van die Deense kroon ondergeskik sou wees net soos enige ander Deense afhanklikheid. Die Noorse Ryksraad is ontbind, en die Noorse Kerk het sy selfbestuur kwytgeraak. Deense edelmanne was gemagtig om 'n loopbaan as wettelike amptenare in Noorweë te volg en hul inkomste uit dié land te ontvang. As 'n Deense vasallestaat is Noorweë vanaf 1572 deur 'n Deense stadhouer in Kristiania bestuur. Alhoewel die land in politieke, godsdienstige en kulturele opsig aan Denemarke ondergeskik was, is die Noorse regstelsel, wat in 1274 uit die verskillende gewestelike regsisteme saamgestel is, net soos die inheemse geregshowe, nie aangetas nie. Daarnaas het ook Noorweë se samelewing en ekonomie grotendeels selfstandig ontwikkel, waarby hierdie proses dikwels regstreeks deur die Deense kroon bevorder is. Die juk van oorheersing deur die Hanseverbond is in die 16de eeu afgeskud sodat die land sy eie handelsbande met oorsese lande soos Engeland en Nederland kon smee. Vissery, houtuitvoere, skeepsbou, silwer-, koper- en ystertertsmynbou het as basis vir hierdie betrekkinge gedien. Kenmerkend vir Noorweë was die swak posisie waarin die plaaslike adel – in teenstelling met Denemarke – verkeer het. Die aantal adellikes was net soos hul invloed uiters beperk sodat vrye boere vanaf die 18de eeu in staat was om landerye, wat voorheen in besit van die kroon, die adel of die kerk was, aan te koop en as vrye grondeienaars kon optree. Die politieke unie met Denemarke het van Noorweë 'n gedwonge bondgenoot in die Deense oorloë teen Swede en die Baltiese seemagte gemaak. Die Deense koning moes Noorse gebiede aan Swede afstaan – soos byvoorbeeld Jämtland en Herjedalen (Noors: ''Jemtland og Herjedalen'') in 1645, Bohuslän (Noors: ''Båhuslen'') en Trondheim in 1658. Die laasgenoemde is egter al twee jaar later aan Noorweë teruggegee. 'n Algemene vergadering van die Deense State het in 1660 Fredrik III tot erfgenaam van die Deense troon verklaar en aan hom die opdrag gegee om 'n nuwe grondwet vir die koninkryk af te kondig. Die Koninkryk Denemarke-Noorweë het sodoende tot 'n [[absolute monargie]] ontwikkel waarin die politieke gesag in Noorweë deur Deense amptenare uitgeoefen is. Noorweë het nogtans voordeel uit hierdie ontwikkeling getrek – sommige Deense amptenare was immers vertroud met die situasie in Noorweë, en hulle standpunte ten opsigte van Noorse aangeleenthede is dikwels gerespekteer. In die absolutistiese stelsel is Denemarke en Noorweë as 'n ekonomiese eenheid beskou. Denemarke het in 1737 die monopolie op graanverkope in Suidoos-Noorweë verkry. 'n Soortgelyke monopolie is op die handel met Noorse yster in Denemarke ingevoer. Danksy die voorregte wat in 1662 aan stedelike nedersettings gegee is was die houthandel beperk tot stadsburgers wat geregtig was om hout van boere en besitters van saagmeule aan te koop. Met hierdie doelbewuste maatreël het die owerhede die ontstaan van 'n welvarende stedelike middelklas bevorder. Die nuwe burgery het egter vanaf die 18de eeu ook 'n nasionale bewussyn ontwikkel. Naas hul groter welvaart was ook die Deense voorneme om van Kopenhagen die ekonomiese sentrum van Denemarke-Noorweë te maak 'n belangrike dryfkrag agter die groeiende selfbewussyn. Noorse handelaars was immers nie in staat om met die magtige handelshuise van Kopenhagen mee te ding nie. Die meeste invoere na Noorweë is in die laat 18de eeu deur Kopenhagen gehanteer. Die houthandelaars van Suidoos-Noorweë het daarop aangedring dat 'n Noorse staatsbank gestig moes word, terwyl hoë amptenare hulle ten gunste van 'n Noorse universiteit uitgespreek het. Die Deense regering het egter geweier om aandag aan hierdie eise te skenk aangesien hulle as 'n moontlike stap in die rigting van Noorse selfregering en dis as 'n bedreiging vir die politieke unie beskou is. Die plan om 'n nasionale Noorse bank en universiteit te stig het sodoende vinnig 'n simbool vir die groeiende nasionale bewussyn van Noorweë geword. Gedurende die Napoleontiese Oorloë tussen 1807 en 1814 het die Noorse onafhanklikheidsstrewe nog versterk. As 'n bondgenoot van Frankryk is Denemarke-Noorweë se ekonomie deur 'n blokkade getref wat die land van die Europese mark afgesny het. Die vervoerstelsel en houthandel is ontwrig, en die embargo het uiteindelik 'n hongersnood in Noorweë veroorsaak. Dit was vir Kopenhagen nou nie meer moontlik om Noorweë regstreeks te bestuur nie, en 'n regeringskommisie van hoë amptenare het nou hierdie funksie waargeneem. Koning Fredrik VI het die stigting van 'n nasionale universiteit goedgekeur wat in 1811 geopen is. === Die skeiding van Denemarke === [[Lêer:Eidsvoll riksraad 1814.jpeg|duimnael|Die Grondwetlike Vergadering (''Eidsvollsforsamlingen'') in 1814. Skildery deur Oscar Wergeland]] In die Slag van Leipzig in 1814 het Swede en ander Europese magte [[Napoleon Bonaparte]] 'n verpletterende nederlaag toegedien. Swede, wat vooraf reeds Finland aan die Russiese Ryk moes afstaan, was nou van plan om Noorweë as 'n soort bufferstaat langs sy westelike grens te annekseer. Die geallieerdes het diplomatieke en militêre druk op Kopenhagen uitgeoefen, en in [[Januarie]] 1814 het die Deense koning Fredrik VI gekapituleer en sy politieke bande met Frankryk verbreek. Toe hy Noorweë aan Swede afgestaan het, het die unie van Denemarke en Noorweë ná 434 jaar tot 'n einde gekom. In die ooreenkoms met Denemarke het die geallieerde magte Noorweë se reg op selfregering en sy status as 'n onafhanklike nasie bevestig. Alhoewel die land nou in 'n politieke unie met Swede verenig is, het die Sweedse koning Carl XIII in 'n proklamasie Noorweë se outonomie erken: Die land het die reg gekry om sy eie grondwet af te kondig, sy eie nasionale vergadering en regering te hê en om self belastings te hef. Die unie met Swede was in Noorweë aanvanklik minder gewild. Die destydse goewerneur van Noorweë, prins Christiaan Frederik ('n neef van die Deense koning) het 'n opstand georganiseer om die vereniging met Swede te verhinder en moontlik om die ou unie tussen Denemarke en Noorweë te herstel.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die skeiding van Denemarke''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172134/http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Danksy die inisiatief van prins Christiaan Frederik is 'n nasionale vergadering byeengeroep om 'n nuwe grondwet daar te stel. Die afgevaardigdes, wat in [[Eidsvoll]], sowat 70 kilometer noord van Oslo vergader het, het onder die invloed van die gedagtes van die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse]] en [[Franse Rewolusie]] gestaan, en met die afkondiging van die nuwe Noorse grondwet op 17 Mei 1814 en die vekiesing Christiaan Frederik as Noorse koning het hulle ook die soewereiniteit van die Noorse volk as 'n politieke doelwit beskou. Die geallieerdes was egter nie bereid om enige afwyking van die oorspronklike ooreenkoms te aanvaar nie. Die Swede het begin om diplomatieke druk uit te oefen en uiteindelik 'n militêre veldtog na Noorweë geloods. Na hul oorwinning het die Swede in Augustus in Moss, 'n stad suid van Oslo, 'n ooreenkoms gesluit waarin hulle die Noorse grondwet erken het. Verwysings na die unie met Swede is by die oorspronklike teks van die grondwet gevoeg. Koning Christiaan Frederik het op 10 Oktober 1814 afstand gedoen van sy magsbevoegdheid en die land verlaat. === Die unie met Swede (1814–1905) === [[Lêer:Unionsoppløsningen flagg.jpg|duimnael|''Ja, vi elsker dette landet – Ja, ons is lief vir hierdie land'': 'n Patriotiese poskaart wat ter geleentheid van die referendum oor Noorweë se onafhanklikheid gedruk is]] Die jare ná 1814 was 'n tydperk van ekonomiese depressie in Noorweë aangesien die gemeenskaplike mark met Denemarke nou nie meer bestaan het nie, terwyl belangrike houtmarkte soos dié van die Verenigde Koninkryk nie toeganklik was vir Noorse uitvoerders nie. Eers die 1830's was weer gekenmerk deur 'n ekonomiese opswaai en 'n liberalisering van die buitelandse handel, asook tegniese modernisering: Die eerste spoorlyn is in 1854 tussen Oslo en Eidsvoll gebou, telegrafiese dienste het kommunikasie vergemaklik, en ook die landboousektor is deur nuwe metodes gemoderniseer. Die nywerheidsomwenteling het in 1840 met die oprigting van die eerste tekstielfabrieke begin, terwyl ook die moderne ingenieurswese al hoe belangriker geword het. Die vinnige groei van Noorweë se handelsvloot gedurende die 19de eeu – dit was destyds die derde grootste ter wêreld ná dié van die Verenigde Koninkryk en die VSA – het by die maritieme tradisies van die land aangeknoop. Eers omstreeks 1900 het die omskakeling na stoomskepe groot strukturele veranderings saamgebring – stoomskepe was vyf keer duurder as 'n seilskip, en net groot rederye kon hulle bekostig. Dit was nou duidelik dat die land sy eie nywerhede moes ontwikkel om tred te kan hou met die tegniese vooruitgang. Die ekonomiese ontwikkeling het net soos in ander Europese lande gepaardgegaan met sosiale vraagstukke, en die opkoms van 'n Noorse werkersklas het die bevolking se politieke selfbewussyn versterk. Boere en liberaalgesindes het hulle in 1884 in die radikale Liberale Party verenig, terwyl hulle politieke teenstanders enkele maande later die Konserwatiewe Party van Norweë gestig het. Die sosiale omwentelinge van die industrialersing was 'n oorheersende onderwerp in die 19de eeuse Noorse letterkunde. Dalende houtpryse het talle groot boere laat verarm, koopmans bankrot gemaak en 'n groot aantal plattelandse werkers van hul inkomste ontneem. Tipiese literêre verwerkings van die sosiale moeilikhede en ellende is [[Bjørnstjerne Bjørnson]] se drama "'n Bankrotskap" (1875) waarin hy skerp kritiek op die meedoënlose winsbejag van sy landgenote uitspreek, en Knut Hamsun se roman "Honger" (1890). Vanweë die ellende in hul tuisland is talle Nore gedwing om 'n nuwe heenkome in oorsese lande te vind. In die tydperk tussen 1865 en 1914 het meer as 670&nbsp;000 Nore na Noord-Amerika geëmigreer. Tans het sowat 2,6 miljoen Amerikaners Noorse voorvaders.<ref>{{de}} Henningsen, Bernd en Lothar Schneider (reds.): ''Skandinavien''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 47</ref> Voor 1910, toe vir die eerste keer gerieflike moderne stoomskepe tussen Oslo en New York gevaar het, het emigranteskepe vir hul haglike en onmenslike toestande gedurende die seereis bekend gestaan – die vervoer van emigrante was 'n winsgewende bedryf, en reders het gewoonlik nie omgegee nie. Passasiers was self verantwoordelik vir hul proviand wat meestal net uit plat brood en klein vaatjies suurmelk bestaan het. Die mans was daarnaas verplig om die waterpompe aan boord aan die gang te hou. Die skrywer [[Henrik Ibsen]] se dramatiese werk "Steunpilare van die maatskappy" (1877) lewer felle kritiek teen die wegestelde Noorse koopmans wat by hierdie bedryf betrokke was. Noorweë het geleidelik ook begin om meer selfbewus teen die Sweedse monargie op te tree en meer regte vir die Noorse parlement beding. In die 1880's het vir die eerste keer 'n Liberale politikus, Johan Sverdrup, die amp van premier beklee. 'n Geskil oor afsonderlike Noorse konsulate in die buiteland het uiteindelik tot 'n politieke krisis gelei. Op 7 Junie 1905 het die Noorse parlement die personele unie tussen die twee monargieë herroep. Swede het op 'n referendum aangedring, en in Augustus 1905 het 368&nbsp;392 Nore vir en slegs 184 teen 'n onafhanklike Noorse staat gestem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/unionswe/unionswe.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: 1814–1905'']</ref> Noorweë en Swede het in Karlstad onderhandelinge oor die vreedsame einde van hul politieke unie gevoer en 'n gemeenskaplike ooreenkoms in hierdie verband onderteken. === Die tydperk tussen 1905 en 1939 === [[Lêer:Haakon7.jpg|duimnael|Koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] (1905–1952)]] In 'n tweede referendum het die Noorse bevolking ten gunste van 'n monargiese regeringsvorm gestem, en die [[Storting (Noorse parlement)|Storting]] het op 18 November 1905 die Deense prins Carl tot koning van Noorweë verkies. Prins Carl was getroud met prinses Maud, 'n dogter van die Britse koning Edward VII, en het die naam Haakon VII aangeneem. Die ekonomiese groei het in die jare ná 1905 tot jaarliks sowat vier persent versnel, en Noorweë het die tweede fase van sy nywerheidsomwenteling betree. Hierdie fase was gekenmerk deur die opwekking van goedkoop waterkrag en grootskaalse buitelandse beleggings, die opbou van 'n elektrochemiese en elektrometalurgiese bedryf, die stigting van groot maatskappye soos ''Norsk Hydro'' en nuwe nywerheidsentra. Die ekonomiese opswaai het tot by die [[Eerste Wêreldoorlog]] voortgeduur. Ook Noorweë se arbeidersbeweging het in die periode ná 1905 sy aanvang geneem. Die eerste vakbond is in 1872 en die Noorse Arbeidersparty in 1887 gestig. In 1912 het die party reeds 26 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig en was met 23 afgevaardigdes die tweede grootste party in die parlement ná die Liberale. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die sosiale strukture is aanvanklik minder sterk deur die industrialisering geraak. Die land- en bosboubedryf het in 1910 nog steeds 42 persent van alle ekonomies aktiewe Nore in diens gehad, en hierdie syfer het ook tot 1920 nog 37 persent beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná 1905''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213024015/http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm |date=13 Februarie 2007 }}</ref> Op politieke gebied het die land geleidelik begin om diplomatieke betrekkinge met ander state aan te knoop, en sy buitelandse beleid het die neutraliteit van Noorweë beklemtoon. Die land het ondanks sy vriendskaplike bande met die Verenigde Koninkryk nie aan die Eerste Wêreldoorlog deelgeneem nie, tog het die Noorse handelsvloot as gevolg van duikbootaanvalle talle skepe en meer as 2&nbsp;000 seemans verloor. Sowjet-Rusland het tydelik 'n beduidende invloed op radikale elemente in die Arbeidersparty uitgeoefen en sodoende die stigting van arbeiders- en soldaterade bevorder, tog het ver-linkse sosialiste uiteindelik geen noemenswaardige rol in Noorweë se politieke lewe meer gespeel nie. In finansiële opsig het die land voordeel uit die oorlog getrek, en Noorweë was in staat om belangrike maatskappye, wat deur buitelanders beheer is, terug te koop, waaronder Borregaard en die steenkoolvelde van Spitzbergen (Svalbard). As gevolg van vredesooreenkomste het Noorweë in 1920 ook sy soewereiniteit oor Svalbard teruggekry. In dieselfde jaar het die land by die Volkebond aangesluit. Die Liberale het in die verkiesing van die jaar 1918 hul meerderheid in die parlement verloor, en tot 1945 was geen party meer in staat om 'n meerderheid van die setels te verower nie. Alhoewel die Arbeidersparty in 1928 vir die eerste keer 'n regering kon vorm, is hierdie kabinet ná slegs 19 dae weer deur 'n burgerlike meerderheid tot 'n val gebring. Die nadelige gevolge van die Groot Depressie is ná 1929 nog versterk deur die regering se monetêre beleid. Veral die handels- en vervoerbedryf het onder die krisis gebuk gegaan. Die Noorse kroon se wisselkoers het duidelik verswak, en daar was 'n knellende tekort aan buitelandse valuta. Werkloosheidsyfers het tot by die begin van die Tweede Wêreldoorlog hoog gebly, terwyl lone en salarisse ingekort is. Vanaf 1932 het die ekonomie egter weer begin groei. Die oorlogsgevaar in die laat 1930's het ook die binnelandse beleid oorskadu. Liberale en Sosialiste het skepties teenoor 'n verhoging van die militêre begroting gestaan, en toe die Sosialistiese regering in die laat dertigerjare uiteindelik begin het om meer geld aan die Noorse weermag te bestee was dit al te laat om die land se militêre slaankrag nog aansienlik te verhoog. Noorweë het met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog opnuut sy neutraliteit verklaar. === Die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Oslo queue ww2.jpg|duimnael|Voedsel het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] ook in Noorweë skaars geword: Klante staan in 'n lang tou by 'n Oslose koswinkel]] Die land kon sy neutraliteit ná die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] slegs enkele maande lank handhaaf. Op 9 April 1940 het Duitse troepe die land aangeval. Ondanks die militêre steun van die Verenigde Koninkryk en Frankryk was Noorweë ná twee maande se hewige gevegte gedwing om te kapituleer. Die geallieerde troepe het die land ontruim, en ook die koninklike gesin, die Noorse regering en senior amptenare het in ballingskap gegaan. Die regering het sy funksies vanuit die Verenigde Koninkryk vervul. Die Noorse handelsvloot met meer as 1&nbsp;000 skepe – die vierde grootste ter wêreld en selfs die grootste ten opsigte van tenkskepe is aan die geallieerde magte beskikbaar gestel, en die Noorse weermag is in die Verenigde Koninkryk geherorganiseer om aan die geallieerde kant teen die Spilmoondhede te veg.<ref>{{no}} Evig heder 1:6 (dokumentêr), NRK [[Hordaland]] 1995</ref> Noorse troepe was by die seegevegte in die Atlantiese Oseaan, die gevegte ná die geallieerde landing in Frankryk in 1944 en by die lugstryd bo Engeland en die vasteland betrokke. Teen die einde van die oorlog het die Nore ook die toestemming van die Sweedse regering gekry om in die oostelike buurland militêre eenhede vir die stryd teen die Duitse besetters op te bou. Ook die burgerlike weerstand teen die besetters het steeds gegroei, terwyl ook geheime militêre eenhede in die ondergrond saamgestel is. Die kommuniste het in Noorweë se versetbeweging (''Hjemmefront'', "Tuisfront"), wat met die Noorse regering in ballingskap nou saamgewerk het, geen noemenswaardige rol gespeel nie. Die ''Hjemmefront'' onder leiding van Paal Berg, die voormalige president van die Noorse Hooggeregshof, is ook deur die Evangelies-Lutherse biskop Berggrav ondersteun en het in 1943, toe die Duitse besetters met die gedwonge rekrutering van Noorse mannekrag begin en die Universiteit van Oslo gesluit het, die massavlug van burgers en studente na Swede georganiseer. Nadat die Duitsers in 1943 ook begin het om Noorse offisiere, wat al uit die krygsgevangeskap vrygelaat was, weer te interneer en jong Nore in Mei 1944 deur die fascistiese Noorse ''Nasjonal Samling''-regering onder leiding van Vidkun Quisling (1887–1945) vir diensplig opgeroep is, het 'n groot aantal burgers by die ''Hjemmefront'' se militêre vleuel ''Milorg'' aangesluit. Vanaf Oktober 1944 het Milorg die vervoer van Duitse Finland-troepe terug na die Duitse Ryk met sabotasie-aksies teen vervoerpaaie, skepe en brandstoftenks belemmer.<ref>{{de}} Gruchmann, Lothar: ''NS-Besatzungspolitik und Résistance in Europa''. In: Broszat, Martin en Norbert Frei (reds.) in samewerking met die ''Institut für Zeitgeschichte (München)'': ''PLOETZ – Das Dritte Reich''. Freiburg/Würzburg: Ploetz 1983, bl. 216</ref> Alhoewel die gevolge van die militêre besetting minder dramaties as in baie ander lande was, het die Duitsers die Noorse ekonomie vir hul eie doeleindes uitgebuit en weerstand met teregstellings en ander geweldaksies beantwoord. Toe die Duitse Ryk in 1945 gekapituleer het, was daar nog sowat 400&nbsp;000 Duitse soldate in Noorweë gestasioneer. Vanaf 8 Mei 1945 het troepe van die Noorse weerstandsbeweging begin om Duitse posisies in te neem. Ook geallieerde Britse en Sweedse en Noorse weermagtroepe het geleidelik in Noorweë aangekom. Koning Haakon het op 7 Junie aan boord van 'n Britse vlootskip die hawe van Oslo aangedoen. Noorse oorlewendes het uit die Duitse [[konsentrasiekamp]]e na hul tuisland teruggekeer, net soos 92&nbsp;000 landsburgers wat in ballingskap was. Naas die Duitse besetters was ook 141&nbsp;000 buitelanders, waarvan 84&nbsp;000 Russiese oorlogsgevangenes, in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/ww2/ww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Tweede Wêreldoorlog'']</ref> 10&nbsp;262 Noorse burgers het hul lewens as gevolg van oorlogshandelinge of in gevangeskap verloor. Ná die oorlog het die kinders van Noorse vroue en Duitse soldate die tragiese slagoffers van genadelose diskriminasie geword. Die tussen 12&nbsp;000 en 20&nbsp;000 nakomelinge van Duitse Weermagsoldate en Noorse moeders het eers in 2005 volgens 'n parlementsbesluit 'n finansiële genoegdoening van 20&nbsp;000 Noorse kroon (27&nbsp;400 ZAR) ontvang.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2006''. München 2005: Fischer Taschenbuch Verlag, bl. 342</ref> === Die tydperk ná 1945 === [[Lêer:Bjørvika-skyline from Ekeberg.jpg|duimnael|Die moderne stadshorison van Oslo]] Die verkiesing van 1945 is deur die Arbeidersparty gewen, en daar was nasionale konsensus dat die heropbou van die land as die belangrikste politieke doelwit binne 'n tydperk van vyf jaar bereik moes word. Die regering het hom hierby veral op die swaar nywerhede gekonsentreer, en die ekonomiese groei het uiteindelik die meeste verwagtings nog oortref. Die land het ook voordeel getrek uit die Amerikaanse Marshall-plan vir Europese samewerking en in die jare tussen 1948 en 1951 ekonomiese bystand ter waarde van 2,5 miljard NOK ontvang.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná die Tweede Wêreldoorlog''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172025/http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ten opsigte van sy buitelandse beleid het Noorweë daarna gestrewe om sy neutraliteit te handhaaf en om nie by potensiële konflikte tussen die twee [[groot moondhede]] Verenigde State en Sowjetunie betrokke te raak nie. Veral die Verenigde Nasies onder leiding van hul eerste sekretaris-generaal, die [[Noorweërs|Noorweër]] Trygve Lie, is as 'n geskikte internasionale instelling beskou om hom vir sleutelkwessies soos wêreldvrede en -veiligheid te beywer. Met die toenemende politieke spanninge tussen die Westerse lande en die Oosblok het Noorweë sy buitelandse beleid hersien. Die Kommunistiese magsoorname in [[Tsjeggo-Slowakye]] in 1948 en die Sowjet-voorstel om 'n militêre ooreenkoms met Noorweë te sluit het vurige reaksies uitgelok. Aanvanklik is daar pogings onderneem om 'n ooreenkoms oor die stigting van 'n Nordiese Verdedigingsalliansie te bereik, maar in 1949 het Noorweë saam met Denemarke en Ysland by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]) aangesluit. Die binnelandse beleid het veral op die uitbou van die welvaartstelsel en die skepping van 'n egalitêre samelewing gekonsentreer. Die ontdekking en ontginning van ruolie- en gasvelde in die Noordsee sedert die laat 1960's en later ook in die Noorse en [[Barentssee]] het van Noorweë 'n beduidende uitvoerder van fossielbrandstowwe gemaak. Die inkomste van die olie- en gasbedryf het 'n gunstige klimaat vir ekonomiese groei geskep. Die referendum van 28 November 1994, waartydens 'n meerderheid van Noorse kiesers hulle teen die land se toetreding tot die [[Europese Unie]] uitgespreek het, het dan ook geen nadelige gevolge vir die Noorse ekonomie ingehou soos deur die destydse regering oorspronklik voorspel is nie. Met die toetrede van Finland en Swede tot die NAVO in onderskeidelik 2023 en 2024 is al die Skandinawiese lande vir die eerste keer sedert die ontbinding van die [[Kalmarunie]] in 1523 weer lede van een (en dieselfde) militêre alliansie.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2023/22/schweden-unabhaengigkeit-gustav-vasa-nato-beitritt |title=Unabhängigkeit von Schweden – Alter Schwede |publisher=Die Zeit |author=Ronald D. Gerste |date=30 Mei 2023 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.nzz.ch/international/schweden-tritt-nato-bei-was-die-erweiterung-fuer-die-ostsee-bedeutet-ld.1748476 |title=Gewinnt die Nato nach Schwedens Beitritt die alleinige Kontrolle über die Ostsee? Es ist kompliziert – eine Analyse in Karten |publisher=Neue Zürcher Zeitung |author=Linda Koponen |date=28 Februarie 2024 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref> == Ekonomie == === Mineraalhulpbronne en nywerhede === [[Lêer:GDP Norway 1865 to 2004.PNG|duimnael|links|Noorse bruto nasionale produk, 1865–2003]] [[Lêer:Kirkenes Hafen.jpg|duimnael|Die hawe van Kirkenes]] Ruolie en aardgas. wat uit die seebed ontgin word, is tans die belangrikste mineraalhulpbronne, maar Noorweë is ook ryk aan ertse. [[Yster]]- en loodertse kom in die noorde voor, koper in Sentraal- en titaanerts in Suid-Noorweë. Alhoewel daar geen [[steenkool]] in die vastelandse gebiede voorkom nie, is kleiner steenkoolvelde op die eilande van die [[Svalbard]]- of [[Spitsbergen]]-argipel in die Arktiese See ontdek. Die tekort aan steenkool word egter deur waterkrag gekompenseer wat sedert die vroeë 20ste eeu ontgin word. Die lae energiekoste het die ontwikkeling van houtpulp-, papier-, chemiese en metaalverwerkende nywerhede bevorder. Baie nywerheidsaanlegte het langs die oewers van afgeleë fjorde ontstaan waar [[Hidroëlektrisiteit|hidroëlektriese]] krag en diepseehawegeriewe vir die invoer van grondstowwe en die uitvoer van verwerkte goedere en metale beskikbaar is. Die Noorse metaalbedryf het sedert die Tweede Wêreldoorlog veral in die noorde begin ontwikkel. Ná sy eerste verwerking word Noorse ystererts vanuit Kirkenes na 'n smeltery in Mo i Rana verskeep, terwyl steenkool vanuit Svalbard na die smeltery vervoer word. Die ysvrye Noorse seehawe Narvik is al in 1903 met die Sweedse spoorwegstelsel verbind sodat Sweedse ystererts ook tydens die Skandinawiese winter na sy bestemmings in Sentraal-Europa verskeep kan word. Die vinnige industrialisering ná 1945 en ontginning van ruolie en aardgas in die laat 20ste eeu het van Noorweë, wat voor die oorlog veral op tradisionele bedrywe soos [[vis]]sery, landbou en skeepvaart gesteun het, 'n welvarende nywerheidsland gemaak. === Ekonomiese struktuur === [[Lêer:StatfjordA(Jarvin1982).jpg|duimnael|links|Die olieplatform Statfjord A in 1982]] [[Lêer:Oil production Norwegian North Sea.PNG|duimnael|Noorweë se olie-ontginning]] [[Lêer:Territorial waters - Norway.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Noorweë en sy oorsese gebiede]] Die Noorse ekonomie verskil sterk van dié van ander Europese lande. Die land was tot by die 1970's nog een van die armer Wes-Europese state wat in ekonomiese opsig veral op skeepsbou en skeepvaart, vissery, land- en bosbou gesteun. Met die ontginning van die ruolie- en aardgasvelde in die Noordsee het Noorweë skielik die sewende grootste ruolieprodusent ter wêreld en die derde belangrikste uitvoerder ná [[Saoedi-Arabië]] en die [[Russiese Federasie]] geword. Net soos in ander nywerheidslande lewer die dienstesektor sowat 39 persent van die bruto geografiese produk op.<ref name="wir">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Terwyl die Noorse ekonomie geen stadium van hoë industrialisering deurloop het soos ander moderne ekonomieë nie beskik Noorweë net soos ander gevorderde nywerheidslande oor 'n hoogs ontwikkelde dienstesektor wat grotendeels op uitvoergoedere soos ruolie, aardgas, vis en hout steun. Die inkomste uit ruolie-uitvoere vloei sedert 1990 in 'n sogenaamde oliefonds wat die kapitaal in die buiteland belê en sodoende verseker dat ook latere generasies voordeel uit die land se huidige natuurlike hulpbronne kan trek. Die oliefonds is op 1 Januarie 2006 amptelik hernoem tot Staatspensioenfonds. Die fonds het in Januarie 2011 oor buitelandse aandele ter waarde van 3&nbsp;126 miljard Noorse krone (398,2 miljard € of 3&nbsp;822 miljard ZAR) beskik.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Ekonomiese Struktuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130080907/http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html |date=30 Januarie 2011 }}</ref> Vandag geniet die Noorse bevolking 'n baie hoë lewensstandaard met lae werkloosheidsyfers, hoë oorskotte op die lopende rekening en begroting en een van die hoogste bruto geografiese produkte ter wêreld wat in 2006 461&nbsp;000 Noorse krone (580&nbsp;000 ZAR soos op 31 Desember 2007) per capita beloop het.<ref name="wir" /> Volgens die jaarlikse ondersoeke van die Londense navorsingsinstelling ''Economist Intelligence Unit'' wat die prysvlak van goedere en dienste in belangrike metropole ranglys is Oslo sedert die jaar 2006 die duurste hoofstad ter wêreld.<ref name="wir" /> === Die belangrikste sektore === [[Lêer:Warsaw statoil and bus.jpg|duimnael|'n Vulstasie van die Noorse maatskappy ''Statoil'' in [[Pole]]]] [[Lêer:Nærøyfjord (6-2007).jpg|duimnael|Die Noorse toerismebedryf trek voordeel uit die land se natuurskoon: Die Nærøyfjord]] Ruolie- en gasontginning is tans die sleutelbedrywe in die Noorse ekonomie wat in 2006 26 persent van die bruto geografiese produk (BGP) en – na gelang van olieprysskommelings – tussen 30 en 50 persent van die totale uitvoerwaarde verteenwoordig het. Nogtans bied die ontginningsbedrywe net 'n beperkte aantal werkgeleenthede (in 2004 was die gemiddelde volgens die Statistisk Sentralbyrå sowat 1,4 persent van die ekonomies aktiewe bevolking).<ref name="wir2">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die inkomste uit olie- en gasuitvoere het verseker dat daar teen die begin van die 21ste eeu steeds 'n begrotingsoorskot was. Vanweë die afhanklikheid van die wêreldmarkprys vir ruolie verskil Noorweë se konjunktuursikluus gewoonlik van dié van die [[Europese Unie]] en word deur 'n teengestelde beweging gekenmerk. Skeepvaart speel al lank 'n beduidende rol in die Noorse ekonomie, en Noorweë beskik oor die vierde grootste handelsvloot ter wêreld. Saam met ander maritieme bedrywe verteenwoordig skeepvaart die tweede grootste sektor van die ekonomie wat in 2004 met byna 29,5 miljard NOK vir sewe persent van die BGP verantwoordelik was. Van die skepe met meer as 2&nbsp;830 bruto-registerton, wat in 2005 in gebruik was, was 863 in Noorweë en 'n bykomende 670 Noorse skepe in die buiteland geregistreer.<ref name="wir2" /> Die visserybedryf behels die tradisionele seevissery en moderne visteelt. Terwyl die vangste van seevissers geleidelik afneem, behoort Noorweë se visteeltbedrywe tot die mees gesofistikeerdes ter wêreld. Visuitvoere beloop 5,2 persent van die totale uitvoerwaarde en mak van vis die derde belangrikste uitvoerproduk na fossiele brandstowwe en metale. Die belangrikste bestemmings is Denemarke, die Russiese Federasie, Frankryk en Japan.<ref name="wir2" /> Net soos in baie ander Europese lande speel die landbousektor 'n belangrike en dikwels emosionele rol in die bewussyn van die Noorse bevolking en die regering in Oslo. Noorse boere word deur middel van subsidies, wat onder die hoogstes ter wêreld gereken word, teen die uitwerkings van buitelandse mededinging beskerm. Die Noorse landbousektor het in 2006 nogtans slegs 0,5 van die BGP en 2,6 persent van alle werksgeleenthede verteenwoordig.<ref name="wir2" /> Die houtbedryf se totale omset het in 2005 39,5 miljard NOK beloop wat gelykstaan aan byna 7 persent van die totale nywerheidsomset. Die houtbedryf het tans sowat 6&nbsp;000 werknemers in diens, en kommersiële bosgebiede beslaan 24 persent van Noorweë se oppervlakte.<ref name="wir2" /> Die energiebedryf is geliberaliseer en steun in teenstelling met die meeste ander nywerheidslande byna uitsluitlik op waterkrag. Die bou van nuwe waterkragsentrales bly net soos die oprigting van gaskragsentrales vanweë hul verreikende ekologiese gevolge omstrede. Die algemene nywerheidsektor het dekades lank grotendeels uit kleiner nasionale ondernemings bestaan. Tans is baie nywerheidsektore afhanklik van die olie- en gasbedryf se konjunktuursiklus, waaronder byvoorbeeld Noorweë se skeepswerwe. Ander sektore het hulle op halfvervaardigde goedere en komponente vir die Europese mark toegespits, waaronder aluminiumkomponente vir die motorbedryf. Die Noorse toerismesektor toon steeds sterk groei en verteenwoordig tans sowat 3,4 persent van die BGP en 6,4 persent van alle werkgeleenthede.<ref name="wir2" /> == Politiek == === Politieke bedeling === [[Lêer:Storting Spring 2016.JPG|duimnael|Die parlementsgebou (''[[Storting (Noorse parlement)|Stortinget]]'') in Oslo]] Noorweë is volgens die grondwet van 17 Mei 1814, wat reeds verskeie kere gewysig is, 'n konstitusionele monargie met 'n parlementêre demokratiese regeringstelsel. Die parlementêre stelsel is in 1884 ingevoer, en die koning beklee nog slegs 'n simboliese funksie as staatshoof ("Koning in die Staatsraad") en amptelike verteenwoordiger van die Noorse samelewing en ekonomie. Hy speel egter ook 'n belangrike integratiewe rol in nasionale krisistye. Koning Håkon VII het byvoorbeeld verset gebied teen die Duitse inval in 1940 en uit die land gevlug om vanuit [[Londen]] teen die besetters te werk. Die koning benoem volgens die Noorse grondwet die regering (''Stadsrådet''), het 'n beperkte vetoreg te opsigte van parlementêre wetsbesluite en fungeer as opperbevelhebber van die Noorse weermag en as hoof van die Evangelies-Lutherse Staatskerk van Noorweë. As staatshoof word die koning deur die regering geadviseer wat uit die eerste minister (''Norges Statsminister'') en (tans) 20 ministers bestaan. Tien van die huidige ministers is vroue. Die staatsgesag word in drie magte verdeel: Die Storting of nasionale parlement wat die wetgewende gesag uitoefen, die regering (uitvoerende gesag) en die geregshowe (regsprekende gesag). Die openbare administrasie word soms as die vierde politieke mag in die staat beskryf aangesien dit selfstandig kan optree en groot invloed op die politieke beleidstoepassing uitoefen. Die politieke gesag word sodoende ook in geografiese opsig verdeel in staats-, provinsiale en munisipaliteitsvlak. Die bevolking is deur regstreekse verkiesings en die lidmaatskap in verenigings en ander organisasies betrokke, en volgens statistieke is die gemiddelde Noorse burger lid van vier verenigings, terwyl 70 persent van die volwasse bevolking lid van tenminste een vereniging is.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027174348/http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm |date=27 Oktober 2007 }}</ref> Hierdie verenigings kan danksy hulle formele en informele betrekkinge met die openbare administrasie politieke invloed op owerhede uitoefen. Die betrekkinge tussen belangegroepe, staande parlementêre komitees en staatsdepartemente lei daartoe dat die Noorse politiek op funksionele deelgebiede gemik is soos byvoorbeeld die nywerheidsbedryf, landbou of onderwys. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die stempersentasie in verkiesings is gewoonlik hoog en beloop byna 80 persent. Burgers word op 18-jarige ouderdom mondig. === Storting === {{Hoofartikel|Storting (Noorse parlement)}} [[Lêer:Stortingssalen.jpg|duimnael|''Stortingssalen'', die vergadersaal van die Noorse parlement]] Die ''Storting'' of Noorse Nasionale Vergadering dien sedert die invoering van die parlementêre stelsel in 1884 as die hoogste vlak van politieke instellings. Die Storting word vir 'n termyn van vier jaar volgens 'n stelsel van proporsionele verteenwoordiging verkies. Die regering word in opdrag van die Noorse koning uit die geledere van die Storting verkies. Die Storting bestaan uit 169 lede wat almal 'n politieke party verteenwoordig. Dit is 'n gemodifiseerde eenkamerparlement wat in twee kamers verdeel word sodra dit sy wetgewende funksie uitoefen – die Odelsting (3/4 van die lede) en die Lagting (1/4) wat oor proporsionele bevoegdhede beskik. Wetsontwerpe van die regering moet eers deur die Odelsting en daarna deur die Lagting goedgekeur word. Die Noorse grondwet kan slegs by wyse van 'n tweederdemeerderheid van parlementslede gewysig word. Aangesien die Noorse parlement nie voor die einde van sy ampstermyn ontbind mag word nie, het die Noorse partye 'n tradisie van minderheidsregerings en parlementêre samewerking oor partygrense heen ontwikkel sodat regeringsbesluite dikwels met afwisselende politieke meerderhede geneem kan word. In die praktyk het die Storting se politieke invloed en magsbasis teenoor die regering as gevolg van hierdie konsensusbeleid steeds toegeneem. === Staatsorganisasie === [[Lêer:Map Norway political-geo.png|duimnael|Administratiewe kaart van Noorweë in 2017]] [[Lêer:Fylkesinndeling2024 original.webp|duimnael|Provinsies (fylke) in 2024<ref name="fylker" />]] In administratiewe opsig is Noorweë in 15 provinsies (Noors: ''[[fylke]]'')<ref name="fylker">{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen |date=5 Julie 2022 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> en 357 munisipaliteite (''kommuner/-ar'') verdeel. Die munisipaliteite is selfregerende politieke liggame met eie bevoegdhede ten opsigte van onderwys, gesondheid en welsyn. Die provinsies fungeer sowel as instrumente van administratiewe desentralisasie met goewerneure (''fylkesmann''), wat deur die Noorse regering benoem word, asook as selfregerende geweste met bevoegdhede ten opsigte van sekondêre onderwys en ander sake. {| class="wikitable sortable" width=27% !# !Provinsies in 2024 !Administratiewe setel |- | align=left|3||[[Lêer:Oslo komm.svg|28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[Lêer:Rogaland våpen.svg|28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[Lêer:Møre og Romsdal våpen.svg|28px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[Lêer:Nordland våpen.svg|28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|31||[[Lêer:Østfold våpen.svg|28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]] |- | align=left|32||[[Lêer:Akershus våpen.svg|28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]] |- | align=left|33||[[Lêer:Buskerud våpen.svg|28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]] |- | align=left|34||[[Lêer:Innlandet våpen.svg|28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]] |- | align=left|39||[[Lêer:Vestfold våpen.svg|28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]] |- | align=left|40||[[Lêer:Telemark våpen.svg|28px]] [[Telemark]]||[[Skien]] |- | align=left|42||[[Lêer:Agder våpen.svg|28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]] |- | align=left|46||[[Lêer:Vestland våpen.svg|28px]] [[Vestland]]||[[Bergen]] |- | align=left|50||[[Lêer:Trøndelag våpen.svg|28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|55||[[Lêer:Troms våpen.svg|28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]] |- | align=left|56||[[Lêer:Finnmark våpen.svg|28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]] |} Munisipaliteite en ''Fylke'' beskik oor hul eie parlemente (munisipale en provinsiale verkiesings word twee jaar ná die verkiesing op nasionale vlak gehou) en naas staatssubsidies ook oor hul eie belastinginkomste. === Binnelandse beleid === [[Lêer:Norway (+overseas), administrative divisions - de (zoom).svg|duimnael|Noorweë se oorsese gebiede]] Die binnelandse beleid van Noorweë word hoofsaaklik deur vier primêre faktore oorheers:<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Binnelandse Beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621213249/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html |date=21 Junie 2008 }}</ref> * Die uiteenlopende sosiokulturele kontekste van die verskillende landsdele – die suidooste met die grootste stedelike sentra en sy moderne nywerheid- en dienstesektor het steeds nou bande met ander Europese lande gehandhaaf, die Atlantiese gebiede van Suidwes- en Wes-Noorweë word nog sterk deur piëtistiese houdings beïnvloed, terwyl die yl bevolkte noorde, wat aan Rusland grens en waar talle mense 'n lewe maak uit die kommersiële visserybedryf, deur moeilike lewensomstandighede gekenmerk word. * Die oorheersende rol van die sogenaamde "distriksbeleid", wat daarop gemik is om vir afgeleë gebiede dieselfde lewensgehalte te skep as in die digbevolkte landsdele, ongeag die hoë koste wat hieraan verbonde is. Ook die Noorse verkiesingswette bevoordeel in sommige opsigte die yl bevolkte landsdele. * Die baie sterk nasionale bewussyn wat as gevolg van die relatief laat stigting van 'n nasionale staat, wat eers in 1905 tot stand gekom het, ontstaan het. Die politieke term "unie", wat eeue lank met die Deense en Sweedse oorheersing vereenselwig is, het nog steeds 'n negatiewe konnotasie. * Die gespanne verhouding tussen die Noorse model van 'n welvaartstaat en die egalitêre strukture van die samelewing aan die een kant en die uitwerkings en uitdagings van die ''offshore''-ekonomie en globalisering aan die ander. Uitgebreide sosiale dienste vir elkeen het dekades lank die grondslag van die Noorse model van 'n welvaartstaat gevorm, waarvan die Sosiaal-Demokratiese en Sosialistiese partye die belangrikste voorstanders vorm. Globaliseringstendense, die ekonomiese opswaai sedert die 1970's en die vinnige verstedelikingsproses wat daarmee gepaard gaan het die waardestelsel van die Noorse samelewing nogtans ingrypend verander. === Huidige regering === [[Lêer:Offisielt fotografi Regjeringen Støre.jpg|duimnael|Støre se kabinet in 2023]] ; Verkiesing van 2021 In die parlementêre verkiesing op 13 September 2021 het die linkse en sentrum partye 76 van die 169 setels in die Storting gewen. Die nuwe sentrum-linkse regering onder leiding van die Sosiaal-Demokratiese eerste minister [[Jonas Gahr Støre]] is op 14 Oktober 2021 deur koning [[Harald V van Noorweë|Harald V]] ingehuldig. Die koalisieregering is saamgestel uit die Noorse Arbeidersparty (''Arbeiderpartiet, Ap'') en die Sentrumsparty (''Senterpartiet, SP''). Vroue het tien van die 19 ministersposte beklee. ; Verkiesing van 2025 Die Arbeidersparty het ook in die nasionale verkiesing van September 2025 as sterkste party na vore getree, terwyl die koalisievennoot die Sentrumsparty slegs nege setels op hom verenig het. Gevolglik het 53 setels aan die regeringspartye gegaan en 81 setels aan die burgerlike opposisiepartye. Die Arbeiderpartiet het 28,0 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig, terwyl die Fremskrittspartiet met 23,8 persent die beste stemuitslag in sy geskiedenis behaal het. Die stempersentasie was 80,1 persent. Op 4 Februarie 2025 het die Sentrumsparty uit die regeringskoalisie gestap, waarvolgens die Arbeidersparty in 'n minderheidsregering regeer. === Verkiesingsuitslae in 2001, 2005, 2009, 2013, 2017, 2021 en 2025 === [[Lêer:Jens Stoltenberg 2007 04 18.jpg|duimnael|[[Jens Stoltenberg]] het tussen 2005 en 2013 die amp van eerste minister van Noorweë beklee]] [[Lêer:Norsk olje og gass - Jonas Gahr Støre.jpg|duimnael|[[Jonas Gahr Støre]] is sedert 2021 die eerste minister van Noorweë]] {| class="wikitable" !style="background-color:#D3D3D3" align=left valign=top|Partye !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2001 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2005 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2009 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2013 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2017 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2021 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2025 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2001 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2005 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2009 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2013 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2017 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2021 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2025 |- |align=left| Noorse Arbeidersparty (Arbeiderpartiet) |align="right" |24,3 |align="right" |32,7 |align="right" |35,4 |align="right" |30,8 |align="right" |27,4 |align="right" |26,3 |align="right" |28,0 |align="right" |43 |align="right" |61 |align="right" |64 |align="right" |55 |align="right" |49 |align="right" |48 |align="right" |53 |- |align=left|Progressiewe Party (Fremskrittspartiet) |align="right" |14,6 |align="right" |22,1 |align="right" |22,9 |align="right" |16,3 |align="right" |15,2 |align="right" |11,6 |align="right" |23,8 |align="right" |26 |align="right" |38 |align="right" |41 |align="right" |29 |align="right" |27 |align="right" |21 |align="right" |47 |- |align=left|Konserwatiewe Party (Høyre) |align="right" |21,3 |align="right" |14,1 |align="right" |17,2 |align="right" |26,8 |align="right" |25,0 |align="right" |20,4 |align="right" |14,6 |align="right" |38 |align="right" |23 |align="right" |30 |align="right" |48 |align="right" |45 |align="right" |36 |align="right" |24 |- |align=left|Sosialistiese Linksparty (Sosialistisk Venstrepartiet) |align="right" |12,7 |align="right" |8,8 |align="right" |6,2 |align="right" |4,1 |align="right" |6,0 |align="right" |7,6 |align="right" |5,6 |align="right" |23 |align="right" |15 |align="right" |11 |align="right" |7 |align="right" |11 |align="right" |13 |align="right" |9 |- |align=left|Christelike Volksparty (Kristelig Folkeparti) |align="right" |12,4 |align="right" |6,8 |align="right" |6,2 |align="right" |5,6 |align="right" |4,2 |align="right" |3,8 |align="right" |4,2 |align="right" |22 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |8 |align="right" |3 |align="right" |7 |- |align=left|Sentrumsparty (Senterpartiet) |align="right" |5,6 |align="right" |6,5 |align="right" |6,2 |align="right" |5,5 |align="right" |10,3 |align="right" |13,5 |align="right" |5,6 |align="right" |10 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |19 |align="right" |28 |align="right" |9 |- |align=left|Liberale Party (Venstre) |align="right" |3,9 |align="right" |5,9 |align="right" |3,9 |align="right" |5,2 |align="right" |4,4 |align="right" |4,6 |align="right" |3,7 |align="right" |2 |align="right" |10 |align="right" |2 |align="right" |9 |align="right" |8 |align="right" |8 |align="right" |3 |- |align=left|Kusparty (Kystpartiet) |align="right" |1,7 |align="right" |0,8 |align="right" |0,2 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,0 |align="right" |1 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |- |align=left|Groen Party (Miljøpartiet De Grønne) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |0,3 |align="right" |2,8 |align="right" |3,2 |align="right" |3,9 |align="right" |4,7 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |1 |align="right" |3 |align="right" |8 |- |align=left|Rooi Party (Rødt) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |1,3 |align="right" |1,1 |align="right" |2,4 |align="right" |4,7 |align="right" |5,3 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |8 |align="right" |9 |- !align=left style="background-color:#D3D3D3"|Totaal !width="75" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|165 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 |} === Godsdiensbeoefening === [[Lêer:2005 07 18 Sognefjell Borgund Stave church 02.JPG|duimnael|Die [[Staafkerk van Borgund]], 'n tipiese Noorse staafkerk in [[Staafkerk van Borgund|Borgund]]]] Noorweë beskik oor 'n amptelike Protestantse Staatskerk wat op die Evangelies-Lutherse geloof baseer. Alhoewel daar geen formele skeiding tussen kerk en staat bestaan nie, het alle burgers volgens 'n grondwetlike klousule uit die jaar 1964 die reg om hul godsdiens of religie vry te beoefen. Sowat 90 persent van die Noorse bevolking is lede van die Noorse Staatskerk, alhoewel slegs sowat tien persent meer as een keer per maand aan kerkdienste of ander Christelike byeenkomste deelneem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting: Religie in Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184151/http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Sowat 5,9 persent van die Noorse bevolking is lede van ander religieuse gemeenskappe, terwyl 6,2 persent ongebonde is. Die grootste religieuse en eties-filosofiese organisasies buite die Noorse Staatskerk is die Humanistiese Beweging (63&nbsp;000 lede), Islamitiese groeperings (60&nbsp;000 aanhangers), die Pinksterbeweging (45&nbsp;000), die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (40&nbsp;000), die Evangelies-Lutherse Vrykerk (20&nbsp;000), die Metodistekerk (13&nbsp;000) en 'n aantal kleiner onafhanklike gemeenskappe. Die kerstening van Noorweë het omstreeks die jaar 1000 begin en het uit 'n kombinasie van handelsbetrekkinge met en Wiking-rooftogte in die Christelike Europa voortgespruit. Sendingaktiwiteite van die Angelsaksiese Kerk en sendelinge uit Duitsland en Denemarke het 'n goeie reputasie vir die Christelike geloof opgebou sodat dit die tradisionele godhede van die Oud-Nordiese mitologie en die natuurgodsdiens van die Sami-bevolkíng geleidelik verdring het. Tot die Reformasie in 1537 was Noorweë 'n Rooms-Katolieke land. Wes- en Suid-Noorweë was reeds sedert die laat 18de eeu die kerngebiede van piëtistiese strominge. Rondtrekkende lekepredikante het met hul fanatiese toesprake aandag getrek, tog is hul leerstellings en praktyke deur die Staatskerk as sektaries beskou en onderdruk.<ref>{{de}} Henningsen/Schneider (2008), bl. 33</ref> Baie van hul godsdienstiges gedagtes is nogtans later deur Christelike matigingsbewegings oorgeneem wat hulle onder meer vir 'n verbod op alkoholiese dranke beywer het. Die verbod op lekepredikante is in 1842 opgehef en het die aanleiding tot die groei van 'n sterk lekebeweging in die geledere van die Staatskerk asook die stigting van enkele vrykerke gegee. Die Noorse kerke is gevolglik deur 'n konserwatiewe Christelike interpretasie en 'n sterk sendingsbeweging oorheers. == Demografie == === Die bevolking van Noorweë === [[Lêer:Same.JPG|duimnael|'n [[Sami]]ese man met sy [[rendier]] in Noord-Noorweë]] [[Lêer:Basic demographics of Norway 1900 2000.PNG|duimnael|links|Die demografiese ontwikkeling in die periode tussen 1900 en 2000]] Noorweë het tans 'n bevolking van sowat 5,3 miljoen. Net soos in ander Europese lande word die demografiese ontwikkeling in Noorweë tans deur 'n periode met lae geboortesyfers gekenmerk wat op 'n tydperk met 'n relatief hoë natuurlike bevolkingsaanwas gevolg het. Die natuurlike bevolkingstoename het in die jare kort ná die Tweede Wêreldoorlog nog 1 persent beloop, maar sedert die 1970's merkbaar afgeneem. Hierdie tendens is in die 1980's nog steeds ondervind, en eers sedert die jaar 1995 het die bevolkingsaanwas veral danksy immigrasie weer begin versnel. Die geboortekoers van etniese Noorse vroue het sedert die laat 19de eeu vanweë die toepassing van gesinsbeplanning duidelik afgeplat. Die lae geboortesyfers van minder as een persent beteken dat Noorweë se bevolking sonder immigrasie sal afneem. Statistieke vir die jaar 2006 toon nogtans 'n hoër geboortesyfer, en met 'n gemiddelde van 1,9 kinders per vrou het Noorweë se fertiliteit die hoogste vlak sedert 1991 bereik. Die syfer is ná dié van [[Albanië]], [[Turkye]], Ysland, Frankryk en Ierland selfs die sesde hoogste in Europa.<ref>{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> In 1665 het Noorweë 'n bevolking van sowat 440&nbsp;000 gehad.<ref>{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> Volgens die eerste volledige sensus in 1769 was daar destyds 700&nbsp;000 inwoners. In 1822 het die bevolking die een-miljoenkerf oorskry, in 1890 die twee-, in 1942 die drie- en in 1975 die vier-miljoenkerf. Vroeër as orspronklik verwag het dit intussen ook by die vyf-miljoen-kerf verbygesteek. Die sterftesyfer was in die verlede as gevolg van natuurrampe, oorloë en epidemieë onderhewig aan sterk skommelings, maar dit is danksy die ekonomiese en sosiale ontwikkeling van die land en verbeterde gesondheidsorg aansienlik verminder. Die gemiddelde lewensverwagting by geboorte is tans 78,7 jare en behoort tot die hoogstes ter wêreld.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm ''www.norwegen.no – Bevolking''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184251/http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Die bevolkingsdigtheid in Noorweë varieer tussen 118 mense per vierkante kilometer rondom die Oslofjord en 1,6 in Finnmark.<ref>{{de}} Dittmann, Frank (red.): ''Reisehandbuch Skandinavien 2008''. Essen: Nordis 2008, bl. 112</ref> Sowat 'n derde van die Noorse bevolking is langs die suidkus en die Oslofjord saamgetrek. Die beduidendste stedelike gebiede is Oslo in die suide, Trondheim in Sentraal-Noorweë en Tromsø in die noorde. As gevolg van die ruolie-ontginning het 'n stedelike ontwikkelingsas in die suidweste ontstaan wat van Stavanger tot by Bergen strek. Hierdie dig bevolkte streek kontrasteer met Finnmark in die uiterste noorde en die hoër geleë berggebied wat albei deur 'n baie lae bevolkingsdigtheid gekenmerk word. Die noorde is die tradisionele tuisland van sowat 12&nbsp;000 Kwene (mense wat uit Finland na Noorweë geïmmigreer het) en 40&nbsp;000 Sami waarvan sommige nog hul oorspronklike leefwyse as vissers en rendiertelers bewaar het. === Taal === [[Lêer:Norwegianmalforms.png|duimnael|Die taalvoorkeure van Noorse munisipaliteite: [[Bokmål]], [[Nynorsk]] of ''Nøytral''. Die laasgenoemde groep gebruik in die praktyk dikwels Bokmål.]] [[Noors]], wat deur 95 persent van die bevolking gepraat word, het twee amptelike skryftale, [[Bokmål]] en [[Nynorsk]], wat as oorkoepelende standaardtale dien, terwyl baie sprekers in die alledaagse lewe dialekte praat wat soms aansienlik van die twee standaard-skryftale kan verskil. Albei skryftale geniet erkenning as ampstale en word deur sowel die administrasie asook die media gebruik. Die oorgrote meerderheid van die bevolking (tussen 80 en 85 persent) gee die voorkeur aan Bokmål. In die algemeen is die meeste Noorse dialekte onderling verstaanbaar, alhoewel sommige aansienlike pogings aan die kant van 'n luisteraar mag vereis om dit te verstaan. Verskeie [[Oeraalse tale|Oeraalse]] [[Sami]]-tale word oor die hele land gebesig en ook as skryftaal gebruik, veral in die noorde waar 'n groot deel van die Sami-bevolking gekonsentreer is. Sprekers van dié tale het 'n reg op moedertaalonderwys, ongeag hulle woonplek, en mag in hul eie taal met staatsinstellings kommunikeer. 'n Klein minderheid praat daarnaas Kweens, 'n Oeraals-Finse taal. === Migrasie === In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het honderdduisende Nore na oorsese bestemmings, veral na die Verenigde State en Kanada, geëmigreer. Die emigrasiegolf het sy hoogtepunt in die 1860's bereik toe twee derdes van die natuurlike bevolkingsaanwas of tussen 10 en 15 persent van die totale bevolking die land verlaat het. Emigrasiesyfers was nog tot by die Eerste Wêreldoorlog en die [[Groot Depressie]] van die 1930's hoog. Sedert die laat 1960's het 'n groot aantal immigrante hulle in Noorweë gevestig wat in die 1970's en die vroeë 1980's sowat 1 persent van die totale bevolking beloop het. As gevolg van die dalende geboortesyfers van die etniese Noorse bevolking verteenwoordig immigrasie tussen 35 en 40 persent van die totale bevolkingsaanwas in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/migration/migration.htm ''www.norwegen.no Mense: Migrasie'']</ref> Die immigrante het in die 1960's veral uit Suid-Europa, Asië, Afrika en Suid-Amerika gekom en hulle merendeels in Oslo en sy omgewing gevestig. In 1975 het die regering 'n verbod op immigrasie geplaas wat nog steeds bestaan. Hierdie verbod word nie op bepaalde groepe vlugtelinge en asielsoekers toegepas nie. Die immigrasie van hierdie groepe, wat veral uit Pakistan, Viëtnam, Iran en Turkye kom, word deur 'n kwotastelsel beheer. 'n Beperkte aantal van familielede van immigrante wat hulle reees in die land gevestig het mag eweneens Noorweë toe kom. Vanweë die tekort aan opgeleide mannekrag het Noorweë ook 'n gewilde bestemming vir immigrante uit ander Europese lande geword. Die sowat 120&nbsp;000 buitelanders in Noorweë verteenwoordig minder as drie persent van die totale bevolking. == Kuns en kultuur == [[Lêer:Oslo Nationaltheatret.JPG|duimnael|links|Die ''Nationaltheatret'' in Oslo is in 1899 geopen]] [[Lêer:Oppdal and Nord Gudbrandsdals bunad.jpg|duimnael|Noorse ''bunader'']] Alhoewel Noorweë nog 'n relatief jong nasie is en oor 'n tydperk van 400 jaar met Denemarke verenig was, pronk die land met 'n lang geskiedenis, veral as een van die beduidendste Europese seenasies, en selfstandige kulturele tradisies. Saam met musiek, literatuur en kuns speel ook die tradisionele Noorse kleredrag, die sogenaamde ''bunader'', nog steeds 'n belangrike rol as 'n nasionale simbool en word by spesiale geleenthede soos huwelike, dope en op [[Nasionale Dag van Noorweë|Noorweë se nasionale dag]] (17 Mei) gedra. Die oorspronklike inheemse bevolking van Noorweë, die Sami, het hul eie kulturele erfenis bewaar. Naas die ander Skandinawiese lande oefen vandag veral die Engelssprekende wêreld 'n groot invloed op Noorweë se kultuur en samelewing uit – Amerikaanse rolprente en televisiereekse oorheers byvoorbeeld die oudiovisuele media. Engels is die belangrikste vreemde taal in die land wat byna orals verstaan en gepraat word.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die Noorse staat bevorder die plaaslike kuns- en kultuurbedryf ook in die yl bevolkte gebiede van die land. Noorse skrywers soos Jostein Gaardner en Erik Fosnes Hansen het net soos die toneelskrywer [[Jon Fosse]] internasionale bekendheid verwerf.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> [[Edvard Grieg]] is nog steeds die mees bekende klassieke komponis. === Argitektuur === [[Lêer:Vinterdomen2.jpg|duimnael|Die Nidaros-katedraal in [[Trondheim]]]] [[Lêer:Urnes Stave Church 1.jpg|duimnael|Die staafkerk van Urnes]] [[Lêer:Damsgaard painting.jpg|duimnael|Damsgård hovedgård. Skildery deur J.F.L. Dreier (1810)]] Die argitektoniese geskiedenis van Noorweë weerspieël die historiese ontwikkeling van die land, en eers met die relatief laat kerstening van Noorweë in die 11de eeu kan daar sprake wees van 'n selfstandige Noorse boukuns. Met die vereniging van die verskillende klein koninkryke in 'n gemeenskaplike ryk sowat 1000 jaar gelede het Noorweë in nouer aanraking met die argitektoniese tradisies van ander Europese lande soos byvoorbeeld muurwerk gekom. Die eerste katedraal in die Gotiese styl, wat ooit in 'n Nordiese land opgerig is, die Nidaros-katedraal, het in Trondheim op die graf van die heilige Olav ontstaan. 'n Groot aantal ander kerkgeboue uit steen is orals in Noorweë in die Romaanse styl gebou. Veral die Engelse en Noord-Duitse boukuns het groot invloed op die plaaslike argitektuur van die Romaanse en Gotiese periode uitgeoefen. Maar aangesien hout as 'n uiters geskikte boumateriaal steeds volop beskikbaar was, het die land al vroeg sy eie tradisie van houtboukuns ontwikkel. Vandag is van die mees interessante voorbeelde van eietydse Noorse argitektuur van hout gemaak en getuig van hierdie materiaal se aantreklikheid vir Noorse ontwerpers en boumeesters.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/culture/architecture/history/norwegian.htm ''www.norwegen.no: Die ontwikkeling van die Noorse argitektuur'']</ref> In die vroeë Middeleeue het baie kerkgemeentes in Noord-Europa hul kerke van hout gebou; hiervoor is gewoonlik houtpale in die grond versink. Hierdie tradisie is in Noorweë verder ontwikkel en het sy argitektoniese hoogtepunt vanaf die 12de eeu met die oprigting van staafkerke bereik waarvan 28 bewaar gebly het en nog steeds die belangrikste Noorse bydrae tot die wêreld se argitektuurgeskiedenis verteenwoordig. Die staafkerk van Urnes is selfs deur [[UNESCO]] as 'n argitektoniese [[wêrelderfenisgebied|wêrelderfenis]] gelys. Die vorm en versierings van staafkerke is aan die skeepsbou- en kunstradisie van die Wiking-tydperk ontleen, en veral die kerkportale is 'n opvallende mengsel van Wiking- en Christelike motiewe. Die ''lafting''-tegniek of gebruik van langhoute het in Noorweë tot 'n gesofistikeerde vlak ontwikkel. Noorse plase het byvoorbeeld oor 'n aantal houtgeboue van verskillende groottes beskik wat elkeen 'n spesifieke funksie vervul het, en daar was 'n groot aantal tipes en samestellings van geboue in die verskillende geweste van die land. Naas die binnelandse boerderygemeenskappe het ook die vissersdorpies langs die Noorse kus hul eie kenmerkende houtboukuns ontwikkel wat gedurende die Middeleeue oor die hele kuslyn uitgebrei het. Noord-Duitse koopmans van die Hanseverbond het byvoorbeeld die aanleiding gegee tot die bou van 'n reeks nou houtgeboue langs die oewerlyn van Bergen se Bryggen-skeepswerf wat as hulle hoofkwartier gedien het. Twee van die stede, wat tydens die 17de eeu deur die Deense koning in Noorweë gestig is, Kongsberg en Røros, het as gevolg van mynbouaktiwiteite ontstaan. Kongsberg pronk nog steeds met 'n kerkgebou in die destydse barokstyl, terwyl in Røros kenmerkende lang geboë houthuise ontstaan het. Net soos die Bryggen van Bergen is ook Røros se historiese stadskern deur die UNESCO as 'n wêrelderfenisgebied gelys. Vanweë die politieke en ekonomiese oorheersing deur Denemarke is die ontwikkeling van 'n welvarende Noorse [[bourgeoisie]] belemmer, en belangrike stylrigtings van die Europese argitektuur het derhalwe dikwels eers baie laat begin om 'n invloed op die plaaslike boukuns uit te oefen wat dan ook dikwels beperk was. Nogtans is daar uitmuntende voorbeelde van historiese boustyle soos die Baronie Rosendal bo-oor die Kvinnheradfjord met sy barok-invloede en die statige landhuis Damsgård in Bergen wat volgens die Rokoko-styl as 'n houtgebou ontwerp is. Met die skeiding van Denemarke in 1814 het Oslo (destyds Kristiania) se nuwe funksie as hoofstad van Noorweë die aanleiding tot die bou van 'n aantal representatiewe geboue gegee. Die argitek Christian H. Grosch het naas die oudste gedeelte van die Universiteit van Oslo, die Effektebeurs en die vroeëre Sentrale Bank van Noorweë talle ander geboue in Oslo asook sowat sewentig kerke dwarsoor die land ontwerp. In die 20ste eeu het Noorse argitekte nasionale tradisies met eietydse argitektoniese stromings verbind. Toe die stad [[Ålesund]] in 1904 deur 'n brandramp verwoes is, het inheemse boumeesters hulle by die heropbou onder meer deur die [[Art Nouveau]]-boustyl laat inspireer. Die 1930's met hulle funksionalistiese tendense was 'n eerste groot bloeitydperk van die Noorse boukuns, alhoewel die plaaslike argitekte eers in die laaste dekades van die eeu internasionale bekendheid verwerf het. === Skilderkuns === [[Lêer:Brudeferden by Adolph Tidemand and Hans Gude.jpg|duimnael|links|Hans Fredrik Gude: ''Brudeferden i Hardanger'' ("Bruidvaart in Hardanger", 1848)]] [[Lêer:Santaandgoat.gif|duimnael|Volksverhaal-illustrasie van die Kersman wat op 'n bok se rug ry.]] Terwyl sowel Middeleeuse geskilderde antependia asook muur- en gewelfskilderye bewaar gebly het, word die vroeë 19de eeu as die beginpunt van die moderne Noorse [[skilderkuns]] beskou. Die eerste generasie van Noorse Romantici het hul inspirasie van buitelandse kunstenaars gekry – soos Johann Christian Clausen Dahl (1788–1857) wat in Duitsland gebly en daar onder die invloed van Caspar David Friedrich gestaan het. Thomas Fearnly (1802–1842) was een van die eerste inheemse landskapskilders. Die laat-Romantiese periode was deur 'n konsentrasie op die volkslewe, die Nordiese geskiedenis en mitologie gekenmerk. Skilders van landskappe en persone soos Hans Gude (1825–1903), Johan Fredrik Eckersberg (1822–1870), Adolph Tidemand (1814–1876) en Christian Krogh (1852–1925) is onder meer deur die Düsseldorfse Akademie in Duitsland beïnvloed. Die Franse skilderkuns het veral met sy impressionistiese stromings inspirasie vir Noorse skilders soos Fritz Thaulow (1847–1906) en Gerhard Munthe (1849–1929) gelewer. Die impressionisme is opgevolg deur die [[Art Nouveau]]-kuns met [[Edvard Munch]] (1863–1944) as een van sy bekendste Noorse verteenwoordigers. Die karikaturis Olaf Gulbransson (1873–1958) het die kenmerkende grafiese styl van die satiriese Duitse tydskrif ''Simplicissimus'' ontwikkel, tog het ander nie-figuratiewe kunsstromings in die eerste helfte van die 20ste eeu soos die kubisme of konstruktiwisme min aandag in Noorse kunstenaarskringe gekry. Eers in die 1950's het hulle hul invloed in die dikwels melancholiese Noorse landskapskilderkuns laat geld. Sedert die 1970's het die beeldende kuns in Noorweë sy inspirasies ten opsigte van vorm en inhoud uit die veelvuldige internasionale kunsstromings gekry, alhoewel Noorse kunstenaars steeds weer op onderwerpe konsentreer wat die plaaslike natuur bied. === Sport === [[Lêer:Marit Bjørgen Holmenkollen 2011 001.jpg|duimnael|links|Die Noorse skiër [[Marit Bjørgen]] is met 15 medaljes die suksesvolste deelnemer aan [[Olimpiese Winterspele]] nog]] [[Lêer:Carlsen Magnus (30238051906).jpg|duimnael|Die Noorse skaakspeler [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen]] Sport vorm 'n belangrike deel in die Noorse kultuur, en gewilde sportsoorte sluit in [[sokker]], [[handbal]], [[tweekamp]], [[heg-en-steg-ski]], [[skansspring]], [[langbaanskaats]], en, in 'n minder mate, [[yshokkie]]. Sokker is in Noorweë die gewildste sportsoort in terme van aktiewe deelname. Volgens 'n 2014–2015-opname was sokker ver agter tweekamp en heg-en-steg-ski wat die gewildheid onder toeskouers betref.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2015/04/10/sport/langrenn/fotball/norsk_idrett/petter_northug/38629571/ |title=Knock-out fra Northug & co. |publisher=Dagbladet|date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> Yshokkie is die belangrikste binnesport.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/stor-interesse-for-ishockey-1.10984731 |title=Stor interesse for ishockey |publisher=[[NRK]] |date=13 April 2013 |accessdate=11 Junie 2016}}</ref> Die Noorse nasionale vrouehandbalspan het verskeie titels ingepalm, waaronder twee Olimpiese goue medaljes (in [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] en [[Olimpiese Somerspele 2012|2012]]), drie wêreldbekertoernooie (in 1999, 2011 en 2015), asook ses Europese kampioenskappe (in 1998, 2004, 2006, 2008, 2010 en 2014). In sokker het die nasionale vrouespan die wêreldbekertoernooi in 1995 en die Olimpiese Sokkertoernooi in 2000 gewen. Die vrouespan het ook twee [[UEFA]] Europese vrouekampioenskappe ingepalm (in 1987 en 1993). Die [[Noorse nasionale sokkerspan|Noorse nasionale manssokkerspan]] het reeds vier keer aan die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|1938]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026]]), asook een keer aan die [[UEFA Europa-beker]] (in 2000). Die beste FIFA-rang wat Noorweë behaal het, is tweede, 'n plek wat hulle twee keer bereik het, in 1993 en in 1995.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |title=FIFA/Coca-Cola World Ranking |publisher=[[FIFA]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=19 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219142916/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |archive-date=19 Februarie 2015 |url-status=dead}}</ref> Tydens die Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 het die mansspan vir die eerste keer die kwarteindstryd gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvge7299ygwo |title=Artificial turf & coaching revolution – how Norway shaped golden generation |publisher=[[BBC]] |author=Ciaran Varley |date=11 Julie 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> In vrouesokker vaar Noorweë nog beter en hulle het die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995]] in Swede beklink. Bekende Noorse spelers in die [[Nasionale Voetballiga]] sluit in [[Halvor Hagen]], [[Bill Irgens]], [[Leif Olve Dolonen Larsen]], [[Mike Mock]] en [[Jan Stenerud]].<ref>{{en}} {{cite book |author=John Grasso |title=Historical Dictionary of Football |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_m3s0 |publisher=Scarecrow Press |year=2013 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_m3s0/page/490 490] |isbn=978-0-8108-7857-0}}</ref> [[Bandy]] is 'n tradisionele sport in Noorweë en die land is een van die vier stigters van die [[Vereniging van Internasionale Bandy]]. In terme van gelisensieerde atlete is dit die tweede belangrikste wintersport in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |title=Bandy destined for the Olympic Winter Games! |accessdate=17 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017132109/http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=dead}}</ref> Teen Januarie 2018 het die nasionale mansspane een silwer- en bronsmedalje elk verower, terwyl die nasionale vrouespan vyf bronsmedaljes tydens wêreldbekertoernooie ingepalm het. Noorweë se eerste deelname was tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] en sedertdien het die land atlete vir al die [[Olimpiese Spele]] gestuur, behalwe vir die min bemarkte [[Olimpiese Somerspele 1904]] en die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]] wat deur [[Weste]]rse lande geboikot is. Noorweë voer die algehele medaljetabel by die [[Olimpiese Winterspele]] met 'n goeie voorsprong aan. Noorweë het al twee keer Olimpiese Spele gehuisves: Die [[Olimpiese Winterspele 1952]] in Oslo en die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]]. Dit het ook die Olimpiese Jeugwinterspele 2016 in Lillehammer aangebied en sodoende die eerste land geword wat beide die Winterspele en Jeugwinterspele gehuisves het. Noorweë se nasionale vrouespan in [[strandvlugbal]] het aan die CEV Strandvlugbal Kontinentale Beker 2018–2020 deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fivb.com/en/about/news/continental-cup-finals-start-in-africa?id=94414 |title=Continental Cup Finals start in Africa |publisher=[[Fédération Internationale de Volleyball]] |date=22 Junie 2021 |accessdate=7 Augustus 2021}}</ref> [[Skaak]] het sterk in gewildheid toegeneem in Noorweë. Die Noorse [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.nrk.no/sport/carlsen-er-verdensmester_-_-jeg-er-lykkelig-og-lettet-1.12060026 |title=Carlsen er verdensmester – Jeg er lykkelig og lettet |publisher=[[NRK]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> == Letterkunde == 'n Selfstandige Noorse letterkunde het eers met die nasionale onafhanklikheidsbeweging vanaf 1814 begin ontwikkel sodat die vroeë literêre lewe as deel van 'n gemeenskaplike Skandinawiese letterkunde beskou moet word. === Die Noors-Yslandse periode (tussen omstreeks 800 en 1400) === Wetenskaplikes het hul kennis oor die vroeë Wiking-beskawing onder meer aan Yslandse skrywers te danke wat in die 12de en 13de eeu begin het om die mondelinge tradisies neer te skryf. Die wêreld van Nordiese godhede en helde is die hoofonderwerp van die Edda, die oudste literêre werk van Noorweë. In die 13de eeu het skalde (afgelei van die Yslandse ''skáld'' "digter") Wiking-ideale soos verwantskap, heldedom, eer, eerlikheid en deug, wat aanvanklik in eenvoudige stafryme van rune-inskrifte behandel is, in 'n meer ingewikkelde literêre styl verheerlik. Rondtrekkende sangers het tydens die lang Skandinawiese winters veral die hoofse publiek met hul heldesange oor legendes, historiese gebeurtenisse, heldedade, veldslae en deugsame krygers vermaak. Die eerste bekende Noorse skald uit die eerste helfte van die 9de eeu was Bragi Boddason. Later was die skaldedigkuns hoofsaaklik tot Ysland beperk. Ook die Nordiese sagas, vroeë Skandinawiese prosawerke, het ondanks hulle Noorse wortels in Ysland ontstaan, soos byvoorbeeld Snorri Sturluson se Kroniek van die Noorse konings uit die 13de eeu. Die religieuse en hoofse literatuur van die Middeleeuse Europese – vertalings van preke, legendes rondom heiliges en heldedigte oor Koning Artus, [[Karel die Grote]] en Theoderik die Grote – is ook in Noorweë oorgeneem. Die sogenaamde Koningsspieël, 'n didaktiese afhandeling oor sedes en moraal wat in versvorm gegiet is, was 'n belangrike inheemse literêre werk. Daarnaas het ballades vanaf die 13de eeu 'n beduidende rol in Noorweë se literêre lewe begin speel. === Die Noors-Deense periode (tussen omstreeks 1400 en 1814) === [[Lêer:Norske Selskab Eilif Peterssen.jpg|duimnael|Die Noorse Geselskap, skildery deur Eilif Peterssen in 1892]] In die tydperk van die Kalmarunie het die Oud-Nordiese literatuur sy hoogtepunt al lank oorskry, en eers met die Reformasie was daar weer 'n oplewing in die produksie van literêre tekste. Aangesien Noorweë tot 1643 nie oor 'n eie drukkery beskik het nie, is hoofsaaklik Deense boeke van Kopenhaagse uitgewers ingevoer. Die Deense taal, wat uiteindelik ook ampstaalstatus in Noorweë gekry het, het 'n oorheersende invloed op die Noorse letterkunde uitgeoefen. Die 16de eeuse humanisme het Noorse skrywers soos Absalon Pederssøn Beyer en Peder Claussøn Friis geïnspireer. Friis het met sy vertaling van Snorri Sturluson se ''Heimskringla''-saga uiting aan patriotiese gevoelens gegee, en in 1739 het die geestelike Petter Dass met sy werk ''Norlands Trompet'' ("Die Trompet van die Noordland") sy belewenis van die landskap van Noord-Noorweë in versvorm uitgedruk. Die Noorse letterkunde het veral in die 18de eeu begin om sy eie identiteit en uniekheid uit te druk. By hierdie ontwikkeling het die Noors-gebore Deense skrywer Ludvig Baron von Holberg sentraal gestaan. Op sy reise deur Europese lande is hy deur die Franse [[rasionalisme]] en Engelse deïsme beïnvloed, en hy het begin om hierdie ideeë in sy literatuur in te werk. Holberg se werke het historiese afhandelings, satiriese digkuns en morele opstelle ingesluit, alhoewel hy veral met sy tydlose realistiese komedies bekendheid verwerf het wat nog steeds in Noorse en Deense teaters opgevoer word. Ander bekende skrywers in hierdie periode sluit Holberg se literêre opvolger, Johan Herman Wessel, die digters Christian Braunman Tullin en Johan Nordahl Brun en die kritiese essayis Claus Fasting in. 'n Spesifieke nasionale Noorse literatuur het in 1772 met die stigting van die Noorse Geselskap (''Det Norske Selskab''), 'n vereniging van klassisistiese digters, gestalte gekry. === Die 19de eeu === [[Lêer:Ibsen-Dresden01.jpg|duimnael|[[Henrik Ibsen]] (1828–1906)]] As gevolg van die Napoleontiese Oorloë is Noorweë se politieke bande met Denemarke in 1814 verbreek, maar ook in die nuwe alliansie met Swede, wat voorsiening vir selfregering gemaak het, is die kulturele bande met Denemarke steeds gehandhaaf. Tegelykertyd het die nasionale beweging van Noorweë vir die ontwikkeling van 'n selfstandige Noorse literatuur gepleit wat onder meer in die romantiese stylperiode verwesenlik is. Die beduidendste romantiese digter in Noorweë was Henrik Arnold Wergeland, wat as uitgewer en opvoedkundige ten gunste van 'n selfstandige Noorse literêre tradisie was wat die ou bande met Denemarke sou vervang. In die opkomende sogenaamde Noorse kultuurstryd was daar egter ook voorstanders van 'n voortgesette kulturele unie met Denemarke, soos die digter Johan Sebastian Welhaven. Die romanties-nasionalistiese stroming in die letterkunde het met digters soos Peter Christian Asbjørnsen en Jørgen Moe ondr meer die literêre skatte van die volksdigkuns, wat tot dusver net mondeling oorlewer is, herontdek en in geskrewe vorm versamel. Die taalkundige Ivar Aasen het met die wetenskaplike navorsing ten opsigte van Noorse dialekte begin, terwyl die joernalis Aasmund Olafsson Vinje in sy nasionaal-romantiese werke Noors as 'n literêre taal gevestig het. 'n Selfstandige Noorse geskiedskrywing het met Peter Andreas Munch 'n aanvang geneem. Met die literêre realisme het Noorweë skrywers van wêreldfaam voortgebring. Die roman ''Amtmandens døttre'' van Camilla Collett was in die jare 1854 en 1855 net die begin van 'n ontwikkeling wat met die dramatikus [[Henrik Ibsen]], die politieke skrywer [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Jonas Lie]] (wat later deur die impressionisme beïnvloed is, 1833–1908) en [[Alexander Kielland]] (1849–1906) sy hoogtepunt bereik het. Verskeie van Ibsen se werke het deel van die wêreldliteratuur geword. Die naturalisme, landelike lewe en volkstradisies het in die werke van skrywers soos Amalie Skram en Arne Garborg neerslag gevind. In die laaste dekade van die 19de eeu is baie Noorse skrywers deur die nuwe romantiek beïnvloed. Die bekendste outeur in hierdie periode was [[Knut Hamsun]]. Sy eensame romanhelde voel dikwels aangetrokke tot die natuur en die irrasionele. === Die 20ste eeu === [[Lêer:Jo Nesbø.JPG|duimnael|Die musikus en misdaadskrywer [[Jo Nesbø]] (* 1960)]] [[Lêer:Store norske leksikon 2.jpg|duimnael|Die elektroniese uitgawe van die Groot Noorse Leksikon (''Store Norske Leksikon, SNL'')]] Ná die einde van die politieke unie met Swede in 1905 het die realistiese styl weer 'n oplewing beleef, en Noorse skrywers het hulle op maatskaplike vraagstukke begin konsentreer. Olav Duun het met sy omvattende epiese roman ''Juvikfolke'', wat ses boekdele behels, 'n boeiende verhaal oor die landelike lewe en die geskiedenis van 'n familie geskep. Johan Bojer het in sy werke die morele kwessies van 'n moderne nywerheidsmaatskappy behandel, terwyl Johan Petter Falkberget hom op die probleme van mynwerkers toegespits het. Met Sigrid Undset (1882–1949) het 'n nuwe skryweres van wêreldfaam op die literêre toneel verskyn. Met haar trilogie ''Kristin Lavransdatter'' (1920–1922), wat in die tradisie van Oud-Yslandse sagas geskryf is en in die Middeleeuse Noorweë afspeel, het sy in 1928 die Nobelprys vir Letterkunde verower. Naas Undset het ook ander realistiese skrywers soos Olav Dunn (1876–1939) en Johan Folkberget (1879–1967) dikwels etiese probleme teen 'n historiese agtergrond behandel. Die politieke spannings in die tydperk tussen die wêreldoorloë is onder meer in die werke van Nordahl Grieg weerspieël. Net soos Grieg het ook die digter Arnulf Øverland in sy liriek die Duitse besetting van Noorweë tydens die Tweede Wêreldoorlog gekritiseer. Die oorlog en die besettingstyd het ook ná 1945 'n sentrale in die literêre lewe gespeel en is onder meer in die romans van Odd Bang-Hansen en Kåre Holt verwerk. Algemene kritiek op die maatskappy het die romans en liriek van Jens Ingvald Bjørneboe oorheers, terwyl die prosa van skrywers soos Johan Borgen sterk deur eksistensialistiese tendense beïnvloed is. Die kwessie van goed en kwaad het in die psigologiese romans van Åge Rønning sentraal gestaan. Net soos Sweedse outeurs het ook Noorse skrywers soos Karin Fossum, Anne Holt, [[Tom Egeland]] en [[Jo Nesbø]] met hul rillers en [[misdaadroman]]s internasionale sukses behaal. Ook Jostein Gaarder het met sy filosofiese roman ''Sofies verden'' (1991), wat vir jonger lesers bedoel was, 'n internasionale blitsverkoper geskryf. Ander belangrike eietydse skrywers sluit Jan Kjærstad en die dramatikus Jon Fosse in. === Noorweë se literêre stelsel === Noorweë het 'n unieke literêre stelsel ter bevordering van Noorse literatuur, skrywers en die uitgewersbedryf. Dit baseer op voorgeskrewe pryse vir boeke, die aankoop van honderde eksemplare van bepaalde nuwe titels, die vrystelling van boeke van belasting op toegevoegde waarde (BTW) en kollektiewe ooreenkomste tussen regtehouers. Die program was die sleutelfaktor vir die vestiging van 'n veelsydige en dinamiese boekmark in Noorweë.<ref>{{en}} [https://www.norway2019.com/en/literature/literary-system ''www.norway2019.com: Literary system. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref><ref>{{no}} [https://forleggerforeningen.no/the-norwegian-literary-system/ ''Den Norske Forleggerforening: The Norwegian Literary System. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref> ; Aankoopprogram Die Noorse aankoopprogram vir boeke word deur die staat befonds en deur die Noorse Kunsteraad geadministreer. Jaarliks word tussen 550 en 1&nbsp;500 eksemplare van sowat 600 nuwe boektitels aangekoop en aan biblioteke dwarsoor die land beskikbaar gestel. Die program se hoofdoelwitte is die bevordering van Noorse boekpublikasies, die versekering van toegang tot nuwe werke vir die algemene leserspubliek en die verskaffing van hoër inkomstes aan skrywers. Die program is in die 1960's as 'n aankoopstelsel vir Noorse fiksie vir volwassenes geloods en is reeds kort daarna uitgebrei om ook literatuur vir kinders en jeugdiges in te sluit. So is ook skoolbiblioteke van nuwe boektitels voorsien. Die program was 'n groot sukses en het bygedra tot hoër produksie- en oplaagsyfers. Die aankoopprogram is intussen verder uitgebrei na vertaalde fiksie en nie-fiksie, Noorse nie-fiksie vir volwassenes, Noorse nie-fiksie vir kinders en jeugdiges en grafiese romans. ; Voorgeskrewe boekpryse en vrystelling van BTW Die voorgeskrewe vaste boekprys vir elke nuwe titel mag deur die uitgewery vasgestel word. Boekwinkels en ander kleinhandelondernemings mag tot 1 Mei van die volgende jaar 'n afslag van maksimaal 12,5 persent aan klante aanbied. Deur boeke orals in Noorweë teen meer of min dieselfde prys te verkoop word skrywers en uitgewers van 'n stabiele grondslag vir hul finansiële beplanning voorsien. Die vrystelling van BTW maak boeke vir lesers meer bekostigbaar en verseker toegang tot literatuur vir almal. ; Kollektiewe ooreenkomste Kollektiewe ooreenkomste, wat tussen die Vereniging van Noorse Uitgewers aan die een en die belange-organisasies van skrywers, illustreerders en vertalers aan die ander kant gesluit is, verseker vir alle partye, wat regte in die publikasieproses hou, 'n billike deel van die inkomste. === Ander programme ter bevordering van Noorse literatuur === Die Noorse Kunsteraad stel beurse beskikbaar vir talentvolle en belowende skrywers asook finansiële steun vir projekte en produksies. Die uitvoer van Noorse literatuur word deur 'n ander liggaam, ''NORLA – Norwegian Literature Abroad'', deur aktiewe bemarking en subsidies vir vertalings bevorder. NORLA is in 1978 gestig en het in die tydperk tot 2004 die vertaling van nagenoeg 5&nbsp;200 Noorse boektitels in 65 tale finansieel gesteun. NORLA se werksaamhede word deur die Noorse Departement van Kultuur befonds. Die grootste kulturele inisiatief in die buiteland ooit sal Noorweë se deelname as eregas aan die Frankfurtse Boekebeurs van 2019 wees. Aktiwiteite in hierdie verband word eweneens deur NORLA gekoördineer. In samewerking met die regtehouers onderhou NORLA ook 'n webtuiste wat inligting oor Noorse boekpublikasies in Engels bied, ''https://booksfromnorway.com/''. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Norway|title=Norway|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Augustus 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|title=Norway|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=28 Augustus 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Norway|Noorweë}} * {{en}} {{Wikivoyage|Norway|Noorweë}} * {{no}} [https://www.norge.no/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.norway.org.za/ Noorse Ambassade in Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.norway.no/ Algemene inligting oor Noorweë] * {{en}} [http://www.environment.no/ State of the Environment Norway] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Noorweë}} | Noord = [[Noorse See]] • [[Svalbard]] | Noordoos = [[Barentssee]] • [[Franz Josef-land]] | Oos = [[Barentssee]] • {{vlagland|Rusland}} | Suidoos = {{vlagland|Swede}} • {{vlagland|Finland}} • {{vlagland|Rusland}} | Suid = [[Skagerrak]] • {{vlagland|Denemarke}} • {{vlagland|Swede}} | Suidwes = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} • [[Noordsee]] | Wes = {{vlagland|Faroëreilande}} • [[Jan Mayen]] • [[Noordsee]] | Noordwes = {{vlagland|Groenland}} • {{vlagland|Ysland}} • [[Noorse See]] }} {{EVA}} {{Lande van Europa}} {{NAVO-lande}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Noorweë| ]] [[Kategorie:Skandinawië]] 61hhqq7sx1b4humrchehw87hy1djytj 2963406 2963367 2026-08-28T21:45:24Z SpesBona 2720 + Kongesangen 2963406 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Noorweë |volle_naam = <small>''Kongeriket Norge'' ([[Bokmål]])<br />''Kongeriket Noreg'' ([[Nynorsk]])<br />''Norgga gonagasriika'' ([[Noord-Samies]])<br />''Vuona gånågisrijkka'' ([[Lule-Samies]])<br />''Nöörjen gånkarïjhke'' ([[Suid-Samies]])</small> |algemene_naam = Noorweë |beeld_vlag = Flag of Norway.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of Norway.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Norway.svg |leuse = <br />''Alt for Norge / Noreg''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Alles vir Noorweë")''</small><br />'''Eidsvoll-gelofte (1814)''':<br />''Enig og tro til Dovre faller''<br />''Einig og tru til Dovre fell''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Verenig en lojal totdat die berge van Dovre verkrummel")''</small> |volkslied = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>''(Noors vir: "Ja, ons is lief vir hierdie land")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center><br />''Koninklike Volkslied: [[Kongesangen]]''<br /><small>''(Noors vir: "Koningslied")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Noors]] ([[Bokmål]] en [[Nynorsk]]) • [[Samies]] ([[Noord-Samies]], [[Lule-Samies]] en [[Suid-Samies]])<ref>{{no}} {{cite web |url=https://snl.no/språk_i_Norge |title=Språk i Norge – Store norske leksikon |date=22 Mei 2019 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-35-2007-2008-/id519923/sec4 |title=St.meld. nr. 35 (2007–2008) |publisher=Kultur- og kirkedepartementet |date=27 Junie 2008 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |hoofstad = [[Oslo]] {{Koördinate|59|56|N|10|41|O}} |latd = 59 |latm = 56 |latNS = N |longd = 10 |longm = 41 |longEW = O |grootste_stad = [[Oslo]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Haakon VIII]]<br />[[Jonas Gahr Støre]] |oppervlak_rang = 61^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 385&nbsp;207<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.kartverket.no/til-lands/fakta-om-norge |title=Arealstatistics for Norway 2019 |publisher=Kartverket, mapping directory for Norway |date=20 Desember 2019 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |oppervlakmi² = 148&nbsp;729 |persent_water = 5,32 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 5&nbsp;636&nbsp;904<ref name="ssbf">{{no}} {{cite web |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning |title=Population, 2026-08-19 |publisher=Statistiek Noorweë |date=19 Augustus 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2026 |bevolking_rang = 116^de |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 14,6 |bevolkingsdigtheidmi² = 37,9 |bevolkingsdigtheidrang = 224^ste |BBP_PPP = $630,509&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=142&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Norway |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 49^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $111&nbsp;405<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 5^de |BBP = $520,593&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 30^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $91&nbsp;984<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 6^de |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Vereniging<br />• Ou Noorse Koninkryk<br />• [[Kalmarunie]]<br />• Denemarke-Noorweë<br />• Noorse Herstigting<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/ |title=The Re-establishing of a Norwegian State |publisher=regjeringen.no |date=5 Julie 2020 |accessdate=5 Julie 2020}}</ref><br />• Eerste grondwet<br />• Swede-Noorweë<br />• Opskorting van Unie met Swede |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[872]]<br />[[1263]]<br />[[1397]]–[[1523]]<br />[[1524]]–[[1814]]<br />[[25 Februarie]] [[1814]]<br />[[17 Mei]] [[1814]]<br />[[1814]]–[[1905]]<br />[[7 Junie]] [[1905]] |MOI = {{wins}} 0,970<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |MOI_rang = 2^de |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 23,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2025 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Noorse kroon|Kroon]] |geldeenheid_kode = NOK |land_kode = NO |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+01]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+02]] |internet_domein = [[.no]] |skakelkode = 47 |voetskrif = }} '''Noorweë''' ([[Bokmål]]: ''Norge'', {{Audio|No-Norge.oga|luister}}; [[Nynorsk]]: ''Noreg'', {{Audio|No-Noreg.oga|luister}}; [[Noord-Samies]]: ''Norga''; [[Lule-Samies]]: ''Vuodna''; [[Suid-Samies]]: ''Nöörje''), amptelik die '''Koninkryk Noorweë''' (Bokmål: ''Kongeriket Norge''; Nynorsk: ''Kongeriket Noreg''; Noord-Samies: ''Norgga gonagasriika''; Lule-Samies: ''Vuona gånågisrijkka''; Suid-Samies: ''Nöörjen gånkarïjhke''), is 'n [[Noord-Europa|Noord-Europese]] land. Dit is in die weste van die [[Skandinawiese Skiereiland]] geleë en strek oor 'n afstand van meer as 1&nbsp;600 kilometer van die Noordkaap na Lindesnes in die suide. Dit grens in die Arktiese noorde aan die [[Rusland|Russiese Federasie]] en [[Finland]], en vanaf [[Lapland]] in die noorde tot by die [[Skagerrak]] in die suide aan [[Swede]]. [[Lêer:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|duimnael|links|'n Satellietbeeld van die vastelandse Noorweë in die winter van 2003]] By sy wydste punt strek die land oor 'n afstand van sowat 430 kilometer in wes-oostelike rigting, terwyl die Arktiese hawestad [[Narvik]] slegs agt kilometer van die Sweedse grens af lê. Sowat 'n derde van die land lê binne die Noordpoolsirkel, maar trek in klimatiese opsig voordeel uit die warm [[Golfstroom]] se matigende effek: Die seehawens van die Arktiese kuslyn soos [[Hammerfest]] en Kirkenes bly in die meeste winters ysvry. Noorweë is die sesde grootste land in Europa, maar ook een van sy ylbevolkstes met slegs 14 inwoners per vierkante kilometer. Die bevolking is oneweredig oor die land versprei, met groot konsentrasies in die kusgebiede van Suid- en Wes-Noorweë. Die hoofstad van Noorweë is [[Oslo]]. Ander belangrike stede is [[Bergen]], [[Trondheim]] en [[Stavanger]]. Hierdie vier stedelike sentra behels sowat 'n kwart van die Noorse bevolking, terwyl groot dele van die sentrale berggebiede en die noordelike landsdele ongerep en byna onbewoon is. Noorweë is 'n [[grondwetlike monargie]]. Die huidige koning is [[Haakon VIII]] en die eerste minister is [[Jonas Gahr Støre]]. Noorweë was 'n selfstandige koninkryk van die 9de eeu tot 1397, waarna dit in die [[Kalmarunie|Unie van Kalmar]] opgeneem is saam met [[Denemarke]] en Swede. Toe Swede in 1521 die Unie verlaat het, het Noorweë 'n provinsie van Denemarke geword. Dit het onder Deense gesag gebly tot dit in 1814 in Sweedse hande oorgegaan het. Noorweë het daarmee 'n eie grondwet en meer selfbestuur gekry. In 1905 het Noorweë weer 'n onafhanklike staat met koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] as staatshoof geword. In teenstelling met sy buurlande Swede en Finland het Noorweë nie by die [[Europese Unie]] aangesluit nie, maar is nogtans 'n lidstaat van die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (NAVO). Die samewerking met ander [[Skandinawië|Skandinawiese]] lande in die [[Nordiese Raad]] is veral op sosiale welvaart en opvoeding gemik. Noorweë se geskiedenis en tradisionele bedrywe weerspieël sy verbintenis met die see. Sowat 1&nbsp;000 jaar gelede het [[Wikings|Wiking]]-seevaarders uit Noorweë die noordelike oseane verken en nedersettings langs die kuslyne van Brittanje, [[Ysland]], [[Groenland]] en selfs [[Noord-Amerika]] gestig. Vissery, skeepsbou en skeepvaart het sindsdien 'n belangrike ekonomiese rol gespeel, en die land beskik nog steeds oor 'n groot handelsvloot. Volgens die [[Menslike Ontwikkelingsindeks]] (MOI), wat jaarliks deur die [[Verenigde Nasies]] se Ontwikkelingsprogram uitgegee word, behoort Noorweë tot die lande met die hoogste lewenskwaliteit.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |title=Facts about Norway |publisher=gonorway.com |accessdate=19 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219191310/http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |archive-date=19 Desember 2007}}</ref> == Etimologie == [[Lêer:Ohthere.jpg|duimnael|links|Eerste stel van Ohthere se Oudengelse rekening, wat vertaal as: "Ohthere het aan sy heer koning Ælfrede gesê dat hy noord van alle Noorweërs woon"]] [[Lêer:Nordkap um Mitternacht.jpg|duimnael|Noorweë se Noordkaap is die noordelikste punt van Europa]] [[Lêer:Nicolò Zeno, Girolamo Ruscelli. Septenirionalivm Partivm Nova Tabvla. ca.1599.jpg|duimnael|'n [[Ysland]]se kaart van [[Noord-Europa]] uit die jaar 1599]] Na die seeroete vanaf Karmøy en verder noordwaarts is vroeër verwys as ''Norðrvegr'' of "Roete na die Noorde". Hierdie benaming, wat oorspronklik deur Gote en [[Dene]] gebruik is, het net soos ''Vestrvegr'', ''Austrvegr'' of ''Suðrvegr'' geleidelik tot 'n geografiese naam vir die gebied ontwikkel wat ook in tale soos [[Engels]], [[Duits]] en [[Frans]] gebruik is om na die Wes-Skandinawiese land te verwys. Op 'n later tydstip is die skeepsroete se naam gebruik om na die land te verwys wat aan die oostelike kant geleë was. Dit is nie presies bekend wanneer ''Østlandet'' gebruik is om na die land langs die ''Norðrvegr'' te verwys nie, aangesien hierdie gebied in die 12de eeu meestal aan die Deense konings belastingpligtig was. In Ottar se verslag vir die Engelse koning [[Alfred die Grote|Alfred]], wat omtrent 880 geskryf is, word die terme ''Norðweg'' en ''Norðmannaland'' gebruik.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |title=Nomino 6:6 |work=Nomino |publisher=[[NRK]] |date=4 Oktober 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |title=Sår tvil om Norges opphav |publisher=Forskning.no for Universitetet i Agder |date=29 Februarie 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Dagfinn Skre |title=Rulership in 1st to 14th century Scandinavia |publisher=De Gruyter |date=2020 |pages=3, 5–10 |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/23221 |hdl=20.500.12657/23221 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref> Die rune-inskrifte op een van die Deense Jelling-stene, wat omstreeks 980 ontstaan het, gebruik die akkusatief ''Nuruiak'' wat van die nominatief ''Norvegh'' afgelei is. [[Middeleeue|Middeleeuse]] Yslandse handskrifte verwys na die land as ''Noreg(h)r'' of ''Norveg(h)r''. In die 14de eeu is die naam saamgetrek tot die nominatief-vorms ''Noreg(h)e'', ''Norig(h)e'' en ''Norg(h)e''. Ná hierdie eeu het nominatiewe soos ''Norie'' en ''Nories'' ontstaan waarby die ''i'' as 'n j-klank uitgespreek is (soos in die huidige Sweedse benaming vir Noorweë). Vanaf 1450 kom die variant ''Noreg(h)'' nog skaars voor, terwyl ''Norg(h)e'' ál meer gebruiklik raak, as 'n gevolg van die nasionale gemeenskap [[Denemarke-Noorweë]] en dus die invloed van die [[Deens]]e taal. Ivar Aasen het die dialektiese vorm ''Norig'' gebruik toe hy in die 19de eeu die Noorse skryftaalvariant [[Nynorsk|Landsmål]] geskep het. In 1917 het die variante ''Norig'' en ''Noreg'' gelyke status in Landsmål gekry, maar met die spellingshervorming van 1938 het ''Noreg'' die eenheidsvorm in [[Nynorsk]] geword. In [[Bokmål]] en Riksmål was ''Norge'' steeds die enigste woordvorm. == Geografie == === Geologie === [[Lêer:Trollryggen and Trollveggen from Litlefjellet, 2013 June.jpg|duimnael|Die hoogste vertikale rotswand in Europa, Trollveggen en Trollryggen oor die rivier Rauma in die vallei van Romsdalen]] Die landmassa van Noorweë is in geologiese opsig baie oud – die bergreekse van die land is reeds meer as 400 miljoen miljoen jaar gelede, teen die einde van die geologiese Siluur- en die begin van die Devoon-tydperk, aan die westelike kant van die Baltiese Skild gevorm. Hierdie bergvorming of orogonese het deel uitgemaak van die Kaledoniese bergvorming wat na die Latynse naam vir sy uitgangspunt [[Skotland]] (''Caledonia'') vernoem is.<ref>{{de}} Galli, Max en Johannes Holzleiter: ''Norwegen''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 18</ref> Die [[Skandinawiese bergreeks]] loop oor 'n afstand van byna 1&nbsp;700 kilometer deur die land, en tussen Kaap Lindesnes teen die 57ste noordelike breedtegraad in die suide tot by die Noordkaap teen die 71ste [[breedtegraad]] in die noorde is die grootste deel van hierdie bergreeks op Noorse gebied geleë – waaronder die hoogste bergspitse in Noord-Europa: Galdhøppigen (2&nbsp;469 meter bo [[seevlak]]) en Glittertind (2&nbsp;465 meter) in die Jotunheimenreeks en Snøhetta (2&nbsp;286 meter) in die Dovrefjell. Sowat die helfte van Noorweë se oppervlakte is gebiede met 'n hoogte van meer as 500 meter bo seevlak, en sowat 'n kwart van die land is selfs teen 'n hoogte van meer as 1&nbsp;000 meter geleë. === Landskapsvorme === [[Lêer:Utsiktgald2.jpg|duimnael|Die berglandskap van die Nasionale Jotunheimenpark]] [[Lêer:Terrain of Norway with red snow.jpg|duimnael|Hierdie satellietfoto van Suid-Noorweë met vals kleure ([[sneeu]] word in rooi vertoon) verduidelik die topografiese struktuur van die land. Die [[Sognefjord|Sogne-]] en Hardangerfjord is duidelik sigbaar aan die linkerkant van die beeld]] Noorweë is 'n ruwe, bergagtige land, en sy klimaat en topografie, wat die lewe in baie gebiede steeds moeilik gemaak en eeue lank ook die oorsaak van honger en armoede was. Dit bemoeilik nog steeds kommunikasie en vervoer. Die landskap van Noorweë word deur golwende plato's, die sogenaamde ''vidda'', met 'n gemiddelde hoogte van 300 tot 900 meter bo seevlak oorheers, alhoewel sommige bergspitse tot hoogtes van tussen 1&nbsp;500 en 2&nbsp;500 meter rys, veral in die gebied tussen Oslo, Bergen en Trondheim. Die pieke in Noord-Noorweë bereik daarenteen net hoogtes van minder as 2&nbsp;000 meter. Die hoogste berggebiede, soos byvoorbeeld die [[Jotunheimen]] bo-oor die [[Sognefjord]], is met permanente ysvelde bedek. Die Noorse bergreekse het gedurende die laaste 400 miljoen jaar in drie verskillende periodes van bergvoming ontstaan en bevat gesteentes uit die vroegste geologiese tydperke. Tydens die bergvorming is ook vulkaniese materiaal by die gesteentes gevoeg wat veral uit groot hoeveelhede graniet en gneiss bestaan. Hierdie gesteentes bevat Noorweë se mineraalrykdomme. Daar is min lae vlaktes in die land, alhoewel in die ooste diep riviervalleie in die ''viddas'' ingesny het. Die riviere vloei na die laer geleë gebiede van Suidoos-Noorweë. Gedurende die glasiale periodes van die [[Ystydperk]] was die hele gebied van Noorweë met die groot noordelike yskap bedek. Toe die ys sowat 10&nbsp;000 jaar gelede afgesmelt het, het dit groot afsettings agtergelaat, die sogenaamde glasiale morenes waarvan die Raa-morenes in die omgewing van Oslo die bekendstes is. Gebiede met sanderige of gruiserige grond is gewoonlik bebos, terwyl die Noorse landbou die beter grond in ander streke vir akkerbou of veeteelt gebruik. === Die kusgebiede en eilande === Selfs as die fjorde nie ingereken word nie, strek Noorweë se kuslyn oor 'n lengte van 2&nbsp;650 kilometer – die fjorde se oewers vertiendubbel hierdie syfer sodat die Noorse kuslyn net so lank is as dié van [[Australië]]. Mits al sy eilande ingereken word, beloop die Noorse kuslyn selfs sowat 60&nbsp;000 kilometer. As Noorweë om Oslo geroteer sou word, sou die Noordkaap (die noordelikste punt van die land) by [[Rome]] geleë wees. Die kenmerkende kuslandskap het 'n sterk invloed op Noorweë se historiese ontwikkeling tot 'n seevaardersnasie uitgeoefen. Nou fjorde met steil rotswande aan weerskante, wat deur die glasiale yskap gevorm is, sny diep in die ''viddas'' van die Wes-Noorse kus in. Die Sognefjord is met 'n lengte van 203 kilometer en 'n wydte van minder as vyf kilometer die grootste van hierdie fjorde. Die smal strepies land langs die fjorde word vir landboudoeleindes gebruik, terwyl die hoër geleë berghange gedurende die somermaande as weivelde vir beeste en skape dien. Die plaaslike waters is belangrike visgronde. Langs die Noorse kus lê honderde eilande. Die Lofoten-eilande noord van die Arktiese of Noordpoolsirkel is die grootste argipel van hierdie eilandwêreld wat die vastelandse kusgebiede teen die sterk branders van die Noorse See beskerm. Veer- en vissersbote trek sodoende voordeel uit veilige waterweë langs die kuslyn. Die nabygeleë Arktiese [[Svalbard]]- en [[Jan Mayen]]-eilandgebiede val onder Noorweegse heerskappy en word sedert die 1920's as deel van die Noorweegse koninkryk beskou, terwyl die [[Bouvet-eiland]] in die Suid-Atlantiese Oseaan en die [[Peter I-Eiland]] in die Suidelike Stille Oseaan as Noorweegse besittings, wat nie deel is van die Noorweegse koninkryk is nie, gesien word. Noorweë maak verder ook aanspraak op [[Dronning Maud Land]] in [[Antarktika]]. Die [[steenkool]]myne in Svalbard word deur Noorweë en Rusland gemeenskaplik ontgin. Die seegebied bevat daarnaas [[ruolie]]- en [[gas]]velde, terwyl Jan Mayen ook as 'n belangrike basis vir die uitsaai van radioprogramme en weerkundige doeleindes gebruik word. Die klein eilandjies langs die Suid-Noorse kus word [[skeer|skere]] genoem. Hulle is die hoogste spitse van 'n kusplato wat tydens die koueperiodes van die Ystydperk deur die beweging van ysmassa's sy huidige gestalte gekry het en in die latere warmer periodes deur seewater oorstroom is. Slegs die hoogste spitse rys tans tot by sestig meter bo die seevlak. Net 'n klein gedeelte (sowat 2&nbsp;000) van die altesaam 150&nbsp;000 skere is bewoon. === Die fjorde === [[Lêer:Geirangerfjord Viewpoint (28013217443).jpg|duimnael|[[Geirangerfjord]]-uitsigplatform]] In die koue periode van die Pleistoseen, wat tussen twee en drie miljoen jaar lank voortgeduur en eers sowat 10&nbsp;000 jaar gelede geëindig het, het Noorweë onder 'n dik yslaag gelê. As gevolg van die swaartekrag het die gletsers se magtige ysmassa's stadig van die bergreekse na die see beweeg. Die bestaande V-vormige kerfdale was natuurlike paaie vir die ys en is deur die geweldige gewig van die gletsers, asook grint en rolstene, wat hulle meegevoer het, tot benede die seevlak tot U-vormige trogdale uitgegrawe. Vanweë die verskillende vloeisnelhede van die gletsers en hardheidsgrade van die gesteentes het elkeen van die valleie sy eie spesifieke karakter ontwikkel. By die vorming van die Sognefjord is 10&nbsp;000 kubieke meter se gesteente geërodeer.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 32</ref> Tydens die daaropvolgende warme periode het die yslaag grotendeels afgesmelt, en vanweë die groot watermassa's wat nou na die see begin stroom het, het die seevlak aansienlik gestyg en die trogdale begin oorstroom. Die vasteland, wat tydens die koue periode onder die gewig van die yslaag geswig het, het sedertdien begin rys. In sommige dele van Noorweë rys die land nog steeds sowat een sentimeter per jaar, terwyl die opheffing van die vasteland in die binneste gedeeltes van die fjorde tot enkele millimeter per jaar beperk bly. Die fjordbeddings lê gewoonlik dieper as die bodem van die see waarin hulle uitmond – die Sognefjord se bedding lê byvoorbeeld tot by 1&nbsp;308 meter benede seevlak. Die fjorde en die oop see word meestal deur 'n rotsskuinste, wat net 100 meter benede seevlak lê, van mekaar geskei. Die watertoeloop vanuit die see veroorsaak 'n hoë soutgehalte van die fjordwater wat egter na gelang van die afstand tot by die oop see steeds laer word. Hierdie verskynsel word onder meer deur die groot hoeveelhede soetwater veroorsaak wat na die fjord vloei sodra die sneeu in die lente begin smelt. === Die fjell-landskappe van Suid- en Sentraal-Noorweë === Suid- en Sentraal-Noorweë word deur uitgestrekte fjell-landskappe oorheers. Die Noorse term ''fjell'' verwys na 'n berg, rots of berglandskap, maar dui ook die verskillende hoogteliggings aan: Die algemene fjell is teen 'n hoogte van tussen 400 en 600 meter geleë, die platofjell tussen 700 en 1&nbsp;500 meter, en die hoogfjell rys tot by sowat 2&nbsp;500 meter. Die bekendste fjellgebiede en gewilde bestemmings vir voetslaners en bergklimmers is Sognefjell en Dovrefjell. == Klimaat == [[Lêer:Afternoon at Tennfjorden, Raftsundet, Hinnøya, Norway, 2015 September.jpg|duimnael|links|Herfskleure in September. Tennfjorden, eiland Hinnø (provinsie [[Nordland]])]] [[Lêer:Norway Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Noorweë volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Ondanks sy noordelike ligging word Noorweë as gevolg van die passaatwinde, wat vanuit die Amerikaanse vasteland oor die [[Atlantiese Oseaan]] waai, en die warm stromings wat noord van die ewenaar in rigting van die Noorse See vloei, deur 'n gematigde klimaat gekenmerk. Hier lei die hoek van die Noorse kuslyn en die oop baan in rigting van die [[Arktiese Oseaan]] gematigde lug- en watermassa's na die noordelike breedtegrade. Noorweë se klimaat en weerpatrone is baie wisselvallig, veral in die noordelike randgebiede van die gematigde klimaatsone. Die laagste temperatuur, wat ooit aangeteken is, was –51&nbsp;°C in Karasjok (Noord-Noorweë). Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is tussen sowat 8&nbsp;°C aan die weskus en benede vriespunt in die berggebiede – in die valleie van Oos-Noorweë daal die kwik dikwels tot –20&nbsp;°C. Januarie en Februarie is die koudste maande van die jaar, terwyl die hoogste temperature in die binneland in Julie aangeteken word. In die kus- en berggebiede word die warmste temperature van die jaar soms ietwat later aangeteken. Vanweë sy geografiese en topografiese kenmerke verskil Noorweë se klimaat duidelik van dié in ander Skandinawiese lande. Die hoë bergreekse wat die Noorse vasteland in twee helftes verdeel, beskerm groot dele van die Oos-Noorse binneland teen neerslae en skep ondanks die nabyheid van die see eerder kontinentale klimaattoestande. In sommige streke oos van die bergreekse word gemiddelde jaarlikse neerslae van minder as 300 millimeter aangeteken, terwyl die jaarlikse reënvalle langs die Noorse weskus tot by 3&nbsp;000 millimeter kan beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm ''www.norwegen.no: Klimaat''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607234406/http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm |date= 7 Junie 2007 }}</ref> Die belangrikste streke kry jaarliks reënvalle van tussen 500 en 1&nbsp;000 millimeter, en Julie en Augustus is die natste maande van die jaar. In die Noorse binneland word sowat 100 reëndae per jaar aangeteken, terwyl hierdie syfer langs die kus tot by 200 dae kan styg. Windsterktes en -rigtings varieer weens die snel bewegende fronte en lae- en hoëdrukgebiede sterk. Langs die kus en in die bergstreke word dikwels baie sterk winde aangeteken. == Geskiedenis == === Die Ystydperke === [[Lêer:Northern icesheet hg.png|duimnael|Die [[Gletser|vergletsering]] van die [[Noordelike Halfrond]] gedurende die laaste [[Ystydperk]]. Die magtige ysskilde het die seevlak met sowat 120 meter laat daal]] [[Lêer:Alta Felszeichnung Rentiere.jpg|duimnael|Prehistoriese rotstekeninge wat [[rendier]]e uitbeeld (Alta-museum, Noord-Noorweë)]] As gevolg van 'n globale afkoeling was die gemiddelde jaarlikse temperature in die gebied van die huidige Noorweë enkele honderdduisend jaar vroeër sowat 8&nbsp;°C laer as vandag, en gedurende hierdie langdurige [[Ystydperk]]e het magtige gletsers begin vorm. Navorsers neem aan dat die gletsers sowat 300&nbsp;000 jaar gelede hul maksimale uitbeiding bereik het, en destyds was Skandinawië onder 'n yslaag met 'n dikte van tot by 3&nbsp;000 meter begrawe.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 18</ref> Slegs op enkele plekke het die hoogste pieke bo die see van ys en sneeu verrys, en die geweldige yslaag het die Skandinawiese vasteland met sy groot gewig benede die seevlak begin druk wat destyds sowat 120 meter laer as vandag was. Die Noordsee was gedurende die Ystydperke 'n toendra sonder bome, en sy uitgestrekte gebied, wat deur groot riviere deurstroom is, het veral uit sanderige heidevelde en groot moerasgebiede bestaan. === Vroeë geskiedenis === Toe die groot ysdekke van die laaste glasiale Ystydperk op die Skandinawiese vasteland sowat 15&nbsp;000 jaar geleidelik begin smelt het, het die eerste mense na die gebied getrek, vermoedelik vanuit Denemarke en Swede of vanuit die [[Kola-skiereiland]]. Die swaar ysmassa's het die Noorse landskap ingrypend verander, en die seevlak langs die Noorse kuslyn was aanvanklik nog sowat 200 meter hoër geleë as vandag. Met die afsmelting van die yslaag het die seevlak begin styg, net soos die Skandinawiese landmassa. Die voorvaders van die huidige Noorse bevolking was sowat 10&nbsp;000 jaar gelede nog oorwegend jagters, en rendiervleis was hul [[stapelvoedsel]]. Argeoloë het die oudste sporevan 'n menslike nedersetting op 'n heuwel in die suidoostelike gewes Østfolds opgegrawe. Die heuwel was destyds waarskynlik nog 'n eiland voor die kus en net suid van die gletsertong af geleë. <ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/prehistoric/prehistoric.htm ''www.norwegen.no Noorweë – Geskiedenis: Die eerste Nore'']</ref> Daar is min bekend oor die oorsprong van die eerste Nore en hul roetes op pad na Noorweë, behalwe vir die feit dat hulle deur Østfold getrek het. Voorwerpe wat in die plaaslike vroeë nedersettings gevind is, lyk op dié wat in Suid-Swede en Denemarke opgegrawe is. Moontlik het mense op hul pad na Suidwes-Noorweë nog 'n ander roete deur die gebied wat vandag as die Noorsee-vasteland bekend staan gevolg. Die vroeë jagters het hulle in klein groepe in die land gevestig, en die belangrikste argeologiese spore van hul vroeë beskawing is steenwerktuie, kleipotte en rotsgravure en -tekeninge. Die laasgenoemdes is orals in Noorweë ontdek en beeld gewoonlik hul prooidiere uit – rendiere, elande, herte, bere en visse, alhoewel daar ook beelde van mense of bote geteken of ingegraveer is. Die gebied rondom die Oslofjord was die eerste waar mense in die tydperk tussen 4&nbsp;000 en 3&nbsp;000 v.C. begin het om na landbou oor te skakel. Argeologiese vondse, wat uit die Bronstydperk (1&nbsp;500 tot 500 v.C. dateer), getuig dan ook van 'n vroeë agrariese beskawing wat veral in die suide van die land uitgebrei het. In plaas van stene, bene en hout is werktuie nou meestal van brons vervaardig, akkers is met perde en ploeë bewerk, en skaapwol het huide as die belangrikste materiaal vir die klerevervaardiging vervang. Die bewoners van Noord-Noorweë was in hierdie periode nog steeds jagters wat hulle in groter nedersettings in die gewes Finnmark in dier uiterste noorde gevestig het. Brons- en glasvoorwepe asook wapens wat in die periode van die [[Romeinse Ryk]] (0–400 n.C.) vir begrafnisrituele gebruik is, verwys na die destydse handelsbetrekkinge met die beskawings van Suid-Europa. Die destydse bewoners van Noorweë het danksy die suidelike invloede ook hul eerste rune-alfabet ontwikkel. Argeologiese vondse dui daarop dat ook Noorweë deur die onstuimige tydperk van die Europese Volksverhuisings (400 tot 550) geraak is. Boereplase in kleiner gebiede toon dat die land destyds al relatief digbevolk en die kusgebiede onbebos was. Die plaaslike stamme het hulle met versterkings teen potensiële aanvallers beskerm: oorblyfsel van hierdie soort bouwerke is oor 'n afstand van 50 kilometer aan die oosoewer van die grootste meer in die land, die Mjøsa, gevind. === Die Wiking-tydperk === [[Lêer:Oseberg longship.png|duimnael|Die Oseberg-skip in die Wikingskipmuseum van Bygdøy ([[Oslo]])]] Vanweë die gebrek aan skriftelike oorlewerings moet die geskiedenis van die [[Wikings|Wiking-tydperk]] aan die hand van argeologiese vondse en die Nordiese saga's bestudeer word. Alhoewel die saga's eers later neergeskryf is, baseer hulle op mondelinge oorlewerings wat van een generasie na die volgende toe oorgedra is. Baie deskundiges beskou die aanval op en die plundering van die [[klooster]] Lindisfarne voor die kus van Noordoos-Engeland in die jaar 793 as die begin van die Wiking-tydperk. As gevolg van hulle rooftogte word die Wikings in sekere dele van Wes- en Suidwes-Europa nog steeds as wrede barbare beskryf wat nedersettings verwoes en hul bewoners dikwels in [[slawerny]] verkoop het. Alhoewel dit een aspek van die rol is wat die Wikings in die vroeë Middeleeuse geskiedenis gespeel het, het hulle steeds ook as vreedsame handelaars en setlaars opgetree. Noorse Wikings het nedersettings op die [[Orkney, Skotland|Orkney]]-, [[Shetland]]- en [[Hebride]]-eilande gestig, asook op die eiland [[Man (eiland)|Man]] gestig en hulle daarnaas op die [[Skotland|Noord-Skotse]] vasteland en in [[Ierland]] gevestig. Die huidige Ierse hoofstad [[Dublin]] is in 840 deur Wikings gestig en het tot 1171 onder Nordiese heerskappy gestaan. Ysland en Groenland was onbewoonde gebiede waar Noorse Wikings hulle as boere en seevaarders gevestig het. Die huidige Ysland en sy bewoners gaan regstreeks terug op die Noorse kolonisasie, terwyl die Oud-Nordiese nedersettings enkele eeue later om onbekende redes uitgesterf het. Die Wikings het by hulle ekspedisies gebruik gemaak van snel en hoogs maneuvreerbare skepe. Die vroeë Skandinawiërs was ervare seevaarders wat met hul langbote selfs die kusgebiede van Noord-Amerika bereik het. Volgens die Nordiese saga's het [[Leif Erikson]] in 1001 in Vinland – die destydse benaming vir 'n gebied wat êrens in Noord-Amerika geleë was – voet aan wal gesit. Huidige navorsers neem selfs aan dat ander Wikings nog voor Erikson in Amerika geland het. Die Wiking-tydperk het sy hoogtepunt (en ook sy einde) in 1066 bereik toe die Noorse koning Harald Hardradi en sy leër tydens hulle mislukte poging om Engeland te verower in die Slag van Stamford-brug verslaan is. === Die vereniging van Noorweë === [[Lêer:Jordanes, Norway tribes.png|duimnael|Plekke van die Germaanse stamme in Noorweë volgens deur Jordanes]] Die Wes-Skandinawiese gebiede wat later Noorweë sou vorm was tot in die 9de eeu nog nie verenig nie, alhoewel daar reeds vroeg pogings onderneem is om hulle in 'n gemeeskaplik ryk saam te smelt. Die meeste van hierdie gemeenskappe was in vergaderings of ''tings'' georganiseer wat deel uitgemaak van 'n sentrale ''alting'', of hulle is as klein koninkryke geregeer. Veral die boeregemeenskappe in die kusgebiede, wat steeds deur roofbendes en Wikings op hulle pad huis toe bedreig is het na 'n vreedsame bestaan verlang. Die kusgemeenskappe was danksy hul roofgoed en handelsware baie welvarend, en die plaaslike heersers het klein, maar gevestigde ryke geregeer wat deur middel van voordelige huwelike tot 'n groep magtige klein state ontwikkel het. Die plaaslike heersers van Viken – 'n gebied aan die oewers van die Oslofjord – het 'n sentrale rol by hierdie politieke proses gespeel en hul magsgebied steeds verder uitgebrei. Ná 'n slag in die Hafrsfjordgebied naby Stavanger – wat vermoedelik in 872 plaasgevind het – het Harald Mooihaar (Harald Hårfagre) sy posisie as heerser oor 'n uitgebreide ryk gevestig.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm ''www.norwegen.no Geskiedenis: Die Wiking-tydperk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172200/http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ná dekades se bloedige botsings is Noorweë omstreeks 1060 verenig. === Die Middeleeue === [[Lêer:Roskilde Margrethe1 grave.jpg|duimnael|Die sarkofaag van die Deens-Noorse koningin [[Margrethe I van Denemarke|Margrethe I]], een van die magtigste vroue in die Middeleeuse geskiedenis, in die katedraal van [[Roskilde]] ([[Denemarke]])]] Die jaar 1130 markeer die begin van 'n periode wat deur politieke konflikte en 'n burgeroorlog gemarkeer is wat tot 1227 voortgeduur het. Dit is egter ook die begin van die Hoë Middeleeue, 'n tydperk van bevolkingsgroei, konsolidasie in die kerk en die ontwikkeling van die eerste stedelike sentra. Hoe meer nedersettings onder die gesag van die Noorse kroon en kerk gekom het, hoe meer het die openbare administrasie uitgebrei en sy gesag oor die land gevestig en sodoende die skepping van die monargiese eenheidsstaat voltooi. In die 12de en 13de eeu het sowel die kerk asook die feodale leenhere die oppergesag van die Noorse koningshuis erken, en die tradisionele wêreldlike adel is deur sogenaamde dienende aristokrate vervang. Die boere se status het van grondbesitters na leenmanne verander wat nogtans in teenstelling met die meeste ander lande in Europa lewenslange grondhuur en dus persoonlike vryheid behels het.<ref name="mid">{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Middeleeue''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172314/http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Die slawerny, wat uit die Wiking-tydperk oorgeërf is, het eweneens gedurende die Hoë Middeleeue verdwyn. Die tradisionele politieke sentrum van die land in Suidwes-Noorweë is deur die nuwe politieke swaartepunt aan die Oslofjord vervang, en onder die heerskappy van koning Håkon in die 13de eeu het Oslo die Noorse hoofstad geword. Oslo was aanvanklik net 'n onbeduidende nedersetting, en toe die Swart Dood omstreeks 1350 in Noorweë aan wal gekom het, het die dorp 'n bevolking van slegs sowat 2&nbsp;000 mense gehad – in teenstelling met Bergen se 7&nbsp;000 en Trondheim se 3&nbsp;000 inwoners.<ref name="mid" /> Die staatsinkomste was gedurende die Hoë Middeleeue gevolglik nog beskeie in vergelyking met dié van ander Europese lande en was net voldoende om die uitbreiding van die administrasie te finansieer. Na beramings het die helfte of selfs twee derdes van die Noorse bevolking aan die Swart Dood beswyk, en die Noorse kroon en adel was gedwing om op hulle inkomste uit landgoedere en feodale besittings sowel binne as buite van Noorweë te steun. Hulle het sodoende ook 'n bydrae tot die politieke unie van die Nordiese lande gelewer. Noorweë en Swede het in die periode tussen 1319 en 1343 'n gemeenskaplike monargie gevorm en die aanleiding tot 'n politieke instelling gegee wat later deur voordelige huwelike in Skandinawië voortgesit is. Koning Håkon VI (1340–1380) – die seun van die Sweedse heerser Magnus Eiriksson en sy eggenote Ingebjørg, dogter van Håkon V – was die regmatige erfgenaam van die Noorse troon. Hy het met Margrete, die dogter van die Deense koning Valdemar Atterdag, getrou, en hul seun [[Olaf IV van Noorweë|Olav]] is ná die afsterwe van Valdemar in 1375 as Deense koning verkies. In 1380 het Olav ook die Noorse koningstitel van sy vader geërf sodat Noorweë en Denemarke tot 1814 in 'n politieke unie verenig was. === Die kerstening van Noorweë === [[Lêer:Olof Overselo.jpg|duimnael|Olaf Haraldsson]] Die kerstening van Noorweë was eers ná 'n periode van tot by 200 jaar voltooi. Die Wiking-rooftogte en handelsbande met die res van Europa het die plaaslike bevolking vir die eerste keer in aanraking met die nuwe godsdiens gebring, en sendelinge uit Engeland, Duitsland en Denemarke het 'n groot bydrae gelewer tot die uitbreiding van die Christendom gelewer. Die tradisionele Nordiese religie en godhede het veral danksy die invloed van die koninklike sendelinge Håkon die Goeie, Olaf Trygvasson en Olaf Haraldsson (Olaf die Heilige) minder gewild geraak. Met die marteldood van Olaf Haraldsson in die slag van Stiklestad in 1030 het hy 'n heilige geword, terwyl die kerk uiteindelik 'n oorwinning oor sy heidense teenstanders behaal het. Vanaf die middel van die 11de eeu getuig die Noorse lied- en boukuns van die Christendom se vestiging. Kort voor die jaar 1100 is die eerste diosese gestig, waaronder dié van Nidaros (later Trondheim) wat sedert 1152 as setel van die aartsbiskop gedien het. Die laasgenoemde het steeds ook 'n belangrike rol in Noorweë se politieke lewe gespeel. Die Reformasie het in 1537 ingevolge 'n koninklike dekreet plaasgevind. Noorweë was in hierdie periode 'n Deense besitting sodat die Reformasie met die toepassing van die Deens-Noorse ritus in die plaaslike kerk deurgevoer kon word. Die Evangelies-Lutherse geloof was sedert die vroeë 17de eeu die staatsgeloof van Noorweë. === Die unie met Denemarke === [[Lêer:Denmark-Norway in 1780.svg|duimnael|Die Koninkryk Denemarke-Noorweë tot 1814]] [[Lêer:Oslo Universitet 1.jpg|duimnael|Die Universiteit van Oslo]] Die Laat Middeleeue was 'n tydperk van ekonomiese agteruitgang in Noorweë, onder meer as gevolg van pes- en ander epidemieë gedurende die [[14de eeu]] wat tot 'n groot bevolkingsverlies gelei het. Talle plase in die randgebiede van die land was verlate, terwyl die inkomste orals in die land gedaal het. Historici het verskeie teorieë oor die oorsake van die krisis ontwikkel, wat 'n nadelige [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]], die invloed van die [[Hanse]]verbond op die Noorse ekonomie en uitputting van landbougrond insluit. Die ekonomiese depressie het ook politieke gevolge ingehou. Denemarke het sy magsposisie uitgebou en tot die beduidendste Nordiese land ontwikkel. Deense en Duitse adellikes het die belangrikste ampte in Noorweë se administrasie beklee, terwyl landgoedere en biskoplike besittings deur buitelanders oorgeneem is. Die Noorse adel se posisie het aansienlik verswak, net soos die land die se vermoë tot selfbestuur. In die periode tussen 1319 en 1343 was daar reeds 'n personele unie met Swede, en huwelike is as 'n middel gebruik om nouer politieke bande tussen Noorweë, Swede en Denemarke te smee. Håkon VI (1340–1380), die seun van die Sweedse koning Magnus Eriksson en sy eggenote Ingebjorg, 'n dogter van Håkon V, was die regmatige Noorse troonopvolger wat met Margarethe, die dogter van Waldemar IV Atterdag van Denemarke, getrou het. Hul seun Olav is in 1375 tot Deense koning verkies, en toe hy ná die afsterwe van sy vader in 1380 ook die Noorse troon geërf het, is Noorweë en Denemarke in 'n politieke unie verenig wat tot 'n lang tydperk vn Deense heerskappy oor Noorweë sou lei. Die Noorse digter Henrik Ibsen het hierdie periode in die Noorse geskiedenis, wat deur die Noorse volk later as 'n Deense oorheersing en uitbuiting ervaar is, as "400 jaar se nag" beskryf wat oor Noorweë aangebreek het.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 20</ref> Die politieke unie met Denemarke is vanaf 1450 deur 'n formele ooreenkoms gereël. Oorspronklik het die twee lande ooreengekom dat die Noorse Ryksraad invloed op die Deense koningsverkiesing sou hê, maar in die praktyk is hierdie bepaling verontagsaam, net soos die grondwetlike gelykberegtiging van die twee koninkryke. In 1536 het Noorweë sy status as onafhanklike koninkryk verloor toe die Deense koning Christiaan III tydens 'n nasionale vergadering aan Deense adellikes belowe het dat Noorweë voortaan aan die gesag van die Deense kroon ondergeskik sou wees net soos enige ander Deense afhanklikheid. Die Noorse Ryksraad is ontbind, en die Noorse Kerk het sy selfbestuur kwytgeraak. Deense edelmanne was gemagtig om 'n loopbaan as wettelike amptenare in Noorweë te volg en hul inkomste uit dié land te ontvang. As 'n Deense vasallestaat is Noorweë vanaf 1572 deur 'n Deense stadhouer in Kristiania bestuur. Alhoewel die land in politieke, godsdienstige en kulturele opsig aan Denemarke ondergeskik was, is die Noorse regstelsel, wat in 1274 uit die verskillende gewestelike regsisteme saamgestel is, net soos die inheemse geregshowe, nie aangetas nie. Daarnaas het ook Noorweë se samelewing en ekonomie grotendeels selfstandig ontwikkel, waarby hierdie proses dikwels regstreeks deur die Deense kroon bevorder is. Die juk van oorheersing deur die Hanseverbond is in die 16de eeu afgeskud sodat die land sy eie handelsbande met oorsese lande soos Engeland en Nederland kon smee. Vissery, houtuitvoere, skeepsbou, silwer-, koper- en ystertertsmynbou het as basis vir hierdie betrekkinge gedien. Kenmerkend vir Noorweë was die swak posisie waarin die plaaslike adel – in teenstelling met Denemarke – verkeer het. Die aantal adellikes was net soos hul invloed uiters beperk sodat vrye boere vanaf die 18de eeu in staat was om landerye, wat voorheen in besit van die kroon, die adel of die kerk was, aan te koop en as vrye grondeienaars kon optree. Die politieke unie met Denemarke het van Noorweë 'n gedwonge bondgenoot in die Deense oorloë teen Swede en die Baltiese seemagte gemaak. Die Deense koning moes Noorse gebiede aan Swede afstaan – soos byvoorbeeld Jämtland en Herjedalen (Noors: ''Jemtland og Herjedalen'') in 1645, Bohuslän (Noors: ''Båhuslen'') en Trondheim in 1658. Die laasgenoemde is egter al twee jaar later aan Noorweë teruggegee. 'n Algemene vergadering van die Deense State het in 1660 Fredrik III tot erfgenaam van die Deense troon verklaar en aan hom die opdrag gegee om 'n nuwe grondwet vir die koninkryk af te kondig. Die Koninkryk Denemarke-Noorweë het sodoende tot 'n [[absolute monargie]] ontwikkel waarin die politieke gesag in Noorweë deur Deense amptenare uitgeoefen is. Noorweë het nogtans voordeel uit hierdie ontwikkeling getrek – sommige Deense amptenare was immers vertroud met die situasie in Noorweë, en hulle standpunte ten opsigte van Noorse aangeleenthede is dikwels gerespekteer. In die absolutistiese stelsel is Denemarke en Noorweë as 'n ekonomiese eenheid beskou. Denemarke het in 1737 die monopolie op graanverkope in Suidoos-Noorweë verkry. 'n Soortgelyke monopolie is op die handel met Noorse yster in Denemarke ingevoer. Danksy die voorregte wat in 1662 aan stedelike nedersettings gegee is was die houthandel beperk tot stadsburgers wat geregtig was om hout van boere en besitters van saagmeule aan te koop. Met hierdie doelbewuste maatreël het die owerhede die ontstaan van 'n welvarende stedelike middelklas bevorder. Die nuwe burgery het egter vanaf die 18de eeu ook 'n nasionale bewussyn ontwikkel. Naas hul groter welvaart was ook die Deense voorneme om van Kopenhagen die ekonomiese sentrum van Denemarke-Noorweë te maak 'n belangrike dryfkrag agter die groeiende selfbewussyn. Noorse handelaars was immers nie in staat om met die magtige handelshuise van Kopenhagen mee te ding nie. Die meeste invoere na Noorweë is in die laat 18de eeu deur Kopenhagen gehanteer. Die houthandelaars van Suidoos-Noorweë het daarop aangedring dat 'n Noorse staatsbank gestig moes word, terwyl hoë amptenare hulle ten gunste van 'n Noorse universiteit uitgespreek het. Die Deense regering het egter geweier om aandag aan hierdie eise te skenk aangesien hulle as 'n moontlike stap in die rigting van Noorse selfregering en dis as 'n bedreiging vir die politieke unie beskou is. Die plan om 'n nasionale Noorse bank en universiteit te stig het sodoende vinnig 'n simbool vir die groeiende nasionale bewussyn van Noorweë geword. Gedurende die Napoleontiese Oorloë tussen 1807 en 1814 het die Noorse onafhanklikheidsstrewe nog versterk. As 'n bondgenoot van Frankryk is Denemarke-Noorweë se ekonomie deur 'n blokkade getref wat die land van die Europese mark afgesny het. Die vervoerstelsel en houthandel is ontwrig, en die embargo het uiteindelik 'n hongersnood in Noorweë veroorsaak. Dit was vir Kopenhagen nou nie meer moontlik om Noorweë regstreeks te bestuur nie, en 'n regeringskommisie van hoë amptenare het nou hierdie funksie waargeneem. Koning Fredrik VI het die stigting van 'n nasionale universiteit goedgekeur wat in 1811 geopen is. === Die skeiding van Denemarke === [[Lêer:Eidsvoll riksraad 1814.jpeg|duimnael|Die Grondwetlike Vergadering (''Eidsvollsforsamlingen'') in 1814. Skildery deur Oscar Wergeland]] In die Slag van Leipzig in 1814 het Swede en ander Europese magte [[Napoleon Bonaparte]] 'n verpletterende nederlaag toegedien. Swede, wat vooraf reeds Finland aan die Russiese Ryk moes afstaan, was nou van plan om Noorweë as 'n soort bufferstaat langs sy westelike grens te annekseer. Die geallieerdes het diplomatieke en militêre druk op Kopenhagen uitgeoefen, en in [[Januarie]] 1814 het die Deense koning Fredrik VI gekapituleer en sy politieke bande met Frankryk verbreek. Toe hy Noorweë aan Swede afgestaan het, het die unie van Denemarke en Noorweë ná 434 jaar tot 'n einde gekom. In die ooreenkoms met Denemarke het die geallieerde magte Noorweë se reg op selfregering en sy status as 'n onafhanklike nasie bevestig. Alhoewel die land nou in 'n politieke unie met Swede verenig is, het die Sweedse koning Carl XIII in 'n proklamasie Noorweë se outonomie erken: Die land het die reg gekry om sy eie grondwet af te kondig, sy eie nasionale vergadering en regering te hê en om self belastings te hef. Die unie met Swede was in Noorweë aanvanklik minder gewild. Die destydse goewerneur van Noorweë, prins Christiaan Frederik ('n neef van die Deense koning) het 'n opstand georganiseer om die vereniging met Swede te verhinder en moontlik om die ou unie tussen Denemarke en Noorweë te herstel.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die skeiding van Denemarke''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172134/http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Danksy die inisiatief van prins Christiaan Frederik is 'n nasionale vergadering byeengeroep om 'n nuwe grondwet daar te stel. Die afgevaardigdes, wat in [[Eidsvoll]], sowat 70 kilometer noord van Oslo vergader het, het onder die invloed van die gedagtes van die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse]] en [[Franse Rewolusie]] gestaan, en met die afkondiging van die nuwe Noorse grondwet op 17 Mei 1814 en die vekiesing Christiaan Frederik as Noorse koning het hulle ook die soewereiniteit van die Noorse volk as 'n politieke doelwit beskou. Die geallieerdes was egter nie bereid om enige afwyking van die oorspronklike ooreenkoms te aanvaar nie. Die Swede het begin om diplomatieke druk uit te oefen en uiteindelik 'n militêre veldtog na Noorweë geloods. Na hul oorwinning het die Swede in Augustus in Moss, 'n stad suid van Oslo, 'n ooreenkoms gesluit waarin hulle die Noorse grondwet erken het. Verwysings na die unie met Swede is by die oorspronklike teks van die grondwet gevoeg. Koning Christiaan Frederik het op 10 Oktober 1814 afstand gedoen van sy magsbevoegdheid en die land verlaat. === Die unie met Swede (1814–1905) === [[Lêer:Unionsoppløsningen flagg.jpg|duimnael|''Ja, vi elsker dette landet – Ja, ons is lief vir hierdie land'': 'n Patriotiese poskaart wat ter geleentheid van die referendum oor Noorweë se onafhanklikheid gedruk is]] Die jare ná 1814 was 'n tydperk van ekonomiese depressie in Noorweë aangesien die gemeenskaplike mark met Denemarke nou nie meer bestaan het nie, terwyl belangrike houtmarkte soos dié van die Verenigde Koninkryk nie toeganklik was vir Noorse uitvoerders nie. Eers die 1830's was weer gekenmerk deur 'n ekonomiese opswaai en 'n liberalisering van die buitelandse handel, asook tegniese modernisering: Die eerste spoorlyn is in 1854 tussen Oslo en Eidsvoll gebou, telegrafiese dienste het kommunikasie vergemaklik, en ook die landboousektor is deur nuwe metodes gemoderniseer. Die nywerheidsomwenteling het in 1840 met die oprigting van die eerste tekstielfabrieke begin, terwyl ook die moderne ingenieurswese al hoe belangriker geword het. Die vinnige groei van Noorweë se handelsvloot gedurende die 19de eeu – dit was destyds die derde grootste ter wêreld ná dié van die Verenigde Koninkryk en die VSA – het by die maritieme tradisies van die land aangeknoop. Eers omstreeks 1900 het die omskakeling na stoomskepe groot strukturele veranderings saamgebring – stoomskepe was vyf keer duurder as 'n seilskip, en net groot rederye kon hulle bekostig. Dit was nou duidelik dat die land sy eie nywerhede moes ontwikkel om tred te kan hou met die tegniese vooruitgang. Die ekonomiese ontwikkeling het net soos in ander Europese lande gepaardgegaan met sosiale vraagstukke, en die opkoms van 'n Noorse werkersklas het die bevolking se politieke selfbewussyn versterk. Boere en liberaalgesindes het hulle in 1884 in die radikale Liberale Party verenig, terwyl hulle politieke teenstanders enkele maande later die Konserwatiewe Party van Norweë gestig het. Die sosiale omwentelinge van die industrialersing was 'n oorheersende onderwerp in die 19de eeuse Noorse letterkunde. Dalende houtpryse het talle groot boere laat verarm, koopmans bankrot gemaak en 'n groot aantal plattelandse werkers van hul inkomste ontneem. Tipiese literêre verwerkings van die sosiale moeilikhede en ellende is [[Bjørnstjerne Bjørnson]] se drama "'n Bankrotskap" (1875) waarin hy skerp kritiek op die meedoënlose winsbejag van sy landgenote uitspreek, en Knut Hamsun se roman "Honger" (1890). Vanweë die ellende in hul tuisland is talle Nore gedwing om 'n nuwe heenkome in oorsese lande te vind. In die tydperk tussen 1865 en 1914 het meer as 670&nbsp;000 Nore na Noord-Amerika geëmigreer. Tans het sowat 2,6 miljoen Amerikaners Noorse voorvaders.<ref>{{de}} Henningsen, Bernd en Lothar Schneider (reds.): ''Skandinavien''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 47</ref> Voor 1910, toe vir die eerste keer gerieflike moderne stoomskepe tussen Oslo en New York gevaar het, het emigranteskepe vir hul haglike en onmenslike toestande gedurende die seereis bekend gestaan – die vervoer van emigrante was 'n winsgewende bedryf, en reders het gewoonlik nie omgegee nie. Passasiers was self verantwoordelik vir hul proviand wat meestal net uit plat brood en klein vaatjies suurmelk bestaan het. Die mans was daarnaas verplig om die waterpompe aan boord aan die gang te hou. Die skrywer [[Henrik Ibsen]] se dramatiese werk "Steunpilare van die maatskappy" (1877) lewer felle kritiek teen die wegestelde Noorse koopmans wat by hierdie bedryf betrokke was. Noorweë het geleidelik ook begin om meer selfbewus teen die Sweedse monargie op te tree en meer regte vir die Noorse parlement beding. In die 1880's het vir die eerste keer 'n Liberale politikus, Johan Sverdrup, die amp van premier beklee. 'n Geskil oor afsonderlike Noorse konsulate in die buiteland het uiteindelik tot 'n politieke krisis gelei. Op 7 Junie 1905 het die Noorse parlement die personele unie tussen die twee monargieë herroep. Swede het op 'n referendum aangedring, en in Augustus 1905 het 368&nbsp;392 Nore vir en slegs 184 teen 'n onafhanklike Noorse staat gestem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/unionswe/unionswe.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: 1814–1905'']</ref> Noorweë en Swede het in Karlstad onderhandelinge oor die vreedsame einde van hul politieke unie gevoer en 'n gemeenskaplike ooreenkoms in hierdie verband onderteken. === Die tydperk tussen 1905 en 1939 === [[Lêer:Haakon7.jpg|duimnael|Koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] (1905–1952)]] In 'n tweede referendum het die Noorse bevolking ten gunste van 'n monargiese regeringsvorm gestem, en die [[Storting (Noorse parlement)|Storting]] het op 18 November 1905 die Deense prins Carl tot koning van Noorweë verkies. Prins Carl was getroud met prinses Maud, 'n dogter van die Britse koning Edward VII, en het die naam Haakon VII aangeneem. Die ekonomiese groei het in die jare ná 1905 tot jaarliks sowat vier persent versnel, en Noorweë het die tweede fase van sy nywerheidsomwenteling betree. Hierdie fase was gekenmerk deur die opwekking van goedkoop waterkrag en grootskaalse buitelandse beleggings, die opbou van 'n elektrochemiese en elektrometalurgiese bedryf, die stigting van groot maatskappye soos ''Norsk Hydro'' en nuwe nywerheidsentra. Die ekonomiese opswaai het tot by die [[Eerste Wêreldoorlog]] voortgeduur. Ook Noorweë se arbeidersbeweging het in die periode ná 1905 sy aanvang geneem. Die eerste vakbond is in 1872 en die Noorse Arbeidersparty in 1887 gestig. In 1912 het die party reeds 26 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig en was met 23 afgevaardigdes die tweede grootste party in die parlement ná die Liberale. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die sosiale strukture is aanvanklik minder sterk deur die industrialisering geraak. Die land- en bosboubedryf het in 1910 nog steeds 42 persent van alle ekonomies aktiewe Nore in diens gehad, en hierdie syfer het ook tot 1920 nog 37 persent beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná 1905''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213024015/http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm |date=13 Februarie 2007 }}</ref> Op politieke gebied het die land geleidelik begin om diplomatieke betrekkinge met ander state aan te knoop, en sy buitelandse beleid het die neutraliteit van Noorweë beklemtoon. Die land het ondanks sy vriendskaplike bande met die Verenigde Koninkryk nie aan die Eerste Wêreldoorlog deelgeneem nie, tog het die Noorse handelsvloot as gevolg van duikbootaanvalle talle skepe en meer as 2&nbsp;000 seemans verloor. Sowjet-Rusland het tydelik 'n beduidende invloed op radikale elemente in die Arbeidersparty uitgeoefen en sodoende die stigting van arbeiders- en soldaterade bevorder, tog het ver-linkse sosialiste uiteindelik geen noemenswaardige rol in Noorweë se politieke lewe meer gespeel nie. In finansiële opsig het die land voordeel uit die oorlog getrek, en Noorweë was in staat om belangrike maatskappye, wat deur buitelanders beheer is, terug te koop, waaronder Borregaard en die steenkoolvelde van Spitzbergen (Svalbard). As gevolg van vredesooreenkomste het Noorweë in 1920 ook sy soewereiniteit oor Svalbard teruggekry. In dieselfde jaar het die land by die Volkebond aangesluit. Die Liberale het in die verkiesing van die jaar 1918 hul meerderheid in die parlement verloor, en tot 1945 was geen party meer in staat om 'n meerderheid van die setels te verower nie. Alhoewel die Arbeidersparty in 1928 vir die eerste keer 'n regering kon vorm, is hierdie kabinet ná slegs 19 dae weer deur 'n burgerlike meerderheid tot 'n val gebring. Die nadelige gevolge van die Groot Depressie is ná 1929 nog versterk deur die regering se monetêre beleid. Veral die handels- en vervoerbedryf het onder die krisis gebuk gegaan. Die Noorse kroon se wisselkoers het duidelik verswak, en daar was 'n knellende tekort aan buitelandse valuta. Werkloosheidsyfers het tot by die begin van die Tweede Wêreldoorlog hoog gebly, terwyl lone en salarisse ingekort is. Vanaf 1932 het die ekonomie egter weer begin groei. Die oorlogsgevaar in die laat 1930's het ook die binnelandse beleid oorskadu. Liberale en Sosialiste het skepties teenoor 'n verhoging van die militêre begroting gestaan, en toe die Sosialistiese regering in die laat dertigerjare uiteindelik begin het om meer geld aan die Noorse weermag te bestee was dit al te laat om die land se militêre slaankrag nog aansienlik te verhoog. Noorweë het met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog opnuut sy neutraliteit verklaar. === Die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Oslo queue ww2.jpg|duimnael|Voedsel het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] ook in Noorweë skaars geword: Klante staan in 'n lang tou by 'n Oslose koswinkel]] Die land kon sy neutraliteit ná die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] slegs enkele maande lank handhaaf. Op 9 April 1940 het Duitse troepe die land aangeval. Ondanks die militêre steun van die Verenigde Koninkryk en Frankryk was Noorweë ná twee maande se hewige gevegte gedwing om te kapituleer. Die geallieerde troepe het die land ontruim, en ook die koninklike gesin, die Noorse regering en senior amptenare het in ballingskap gegaan. Die regering het sy funksies vanuit die Verenigde Koninkryk vervul. Die Noorse handelsvloot met meer as 1&nbsp;000 skepe – die vierde grootste ter wêreld en selfs die grootste ten opsigte van tenkskepe is aan die geallieerde magte beskikbaar gestel, en die Noorse weermag is in die Verenigde Koninkryk geherorganiseer om aan die geallieerde kant teen die Spilmoondhede te veg.<ref>{{no}} Evig heder 1:6 (dokumentêr), NRK [[Hordaland]] 1995</ref> Noorse troepe was by die seegevegte in die Atlantiese Oseaan, die gevegte ná die geallieerde landing in Frankryk in 1944 en by die lugstryd bo Engeland en die vasteland betrokke. Teen die einde van die oorlog het die Nore ook die toestemming van die Sweedse regering gekry om in die oostelike buurland militêre eenhede vir die stryd teen die Duitse besetters op te bou. Ook die burgerlike weerstand teen die besetters het steeds gegroei, terwyl ook geheime militêre eenhede in die ondergrond saamgestel is. Die kommuniste het in Noorweë se versetbeweging (''Hjemmefront'', "Tuisfront"), wat met die Noorse regering in ballingskap nou saamgewerk het, geen noemenswaardige rol gespeel nie. Die ''Hjemmefront'' onder leiding van Paal Berg, die voormalige president van die Noorse Hooggeregshof, is ook deur die Evangelies-Lutherse biskop Berggrav ondersteun en het in 1943, toe die Duitse besetters met die gedwonge rekrutering van Noorse mannekrag begin en die Universiteit van Oslo gesluit het, die massavlug van burgers en studente na Swede georganiseer. Nadat die Duitsers in 1943 ook begin het om Noorse offisiere, wat al uit die krygsgevangeskap vrygelaat was, weer te interneer en jong Nore in Mei 1944 deur die fascistiese Noorse ''Nasjonal Samling''-regering onder leiding van Vidkun Quisling (1887–1945) vir diensplig opgeroep is, het 'n groot aantal burgers by die ''Hjemmefront'' se militêre vleuel ''Milorg'' aangesluit. Vanaf Oktober 1944 het Milorg die vervoer van Duitse Finland-troepe terug na die Duitse Ryk met sabotasie-aksies teen vervoerpaaie, skepe en brandstoftenks belemmer.<ref>{{de}} Gruchmann, Lothar: ''NS-Besatzungspolitik und Résistance in Europa''. In: Broszat, Martin en Norbert Frei (reds.) in samewerking met die ''Institut für Zeitgeschichte (München)'': ''PLOETZ – Das Dritte Reich''. Freiburg/Würzburg: Ploetz 1983, bl. 216</ref> Alhoewel die gevolge van die militêre besetting minder dramaties as in baie ander lande was, het die Duitsers die Noorse ekonomie vir hul eie doeleindes uitgebuit en weerstand met teregstellings en ander geweldaksies beantwoord. Toe die Duitse Ryk in 1945 gekapituleer het, was daar nog sowat 400&nbsp;000 Duitse soldate in Noorweë gestasioneer. Vanaf 8 Mei 1945 het troepe van die Noorse weerstandsbeweging begin om Duitse posisies in te neem. Ook geallieerde Britse en Sweedse en Noorse weermagtroepe het geleidelik in Noorweë aangekom. Koning Haakon het op 7 Junie aan boord van 'n Britse vlootskip die hawe van Oslo aangedoen. Noorse oorlewendes het uit die Duitse [[konsentrasiekamp]]e na hul tuisland teruggekeer, net soos 92&nbsp;000 landsburgers wat in ballingskap was. Naas die Duitse besetters was ook 141&nbsp;000 buitelanders, waarvan 84&nbsp;000 Russiese oorlogsgevangenes, in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/ww2/ww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Tweede Wêreldoorlog'']</ref> 10&nbsp;262 Noorse burgers het hul lewens as gevolg van oorlogshandelinge of in gevangeskap verloor. Ná die oorlog het die kinders van Noorse vroue en Duitse soldate die tragiese slagoffers van genadelose diskriminasie geword. Die tussen 12&nbsp;000 en 20&nbsp;000 nakomelinge van Duitse Weermagsoldate en Noorse moeders het eers in 2005 volgens 'n parlementsbesluit 'n finansiële genoegdoening van 20&nbsp;000 Noorse kroon (27&nbsp;400 ZAR) ontvang.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2006''. München 2005: Fischer Taschenbuch Verlag, bl. 342</ref> === Die tydperk ná 1945 === [[Lêer:Bjørvika-skyline from Ekeberg.jpg|duimnael|Die moderne stadshorison van Oslo]] Die verkiesing van 1945 is deur die Arbeidersparty gewen, en daar was nasionale konsensus dat die heropbou van die land as die belangrikste politieke doelwit binne 'n tydperk van vyf jaar bereik moes word. Die regering het hom hierby veral op die swaar nywerhede gekonsentreer, en die ekonomiese groei het uiteindelik die meeste verwagtings nog oortref. Die land het ook voordeel getrek uit die Amerikaanse Marshall-plan vir Europese samewerking en in die jare tussen 1948 en 1951 ekonomiese bystand ter waarde van 2,5 miljard NOK ontvang.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná die Tweede Wêreldoorlog''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172025/http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ten opsigte van sy buitelandse beleid het Noorweë daarna gestrewe om sy neutraliteit te handhaaf en om nie by potensiële konflikte tussen die twee [[groot moondhede]] Verenigde State en Sowjetunie betrokke te raak nie. Veral die Verenigde Nasies onder leiding van hul eerste sekretaris-generaal, die [[Noorweërs|Noorweër]] Trygve Lie, is as 'n geskikte internasionale instelling beskou om hom vir sleutelkwessies soos wêreldvrede en -veiligheid te beywer. Met die toenemende politieke spanninge tussen die Westerse lande en die Oosblok het Noorweë sy buitelandse beleid hersien. Die Kommunistiese magsoorname in [[Tsjeggo-Slowakye]] in 1948 en die Sowjet-voorstel om 'n militêre ooreenkoms met Noorweë te sluit het vurige reaksies uitgelok. Aanvanklik is daar pogings onderneem om 'n ooreenkoms oor die stigting van 'n Nordiese Verdedigingsalliansie te bereik, maar in 1949 het Noorweë saam met Denemarke en Ysland by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]) aangesluit. Die binnelandse beleid het veral op die uitbou van die welvaartstelsel en die skepping van 'n egalitêre samelewing gekonsentreer. Die ontdekking en ontginning van ruolie- en gasvelde in die Noordsee sedert die laat 1960's en later ook in die Noorse en [[Barentssee]] het van Noorweë 'n beduidende uitvoerder van fossielbrandstowwe gemaak. Die inkomste van die olie- en gasbedryf het 'n gunstige klimaat vir ekonomiese groei geskep. Die referendum van 28 November 1994, waartydens 'n meerderheid van Noorse kiesers hulle teen die land se toetreding tot die [[Europese Unie]] uitgespreek het, het dan ook geen nadelige gevolge vir die Noorse ekonomie ingehou soos deur die destydse regering oorspronklik voorspel is nie. Met die toetrede van Finland en Swede tot die NAVO in onderskeidelik 2023 en 2024 is al die Skandinawiese lande vir die eerste keer sedert die ontbinding van die [[Kalmarunie]] in 1523 weer lede van een (en dieselfde) militêre alliansie.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2023/22/schweden-unabhaengigkeit-gustav-vasa-nato-beitritt |title=Unabhängigkeit von Schweden – Alter Schwede |publisher=Die Zeit |author=Ronald D. Gerste |date=30 Mei 2023 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.nzz.ch/international/schweden-tritt-nato-bei-was-die-erweiterung-fuer-die-ostsee-bedeutet-ld.1748476 |title=Gewinnt die Nato nach Schwedens Beitritt die alleinige Kontrolle über die Ostsee? Es ist kompliziert – eine Analyse in Karten |publisher=Neue Zürcher Zeitung |author=Linda Koponen |date=28 Februarie 2024 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref> == Ekonomie == === Mineraalhulpbronne en nywerhede === [[Lêer:GDP Norway 1865 to 2004.PNG|duimnael|links|Noorse bruto nasionale produk, 1865–2003]] [[Lêer:Kirkenes Hafen.jpg|duimnael|Die hawe van Kirkenes]] Ruolie en aardgas. wat uit die seebed ontgin word, is tans die belangrikste mineraalhulpbronne, maar Noorweë is ook ryk aan ertse. [[Yster]]- en loodertse kom in die noorde voor, koper in Sentraal- en titaanerts in Suid-Noorweë. Alhoewel daar geen [[steenkool]] in die vastelandse gebiede voorkom nie, is kleiner steenkoolvelde op die eilande van die [[Svalbard]]- of [[Spitsbergen]]-argipel in die Arktiese See ontdek. Die tekort aan steenkool word egter deur waterkrag gekompenseer wat sedert die vroeë 20ste eeu ontgin word. Die lae energiekoste het die ontwikkeling van houtpulp-, papier-, chemiese en metaalverwerkende nywerhede bevorder. Baie nywerheidsaanlegte het langs die oewers van afgeleë fjorde ontstaan waar [[Hidroëlektrisiteit|hidroëlektriese]] krag en diepseehawegeriewe vir die invoer van grondstowwe en die uitvoer van verwerkte goedere en metale beskikbaar is. Die Noorse metaalbedryf het sedert die Tweede Wêreldoorlog veral in die noorde begin ontwikkel. Ná sy eerste verwerking word Noorse ystererts vanuit Kirkenes na 'n smeltery in Mo i Rana verskeep, terwyl steenkool vanuit Svalbard na die smeltery vervoer word. Die ysvrye Noorse seehawe Narvik is al in 1903 met die Sweedse spoorwegstelsel verbind sodat Sweedse ystererts ook tydens die Skandinawiese winter na sy bestemmings in Sentraal-Europa verskeep kan word. Die vinnige industrialisering ná 1945 en ontginning van ruolie en aardgas in die laat 20ste eeu het van Noorweë, wat voor die oorlog veral op tradisionele bedrywe soos [[vis]]sery, landbou en skeepvaart gesteun het, 'n welvarende nywerheidsland gemaak. === Ekonomiese struktuur === [[Lêer:StatfjordA(Jarvin1982).jpg|duimnael|links|Die olieplatform Statfjord A in 1982]] [[Lêer:Oil production Norwegian North Sea.PNG|duimnael|Noorweë se olie-ontginning]] [[Lêer:Territorial waters - Norway.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Noorweë en sy oorsese gebiede]] Die Noorse ekonomie verskil sterk van dié van ander Europese lande. Die land was tot by die 1970's nog een van die armer Wes-Europese state wat in ekonomiese opsig veral op skeepsbou en skeepvaart, vissery, land- en bosbou gesteun. Met die ontginning van die ruolie- en aardgasvelde in die Noordsee het Noorweë skielik die sewende grootste ruolieprodusent ter wêreld en die derde belangrikste uitvoerder ná [[Saoedi-Arabië]] en die [[Russiese Federasie]] geword. Net soos in ander nywerheidslande lewer die dienstesektor sowat 39 persent van die bruto geografiese produk op.<ref name="wir">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Terwyl die Noorse ekonomie geen stadium van hoë industrialisering deurloop het soos ander moderne ekonomieë nie beskik Noorweë net soos ander gevorderde nywerheidslande oor 'n hoogs ontwikkelde dienstesektor wat grotendeels op uitvoergoedere soos ruolie, aardgas, vis en hout steun. Die inkomste uit ruolie-uitvoere vloei sedert 1990 in 'n sogenaamde oliefonds wat die kapitaal in die buiteland belê en sodoende verseker dat ook latere generasies voordeel uit die land se huidige natuurlike hulpbronne kan trek. Die oliefonds is op 1 Januarie 2006 amptelik hernoem tot Staatspensioenfonds. Die fonds het in Januarie 2011 oor buitelandse aandele ter waarde van 3&nbsp;126 miljard Noorse krone (398,2 miljard € of 3&nbsp;822 miljard ZAR) beskik.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Ekonomiese Struktuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130080907/http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html |date=30 Januarie 2011 }}</ref> Vandag geniet die Noorse bevolking 'n baie hoë lewensstandaard met lae werkloosheidsyfers, hoë oorskotte op die lopende rekening en begroting en een van die hoogste bruto geografiese produkte ter wêreld wat in 2006 461&nbsp;000 Noorse krone (580&nbsp;000 ZAR soos op 31 Desember 2007) per capita beloop het.<ref name="wir" /> Volgens die jaarlikse ondersoeke van die Londense navorsingsinstelling ''Economist Intelligence Unit'' wat die prysvlak van goedere en dienste in belangrike metropole ranglys is Oslo sedert die jaar 2006 die duurste hoofstad ter wêreld.<ref name="wir" /> === Die belangrikste sektore === [[Lêer:Warsaw statoil and bus.jpg|duimnael|'n Vulstasie van die Noorse maatskappy ''Statoil'' in [[Pole]]]] [[Lêer:Nærøyfjord (6-2007).jpg|duimnael|Die Noorse toerismebedryf trek voordeel uit die land se natuurskoon: Die Nærøyfjord]] Ruolie- en gasontginning is tans die sleutelbedrywe in die Noorse ekonomie wat in 2006 26 persent van die bruto geografiese produk (BGP) en – na gelang van olieprysskommelings – tussen 30 en 50 persent van die totale uitvoerwaarde verteenwoordig het. Nogtans bied die ontginningsbedrywe net 'n beperkte aantal werkgeleenthede (in 2004 was die gemiddelde volgens die Statistisk Sentralbyrå sowat 1,4 persent van die ekonomies aktiewe bevolking).<ref name="wir2">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die inkomste uit olie- en gasuitvoere het verseker dat daar teen die begin van die 21ste eeu steeds 'n begrotingsoorskot was. Vanweë die afhanklikheid van die wêreldmarkprys vir ruolie verskil Noorweë se konjunktuursikluus gewoonlik van dié van die [[Europese Unie]] en word deur 'n teengestelde beweging gekenmerk. Skeepvaart speel al lank 'n beduidende rol in die Noorse ekonomie, en Noorweë beskik oor die vierde grootste handelsvloot ter wêreld. Saam met ander maritieme bedrywe verteenwoordig skeepvaart die tweede grootste sektor van die ekonomie wat in 2004 met byna 29,5 miljard NOK vir sewe persent van die BGP verantwoordelik was. Van die skepe met meer as 2&nbsp;830 bruto-registerton, wat in 2005 in gebruik was, was 863 in Noorweë en 'n bykomende 670 Noorse skepe in die buiteland geregistreer.<ref name="wir2" /> Die visserybedryf behels die tradisionele seevissery en moderne visteelt. Terwyl die vangste van seevissers geleidelik afneem, behoort Noorweë se visteeltbedrywe tot die mees gesofistikeerdes ter wêreld. Visuitvoere beloop 5,2 persent van die totale uitvoerwaarde en mak van vis die derde belangrikste uitvoerproduk na fossiele brandstowwe en metale. Die belangrikste bestemmings is Denemarke, die Russiese Federasie, Frankryk en Japan.<ref name="wir2" /> Net soos in baie ander Europese lande speel die landbousektor 'n belangrike en dikwels emosionele rol in die bewussyn van die Noorse bevolking en die regering in Oslo. Noorse boere word deur middel van subsidies, wat onder die hoogstes ter wêreld gereken word, teen die uitwerkings van buitelandse mededinging beskerm. Die Noorse landbousektor het in 2006 nogtans slegs 0,5 van die BGP en 2,6 persent van alle werksgeleenthede verteenwoordig.<ref name="wir2" /> Die houtbedryf se totale omset het in 2005 39,5 miljard NOK beloop wat gelykstaan aan byna 7 persent van die totale nywerheidsomset. Die houtbedryf het tans sowat 6&nbsp;000 werknemers in diens, en kommersiële bosgebiede beslaan 24 persent van Noorweë se oppervlakte.<ref name="wir2" /> Die energiebedryf is geliberaliseer en steun in teenstelling met die meeste ander nywerheidslande byna uitsluitlik op waterkrag. Die bou van nuwe waterkragsentrales bly net soos die oprigting van gaskragsentrales vanweë hul verreikende ekologiese gevolge omstrede. Die algemene nywerheidsektor het dekades lank grotendeels uit kleiner nasionale ondernemings bestaan. Tans is baie nywerheidsektore afhanklik van die olie- en gasbedryf se konjunktuursiklus, waaronder byvoorbeeld Noorweë se skeepswerwe. Ander sektore het hulle op halfvervaardigde goedere en komponente vir die Europese mark toegespits, waaronder aluminiumkomponente vir die motorbedryf. Die Noorse toerismesektor toon steeds sterk groei en verteenwoordig tans sowat 3,4 persent van die BGP en 6,4 persent van alle werkgeleenthede.<ref name="wir2" /> == Politiek == === Politieke bedeling === [[Lêer:Storting Spring 2016.JPG|duimnael|Die parlementsgebou (''[[Storting (Noorse parlement)|Stortinget]]'') in Oslo]] Noorweë is volgens die grondwet van 17 Mei 1814, wat reeds verskeie kere gewysig is, 'n konstitusionele monargie met 'n parlementêre demokratiese regeringstelsel. Die parlementêre stelsel is in 1884 ingevoer, en die koning beklee nog slegs 'n simboliese funksie as staatshoof ("Koning in die Staatsraad") en amptelike verteenwoordiger van die Noorse samelewing en ekonomie. Hy speel egter ook 'n belangrike integratiewe rol in nasionale krisistye. Koning Håkon VII het byvoorbeeld verset gebied teen die Duitse inval in 1940 en uit die land gevlug om vanuit [[Londen]] teen die besetters te werk. Die koning benoem volgens die Noorse grondwet die regering (''Stadsrådet''), het 'n beperkte vetoreg te opsigte van parlementêre wetsbesluite en fungeer as opperbevelhebber van die Noorse weermag en as hoof van die Evangelies-Lutherse Staatskerk van Noorweë. As staatshoof word die koning deur die regering geadviseer wat uit die eerste minister (''Norges Statsminister'') en (tans) 20 ministers bestaan. Tien van die huidige ministers is vroue. Die staatsgesag word in drie magte verdeel: Die Storting of nasionale parlement wat die wetgewende gesag uitoefen, die regering (uitvoerende gesag) en die geregshowe (regsprekende gesag). Die openbare administrasie word soms as die vierde politieke mag in die staat beskryf aangesien dit selfstandig kan optree en groot invloed op die politieke beleidstoepassing uitoefen. Die politieke gesag word sodoende ook in geografiese opsig verdeel in staats-, provinsiale en munisipaliteitsvlak. Die bevolking is deur regstreekse verkiesings en die lidmaatskap in verenigings en ander organisasies betrokke, en volgens statistieke is die gemiddelde Noorse burger lid van vier verenigings, terwyl 70 persent van die volwasse bevolking lid van tenminste een vereniging is.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027174348/http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm |date=27 Oktober 2007 }}</ref> Hierdie verenigings kan danksy hulle formele en informele betrekkinge met die openbare administrasie politieke invloed op owerhede uitoefen. Die betrekkinge tussen belangegroepe, staande parlementêre komitees en staatsdepartemente lei daartoe dat die Noorse politiek op funksionele deelgebiede gemik is soos byvoorbeeld die nywerheidsbedryf, landbou of onderwys. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die stempersentasie in verkiesings is gewoonlik hoog en beloop byna 80 persent. Burgers word op 18-jarige ouderdom mondig. === Storting === {{Hoofartikel|Storting (Noorse parlement)}} [[Lêer:Stortingssalen.jpg|duimnael|''Stortingssalen'', die vergadersaal van die Noorse parlement]] Die ''Storting'' of Noorse Nasionale Vergadering dien sedert die invoering van die parlementêre stelsel in 1884 as die hoogste vlak van politieke instellings. Die Storting word vir 'n termyn van vier jaar volgens 'n stelsel van proporsionele verteenwoordiging verkies. Die regering word in opdrag van die Noorse koning uit die geledere van die Storting verkies. Die Storting bestaan uit 169 lede wat almal 'n politieke party verteenwoordig. Dit is 'n gemodifiseerde eenkamerparlement wat in twee kamers verdeel word sodra dit sy wetgewende funksie uitoefen – die Odelsting (3/4 van die lede) en die Lagting (1/4) wat oor proporsionele bevoegdhede beskik. Wetsontwerpe van die regering moet eers deur die Odelsting en daarna deur die Lagting goedgekeur word. Die Noorse grondwet kan slegs by wyse van 'n tweederdemeerderheid van parlementslede gewysig word. Aangesien die Noorse parlement nie voor die einde van sy ampstermyn ontbind mag word nie, het die Noorse partye 'n tradisie van minderheidsregerings en parlementêre samewerking oor partygrense heen ontwikkel sodat regeringsbesluite dikwels met afwisselende politieke meerderhede geneem kan word. In die praktyk het die Storting se politieke invloed en magsbasis teenoor die regering as gevolg van hierdie konsensusbeleid steeds toegeneem. === Staatsorganisasie === [[Lêer:Map Norway political-geo.png|duimnael|Administratiewe kaart van Noorweë in 2017]] [[Lêer:Fylkesinndeling2024 original.webp|duimnael|Provinsies (fylke) in 2024<ref name="fylker" />]] In administratiewe opsig is Noorweë in 15 provinsies (Noors: ''[[fylke]]'')<ref name="fylker">{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen |date=5 Julie 2022 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> en 357 munisipaliteite (''kommuner/-ar'') verdeel. Die munisipaliteite is selfregerende politieke liggame met eie bevoegdhede ten opsigte van onderwys, gesondheid en welsyn. Die provinsies fungeer sowel as instrumente van administratiewe desentralisasie met goewerneure (''fylkesmann''), wat deur die Noorse regering benoem word, asook as selfregerende geweste met bevoegdhede ten opsigte van sekondêre onderwys en ander sake. {| class="wikitable sortable" width=27% !# !Provinsies in 2024 !Administratiewe setel |- | align=left|3||[[Lêer:Oslo komm.svg|28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[Lêer:Rogaland våpen.svg|28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[Lêer:Møre og Romsdal våpen.svg|28px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[Lêer:Nordland våpen.svg|28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|31||[[Lêer:Østfold våpen.svg|28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]] |- | align=left|32||[[Lêer:Akershus våpen.svg|28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]] |- | align=left|33||[[Lêer:Buskerud våpen.svg|28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]] |- | align=left|34||[[Lêer:Innlandet våpen.svg|28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]] |- | align=left|39||[[Lêer:Vestfold våpen.svg|28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]] |- | align=left|40||[[Lêer:Telemark våpen.svg|28px]] [[Telemark]]||[[Skien]] |- | align=left|42||[[Lêer:Agder våpen.svg|28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]] |- | align=left|46||[[Lêer:Vestland våpen.svg|28px]] [[Vestland]]||[[Bergen]] |- | align=left|50||[[Lêer:Trøndelag våpen.svg|28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|55||[[Lêer:Troms våpen.svg|28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]] |- | align=left|56||[[Lêer:Finnmark våpen.svg|28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]] |} Munisipaliteite en ''Fylke'' beskik oor hul eie parlemente (munisipale en provinsiale verkiesings word twee jaar ná die verkiesing op nasionale vlak gehou) en naas staatssubsidies ook oor hul eie belastinginkomste. === Binnelandse beleid === [[Lêer:Norway (+overseas), administrative divisions - de (zoom).svg|duimnael|Noorweë se oorsese gebiede]] Die binnelandse beleid van Noorweë word hoofsaaklik deur vier primêre faktore oorheers:<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Binnelandse Beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621213249/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html |date=21 Junie 2008 }}</ref> * Die uiteenlopende sosiokulturele kontekste van die verskillende landsdele – die suidooste met die grootste stedelike sentra en sy moderne nywerheid- en dienstesektor het steeds nou bande met ander Europese lande gehandhaaf, die Atlantiese gebiede van Suidwes- en Wes-Noorweë word nog sterk deur piëtistiese houdings beïnvloed, terwyl die yl bevolkte noorde, wat aan Rusland grens en waar talle mense 'n lewe maak uit die kommersiële visserybedryf, deur moeilike lewensomstandighede gekenmerk word. * Die oorheersende rol van die sogenaamde "distriksbeleid", wat daarop gemik is om vir afgeleë gebiede dieselfde lewensgehalte te skep as in die digbevolkte landsdele, ongeag die hoë koste wat hieraan verbonde is. Ook die Noorse verkiesingswette bevoordeel in sommige opsigte die yl bevolkte landsdele. * Die baie sterk nasionale bewussyn wat as gevolg van die relatief laat stigting van 'n nasionale staat, wat eers in 1905 tot stand gekom het, ontstaan het. Die politieke term "unie", wat eeue lank met die Deense en Sweedse oorheersing vereenselwig is, het nog steeds 'n negatiewe konnotasie. * Die gespanne verhouding tussen die Noorse model van 'n welvaartstaat en die egalitêre strukture van die samelewing aan die een kant en die uitwerkings en uitdagings van die ''offshore''-ekonomie en globalisering aan die ander. Uitgebreide sosiale dienste vir elkeen het dekades lank die grondslag van die Noorse model van 'n welvaartstaat gevorm, waarvan die Sosiaal-Demokratiese en Sosialistiese partye die belangrikste voorstanders vorm. Globaliseringstendense, die ekonomiese opswaai sedert die 1970's en die vinnige verstedelikingsproses wat daarmee gepaard gaan het die waardestelsel van die Noorse samelewing nogtans ingrypend verander. === Huidige regering === [[Lêer:Offisielt fotografi Regjeringen Støre.jpg|duimnael|Støre se kabinet in 2023]] ; Verkiesing van 2021 In die parlementêre verkiesing op 13 September 2021 het die linkse en sentrum partye 76 van die 169 setels in die Storting gewen. Die nuwe sentrum-linkse regering onder leiding van die Sosiaal-Demokratiese eerste minister [[Jonas Gahr Støre]] is op 14 Oktober 2021 deur koning [[Harald V van Noorweë|Harald V]] ingehuldig. Die koalisieregering is saamgestel uit die Noorse Arbeidersparty (''Arbeiderpartiet, Ap'') en die Sentrumsparty (''Senterpartiet, SP''). Vroue het tien van die 19 ministersposte beklee. ; Verkiesing van 2025 Die Arbeidersparty het ook in die nasionale verkiesing van September 2025 as sterkste party na vore getree, terwyl die koalisievennoot die Sentrumsparty slegs nege setels op hom verenig het. Gevolglik het 53 setels aan die regeringspartye gegaan en 81 setels aan die burgerlike opposisiepartye. Die Arbeiderpartiet het 28,0 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig, terwyl die Fremskrittspartiet met 23,8 persent die beste stemuitslag in sy geskiedenis behaal het. Die stempersentasie was 80,1 persent. Op 4 Februarie 2025 het die Sentrumsparty uit die regeringskoalisie gestap, waarvolgens die Arbeidersparty in 'n minderheidsregering regeer. === Verkiesingsuitslae in 2001, 2005, 2009, 2013, 2017, 2021 en 2025 === [[Lêer:Jens Stoltenberg 2007 04 18.jpg|duimnael|[[Jens Stoltenberg]] het tussen 2005 en 2013 die amp van eerste minister van Noorweë beklee]] [[Lêer:Norsk olje og gass - Jonas Gahr Støre.jpg|duimnael|[[Jonas Gahr Støre]] is sedert 2021 die eerste minister van Noorweë]] {| class="wikitable" !style="background-color:#D3D3D3" align=left valign=top|Partye !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2001 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2005 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2009 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2013 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2017 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2021 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2025 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2001 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2005 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2009 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2013 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2017 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2021 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2025 |- |align=left| Noorse Arbeidersparty (Arbeiderpartiet) |align="right" |24,3 |align="right" |32,7 |align="right" |35,4 |align="right" |30,8 |align="right" |27,4 |align="right" |26,3 |align="right" |28,0 |align="right" |43 |align="right" |61 |align="right" |64 |align="right" |55 |align="right" |49 |align="right" |48 |align="right" |53 |- |align=left|Progressiewe Party (Fremskrittspartiet) |align="right" |14,6 |align="right" |22,1 |align="right" |22,9 |align="right" |16,3 |align="right" |15,2 |align="right" |11,6 |align="right" |23,8 |align="right" |26 |align="right" |38 |align="right" |41 |align="right" |29 |align="right" |27 |align="right" |21 |align="right" |47 |- |align=left|Konserwatiewe Party (Høyre) |align="right" |21,3 |align="right" |14,1 |align="right" |17,2 |align="right" |26,8 |align="right" |25,0 |align="right" |20,4 |align="right" |14,6 |align="right" |38 |align="right" |23 |align="right" |30 |align="right" |48 |align="right" |45 |align="right" |36 |align="right" |24 |- |align=left|Sosialistiese Linksparty (Sosialistisk Venstrepartiet) |align="right" |12,7 |align="right" |8,8 |align="right" |6,2 |align="right" |4,1 |align="right" |6,0 |align="right" |7,6 |align="right" |5,6 |align="right" |23 |align="right" |15 |align="right" |11 |align="right" |7 |align="right" |11 |align="right" |13 |align="right" |9 |- |align=left|Christelike Volksparty (Kristelig Folkeparti) |align="right" |12,4 |align="right" |6,8 |align="right" |6,2 |align="right" |5,6 |align="right" |4,2 |align="right" |3,8 |align="right" |4,2 |align="right" |22 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |8 |align="right" |3 |align="right" |7 |- |align=left|Sentrumsparty (Senterpartiet) |align="right" |5,6 |align="right" |6,5 |align="right" |6,2 |align="right" |5,5 |align="right" |10,3 |align="right" |13,5 |align="right" |5,6 |align="right" |10 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |19 |align="right" |28 |align="right" |9 |- |align=left|Liberale Party (Venstre) |align="right" |3,9 |align="right" |5,9 |align="right" |3,9 |align="right" |5,2 |align="right" |4,4 |align="right" |4,6 |align="right" |3,7 |align="right" |2 |align="right" |10 |align="right" |2 |align="right" |9 |align="right" |8 |align="right" |8 |align="right" |3 |- |align=left|Kusparty (Kystpartiet) |align="right" |1,7 |align="right" |0,8 |align="right" |0,2 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,0 |align="right" |1 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |- |align=left|Groen Party (Miljøpartiet De Grønne) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |0,3 |align="right" |2,8 |align="right" |3,2 |align="right" |3,9 |align="right" |4,7 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |1 |align="right" |3 |align="right" |8 |- |align=left|Rooi Party (Rødt) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |1,3 |align="right" |1,1 |align="right" |2,4 |align="right" |4,7 |align="right" |5,3 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |8 |align="right" |9 |- !align=left style="background-color:#D3D3D3"|Totaal !width="75" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|165 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 |} === Godsdiensbeoefening === [[Lêer:2005 07 18 Sognefjell Borgund Stave church 02.JPG|duimnael|Die [[Staafkerk van Borgund]], 'n tipiese Noorse staafkerk in [[Staafkerk van Borgund|Borgund]]]] Noorweë beskik oor 'n amptelike Protestantse Staatskerk wat op die Evangelies-Lutherse geloof baseer. Alhoewel daar geen formele skeiding tussen kerk en staat bestaan nie, het alle burgers volgens 'n grondwetlike klousule uit die jaar 1964 die reg om hul godsdiens of religie vry te beoefen. Sowat 90 persent van die Noorse bevolking is lede van die Noorse Staatskerk, alhoewel slegs sowat tien persent meer as een keer per maand aan kerkdienste of ander Christelike byeenkomste deelneem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting: Religie in Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184151/http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Sowat 5,9 persent van die Noorse bevolking is lede van ander religieuse gemeenskappe, terwyl 6,2 persent ongebonde is. Die grootste religieuse en eties-filosofiese organisasies buite die Noorse Staatskerk is die Humanistiese Beweging (63&nbsp;000 lede), Islamitiese groeperings (60&nbsp;000 aanhangers), die Pinksterbeweging (45&nbsp;000), die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (40&nbsp;000), die Evangelies-Lutherse Vrykerk (20&nbsp;000), die Metodistekerk (13&nbsp;000) en 'n aantal kleiner onafhanklike gemeenskappe. Die kerstening van Noorweë het omstreeks die jaar 1000 begin en het uit 'n kombinasie van handelsbetrekkinge met en Wiking-rooftogte in die Christelike Europa voortgespruit. Sendingaktiwiteite van die Angelsaksiese Kerk en sendelinge uit Duitsland en Denemarke het 'n goeie reputasie vir die Christelike geloof opgebou sodat dit die tradisionele godhede van die Oud-Nordiese mitologie en die natuurgodsdiens van die Sami-bevolkíng geleidelik verdring het. Tot die Reformasie in 1537 was Noorweë 'n Rooms-Katolieke land. Wes- en Suid-Noorweë was reeds sedert die laat 18de eeu die kerngebiede van piëtistiese strominge. Rondtrekkende lekepredikante het met hul fanatiese toesprake aandag getrek, tog is hul leerstellings en praktyke deur die Staatskerk as sektaries beskou en onderdruk.<ref>{{de}} Henningsen/Schneider (2008), bl. 33</ref> Baie van hul godsdienstiges gedagtes is nogtans later deur Christelike matigingsbewegings oorgeneem wat hulle onder meer vir 'n verbod op alkoholiese dranke beywer het. Die verbod op lekepredikante is in 1842 opgehef en het die aanleiding tot die groei van 'n sterk lekebeweging in die geledere van die Staatskerk asook die stigting van enkele vrykerke gegee. Die Noorse kerke is gevolglik deur 'n konserwatiewe Christelike interpretasie en 'n sterk sendingsbeweging oorheers. == Demografie == === Die bevolking van Noorweë === [[Lêer:Same.JPG|duimnael|'n [[Sami]]ese man met sy [[rendier]] in Noord-Noorweë]] [[Lêer:Basic demographics of Norway 1900 2000.PNG|duimnael|links|Die demografiese ontwikkeling in die periode tussen 1900 en 2000]] Noorweë het tans 'n bevolking van sowat 5,3 miljoen. Net soos in ander Europese lande word die demografiese ontwikkeling in Noorweë tans deur 'n periode met lae geboortesyfers gekenmerk wat op 'n tydperk met 'n relatief hoë natuurlike bevolkingsaanwas gevolg het. Die natuurlike bevolkingstoename het in die jare kort ná die Tweede Wêreldoorlog nog 1 persent beloop, maar sedert die 1970's merkbaar afgeneem. Hierdie tendens is in die 1980's nog steeds ondervind, en eers sedert die jaar 1995 het die bevolkingsaanwas veral danksy immigrasie weer begin versnel. Die geboortekoers van etniese Noorse vroue het sedert die laat 19de eeu vanweë die toepassing van gesinsbeplanning duidelik afgeplat. Die lae geboortesyfers van minder as een persent beteken dat Noorweë se bevolking sonder immigrasie sal afneem. Statistieke vir die jaar 2006 toon nogtans 'n hoër geboortesyfer, en met 'n gemiddelde van 1,9 kinders per vrou het Noorweë se fertiliteit die hoogste vlak sedert 1991 bereik. Die syfer is ná dié van [[Albanië]], [[Turkye]], Ysland, Frankryk en Ierland selfs die sesde hoogste in Europa.<ref>{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> In 1665 het Noorweë 'n bevolking van sowat 440&nbsp;000 gehad.<ref>{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> Volgens die eerste volledige sensus in 1769 was daar destyds 700&nbsp;000 inwoners. In 1822 het die bevolking die een-miljoenkerf oorskry, in 1890 die twee-, in 1942 die drie- en in 1975 die vier-miljoenkerf. Vroeër as orspronklik verwag het dit intussen ook by die vyf-miljoen-kerf verbygesteek. Die sterftesyfer was in die verlede as gevolg van natuurrampe, oorloë en epidemieë onderhewig aan sterk skommelings, maar dit is danksy die ekonomiese en sosiale ontwikkeling van die land en verbeterde gesondheidsorg aansienlik verminder. Die gemiddelde lewensverwagting by geboorte is tans 78,7 jare en behoort tot die hoogstes ter wêreld.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm ''www.norwegen.no – Bevolking''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184251/http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Die bevolkingsdigtheid in Noorweë varieer tussen 118 mense per vierkante kilometer rondom die Oslofjord en 1,6 in Finnmark.<ref>{{de}} Dittmann, Frank (red.): ''Reisehandbuch Skandinavien 2008''. Essen: Nordis 2008, bl. 112</ref> Sowat 'n derde van die Noorse bevolking is langs die suidkus en die Oslofjord saamgetrek. Die beduidendste stedelike gebiede is Oslo in die suide, Trondheim in Sentraal-Noorweë en Tromsø in die noorde. As gevolg van die ruolie-ontginning het 'n stedelike ontwikkelingsas in die suidweste ontstaan wat van Stavanger tot by Bergen strek. Hierdie dig bevolkte streek kontrasteer met Finnmark in die uiterste noorde en die hoër geleë berggebied wat albei deur 'n baie lae bevolkingsdigtheid gekenmerk word. Die noorde is die tradisionele tuisland van sowat 12&nbsp;000 Kwene (mense wat uit Finland na Noorweë geïmmigreer het) en 40&nbsp;000 Sami waarvan sommige nog hul oorspronklike leefwyse as vissers en rendiertelers bewaar het. === Taal === [[Lêer:Norwegianmalforms.png|duimnael|Die taalvoorkeure van Noorse munisipaliteite: [[Bokmål]], [[Nynorsk]] of ''Nøytral''. Die laasgenoemde groep gebruik in die praktyk dikwels Bokmål.]] [[Noors]], wat deur 95 persent van die bevolking gepraat word, het twee amptelike skryftale, [[Bokmål]] en [[Nynorsk]], wat as oorkoepelende standaardtale dien, terwyl baie sprekers in die alledaagse lewe dialekte praat wat soms aansienlik van die twee standaard-skryftale kan verskil. Albei skryftale geniet erkenning as ampstale en word deur sowel die administrasie asook die media gebruik. Die oorgrote meerderheid van die bevolking (tussen 80 en 85 persent) gee die voorkeur aan Bokmål. In die algemeen is die meeste Noorse dialekte onderling verstaanbaar, alhoewel sommige aansienlike pogings aan die kant van 'n luisteraar mag vereis om dit te verstaan. Verskeie [[Oeraalse tale|Oeraalse]] [[Sami]]-tale word oor die hele land gebesig en ook as skryftaal gebruik, veral in die noorde waar 'n groot deel van die Sami-bevolking gekonsentreer is. Sprekers van dié tale het 'n reg op moedertaalonderwys, ongeag hulle woonplek, en mag in hul eie taal met staatsinstellings kommunikeer. 'n Klein minderheid praat daarnaas Kweens, 'n Oeraals-Finse taal. === Migrasie === In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het honderdduisende Nore na oorsese bestemmings, veral na die Verenigde State en Kanada, geëmigreer. Die emigrasiegolf het sy hoogtepunt in die 1860's bereik toe twee derdes van die natuurlike bevolkingsaanwas of tussen 10 en 15 persent van die totale bevolking die land verlaat het. Emigrasiesyfers was nog tot by die Eerste Wêreldoorlog en die [[Groot Depressie]] van die 1930's hoog. Sedert die laat 1960's het 'n groot aantal immigrante hulle in Noorweë gevestig wat in die 1970's en die vroeë 1980's sowat 1 persent van die totale bevolking beloop het. As gevolg van die dalende geboortesyfers van die etniese Noorse bevolking verteenwoordig immigrasie tussen 35 en 40 persent van die totale bevolkingsaanwas in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/migration/migration.htm ''www.norwegen.no Mense: Migrasie'']</ref> Die immigrante het in die 1960's veral uit Suid-Europa, Asië, Afrika en Suid-Amerika gekom en hulle merendeels in Oslo en sy omgewing gevestig. In 1975 het die regering 'n verbod op immigrasie geplaas wat nog steeds bestaan. Hierdie verbod word nie op bepaalde groepe vlugtelinge en asielsoekers toegepas nie. Die immigrasie van hierdie groepe, wat veral uit Pakistan, Viëtnam, Iran en Turkye kom, word deur 'n kwotastelsel beheer. 'n Beperkte aantal van familielede van immigrante wat hulle reees in die land gevestig het mag eweneens Noorweë toe kom. Vanweë die tekort aan opgeleide mannekrag het Noorweë ook 'n gewilde bestemming vir immigrante uit ander Europese lande geword. Die sowat 120&nbsp;000 buitelanders in Noorweë verteenwoordig minder as drie persent van die totale bevolking. == Kuns en kultuur == [[Lêer:Oslo Nationaltheatret.JPG|duimnael|links|Die ''Nationaltheatret'' in Oslo is in 1899 geopen]] [[Lêer:Oppdal and Nord Gudbrandsdals bunad.jpg|duimnael|Noorse ''bunader'']] Alhoewel Noorweë nog 'n relatief jong nasie is en oor 'n tydperk van 400 jaar met Denemarke verenig was, pronk die land met 'n lang geskiedenis, veral as een van die beduidendste Europese seenasies, en selfstandige kulturele tradisies. Saam met musiek, literatuur en kuns speel ook die tradisionele Noorse kleredrag, die sogenaamde ''bunader'', nog steeds 'n belangrike rol as 'n nasionale simbool en word by spesiale geleenthede soos huwelike, dope en op [[Nasionale Dag van Noorweë|Noorweë se nasionale dag]] (17 Mei) gedra. Die oorspronklike inheemse bevolking van Noorweë, die Sami, het hul eie kulturele erfenis bewaar. Naas die ander Skandinawiese lande oefen vandag veral die Engelssprekende wêreld 'n groot invloed op Noorweë se kultuur en samelewing uit – Amerikaanse rolprente en televisiereekse oorheers byvoorbeeld die oudiovisuele media. Engels is die belangrikste vreemde taal in die land wat byna orals verstaan en gepraat word.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die Noorse staat bevorder die plaaslike kuns- en kultuurbedryf ook in die yl bevolkte gebiede van die land. Noorse skrywers soos Jostein Gaardner en Erik Fosnes Hansen het net soos die toneelskrywer [[Jon Fosse]] internasionale bekendheid verwerf.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> [[Edvard Grieg]] is nog steeds die mees bekende klassieke komponis. === Argitektuur === [[Lêer:Vinterdomen2.jpg|duimnael|Die Nidaros-katedraal in [[Trondheim]]]] [[Lêer:Urnes Stave Church 1.jpg|duimnael|Die staafkerk van Urnes]] [[Lêer:Damsgaard painting.jpg|duimnael|Damsgård hovedgård. Skildery deur J.F.L. Dreier (1810)]] Die argitektoniese geskiedenis van Noorweë weerspieël die historiese ontwikkeling van die land, en eers met die relatief laat kerstening van Noorweë in die 11de eeu kan daar sprake wees van 'n selfstandige Noorse boukuns. Met die vereniging van die verskillende klein koninkryke in 'n gemeenskaplike ryk sowat 1000 jaar gelede het Noorweë in nouer aanraking met die argitektoniese tradisies van ander Europese lande soos byvoorbeeld muurwerk gekom. Die eerste katedraal in die Gotiese styl, wat ooit in 'n Nordiese land opgerig is, die Nidaros-katedraal, het in Trondheim op die graf van die heilige Olav ontstaan. 'n Groot aantal ander kerkgeboue uit steen is orals in Noorweë in die Romaanse styl gebou. Veral die Engelse en Noord-Duitse boukuns het groot invloed op die plaaslike argitektuur van die Romaanse en Gotiese periode uitgeoefen. Maar aangesien hout as 'n uiters geskikte boumateriaal steeds volop beskikbaar was, het die land al vroeg sy eie tradisie van houtboukuns ontwikkel. Vandag is van die mees interessante voorbeelde van eietydse Noorse argitektuur van hout gemaak en getuig van hierdie materiaal se aantreklikheid vir Noorse ontwerpers en boumeesters.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/culture/architecture/history/norwegian.htm ''www.norwegen.no: Die ontwikkeling van die Noorse argitektuur'']</ref> In die vroeë Middeleeue het baie kerkgemeentes in Noord-Europa hul kerke van hout gebou; hiervoor is gewoonlik houtpale in die grond versink. Hierdie tradisie is in Noorweë verder ontwikkel en het sy argitektoniese hoogtepunt vanaf die 12de eeu met die oprigting van staafkerke bereik waarvan 28 bewaar gebly het en nog steeds die belangrikste Noorse bydrae tot die wêreld se argitektuurgeskiedenis verteenwoordig. Die staafkerk van Urnes is selfs deur [[UNESCO]] as 'n argitektoniese [[wêrelderfenisgebied|wêrelderfenis]] gelys. Die vorm en versierings van staafkerke is aan die skeepsbou- en kunstradisie van die Wiking-tydperk ontleen, en veral die kerkportale is 'n opvallende mengsel van Wiking- en Christelike motiewe. Die ''lafting''-tegniek of gebruik van langhoute het in Noorweë tot 'n gesofistikeerde vlak ontwikkel. Noorse plase het byvoorbeeld oor 'n aantal houtgeboue van verskillende groottes beskik wat elkeen 'n spesifieke funksie vervul het, en daar was 'n groot aantal tipes en samestellings van geboue in die verskillende geweste van die land. Naas die binnelandse boerderygemeenskappe het ook die vissersdorpies langs die Noorse kus hul eie kenmerkende houtboukuns ontwikkel wat gedurende die Middeleeue oor die hele kuslyn uitgebrei het. Noord-Duitse koopmans van die Hanseverbond het byvoorbeeld die aanleiding gegee tot die bou van 'n reeks nou houtgeboue langs die oewerlyn van Bergen se Bryggen-skeepswerf wat as hulle hoofkwartier gedien het. Twee van die stede, wat tydens die 17de eeu deur die Deense koning in Noorweë gestig is, Kongsberg en Røros, het as gevolg van mynbouaktiwiteite ontstaan. Kongsberg pronk nog steeds met 'n kerkgebou in die destydse barokstyl, terwyl in Røros kenmerkende lang geboë houthuise ontstaan het. Net soos die Bryggen van Bergen is ook Røros se historiese stadskern deur die UNESCO as 'n wêrelderfenisgebied gelys. Vanweë die politieke en ekonomiese oorheersing deur Denemarke is die ontwikkeling van 'n welvarende Noorse [[bourgeoisie]] belemmer, en belangrike stylrigtings van die Europese argitektuur het derhalwe dikwels eers baie laat begin om 'n invloed op die plaaslike boukuns uit te oefen wat dan ook dikwels beperk was. Nogtans is daar uitmuntende voorbeelde van historiese boustyle soos die Baronie Rosendal bo-oor die Kvinnheradfjord met sy barok-invloede en die statige landhuis Damsgård in Bergen wat volgens die Rokoko-styl as 'n houtgebou ontwerp is. Met die skeiding van Denemarke in 1814 het Oslo (destyds Kristiania) se nuwe funksie as hoofstad van Noorweë die aanleiding tot die bou van 'n aantal representatiewe geboue gegee. Die argitek Christian H. Grosch het naas die oudste gedeelte van die Universiteit van Oslo, die Effektebeurs en die vroeëre Sentrale Bank van Noorweë talle ander geboue in Oslo asook sowat sewentig kerke dwarsoor die land ontwerp. In die 20ste eeu het Noorse argitekte nasionale tradisies met eietydse argitektoniese stromings verbind. Toe die stad [[Ålesund]] in 1904 deur 'n brandramp verwoes is, het inheemse boumeesters hulle by die heropbou onder meer deur die [[Art Nouveau]]-boustyl laat inspireer. Die 1930's met hulle funksionalistiese tendense was 'n eerste groot bloeitydperk van die Noorse boukuns, alhoewel die plaaslike argitekte eers in die laaste dekades van die eeu internasionale bekendheid verwerf het. === Skilderkuns === [[Lêer:Brudeferden by Adolph Tidemand and Hans Gude.jpg|duimnael|links|Hans Fredrik Gude: ''Brudeferden i Hardanger'' ("Bruidvaart in Hardanger", 1848)]] [[Lêer:Santaandgoat.gif|duimnael|Volksverhaal-illustrasie van die Kersman wat op 'n bok se rug ry.]] Terwyl sowel Middeleeuse geskilderde antependia asook muur- en gewelfskilderye bewaar gebly het, word die vroeë 19de eeu as die beginpunt van die moderne Noorse [[skilderkuns]] beskou. Die eerste generasie van Noorse Romantici het hul inspirasie van buitelandse kunstenaars gekry – soos Johann Christian Clausen Dahl (1788–1857) wat in Duitsland gebly en daar onder die invloed van Caspar David Friedrich gestaan het. Thomas Fearnly (1802–1842) was een van die eerste inheemse landskapskilders. Die laat-Romantiese periode was deur 'n konsentrasie op die volkslewe, die Nordiese geskiedenis en mitologie gekenmerk. Skilders van landskappe en persone soos Hans Gude (1825–1903), Johan Fredrik Eckersberg (1822–1870), Adolph Tidemand (1814–1876) en Christian Krogh (1852–1925) is onder meer deur die Düsseldorfse Akademie in Duitsland beïnvloed. Die Franse skilderkuns het veral met sy impressionistiese stromings inspirasie vir Noorse skilders soos Fritz Thaulow (1847–1906) en Gerhard Munthe (1849–1929) gelewer. Die impressionisme is opgevolg deur die [[Art Nouveau]]-kuns met [[Edvard Munch]] (1863–1944) as een van sy bekendste Noorse verteenwoordigers. Die karikaturis Olaf Gulbransson (1873–1958) het die kenmerkende grafiese styl van die satiriese Duitse tydskrif ''Simplicissimus'' ontwikkel, tog het ander nie-figuratiewe kunsstromings in die eerste helfte van die 20ste eeu soos die kubisme of konstruktiwisme min aandag in Noorse kunstenaarskringe gekry. Eers in die 1950's het hulle hul invloed in die dikwels melancholiese Noorse landskapskilderkuns laat geld. Sedert die 1970's het die beeldende kuns in Noorweë sy inspirasies ten opsigte van vorm en inhoud uit die veelvuldige internasionale kunsstromings gekry, alhoewel Noorse kunstenaars steeds weer op onderwerpe konsentreer wat die plaaslike natuur bied. === Sport === [[Lêer:Marit Bjørgen Holmenkollen 2011 001.jpg|duimnael|links|Die Noorse skiër [[Marit Bjørgen]] is met 15 medaljes die suksesvolste deelnemer aan [[Olimpiese Winterspele]] nog]] [[Lêer:Carlsen Magnus (30238051906).jpg|duimnael|Die Noorse skaakspeler [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen]] Sport vorm 'n belangrike deel in die Noorse kultuur, en gewilde sportsoorte sluit in [[sokker]], [[handbal]], [[tweekamp]], [[heg-en-steg-ski]], [[skansspring]], [[langbaanskaats]], en, in 'n minder mate, [[yshokkie]]. Sokker is in Noorweë die gewildste sportsoort in terme van aktiewe deelname. Volgens 'n 2014–2015-opname was sokker ver agter tweekamp en heg-en-steg-ski wat die gewildheid onder toeskouers betref.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2015/04/10/sport/langrenn/fotball/norsk_idrett/petter_northug/38629571/ |title=Knock-out fra Northug & co. |publisher=Dagbladet|date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> Yshokkie is die belangrikste binnesport.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/stor-interesse-for-ishockey-1.10984731 |title=Stor interesse for ishockey |publisher=[[NRK]] |date=13 April 2013 |accessdate=11 Junie 2016}}</ref> Die Noorse nasionale vrouehandbalspan het verskeie titels ingepalm, waaronder twee Olimpiese goue medaljes (in [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] en [[Olimpiese Somerspele 2012|2012]]), drie wêreldbekertoernooie (in 1999, 2011 en 2015), asook ses Europese kampioenskappe (in 1998, 2004, 2006, 2008, 2010 en 2014). In sokker het die nasionale vrouespan die wêreldbekertoernooi in 1995 en die Olimpiese Sokkertoernooi in 2000 gewen. Die vrouespan het ook twee [[UEFA]] Europese vrouekampioenskappe ingepalm (in 1987 en 1993). Die [[Noorse nasionale sokkerspan|Noorse nasionale manssokkerspan]] het reeds vier keer aan die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|1938]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026]]), asook een keer aan die [[UEFA Europa-beker]] (in 2000). Die beste FIFA-rang wat Noorweë behaal het, is tweede, 'n plek wat hulle twee keer bereik het, in 1993 en in 1995.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |title=FIFA/Coca-Cola World Ranking |publisher=[[FIFA]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=19 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219142916/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |archive-date=19 Februarie 2015 |url-status=dead}}</ref> Tydens die Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 het die mansspan vir die eerste keer die kwarteindstryd gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvge7299ygwo |title=Artificial turf & coaching revolution – how Norway shaped golden generation |publisher=[[BBC]] |author=Ciaran Varley |date=11 Julie 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> In vrouesokker vaar Noorweë nog beter en hulle het die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995]] in Swede beklink. Bekende Noorse spelers in die [[Nasionale Voetballiga]] sluit in [[Halvor Hagen]], [[Bill Irgens]], [[Leif Olve Dolonen Larsen]], [[Mike Mock]] en [[Jan Stenerud]].<ref>{{en}} {{cite book |author=John Grasso |title=Historical Dictionary of Football |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_m3s0 |publisher=Scarecrow Press |year=2013 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_m3s0/page/490 490] |isbn=978-0-8108-7857-0}}</ref> [[Bandy]] is 'n tradisionele sport in Noorweë en die land is een van die vier stigters van die [[Vereniging van Internasionale Bandy]]. In terme van gelisensieerde atlete is dit die tweede belangrikste wintersport in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |title=Bandy destined for the Olympic Winter Games! |accessdate=17 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017132109/http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=dead}}</ref> Teen Januarie 2018 het die nasionale mansspane een silwer- en bronsmedalje elk verower, terwyl die nasionale vrouespan vyf bronsmedaljes tydens wêreldbekertoernooie ingepalm het. Noorweë se eerste deelname was tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] en sedertdien het die land atlete vir al die [[Olimpiese Spele]] gestuur, behalwe vir die min bemarkte [[Olimpiese Somerspele 1904]] en die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]] wat deur [[Weste]]rse lande geboikot is. Noorweë voer die algehele medaljetabel by die [[Olimpiese Winterspele]] met 'n goeie voorsprong aan. Noorweë het al twee keer Olimpiese Spele gehuisves: Die [[Olimpiese Winterspele 1952]] in Oslo en die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]]. Dit het ook die Olimpiese Jeugwinterspele 2016 in Lillehammer aangebied en sodoende die eerste land geword wat beide die Winterspele en Jeugwinterspele gehuisves het. Noorweë se nasionale vrouespan in [[strandvlugbal]] het aan die CEV Strandvlugbal Kontinentale Beker 2018–2020 deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fivb.com/en/about/news/continental-cup-finals-start-in-africa?id=94414 |title=Continental Cup Finals start in Africa |publisher=[[Fédération Internationale de Volleyball]] |date=22 Junie 2021 |accessdate=7 Augustus 2021}}</ref> [[Skaak]] het sterk in gewildheid toegeneem in Noorweë. Die Noorse [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.nrk.no/sport/carlsen-er-verdensmester_-_-jeg-er-lykkelig-og-lettet-1.12060026 |title=Carlsen er verdensmester – Jeg er lykkelig og lettet |publisher=[[NRK]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> == Letterkunde == 'n Selfstandige Noorse letterkunde het eers met die nasionale onafhanklikheidsbeweging vanaf 1814 begin ontwikkel sodat die vroeë literêre lewe as deel van 'n gemeenskaplike Skandinawiese letterkunde beskou moet word. === Die Noors-Yslandse periode (tussen omstreeks 800 en 1400) === Wetenskaplikes het hul kennis oor die vroeë Wiking-beskawing onder meer aan Yslandse skrywers te danke wat in die 12de en 13de eeu begin het om die mondelinge tradisies neer te skryf. Die wêreld van Nordiese godhede en helde is die hoofonderwerp van die Edda, die oudste literêre werk van Noorweë. In die 13de eeu het skalde (afgelei van die Yslandse ''skáld'' "digter") Wiking-ideale soos verwantskap, heldedom, eer, eerlikheid en deug, wat aanvanklik in eenvoudige stafryme van rune-inskrifte behandel is, in 'n meer ingewikkelde literêre styl verheerlik. Rondtrekkende sangers het tydens die lang Skandinawiese winters veral die hoofse publiek met hul heldesange oor legendes, historiese gebeurtenisse, heldedade, veldslae en deugsame krygers vermaak. Die eerste bekende Noorse skald uit die eerste helfte van die 9de eeu was Bragi Boddason. Later was die skaldedigkuns hoofsaaklik tot Ysland beperk. Ook die Nordiese sagas, vroeë Skandinawiese prosawerke, het ondanks hulle Noorse wortels in Ysland ontstaan, soos byvoorbeeld Snorri Sturluson se Kroniek van die Noorse konings uit die 13de eeu. Die religieuse en hoofse literatuur van die Middeleeuse Europese – vertalings van preke, legendes rondom heiliges en heldedigte oor Koning Artus, [[Karel die Grote]] en Theoderik die Grote – is ook in Noorweë oorgeneem. Die sogenaamde Koningsspieël, 'n didaktiese afhandeling oor sedes en moraal wat in versvorm gegiet is, was 'n belangrike inheemse literêre werk. Daarnaas het ballades vanaf die 13de eeu 'n beduidende rol in Noorweë se literêre lewe begin speel. === Die Noors-Deense periode (tussen omstreeks 1400 en 1814) === [[Lêer:Norske Selskab Eilif Peterssen.jpg|duimnael|Die Noorse Geselskap, skildery deur Eilif Peterssen in 1892]] In die tydperk van die Kalmarunie het die Oud-Nordiese literatuur sy hoogtepunt al lank oorskry, en eers met die Reformasie was daar weer 'n oplewing in die produksie van literêre tekste. Aangesien Noorweë tot 1643 nie oor 'n eie drukkery beskik het nie, is hoofsaaklik Deense boeke van Kopenhaagse uitgewers ingevoer. Die Deense taal, wat uiteindelik ook ampstaalstatus in Noorweë gekry het, het 'n oorheersende invloed op die Noorse letterkunde uitgeoefen. Die 16de eeuse humanisme het Noorse skrywers soos Absalon Pederssøn Beyer en Peder Claussøn Friis geïnspireer. Friis het met sy vertaling van Snorri Sturluson se ''Heimskringla''-saga uiting aan patriotiese gevoelens gegee, en in 1739 het die geestelike Petter Dass met sy werk ''Norlands Trompet'' ("Die Trompet van die Noordland") sy belewenis van die landskap van Noord-Noorweë in versvorm uitgedruk. Die Noorse letterkunde het veral in die 18de eeu begin om sy eie identiteit en uniekheid uit te druk. By hierdie ontwikkeling het die Noors-gebore Deense skrywer Ludvig Baron von Holberg sentraal gestaan. Op sy reise deur Europese lande is hy deur die Franse [[rasionalisme]] en Engelse deïsme beïnvloed, en hy het begin om hierdie ideeë in sy literatuur in te werk. Holberg se werke het historiese afhandelings, satiriese digkuns en morele opstelle ingesluit, alhoewel hy veral met sy tydlose realistiese komedies bekendheid verwerf het wat nog steeds in Noorse en Deense teaters opgevoer word. Ander bekende skrywers in hierdie periode sluit Holberg se literêre opvolger, Johan Herman Wessel, die digters Christian Braunman Tullin en Johan Nordahl Brun en die kritiese essayis Claus Fasting in. 'n Spesifieke nasionale Noorse literatuur het in 1772 met die stigting van die Noorse Geselskap (''Det Norske Selskab''), 'n vereniging van klassisistiese digters, gestalte gekry. === Die 19de eeu === [[Lêer:Ibsen-Dresden01.jpg|duimnael|[[Henrik Ibsen]] (1828–1906)]] As gevolg van die Napoleontiese Oorloë is Noorweë se politieke bande met Denemarke in 1814 verbreek, maar ook in die nuwe alliansie met Swede, wat voorsiening vir selfregering gemaak het, is die kulturele bande met Denemarke steeds gehandhaaf. Tegelykertyd het die nasionale beweging van Noorweë vir die ontwikkeling van 'n selfstandige Noorse literatuur gepleit wat onder meer in die romantiese stylperiode verwesenlik is. Die beduidendste romantiese digter in Noorweë was Henrik Arnold Wergeland, wat as uitgewer en opvoedkundige ten gunste van 'n selfstandige Noorse literêre tradisie was wat die ou bande met Denemarke sou vervang. In die opkomende sogenaamde Noorse kultuurstryd was daar egter ook voorstanders van 'n voortgesette kulturele unie met Denemarke, soos die digter Johan Sebastian Welhaven. Die romanties-nasionalistiese stroming in die letterkunde het met digters soos Peter Christian Asbjørnsen en Jørgen Moe ondr meer die literêre skatte van die volksdigkuns, wat tot dusver net mondeling oorlewer is, herontdek en in geskrewe vorm versamel. Die taalkundige Ivar Aasen het met die wetenskaplike navorsing ten opsigte van Noorse dialekte begin, terwyl die joernalis Aasmund Olafsson Vinje in sy nasionaal-romantiese werke Noors as 'n literêre taal gevestig het. 'n Selfstandige Noorse geskiedskrywing het met Peter Andreas Munch 'n aanvang geneem. Met die literêre realisme het Noorweë skrywers van wêreldfaam voortgebring. Die roman ''Amtmandens døttre'' van Camilla Collett was in die jare 1854 en 1855 net die begin van 'n ontwikkeling wat met die dramatikus [[Henrik Ibsen]], die politieke skrywer [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Jonas Lie]] (wat later deur die impressionisme beïnvloed is, 1833–1908) en [[Alexander Kielland]] (1849–1906) sy hoogtepunt bereik het. Verskeie van Ibsen se werke het deel van die wêreldliteratuur geword. Die naturalisme, landelike lewe en volkstradisies het in die werke van skrywers soos Amalie Skram en Arne Garborg neerslag gevind. In die laaste dekade van die 19de eeu is baie Noorse skrywers deur die nuwe romantiek beïnvloed. Die bekendste outeur in hierdie periode was [[Knut Hamsun]]. Sy eensame romanhelde voel dikwels aangetrokke tot die natuur en die irrasionele. === Die 20ste eeu === [[Lêer:Jo Nesbø.JPG|duimnael|Die musikus en misdaadskrywer [[Jo Nesbø]] (* 1960)]] [[Lêer:Store norske leksikon 2.jpg|duimnael|Die elektroniese uitgawe van die Groot Noorse Leksikon (''Store Norske Leksikon, SNL'')]] Ná die einde van die politieke unie met Swede in 1905 het die realistiese styl weer 'n oplewing beleef, en Noorse skrywers het hulle op maatskaplike vraagstukke begin konsentreer. Olav Duun het met sy omvattende epiese roman ''Juvikfolke'', wat ses boekdele behels, 'n boeiende verhaal oor die landelike lewe en die geskiedenis van 'n familie geskep. Johan Bojer het in sy werke die morele kwessies van 'n moderne nywerheidsmaatskappy behandel, terwyl Johan Petter Falkberget hom op die probleme van mynwerkers toegespits het. Met Sigrid Undset (1882–1949) het 'n nuwe skryweres van wêreldfaam op die literêre toneel verskyn. Met haar trilogie ''Kristin Lavransdatter'' (1920–1922), wat in die tradisie van Oud-Yslandse sagas geskryf is en in die Middeleeuse Noorweë afspeel, het sy in 1928 die Nobelprys vir Letterkunde verower. Naas Undset het ook ander realistiese skrywers soos Olav Dunn (1876–1939) en Johan Folkberget (1879–1967) dikwels etiese probleme teen 'n historiese agtergrond behandel. Die politieke spannings in die tydperk tussen die wêreldoorloë is onder meer in die werke van Nordahl Grieg weerspieël. Net soos Grieg het ook die digter Arnulf Øverland in sy liriek die Duitse besetting van Noorweë tydens die Tweede Wêreldoorlog gekritiseer. Die oorlog en die besettingstyd het ook ná 1945 'n sentrale in die literêre lewe gespeel en is onder meer in die romans van Odd Bang-Hansen en Kåre Holt verwerk. Algemene kritiek op die maatskappy het die romans en liriek van Jens Ingvald Bjørneboe oorheers, terwyl die prosa van skrywers soos Johan Borgen sterk deur eksistensialistiese tendense beïnvloed is. Die kwessie van goed en kwaad het in die psigologiese romans van Åge Rønning sentraal gestaan. Net soos Sweedse outeurs het ook Noorse skrywers soos Karin Fossum, Anne Holt, [[Tom Egeland]] en [[Jo Nesbø]] met hul rillers en [[misdaadroman]]s internasionale sukses behaal. Ook Jostein Gaarder het met sy filosofiese roman ''Sofies verden'' (1991), wat vir jonger lesers bedoel was, 'n internasionale blitsverkoper geskryf. Ander belangrike eietydse skrywers sluit Jan Kjærstad en die dramatikus Jon Fosse in. === Noorweë se literêre stelsel === Noorweë het 'n unieke literêre stelsel ter bevordering van Noorse literatuur, skrywers en die uitgewersbedryf. Dit baseer op voorgeskrewe pryse vir boeke, die aankoop van honderde eksemplare van bepaalde nuwe titels, die vrystelling van boeke van belasting op toegevoegde waarde (BTW) en kollektiewe ooreenkomste tussen regtehouers. Die program was die sleutelfaktor vir die vestiging van 'n veelsydige en dinamiese boekmark in Noorweë.<ref>{{en}} [https://www.norway2019.com/en/literature/literary-system ''www.norway2019.com: Literary system. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref><ref>{{no}} [https://forleggerforeningen.no/the-norwegian-literary-system/ ''Den Norske Forleggerforening: The Norwegian Literary System. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref> ; Aankoopprogram Die Noorse aankoopprogram vir boeke word deur die staat befonds en deur die Noorse Kunsteraad geadministreer. Jaarliks word tussen 550 en 1&nbsp;500 eksemplare van sowat 600 nuwe boektitels aangekoop en aan biblioteke dwarsoor die land beskikbaar gestel. Die program se hoofdoelwitte is die bevordering van Noorse boekpublikasies, die versekering van toegang tot nuwe werke vir die algemene leserspubliek en die verskaffing van hoër inkomstes aan skrywers. Die program is in die 1960's as 'n aankoopstelsel vir Noorse fiksie vir volwassenes geloods en is reeds kort daarna uitgebrei om ook literatuur vir kinders en jeugdiges in te sluit. So is ook skoolbiblioteke van nuwe boektitels voorsien. Die program was 'n groot sukses en het bygedra tot hoër produksie- en oplaagsyfers. Die aankoopprogram is intussen verder uitgebrei na vertaalde fiksie en nie-fiksie, Noorse nie-fiksie vir volwassenes, Noorse nie-fiksie vir kinders en jeugdiges en grafiese romans. ; Voorgeskrewe boekpryse en vrystelling van BTW Die voorgeskrewe vaste boekprys vir elke nuwe titel mag deur die uitgewery vasgestel word. Boekwinkels en ander kleinhandelondernemings mag tot 1 Mei van die volgende jaar 'n afslag van maksimaal 12,5 persent aan klante aanbied. Deur boeke orals in Noorweë teen meer of min dieselfde prys te verkoop word skrywers en uitgewers van 'n stabiele grondslag vir hul finansiële beplanning voorsien. Die vrystelling van BTW maak boeke vir lesers meer bekostigbaar en verseker toegang tot literatuur vir almal. ; Kollektiewe ooreenkomste Kollektiewe ooreenkomste, wat tussen die Vereniging van Noorse Uitgewers aan die een en die belange-organisasies van skrywers, illustreerders en vertalers aan die ander kant gesluit is, verseker vir alle partye, wat regte in die publikasieproses hou, 'n billike deel van die inkomste. === Ander programme ter bevordering van Noorse literatuur === Die Noorse Kunsteraad stel beurse beskikbaar vir talentvolle en belowende skrywers asook finansiële steun vir projekte en produksies. Die uitvoer van Noorse literatuur word deur 'n ander liggaam, ''NORLA – Norwegian Literature Abroad'', deur aktiewe bemarking en subsidies vir vertalings bevorder. NORLA is in 1978 gestig en het in die tydperk tot 2004 die vertaling van nagenoeg 5&nbsp;200 Noorse boektitels in 65 tale finansieel gesteun. NORLA se werksaamhede word deur die Noorse Departement van Kultuur befonds. Die grootste kulturele inisiatief in die buiteland ooit sal Noorweë se deelname as eregas aan die Frankfurtse Boekebeurs van 2019 wees. Aktiwiteite in hierdie verband word eweneens deur NORLA gekoördineer. In samewerking met die regtehouers onderhou NORLA ook 'n webtuiste wat inligting oor Noorse boekpublikasies in Engels bied, ''https://booksfromnorway.com/''. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Norway|title=Norway|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Augustus 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|title=Norway|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=28 Augustus 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Norway|Noorweë}} * {{en}} {{Wikivoyage|Norway|Noorweë}} * {{no}} [https://www.norge.no/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.norway.org.za/ Noorse Ambassade in Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.norway.no/ Algemene inligting oor Noorweë] * {{en}} [http://www.environment.no/ State of the Environment Norway] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Noorweë}} | Noord = [[Noorse See]] • [[Svalbard]] | Noordoos = [[Barentssee]] • [[Franz Josef-land]] | Oos = [[Barentssee]] • {{vlagland|Rusland}} | Suidoos = {{vlagland|Swede}} • {{vlagland|Finland}} • {{vlagland|Rusland}} | Suid = [[Skagerrak]] • {{vlagland|Denemarke}} • {{vlagland|Swede}} | Suidwes = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} • [[Noordsee]] | Wes = {{vlagland|Faroëreilande}} • [[Jan Mayen]] • [[Noordsee]] | Noordwes = {{vlagland|Groenland}} • {{vlagland|Ysland}} • [[Noorse See]] }} {{EVA}} {{Lande van Europa}} {{NAVO-lande}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Noorweë| ]] [[Kategorie:Skandinawië]] pg5xdp6s7m7jkxxyo651gfabyr5fbhp 0 9464 2963415 2956207 2026-08-29T01:53:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963415 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Kenia |volle_naam = <small>''Republic of Kenya'' ([[Engels]])<br />''Jamhuri ya Kenya'' ([[Swahili]])</small> |algemene_naam = Kenia |beeld_vlag = Flag of Kenya.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Kenya (Official).svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Kenya AU Africa.svg |leuse = ''Harambee'' <small>(Swahili)</small><br />''Let us all pull together'' <small>(Engels)</small><br /><small>''([[Afrikaans]]: "Laat ons saam werk")''</small> |volkslied = ''[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]'' <small>(Swahili)</small><br />''O God of all creation'' <small>(Engels)</small><br /><small>''([[Afrikaans]]: "O God van die hele skepping")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Kenya.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Engels]] en [[Swahili]] |hoofstad = [[Nairobi]] {{Koördinate|1|16|S|36|48|O}} |latd = 1 |latm = 16 |latNS = S |longd = 36 |longm = 48 |longEW = O |grootste_stad = [[Nairobi]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van Kenia|President]]<br />• [[Adjunkpresident]] |leiername = [[William Ruto]]<br />[[Kithure Kindiki]] |oppervlak_rang = 51^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 580&nbsp;367<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/|title=Kenya|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=19 November 2024|archive-date= 9 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309165257/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 224&nbsp;081 |persent_water = 2,3 |bevolking_skatting = 58&nbsp;246&nbsp;378<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 26^ste |bevolking_sensus = 47&nbsp;564&nbsp;296<ref name="KNBS2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results |publisher=Keniaanse Statistiekkantoor |date=4 November 2019 |accessdate=15 November 2019}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2019 |bevolkingsdigtheid = 100,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 259,9 |bevolkingsdigtheidrang = 124^ste |BBP_PPP = $375,356&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=664,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Kenya |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=19 November 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 59^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $7&nbsp;157<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 142^ste |BBP = $116,321&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 59^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;218<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 150^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Sultanaat Kilwa<br />• Omaanse beheer<br />• Dominium<br />• Republiek<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[957]]–[[1513]]<br />[[1698]]–[[1887]]<br />[[12 Desember]] [[1963]]<br />[[12 Desember]] [[1964]]<br />[[27 Desember]] [[2010]] |MOI = {{wins}} 0,601<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=19 November 2024}}</ref> |MOI_rang = 146^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 38,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KE |title=Gini index – Kenya |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=19 November 2024}}</ref> |Gini_rang = 48^ste |Gini_jaar = 2021 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Keniaanse sjieling|Sjieling]] |geldeenheid_kode = KES |land_kode = KE |tydsone = OAT |utc_afwyking = [[UTC+03:00|+3]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = [[.ke]] |skakelkode = 254 |voetskrif = }} '''Kenia''' ([[Engels]] en [[Swahili]]: ''Kenya'', [ˈkɛɲa], {{Audio|Kenya pronunciation.ogg|luister}}), amptelik die '''Republiek Kenia''' (Engels: ''Republic of Kenya'', Swahili: ''Jamhuri ya Kenya''), is 'n [[land]] in [[Afrika]] en 'n stigterslid van die [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] (OAG). Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Nairobi]]. Kenia se gebied lê aan die [[ewenaar]] en strek oor die Oos-Afrikarif wat 'n diverse en uitgebreide terrein dek, wat rofweg vanaf die [[Victoriameer]] tot by die [[Turkanameer]] is en verder tot by die [[Indiese Oseaan]]. Dit grens aan [[Tanzanië]] in die suide, [[Uganda]] in die weste, [[Suid-Soedan]] in die noordweste, [[Ethiopië]] in die noorde en [[Somalië]] in die noordooste. Kenia se grondgebied beslaan 580&nbsp;367 vierkante kilometer en het in 2024 'n bevolking van sowat 58 miljoen mense gehad.<ref name="CIA" /> [[Lêer:Kenya sat.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Kenia]] [[Lêer:Keniakaart.png|duimnael|links|Kaart van Kenia]] Die [[Groot Mere van Afrika]]-streek, waarvan Kenia 'n deel is, is reeds sedert die Laer Paleolitiese-periode deur [[mens]]e bewoon. Teen die eerste millennium n.C. het die Bantoe-uitbreiding die gebied van Sentraal-[[Wes-Afrika]] bereik. Die grense van die moderne land het bestaan uit die kruispaaie van die [[Niger-Kongo-tale|Niger-Kongo]], [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahara]] en die [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiatiese]] gebiede van die vasteland, wat meeste van die etnies-talige groepe in Afrika verteenwoordig het. Die [[Bantoevolke]] en Nilotiese volke het saam sowat 97% van die gebied se bevolking verteenwoordig.<ref name="Asongumarr">{{en}} {{cite news |url=http://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html |title=Myth shattered: Kibera numbers fail to add up |date=3 September 2010 |work=Daily Nation |first=Muchiri |last=Karanja |accessdate=4 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206103830/https://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html |archive-date=6 Desember 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Europese en Arabiese teenwoordigheid in die kusgebied van [[Mombasa]] dateer terug na die Vroeë Moderne-periode. Die Europese verkenning van die binneland het in die 19de eeu begin. Die [[Britse Ryk]] het die Oos-Afrika-Protektoraat in 1895 gestig, wat in 1920 die begin was van die Kolonie Kenia. Kenia het in Desember 1963 sy onafhanklikheid verkry. Ná 'n referendum in Augustus 2010 aanvaar die land sy nuwe grondwet. Kenia is deesdae verdeel in 47 semi-selfregerende gebiede wat deur verkose goewerneurs bestuur word. Die hoofstad [[Nairobi]] is 'n streeks-kommersiële spilpunt.<ref>{{en}} [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=2&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=644&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= Ethiopia GDP purchasing power 2010: 86 billion].</ref><ref>{{en}} [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=664&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=69&pr.y=14 Kenya GDP purchasing power 2010: 66 Billion].</ref> [[Landbou]] is 'n belangrike werkskepper. Die land se belangrikste, tradisionele uitvoerprodukte is [[tee]] en [[koffie]], maar het onlangs begin om vars [[blom]]me na [[Europa]] uit te voer. == Etimologie == Die Republiek Kenia is genoem na berg [[Kenia (berg)|Kenia]]. Die vroegste bekende gebruik van die moderne naam was in die 19de eeu deur die Duitse ontdekkingsreisiger [[Johann Ludwig Krapf]]. Tydens sy reis met 'n Kamba-karavaan, aangevoer deur die langafstandhandelaar kaptein [[Kivoi Mwendwa]], het Krapf die bergspits gewaar en na sy naam gevra. Kivoi het geantwoord met "''Kĩ-Nyaa''" of "''Kĩlĩma- Kĩinyaa''", moontlik omdat die patroon met swart rots en wit sneeu op sy spits hom aan die vere van 'n manlike [[volstruis]] herinner het.<ref name="sullivan">{{en}} {{cite book |author=Paul Sullivan |title=Kikuyu Districts |publisher=Mkuki na Nyota Publishers |year=2006 |location=Dar-es-Salaam, Tanzanië}}</ref> In argaïese [[Kikuyu]] verwys die woord ''nyaga'' of meer algemeen ''manyaganyaga'' na 'n buitengewoon helder voorwerp. Die [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]], wat aan die hange van berg Kenia woon, noem dit ''Kĩrĩma Kĩrĩnyaga'' (letterlik "die berg met glans") in Kikuyu, terwyl die Embu dit ''Kirinyaa'' noem. Al drie die name het dieselfde betekenis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html |title=History |publisher=Keniaanse ambassade |accessdate=26 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526191351/http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html |archive-date=26 Mei 2016 |url-status=dead}}</ref> Ludwig Krapf het die naam as beide ''Kenia'' en ''Kegnia'' opgeteken.<ref name="Krapf">{{en}} {{cite book |author=Johann Ludwig Krapf |title=Travels, Researches, and Missionary Labours in Eastern Africa |publisher=Frank Cass & Co. Ltd |year=1860 |location=Londen}}</ref><ref name="krapf_452">{{en}} {{cite journal |author=Johann Ludwig Krapf |title=Extract from Krapf's diary |journal=Church Missionary Intelligencer |date=13 Mei 1850 |volume=i |page=452}}</ref><ref name="foottit">{{en}} {{cite book |author=Claire Foottit |title=Kenya |url=https://archive.org/details/kenya0000foot |publisher=Bradt Travel Guides Ltd |year=2006 |isbn=978-1-84162-066-4 |series=The Brade Travel Guide |orig-year=2004}}</ref> Sommiges meen dat dit 'n presiese optekening is van die Afrika-uitspraak [ˈkɛnjə].<ref>{{en}} {{cite journal |author=B. J. Ratcliffe |title=The Spelling of Kenya |journal=Journal of the Royal African Society|date=Januarie 1943 |volume=42 |issue=166 |pages=42–44 |jstor=717465}}</ref> Op 'n 1882-kaart deur Joseph Thompsons, 'n Skotse geoloog en natuurkundige, word dit aangedui as berg Kenia.<ref name="sullivan" /> Die berg se naam is ''[[pars pro toto]]'' oorgeneem as die land se naam. Gedurende die vroeë koloniale tydperk is dit nie algemeen gebruik nie, toe na die land as die Oos-Afrikaanse Protektoraat verwys is. In 1920 is die landsnaam amptelik verander in Kolonie Kenia. == Geskiedenis == === Pre-histories === [[Lêer:Turkana Boy.jpg|duimnael|links|upright|Die [[Turkana-seun]], 'n 1,6 miljoen jaaroue [[hominidae]]-fossiel van 'n [[Homo erectus]]]] Fossiele wat in Kenia ontdek is dui aan dat primate meer as 20 miljoen jaar gelede in die gebied geleef het. Onlangse uitgrawings naby die Turkanameer bewys dat [[hominidae]] soos [[Homo habilis]] (1,8 miljoen tot 2,5 miljoen jaar gelede) en [[Homo erectus]] (1,8 miljoen tot 350&nbsp;000 jaar gelede) dalk regstreekse voorouers van die moderne [[Mens]] is en in Kenia tydens die [[Pleistoseen]]-epog bestaan het.<ref name="Isaac">{{en}} {{cite book|last=Glynn Llywelyn Isaac|first=Barbara Isaac|title=Olorgesailie: archeological studies of a Middle Pleistocene lake basin in Kenya|year=1977|publisher=University of Chicago Press|page=xiii|url=https://books.google.com/books?id=qwEoAQAAMAAJ}}</ref> Gedurende uitgrawings by die Turkanameer in 1948 het die paleoantropoloog Richard Leakey en sy assistent Kamoya Kimeu die [[Turkana-seun]] ontdek, 'n 1,6 miljoen jaar-oue fossiel wat aan die [[Homo erectus]] behoort.<ref name="Isaac" /> === Swahili-kultuur en handel vanaf die eerste eeu tot die 19de eeu === [[Lêer:Lamu door.jpg|duimnael|upright|'n Tradisionele handgekerfde Swahili-houtdeur in Lamu]] Teen die eerste eeu het baie van stadstate soos Mombasa, [[Malindi]] en [[Zanzibar]] reeds begin om handelsbetrekkinge met die [[Arabiere]] te vestig. Dit het gelei tot ekonomiese groei van die Swahili-state, die instelling van [[Islam]], [[Arabies]]e invloed op die Swahili se [[Bantoetale]], kulturele diffusie, asook dat die Swahili-stadstate deel kon word van 'n groter handelsnetwerk.<ref>{{en}} [http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160621021817/http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html |date=21 Junie 2016 }}</ref><ref name="Nanjira">Don Nanjira, Daniel (2010) [https://books.google.com/books?id=LZuxGsXVPoMC&printsec=frontcover ''African Foreign Policy and Diplomacy: From Antiquity to the 21st century''], ABC-CLIO, bl. 114 {{ISBN|0-313-37982-3}}.</ref> Baie historici was oortuig daarvan dat die stadstate deur Arabiese of [[Perse|Persiese]] handelaars gevestig is, maar navorsers glo deesdae dat die stadstate 'n inheemse ontwikkeling was waar die toppunt van hul ontwikkeling omstreeks in die 8ste eeu bereik was.<ref>{{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=jvnU0v6hcUo]</ref> Swahili, 'n Bantoetaal met Arabies, [[Persies]] en ander [[Midde-Ooste]]rse [[leenwoord]]e het later ontwikkel as 'n [[lingua franca]] vir handel tussen die verskillende mense.<ref name="pbs.org">{{en}} {{cite web |url=http://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm |title=Wonders of the African World |publisher=PBS |accessdate=16 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301223400/http://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm |archive-date=1 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Swahili het nou ook leenwoorde uit Engels. Gedurende die vroeë 20ste eeu het Britse en ander Europese boere hul in die sentrale hooglande begin vestig en ryk koffie en tee-boere geword.<ref>{{en}} [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html "We Want Our Country"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html |date=23 Julie 2013 }}.</ref> Die [[memoires]] van die Deense skrywer Barones Karen von Blixen-Finecke ''Out of Africa'' wat in 1937 gepubliseer is, is 'n uitstekende uitbeelding van die leefwyse van die setlaars in die 1930's. Sowat 30&nbsp;000 van die wit setlaars, wat in die gebied gebly het, het 'n politieke stem in die land verwerf vanweë hul bydrae tot die mark-ekonomie.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005">{{en}} R. Mugo Gatheru (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, {{ISBN|0-7864-2199-1}}</ref> [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] was in 1952 saam met haar man, [[Prins Philip, Hertog van Edinburg|Prins Philip]] in Kenia op vakansie toe hulle hoor dat haar pa, [[George VI van die Verenigde Koninkryk]] in sy slaap dood is. Die jong prinses het haar besoek net daar kortgeknip en huistoe gehaas waar sy toe as koningin gekroon is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9046958/Diamond-Jubilee-the-moment-that-Princess-Elizabeth-became-Queen.html |location=London |work=The Daily Telegraph |first=Hugo |last=Vickers |title=Diamond Jubilee: the moment that Princess Elizabeth became Queen |date=29 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026004804/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9046958/Diamond-Jubilee-the-moment-that-Princess-Elizabeth-became-Queen.html |archive-date=26 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === 'n Onafhanklike Kenia (1963) === [[Lêer:Jomo Kenyatta.jpg|duimnael|upright|Die eerste president en grondlegger van Kenia, [[Jomo Kenyatta]]]] Die eerste regstreekse verkiesings vir gebore Keniane, om tot die wetgewende raad verkies te kon word, was in 1957. Die kolonie Kenia en die protektoraat Kenia het albei op 12 Desember 1963 tot 'n einde gekom. Die [[Verenigde Koninkryk]] het die mag oorgedra en terselfdertyd het die Sultan van Zanzibar ingestem om ook sy beheer oor te gee sodat die hele Kenia een soewereine, onafhanklike staat kon word.<ref name="Kenneth Roberts-Wray 1966. bl. 762">{{en}} "Commonwealth and Colonial Law" by Kenneth Roberts-Wray, London, Stevens, 1966.</ref><ref>{{en}} HC Deb 22 November 1963 vol 684 cc1329-400 wherein the UK Under-Secretary of State for Commonwealth Relations and for the Colonies stated" "An agreement was then signed on the 8th October, 1963, providing that on the date when Kenya became independent the territories comprising the Kenya Coastal Strip would become part of Kenya proper."</ref><ref name="Kenneth Roberts-Wray 1966. bl. 762" /> ==== Die Moi-era (1978–2002) ==== [[Lêer:President of Kenya (7683305958).jpg|duimnael|links|Die Britse minister van buitelandse sake, Henry Bellingham, saam met Mwai Kibaki, president van Kenia in [[Londen]] op 31 Julie 2012]] Met Kenyatta se dood in 1978 het Daniel arap Moi president geword. Hy het die presidentskap hierna onbestrede in 1979, 1983 ('n blitsverkiesing) en in 1983 behou. Dit was almal onder 'n enkelparty-grondwet gewen. Die 1983-verkiesings, wat 'n jaar te vroeg gehou was, het uitgeloop op 'n mislukte staatsgreep op 2 Augustus 1982. Die mislukte staatsgreep was deur 'n lae-rang lid van die lugmag, Hezekiah Ochuka, uitgevoer en deur 'n groep dienspligtiges ondersteun. Dit was baie vinnig onderdruk. Die 1988-verkiesings was gekenmerk deur die ''mlolongo'' (toustaan) stelsel waar die kiesers in 'n ry moes staan agter die kandidaat vir wie hulle wou stem. Daar was geen geheime stemming nie.<ref>{{en}} Harden, Blaine (25 Februarie 1988) [http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html Many Voters Stay Home as Kenya Drops Secret Ballot in Parliamentary Election] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110215084715/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html |date=15 Februarie 2011 }}, The 'Washington Post.</ref> Dit het tot groot onmin gelei. Hierna is verskeie omstrede bepalings van die kieswet- insluitende die enkel politieke partystelsel gewysig.<ref>{{en}} {{cite book |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html |title=Handbook on Religious Liberty Around the World |chapter=Kenya |editor=Moreno, Pedro C. |place=Charlottesville, VA |publisher=The Rutherford Institute |accessdate=2 Augustus 2016 |archive-date=29 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html |url-status=dead}}</ref> Met die demokratiese veelparty-verkiesings in 1992 en 1997 is Daniel arap Moi herverkies.<ref name="ReferenceA">{{en}} {{cite journal|last1=Anderson|first1=David M.|year=2003|title=Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era?|url=https://archive.org/details/sim_african-affairs_2003-04_102_407/page/331|journal=African Affairs|volume=102|issue=407|pages=331–342|doi=10.1093/afraf/adg007}}</ref> ==== Die 2000's ==== Moi is in 2002 grondwetlik verbied om in die verkiesing te staan en Mwai Kibaki van die opposisie is tot president verkies. Dit word as 'n keerpunt in Kenia se demokratiese ewolusie beskou.<ref name="ReferenceA" /> == Geografie == Met 'n oppervlakte van 581&nbsp;309&nbsp;km² is Kenia die wêreld se 48ste grootste land (naas [[Botswana]]). Vanaf die kus aan die Indiese Oseaan styg die laeveld tot die sentrale hoogland. Die Hoogland word gehalveer deur die [[Groot Skeurvallei]], met 'n vrugbare plato in die ooste. Die Keniaanse Hoogland bevat een van die mees suksesvolle landbouproduksie-streke in Afrika.<ref>{{en}} {{Cite book|title=The World Factbook|last=CIA|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2010|isbn=978-1-59797-541-4|location=|page=336}}</ref> Die Hoogland is die tuiste van die hoogste punt in Kenia en die tweede hoogste piek op die vasteland van Afrika: [[Berg Kenia]], wat 5&nbsp;199&nbsp;m bereik en [[gletser]]s beheer. [[Kilimandjaro]] (5&nbsp;895&nbsp;m) kan gesien word uit Kenia se suide aan die Tanzaniese grens. === Wildlewe === [[Lêer:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|duimnael|links|Olifante in die Amboseli Nasionale Park met [[Kilimandjaro]] op die agtergrond]] [[Lêer:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|duimnael|'n Kameelperd in die Nairobi Nasionale Park, met Nairobi se hoë geboue op die agtergrond]] Kenia het uitgebreide landelike gebiede wat uitsluitlik vir die wildlewe-habitat uitgesonder is. Dit sluit in die Masai-Mara met sy [[blouwildebees]] en ander [[horingdraers]], wat jaarliks aan die grootskaalse migrasie deelneem. Meer as een miljoen wildebeeste en 200&nbsp;000 [[kwagga]]s is jaarliks deel van hierdie migrasie oor die Mararivier.<ref>{{en}} {{cite web|title=Masai Mara|url=http://www.kenyatraveltips.com/masai-mara-safari.html|access-date= 2 Augustus 2016|archive-date=10 Mei 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510021837/http://www.kenyatraveltips.com/masai-mara-safari.html|url-status=dead}}</ref> Die [[Groot vyf]] van Afrika, die [[leeu]], [[luiperd]], [[buffel]], [[renoster]] en die [[Afrika-olifant]] is in Kenia, en veral in die Masai-Mara te siene. 'n Aansienlike bevolking van ander wilde diere soos [[reptiel]]e en [[voël]]s kom ook in die nasionale parke en wildreservate van die land voor. Die jaarlikse diere-migrasie is tussen Junie en September wanneer miljoene wild trek. Dit is 'n gewilde toeriste-aantrekkingskrag. Twee miljoen wildbeeste migreer vir 'n afstand van 2&nbsp;900 kilometers vanaf die [[Serengeti]] in die naburige [[Tanzanië]] na die Masai-Mara in Kenia<ref>{{en}} {{cite web|url=http://racism.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1448:mandatorydeathpenalty03&catid=140&Itemid=155&showall=&limitstart=11|title=The Criminal Justice System and Eroding Democracy After Independence – Page 12|last=Novak|first=Andrew|website=racism.org|accessdate=6 Augustus 2016|archive-date= 3 Junie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603102544/http://racism.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1448:mandatorydeathpenalty03&catid=140&Itemid=155&showall=&limitstart=11|url-status=dead}}</ref> in 'n voortdurende klokwyse- patroon op soek na kos en water. Die Serengeti-migrasie is 'n aanskoulike gebeurtenis wat as een van die Sewe Wonders van Afrika gelys is. == Regering en politiek == [[Lêer:Mwai Kibaki, October 2003.jpg|duimnael|links|upright|Die gewese president Mwai Kibaki]] [[Lêer:JUDICIARY.JPG|duimnael|Die hooggeregshof van Kenia]] [[Lêer:Mombasa-MarketHall.jpg|duimnael|'n Marksaal in Mombasa]] Kenia is 'n presidensiële verteenwoordigende demokratiese republiek. Die [[president]] is beide die [[staatshoof]] en hoof van die regering in 'n veelpartystaat. Die uitvoerende magte is by die regering. Die wetgewende magte is in beide die regering en die nasionale vergadering en die senaat gevestig. Die regbank is onafhanklik van die die uitvoerende mag en die wetgewer.<ref>{{en}} {{cite web |title=Transparency International: CPI |url=http://www.transparency.org/country#KEN |publisher=Transparency International |accessdate=29 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Verkiesings van 2013 en nuwe regering === Met 'n nuwe grondwet, wat in die land aanvaar is, is president Kibaki verhoed om vir 'n derde termyn beskikbaar te wees. Sy adjunk eerste minister, Uhuru Kenyatta wen toe die verkiesing met 50,51% stemme in Maart 2013. === Buitelandse betrekkinge === Kenia het noue bande met sy mede-Swahilisprekendes in die buurlande van die Groot Mere van Afrika. Die bande met Uganda en Tanzanië is oor die algemeen baie sterk aangesien die drie nasies streef na ekonomiese en sosiale integrasie deur gemeenskaplike lidmaatskap van die Oos-Afrika Gemeenskap. === Landbou === [[Lêer:Kenya-Tealand-Near-Kericho-2012.JPG|duimnael|links|'n Teeplaas naby Kericho, in die Kericho-provinsie]] [[Lêer:Maasai People Clothing.jpg|duimnael|Die Maasai-mense. Hulle woon in beide Kenia en Tanzanië]] Landbou is die tweede grootste bron van Kenia se bruto binnelandse produkte, naas die diens-sektor. Die vernaamste kontantgewas is tee, tuinbouprodukte en koffie. Die tuinbouprodukte en tee is die grootste uitvoerprodukte van Kenia. === Olie-ontginning === Kenia het olie-neerslae in die Turkanagebied. President Mwai Kibaki het op 26 Maart 2012 aangekondig dat Tullow, 'n Anglo-Ierse olie-maatskappy [[ruolie]] ontdek het, maar dat die handelsmoontlikhede en gevolglike produksie sowat drie jaar sal neem om te realiseer.<ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488 BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling].</ref> === Kinderarbeid en prostitusie === [[Kinderarbeid]] is algemeen in Kenia. Die meeste kinders werk op die landerye.<ref name="Country profile report – Kenya">{{en}} {{cite web|title=Country profile report – Kenya|year=2009|publisher=United Nations|url=http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf}}</ref> [[UNICEF]] het in 2006 geraam dat soveel as 30% van die meisies in die kusgebiede van Malindi, Mombasa, Kilifi en Diani aan [[prostitusie]] uitgelewer is. Die meeste prostitute in Kenia is tussen die ouderomme van 9 tot 18.<ref name="Country profile report – Kenya" /> Die oorsaak van kinderarbeid sluit in [[armoede]], die tekort aan toegang tot onderwys en swak regeringsinstellings.<ref name="Country profile report – Kenya" /><ref>{{en}} {{cite journal|title=The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture|author=Suda, Collette|journal=Nordic Journal of African Studies|volume=10|pages=163–175|year=2001|url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|issue=2|access-date= 2 Augustus 2016|archive-date=15 Februarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|url-status=dead}}</ref> 'n Bevolking van sowat 58 miljoen mense is in 2024 in Kenia getel.<ref name="CIA" /> Die land het 'n jong bevolking met 73% wat jonger as 30 jaar oud is oor die vinnige aanwas in die land;<ref>{{en}} "[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Why a new president may slow population growth]".</ref><ref>{{en}} {{cite journal|author=Zinkina J.|author2=Korotayev A.|url=http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=360&Itemid=1|title=Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out)|journal=World Futures|volume=70|issue=2|year=2014|pages=120–139|access-date=25 Maart 2019|archive-date=15 Oktober 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015161946/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=360&Itemid=1|url-status=dead}}</ref> van 2,9 miljoen tot 40 miljoen mense in die laaste eeu.<ref>{{en}} "[http://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population]".</ref> === Etniese groepe === Kenia het 'n uiteenlopende bevolking wat die meeste van die vernaamste [[etniese groep]]e en [[taalfamilie]]s van Afrika insluit. Daar is 'n geraamde 47 verskillende gemeenskappe, met Bantoes (67%) en die Niloties (30%), wat die meerderheid van die plaaslike bevolking verteenwoordig.<ref name="Asongumarr" /> [[Koesjitiese tale]] is van 'n klein etniese minderheid, so ook die Arabiere, [[Indië]]rs en Europeërs.<ref name="Asongumarr" /><ref name="Okothndaloh">{{en}} Okoth, A. and Ndaloh, A. (2006) [https://books.google.com/books?id=bfT2njyPThgC&pg=PA60 ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies''], East African Publishers, bl. 60–61 {{ISBN|9966254501}}.</ref> == Sport == [[Lêer:Icc Wcl Championship Nepal Vs Kenya Tu Ground Kathmandu @ Nepal 6.jpg|duimnael|links|[[Krieket]]wedstryd tussen [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] in [[Kathmandu]] op 13 Maart 2017]] [[Lêer:Edinburgh Sevens.jpg|duimnael|Wedstryd tussen die nasionale [[sewesrugby]]spanne van [[Kanada]] en Kenia in 2008]] In Kenia word verskeie [[sport]]soorte soos [[krieket]], [[tydren]], [[sokker]], [[rugby]] en [[boks]] beoefen, waarvan sommige hul oorsprong in die Verenigde Koninkryk het. Dié land is bekend vir sy oorheersing in middelafstand- en langafstandatletiek, wat konsekwent [[Olimpiese Somerspele|Olimpiese]] en [[Statebondspele]]-kampioene in verskeie afstandswedstryde opgelewer het, veral in 800&nbsp;m, 1&nbsp;500&nbsp;m, 3&nbsp;000&nbsp;m, 5&nbsp;000&nbsp;m, 10&nbsp;000&nbsp;m en die [[maraton]]. Sokker is die gewildste sportsoort in Kenia en die [[Keniaanse nasionale sokkerspan]] staan bekend as die ''Harambee Stars'' (Swahili vir: "Laat ons saam werk"). Hulle kon nog nie vir die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Hulle het egter tot dusver ses keer aan die [[Afrikanasiesbeker]] deelgeneem (in 1972, 1988, 1990, 1992, 2004 en 2019), maar kon die uitklopfase nog nie haal nie. Krieket is 'n gewilde sportsoort en die suksesvolste spansport in Kenia. Keniaanse spelers het voorheen saam met spelers uit Tanzanië, Uganda en Zambië verskyn vir die [[Oos-Afrikaanse krieketspan]] wat aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] in Engeland deelgeneem het. Die [[Keniaanse nasionale krieketspan]] kon van 1996 tot 2011 vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi kwalifiseer, maar sedertdien het hulle nie meer daarin geslaag nie. Kenia het die [[Kampioenetrofee 2000]] aangebied en was medegasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2003]], waartydens hulle die halfeindrondte gehaal het, maar deur die latere naaswenner [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] geklop is. Ondanks Kenia se sukses in die onlangse jare is dit nog steeds 'n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] en het nooit [[Toetskrieket|toetsstatus]] ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2018/03/03/decline-fall-kenyan-cricket/ |title=The decline and fall of Kenyan cricket |publisher=The Roar |date=2 Maart 2018 |accessdate=28 September 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-status-kenya-s-next-but-who-then-88868 |title=Test Status: Kenya's next, but who then? |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Julie 2000 |accessdate=28 September 2022}}</ref> Rugby het in gewildheid toegeneem, veral te danke aan die sukses van Kenia se nasionale [[sewesrugby]]span. Hulle neem gereeld aan die Sewesrugbywêreldbeker deel en het tydens die 2009-toernooi die derde plek behaal. In teenstelling daarmee kon die [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] (bekend as die ''Simbas'' – Swahili vir: leeus) nog nie vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Die span word as een van die sterker Afrikaspanne na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] en die Namibiese [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi al twee keer gewen (in 2011 en 2013) en vier keer as naaswenner geëindig. Soos in krieket het in rugby van 1950 tot 1982 met die Oos-Afrikaanse rugbyspan 'n multinasionale span bestaan, wat spelers uit Kenia, Tanzanië en Uganda betrek het. == Sien ook == * [[Lys van nedersettings in Kenia]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kenya|title=Kenya|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=19 November 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/|title=Kenya|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=19 November 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kenya|Kenia}} * {{en}} {{Wikivoyage|Kenya|Kenia}} * {{en}} {{Wikiatlas|Kenya}} * {{en}} [http://www.parliament.go.ke/ Amptelike webwerf van die parlement] * {{en}} [http://www.president.go.ke/ Amptelike webwerf van die president] * {{en}} [https://www.dmoz.org/Regional/Africa/Kenya Kenya] by DMOZ {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Kenia}} | Noord = {{vlagland|Ethiopië}} | Noordoos = {{vlagland|Ethiopië}} | Oos = {{vlagland|Somalië}} | Suidoos = [[Indiese Oseaan]] | Suid = {{vlagland|Tanzanië}} | Suidwes = [[Victoriameer]] • {{vlagland|Tanzanië}} | Wes = {{vlagland|Uganda}} | Noordwes = {{vlagland|Suid-Soedan}} }} {{Lande in Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Kenia| ]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] g3wajd3priunrmd5xzouw6fltlbtglu 0 9598 2963472 2723288 2026-08-29T10:39:47Z Oesjaar 7467 /* Geveg */ tikfout 2963472 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Militêre Konflik-en |conflict=Slag van Falkirk (1298) |partof=die Skotse Oorloë van Onafhanklikheid |image= |caption= |date=[[22 Julie]] [[1298]] |place=[[Falkirk]], [[Skotland]] |result=Engelse oorwinning |combatant1=[[Lêer:Flag of England.svg|22px]] [[Koninkryk van Engeland]] |combatant2=[[Lêer:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Koninkryk van Skotland]] |commander1=[[Eduard I van Engeland]] |commander2=[[William Wallace]] |strength1='''15&nbsp;000:'''<br />2&nbsp;500 kavallerie<br />12&nbsp;500 [[infanterie]] |strength2='''6&nbsp;000:'''<br />1&nbsp;000 kavallerie<br />5&nbsp;000 infanterie |casualties1=1&nbsp;000 |casualties2=2&nbsp;500 }} Die '''slag van Falkirk''' was deel van die Skotse Oorloë van Onafhanklikheid. == Voorspel == [[William Wallace]] het beheer oor [[Skotland]] verkry met sy oorwining oor die Engelse tydens die Geveg van Stirling-brug in [[1297]]. Edward Longshanks (Koning [[Eduard I van Engeland]]) se aandag was gevestig op oorloë op die Europese kontinent. Hy het eers in [[Maart]] [[1298]] na Engeland teruggekeer en op [[3 Julie]] 1298 Skotland ingeval. == Geveg == Edward en sy onwillige leër het Wallace se Skotte in 'n trompop geveg by Falkirk gedwing. Wallace het sy troepe op hoër grond geplaas wat uitkyk op 'n spruitjie (Westquarter Burn) met die Callender-woud agter hom. Die grond oorkant sy middel was moerasagtig. Hy het sy manskappe in vier schiltrons ontplooi, met boogskutters en ligte troepe tussen hulle, terwyl sy adellike [[kavallerie]] in reserwe gehou is. Longshank se magte het die slagveld binnegekom in 'n kolom gelei deur drie groepe [[ridder]]s. Die middelste eenheid val vas in moerasagtige grond, maar slaag daarin om links te beweeg, terwyl die tweede eenheid regs gesirkel het en die Skotse linker- en regtervleuels onderskeidelik aan te val. Die Skotse schiltrons het uitgehou, maar baie boogskutters en ligte troepe word neergeval deur die Britse ridders. Op hierdie stadium het Wallace se adellike kavallerie die slagveld verlaat. Aangesien Longshanks nie vordering met sy ridders teen die ontplooide lanse van die Skotse schiltrons kon maak nie, het hy sy boogskutters en Ierse [[Huursoldaat|huursoldate]] vorentoe laat beweeg. Verskeie historiese bronne stel dit dat Longshank se Walliese eenhede geweier het om deel te neem. Die Engelse en Ierse huursoldate was daarenteen in staat om swaar verliese en verwarring onder die schiltrons te saai, wat die Engelse ridders kon uitbuit. Uiteindelik het die schiltrons se weerstand verbrokkel en het die oorblyfsels van Wallace se leër gevlug. == Nadraai == Wallace het oorleef en Edward was nie in staat om op hierdie oorwinning op te volg nie. ’n Gebrek aan voorrade het hom gedwing om terug te keer na Engeland. Wallace se rebellie was egter verslaan deur die nederlaag by Falkirk. Die Skotse stryd om onafhanklikheid is later oorgeneem deur [[Robert die Bruce]]. In die algemeen was die Skotse kavallerie beskou as lafhartig omdat hulle die slagveld verlaat het, maar Wallace se plan het van hulle verwag om feitlik 'n selfmoordaanval te loods. Verder was die uitkoms van die slag voorspelbaar teen die tyd dat hulle die slagveld verlaat het. Die Skotse kavallerie was ook redelik klein. Indien hulle gebly het, sou die Engelse verliese hoër gewees het, maar die geveg sou waarskynlik steeds 'n nederlaag vir die Skotte gewees het. Die Skotse kavallerie het deelgeneem in die [[Slag van Bannockburn]]. == Braveheart Rolprent == [[Mel Gibson]] se rolprent [[Braveheart]] het 'n aantal historiese foute gemaak in sy voorstelling van hierdie slag. Dit wys die Iere in aanval waarna hulle stop met die Skotte hand skud en dan by die Skotte aansluit teen die Engelse. Hierdie mag moontlik 'n verwarring met die Walliese boogskutters wees, wat volgens geskiedskrywers nie aan die geveg deelgeneem het. Dit was die Iere wat die grootste verliese aan die Skotte toegedien het. In die rolprent word die Iere ook beskryf as dienspligtiges, 'n konsep wat nog nie in die [[Middeleeue]] bestaan het nie. Wallace word ook in die rolprent gewys waar hy betrokke is met 'n een op een geveg met Robert die Bruce, wat aan die Engelse koning verdedig. ==Bronne == * Bain, J., ''The Edwards in Scotland, 1296–1377'', 1961. * Barrow, G. W. S.'' Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland'', 1976 * Barron, E. M. ''The Scottish War of Independence'', 1934. * Brown, C., "William Wallace", 2004. * Morris, J. E. ''The Welsh Wars of Edward I'', 1994. * Nicholson, R. ''Scotland-the Later Middle Ages'', 1974. * Oman, C., ''The Art of War in the Middle Ages'', 1898. * Prestwich, M., ''Edward I'', 1997, Yale University Press, New Haven & London, {{ISBN|0-300-07157-4}} (pbk.) * Reid, S., ''Battles of the Scottish Lowlands'';2004;Pen & Sword Books Ltd.; Barnsley; {{ISBN|1-84415-078-X}}. * Fordun, John "Chronica Gentis Scotorum (Chronicle of the Scottish nation)", 1363, Translated from the Latin text by Felix J. H. Skene. Ed. by William F. Skene. 1872. [[Kategorie:Geskiedenis van Engeland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Skotland]] [[Kategorie:Middeleeue]] [[Kategorie:Veldslae|Falkirk]] 5xkuach2rbuzs5lhtd8syo7s67vwd6m 4 9751 2963458 1371461 2026-08-29T09:30:44Z SpesBona 2720 Uitleg aangepas 2963458 wikitext text/x-wiki '''[[29 Augustus]]''': [[Lêer:Battle of Mohacs 1526.png|regs|150px|Die Slag van Mohács]] * [[1387]] – Gebore: [[Hendrik V van Engeland|Hendrik V]], [[Lys van monarge van Engeland|koning]] van [[Koninkryk van Engeland|Engeland]]. * [[1457]] – Die ondertekening van die Verdrag van Picquigny dui die amptelike einde van die [[Honderdjarige Oorlog]] aan. * [[1526]] – [[Süleyman I|Süleyman die Manjifieke]] verslaan en dood die laaste Jagielloniaanse koning van [[Hongarye]] en [[Boheme]] by die '''[[Slag van Mohács]]'''. * [[1825]] – [[Brasilië]] verkry sy onafhanklikheid van [[Portugal]]. * [[1848]] – Britse troepe verslaan dié van [[Andries Pretorius]] by die [[Slag van Boomplaats]]. * [[2005]] – Oorlede: [[Jurgens Lambrechts]], bekende deelnemer aan Afrikaanse radiovasvraprogramme. <!-- [[Lêer:Henry5.JPG|regs|100px|Hendrik V van Engeland]] --> pi5jdjsbfppkvwubrgr12qh7sulk9sp 0 9980 2963371 2563613 2026-08-28T19:37:30Z Amherst99 12867 2963371 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Audiovisual.jpg|duimnael|Hoëtrouluidsprekers is 'n sleutelkomponent vir klankweergawe van hoë gehalte]] '''Hoëtrouklank''' ([[Engels (taal)|Engels]]: ''high fidelity'' of ''Hi-Fi'') is klank wat geproduseer word deur elektroniese klankstelsels waarvan die gehalte so goed is dat dit as 'n feitlik getroue weergawe van die oorspronklike beskou kan word. Sedert die vyftigerjare word die term "hi-fi" ook as sinoniem vir versterkers en platespelers gebruik. Alhoewel dit deesdae maklik is om elektriese seine te versterk, bly die omskakeling van klankgolwe na elektriese impulse, en omgekeerd, steeds 'n moeilike proses. Die swakste skakels in die oudio-ketting is die mikrofone wat tydens klankopnames gebruik word, die versterkers en veral die luidsprekers wat tydens klankreproduksie gebruik word. Oudiofiele, klankateljees en musiekliefhebbers bestee groot bedrae geld aan hulle oudiotoerusting om die natuurlike klank en atmosfeer van 'n musiekopname so getrou moontlik te kan weergee. Verbeterde klankgehalte teen laer pryse is vandag beskikbaar danksy nuwe media soos [[DVD-Oudio]], [[Super Audio CD]] en [[Blu-ray Disc]], wat in die geval van sorgvuldige opnames baie natuurlike klank bied, dikwels ook as [[omringklank]]. == Sien ook == * [[Bandopnemer]] * [[DVD-speler]] {{DEFAULTSORT:Hoetrouklank}} [[Kategorie:Klanktegnologie]] 1bbol96yh7o19huzdvk4cwx5ig1dqbe 0 10840 2963283 2957253 2026-08-28T14:06:22Z AFM 21229 /* Plase */ 2963283 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Franschhoek | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = FranschhoekWC-pass.jpg | beeldbyskrif = Franschhoek en die Bergriviervallei vanaf Franschhoekpas gesien | duimdrukkeretiketposisie= bokant | latd = 33 |latm = 55 |lats = | longd = 19 |longm = 08 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Kaapse Wynland | munisipaliteit = Stellenbosch | stigtingsdatum = [[1688]] | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name="census2011">[http://census2011.adrianfrith.com/place/167007005 Subplek Hugenote] ''Sensus 2011''.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name="census2011" /> | demografie1_voetnotas = <ref name="census2011" /> | persent_swart = 15.5% | persent_kleurling = 6.2% | persent_asiër = 0.5% | persent_wit = 76.7% | persent_ander = 1.0% | demografie2_voetnotas = <ref name="census2011" /> | demografie2_titel1 = [[Engels]] | demografie2_info1 = 44.0% | demografie2_titel2 = [[Afrikaans]] | demografie2_info2 = 43.7% | demografie2_titel3 = [[Xhosa]] | demografie2_info3 = 1.6% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 10.7% | poskode = | poskode2 = | skakelkode = 021 | sensuskode = 167007005 | webwerf = }} '''Franschhoek''' is 'n dorp in die provinsie [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]], sowat 75 kilometer van [[Kaapstad]] af, met 15&nbsp;616 inwoners, insluitend die omringende voormalige [[township]]s. Franschhoek behoort sedert die jaar [[2000]] tot die [[Stellenbosch Plaaslike Munisipaliteit]]. Die dorp se naam was oorspronklik "Olifantshoek", 'n verwysing na die talle [[olifant]]e wat hier oor die berg na die digte bosse van die vallei afgeloop en sodoende 'n pad uitgetrap het, wat later ook deur die plaaslike setlaars gebruik is. == Geskiedenis == [[Lêer:00000-Hugenot Monument-Franschhoek-s.jpg|duimnael|links|Die [[Hugenotemonument]] by Franschhoek]] [[Lêer:Franschhoek Huguenot Museum.jpg|duimnael|links|Die [[Hugenote-gedenkmuseum]] by die monument]] Franschhoek het sy ontstaan aan die aankoms van die 176 [[Franse]] [[Hugenote]]-vlugtelinge te danke, wat hier in die jaar [[1688]] – na 'n tydelike verblyf in Nederland – 'n nuwe tuiste gevind het. Die Kaapse vryburgers begin vinnig na die gebied as die "Fransche Quartier" of "Fransche Hoek" verwys. In die 18de eeu word Franschen Hoek die amptelike naam van die dorp. Aangesien die Franse immigrante deur die [[VOC|Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] so ver moontlik versprei is – Stellenbosch, die [[Paarl]] en [[Drakenstein]] is naas Franschhoek gekies as die vernaamste dorpe om die setlaars te huisves – neem die gemeenskappe binne 'n kort tydperk 'n plaaslike Kaapse karakter aan. Soos deur die Kompanjie beoog, sterf ook die [[Franse taal]] binne enkele dekades uit. In [[1829]] is vasgestel dat daar geen Franstaliges meer aan die Kaap is nie. Talle Franse plek- en plaasname het egter bewaar gebly as 'n erfenis uit hierdie tyd, en baie plaasname verwys na die Franse geboortestede van die Hugenote-vlugtelinge. 'n Aantal plase soos La Motte, La Cotte, Cabrière, Provence, Chamonix, [[Bien Donné]], Champagne, Dieu Donné en La Dauphiné het in hulle oorspronklike vorm bewaar gebly en het tot bekende wynmakerye ontwikkel. Bien Donné is vandag 'n belangrike landboukundige navorsingstasie. Wingerdbou en die wynbedryf is deur die Franse ingevoer; die voortreflike klimaat en vrugbare grond maak die vallei bowendien geskik vir die vrugtebedryf. Die riviere en plaasdamme lewer [[forel]]le op. Die [[Hugenotemonument]] bo-oor Franschhoek, wat op [[17 April]] [[1948]] onthul is, en die nabygeleë Hugenotegedenksentrum behandel die geskiedenis van die Franse setlaars. Danksy amptelike beperkings op die renovasie en nuwe boubedrywighede het ook die boustyl en historiese karakter van Franschhoek met sy pragtige herehuise bewaar gebly. Tog Franschhoek is nie meer die rustige plattelandse dorp van die verlede nie. Vanaf die negentigerjare word die dorp 'n gewilde verblyfplek vir stadmense van die Kaap. Die oprigting van 'n Engelse privaatskool, die [[Bridge House School]], het hierdie ontwikkeling bevorder, en baie oorspronklike bewoners het hulle huise danksy die stygende pryse verkoop. Die wynkultuur en die aanwesigheid van sommige van Suid-Afrika se top-restourante het van Franschhoek 'n soort gastronomiese sentrum in Suid-Afrika gemaak. Maar dit staan nou veral bekend as een van die gewildste toeristebestemmings in die land. Die nabyheid van die [[metropool]] Kaapstad, die blommeprag van die omgewing, die aangename klimaat met milde somers en sneeubedekte pieke in die winter lok steeds meer mense. Stappe is gedoen om die natuurskoon te bewaar; 'n groot gebied word deur die Franschhoekbosreservaat in beslag geneem. == Wapens == Munisipaliteit (1) — Franschhoek se munisipale raad het op 'n stadium 'n skynheraldiese "wapen" gebruik wat 'n bergreeks, 'Trots van Franschhoek' blomme, 'n horing van oorvloed en 'n olifant toon. Die borsbeeld van 'n sewentiende-eeuse jagter met 'n geweer is bo die skild geplaas. Die wapenspreuk is "Dieu est mon aide". Munisipaliteit (2) — Die wapen is herontwerp en in 1977 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In goud, op 'n ingeboe punt van blou tussen 'n tak met drie blomme van die Trots van Franschhoek en 'n horing van oorvloed, alles van natuurlike kleur, 'n fleur-de-lis van goud; op 'n rooi skildhoof 'n staande olifant van natuurlike kleur''. Die borsbeeld van die jagter het die helmteken geword, en die wapenspreuk het onveranderd gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry].</ref> ==Plase== Bekende historiese plase rondom die dorp is Bellingham, Bourgogne, Champagne, La Brie, La Cotte, [[La Motte]], [[La Provence]], L'Ormarins. == Fotogalery == <gallery mode=packed heights=140> Lêer:Franschoek Valley.jpg|Die Franschhoekvallei. Lêer:Franschhoek Stadsaal.jpg|Franschhoek se stadsaal. Lêer:Bastille Festival 25.jpg|Bastillefees in 2014. Lêer:NG kerk Franschhoek, Junie 2017, Morné van Rooyen.jpg|[[NG gemeente Franschhoek|NG kerk Franschhoek]]. Lêer:Südafrika Franschhoek Weingut.jpg|Wynlandgoed naby Franschhoek. Beeld:Bergrivierdam, Junie 2017, Morné van Rooyen.jpg|Die [[Bergrivierdam]] tydens die droogte van 2017. </gallery> == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Franschhoek-motormuseum]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 1fvqrnl6xsi7klidnjap659oiyv9hfl 10 13882 2963388 2962831 2026-08-28T20:30:08Z SpesBona 2720 - Europese Unie; + Noorse monargie 2963388 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Haakon in 2025 (cropped).jpg|150px|regs|Haakon VIII in 2025.]] * [[Harald V van Noorweë|Harald V]], koning van [[Noorweë]], sterf op 89 en is opgevolg deur sy seun, koning '''[[Haakon VIII]]'''. * Tydens sy 48ste sessie in [[Busan]], [[Suid-Korea]], lys [[Unesco]] onder ander [[Gdynia]] se modernistiese stadsentrum, die Griekse berg [[Olimpus]], [[Tasjkent]] se modernistiese argitektuur, asook van [[Alvar Aalto]] en sy vroue Aino en Elissa se werk as nuwe [[wêrelderfenisgebied]]e. * [[Andy Burnham]] is ingehuldig as nuwe eerste minister van die [[Verenigde Koninkryk]]. * Tydens die eindstryd van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldbekertoernooi]] in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] klop [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] die verdedigende kampioen [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] met 1–0 in [[ekstra tyd]] en palm sodoende sy tweede titel ná [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] in. [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] eindig derde en [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] in die vierde plek. * In die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] op [[Lord’s]] in [[Londen]] verslaan [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] vir die gasvroue [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] met sewe paaltjies en palm sodoende sy sewende [[T20I-vrouewêreldbeker]]titel in. [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] en [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] was die ander twee semi-finaliste. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]: • [[Marianne de Jong]] • [[Dolly Parton]] • [[Tim Curry]] • [[Yayoi Kusama]] • [[Harald V van Noorweë|Harald V]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> 9s42ta8to3jokg1ujetydzwgii0kine 0 14234 2963407 2471251 2026-08-28T21:45:38Z SpesBona 2720 Hersien & Opruim 2963407 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koningin Maudland |volle_naam = <small>''Dronning Maud Land'' ([[Noors]])</small> |algemene_naam = Noorweë |beeld_vlag = Flag of Norway.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of Norway.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Norway.svg |leuse = <br />''Alt for Norge / Noreg''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Alles vir Noorweë")''</small><br />'''Eidsvoll-gelofte (1814)''':<br />''Enig og tro til Dovre faller''<br />''Einig og tru til Dovre fell''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Verenig en lojal totdat die berge van Dovre verkrummel")''</small> |volkslied = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>''(Noors vir: "Ja, ons is lief vir hierdie land")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center><br />''Koninklike Volkslied: [[Kongesangen]]''<br /><small>''(Noors vir: "Koningslied")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Noors]] ([[Bokmål]] en [[Nynorsk]]) |hoofstad = ''geen'' |latd = |latm = |latNS = |longd = |longm = |longEW = |grootste_stad = ''geen'' |regeringsvorm = Noorse oorsese gebied |leiertitels = • [[Monarg]]<br />• Administrasie |leiername = [[Haakon VIII]]<br />Ministerie van Justisie en Polisie |oppervlak_rang = |oppervlak_grootte = |oppervlak = 2&nbsp;700&nbsp;000 |oppervlakmi² = 1&nbsp;042&nbsp;476 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 0 |bevolking_skatting_jaar = |bevolking_rang = - |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = |bevolkingsdigtheidmi² = |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = |BBP_PPP_per_kapita = |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Geannekseer<br />• Afhanklikheid<br />• Antarktiese Verdrag |onafhanklikheidsdatums = <br />Noorse oorsese gebied<br />[[14 Januarie]] [[1939]]<br />[[21 Junie]] [[1957]]<br />[[23 Junie]] [[1961]] |MOI = |MOI_rang = |MOI_jaar = |MOI_kategorie = |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Noorse kroon]] |geldeenheid_kode = NOK |land_kode = AQ |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+01:00|+1]] |internet_domein = [[.no]] |skakelkode = 47 |voetskrif = }} '''Koningin Maudland''' ([[Noors]]: ''Dronning Maud Land'') is die deel van [[Antarktika]] wat tussen die terminus van Stancomb-Willsgletser, by 20°W, en Shinnangletser, by 44° 38'O lê. Dit het 'n landoppervlak van ongeveer 2&nbsp;500&nbsp;000 km² wat meestal deur die Antarktiese ysplaat bedek is. Dit is op 4 Januarie 1938 deur [[Noorweë]] opgeëis, maar soos alle ander aansprake in Antarktika word dit nie universeel erken nie en is die gebied onderworpe aan die [[Antarktiese Verdrag]]. [[Lêer:Antarctic Region.png|duimnael|links|Kaart wat geëiste gebiede op Antarktika vertoon]] Koningin Maudland word verdeel in vyf kusgebiede waaraan gedink kan word as sektore wat van wes na oos tot by die [[Suidpool]] strek (kloksgewys): {| class="wikitable" ! No. ! Sektor ! Oppervlak (km²) ! Westelike grens ! Oostelike grens |- | 1 | [[Prinses Marthakus|Kronprinsesse Märtha Kyst]] | align=right | 970&nbsp;000 | align=right | 020°00' W | align=right | 005°00' O |- | 2 | [[Prinses Astridkus|Prinsesse Astrid Kyst]] | align=right | 580&nbsp;000 | align=right | 005°00' O | align=right | 020°00' O |- | 3 | [[Prinses Ragnhildkus|Prinsesse Ragnhild Kyst]] | align=right | 540&nbsp;000 | align=right | 020°00' O | align=right | 034°00' O |- | 4 | [[Prins Haraldkus|Prins Harald Kyst]] | align=right | 230&nbsp;000 | align=right | 034°00' O | align=right | 040°00' O |- | 5 | [[Prins Olafkus|Prins Olaf Kyst]] | align=right | 180&nbsp;000 | align=right | 040°00' O | align=right | 044°38' O |- | | Dronning Maud Land | align=right | 2&nbsp;500&nbsp;000 | align=right | 020°00' W | align=right | 044°38' O |} Die gebied is vir die eerste keer in 1930 deur [[Hjalmar Riiser-Larsen]] besoek as deel van pogings om die Antarktiese gebied te karteer. [[Roald Amundsen]] het dit voorheen ter ere van [[Maud, Koningin van Noorweë|Koningin Maud van Noorweë]] en die hele plato wat die [[Suidpool]] omring ''Haakon VII's Vidde'' ter ere van koning [[Haakon VII van Noorweë]] genoem. Die gebied wat oorspronklik deur Amundsen as Koningin Maudland geïdentifiseer is het tussen 37° en 50° Oos gelê. In 1985 het Noorweë die [[Tor (navorsingstasie)|Tor]] navorsingstasie by [[Svarthammaren]] op Koningin Maudland se Prinses Marthakus opgerig; en in 2005, Koningin Sonja van Noorweë nog 'n navorsingstasie genaamd [[Troll (navorsingstasie)|Troll]] by [[Jutulsessen]] geopen. Dit verskil van ander Antarktiese navorsingstasies in die sin dat dit nie op ys geleë is nie maar op 'n sneeuvrye rotsbedekte helling. == Chronologie == {| |align=right| 1832 &nbsp;&nbsp; || [[John Biscoe]] se ekspedisie beweer dat hulle [[Grahamland]] waargeneem het, een bron<ref>[http://www.factbug.org/cgi-bin/a.cgi?a=1694914] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060512215734/http://www.factbug.org/cgi-bin/a.cgi?a=1694914 |date=12 Mei 2006 }}</ref> stel egter dat dit [[Anverseiland]] was. |- |align=right| 1893 &nbsp;&nbsp; || [[Carl Anton Larsen]] ontdek en benoem Grahamland se [[Foynkus]], [[Koning Oscarland]], [[Jasonberg]] en [[Robertsoneiland]]. |- |align=right| 24 Jan 1895 &nbsp;&nbsp; || [[Carsten Borchgrevink]] onderneem wat na bewering die eerste landing op Antarktika is. Drie jaar later lei hy die eerste geselskap om op die kontinent te oorwinter. |- |align=right| 14 Des 1911 &nbsp;&nbsp; || Vyf Nore, onder leiding van Roald Amundsen, is die eerste mense wat die [[Suidpool]] bereik. |- |align=right| 1930 &nbsp;&nbsp; || [[Hjalmar Riiser-Larsen]] vlieg oor die gebied wat te vore Dronning Maud Land (Koningin Maudland) deur Roald Amundsen genoem is. |- |align=right| 14 Jan 1938 &nbsp;&nbsp; || Dronning Maud Land, geïdentifiseer as die gebied tussen 45° en 20°O word amptelik deur Noorweë opgeëis. |- |align=right| 19 Jan 1939 &nbsp;&nbsp;<br />tot&nbsp;23&nbsp;Mei&nbsp;1945&nbsp;&nbsp;&nbsp; || Die gebied tussen 20°O en 10°W word deur [[Nazi-Duitsland]] opgeëis as "Duits-[[Nieu-Swabië]]" (Deutsch Neuschwabenland). Dit is deur geen ander land erken nie. |- |align=right| 13 Jan 1941 &nbsp;&nbsp; || Duitse kommando's gaan aanboord van en buit twee Noorweegse fabriekskepe in die see noord van Koningin Maudland. Teen die einde van die volgende dag het die Duitsers besit geneem van drie fabriekskepe en nog elf visserskepe. Die Duitse Vloot gebruik daarna 'n hawe op die [[Kergueleneilande]] as 'n basis om [[Geallieerdes|Geallieerde]] skepe aan te val. |- |align=right| 1948 &nbsp;&nbsp; || Die administrasie van Dronning Maud Land word toegesê aan die [[Noorweegse Poolinstituut]], as deel van die Noorweegse Ministerie van Omgewingsake. |- |align=right| 1957 &nbsp;&nbsp; || Dronning Maud Land word in Noorweë ingelyf onder Noorweegse [[soewereiniteit]] as 'n afhanklike gebied. |} == Sien ook == * [[Peter I-Eiland]], die ander Antarktiese gebied waarop Noorweë aanspraak maak. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{en}} Donald, L.E.: The Exploration of Queen Maud Land. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis, Kuns en Kultuur. Jaargang 31, nr. 1, Desember 1981 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Dronning Maud Land|Koningin Maudland}} * {{no}} [http://npiweb.npolar.no/ Noorweegse Poolinstituut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060214023512/http://npiweb.npolar.no/ |date=14 Februarie 2006 }} * {{en}} [http://www.alpinist.com/climbing-notes/region/Dronning_Maud_Land/ Klim notas vir Dronning Maud Land] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060204134032/http://www.alpinist.com/climbing-notes/region/Dronning_Maud_Land/ |date= 4 Februarie 2006 }} by Alpinist.com * {{en}} [https://web.archive.org/web/19991002121137/http://www.geocities.com/Yosemite/Trails/1453/wdml.htm Versameling van foto's, kaarte en dokumente oor die geologie van westelike Dronning Maud Land] {{Noorweë OG}} {{Antarktika aansprake}} {{Provinsies van Noorweë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afhanklike gebiede in Antarktika]] [[Kategorie:Afhanklike gebiede van Noorweë]] [[Kategorie:Geografie van Antarktika]] [[Kategorie:Omstrede gebiede]] 873g4bkm7d5l6c1a99mslwt01jxiqxd 0 16882 2963481 2957833 2026-08-29T10:43:57Z Oesjaar 7467 /* Toename van interne en eksterne druk */ Tikfout 2963481 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Ian Smith | beeld = IanSmith1990crop.png | beeldonderskrif = | orde = Eerste Minister van Rhodesië (eerste) | termynaanvang = [[11 November]] [[1965]] | termyneinde = [[1 Junie]] [[1979]] | vise = | president = Clifford Dupont <small>(1970-1976)</small><br />John Wrathall <small>(1976-1978)</small><br />Henry Everard <small>(1978-1979)</small> | voorganger = Geen | opvolger = Abel Muzorewa | geboortedatum = [[8 April]] [[1919]] | geboorteplek = Selukwe, Midlands, Suid-Rhodesië | sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1919|4|8|2007|11|20}} | sterfteplek = [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]] | party = Rhodesiese Front | orde2 = Eerste Minister van Suid-Rhodesië (agtste) | termynaanvang2 = [[16 April]] [[1964]] | termyneinde2 = [[11 November]] [[1965]] | vise2 = Clifford Dupont | voorganger2 = Winston Field | opvolger2 = Amp laat vaar | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = Janet Watt (1948-1994) | kinders = 3 kinders | alma_mater = [[Rhodes-universiteit]] | religie = Presbiteriaan | handtekening = }} '''Ian Douglas Smith''' ([[Selukwe]], [[8 April]] [[1919]] - [[Kaapstad]], [[20 November]] [[2007]]) was 'n voormalige Rhodesiese politikus. Hy was deel van die blanke minderheid van Britse afkoms wat hulself in [[Rhodesië]] (nou [[Zimbabwe]]) gevestig het. == Familie en vroeë lewe == Smith is gebore in Selukwe, Rhodesië, en nou bekend as [[Shurugwi]], Zimbabwe. Hy is die familie se jongste kind en het twee ouer susters gehad, Phyllis en Joan. Hy het skoolgegaan in Gwelo (nou [[Gweru]]). Ian Smith het in die ekonomie studeer aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Suid-Afrika]]. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was hy 'n [[vlieënier]] in die [[Britse Lugmag]] (RAF) en veg in [[Italië]] en [[Duitsland]]. Op 4 Oktober 1943 word hy ernstig beseer in 'n vliegongeluk (die een helfte van sy gesig se gelaatstrekke funksioneer daarna nie meer optimaal nie, wat sy starre gelaatsuitdrukking verklaar). Ná sy herstel word hy in Italië ontplooi waar sy [[Spitfire]] deur [[Nazi-Duitsland|Duitse]] lugafweervuur afgeskiet word. Hy land met sy [[valskerm]] in 'n gebied onder Duitse beheer, maar slaag daarin om met die hulp van Italiaanse partisane en Franse weerstandsgroepe weer die [[Geallieerdes]] se linies te bereik sonder om gevang te word. Ná die Tweede Wêreldoorlog studeer hy opnuut aan die Rhodes-universiteit en behaal 'n graad in [[ekonomie]] in 1948. Hy het 'n plaas in Selukwe gekoop. In dieselfde jaar trou hy met Janet Watt. == Politieke agtergrond == In 1948 word hy polities aktief in die Rhodesiese Liberale Party. Van 1948 tot 1953 was hy vir die Liberale Party lid van die Wetgewende Vergadering van [[Suid-Rhodesië]] en daarna lid van die Wetgewende Vergadering van die [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] (d.i. 'n federasie van Suid- en [[Noord-Rhodesië]] en [[Malawi|Njassaland]]) vir die Verenigde Federale Party. Hy staan die Federasie teen en stig 'n wegbreekparty in die vroeë 1960's naamlik die Rhodesië Hervormingsparty. In 1962 verenig dié party met die Dominium Party om die [[Rhodesiese Front]] (''Rhodesian Front'', RF) te vorm. Die RF van Smith was teen konsessies aan die swart bevolking deur die Britse koloniale regering en streef na 'n blanke minderheidsregering. In 1962 word die Rhodesiese Front, danksy 'n verkiesingstelsel wat blankes bevoordeel, die grootste party in die Wetgewende Vergadering. Smith word adjunk-premier. Smith word in die verkiesing herkies as parlementslid vir Umzingwane. Hy word aangestel as Minister van die Tesourie in die regering van Eerste Minister [[Winston Field]]. In April 1964 volg Smith Winston Field as [[Eerste Minister]] op. Die Britse regering het nie Smith as Suid-Rhodesiese Eerste Minister gesteun nie, aangesien hy na 'n Rhodesië onder wit beheer gestreef het. Die oorsprong van die blanke minderheidsregering in Rhodesië was toe eiendom en onderwyskwalifikasies vir die stemgeregtigdes ingestel in 1923 toe selfregering toegestaan is aan Suid-Rhodesië. Sulke kieserkwalifikasievereistes was nie ongewoon in die 1920’s nie. Dit is met wysigings tot in 1979 deur die regering in Rhodesië gebruik en het verseker dat die blankes 95% van die stemme in nasionale verkiesings kon uitbring ten spyte daarvan dat hulle nooit meer as 5% van die bevolking was nie. Smith en ander blanke politici het geargumenteer dat die verkiesingstelsel nie fundamenteel rassisties was nie, maar dat daar met die verbetering van swart onderwys en welvaartskepping 'n geleidelike beweging na meerderheidsregering sou wees. Kritici was egter van mening dat die politieke bedeling in Rhodesië daarop ingestel was om ekonomiese en politieke voordeel vir blankes te behou. == Eensydige onafhanklikheid == [[Lêer:Dr en mev Hendrik Verwoerd en mnr en mev Ian Smith, 1964.jpg|duimnael|links|300px|Ian Smith en vrou op besoek aan Suid-Afrika (sy eerste) in Januarie 1964 saam met die Suid-Afrikaanse premier, dr. [[Hendrik Verwoerd]] en sy eggenote, [[Betsie Verwoerd|Betsie]].]] Die samesprekings tussen [[Brittanje]] en Smith se RF-regering kon nie 'n oplossing oplewer nie en op 11 November 1965 kondig die Smith-regering eensydige onafhanklikheid (''Unilateral Declaration of Independence'' – UDI) aan. Hierdie eensydige onafhanklikheidsverklaring word nie deur Brittanje of ander lande erken nie. Direk na die onafhanklikheidsverklaring volg 'n internasionale boikot teen Rhodesiese produkte en daar volg ook Verenigde Nasies-sanksies op alle handel en finansiële transaksies met Rhodesië. Desondanks kon Smith en sy blanke regering op die korttermyn voortregeer veral omdat sy buurlande Suid-Afrika en Portugees-[[Mosambiek]] steeds voortgegaan het om handel te dryf met Rhodesië en private maatskappye ook sanksies omseil het. In die tydvak net na UDI, het Smith vergader met die Britse Eerste Minister [[Harold Wilson]] om 'n moontlike skikkingsgesprek te voer. Twee vergaderings het plaasgevind, beide op die Britse vlootskepe HMS ''Tiger'' en HMS ''Fearless'' in [[Gibraltar]]. Die Britse regering stel aan Smith dat blanke minderheidsregering kon voortduur, vir 'n beperkte tyd, terwyl die blanke bevolking se ekonomiese voordeel vir 'n onbeperkte tyd kon voortduur. Die kritieke punt waarop konsensus nie bereik kon word nie, is dat hy sy regering sou moes ontbind om weer terug te keer tot internasionale wettigheid. Die Britte stel voor dat die regering moet bedank, Goewerneur Gibbs moes weer aangestel word sodat die regering weer wettig in terme van die internasionale reg kon word. Smith is van mening dat Gibbs — in opdrag van Londen — nie hom en sy blanke regering weer sou aanstel nie, maar die mag sou oordra aan die swart nasionaliste. Smith se huiwerigheid om 'n tussentydse bedeling, waarin na direkte Britse regering voor onafhanklikheid teruggekeer sou word, te aanvaar sou ’n betekenisvolle hindernis word in latere pogings om die eensydige onafhanklikheidsverklaring te beëindig. In 1970 verklaar Smith Rhodesië 'n [[Republiek]]. Smith bly Eerste Minister, maar Clifford Walter Dupont, 'n partygenoot van Smith, beklee tot sy dood in 1978 die seremoniële posisie van [[President]]. Gedurende 1972 begin die sogenaamde [[Rhodesiese Bosoorlog|Bosoorlog]] met die eerste aanvalle deur swart nasionaliste op blanke plase in Rhodesië. == Toename van interne en eksterne druk == In 1974, het [[B.J. Vorster]], die eerste minister van Suid–Afrika, Smith probeer oortuig dat 'n blanke minderheidsregering nie vir altyd in Rhodesië kon voortduur nie. Vorster het in daardie stadium 'n sogenaamde [[détente]]beleid teenoor sekere [[Afrika]]state gepropageer. Die state het laat blyk dat blanke minderheidsregering in Suid-Afrika verdra sou word indien hy behulpsaam sou wees om meerderheidsregering in Rhodesië ingestel te kry. In 1976, het die [[VSA]] se [[Minister van Buitelandse Sake]], [[Henry Kissinger]], 'n plan opgestel, bekend as die ses-stap "Kissinger Plan" (of "Kissinger-inisiatief"). Die plan is ontwikkel met die steun van die Britse regering en die deelname van Vorster. Kissinger vlieg na Suider-Afrika en vergader met Smith en Vorster in [[Pretoria]]. Die Britse Eerste Minister [[James Callaghan]] verklaar die plan "... bied werklike hoop vir vrede." Smith aanvaar die plan teensinnig. Nadat Smith die plan aanvaar het, was hy aanvanklik teensinnig om dit te implementeer. Smith doen mee aan verskeie samesprekings met die regerings van die VSA, Brittanje en Suid-Afrika. Hy voer ook gesprekke met die meeste van die swart nasionalistiese partye. Op 'n stadium wys die Britse regering Michael Carver aan as hulle Goewerneur aan wat na beëindiging van UDI in Rhodesië aangestel sou word. Smith weier egter om mag af te staan aan 'n interim Britse administrasie terwyl die internasionale gemeenskap en swart nasionaliste dit as 'n voorwaarde vir die implementering van 'n skikking gestel het. Smith se doelwit was om die posisie van die blanke minderheid in 'n na-onafhanklike Rhodesië te verseker terwyl die regering geleidelik na 'n meerderheidsbedeling beweeg. Die praktiese uitkoms van die oponthoud was egter dat die bosoorlog al hoe meer in die guns van die guerrillas begin draai het. Insurgente het die land op groot skaal geïnfiltreer. Ongeveer 80% van Rhodesiese oorlogsongevalle het voorgekom in die periode van Januarie 1977 tot Desember 1979. Smith onderhandel 'n "binnelandse skikking" met sommige kleiner swart politieke partye gedurende 1978. Hiervolgens sou die blanke minderheid se politieke posisie verseker word deur een derde van die parlementêre setels, een kwart van die kabinet en beheer van die polisie, leër, staatsdiens en regstelsel. In 1979 vind die eerste veelrassige parlementêre verkiesing plaas as deel van dié skikking. Die mees prominente nasionalistiese partye, die Zimbabwe African National Union (ZANU) en Zimbabwe African People's Union (ZAPU), het nie aan die verkiesing deelgeneem nie, aangesien dit nie aan hulle eise voldoen het nie. Na die 1979 verkiesing word Rhodesië hernoem as Zimbabwe - Rhodesië. Biskop [[Abel Muzorewa]] (van die United African National Council (UANC) Party) word die land se eerste swart Eerste Minister in Junie 1979. Smith word aangestel as minister sonder portefeulje in die nuwe regering nadat hy nie daarin kon slaag om as Minister van Verdediging aangestel te word nie. Die oorlog tussen die regering en insurgente het egter voortgeduur. Sanksies word nie opgehef nie en diplomatieke erkenning word nie aan die nuwe regering toegestaan nie. Die Britse regering oortuig alle partye om by die Lancaster Huis onder die voorsitterskap van [[Lord Carrington]] in September 1979 te vergader ten einde 'n skikking uit te werk. Een aspek wat Smith wel reggekry het in terme van die Lancaster Huis ooreenkoms was 'n onderneming dat geen vorm van gedwonge grondhervorming sou plaasvind vir ten minste 10 jaar na onafhanklikheid nie. Sodoende was die onmiddellike posisie van die blanke kommersiële boere beskerm. Die ooreenkoms het ook onvoorwaardelike immuniteit aan alle deelnemers aan die UDI en die Bosoorlog verleen. Hierna word die UDI herroep, die Bosoorlog beëindig, sanksies opgehef en die Britse goewerneur (Lord Soames) het die administrasie van Rhodesië in Desember 1979 oorgeneem. == Die 1980-verkiesing en onafhanklikheid == Die 1980-verkiesing vind onder internasionale toesig plaas. Smith hoop om 'n mate van blanke invloed te behou deur na die verkiesing deur 'n koalisie tussen sy RF (nou genoem die ''Republican Front'') parlementslede en die van Muzorewa se UANC en Nkomo se ZAPU te bewerkstellig. Die [[ZANU–PF|Zimbabwe African National Union - Patriotic Front]] (ZANU-PF) (onder leiding van [[Robert Mugabe]]) wen die verkiesing met 'n oorweldigende meerderheid. In 1980 word Zimbabwe 'n republiek binne die Britse [[Statebond]]. Voorsitter van die ZANU-PF, Robert Mugabe, word Eerste Minister. Volgens die ooreenkoms behou die blankes 20 setels. Al hierdie 20 setels gaan na die RF van Ian Smith, wat ook self 'n verkose lid van die parlement word. Gedurende die volgende 5 jaar het Smith se steun onder die blanke bevolking afgeneem en 11 van die 20 blanke parlementslede het oorgeloop na ZANU of het onafhanklik geword. In die 1985-verkiesing het Smith se RF daarin geslaag om 15 van die 20 gereserveerde blanke setels te behou. In 1987 verval die reëling dat die blankes 20 setels mag behou. Desondanks word Smith hierna ook tot die parlement verkies. In 1988 word hy toegang tot die parlement geweier, omdat hy na bewering Suid-Afrikaanse sakelui raad gegee het om Zimbabwe se invoerbelasting te omseil. == Aftrede == Smith tree af op sy plaas in Shurugwi. Die RF wat deur hom gestig is verander in 1986 in die veelrassige Conservative Alliance of Zimbabwe (CAZ), wat uiteindelik by die Movement for Democratic Change (MDC) sou aansluit. Na sy uittrede uit aktiewe politiek het Smith 'n uitgesproke kritikus van die Robert Mugabe regering in Zimbabwe geword. Mugabe self verwys gereeld na die feit dat Smith nie vervolg is nie as 'n bewys dat sy regering nie [[menseregte]] skend nie. Smith skryf 'n outobiografie, ''The Great Betrayal'', wat beide 'n aanval op die Mugabe-regering is en 'n memoire van sy regeringstyd. Smith is ook die skrywer van die boek ''Bitter Harvest''. Albei boeke ontvang gemengde reaksies. Langtermyn-ondersteuners beweer die boeke bevestig hul menings dat Smith 'n man van integriteit is. Sy kritici sien in die boeke 'n hardkoppige weiering vir die nodigheid van enige vorm van verandering. Smith se bitterheid oor sy UDI-regering se isolasie bly 'n sentrale tema in sy boeke. In 2005 het Smith Suid-Afrika besoek vir mediese behandeling. Hy het aangebly en by sy stiefdogter Jean in [[Kaapstad]] gewoon. Hy sterf daar op 20 November 2007. == Bronne == {{refbegin|colwidth=35em}} * {{cite book |title=Guide to the Historical Manuscripts in the National Archives of Rhodesia |last1=Baxter |first1=T. W. |last2=Burke |first2=E. E. |year=1970 |location=Salisbury |publisher=National Archives of Rhodesia |edition=First |asin=B0017HAKHI }} * {{cite book |title=The Quiet Man: A Biography of the Hon. Ian Douglas Smith |last=Berlyn |first=Phillippa |location=Salisbury |publisher=M.O. Collins |date=1978 |oclc=4282978 }} * {{cite book |title=Masodja: The History of the Rhodesian African Rifles and its forerunner the Rhodesian Native Regiment |last=Binda |first=Alexandre |editor-last=Heppenstall |editor-first=David |location=Johannesburg |publisher=30° South Publishers |date=November 2007 |isbn=978-1-920143-03-9 }} * {{cite book |title=The Saints: The Rhodesian Light Infantry |last=Binda |first=Alexandre |location=Johannesburg |publisher=30° South Publishers |date=May 2008 |isbn=978-1-920143-07-7 }} * {{cite book |title=A History of Rhodesia |url=https://archive.org/details/historyofrhodesi0000blak |last=Blake |first=Robert |author-link= |year=1977 |edition=First |location=London |publisher=Eyre Methuen |isbn=978-0-413-28350-4 }} * {{cite book |title=Life With UDI |last1=Bolze |first1=Louis |last2=Ravn |first2=Klaus |year=1966 |location=Salisbury |publisher=Mardon Printers |oclc=9116649 }} * {{cite book |title=The Collapse of Rhodesia: Population Demographics and the Politics of Race |first=Josiah |last=Brownell |publisher=I.B. Tauris |location=New York |year=2011 |isbn=978-1-84885-475-8 }} * {{cite book |title=Under the Skin: The Death of White Rhodesia |last=Caute |first=David |author- |date=June 1983 |edition=First |location=Evanston, Illinois |publisher=Northwestern University Press |isbn=978-0-8101-0658-1 |url=https://archive.org/details/underskindeat00caut }} * {{cite book |title=A Crisis of Governance: Zimbabwe |url=https://archive.org/details/crisisofgovernan0000chik |last=Chikuhwa |first=Jacob |publisher=Algora Publishing |location=New York |date=March 2004 |edition=First |isbn=978-0-87586-286-6 }} * {{cite book |title=Counter-Insurgency in Rhodesia |last=Cilliers |first=Jakkie |location=London, Sydney & Dover, New Hampshire |publisher=Croom Helm |date=December 1984 |isbn=978-0-7099-3412-7 }} * {{cite book |title=War in the Air: Rhodesian Air Force 1935–1980 |last1=Cowderoy |first1=Dudley |last2=Nesbit |first2=James |location=Johannesburg |publisher=Galago |year=1987 |isbn=978-0-947020-13-2 }} * {{cite book |title=Britannica Book of the Year |editor-last=Daume |editor-first=Daphne |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |location=Chicago, Illinois |year=1980 |isbn=978-0-85229-372-0 |url=https://archive.org/details/1980britannicabo00daum }} * {{cite book |title=Andrew Young: Civil Rights Ambassador |last=DeRoche |first=Andrew |date=2003 |location=Lanham, Maryland |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8420-2957-5 }} * {{cite book |title=Inside Number 10 |url=https://archive.org/details/insidenumber100000falk_l6d7 |last=Falkender |first=Marcia |author-link= |date=October 1972 |location=London |publisher=Weidenfeld & Nicolson |isbn=978-0-297-99511-1 }} * {{cite book |title=International Diplomacy and Colonial Retreat |editor1-last=Fedorowich |editor1-first=Kent |editor2-last=Thomas |editor2-first=Martin |year=2001 |location=London |publisher=Frank Cass |isbn=978-0-7146-5063-0 }} * {{cite book |title=Pioneers, settlers, aliens, exiles: the decolonisation of white identity in Zimbabwe |last=Fisher |first=J.L. |publisher=Australian National University |location=Canberra |year=2010 |isbn=978-1-921666-14-8 }} * {{cite book |title=The Silence of Great Zimbabwe: Contested Landscapes and the Power of Heritage |url=https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font |last=Fontein |first=Joost |location=London |publisher=University College London Press |date=September 2006 |edition=First |isbn=978-1-84472-123-8 }} * {{cite book |title=Rhodesians Never Die: The Impact of War and Political Change on White Rhodesia, 1970–1980 |first1=Peter |last1=Godwin |author1-link= |first2=Ian |last2=Hancock |publisher=Baobab Books |location=Harare |year=1995 |isbn=978-0-908311-82-8 }} * {{cite book |title=Collective Responses to Illegal Acts in International Law: United Nations action in the question of Southern Rhodesia |last=Gowlland-Debbas |first=Vera |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |location=Leiden and New York |year=1990 |edition=First |isbn=978-0-7923-0811-9 }} * {{cite book |title=The Battle for Zimbabwe: The Final Countdown |url=https://archive.org/details/battleforzimbabw0000hill |last=Hill |first=Geoff |location=Johannesburg |publisher=Struik Publishers |year=2005|orig-year=2003 |isbn=978-1-86872-652-3 }} * {{cite book |title=Dinner with Mugabe: The Untold Story of a Freedom Fighter Who Became a Tyrant |url=https://archive.org/details/dinnerwithmugabe0000holl |last=Holland |first=Heidi |author-link= |publisher=Penguin Books |location=London |date=February 2009 |isbn=978-0-14-104079-0 }} * {{cite book |title=Quasi-States: Sovereignty, International Relations and the Third World |url=https://archive.org/details/quasistatessover0000robe |last=Jackson |first=Robert H. |year=1990 |location=Cambridge, England |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-44783-6 }} * {{cite book |title=Southern African Political History: A Chronology of Key Political Events from Independence to Mid-1997 |url=https://archive.org/details/southernafricanp0000kall |last1=Kalley |first1=Jacqueline |last2=Schoeman |first2=Elna |last3=Andor |first3=L&nbsp;E |date=February 1999 |edition=First |location=Westport, Connecticut |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-30247-3 }} * {{cite book |title=Guerrilla Veterans in Post-war Zimbabwe: Symbolic and Violent Politics, 1980–1987 |url=https://archive.org/details/guerrillaveteran0000krig |last=Kriger |first=Norma |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=978-0-521-81823-0 }} * {{cite book |title=Rhodesia: White Racism and Imperial Response |url=https://archive.org/details/rhodesiawhiterac0000lone |last=Loney |first=Martin |year=1975 |edition=First |publisher=Penguin Books |location=London |series=Penguin African Library |isbn=978-0-14-041041-9 }} * {{cite book |title=The Struggle for Zimbabwe |url=https://archive.org/details/struggleforzimba0000mart |last1=Martin |first1=David |last2=Johnson |first2=Phyllis |date=July 1981 |edition=First |location=London |publisher=Faber and Faber |isbn=978-0-571-11066-7 }} * {{cite book |title=Mugabe: Power, Plunder and the Struggle for Zimbabwe |last=Meredith |first=Martin |author-link=Martin Meredith |date=September 2007 |orig-year=2002 |location=New York |publisher=Perseus Books Group| |isbn=978-1-58648-558-0 |url=https://archive.org/details/mugabepowerplund00mere }} * {{cite book |title=The Rhodesian War: A Military History |last1=Moorcraft |first1=Paul L. |author-link1= |last2=McLaughlin |first2=Peter |author-link2= |date=April 2008 |orig-year=1982 |location=Barnsley |publisher=Pen and Sword Books |isbn=978-1-84415-694-8 }} * {{cite book |title=Margaret Thatcher: The Authorized Biography. ''Volume One: Not for Turning'' |url=https://archive.org/details/margaretthatcher0001moor |last=Moore |first=Charles |author-link= |year=2013 |edition=First |location=London |publisher=Allen Lane |isbn=978-0-7139-9282-3 }} * {{cite book |title=In the Footsteps of the Masters: Desmond&nbsp;M Tutu and Abel&nbsp;T Muzorewa |last=Mungazi |first=Dickson A. |location=Westport, Connecticut |publisher=Greenwood Publishing Group|Praeger Publishers |date=February 2000 |isbn=978-0-275-96680-5 }} * {{cite book |title=Do 'Zimbabweans' Exist? Trajectories of Nationalism, National Identity Formation and Crisis in a Postcolonial State |last=Ndlovu-Gatsheni |first=Sabelo J. |location=Bern |publisher=Peter Lang AG |year=2009 |edition=First |isbn=978-3-03911-941-7 }} * {{cite book |title=Zimbabwe, a Country Study |series=Area Handbook Series |editor-last=Nelson |editor-first=Harold D. |year=1983 |location=Washington, D.C. |publisher=Department of the Army, American University |edition=Second |oclc=227599708 }} * {{cite news |last=Nkiwane |first=Tankeda C. |title=Opposition Politics in Zimbabwe: The Struggle within the Struggle |ref={{harvid|Nkiwane|1998}}}} in {{cite book |title=The Politics of Opposition in Contemporary Africa |url=https://archive.org/details/politicsofopposi0000unse |editor-last=Olukoshi |editor-first=Adebayo O. |date=February 1998 |location=Uppsala |publisher=Nordic Africa Institute |pages=[https://archive.org/details/politicsofopposi0000unse/page/91 91]–112 |isbn=978-91-7106-419-6}} * {{cite book |title=Historical Dictionary of the British Empire: K–Z |editor1-last=Olson |editor1-first=James Stuart |editor1-link= |editor2-last=Shadle |editor2-first=Robert |year=1996 |location=Westport, Connecticut |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-27917-1 }} * {{cite book |title=The Constitutional History and Law of Southern Rhodesia 1888–1965, with Special Reference to Imperial Control |last=Palley |first=Claire |author-link= |year=1966 |edition=First |location=Oxford |publisher=Oxford University Press|Clarendon Press |oclc=406157 }} * {{cite book |title=Manipulating the Market: Understanding Economic Sanctions, Institutional Change, and the Political Unity of White Rhodesia |url=https://archive.org/details/manipulatingmark0000rowe |last=Rowe |first=David M. |year=2001 |edition=First |location=Ann Arbor, Michigan |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-0-472-11187-9 }} * {{cite book |title=The White Man's World |url=https://archive.org/details/memoriesofempire0000schw |last=Schwarz |first=Bill |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=2011 |edition=First |isbn=978-0-19-929691-0 }} * {{cite book |title=The Great Betrayal: The Memoirs of Ian Douglas Smith |url=https://archive.org/details/greatbetrayalmem0000smit |last=Smith |first=Ian |title-link= |date=June 1997 |location=London |publisher=John Blake Publishing |isbn= 978-1-85782-176-5 }} * {{cite book |title=Bitter Harvest: The Great Betrayal |last=Smith |first=Ian |date=February 2001 |location=London |publisher=John Blake Publishing |isbn=978-1-903402-05-4 }} * {{cite book |title=The Flag Bulletin. ''Volumes 15–17'' |editor-last=Smith |editor-first=Whitney |editor-link= |year=1976 |publisher=Flag Research Center |location=Winchester, Massachusetts }} * {{cite book |title=Sanctions: The Case of Rhodesia |url=https://archive.org/details/sanctionscaseofr0000stra |last=Strack |first=Harry R. |date=May 1978 |publisher=Syracuse University Press |location=Syracuse, New York |edition=First |isbn=978-0-8156-2161-4 }} * {{cite book |title=The Making of Zimbabwe: Decolonization in Regional and International Politics |last=Tamarkin |first=Mordechai |date=April 1990 |location=London |publisher=Frank Cass |isbn=978-0-7146-3355-8 }} * {{cite book |title=Contemporary Leaders of Africa |url=https://archive.org/details/contemporarylead0000vanr |last=Van Rensburg |first=A. P. J. |year=1975 |publisher=HAUM |location=[[Kaapstad]] |isbn=978-0-7986-0156-6 |oclc=1676807 }} * {{cite book |title=PK van der Byl: African Statesman |last=Wessels |first=Hannes |location=Johannesburg |publisher=30° South Publishers |date=July 2010 |isbn=978-1-920143-49-7 }} * {{cite book |title=Smith of Rhodesia: A Pictorial Biography |last=White |first=Matthew C. |location=Cape Town |publisher=Don Nelson |year=1978 |isbn=978-0-909238-36-0 }} * {{cite book |title=The Dictionary of Contemporary Politics of Southern Africa |url=https://archive.org/details/dictionaryofcont0000will_z2i6 |last1=Williams |first1=Gwyneth |last2=Hackland |first2=Brian |location=London |publisher=Routledge |date=July 1988 |edition=First |isbn=978-0-415-00245-5 }} * {{cite book |title=Source Book of Parliamentary Elections and Referenda in Southern Rhodesia, 1898–1962 |editor-last=Willson |editor-first=F.M.G. |publisher=Department of Government, University College of Rhodesia and Nyasaland |location=Salisbury |year=1963 |oclc=219295658 }} * {{cite book |title=The Labour Government, 1964–70: A Personal Record |last=Wilson |first=Harold |author-link=Harold Wilson |year=1974 |orig-year=1971 |publisher=Penguin Books |location=London |isbn=978-0-14-021762-9 |url=https://archive.org/details/isbn_0140217622 }} * {{cite book |title=Britain and the Politics of Rhodesian Independence |last=Windrich |first=Elaine |year=1978 |location=London |publisher=Croom Helm |isbn=978-0-85664-709-3 }} * {{cite book |title=So Far and No Further! Rhodesia's Bid For Independence During the Retreat From Empire 1959–1965 |last=Wood |first=J.R.T. |date=June 2005 |location=Victoria, British Columbia |publisher=Trafford Publishing |isbn=978-1-4120-4952-8 }} * {{cite book |title=A Matter of Weeks Rather Than Months: The Impasse Between Harold Wilson and Ian Smith: Sanctions, Aborted Settlements and War 1965–1969 |last=Wood |first=J.R.T. |date=April 2008 |location=Victoria, British Columbia |publisher=Trafford Publishing |isbn=978-1-4251-4807-2 }} * {{cite book |title=Rhodesia and Independence: A Study in British Colonial Policy |last=Young |first=Kenneth |year=1969 |orig-year=1967 |location=London |publisher=J M Dent & Sons |oclc=955160 }} * {{cite book |title=SouthScan. ''Volume 7'' |year=1992 |location=London |publisher=SouthScan |oclc=955160 |ref={{harvid|Southscan|1992}}}} {{refend}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Smith, Ian}} [[Kategorie:Rhodesiese politici]] [[Kategorie:Zimbabwiese politici]] [[Kategorie:Ministers van Finansies]] [[Kategorie:Premiers]] [[Kategorie:Geboortes in 1919]] [[Kategorie:Sterftes in 2007]] oo3gsqcr4fkprgxd2341bu5ir97ir1q 10 19228 2963396 2167851 2026-08-28T20:47:54Z BurgertB 2401 kan, nie mag 2963396 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Ambox | name = Nuus | type = notice | removalnotice=no | image = [[Lêer:Ambox currentevent.svg|30px|alt=|link=:n:]] | text = '''Hierdie {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|artikel}} dokumenteer 'n aktuele gebeurtenis.''' Inligting kan vinnig verander namate die gebeurtenis ontvou, en die eerste nuusberigte kan dalk onbetroubaar wees. Die [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=history}} nuutste wysigings] aan hierdie {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|artikel}} kan verouderd wees. | cat = Aktueel | date = {{{date|}}} }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> i97rvre8bfii8mlewk85xxjsqxze6kj 0 23303 2963468 2833469 2026-08-29T10:36:20Z Oesjaar 7467 Tikfout 2963468 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Die Knoop | logo = | skermkiekie = | tipe = Skakels na ander webtuistes | taal = Afrikaans | registrasie = Opsioneel | eienaar = Gerrie de Beer | outeur = | opgerig = | status = Onaktief (besoek Desember 2018) | url = http://www.dieknoop.co.za/ }} '''Die Knoop''' was 'n [[Afrikaans]]e skakellys of portaal wat deur die [[Pretoria]]anse ingenieur, Gerrie de Beer, gestig is en onderhou was. Dit was een van die eerste en een van die grootste Afrikaanse skakellyste op die [[wêreldwye web|web]]. Die Knoop het in 2007 'n gemiddeld van 750 besoeke per dag gekry.<ref>http://extremetracking.com/open;sum?login=dieknoop</ref> Die webwerf se gewildheid onder Afrikaners op daardie stadium blyk uit dat ruim driekwart besoekers die URL sélf intik om by die webwerf te kom. == Geskiedenis == Die Knoop het begin as 'n skakellys op een van De Beer se persoonlike webwerwe, wat gehuisves is by www.geocities.com/Heartland/9657/dieknoop.htm. In 1998 het De Beer die domeinnaam dieknoop.co.za gekoop<ref>{{Cite web |url=http://co.za/cgi-bin/whois.sh?Domain=dieknoop&Enter=Enter |title=argiefkopie |access-date= 2 Julie 2007 |archive-date= 3 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503223332/http://co.za/cgi-bin/whois.sh?Domain=dieknoop&Enter=Enter |url-status=dead }}</ref> en die Geocities-webwerf daarheen laat herverwys. Die skakellys was aanvanklik 'n enkele bladsy, maar kort nadat die hoeveelheid skakels die duisend-getal oorskry het, is sommige groter afdelings op aparte bladsye geplaas. Die Knoop se slagspreuk was vroeër "honderde Afrikaanse skakels", en het later verander na "duisende Afrikaanse skakels". Dit is waarskynlik dat Die Knoop sy ontstaan gehad het nadat Gerrie kontak met Afr Oppie Net <ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/Heartland/9657/dieknoop.htm |title=argiefkopie |access-date=18 Desember 2014 |archive-date=27 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027124356/http://www.geocities.com/Heartland/9657/dieknoop.htm |url-status=dead }}</ref> gehad het. Mettertyd het De Beer ander domeinname opgekoop om na Die Knoop te herlei. Een hiervan was afrikaans.co.za, want tans nie meer deur De Beer besit word nie. Die Knoop het ruimskoots van advertensieskakels gebruik gemaak, en heelwat van die "nuwe" skakels was niks meer as geborgde skakels wat nie as sulks aangedui word nie. Dit het egter nie Die Knoop minder gewild onder sy gebruikers gemaak nie. == Kampvegter vir Afrikaans == Die Knoop se gewildheid onder Afrikaanse besoekers het vroeg reeds sekere Suid-Afrikaanse maatskappye genoop om hul webwerwe in Afrikaans beskikbaar te stel. Hier onder tel die bankreus [[ABSA]] , wat reeds in 1997 op Die Knoop gekasty is vir sy toentertydse gebrek aan Afrikaans.<ref>http://groups.google.com/group/soc.culture.south-africa.afrikaans/browse_thread/thread/afc1d0bddc54a834/483c6aaf351f69d1?lnk=st&q=gdb%40usa.net&rnum=1&hl=en#483c6aaf351f69d1</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse webwerwe]] f4bsfzpqbx6lqo52mihfgl9fh8241fy 0 24795 2963414 2927063 2026-08-29T01:41:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963414 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Kasakstan |volle_naam = <small>Қазақстан Республикасы<br />''Qazaqstan Respýblıkasy'' ([[Kasaks]])<br />Республика Казахстан<br />''Respublika Kazakhstan'' ([[Russies]])</small> |algemene_naam = Kasakstan |beeld_vlag = Flag of Kazakhstan.svg |beeld_wapen = Emblem of Kazakhstan latin.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Kazakhstan (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = [[My Kasakstan|Менің Қазақстаным]]<br /><small>([[Transliterasie|tr.]]: ''Meniñ Qazaqstanım'')</small><br /><center>[[Lêer:Kazakhstan National Anthem 2012.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Kasaks]] ("nasionaltaal")<br />[[Russies]] ("amptelike taal") |hoofstad = [[Astana]] {{Koördinate|51|10|N|71|25|O}} |latd = 51 |latm = 10 |latNS = N |longd = 71 |longm = 25 |longEW = O |grootste_stad = [[Almati]] |regeringsvorm = Unitêre dominante-party<br />presidensiële [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Kasim-Zjomart Tokajef]]<br />[[Oljas Bektenof]] |oppervlak_rang = 9^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 2&nbsp;724&nbsp;900 |oppervlakmi² = 1&nbsp;052&nbsp;100 |persent_water = 1,7 |bevolking_skatting = 20&nbsp;000&nbsp;000<ref>{{en}} {{cite web |url=https://en.inform.kz/news/kazakhstans-population-hits-the-mark-of-20-mln-a4d13f/ |title=Kazakhstan’s population hits the mark of 20 mln |publisher=Kazinform |date=16 November 2023 |accessdate=6 Februarie 2024}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 62^ste |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 7 |bevolkingsdigtheidmi² = 18,1 |bevolkingsdigtheidrang = 236^ste |BBP_PPP = $696,903&nbsp;miljard<ref name=IMF>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=916,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Kazakhstan |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=6 Februarie 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 41^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $34&nbsp;476<ref name=IMF /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 56^ste |BBP = $290,994&nbsp;miljard<ref name=IMF /> |BBP_rang = 49^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $14&nbsp;396<ref name=IMF /> |BBP_per_kapita_rang = 64^ste |onafhanklikheidstipe = • Kasakse Khanaat<br />• Alasj-outonomie<br />• Kirgisiese ASSR<br />• Kasakse ASSR<br />• [[Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Kasakse SSR]]<br />• Soewereiniteit verklaar<br />• Republiek Kasakstan<br />• Onafhanklikheid verklaar<br />• Erken<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[1465]]<br />[[13 Desember]] [[1917]]<br />[[26 Augustus]] [[1920]]<br />[[19 Junie]] [[1925]]<br />[[5 Desember]] [[1936]]<br />[[25 Oktober]] [[1990]]<br />[[10 Desember]] [[1991]]<br />[[16 Desember]] [[1991]]<br />[[26 Desember]] [[1991]]<br />[[30 Augustus]] [[1995]] |MOI = {{wins}} 0,811<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=6 Februarie 2024}}</ref> |MOI_rang = 56^ste |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 27,8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KZ |title=Gini index – Kazakhstan |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=6 Februarie 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2018 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Kasakse tenge|Tenge]] (₸) |geldeenheid_kode = KZT |land_kode = KZ |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC+05:00|+5]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+05:00|+5]] |internet_domein = [[.kz]], .қаз |skakelkode = 7-6xx, +7-7xx |voetskrif = }} '''Kasakstan''' ([[Kasaks]]: Қазақстан, ''Kazakstan'', [qɑzɑqˈstɑn], {{Audio|Kk-kazakhstan.ogg|luister}}; [[Russies]]: Казахстан, ''Kazachstan''), amptelik die '''Republiek Kasakstan''' (Kasaks: Қазақстан Республикасы, ''Qazaqstan Respýblıkasy''; Russies: Республика Казахстан, ''Respublika Kazakhstan''), is ’n [[transkontinentale land|transkontinentale]], maar [[landingeslote land]] in [[Sentraal-Asië]], met ’n klein deel wes van die [[Oeral-rivier]] wat in [[Oos-Europa]] val.<ref name="CIA">{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ |title=Kazakhstan |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |accessdate=6 Februarie 2024 |archive-date= 9 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109132304/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan |url-status=dead }}</ref> Dit word in [[Afrikaans]] ook '''Kazakstan''' of '''Kazachstan''' gespel. Dit grens aan die [[Rusland|Russiese Federasie]], die [[Volksrepubliek China]], [[Kirgisië]], [[Oesbekistan]], [[Turkmenistan]] en die [[Kaspiese See]]. Die hoofstad is [[Astana]]; tot in 1997 was dit [[Almati]] (voorheen Alma-Ata genoem). [[Lêer:Kazakhstan BMNG.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Kasakstan.]] [[Lêer:Kazakhstan-CIA WFB Map.png|duimnael|links|’n Kaart van Kasakstan.]] Kasakstan is die wêreld se negende grootste staat en die grootste [[Landingeslote land|wat deur land omring]] is. Sy oppervlakte van 2&nbsp;724&nbsp;900&nbsp;km² is groter as dié van [[Wes-Europa]].<ref name="CIA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stat.kz |title=Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators |publisher=Stat.kz |accessdate=1 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502060242/http://www.stat.kz/ |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die gebied sluit in vlaktes, [[steppe]], [[taiga]], [[canyon]]s, heuwels, deltas, sneeubedekte [[berg]]pieke en [[woestyn]]e. Sy bevolkingsdigtheid is minder as ses mense per vierkante kilometer. Die gebied is histories bewoon deur [[Nomade|nomadiese]] stamme. Dit het in die 13de eeu verander toe [[Djengis Khan]] die land beset het. Teen die 16de eeu het die [[Kasakke]] as ’n afsonderlike groep ontstaan. Die [[Russe]] het in die 18de eeu die Kasakse steppe begin beset en teen die middel van die 19de eeu was die hele Kasakstan deel van die [[Russiese Ryk]]. Ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie van 1917]] en die daaropvolgende [[Russiese Burgeroorlog|burgeroorlog]] is Kasakstan verskeie kere herorganiseer voordat dit in 1936 die [[Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek]] geword het as deel van die [[Sowjetunie]]. Kasakstan was die laaste van die voormalige Sowjetrepublieke wat hom onafhanklik verklaar het ná die verbrokkeling van die [[Sowjetunie]] in 1991; die huidige president, [[Kasim-Zjomart Tokajef]], is sedert 2019 die land se leier. Vandat die land onafhanklik geword het, handhaaf dit ’n gebalanseerde buitelandse beleid en probeer dit sy ekonomie ontwikkel, veral sy [[koolwaterstof]]nywerheid.<ref>{{en}} Zarakhovich, Yuri (27 September 2006). [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1539999,00.html "Kazakhstan Comes on Strong"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100903191013/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1539999,00.html |date= 3 September 2010 }}, Time</ref> Die land is etnies en kultureel uiteenlopend, deels vanweë die gedwonge migrasie van ander volke na dié republiek tydens die bewind van [[Josef Stalin]]. Kasakstan het ’n bevolking van 16,6&nbsp;miljoen wat uit 131 etnisiteite bestaan, onder andere Kasakke (sowat 63%<ref name="Census2009">{{ru}} {{cite web|title=Перепись населения Республики Казахстан 2009 года. Краткие итоги. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary)|url=http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%20%D1%80%D1%83%D1%81.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723084204/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%20%D1%80%D1%83%D1%81.pdf|archivedate=23 Julie 2011|publisher=Republic of Kazakhstan Statistical Agency|accessdate=10 Desember 2010|url-status=dead}}</ref>), Russe, [[Oekraïners]], [[Duitsers]], [[Tartare]] en [[Oeigoere]]. Godsdiensvryheid bestaan in Kasakstan, maar die land het onlangs onder skoot gekom oor ’n gebrek daaraan. Robert George, voorsitter van die Amerikaanse kommissie vir internasionale godsdiensvryheid, het in 2013 gesê "die streng toepassing van hoogs beperkende wette wat twee jaar gelede aanvaar is, het Kasakstan se internasionale aansien skade berokken en daartoe gelei dat baie Kasakse burgers se godsdiensvryheid aangetas is".<ref>{{en}} http://www.rferl.org/content/kazakhstan-religious-freedom-criticism/25057279.html</ref> Sowat 70% van die bevolking behoort tot die [[Islam]] en 26% is [[Christen]]e.<ref name="2009 Census">{{en}} {{cite web |url=http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx |title=The results of the national population census in 2009 |date=12 November 2010 |publisher=Statistiekagentskap van Kasakstan |accessdate=21 Januarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502080602/http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kasaks is die [[amptelike taal]], terwyl Russies gelyke status het in staats- en administratiewe liggame.<ref name="CIA" /><ref>{{en}} [http://www.kazakhstan.orexca.com/kazakhstan_constitution.shtml The constitution of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418182407/http://www.kazakhstan.orexca.com/kazakhstan_constitution.shtml |date=18 April 2009 }}</ref><ref>{{en}} [http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/ CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020060732/http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/ |date=20 Oktober 2007 }}, Die grondwet van Kasakstan</ref> == Etimologie == Die woord "Kasak" word in Kasakstan gewoonlik gebruik om na die etniese groep te verwys, ook die lede wat in die Volksrepubliek China, Rusland, [[Turkye]], Oesbekistan en ander lande woon, terwyl die woord "Kasakstanner" (Kasaks: қазақстандық, ''kazakstandik''; Russies: казахстанец, ''kazachstanets'') geskep is vir die inwoners van die land, insluitende nie-Kasakke.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Cengiz Surucu |title=Modernity, Nationalism, Resistance: Identity Politics in Post-Soviet Kazakhstan |url=https://archive.org/details/central-asian-survey_2002-12_21_4/page/385 |journal=Central Asian Survey |date=Desember 2002 |pages=385–402 |doi=10.1080/0263493032000053208 |volume=21 |issue=4}}</ref> "Kasak" of "Kazak" kom van ’n [[Turkse tale|Ou Turkse]] woord wat "onafhanklik" en ’n "vrye gees" beteken; dit verwys na die Kasakke se kultuur as ’n nomadiese volk wat op perde rondgetrek het. Die [[Persies]]e agtervoegsel {{nowrap|"-stan"}} beteken "land" of "plek", en Kasakstan beteken dus "land van die Kasakke". == Geskiedenis == === Kasakse Khanaat === [[Lêer:2000 Stamp of Kazakhstan - Abylai Khan.jpg|duimnael|links|upright|Ablai Khan het vanaf 1771 tot 1781 as khan van die sentrale Jüz gedien.]] [[Lêer:Bactrian camel in Kazakhstan.jpg|duimnael|links|upright|Kasakse simbole: ’n [[kameel]] voor die mausoleum van Kwaja Ahmed Jasawi in [[Turkistan]].]] [[Lêer:SB - Inside a Kazakh yurt.jpg|duimnael|In ’n Kasakse ''[[joert]]''.]] Kasakstan word al sedert die [[Steentydperk|Nuwe Steentydperk]] bewoon; die streek se klimaat en terrein is die beste geskik vir nomades wat met diere rondtrek. Argeoloë glo mense het [[perd]]e die eerste keer hier in die uitgestrekte steppe [[Mak maak|mak gemaak]]. Sentraal-Asië is oorspronklik bewoon deur [[Indo-Irannese tale|Indo-Iraniërs]]. Die bekendste van dié groepe was die nomadiese [[Skitiërs]].<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |title=Scythian |encyclopedia=The New Encyclopædia Britannica, Micropædia |volume=Volume 10 |edition=15de |page=576}}</ref> Die [[Turkse volke|Turkse volk]] het op die laatste in die 5de eeu, moontlik vroeër, die Iraniërs se gebied begin betree en die oorheersende etniese groep van Sentraal-Asië geword. Terwyl die antieke stede [[Taraz]] en Hazrat-e Turkestan lank gedien het as halfwegstasies aan die [[Syroete]] wat die Ooste en die Weste verbind het, het ware politieke vereniging eers met die [[Mongoolse Ryk|Mongoolse inval]] in die vroeë 13de eeu begin. Onder die [[Mongole]] is administratiewe distrikte gestig, wat eindelik onder beheer gekom van die opkomende '''Kasakse Khanaat'''. Gedurende dié tydperk het die tradisionele nomadiese leefwyse en ’n [[veeteelt]]-gebaseerde ekonomie in die steppe voortgeduur. In die 15de eeu het ’n afsonderlike Kasakse identiteit begin ontwikkel onder die Turkse stamme – ’n proses wat aangehelp is met die ontstaan in die middel van die 16de eeu van die Kasakse taal, kultuur en ekonomie. Die streek was egter al hoe meer die fokus van ’n stryd tussen die Kasakke en die naburige Persiessprekende volke in die suide. Teen die 17de eeu het die Kasakse Khanaat gebuk gegaan onder onderlinge struwelinge, wat die bevolking verdeel het in die Groot, die Middel- en die Klein Horde (''jüz''). Dit, tesame met politieke verdeeldheid en ’n afname in die belangrikheid van die landhandelsroetes tussen die Ooste en die Weste, het die khanaat verswak. Die Oesbeekse Chiva-khanaat het dié situasie uitgebuit en die [[Mangisjlak-skiereiland]] geannekseer. Die Oesbeekse bewind oor die skiereiland het twee eeue geduur tot met die aankoms van die Russe. In die 17de eeu het die Kasakke geveg teen die [[Oeirats]], ’n federasie van Wes-Mongoolse stamme, insluitend die [[Dzoengars]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-73648 |title=Kazakhstan to c. AD 1700 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=1 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123040022/http://www.britannica.com/eb/article-73648 |archive-date=23 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Aan die begin van die 18de eeu het die Kasakse Khanaat sy hoogtepunt bereik. In dié tyd (1723–1730) was die Klein Horde in ’n oorlog gewikkel met Dzoengars nadat dié die Kasakse grondgebied binnegeval het. Die Dzoengars het die Kasakke verslaan, hul weivelde oorgeneem, baie Kasakke gevange geneem en hele clans uitgewis.<ref>{{en}} Ahmad Hasan Dani, Chahryar Adle, Irfan Habib, Karl M. Baipakov (2003). "''[http://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&pg=PA97 History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century]''". [[Unesco]]. b. 97. {{ISBN|92-3-103876-1}}</ref> Onder die leierskap van [[Aboel Chair Khan]] het die Kasakke in 1726 en 1729 oorwinnings oor die Dzoengars behaal.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.economist.com/countries/Kazakhstan/profile.cfm?folder=History%20in%20brief |title=Country Briefings: Kazakhstan |publisher=Economist.com |accessdate=1 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722000113/http://www.economist.com/countries/Kazakhstan/profile.cfm?folder=History%20in%20brief |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ook [[Ablai Khan]] het van die 1720's tot die 1750's belangrike oorloë teen die Dzoengars gevoer en daarvoor is hy as ''batir'' (held) van die volk verklaar. Intussen het die Wolga-Kalmieke voortdurend strooptogte in die Kasakse grondgebied uitgevoer. Die [[Kokand-khanaat]] het die swakheid van die Kasakke ná die oorloë teen die Dzoengars en Kalmieke uitgebuit en die huidige Suidoos-Kasakstan, onder meer die voormalige hoofstad Almati, in die eerste kwart van die 19de eeu beset. === Die Russiese Ryk === [[Lêer:SB - Kazakh woman on horse.jpg|duimnael|links|’n Tradisionele Kasakse trourok.]] [[Lêer:Prokudin-Gorskii Russians in Central Asia.jpg|duimnael|Russiese setlaars naby Petropawlofsk.]] In die 19de eeu het ook die Russiese Ryk begin uitbrei na Sentraal-Asië en van 1813 tot 1907 met die [[Britse Ryk]] meegeding om heerskappy oor die gebied. Teen dié tyd het die [[tsaar]]s geheers oor die grootste deel van wat vandag as Kasakstan bekend is. Die Russiese Ryk het ’n administratiewe stelsel ingestel en kasernes en garnisoene opgerig in sy stryd teen die Britse Ryk. Rusland het Russies as taal in alle skole en regereingsinstellings afgedwing. Dit het die Kasakke in opstand laat kom en teen die 1860's het hulle hulle begin verset, hoofsaaklik oor die invloed wat die Russiese besetting gehad het op die tradisionele nomadiese leefstyl en wat gelei het tot die uitwissing van ’n groot deel van die bevolking. In die laat 19de eeu het die Kasakse nasionale beweging ontstaan om die Russiese onderdrukking teen te staan en die Kasakse taal en identiteit te beskerm. Van die 1890's af het al hoe groter groepe setlaars die huidige Kasakstan gekoloniseer. Die getal setlaars het verder toegeneem nadat ’n spoorlyn tussen [[Orenburg]] en [[Tasjkent]] in 1906 voltooi is. Gedurende die 19de eeu het sowat 400&nbsp;000 Russe na Kasakstan geïmmigreer, en in die eerste derde van die 20ste eeu ’n verdere miljoen [[Slawiërs]], [[Jode]], Duitsers en ander groepe.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/313790/Kazakhstan |title=Kazakhstan |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |date=16 Desember 1991 |accessdate=9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150508121055/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/313790/Kazakhstan |archive-date= 8 Mei 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die mededinging om land en water wat tussen die Kasakke en die immigrante ontstaan het, het in die laaste jare van die tsaars se bewind groot teenkanting teen die koloniale regering veroorsaak. In 1916 het die [[Sentraal-Asiatiese Opstand]] plaasgevind; die Kasakke het die Russe en [[Kosakke]] aangeval. Die gevolg was ’n paar wrede aanvalle en bloedbaddens aan albei kante.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090412064258/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566451_8/Kazakhstan.html Kazakhstan]. Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009. [https://web.archive.org/web/20091029012700/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566451_8/Kazakhstan.html Archived] 31 Oktober 2009.</ref> Intussen het albei kante ook die [[Kommunisme|kommunistiese]] regering teengestaan tot laat in 1919. === Die Sowjetunie === [[Lêer:Young Pioneers in Kazakh SSR.jpg|duimnael|links|Jong Pioniers van die Sowjetunie op ’n kamp in Kasakstan.]] Hoewel daar ’n kort periode van outonomiteit was ná die wanorde tydens die val van die Russiese Ryk, het die Kasakke hulle eindelik onderwerp aan die Sowjetregering. In 1920 het hulle die '''Kazachstanse Outonome Sosialistiese Sowjetrepubliek''' geword. Die Sowjetunie se onderdrukking van die tradisionele elite en die gedwonge [[kollektivisme]] van die laat 1920's tot die 1930's, het hongersnood en onrus tot gevolg gehad.<ref>{{en}} {{cite journal |url=http://zhe.stanford.edu/spring05/Kazakhstan2.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304004800/http://zhe.stanford.edu/spring05/Kazakhstan2.pdf |archivedate= 4 Maart 2009 |title=The Kazakh Catastrophe and Stalin’s Order of Priorities, 1929–1933: Evidence from the Soviet Secret Archives |format=PDF |author=Simon Ertz |date=Lente 2005 |journal=Stanford's Student Journal of Russian, East European, and Eurasian Studies |volume=1 |pages=1–12 |accessdate=1 Junie 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|author=Pianciola, Niccolò|url=http://monderusse.revues.org/index2623.html?file=1|title=Famine in the Steppe. The collectivization of agriculture and the Kazak herdsmen, 1928–1934|journal=Cahiers du monde russe|year=2004|volume=45|pages=137–192|accessdate=11 Desember 2013|archive-date=11 Mei 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511202904/http://monderusse.revues.org/index2623.html?file=1|url-status=dead}}</ref> Tussen 1926 en 1939 het die Kasakse bevolking met 22% afgeneem weens honger en massa-emigrasie. In die 1930's is baie bekende Kasakse skrywers, denkers, digters, politici en historici in opdrag van Stalin vermoor as deel van die onderdrukking van die Kasakse kultuur en identiteit. In 1936 het die outonome republiek die '''Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek''' geword. Miljoene mense wat in die 1930's en 1940's uit ander dele van die Sowjetunie verban is, is na Kasakstan gestuur. Sowat 400&nbsp;000 Wolga-Duitsers is byvoorbeeld uit die [[Oekraïne]] na Kasakstan verban ná die [[Duitsland|Duitse]] inval van die Sowjetunie in Junie 1941 tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Mense is gevange gehou in party van die grootste [[Goelag]]-kampe in die land.<ref>{{en}} [http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2007/01/01/2003342918 Children of the gulag live with amnesia], Taipei Times, 1 Januarie 2007</ref> In 1947, twee jaar ná die einde van die oorlog, is ’n toetsterrein vir [[kernwapen]]s naby die stad [[Semei]] opgerig. Met Stalin se dood in 1953 het Kasakstan steeds ’n oorwegend landbougebaseerde ekonomie gehad. In dié jaar het die nuwe Sowjetleier, [[Nikita Chroesjtsjof]], die "Ongerepte Land"-projek begin om die tradisionele weivelde van Kasakstan te omskep in ’n groot graanproduserende streek vir die Sowjetunie. Dit het gemengde gevolge ingehou, maar dit het tesame met latere moderniserings deur [[Leonid Brezjnef]] die ontwikkeling van die landbousektor bespoedig. Landbou is steeds ’n bron van inkomste vir ’n groot deel van die bevolking. Teen 1959 het Kasakke 30% van die bevolking uitgemaak en etniese Russe 43%.<ref>{{en}} Moya Flynn. (1994). "''[http://books.google.com/books?id=YLeAxHLmgR8C&pg=PA15 Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands']''". bl. 15. {{ISBN|1-84331-117-8}}</ref> Groeiende spanning in die Sowjetgemeenskap het gelei tot ’n behoefte aan politieke en ekonomiese hervormings, wat in die 1980's vorm aangeneem het. Een van die grootste bydraende faktore was die besluit van [[Lawrenti Beria]] om ’n kernbom in 1949 in Kasakstan te toets. Dit het ’n [[biologie]]se en [[ekologie]]se katastrofe tot gevolg gehad wat vir geslagte voortgeduur het, en die Kasakke se woede teenoor die Sowjetstelsel het geweldig toeneem. === Onafhanklikheid === [[Lêer:Kazakhstan stamp N.Nazarbaev 1993 50t.jpg|duimnael|Noersoeltan Nazarbajef op 'n [[posseël]].]] Kasakstan was op 16 Desember 1991 die laaste republiek wat onafhanklik geword het. Sy leier uit die kommunistiese tydperk, [[Noersoeltan Nazarbajef]], het die land se eerste president geword en tot 2019 dié amp beklee. In die jare sedert onafhanklikwording het groot hervormings plaasgevind van die Sowjet-styl-ekonomie en politieke magsmonopolie. Onder Nazarbajef is ver gevorder op die pad na ’n markekonomie. In 1998 is die hoofstad van Almati (die grootste stad en voorheen bekend as Alma-Ata) geskuif na [[Astana]]. Op 20 Maart 2019 het president Noersoeltan Nazarbajef bedank en is deur sy partygenoot [[Kasim-Zjomart Tokajef]] opgevolg. Gelyktydig is die land se hoofstad Astana na Noersoeltan hernoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47638619 |title=Nursultan: Kazakhstan renames capital Astana after ex-president |publisher=[[BBC]] |date=20 Maart 2019 |accessdate=6 Februarie 2024}}</ref> In 2022 is dié naamverandering teruggerol en die ou naam Astana heringestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/14/kazakhstan-to-change-name-of-capital-from-nur-sultan-back-to-astana |title=Kazakhstan to change name of capital from Nur-sultan back to Astana |publisher=[[The Guardian]] |date=14 September 2022 |accessdate=6 Februarie 2024}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Kazakhs.jpg|duimnael|links|Die Markakol-reservaat in die Altai-gebergte, Oos-Kasakstan.]] [[Lêer:Syr Darya.jpg|duimnael|[[Sirdarja]], een van die groot riviere van Sentraal-Asië wat deur Kasakstan vloei.]] [[Lêer:IMG 7431-Sharyn canyon.jpg|duimnael|Die Tsjarin-canyon in Noord-[[Tiensjan]].]] Kasakstan lê aan weerskante van die [[Oeral-rivier]] en is een van net twee lande wat deur land omring word wat op twee [[kontinent]]e geleë is; die ander is [[Azerbeidjan]]. Met sy oppervlakte van 2&nbsp;700&nbsp;000&nbsp;km² is Kasakstan die negende grootste land in die wêreld (groter as Wes-Europa) en die grootste land sonder ’n seehawe. Terwyl dit deel van die Sowjetunie was, het dit ’n deel van sy grondgebied aan die Volksrepubliek China en ’n deel aan Oesbekistan afgestaan. Dit deel ’n grens met die Russiese Federasie, die Volksrepubliek China, Kirgisië, Oesbekistan en Turkmenistan. Groot stede sluit in [[Astana]], [[Almati]], [[Karagandi]], [[Sjimkent]], [[Atiraoe]] en [[Oskemen]]. Dit lê tussen die breedtegrade 40° en 56° N, en tussen die lengtegrade 46° en 88° O. Hoewel die grootste deel in [[Asië]] lê, val ’n klein deel wes van die Oeral in Oos-Europa.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia|title=Kazakhstan – MSN Encarta|url=http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761566451|archiveurl=http://www.webcitation.org/5kwsCUfGH|archivedate=31 Oktober 2009|deadurl=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601203047/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761566451 |date= 1 Junie 2008 }}</ref> Die terrein wissel van die Kaspiese See in die weste tot die Altai-gebergte in die ooste, en die vlaktes van Wes-Siberië in die noorde tot die woestyne en oases van Sentraal-Asië. Die Kasakse [[steppe]], met sy oppervlakte van sowat 804&nbsp;500&nbsp;km², beslaan ’n derde van die land en is die wêreld se grootste droë steppestreek. Dit word gekenmerk deur groot gebiede grasveld en sand. Belangrike riviere en mere sluit in die [[Aralmeer]], [[Ili]]-, [[Irtisj]]-, [[Isjim]]-, [[Sirdarja]]- en [[Oeral-rivier]], die [[Tsjarin-rivier]] en -ravyn, en die [[Balchasj-meer|Balchasj]]- en [[Zaisan-meer]]. Die [[Tsjarin-canyon]] is 150–300&nbsp;m diep en 80&nbsp;km lank, en loop deur die rooi [[sandsteen]]plato aan die Tsjarin-ravyn in Noord-[[Tiensjan]] ("Hemelse Berge", 200&nbsp;km oos van Almati). Omdat die canyon ontoeganklik is, het skaars [[esdoringboom|esdoringbome]] uit die [[Ystydperk]] hier behoue gebly en dit word nou ook in ander dele geplant. Die [[Bigatsj-krater]] is in die [[Plioseen]] of [[Mioseen]] deur ’n [[asteroïde]] veroorsaak; dit het ’n deursnee van 8&nbsp;km en is sowat 5±3&nbsp;miljoen jaar oud. Die klimaat is kontinentaal, met warm [[somer]]s en kouer [[winter]]s. Die [[reën]]val wissel tussen droë en halfdroë streke. === Administratiewe afdelings === [[Lêer:Kazakhstan provinces and province capitals en 2022.png|duimnael|links|Kaart van Kasakstan se provinsies.]] Kasakstan is in 14 provinsies (Kasaks: облыстар, ''oblistar'') verdeel, wat onderverdeel is in distrikte (аудандар, ''aoedandar''). Almati en Astana het die status "staatsbelang" en val nie in enige provinsie nie. Die stad Baikonoer het ook ’n spesiale status omdat dit en die [[Baikonoer|Baikonoer-lanseersentrum]] tot in 2050 aan Rusland verhuur word.<ref name="CIA" /> Elke provinsie het ’n goewerneur (''akim'') aan die hoof wat deur die president aangestel word. Munisipale ''akims'' word deur provinsiale ''akims'' aangestel. Die hoofstad is op 10 Desember 1997 van Almati tot Astana geskuif. == Demografie == [[Lêer:Pyramide Kazakhstan.PNG|duimnael|links|Bevolkingspiramide, 2005.]] [[Lêer:Central Asia Ethnic en.svg|duimnael|’n Etniese kaart van [[Sentraal-Asië]].]] Volgens ’n amptelike raming is die bevolking 16,455 miljoen in Februarie 2011, van wie 46% plattelanders en 54% stedelinge is.<ref>{{kk}} {{cite web |url=http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/n_04_02_10.aspx |title=Итоги переписи населения Республики Казахстан 2009 года |publisher=Stat.kz |date=4 Februarie 2010 |accessdate=1 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106145534/http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/n_04_02_10.aspx |archive-date=6 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2013 het die bevolking gestyg tot 17,28 miljoen, volgens die statistiekagentskap van Kasakstan.<ref>{{en}} Kazakhstan’s population increases by 1.7 per cent over a year http://www.bnews.kz/en/news/post/153895/</ref> Etniese [[Kasakke]] maak sowat 63,1% van die bevolking uit en etniese [[Russe]] 23,7%.<ref name="Census2009" /> Ander etniese groepe sluit in [[Tartare]] (1,3%), [[Oekraïners]] (2,1%), [[Oesbeke]] (2,8%), [[Wit-Russe]], [[Oeigoere]], [[Azerbeidjanners]], [[Pole (volk)|Pole]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cdi.org/russia/johnson/7002-15.cfm |author=Collins, Cheryl |title=Kazakhstan's `forgotten Poles' long to return |publisher=Cdi.org |date=2 Januarie 2003 |accessdate=1 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127000902/http://www.cdi.org/russia/johnson/7002-15.cfm |archive-date=27 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en [[Litauers]]. Groepe wat sowat 1% of minder van die bevolking uitmaak, is [[Duitsers]], [[Koreane]] en [[Tsjetsjniërs]].<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3509933.stm Remembering Stalin's deportations], BBC News, 23 Februarie 2004</ref> In Kasakstan is baie Russe wat in die 1930's en 1940's deur Stalin na die Goelag gestuur is; van die grootste Sowjet-arbeidskampe was in Kasakstan.<ref>{{en}} {{cite web |last=Clarey |first=Christopher |url=http://www.iht.com/articles/2007/01/01/news/kazakh.php |title=Politics, economics and time bury memories of the Kazakh gulag |publisher=International Herald Tribune |accessdate=9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104084902/http://www.iht.com/articles/2007/01/01/news/kazakh.php |archive-date= 4 Januarie 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Baie Russe was ook by die Sowjet-ruimteprogram betrokke tydens Chroesjtsjof se bewind.<ref>{{en}} {{cite web |last=Greenall |first=Robert |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm |title=Russians left behind in Central Asia |publisher=BBC News |date=23 November 2005 |accessdate=9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115111257/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm |archive-date=15 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Voor 1991 was daar ’n miljoen Duitsers in Kasakstan, maar die meeste het na Duitsland geëmigreer ná die verbrokkeling van die Sowjetunie.<ref>{{en}} [http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=28051 Kazakhstan: Special report on ethnic Germans], IRIN Asia, 1 Februarie 2005</ref> Ook die grootste deel van die kleiner Griekse bevolking het na [[Griekeland]] geëmigreer. Sedert die 1970's het talle Russe ook Kasakstan verlaat. Die gevolg van dié migrasie was dat Kasakke nou die grootste deel van die bevolking uitmaak. Verdere faktore wat hiertoe bydra, is n hoër geboortesyfer onder Kasakke en die immigrasie van Kasakke uit lande soos die Volksrepubliek China, [[Mongolië]] en Rusland. {{Grootste stede van Kasakstan}} === Taal === Kasakstan is amptelik ’n tweetalige land: [[Kasaks]], ’n [[Turkse tale|Turkse taal]] wat sowat 64,4% van die inwoners se [[moedertaal]] is, is die "staatstaal". [[Russies]], wat deur die meeste inwoners gepraat word, is die "amptelike taal" wat gebruik word in sake, die regering en interetniese kommunikasie; dit word egter al hoe meer deur Kasaks vervang. Minderheidstale sluit in [[Oekraïens]], [[Oeigoers]], [[Kirgisies]], [[Tartaars]], [[Oesbekies]] en [[Mongools]]. [[Engels]] word al hoe gewilder onder jong mense sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie. Opvoeding regdeur Kasakstan vind in óf Kasaks óf Russies óf albei plaas. === Godsdiens === {{Staafgrafiek kas |sweef=links |byskrif=Godsdiens in Kasakstan |wydte=300px |stawe = {{Staafgrafiek persent|[[Islam]]|groen|70}} {{Staafgrafiek persent|[[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodoks]]|rooi|20}} {{Staafgrafiek persent|Geen|swart|0.15}} {{Staafgrafiek persent|[[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]]|oranje|3}} {{Staafgrafiek persent|[[Protestantisme|Protestants]]|blou|2}} {{Staafgrafiek persent|Ander|grys|1}} }} [[Lêer:Zenkov cathedral.jpg|duimnael|upright|Oosters-Ortodoks is die tweede grootste godsdiens in Kasakstan.]] Volgens die 2009-sensus is 70% van die bevolking [[Moslem]]s, 26% [[Christene]], 0,1% [[Boeddhisme|Boeddhiste]], 0,2% behoort tot ander gelowe en 3% is niegelowig. Altesaam 0,5% het nie hul geloof aangedui nie.<ref name="2009 Census" /> Volgens die grondwet is Kasakstan ’n sekulêre staat en word godsdiensvryheid gewaarborg. Diskriminasie op politieke of godsdienstige gronde word verbied. Sedert onafhanklikheid was daar ’n groot opbloei in godsdiens, veral [[Islam]]. Honderde [[moskee]]s, [[kerk]]e, [[sinagoge]]s en ander godsdienstige geboue het binne ’n paar jaar hul verskyning gemaak, en godsdiensinstellings het toegeneem van 670 in 1990 tot 4&nbsp;170 vandag.<ref name="kazakhrel" /> ’n Vyfde van die bevolking, meestal lede van die Slawiese en die Germaanse bevolkingsgroepe, behoort tot die [[Russies-Ortodokse Kerk]].<ref name="USCOIRFk2009">{{en}} {{cite web |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127366.htm |title=Kazakhstan |work=United States Commission on International Religious Freedom |publisher=United States Department of State |date=26 Oktober 2009 |accessdate=3 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120050033/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127366.htm |archive-date=20 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander Christelike denominasies sluit in [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolisisme]] en [[Protestantisme]].<ref name="usstate">{{en}} [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108501.htm Kazakhstan – International Religious Freedom Report 2008] U.S. Department of State. Besoek op 7 September 2009.</ref> Die Russiese Ortodokse [[Kersfees]] is ’n openbare vakansiedag.<ref name="kazakhrel">{{en}} [http://www.religions-congress.org/content/view/151/35/lang,english/ Religious Situation Review in Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014084114/http://www.religions-congress.org/content/view/151/35/lang,english/ |date=14 Oktober 2017 }} Congress of World Religions. Besoek op 7 September 2009.</ref> == Opvoeding == [[Lêer:L.N.Gumilyov Eurasian National University.JPG|duimnael|links|L.N.Gumilyov Eurasiese Nasionale Universiteit in Astana is een van Kasakstan se top-universiteite.]] Opvoeding in Kasakstan is verpligtend tot op sekondêre vlak en volwasse geletterdheid is 99,5%. Opvoeding bestaan uit drie fases: primêr (graad 1-4), algemeen (graad 5-9) en sekondêr (graad 10-11 of 12). Primêre skoolopleiding word voorafgegaan deur ’n jaar van pre-primêre onderwys. Naskoolse opvoeding bestaan ook uit drie vlakke: basies (wat die grondslag vorm vir die studieveld en lei tot ’n B-graad), gespesialiseerd (waarna studente ’n spesialisdiploma kry) en hoër opvoeding (vir ’n M-graad). Nagraadse studie lei tot ’n wetenskapkandidaat- of doktorsgraad. Die departement van opvoeding het ’n suksesvolle ''Bolasjak''-beurs ingestel wat jaarliks toegeken word aan sowat 5&nbsp;000 studente wat burgers van die land is. Studente kan aan ’n verskeidenheid oorsese instelling studeer, onder meer die Universiteite van [[Edinburg]], [[Cambridge]], [[Toronto]], [[Oxford]], [[Sydney]], [[Tokio]], die [[Harvard-universiteit]] en [[King's College]] in [[Londen]]. Die beurs dek hul opvoeding, oorsese akkommodasie en jaarlikse reisgeld na Kaskastan. Ná hul studie moet gegradueerdes vir minstens vyf jaar in Kasakstan werk. == Kultuur == [[Lêer:Catchthegirl.JPG|duimnael|links|Ruiters in tradisionele drag demonstreer die ''kiz koe'' ("jaag die meisie"), een van verskeie tradisionele speletjies op ’n perd se rug.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://search.globescope.com/kazakhstan/index.php?page=culture |title=The Customs and Traditions of the Kazakh |author=Wagenhauser, Betsy |work=Ambassade van Kasakstan |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023092822/http://search.globescope.com/kazakhstan/index.php?page=culture |archive-date=23 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=14 Desember 2013 }}</ref>]] [[Lêer:Abai Kunanbaev.jpg|duimnael|upright|Abai Koenanbajoeli, ’n bekende digter, komponis en filosoof.]] Die tradisionele kultuur van Kaskastan stam uit die tyd toe hulle ’n nomadiese volk was. Hoewel [[Islam]] in die 15de eeu in die land ingevoer is, het dit lank saam met vroeëre godsdienselemente van [[Tengriisme]] voortbestaan. Omdat veeteelt ’n belangrike deel van die kultuur uitgemaak het, is die meeste van die moderne gebruike en gewoontes daarom gesentreer. Die Kasakke is veral geesdriftige ruiters. Van die grootste bydrars tot die land se letterkunde, wetenskap en filosofie is Abai Koenanbajoeli, Moechtar Aoezof, Gabit Moesirepof, Kanisj Satpajef, Moectar Sjachanof, Saken Seifoellin en Djambil Jabajef. [[Musiek]] maak ook ’n groot deel van kulturele gebeure uit. Almati word beskou as die musiekhoofstad van Sentraal-Asië en hou gereeld konserte van bekende internasionale sterre. === Kos === In die tradisionele kookkuns word vleis op verskeie manier gaargemaak en gewoonlik saam met ’n verskeidenheid soorte tradisionele brood voorgesit. Verversings sluit dikwels swart [[tee]] en tradisionele melkprodukte soos ''airan'', ''sjoebat'' en ''kimiz'' in. ’n Tradisionele Kasakse ete bestaan gewoonlik uit verskeie aptytwekkers, gevolg deur sop en een of twee hoofgeregte soos ''pilaf'' en ''besjbarmak''. === Sport === [[Lêer:Yaroslava Shvedova.JPG|duimnael|upright|links|Yaroslava Shvedova, ’n dubbelspelwenner op [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] in 2010.]] [[Lêer:Nik Antropov Jets 2012-02-11.JPG|duimnael|upright|Die yshokkiespeler Nikolai Antropov.]] Die land het ’n reputasie opgebou as ’n sportland op internasionale gebied, onder meer in [[boks]], [[skaak]], skopboks, ski, [[gimnastiek]], [[waterpolo]], [[fietsry]], [[ruitersport]], [[sambo]], [[stoei]] en biljart. Die Asiatiese Winterspele van 2010 is in Kasakstan gehou. Die gewildste sportsoort is [[sokker]] en daar is nasionale spanne vir mans en vroue. Die nasionale [[yshokkie]]span vir mans het in 1998 en 2006 aan die [[Olimpiese Winterspele]] deelgeneem sowel as aan die wêreldkampioenskap in 2006. Van die land se bekendste yshokkiespelers is Nikolai Antropov en Evgeni Nabokov. Ook verskeie boksers het al internasionale medaljes gewen en vaar goed by [[Olimpiese Spele]]s. Drie boksers, Bakhtiyar Artayev, Vassiliy Jirov en Serik Sapiyev, het die Val Barker-trofee gewen, die meeste naas die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. Die swaargewigkampioen Vladimir Klitschko en middelgewigkampioen Gennady Golovkin is in Kasakstan gebore. Ruitersport is ook baie gewild en sedert 1993 het die land se perdryfederasie al verskeie nasionale en internasionale byeenkomste gereël. [[Rugby]] word ook in Kasakstan gespeel, maar die Kasakse nasionale mansspan het tot dusver nog nie vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer nie en hulle ding in die Asiatiese met ander opkomende rugbyspanne mee. Daarteenoor het die [[Kasakse nasionale vrouerugbyspan|vrouerugbyspan]] vir ses [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer. == Politiek == === Politieke stelsel === [[Lêer:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|duimnael|upright|Oljas Bektenof, Kasakstan se huidige premier.]] Kasakstan is amptelik ’n eenheidstaat. Die eerste en enigste president tot dusver was [[Noersoeltan Nazarbajef]], maar het op 20 Maart 2019 bedank. Die president is ook die hoofbevelvoerder van die weermag en kan wetgewing veto wat deur die parlement deurgevoer is. Die premier lei die kabinet van ministers en is die regeringshoof. In die kabinet is drie onderpremiers en 16 ministers. [[Oljas Bektenof]] is sedert 6 Februarie 2024 die premier. Die parlement het twee kamers: die laer huis (''madjilis'') en hoër huis (senaat).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.akorda.kz/en/category/kazakhstan |title=Official site of the President of the Republic of Kazakhstan – Kazakhstan |publisher=Akorda.kz |accessdate=26 Maart 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150526082608/http://www.akorda.kz/en/category/kazakhstan |archive-date=26 Mei 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die senaat het 47 lede. === Kernsperverdrag === Toe die Sowjetunie in 1991 verbrokkel, het Kasakstan die 1&nbsp;410 kernplofkoppe en die Semipalatinsk-kernwapentoetsterrein oorgeërf. Teen April 1995 het Kasakstan sy kernplofkoppe aan Rusland teruggegee en teen Julie 2000 het dit die toetsterrein vernietig.<ref name=NTI1>{{en}} {{cite web |title=NTI Kazakhstan Profile |url=http://www.nti.org/country-profiles/kazakhstan/ |publisher=Nuclear Threat Initiative |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224065903/http://www.nti.org/country-profiles/kazakhstan/ |archive-date=24 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=14 Desember 2013 }}</ref> Op 2 Desember 2009 het die sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]], [[Ban Ki-moon]], en die Republiek van Kasakstan 29 Augustus aangewys as Internasionale Dag teen Kerntoetse – dit was op dié dag in 1991 dat die Semipalatinsk-toetsterrein gesluit is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.un.org/en/events/againstnucleartestsday/ |title=International Day against Nuclear Tests (29 August) |publisher=Un.org |accessdate=9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418100258/https://www.un.org/en/events/againstnucleartestsday/ |archive-date=18 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en-maktoob.news.yahoo.com/un-calls-global-efforts-ban-n-tests-023921015.html |title=UN calls for global efforts to ban n-tests |work=Yahoo! News Maktoob |date=30 Augustus 2013 |accessdate=9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305172541/https://en-maktoob.news.yahoo.com/un-calls-global-efforts-ban-n-tests-023921015.html |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Verkiesings === [[Lêer:Parliament session (35781).jpg|duimnael|links|Die parlement van Kasakstan.]] Ná die verkiesing in September 2004 is die laer huis oorheers deur die [[Noer-Otan|Otan-party]] van pres. Nazarbajef. Die meeste ander setels is gewen deur partye wat die president goedgesind is, onder meer die landbou-nywerheidsblok AIST en die [[Asar-party]], wat deur die president se dogter gestig is. Op 4 Desember 2005 het Nazarbajef weer ’n groot oorwinning by die stembus behaal met meer as 90% van die stemme. Die [[Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]] (OVSE) het gesê die verkiesing voldoen nie aan internasionale standaarde nie, hoewel sekere verbeterings aan die administrasie daarvan aangebring sedert die vorige verkiesing. Waarnemers van die Volksrepubliek China het egter gemeen die verkiesing by die 25 stembusse in Astana, waaroor hulle toesig gehou het, was "deursigtig en regverdig".<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000087&sid=a2ml5vt5j2_M&refer=top_world_news |title=Kazakhstan's Nazarbayev Wins Re-election With 91% of Vote |publisher=Bloomberg.com |date=5 Desember 2005 |accessdate=1 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050921152916/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000087 |archive-date=21 September 2005 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Op 17 Augustus 2007 het ’n koalisie van die regerende Otan-party, insluitende die Asar-, die Burger- en die Landbouparty, al die setels gewen met 88% van die stemme. Nie een van die opposisiepartye het die vereiste hoeveelheid setels van 7% gewen nie en dit het gelei tot die bevraagtekening in die plaaslike media van die opposisieleiers se bevoegdheid en charisma. Opposisieleiers het beweer daar was ernstige onreëlmatighede in die verkiesing.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6952452.stm |title=Kazakh poll fairness questioned |publisher=BBC News |date=19 Augustus 2007 |accessdate=1 Junie 2010}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6949764.stm |title=Kazakhstan parliamentary election Kazakh poll fairness questioned |publisher=BBC News |date=17 Augustus 2007 |accessdate=1 Junie 2010}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=Will Stewart |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1373307/Election-monitors-slam-Kazakh-vote-returned-president-power-95-ballot-sham.html#ixzz2QpqJadyF |title=Election monitors slam Kazakh vote which returned president to power with 95% of ballot as 'sham' &#124; Mail Online |publisher=Dailymail.co.uk |date=4 April 2011 |accessdate=31 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309165522/http://www.dailymail.co.uk/news/article-1373307/Election-monitors-slam-Kazakh-vote-returned-president-power-95-ballot-sham.html |archive-date=9 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2010 het Nazarbajef ’n oproep verwerp dat ’n referendum gehou word om te besluit of hy tot 2020 in sy amp moet bly, en aangedring op ’n presidentsverkiesing vir ’n termyn van vyf jaar. In ’n verkiesing op 3 April 2011 het hy 95,54% van die stemme gekry, met 89,9% van geregistreerde kiesers wat gestem het.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/daniel-witt/kazakhstans-presidential-_b_847612.html |title=Daniel Witt: Kazakhstan's Presidential Election Shows Progress |publisher=Huffingtonpost.com |date=4 November 2011 |accessdate=4 Augustus 2012}}</ref> In Oktober 2013 het die OVSE ’n reeks seminare gehou met die doel om politieke partye in Kasakstan te verbeter.<ref name=OSCEoct2013>{{en}} {{cite web |title=OSCE Centre helps enhance political parties’ work in Kazakhstan |url=http://www.osce.org/astana/106997 |publisher=OSCE |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220190049/https://www.osce.org/astana/106997 |archive-date=20 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meer as 120 partyverteenwoordigers het dit bygewoon. Van die sake wat bespreek is, is organisatoriese, wetgewende, finansiële en openbare-betrekkinge-aspekte van partyvorming sowel as die verteenwoordiging van partye in die parlement en plaaslike regeringsliggame.<ref name="OSCEoct2013" /> === Buitelandse betrekkinge === [[Lêer:Dmitry Medvedev in South Korea, March 2012-15.jpeg|duimnael|links|Nazarbajef en presidente [[Barack Obama]] en [[Dmitri Medwedef]] in 2012.]] [[Lêer:CIS (orthographic projection).svg|duimnael|Lidlande van die [[Gemenebes van Onafhanklike State]].]] [[Lêer:Conseilturcique.svg|duimnael|Lidlande van die Turkse Raad: {{sleutel|#00afca|Huidige lidlande}} {{sleutel|#add8e6|Moontlike toekomstige lidlande}}]] Kaskastan het goeie betrekkinge met al sy bure. Dit is ook lid van die Verenigde Nasies, Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa, [[Euro-Atlantiese Vennootskapsraad]] en [[Organisasie vir Islamitiese Samewerking]]. Dit is ’n aktiewe deelnemer aan die Vennootskap vir Vrede-program van die [[Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]]. Op 11 April 2010 het Nazarbajef en president [[Barack Obama]] van die VSA by ’n kernberaad in [[Washington, D.C.]] ontmoet en die versterking van bande tussen die twee lande bespreek, asook groter samewerking om kernveiligheid te bevorder, streekstabiliteit in Sentraal-Asië, ekonomiese vooruitgang en universele waardes.<ref>{{en}} [http://www.whitehouse.gov/the-press-office/joint-statement-meeting-between-president-obama-and-kazakhstan-president-nazarbayev Joint Statement on the meeting between President Obama and Kazakhstan President Nazarbayev | The White House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014164551/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/joint-statement-meeting-between-president-obama-and-kazakhstan-president-nazarbayev |date=14 Oktober 2015 }}. Whitehouse.gov (11 April 2010). Besoek op 14 Januarie 2013.</ref> Kasakstan is ook lid van die [[Gemenebes van Onafhanklike State]], [[Ekonomiese Samewerkingsorganisasie]] en [[Sjanghai-samewerkingsorganisasie]]. Saam met [[Rusland]], [[Wit-Rusland]], [[Kirgisië]] en [[Tadjikistan]] het dit die [[Eurasiese Ekonomiese Gemeenskap]] in 2000 gestig om handelsverkeer in ooreenstemming te bring en ’n vryehandelsone te skep. Sedert onafhanklikwording in 1991 volg Kasakstan ’n beleid om gelyke betrekkinge met sy bure Rusland en die Volksrepubliek China te handhaaf, asook met die VSA en die Weste in die algemeen.<ref>{{en}} {{cite news |last=Blank |first=Stephen |title=Kazakhstan's Foreign Policy in a Time of Turmoil |publisher=EurasiaNet |date=27 April 2005 |url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav042705.shtml |accessdate=14 Desember 2013 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045839/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav042705.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite news |last=Cohen |first=Ariel |title=Kazakh foreign minister insists balanced foreign policy remains intact |publisher=Business News Europe |date=7 Oktober 2008 |url=http://www.businessneweurope.eu/story1291 |accessdate=14 Desember 2013 |archive-date=17 Augustus 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817020006/http://www.businessneweurope.eu/story1291 |url-status=dead }}</ref> Rusland huur tans ’n gebied van sowat 6&nbsp;000&nbsp;km² van Kasakstan wat die [[Baikonoer|Baikonoer-lanseringsterrein]] insluit van waar die eerste ruimtetuig, [[Spoetnik 1]], die eerste mens in die ruimte, [[Joeri Gagarin]], asook die internasionale ruimtestasie [[Mir]] gelanseer is. === Weermag === [[Lêer:Kazakhstan Republican Guard.JPEG|duimnael|links|Die Republikeinse Wag van Kasakstan.]] Die grootste deel van die weermag van Kasakstan is oorgeërf van die Sowjet-weermag se Militêre Distrik Toerkestan. Dié eenhede het die kern van die nuwe weermag geword. Uitbreidings in die afgelope jare was veral met betrekking tot gepantserde eenhede. Die lugmag bestaan hoofsaaklik uit vliegtuie uit die Sowjet-era soos 41 [[MiG-29]]'s, 44 [[MiG-31]]'s, 37 [[Su-24]]'s en 60 [[Su-27]]'s. Daar is ’n klein vloot met die [[Kaspiese See]] as basis. Kasakstan se Nasionale Veiligheidskomitee (KNB) is op 13 Junie 1992 gestig. Dit sluit in die Diens vir Internasionale Veiligheid, Militêre Teenintelligensie, Grenswag en Buitelandse Intelligensie. == Ekonomie == [[Lêer:Central Downtown Astana 4.jpg|duimnael|Kasakstan se hoofstad [[Astana]].]] [[Lêer:KazMunayGas 03.jpg|duimnael|Hoofkantoor van KazMunayGas, Kasakstan se nasionale olie- en gas-maatskappy.]] Kasakstan is ’n groot olieuitvoerland. Danksy die hoë prys van [[ru-olie]] wêreldwyd het die land se [[BBP]] van 2000 tot 2007 tussen 8,9% en 13,5% gestyg. In 2008 en 2009 het dit tussen 1 en 3% gedaal voordat dit weer van 2010 af gestyg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG |title=GDP growth (annual %) |work=The World Bank. Datafinder.worldbank.org |accessdate=1 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511170354/https://data.worldbank.org/indicator/ny.gdp.mktp.kd.zg |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander belangrike uitvoerprodukte is graan, tekstiel en lewende hawe. Die land wou teen 2010 ’n belangrike uitvoerder van [[uraan]] wees en het dit ook reggekry.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kazatomprom.kz/en/news/2/%E2%84%96_1_in_the_world |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722142342/http://www.kazatomprom.kz/en/news/2/%E2%84%96_1_in_the_world |archivedate=22 Julie 2011 |title=№ 1 in the world |work=The Atomic Company Kazatomprom, Kazatomprom.kz |date=30 Desember 2009 |accessdate=1 Junie 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf89.html |title=Uranium and Nuclear Power in Kazakhstan |publisher=world-nuclear.org |date=17 Februarie 2011 |accessdate=5 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223140352/http://www.world-nuclear.org/info/inf89.html |archive-date=23 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2000 was Kaskastan die eerste oudrepubliek van die Sowjetunie wat al sy skuld aan die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF) afbetaal het, sewe jaar voor die vasgestelde tyd. Ekonomiese groei, tesame met drastiese hervormings aan die belastingstelsel en finansiële sektor, het die regering se geldsake aansienlik verbeter – van ’n begrotingstekort van 3,5% van die BBP in 1999 tot ’n tekort van 1,2% van die BBP in 2003. Op 29 November 2003 is ’n wet aanvaar wat die belastingkoers verminder het. Die [[BTW]] het van 16% tot 15% afgeneem en persoonlike belasting 30% tot 20%. Op 7 Julie 2006 is persoonlike belasting nog verder verminder tot 5% vir persoonlike inkomste in die vorm van dividende en 10% vir ander persoonlike inkomste. [[Energie]] is die grootste ekonomiese sektor. Die vervaardiging van ru-olie en natuurlike gas beloop tot 79,2&nbsp;miljoen ton in 2012 (op van 51,2&nbsp;miljoen ton in 2003). Volgens nywerheidsontleders kan die verhoging van olievervaardiging en die ontwikkeling van nuwe olievelde die land se produksie opstoot tot 480&nbsp;000&nbsp;m³ per dag teen 2015, en Kasakstan sal dan een van die tien grootste olievervaardigende lande in die wêreld wees. Groot olievelde en -reserwes is by Tengiz, Karatsjaganak en Kasjagan. Ondanks die sterk ekonomie vir die grootste deel van die eerste dekade van die 21ste eeu het die wêreldwye finansiële krisis van 2008 tot 2009 swakhede in die ekonomie uitgelig. Die jaar-tot-jaar-groei van die land se BBP het in 2008 met 19,81% afgeneem. Vier van die groot banke is aan die einde van dié jaar deur die regering gered en eiendomspryse het skerp gedaal. Volgens die Ekonomiese Wêreldforum se 2010-2011-verslag was Kasakstan 72ste in die wêreld wat betref ekonomiese mededinging.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2010-11.pdf |title=The Global Competitiveness Report 2010–2011 |format=PDF |accessdate=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516194027/http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2010-11.pdf |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die eerste helfte van 2013 het Kasakstan se vaste beleggings met 7,1% toegeneem in vergelyking met dieselfde tyd in 2012 tot $18 miljard.<ref>{{en}} Kazakhstan's fixed investment increased by 7.1% in Jan-July 2013</ref> Op 6 September 2013 was Kasakstan volgens die Globale Mededingingsverslag 50ste onder die mededingendste markte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kazakh-tv.kz/en/view/news_kazakhstan/page_27706_kazakhstan-enters-top-50-most-competitive-countries |title=Kazakh TV – Kazakhstan enters top 50 most competitive countries |publisher=Kazakh-tv.kz |accessdate=9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220035746/http://www.kazakh-tv.kz/en/view/news_kazakhstan/page_27706_kazakhstan-enters-top-50-most-competitive-countries |archive-date=20 Februarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kazakhstan|title=Kazakhstan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=6 Februarie 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/|title=Kazakhstan|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=6 Februarie 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kazakhstan|Kasakstan}} {{Wikt-inlyn|Kasakstan}} * {{en}} {{Wikivoyage|Kazakhstan}} * {{en}} {{kk}} {{ru}} [https://www.gov.kz/ Amptelike webwerf] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Kasakstan}} | Noord = {{vlagland|Rusland}} | Noordoos = {{vlagland|Rusland}} | Oos = {{vlagland|Volksrepubliek China}} | Suidoos = {{vlagland|Kirgisië}} • {{vlagland|Volksrepubliek China}} | Suid = {{vlagland|Turkmenistan}} • {{vlagland|Oesbekistan}} | Suidwes = {{vlagland|Azerbeidjan}} • {{vlagland|Iran}} • [[Kaspiese See]] | Wes = {{vlagland|Rusland}} | Noordwes = {{vlagland|Rusland}} }} {{Lande van Asië}} {{Lande van Europa}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kasakstan| ]] ie24x1m2mt5md5438yw6mrmc1n6g4f6 0 28144 2963339 2858727 2026-08-28T18:20:25Z Oesjaar 7467 /* Gaswette */ Verbeter 2963339 wikitext text/x-wiki '''Gas''' is een van die [[toestand van materie|toestande van materie]], wat bestaan uit vrylik bewegende [[Atoom|atome]] of [[Molekuul|molekule]] wat nie 'n bepaalde vorm of 'n bepaalde volume het nie. In vergelyking met die [[vloeistof|vloeistof-]] en [[vastestof|vastetoestand]] van materie het 'n gas 'n laer [[digtheid]] en [[viskositeit]]. Die [[volume]] van 'n gas sal verander met veranderinge in die [[temperatuur]] en [[druk]] soos by benadering beskryf word deur die [[ideale gaswet]]. 'n Gas het ook verder die eienskap dat dit geredelik sal [[diffusie|diffundeer]] en sal uitsit om die ruimte van enige houer te vul. Die woord gas is deur die [[Vlaams]]e chemikus, Jan Baptist van Helmont, voorgestel as 'n [[Nederlands|Hollandse]] fonetiese weergawe van die Griekse woord "chaos".<ref>http://www.etymonline.com/index.php?term=gas</ref> == Fisiese eienskappe == Die atome of molekules waaruit 'n gas bestaan beweeg basies vryelik (meer so as in 'n vloeistof en 'n vastestof), met geen betekenisvolle kragte wat hulle bymekaar hou of uitmekaar stoot nie. Die enigste interaksies is die seldsame lukrake botsings wat plaasvind. Die partikels beweeg in willekeurige rigtings teen 'n hoë snelheid. Die snelheid waarteen die partikels beweeg is afhanklik van die temperatuur en word deur die Maxwell-Boltzmann verspreiding bepaal. Die gasfase kan daarom as 'n volledige wanordelike toestand beskryf word. Die [[termodinamika|termodinamiese]] toestand van 'n gas word bepaal deur 'n gas se [[volume]], temperatuur en druk. Hierdie veranderlikes word met mekaar in verband gebring deur die gaswette, wat bepaal dat die druk in 'n ideale gas direk eweredig is aan die temperatuur en die aantal molekules, maar omgekeerd eweredig is aan dié volume daarvan. Soos vloeistowwe en [[plasma (fisika)|plasma]] is gasse vry bewegende [[vloeier]]s: Hulle het die vermoë om te vloei en keer nie terug na hul oorspronklike toestand na vervorming nie al het hul wel 'n [[viskositeit]]. Anders as vloeistowwe sal 'n gas in 'n [[vakuum]] uitsit om die hele ruimte van 'n houer te beslaan. Neem kennis dat dit slegs van toepassing is in vakuumtoestande. As 'n mens byvoorbeeld [[koolstofdioksied]] vanuit 'n brandblusser op 'n vloer spuit sal die gas nie die hele kamer vul nie maar op die vloer langs bly omdat die gas digter is as die omliggende lug in die kamer.<ref>Beatty, William J. "[http://amasci.com/miscon/miscon4.html#gas Recurring science misconceptions in K-6 textbooks]". Nagegaan op 08-06-2007.</ref> Die kinetiese energie van die molekule in 'n gas is buiten [[plasma (fisika)|plasma]] die hoogste van al die [[toestand van materie|toestande van materie]]. Gaspartikels is normaalweg van mekaar geskei, anders as die partikels in 'n vloeistof wat nouer met mekaar in verbinding is. == Soorte gasse == Daar word dikwels in die [[natuurwetenskap]]pe soos [[fisika]], [[chemie]] en [[termodinamika]] verwys na 'n ideale gas, 'n teoretiese toestand wat werklike gasse se gedrag onder sekere omstandighede goed benader. Ander gasse wat in die alledaagse lewe aangetref word: #[[Lug]] wat ons inasem. #Die [[koolwaterstof]]gasse wat gebruik word vir verhitting, beligting en [[energie|energie-oordrag]]: * [[Aardgas]] * [[Vloeibare petroleumgas]] soos [[butaan]] en [[propaan]] * Sintetiese gas #Chemiese oorlogvoeringsgasse soos onder andere [[Yperiet|mosterdgas]] #Gasse vir narkose soos laggas of [[stikstofoksied]] #Spoorgasse #[[Edelgas]]se Elf [[chemiese element]]e kom in die gasvorm voor by normale temperatuur en druk: [[Waterstof]], [[Helium]], [[Stikstof]], [[Suurstof]], [[Fluoor]], [[Neon]], [[Chloor]], [[Argon]], [[Kripton]], [[Xenon]] en [[Radon]]. == Gaswette == Die wette waarin die verband tussen die druk, die volume en die temperatuur van 'n gas byeengebring is, staan bekend as die gaswette. Hierdie wette is geformuleer aan die hand van eksperimente wat deur onder andere Boyle en Gay-Lussac uitgevoer is. Die eienskappe van gasse en die uitwerking van fisiese faktore daarop vorm 'n belangrike studieveld en die wette waaraan dit onderworpe is, vind toepassing nie net in laboratoriums nie maar ook in die tegnologie. 'n Ontleding van die aard van gasse toon dat 'n gas saampersbaar is, sodat die volume kleiner word as druk daarop uitgeoefen word, dat die volume afhang van die temperatuur,en dat daar by 'n gas 'n duidelike verband tussen die temperatuur en die druk bestaan. Die volume van 'n gas word slegs beperk deur die houer waarin dit is, aangesien die gasmolekules vryelik daar buite rondbeweeg. Die afstand tussen die gasmolekules hang al van die volume van die gas, en wanneer dit saamgepers word, word die afstand tussen die molekules kleiner, die volume verminder en druk ontstaan as gevolg van die kinetiese energie van die bewegende molekules. Die uitwerking van druk op 'n gas kan eksperimenteel waargeneem word met 'n apparaat wat deur [[Evangelista Torricelli]] ontwikkel is. Dit bestaan uit 'n buis wat aan die bokant toe is en met die oop kant in 'n bak [[kwik]] staan. 'n Hoeveelheid kwik word vooraf in die buis gegooi om so ʼn kwikkolom te vorm, waardeur die lug ('n gas) in die ruimte bokant die kwik vasgekeer word. Wanneer druk op die kwik in die bak uitgeoefen sou word, sal dit hoër in die buis opstoot en die volume lug bokant die kwikkolom sal kleiner word. Die lugdruk in die atmosfeer oefen ook druk op so 'n opstelling uit en die lengte van die kwikkolom in 'n vakuum is eweredig aan die atmosferiese druk. Die lengte van die kolom word direk as eenheid gebruik om die lugdruk van die atmosfeer te meet en 1 atmosfeer word as 76 sentimeter kwik uitgedruk. [[Robert Boyle]] (1627- 1691) het die verhouding tussen die druk en die volume van gasse ondersoek en gevind dat dit omgekeerd eweredig is aan mekaar. Dit beteken dat hoe groter die druk op die gas word, hoe kleiner word die volume daarvan. Boyle het verskillende volumes gas aan verskillende drukke onderwerp en vasgestel dat daar 'n vaste verband bestaan. As 'n sekere volume gas byvoorbeeld aan druk onderworpe is en die druk word verdubbel, word die volume twee maal kleiner. Sou die druk verminder word, sê maar met die helfte, sal die volume twee keer so groot as die oorspronklike volume wees. Jacques Charles (1746- 1823) het verder gegaan en die uitwerking van temperatuur op gasse ondersoek. Dit het geblyk dat die volume en die temperatuur direk eweredig is aan mekaar, met ander woorde dat ʼn volume lug wat by 'n sekere temperatuurverkeer, twee maal groter word as die temperatuur verdubbel word. [[Joseph Louis Gay-Lussac]] (1778- 1850) het die studie met betrekking tot volume en temperatuur opgevolg en die derde moontlikheid nagevors, naamlik die eweredigheid van druk en temperatuur ten opsigte van mekaar. Hy het gevind dat ʼn gas by 'n sekere temperatuur druk uitoefen en dat die druk sal verdubbel as die temperatuur verdubbel word. Vier verskillende kombinasies van volume, druk en temperatuur betreffende gasse kan in 'n [[laboratorium]] verkry en bestudeer word na aanleiding van die bostaande bevindings. Die temperatuur kan byvoorbeeld konstant gehou word terwyl die druk en volume verander word. Daarna kan die druk konstant gehou word as die druk en die temperatuur saam ondersoek word. Die vierde moontlikheid is dat nie een van die drie faktore konstant bly nie, en dat 'n verandering in een ʼn uitwerking op albei die ander faktore sal hê. 'n Voorbeeld hiervan is 'n stoomketel wat gebruik word om 'n turbine mee aan te dryf. Water word in die stoomketel verhit totdat dit verdamp en 'n gas vorm, wat dan in die ketel versprei en 'n sekere volume beslaan. As die gas verder verhit word, sal die volume groter word, maar uiteindelik sal die houer waarin die gas is die volumetoename beperk. 'n Verdere verhoging in temperatuur sal dan slegs die druk kan laat verhoog. Die gas wat onder druk verkeer, kan uitgelaat word oor die vinne van die turbine-waaier en die turbine sal begin draai. 'n Motor se bande is ook onderhewig aan die gaswette. Wanneer ʼn band opgepomp word, beslaan die lug 'n sekere volume, wat deur die afmetings van die band beperk word. Die band word hard omdat die druk verhoog word en die volume konstant bly. Wanneer die motor beweeg, word die lug in die bande warm as gevolg van die wrywing tussen die bande en die teerpad en die druk word nog hoër. Dit is die rede waarom 'n motor se bande harder voel na 'n lang rit. ʼn Te hoë druk in 'n band kan die band laat bars, veral as dit swak plekke het. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409486}} band == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|gas}} {{Normdata}} [[Kategorie:Fisika]] [[Kategorie:Gasse| ]] ijcbw8yduh34l0zbvuw57p6ac7sylm8 3 28416 2963333 2963173 2026-08-28T18:15:46Z SpesBona 2720 /* Noorse monarge */ nuwe afdeling 2963333 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{Gebruikervoorblad|Katedraal van Petrus en Paulus}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hoop maar dit gaan beter daar aan jou kant, bly om jy weer hier sien skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 2 Augustus 2026 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{Gebruikervoorblad|Reusebotsingshipotese}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hy word nou begelei deur 'n voorbladbeeld van die Melkweg oor die Elbroes. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 9 Augustus 2026 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{Gebruikervoorblad|Édith Piaf}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 16 Augustus 2026 (UTC) :Geluk Burgert! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:00, 16 Augustus 2026 (UTC) == Welkom terug! == {{ping|BurgertB}}, welkom terug ou maat! Jy het my bekommerd gehad! En eet nou gesond, drink jou medisyne... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:21, 25 Augustus 2026 (UTC) == Invictus == {{ping|BurgertB}}, ek vertrou dit gaan beter. Jy doen tans rolprente, kan jy Invictus oor Nelson Mandela ook doen? Ek het 'n versoek gekry van iemand van oorkant die water. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:16, 28 Augustus 2026 (UTC) == Noorse monarge == Goeienaand BurgertB, ek hoop opreg dit gaan beter daar aan jou kant! Jy het jare gelede 'n baie goeie reeks oor die Deense monarge gedoen. Het jy dalk krag en tyd om iets oor die Noorse monarge te skryf met die huidige troonopvolging? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 28 Augustus 2026 (UTC) 47pfqqhnomrjkj0s45w2seyw7ouso6t 2963352 2963333 2026-08-28T18:43:02Z BurgertB 2401 /* Noorse monarge */ Antwoord 2963352 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{Gebruikervoorblad|Katedraal van Petrus en Paulus}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hoop maar dit gaan beter daar aan jou kant, bly om jy weer hier sien skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 2 Augustus 2026 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{Gebruikervoorblad|Reusebotsingshipotese}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hy word nou begelei deur 'n voorbladbeeld van die Melkweg oor die Elbroes. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 9 Augustus 2026 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{Gebruikervoorblad|Édith Piaf}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 16 Augustus 2026 (UTC) :Geluk Burgert! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:00, 16 Augustus 2026 (UTC) == Welkom terug! == {{ping|BurgertB}}, welkom terug ou maat! Jy het my bekommerd gehad! En eet nou gesond, drink jou medisyne... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:21, 25 Augustus 2026 (UTC) == Invictus == {{ping|BurgertB}}, ek vertrou dit gaan beter. Jy doen tans rolprente, kan jy Invictus oor Nelson Mandela ook doen? Ek het 'n versoek gekry van iemand van oorkant die water. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:16, 28 Augustus 2026 (UTC) == Noorse monarge == Goeienaand BurgertB, ek hoop opreg dit gaan beter daar aan jou kant! Jy het jare gelede 'n baie goeie reeks oor die Deense monarge gedoen. Het jy dalk krag en tyd om iets oor die Noorse monarge te skryf met die huidige troonopvolging? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 28 Augustus 2026 (UTC) :Jammer, <nowiki>{{ping|Oesjaar}}</nowiki> en <nowiki>{{ping|SpesBona}}</nowiki>, ek is nog ver van reg. Ek sal kyk wat ek kan doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:43, 28 Augustus 2026 (UTC) r0q5ramk82axoorj7g3kdpqx1ie4to8 2963353 2963352 2026-08-28T18:46:23Z BurgertB 2401 /* Noorse monarge */ 2963353 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{Gebruikervoorblad|Katedraal van Petrus en Paulus}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hoop maar dit gaan beter daar aan jou kant, bly om jy weer hier sien skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 2 Augustus 2026 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{Gebruikervoorblad|Reusebotsingshipotese}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hy word nou begelei deur 'n voorbladbeeld van die Melkweg oor die Elbroes. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 9 Augustus 2026 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{Gebruikervoorblad|Édith Piaf}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 16 Augustus 2026 (UTC) :Geluk Burgert! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:00, 16 Augustus 2026 (UTC) == Welkom terug! == {{ping|BurgertB}}, welkom terug ou maat! Jy het my bekommerd gehad! En eet nou gesond, drink jou medisyne... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:21, 25 Augustus 2026 (UTC) == Invictus == {{ping|BurgertB}}, ek vertrou dit gaan beter. Jy doen tans rolprente, kan jy Invictus oor Nelson Mandela ook doen? Ek het 'n versoek gekry van iemand van oorkant die water. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:16, 28 Augustus 2026 (UTC) == Noorse monarge == Goeienaand BurgertB, ek hoop opreg dit gaan beter daar aan jou kant! Jy het jare gelede 'n baie goeie reeks oor die Deense monarge gedoen. Het jy dalk krag en tyd om iets oor die Noorse monarge te skryf met die huidige troonopvolging? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Oesjaar}} en {{ping|SpesBona}} Jammer, ek is nog ver van reg. Ek sal kyk wat ek kan doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:43, 28 Augustus 2026 (UTC) dzdv3mtahfq936ms66vb6se5n0wny6y 2963354 2963353 2026-08-28T18:48:48Z Oesjaar 7467 /* Noorse monarge */ Vasbyt! 2963354 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{Gebruikervoorblad|Katedraal van Petrus en Paulus}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hoop maar dit gaan beter daar aan jou kant, bly om jy weer hier sien skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 2 Augustus 2026 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{Gebruikervoorblad|Reusebotsingshipotese}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hy word nou begelei deur 'n voorbladbeeld van die Melkweg oor die Elbroes. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 9 Augustus 2026 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{Gebruikervoorblad|Édith Piaf}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 16 Augustus 2026 (UTC) :Geluk Burgert! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:00, 16 Augustus 2026 (UTC) == Welkom terug! == {{ping|BurgertB}}, welkom terug ou maat! Jy het my bekommerd gehad! En eet nou gesond, drink jou medisyne... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:21, 25 Augustus 2026 (UTC) == Invictus == {{ping|BurgertB}}, ek vertrou dit gaan beter. Jy doen tans rolprente, kan jy Invictus oor Nelson Mandela ook doen? Ek het 'n versoek gekry van iemand van oorkant die water. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:16, 28 Augustus 2026 (UTC) == Noorse monarge == Goeienaand BurgertB, ek hoop opreg dit gaan beter daar aan jou kant! Jy het jare gelede 'n baie goeie reeks oor die Deense monarge gedoen. Het jy dalk krag en tyd om iets oor die Noorse monarge te skryf met die huidige troonopvolging? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Oesjaar}} en {{ping|SpesBona}} Jammer, ek is nog ver van reg. Ek sal kyk wat ek kan doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:43, 28 Augustus 2026 (UTC) :: Vasbyt broer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:48, 28 Augustus 2026 (UTC) e4hj1bwdtkpb5nz2sm769a9m7yuw4o5 2963409 2963354 2026-08-28T21:56:09Z SpesBona 2720 /* Noorse monarge */ aw 2963409 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{Gebruikervoorblad|Katedraal van Petrus en Paulus}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hoop maar dit gaan beter daar aan jou kant, bly om jy weer hier sien skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 2 Augustus 2026 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{Gebruikervoorblad|Reusebotsingshipotese}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hy word nou begelei deur 'n voorbladbeeld van die Melkweg oor die Elbroes. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 9 Augustus 2026 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{Gebruikervoorblad|Édith Piaf}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 16 Augustus 2026 (UTC) :Geluk Burgert! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:00, 16 Augustus 2026 (UTC) == Welkom terug! == {{ping|BurgertB}}, welkom terug ou maat! Jy het my bekommerd gehad! En eet nou gesond, drink jou medisyne... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:21, 25 Augustus 2026 (UTC) == Invictus == {{ping|BurgertB}}, ek vertrou dit gaan beter. Jy doen tans rolprente, kan jy Invictus oor Nelson Mandela ook doen? Ek het 'n versoek gekry van iemand van oorkant die water. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:16, 28 Augustus 2026 (UTC) == Noorse monarge == Goeienaand BurgertB, ek hoop opreg dit gaan beter daar aan jou kant! Jy het jare gelede 'n baie goeie reeks oor die Deense monarge gedoen. Het jy dalk krag en tyd om iets oor die Noorse monarge te skryf met die huidige troonopvolging? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Oesjaar}} en {{ping|SpesBona}} Jammer, ek is nog ver van reg. Ek sal kyk wat ek kan doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:43, 28 Augustus 2026 (UTC) :: Vasbyt broer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:48, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Baie dankie, ek waardeer opreg dat jy dit reeds doen en daarmee help! Ek het net 'n klein vraag oor die artikeltitel, aangesien daar [[Haakon VIII]] en [[Haakon VII van Noorweë]] is. Ek verstaan die rede om die kort artikeltitel te gebruik (na die Duitse en Engelse artikels) en ook die rede om die lang titel te gebruik (soos by die Britse monarge). As ek weet en doodseker is, sal ek die skakels aanpas. Baie dankie nogmaals, ons kon die nuus op ons voorblad plaas. Hoop maar werklik jy kom weer op die punt dat jou krag beter word! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 28 Augustus 2026 (UTC) c42z5fbfz3o0heajzqto18ktb41xbth 2963493 2963409 2026-08-29T11:41:35Z BurgertB 2401 /* Noorse monarge */ Antwoord 2963493 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{Gebruikervoorblad|Katedraal van Petrus en Paulus}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hoop maar dit gaan beter daar aan jou kant, bly om jy weer hier sien skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 2 Augustus 2026 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{Gebruikervoorblad|Reusebotsingshipotese}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Hy word nou begelei deur 'n voorbladbeeld van die Melkweg oor die Elbroes. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 9 Augustus 2026 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{Gebruikervoorblad|Édith Piaf}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 16 Augustus 2026 (UTC) :Geluk Burgert! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:00, 16 Augustus 2026 (UTC) == Welkom terug! == {{ping|BurgertB}}, welkom terug ou maat! Jy het my bekommerd gehad! En eet nou gesond, drink jou medisyne... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:21, 25 Augustus 2026 (UTC) == Invictus == {{ping|BurgertB}}, ek vertrou dit gaan beter. Jy doen tans rolprente, kan jy Invictus oor Nelson Mandela ook doen? Ek het 'n versoek gekry van iemand van oorkant die water. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:16, 28 Augustus 2026 (UTC) == Noorse monarge == Goeienaand BurgertB, ek hoop opreg dit gaan beter daar aan jou kant! Jy het jare gelede 'n baie goeie reeks oor die Deense monarge gedoen. Het jy dalk krag en tyd om iets oor die Noorse monarge te skryf met die huidige troonopvolging? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 28 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|Oesjaar}} en {{ping|SpesBona}} Jammer, ek is nog ver van reg. Ek sal kyk wat ek kan doen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:43, 28 Augustus 2026 (UTC) :: Vasbyt broer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:48, 28 Augustus 2026 (UTC) :::Baie dankie, ek waardeer opreg dat jy dit reeds doen en daarmee help! Ek het net 'n klein vraag oor die artikeltitel, aangesien daar [[Haakon VIII]] en [[Haakon VII van Noorweë]] is. Ek verstaan die rede om die kort artikeltitel te gebruik (na die Duitse en Engelse artikels) en ook die rede om die lang titel te gebruik (soos by die Britse monarge). As ek weet en doodseker is, sal ek die skakels aanpas. Baie dankie nogmaals, ons kon die nuus op ons voorblad plaas. Hoop maar werklik jy kom weer op die punt dat jou krag beter word! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:56, 28 Augustus 2026 (UTC) ::::Ek het weer daaroor gedink en dink die korter titels is verkieslik as daar geen dubbelsinnigheid is nie. Omdat daar 'n [[George I van Groot-Brittanje]] en 'n [[George I van Griekeland]] was, is dit beter om daar die langer titels te gebruik. (En [[George VI van die Verenigde Koninkryk]] om dit eenvormig te hou. Ek sal die artikels van die Noorse konings so verander en die lang titels aansture maak. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:41, 29 Augustus 2026 (UTC) fvewqnitlnkhuzdbeg3af0lu4xy0pcc 0 30882 2963325 2963229 2026-08-28T18:00:22Z SpesBona 2720 R.I.V. 2963325 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Harald V |kleur = #FFEC8B |titel = ''Koning van Noorweë'' |beeld = King Harald V may 2026 (cropped).jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Koning Harald V in 2026 |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Periode |1 = 17 Januarie 1991 – 28 Augustus 2026 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Olav V van Noorweë|Olav V]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]] |opskrif4 = Huis |4 = [[Huis van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg|Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]] |opskrif5 = Eggenoot |5 = [[Sonja Haraldsen van Noorweë|Sonja Haraldsen]] |opskrif6 = Kinders |6 = [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]]<br />[[Märtha Louise, Prinses van Noorweë|Märtha Louise]] |opskrif7 = Vader |7 = [[Olav V van Noorweë|Olav V]] |opskrif8 = Moeder |8 = [[Märtha van Swede]] |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = Gebore |12 = {{Geboortedatum|1937|2|21}}, [[Skaugum]] |opskrif13 = Oorlede |13 = {{Sterfdatum en ouderdom|1937|2|21|2026|8|28}}, [[Oslo]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Harald V''' ([[21 Februarie]] [[1937]] – [[28 Augustus]] [[2026]]) was van 17 Januarie 1991 tot sy afsterwe koning en seremoniële staatshoof van [[Noorweë]]. == Funksies as staatshoof == [[Lêer:Norwegian Royal Family-Nobel Peace Prize ceremony 2025.jpg|duimnael|links|Harald V en die koninklike gesin tydens die [[Nobelprys vir Vrede]]-toekenning 2025 in [[Oslo]]]] Die Koninkryk Noorweë is 'n konstitusionele monargie, en as sy seremoniële staatshoof het Harald V ná belangrike konstitusionele verantwoordelikhede oorwegend representatiewe funksies uitgevoer. Die Noorse kabinet is – afhangende van die spesifieke parlementêre situasie – deur hom formeel bekragtig of ontslaan. Die Noorse parlement (''[[Storting (Noorse parlement)|Stortinget]]'') is volgens die Noorse grondwet elke jaar deur Harald V plegtig geopen en net soos die monarge van die [[Verenigde Koninkryk]] dra ook die Noorse koning die jaarlikse wetgewende program van die regering voor wat namens hom regeer. Hierdie toespraak staan as troonrede ([[Noors]]: ''trontale'') bekend. Die Noorse regering vergader gewoonlik elke Vrydag onder voorsitterskap van die koning en die kroonprins in die ''statsråd'' ("Staatsraad") in die koninklike kasteel in Oslo. Tydens hierdie byeenkomste lê die regering sy besluite aan die koning voor, en volgens die parlementêre en grondwetlike praktyk word die besluite deur die monarg bekragtig. Wetsontwerpe sonder sy handtekening is ongeldig. Die koning het teoreties die reg om wetsontwerpe van die regering, wat teen die Noorse grondwet indruis, te veto. Sedert die regeringstydperk van koning Haakon VII het egter geen Noorse monarg meer regstreeks by die politieke debatte betrokke geraak nie. Die koning voer daarnaas elke week 'n privaat gesprek met die Noorse eerste minister (Noors: ''statsminister'') en die minister van buitelandse sake (''utenriksminister'') waartydens hy oor die belangrikste perspektiewe van die land ten opsigte van die binne- en buitelandse beleid ingelig word. As die formele opperbevelhebber van die Noorse weermag handhaaf die koning daarnaas ook nou bande met die hoogste offisiere van die leër, die lugmag en die vloot. Harald V het self 'n militêre opleiding as offisier ontvang. As die opperhoof van die Evangelies-Lutherse Staatskerk van Noorweë het die koning ook noue bande met die biskoppe en kerkleiers van die land. == Lewe en koninklike gesin == [[Lêer:Harald of Norway.jpg|duimnael|Koning Harald V (links) en koningin Sonja op besoek by [[George W. Bush|George Walker]] en [[Laura Bush]], Februarie 2005]] Koning Harald V is die seun van Olav V en kroonprinses Märtha van Noorweë (Märtha van Swede) en 'n lid van die Duitse Huis Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, 'n sylyn van die Huis Oldenburg. Hy was die eerste Noors-gebore koning sedert Olav IV in 1370. Sy leuse was ''Alt for Norge'' ("Alles vir Noorweë"). As 'n jong seun het prins Harald tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] eers enkele maande lank in [[Swede]] gebly en later na die Amerikaanse hoofstad [[Washington, D.C.]] verhuis. Op 7 Junie 1945 het hy egter weer na Noorweë teruggekeer. Hy het 'n openbare skool, ''Smestad skole'', en later ''Oslo Katedralskole'' bygewoon waar hy sy Examen Artium (matriek) afgelê het. Hy het sy opleiding aan die Noorse Militêre Akademie en aan die Balliol-kollege in [[Oxford]] (Verenigde Koninkryk) voltooi. Toe koning Haakon VII in 1957 oorlede is, het sy pa Olav V koning van Noorweë geword, terwyl Harald as kroonprins gefungeer het. Reeds in 1958 het hy tydens die afwesigheid van sy vader as kroonprinsregent in die Statsråd gefungeer. Kroonprins Harald het op 29 Augustus 1968 in die katedraal van Oslo met die nieadellike Sonja Haraldsen getrou. Sy vader het die huwelik eers ná nege jaar goedgekeur aangesien hy 'n nieadellike eg as 'n bedreiging vir die toekoms van die Noorse monargie beskou het. Harald en Sonja het twee kinders gehad, prinses Märtha Louise en kroonprins Haakon. Die egpaar het ook vyf kleinkinders. Hul seun, kroonprins Haakon, en sy eggenote, kroonprinses Mette-Marit, is sedert 21 Januarie 2004 ouers van prinses Ingrid Alexandra. Hul eerste seun, prins Sverre-Magnus, is op 3 Desember 2005 gebore. Harald se dogter, prinses Märtha Louise, het op 29 April 2003 moeder van haar eerste dogter Maud Angelica Behn, op 8 April 2005 van haar tweede dogter Leah Isadora Behn en op 29 September 2008 van haar derde dogter Emma Tallulah Behn geword. Net soos die kinders van die koning se suster voer ook die meisies geen adellike titels as prinsesse nie en word ook nie as "koninklike hooghede" aangespreek nie. Die laasgenoemde geld ook vir die jongste seun van die prinslike egpaar, prins Sverre. Koning Harald V is deur sy moeder, kroonprinses Märtha, verwant aan die Sweedse en Belgiese koningshuise (koning [[Albert II van België|Albert II]] van België was sy neef) en deur sy grootmoeder, koningin Maud, aan die Britse koningshuis. As agterkleinseun van koning [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII van Engeland]] was hy op die Britse troonopvolgerlys. Die huidige Noorse koningshuis is 'n sylyn van die Deense koningshuis (sonder die reg tot troonopvolging in Denemarke). == Sportbedrywighede == [[Lêer:Harald V at the 1964 Winter Olympics (cropped).jpg|duimnael|upright|Harald tydens die [[Olimpiese Winterspele 1964]] in [[Innsbruck]]]] As 'n seiler het koning Harald V Noorweë verskeie kere by Olimpiese [[Seilvaart|seilwedvaarte]] verteenwoordig. By die [[Olimpiese Somerspele 1964|Olimpiese Spele van 1964]] in [[Tokio]] het hy ook die [[Vlag van Noorweë|Noorse vlag]] gedra. Die monarg was enkele dekades lank 'n geesdriftige en suksesvolle seiljagvaarder. In 1987 het hy met sy seiljag ''Fram X'' wêreldkampioen geword. In 2005 het hy met sy seiljag ''Fram XV'' in Swede Europakampioen geword. Harald V het in die sogenaamde ''Non-Corinthian Class'' en dus met 'n professionele seilspan geseil. Koning Harald V het hom intensief beywer vir die toekenning van die [[Olimpiese Winterspele 1994|Olimpiese Winterspele van 1994]] aan die Noorse stad [[Lillehammer]]. == Gesondheid == Op 1 Desember 2003 het die koningshuis die publiek daarvan in kennis gestel dat koning Harald V [[blaaskanker]] opgedoen het. Op 8 Desember het hy 'n operasie in die Noorse Radiumhospitaal ondergaan. Kroonprins Haakon het tussentyds die funksie van staatshoof van Noorweë uitgevoer. Op 13 April 2004 het die koning sy ampspligte weer self uitgevoer. Op 17 Maart 2005 het die koningshuis bekend gemaak dat die koning 'n operasie vir subvalvulêre aortastenose sou ondergaan. Die kroonprins het nog eens tot by 7 Junie 2005 die funksies van sy vader uitgevoer. As gevolg van sy siektes het die koning sy rookgewoontes gestaak en volgens die advies van sy dokters ook sy werklas aansienlik verminder. Op 17 Augustus 2026 is koning Harald V in die Rikshospitalet in Oslo met 'n hemolitiese anemie opgeneem en daar later ook weens 'n bakterielle infeksie van die bloedstroom behandel. Op 28 Augustus 2026 is Harald V op 89 jaar oorlede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/clykn5p5172o |title=Norway's King Harald dies aged 89: A beloved monarch buffeted by family crises |publisher=[[BBC]] |author=Mallory Moench |date=28 Augustus 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> == Voorouers == {| class="wikitable" style="background:#FFDEAD; font-size:85%; text-align:center" |- bgcolor="#FF8800" !colspan="9"|Genealogiese tabel van koning Harald V van Noorweë |- |'''Tweede oorgrootouers''' |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Karl XV van Swede]] (1826–1872)<br /> ∞ 1850<br /> Prinses<br />[[Luise van Oranje-Nassau]] (1828–1871) |colspan="1"| Prins<br />[[Albert van Sakse-Coburg en Gotha]] <br />(1819–1861)<br /> ∞ 1840<br /> Koningin<br />[[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Victoria (Verenigde Koninkryk)]] <br />(1819–1901)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Oskar I van Swede]] (1799–1859)<br /> ∞ 1823<br /> Prinses<br />[[Joséphine de Beauharnais jr.|Josephine de Beauharnais van Leuchtenberg]] (1807–1876) |colspan="1"| Hertog<br />[[Willem I van Nassau]] (1792–1839)<br /> ∞ 1829<br /> Prinses<br />Pauline van Württemberg <br />(1810–1856)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Karel XV van Swede]] (1826–1872)<br /> ∞ 1850<br /> Prinses<br />[[Luise van Oranje-Nassau]] (1828–1871) |- |'''Oorgrootouers''' |colspan="2"| Koning<br />[[Frederik VIII van Denemarke]] <br />(1843–1912)<br /> ∞ 1869<br /> Prinses<br />[[Louise van Swede-Noorweë|Louise van Swede]] <br />(1851–1926) |colspan="2"| Koning<br />[[Edward VII van Engeland]] <br />(1841–1910)<br /> ∞ 1863<br /> Prinses<br />[[Alexandra van Denemarke]] (1844–1925)<br /> |colspan="2"| Koning<br />[[Oskar II van Swede]] <br />(1829–1907)<br /> ∞ 1857<br /> Prinses<br />[[Sophia van Nassau]] <br />(1836–1913) |colspan="2"| Koning<br />[[Frederik VIII van Denemarke]] <br />(1843–1912)<br /> ∞ 1869<br /> Prinses<br />[[Louise van Swede-Noorweë|Louise van Swede]] <br />(1851–1926) |- |'''Grootouers''' |colspan="4"| Koning [[Haakon VII van Noorweë]] (1872–1957)<br /> ∞ 1896<br /> Prinses<br />[[Maud van Sakse-Coburg en Gotha|Maud van Groot-Brittanje en Ierland]] (1869–1938) |colspan="4"| Prins Carl van Swede, hertog van Wesgotland (1861–1951)<br /> ∞ 1897<br /> Prinses [[Ingeborg Charlotte van Denemarke]] (1878–1958)<br /> |- |'''Ouers''' |colspan="8"| Koning [[Olav V van Noorweë]] (1903–1991)<br /> ∞ 1929<br /> Prinses [[Märtha van Swede]] (1901–1954)<br /> |- bgcolor="#FFAA00" |colspan="9"| '''Konig Harald V von Noorweë (1937–2026)''' |} == Verwysings == {{Vertaling/Verwysing|de|Harald V. (Norwegen)|vertaaldatum=13 Mei 2008}} {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Harald-V|title=Harald V|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Augustus 2026}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.royalcourt.no/ ''Die amptelike webwerf van die Noorse koningshuis''] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Noorse monarge]] qg065uoqdrutw3hybmkzlt356zl9qj7 2963495 2963325 2026-08-29T11:49:06Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Harald V van Noorweë]] na [[Harald V]] geskuif 2963325 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Harald V |kleur = #FFEC8B |titel = ''Koning van Noorweë'' |beeld = King Harald V may 2026 (cropped).jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Koning Harald V in 2026 |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Periode |1 = 17 Januarie 1991 – 28 Augustus 2026 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Olav V van Noorweë|Olav V]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]] |opskrif4 = Huis |4 = [[Huis van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg|Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]] |opskrif5 = Eggenoot |5 = [[Sonja Haraldsen van Noorweë|Sonja Haraldsen]] |opskrif6 = Kinders |6 = [[Haakon VIII van Noorweë|Haakon VIII]]<br />[[Märtha Louise, Prinses van Noorweë|Märtha Louise]] |opskrif7 = Vader |7 = [[Olav V van Noorweë|Olav V]] |opskrif8 = Moeder |8 = [[Märtha van Swede]] |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = Gebore |12 = {{Geboortedatum|1937|2|21}}, [[Skaugum]] |opskrif13 = Oorlede |13 = {{Sterfdatum en ouderdom|1937|2|21|2026|8|28}}, [[Oslo]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Harald V''' ([[21 Februarie]] [[1937]] – [[28 Augustus]] [[2026]]) was van 17 Januarie 1991 tot sy afsterwe koning en seremoniële staatshoof van [[Noorweë]]. == Funksies as staatshoof == [[Lêer:Norwegian Royal Family-Nobel Peace Prize ceremony 2025.jpg|duimnael|links|Harald V en die koninklike gesin tydens die [[Nobelprys vir Vrede]]-toekenning 2025 in [[Oslo]]]] Die Koninkryk Noorweë is 'n konstitusionele monargie, en as sy seremoniële staatshoof het Harald V ná belangrike konstitusionele verantwoordelikhede oorwegend representatiewe funksies uitgevoer. Die Noorse kabinet is – afhangende van die spesifieke parlementêre situasie – deur hom formeel bekragtig of ontslaan. Die Noorse parlement (''[[Storting (Noorse parlement)|Stortinget]]'') is volgens die Noorse grondwet elke jaar deur Harald V plegtig geopen en net soos die monarge van die [[Verenigde Koninkryk]] dra ook die Noorse koning die jaarlikse wetgewende program van die regering voor wat namens hom regeer. Hierdie toespraak staan as troonrede ([[Noors]]: ''trontale'') bekend. Die Noorse regering vergader gewoonlik elke Vrydag onder voorsitterskap van die koning en die kroonprins in die ''statsråd'' ("Staatsraad") in die koninklike kasteel in Oslo. Tydens hierdie byeenkomste lê die regering sy besluite aan die koning voor, en volgens die parlementêre en grondwetlike praktyk word die besluite deur die monarg bekragtig. Wetsontwerpe sonder sy handtekening is ongeldig. Die koning het teoreties die reg om wetsontwerpe van die regering, wat teen die Noorse grondwet indruis, te veto. Sedert die regeringstydperk van koning Haakon VII het egter geen Noorse monarg meer regstreeks by die politieke debatte betrokke geraak nie. Die koning voer daarnaas elke week 'n privaat gesprek met die Noorse eerste minister (Noors: ''statsminister'') en die minister van buitelandse sake (''utenriksminister'') waartydens hy oor die belangrikste perspektiewe van die land ten opsigte van die binne- en buitelandse beleid ingelig word. As die formele opperbevelhebber van die Noorse weermag handhaaf die koning daarnaas ook nou bande met die hoogste offisiere van die leër, die lugmag en die vloot. Harald V het self 'n militêre opleiding as offisier ontvang. As die opperhoof van die Evangelies-Lutherse Staatskerk van Noorweë het die koning ook noue bande met die biskoppe en kerkleiers van die land. == Lewe en koninklike gesin == [[Lêer:Harald of Norway.jpg|duimnael|Koning Harald V (links) en koningin Sonja op besoek by [[George W. Bush|George Walker]] en [[Laura Bush]], Februarie 2005]] Koning Harald V is die seun van Olav V en kroonprinses Märtha van Noorweë (Märtha van Swede) en 'n lid van die Duitse Huis Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, 'n sylyn van die Huis Oldenburg. Hy was die eerste Noors-gebore koning sedert Olav IV in 1370. Sy leuse was ''Alt for Norge'' ("Alles vir Noorweë"). As 'n jong seun het prins Harald tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] eers enkele maande lank in [[Swede]] gebly en later na die Amerikaanse hoofstad [[Washington, D.C.]] verhuis. Op 7 Junie 1945 het hy egter weer na Noorweë teruggekeer. Hy het 'n openbare skool, ''Smestad skole'', en later ''Oslo Katedralskole'' bygewoon waar hy sy Examen Artium (matriek) afgelê het. Hy het sy opleiding aan die Noorse Militêre Akademie en aan die Balliol-kollege in [[Oxford]] (Verenigde Koninkryk) voltooi. Toe koning Haakon VII in 1957 oorlede is, het sy pa Olav V koning van Noorweë geword, terwyl Harald as kroonprins gefungeer het. Reeds in 1958 het hy tydens die afwesigheid van sy vader as kroonprinsregent in die Statsråd gefungeer. Kroonprins Harald het op 29 Augustus 1968 in die katedraal van Oslo met die nieadellike Sonja Haraldsen getrou. Sy vader het die huwelik eers ná nege jaar goedgekeur aangesien hy 'n nieadellike eg as 'n bedreiging vir die toekoms van die Noorse monargie beskou het. Harald en Sonja het twee kinders gehad, prinses Märtha Louise en kroonprins Haakon. Die egpaar het ook vyf kleinkinders. Hul seun, kroonprins Haakon, en sy eggenote, kroonprinses Mette-Marit, is sedert 21 Januarie 2004 ouers van prinses Ingrid Alexandra. Hul eerste seun, prins Sverre-Magnus, is op 3 Desember 2005 gebore. Harald se dogter, prinses Märtha Louise, het op 29 April 2003 moeder van haar eerste dogter Maud Angelica Behn, op 8 April 2005 van haar tweede dogter Leah Isadora Behn en op 29 September 2008 van haar derde dogter Emma Tallulah Behn geword. Net soos die kinders van die koning se suster voer ook die meisies geen adellike titels as prinsesse nie en word ook nie as "koninklike hooghede" aangespreek nie. Die laasgenoemde geld ook vir die jongste seun van die prinslike egpaar, prins Sverre. Koning Harald V is deur sy moeder, kroonprinses Märtha, verwant aan die Sweedse en Belgiese koningshuise (koning [[Albert II van België|Albert II]] van België was sy neef) en deur sy grootmoeder, koningin Maud, aan die Britse koningshuis. As agterkleinseun van koning [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII van Engeland]] was hy op die Britse troonopvolgerlys. Die huidige Noorse koningshuis is 'n sylyn van die Deense koningshuis (sonder die reg tot troonopvolging in Denemarke). == Sportbedrywighede == [[Lêer:Harald V at the 1964 Winter Olympics (cropped).jpg|duimnael|upright|Harald tydens die [[Olimpiese Winterspele 1964]] in [[Innsbruck]]]] As 'n seiler het koning Harald V Noorweë verskeie kere by Olimpiese [[Seilvaart|seilwedvaarte]] verteenwoordig. By die [[Olimpiese Somerspele 1964|Olimpiese Spele van 1964]] in [[Tokio]] het hy ook die [[Vlag van Noorweë|Noorse vlag]] gedra. Die monarg was enkele dekades lank 'n geesdriftige en suksesvolle seiljagvaarder. In 1987 het hy met sy seiljag ''Fram X'' wêreldkampioen geword. In 2005 het hy met sy seiljag ''Fram XV'' in Swede Europakampioen geword. Harald V het in die sogenaamde ''Non-Corinthian Class'' en dus met 'n professionele seilspan geseil. Koning Harald V het hom intensief beywer vir die toekenning van die [[Olimpiese Winterspele 1994|Olimpiese Winterspele van 1994]] aan die Noorse stad [[Lillehammer]]. == Gesondheid == Op 1 Desember 2003 het die koningshuis die publiek daarvan in kennis gestel dat koning Harald V [[blaaskanker]] opgedoen het. Op 8 Desember het hy 'n operasie in die Noorse Radiumhospitaal ondergaan. Kroonprins Haakon het tussentyds die funksie van staatshoof van Noorweë uitgevoer. Op 13 April 2004 het die koning sy ampspligte weer self uitgevoer. Op 17 Maart 2005 het die koningshuis bekend gemaak dat die koning 'n operasie vir subvalvulêre aortastenose sou ondergaan. Die kroonprins het nog eens tot by 7 Junie 2005 die funksies van sy vader uitgevoer. As gevolg van sy siektes het die koning sy rookgewoontes gestaak en volgens die advies van sy dokters ook sy werklas aansienlik verminder. Op 17 Augustus 2026 is koning Harald V in die Rikshospitalet in Oslo met 'n hemolitiese anemie opgeneem en daar later ook weens 'n bakterielle infeksie van die bloedstroom behandel. Op 28 Augustus 2026 is Harald V op 89 jaar oorlede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/clykn5p5172o |title=Norway's King Harald dies aged 89: A beloved monarch buffeted by family crises |publisher=[[BBC]] |author=Mallory Moench |date=28 Augustus 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> == Voorouers == {| class="wikitable" style="background:#FFDEAD; font-size:85%; text-align:center" |- bgcolor="#FF8800" !colspan="9"|Genealogiese tabel van koning Harald V van Noorweë |- |'''Tweede oorgrootouers''' |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Karl XV van Swede]] (1826–1872)<br /> ∞ 1850<br /> Prinses<br />[[Luise van Oranje-Nassau]] (1828–1871) |colspan="1"| Prins<br />[[Albert van Sakse-Coburg en Gotha]] <br />(1819–1861)<br /> ∞ 1840<br /> Koningin<br />[[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Victoria (Verenigde Koninkryk)]] <br />(1819–1901)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Oskar I van Swede]] (1799–1859)<br /> ∞ 1823<br /> Prinses<br />[[Joséphine de Beauharnais jr.|Josephine de Beauharnais van Leuchtenberg]] (1807–1876) |colspan="1"| Hertog<br />[[Willem I van Nassau]] (1792–1839)<br /> ∞ 1829<br /> Prinses<br />Pauline van Württemberg <br />(1810–1856)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Christiaan IX van Denemarke]] <br />(1818–1906)<br /> ∞ 1842<br /> Prinses<br />[[Louise van Hessen-Kassel (1817–1898)|Louise van Hessen-Kassel]] <br />(1817–1898)<br /> |colspan="1"| Koning<br />[[Karel XV van Swede]] (1826–1872)<br /> ∞ 1850<br /> Prinses<br />[[Luise van Oranje-Nassau]] (1828–1871) |- |'''Oorgrootouers''' |colspan="2"| Koning<br />[[Frederik VIII van Denemarke]] <br />(1843–1912)<br /> ∞ 1869<br /> Prinses<br />[[Louise van Swede-Noorweë|Louise van Swede]] <br />(1851–1926) |colspan="2"| Koning<br />[[Edward VII van Engeland]] <br />(1841–1910)<br /> ∞ 1863<br /> Prinses<br />[[Alexandra van Denemarke]] (1844–1925)<br /> |colspan="2"| Koning<br />[[Oskar II van Swede]] <br />(1829–1907)<br /> ∞ 1857<br /> Prinses<br />[[Sophia van Nassau]] <br />(1836–1913) |colspan="2"| Koning<br />[[Frederik VIII van Denemarke]] <br />(1843–1912)<br /> ∞ 1869<br /> Prinses<br />[[Louise van Swede-Noorweë|Louise van Swede]] <br />(1851–1926) |- |'''Grootouers''' |colspan="4"| Koning [[Haakon VII van Noorweë]] (1872–1957)<br /> ∞ 1896<br /> Prinses<br />[[Maud van Sakse-Coburg en Gotha|Maud van Groot-Brittanje en Ierland]] (1869–1938) |colspan="4"| Prins Carl van Swede, hertog van Wesgotland (1861–1951)<br /> ∞ 1897<br /> Prinses [[Ingeborg Charlotte van Denemarke]] (1878–1958)<br /> |- |'''Ouers''' |colspan="8"| Koning [[Olav V van Noorweë]] (1903–1991)<br /> ∞ 1929<br /> Prinses [[Märtha van Swede]] (1901–1954)<br /> |- bgcolor="#FFAA00" |colspan="9"| '''Konig Harald V von Noorweë (1937–2026)''' |} == Verwysings == {{Vertaling/Verwysing|de|Harald V. (Norwegen)|vertaaldatum=13 Mei 2008}} {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Harald-V|title=Harald V|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Augustus 2026}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.royalcourt.no/ ''Die amptelike webwerf van die Noorse koningshuis''] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Noorse monarge]] qg065uoqdrutw3hybmkzlt356zl9qj7 0 31517 2963327 2910624 2026-08-28T18:00:49Z SpesBona 2720 Vlagdae hersien 2963327 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Noorweë | Artikel = | Beeld = Flag of Norway.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = {{nn}} ''Det norske flagget''<br />{{no}} ''Norges flagg'' | Ander_byname = | Gebruik = 100100 | Simbool = | Verhouding = 8:11 | Goedgekeur_op = 13 Julie 1821<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/no.html |title=Norway |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> | Ontwerp = ’n Donkerblou [[Skandinawiese kruis]] met wit fraiings op ’n donkerrooi veld. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif. | Ontwerper = Fredrik Meltzer | Beeld2 = Flag of Norway, state.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 011011 | Simbool2 = | Verhouding2 = 16:27 | Goedgekeur_op2= | Ontwerp2 = | Ontwerper2 = | Beeld3 = Kongeflagget.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = ''Kongeflagget'' | Ander_byname3 = | Gebruik3 = | Simbool3 = | Verhouding3 = 8:11 | Goedgekeur_op3= 15 November 1905 | Ontwerp3 = Die wapen van Noorweë in vaandelvorm wat ’n byl hou op ’n rooi veld. | Ontwerper3 = Verskeie (Anders Thiset, Eilif Peterssen, kabinet van Noorweë) }} Die '''nasionale vlag van [[Noorweë]]''' ([[Bokmål]]: ''Norges flagg''; [[Nynorsk]]: ''Det norske flagget'') is op 13 Julie 1821 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n donkerblou [[Skandinawiese kruis]] met wit fraiings op ’n donkerrooi veld. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif volgens die patroon van die ander Skandinawiese vlae. Die Skandinawiese kruis verteenwoordig [[Christendom|Christenskap]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Jeroen Temperman |title=State Religion Relationships and Human Rights Law |year=2010 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-9004181489 |url=https://books.google.de/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88&redir_esc=y#v=snippet&q=flag%20of%20sweden%20christian&f=false |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{fi}} {{cite book |author=Yrjö Varpio |title=Väinö Linna: toisen tasavallan kirjailija |year=1980 |publisher=Söderström |isbn=9789510100813 |page=235 |url=https://books.google.de/books?id=3CshAAAAMAAJ&redir_esc=y |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Carol A. Foley |title=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon |publisher=William Gaunt & Sons |year=1996 |isbn=978-1-86287-188-5 |url=https://books.google.de/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10&redir_esc=y |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |url=https://books.google.de/books?id=9_GfdBAASUQC&pg=PA27&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |author=Andrew Evans |title=Iceland |year=2008 |publisher=Bradt |isbn=978-1-84162-215-6 |quote=Die legende lui dat ’n rooi kleed met die wit kruis bloot uit die lug geval het gedurende die slag van Valdemar in die middel van die 13de eeu, waarna die Dene seëvierend was. As teken van die goddelike reg het Denemarke sy kruis in die ander Skandinawiese lande waar hy regeer het, vertoon en soos elke volk onafhanklikheid verkry het, het hulle die Christelike simbool geïnkorporeer. |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{fi}} {{cite web |url=http://www.rauhantervehdys.fi/cgi-bin/linnea.pl?document=00011185 |title=Suomen lippu muistuttaa kristillisistä arvoista |publisher=Rauhantervehdys 41/2013 |accessdate=9 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309140040/http://www.rauhantervehdys.fi/cgi-bin/linnea.pl?document=00011185 |archive-date=9 Maart 2017 |url-status=dead}}</ref> Die handelsvlag het ’n vlagverhouding van 16:22 en die staatsvlag ’n vlagverhouding van 16:27. Die rooi kleur is PMS 200 en die blou kleur PMS 281 volgens die Pantone-kleurstelsel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |title=The Norwegian flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=15 Mei 2023}}</ref> onderskeidelik <code>#BA0C2F</code> (rooi)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pantone.com/connect/200-C |title=PANTONE® 200 C |publisher=Pantone Connect |accessdate=15 Mei 2023}}</ref> en <code>#00205B</code> (blou)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pantone.com/connect/281-C |title=PANTONE® 281 C |publisher=Pantone Connect |accessdate=15 Mei 2023}}</ref> en <code>#FFFFFF</code> (wit) in die RGB-stelsel. Die vlag is in 1821 ontwerp deur Fredrik Meltzer. Sy ontwerp van ’n Skandinawiese kruis in die drie kleure blou, rooi en wit ’n was gebaseer op die vlae van [[Vlag van Denemarke|Denemarke]] en [[Vlag van Swede|Swede]] wat in die verlede gesag uitgeoefen het oor Noorweë. Volgens die ontwerper is die kleure ook direk beïnvloed deur die vlae van [[Vlag van Frankryk|Frankryk]], [[Vlag van Nederland|Nederland]], die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Verenigde Koninkryk]] en die [[Vlag van die Verenigde State|Verenigde State]], wat volgens hom almal vryheid aandui. Nadat Noorweë in 1905 onafhanklik geword het, het dit ook die nasionale vlag van die land gebly. == Ontwerp == {{Multibeeld | wydte = 500 | beeld1 = Flag of Norway (construction sheet).svg | alt1 = Nasionale en handelsvlag (konstruksietekening) | onderskrif1 = Nasionale en handelsvlag | beeld2 = Flag of Norway - state and war (construction sheet).svg | alt2 = Staats- en oorlogsvlag (konstruksietekening) | onderskrif2 = Staats- en oorlogsvlag | align = center }} Die vlagverhouding van die nasionale vlag is 16:22 en die kleurelemente het lengtes van 6:1:2:1:6 en 6:1:2:1:12. Die vlagverhouding van die staatsvlag is 16:27, of 6:1:2:1:6 vertikaal en 6:1:2:1:6:11 horisontaal. Die Noorse vlagwet deur die Departement van Buitelandse Sake bepaal die kleure as donkerrooi en donkerblou (“høirødt” og “mørkeblåt”) en wit, sonder verwysing na ’n spesifieke kleurstelsel.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://lovdata.no/dokument/NL/lov/1898-12-10-1 |title=Lov om Norges Flag [flaggloven] |publisher=Lovdata |accessdate=22 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322071217/https://lovdata.no/dokument/NL/lov/1898-12-10-1 |archive-date=22 Maart 2017 |url-status=live}}</ref> Vlagvervaardigers gebruik gewoonlik die rooikleur 200 en die bloukleur 281 van die Pantone-kleurstelsel<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.aftenposten.no/verden/i/wEb4pG/norske-flaggprodusenter-ud-anbefaler-feil-farger-i-det-norske-flagget |title=UD og norske flaggprodusenter krangler om dette er det riktige norske flagget |publisher=Aftenposten |accessdate=28 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628232055/https://www.aftenposten.no/verden/i/wEb4pG/norske-flaggprodusenter-ud-anbefaler-feil-farger-i-det-norske-flagget |archive-date=28 Junie 2022 |url-status=live}}</ref> (let op dat geen agtervoegsels in hierdie PMS-waardes gespesifiseer word nie, aangesien die bedekte C-weergawe normaalweg aanvaar word). Hierdie kleure van die Noorse vlag is ook gedefinieer op bladsy 79 van die publikasie ''Flags and anthems manual, London 2012'' en is gebruik op die [[Olimpiese Somerspele 2012]] in [[Londen]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://library.olympic.org/Default/doc/SYRACUSE/34593/flags-and-anthems-manual-london-2012-spp-final-version-london-organising-committee-of-the-olympic-ga |title=Flags and anthems manual London 2012 : SPP final version / London Organising Committee of the Olympic Games and Paralympic Games |publisher=Londense Reëlingskomitee van die Olimpiese en Paralimiese Somerspele 2012 |date=12 Desember 2017 |accessdate=13 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213010255/https://library.olympic.org/Default/doc/SYRACUSE/34593/flags-and-anthems-manual-london-2012-spp-final-version-london-organising-committee-of-the-olympic-ga |archive-date=13 Desember 2017 |url-status=live}}</ref> Die Oslose Oorlogsvereniging bepaal die kleure ook as Pantone 200 en 281.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://osloof.org/flagget/flagget.htm |title=Flagget vårt |publisher=Oslo Orlogsvereniging |date=30 April 2012 |accessdate=26 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926163953/https://osloof.org/flagget/flagget.htm |archive-date=26 September 2019 |url-status=dead}}</ref> Die vlagvervaardiger Langkilde & Søn verwys selfs na Pantone 200 as “Noorse rooi” en Pantone 281 as “Noorse blou”.<ref>{{no}} {{cite web|url=https://www.langkilde-flagg.no/norske-flaggregler/ |title=Norske flaggregler |publisher=Langkilde & Søn |accessdate=26 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926163949/https://www.langkilde-flagg.no/norske-flaggregler/ |archive-date=26 September 2019 |url-status=live}}</ref> Die [[Nordiese Raad]] gebruik ook die Pantone 200 en 281.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |title=The Norwegian flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=9 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009231257/https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |archive-date=9 Oktober 2021 |url-status=live}}</ref> Ander bronne het verskillende kleure vir die rooi en die blou gespesifiseer met betrekking tot die Pantone-kleurstelsel (PMS). In ’n dokument op die Noorse regering se webblaaie word die rooikleur bepaal as “Pantone 032 U” en die bloukleur as “Pantone 281 U”.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/stoltenberg-ii/ud/Lover-og-regler/Reglement/2006/instruks_for_utenrikstjenesten/13/id260737/ |title=Kapittel 13. Kontor og boliger |publisher=Noorse regering |accessdate=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415191148/https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/stoltenberg-ii/ud/Lover-og-regler/Reglement/2006/instruks_for_utenrikstjenesten/13/id260737/ |archive-date=15 April 2018 |url-status=dead}}</ref> Noorse vlagvervaardigers beskou egter hierdie rooi kleur as verkeerd en het gekla dat die Noorse staat propageer wat hulle as verkeerde inligting beskou. Daar is byvoorbeeld geargumenteer dat pantone-agtervoegsels (soos C en U) slegs relevant is vir papierdruk en dus nie gebruik moet word om vlagkleure te spesifiseer nie.<ref name="flaggfabrikk-1" /> Noorse owerhede het sedertdien verduidelik dat die kleure slegs ’n interne aanbeveling was spesifiek vir [[sifdrukkuns]] en nie ’n wetlike definisie nie en het die aanbeveling intussen teruggetrek.<ref name="flaggfabrikk-1">{{no}} {{cite web |url=https://www.flaggfabrikk.no/flagg-og-vimpler/fargene-i-det-norske-flagget/ |title=Fargene i det Norske flagget |publisher=Flaggfabrikken |accessdate=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128021930/https://www.flaggfabrikk.no/flagg-og-vimpler/fargene-i-det-norske-flagget/ |archive-date=28 November 2020 |url-status=dead}}</ref> Die [[Nordiese Vlagvereniging]] definieer tans die rooi kleur as PMS 186 en die blou kleur as PMS 287.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nordicflagsociety.org/wp-content/uploads/2016/09/Norway.pdf |title=Norway |publisher=Nordiese Vlagvereniging |date=September 2016 |accessdate=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112010721/https://nordicflagsociety.org/wp-content/uploads/2016/09/Norway.pdf |archive-date=12 November 2020 |url-status=live}}</ref> Die Nordiese Raad het voorheen in sy bron ’n soortgelyke kleurbeskrywing gegee, maar hulle het die rooi kleur intussen as “Pantone 186 C” (let op die C-[[agtervoegsel]]) bepaal, terwyl blou ooreenstem met die bron (“Pantone 287”).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |title=The Norwegian flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=7 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207214957/https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |archive-date=7 Desember 2019 |url-status=live}}</ref> In 2010 het dieselfde webwerf die blou kleur egter as “Pantone 301” gedefinieer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.norden.org/en/the-nordic-region/the-nordic-flags/norways-flag/ |title=The Norwegian flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107155405/http://www.norden.org/en/the-nordic-region/the-nordic-flags/norways-flag/ |archive-date=7 November 2010 | url-status=dead}}</ref> Op 25 April 2018 het die Noorse Minister van Buitelandse Sake aanbeveel dat Noorse vlagvervaardigers inisiatief neem vir ’n tegniese standaard om te bepaal watter kleure vir die vlag van Noorweë gebruik word,<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/regjeringen-solberg/aktuelt-regjeringen-solberg/ud/dialog_stortinget/stortinget_svar/2018/svar_flagg/id2599490/ |title=Svar på spørsmål om fargen på det norske flagget |publisher=Noorse regering |date=25 April 2018 |accessdate=28 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628231450/https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/regjeringen-solberg/aktuelt-regjeringen-solberg/ud/dialog_stortinget/stortinget_svar/2018/svar_flagg/id2599490/ |archive-date=28 Junie 2022 |url-status=live}}</ref> soortgelyk aan die bepalings in Denemarke.<ref>{{da}} Dansk Standard DS 359:2005</ref> Daar word beklemtoon dat die kleur van die finale produk belangrik is en dat dit daartoe kan lei dat die gids verskillende kleurkodes vir materiaal-, papier- en webgebruik beskryf. As gevolg van die baie uiteenlopende metodes waarop kleure op fisiese vlae weergegee word, teenoor dié op digitale skerms (webkleure) is daar natuurlik geen presiese RGB-ekwivalent vir Pantone-kleure nie. ’n Goeie benadering kan egter bereik word deur die amptelike vertaling na webkleure in die Pantone-formulegids te volg. Die faktiese standaard wat deur Noorse vlagvervaardigers gebruik word is PMS 200 en 281, wat die ooreenstemmende webkleure is volgens die amptelike Pantone-bypassende stelsel <nowiki>#BA0C2F</nowiki> vir PMS 200 (donkerrooi)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pantone.com/color-finder/200-C |title=PANTONE® 200 C – Find a Pantone Color &#124; Quick Online Color Tool |publisher=Pantone |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716005916/https://www.pantone.com/color-finder/200-C |archive-date=16 Julie 2021 |url-status=live}}</ref> en <nowiki>#00205B</nowiki> vir PMS 281 (donkerblou).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pantone.com/color-finder/281-C |title=PANTONE® 281 C – Find a Pantone Color &#124; Quick Online Color Tool |publisher=Pantone |accessdate=16 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716084210/https://www.pantone.com/color-finder/281-C |archive-date=16 Julie 2021 |url-status=live}}</ref> === Kleure === Die kleurskema word hieronder gelys: {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of Norway.svg|40px]]<br />Kleurskema ! style="background:#00205B; width:100px; color:white;"| Blou ! style="background:#BA0C2F; width:100px; color:white;"| Rooi ! style="background:#FFFFFF; width:100px; color:black;"| Wit |- | Pantone || 281 C || 200 C || Wit |- | RAL || 5026 || 3020 || 9016 |- | CMYK || 100-65-0-64 || 0-94-75-27 || 0-0-0-0 |- | [[Heksadesimale stelsel|HEX]] || #00205B || #BA0C2F || #FFFFFF |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]] || 0-32-91 || 186-12-47 || 255-255-255 |} Die vlag van Noorweë het dieselfde kleure as die vlae van [[Vlag van Ysland|Ysland]] en die [[Vlag van die Faroëreilande|Faroëreilande]], waarmee Noorweë sterk voorvaderlike bande het, maar elkeen in ’n omgekeerde volgorde. == Geskiedenis == [[Lêer:Nordisk konge til hest i Ernst von Kirchbergs Mecklenburgske Rimkrønike.png|duimnael|’n Noorse koning hou die historiese embleme en wapens van Denemarke, Noorweë en Swede]] [[Lêer:Det første norske flagget i 1814.PNG|duimnael|Die eerste oorlogsvlag van die onafhanklike Noorweë, ingevoer op 27 Februarie 1814 en vervang op 7 Maart 1815 deur ’n gemeensame oorlogsvlag vir Swede en Noorweë]] In die [[Klassieke Oudheid|antieke tydperk]] en die [[Middeleeue]] was daar nog nie so iets soos nasionale vlae nie. Daarenteen het heersers en ander leiers wél oor hul eie vlae beskik; die krygsvolk het hulle gewoonlik om die koninklike vlag geskaar. Dit is moeilik om te bepaal watter vlag eerste in Noorweë gebruik is. Volgens historiese oorlewerings het [[Olaf II van Noorweë|Sint Olaf (Olaf II Haraldsson)]] in die slag teen Nesje ’n wit kenteken met ’n [[slang]] daarop gebruik. === Middeleeuse vlae en wapens === Voor hierdie tydperk was kentekens met ’n [[raaf]] en ’n [[draak]] gebruiklik. [[Magnus I van Noorweë|Magnus die Goeie]] het oor dieselfde kenteken as Sint Olaf s’n beskik, terwyl [[Harald III van Noorweë|Harald Hardråde]] ’n raaf gebruik het. Dié vlag is deur verskeie [[Wikings|Wikinghoofmanne]] en ander Skandinawiese heersers in die 9de, 10de en 11de eeue gebruik. Koning [[Inge I van Noorweë|Inge I]] se simbool was ’n rooi [[leeu]] op ’n goue agtergrond, terwyl [[Sverre van Noorweë|Sverre]] ’n [[arend]] in goud en rooi gebruik het. [[Erik II van Noorweë|Erik Magnusson]] het vanaf 1280 ’n goue leeu met ’n kroon en ’n byl op ’n rooi agtergrond as sy wapen gevoer. Hierdie kenteken het ook as wapen gedien en ten opsigte van sy ontwerp en motief met die huidige Noorse koningsvlag ooreengekom. Dit is waarskynlik deur latere Noorse monarge oorgeneem en het geleidelik ook as skeeps- en vestingsvlag gedien. Die oudste betroubare afbeelding is hertogin Ingebjørg se seël uit die jaar 1318. Teen 1500 het skepe die vlag van hul tuisland begin hys om hul nasionaliteit te wys. ’n Rooi vlag met die goue leeu op en ’n silwer hellebaard is in ’n Nederlandse vlagboek van 1669 en 1670 as die Noorse vlag uitgebeeld.<ref>{{no}} Munksgaard, Jan Henrik (2012): ''Flagget − Et nasjonal symbol blir til''. ''Årbok'' Vest-Agder-museet, Kristiansand, bl. 15</ref> === Ontwikkeling van die 17de eeu af === Die leeuvlag het onder meer in 1698 steeds oor die vesting Akershus gewapper. Die Noorse leeu is in 1641 op die vlae van al die Noorse regimente geplaas. Dit is daarnaas ook op skepe en in ander vestings gebruik, maar uiteindelik gedurende die 17de en 18de eeu geleidelik uitgefaseer. Reeds in die 16de eeu was dit op see internasionaal gebruiklik om die land van herkoms met ’n nasionale vlag aan te dui, tog is die bevel om die [[Vlag van Denemarke|Deense Danebrog]] as enigste wettige handelsvlag op Noorse skepe te hys nie voor die jaar 1748 gegee nie. Vanweë die politieke unie met Denemarke is die Deense vlag vanaf die 17de eeu ook in Noorweë gehys. In 1814 het Noorweë as selfregerende staat die leeu van die rykswapen in die Deense vlag se veld links bo gevoeg en dit tot in die jaar 1821 in die noordelike seegebiede gebruik. In 1815 is ’n gemeenskaplike Sweeds-Noorse staats- en oorlogsvlag vir albei ryksdele ingevoer – die Sweedse vlag met ’n wit kruis op ’n rooi agtergrond in die boonste veld digby die vlagpaal. Op 26 Oktober 1818 het ’n gemeenskaplike handelsvlag gevolg wat dieselfde motief vertoon het, maar reggesny is. Hierdie vlag is ook in verder geleë seegebiede tot by die Spaanse Kaap Finisterre in die suide gebruik – veral as beskerming teen [[Noord-Afrika]]anse [[Barbaryse seerowers]] wat ’n losgeld van [[Swede]] ontvang het.<ref>{{no}} Munksgaard, Jan Henrik (2012): ''Flagget − Et nasjonal symbol blir til''. ''Årbok'' Vest-Agder-museet, Kristiansand, bl. 76–80</ref> Daarnaas kon Noorse skepe in internasionale waters ook onder die Sweedse vlag seil. Sodoende was in die periode tussen 1818 en 1821 drie verskillende handelsvlae tegelykertyd gebruiklik. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Norge-Unionsflagg-1844.svg| {{FIAV|historical}} Noorse unievlag, 1844 tot 1899 Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg| {{FIAV|historical}} ''Sildesalaten'' Lêer:Flaggsirkulære 1899.jpg| {{FIAV|historical}} Sweedse en Noorse vlae nadat die uniemerk in 1899 van die Noorse vlag verwyder is. Bylaag tot ’n omsendbrief deur die koning, ministerie van buitelandse Sake op 18 Oktober 1899. Lêer:Swedish norwegian union flag.svg| {{FIAV|historical}} Sweedse unievlag, 1844 tot 1905 Lêer:Norsk soldatbok Forsvarsdepartementet 1928 Flagg Riksvåpen Rikssegl Kongeflagg General Admiral etc (Norwegian flags and Coat of arms) Public domain 600ppi cropped.jpg| Koninklike standaard, standaard van die kroonprins, nasionale wapen, nasionale seël en militêre rangvlae vir bevelvoerder van generaal en admiraal, uitgegee in 1928. Lêer:Norsk soldatbok Forsvarsdepartementet 1928 Flagg Riksvåpen Orlogsflagg vimpel stander Gjøs Røde Kors Veterinærflagg etc (Norwegian flags banners) Public domain 600ppi cropped.jpg| Oorlogsvlag, handelsvlag, oorlogswimpel, oorlogsgeus en ander vlae, wimpels en vaandels, uitgegee in 1928. </gallery> === Die huidige vlag === [[Lêer:Skandinavism.jpg|duimnael|Omstreeks 1850 was Skandinawië ’n politieke visioen. Die Noorse en Sweedse vlae op hierdie beeld toon albei die uniekenmerk]] [[Lêer:Carl Sundt-Hansen En begravelse ombord.jpg|duimnael|[[Carl Sundt-Hansen]] se 1890-skildery ''Begrafnis op see'' toon ’n Noorse vlag met ''Sildesalaten'']] [[Lêer:Christian Krohg - 17. mai.jpg|duimnael|[[Christian Krohg]] se skildery van 17 Mei 1893 toon ’n Noorse vlag sonder ''Sildesalaten'']] Die huidige vlag van Noorweë is in 1821 deur Fredrik Meltzer, ’n afgevaardigde in die parlement (''[[Storting (Noorse parlement)|Storting]]''), ontwerp. As ’n verwysing na die vorige unie met Denemarke en die nuwe gemeenskaplike staat van Noorweë en Swede het Meltzer elemente uit die vlae van albei buurlande in sy ontwerp verenig – Denemarke se rooi en wit met Swede se blou kleur met ’n kruis in die middel volgens die patroon van ander Skandinawiese vlae. Die kombinasie van rooi, wit en blou het daarnaas ook by die tradisies van ’n aantal demokratiese lande aangesluit – die rewolusionêre [[Frankryk]], die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Nederland]]. Die ''Storting'' het Meltzer se voorstel vir ’n nuwe vlag goedgekeur, tog het koning [[Karl XIV Johan van Swede|Karl XIV Johan]] geweier om hierdie wettige besluit te bekragtig. Die monarg het die vlag op 13 Julie 1821 nogtans in ’n koninklike resolusie aanvaar. Volgens ’n bykomende koninklike resolusie van 17 Julie is die gebruik van die nuwe driekleurvlag tot die noordelike waters beperk. Die skepe van albei lande was nou verplig om in suidelike waters die gemeenskaplike handelsvlag van 1818 – die Sweedse vlag met ’n insetsel van Noorse kleure – te gebruik. Nadat die Noord-Afrikaanse Barbareske-state in 1830 deur Frankryk verower is, het Swede die betaling van losgelde aan die plaaslike seerowers gestaak. Noorweë het nou daarop begin aandring dat sy goedgekeurde nasionale vlag ook in suidelike waters gebruik sou kon word. Hierdie toestemming is in 1838 verleen. Aangesien die Noorse [[grondwet]] van 4 November 1814 die oorlogsvlag tot vlag van die unie verklaar het, is hierdie vlag van 1815 af deur albei lande gebruik. Gedurende Karl XIV Johan se regeringstydperk het die Noorse misnoeë oor die vlagstelsel, wat niks meer as Swede se oorheersende rol in die unie weerspieël het, steeds toegeneem. Volgens ’n voorstel van ’n gemeenskaplike Noors-Sweedse komitee het koning [[Oscar I van Swede|Oscar I]] in 1844 ’n nuwe vlag ingevoer wat aan Noorse eise vir ’n gelyke status binne die unie voldoen het. Elkeen van die twee lande het nou sy eie handels- en oorlogsvlag gekry, met ’n gemeenskaplike kenteken aan die linkerkant bo. Hierdie kenmerk het as ’n simbool van die politieke unie die kleure van albei lande in gelyke dele vertoon. Hierdie kenteken het in die volksmond van albei lande as die ''Sildesalaten'' of “Haringslaai” bekend gestaan aangesien sy ontwerp aan ’n kleurryke [[ontbyt]]gereg van Swede en Noorweë herinner het. Die bynaam het aanvanklik in Swede opgekom waar mense beswaar gemaak het teen die verlies van die oorspronklike Sweedse vlag, terwyl die nuwe kenteken in Noorweë as ’n vervulling van eise vir ’n nasionale simbool verwelkom is. Vlootskepe van albei lande het die kenteken ook as geus op hulle boeg gebruik. Daarnaas is dit as ’n gemeenskaplike vlag van albei ryke deur die unie se diplomatieke missies in die buiteland gehys. Hier het dit egter ’n langgestrekte vorm met ’n verhouding van 4:5 gehad, net soos die kenmerk in die Sweedse vlag, terwyl dit op die Noorse unievlag as ’n vierkant verskyn het. Die Noorse unievlag het dieselfde donkerblou kleurskakering in sowel die kruis van die hoofvlag asook in die Sweedse gedeelte van die uniekenmerk getoon – daar was dus nooit meer as een blou kleurskakering in die unievlag nie. Dieselfde was van toepassing vir die Sweedse unievlag. Die Sweedse vlag se blouskakering was in die 19de eeu donkerder as vandag, alhoewel dit soms afwykings getoon het. Die Swede het altyd dieselfde kleurskakering in die Noorse gedeelte van die uniekenmerk gebruik, selfs al was dit helder as die amptelike Noorse weergawe. As gevolg van die groeiende weerstand teen die politieke unie het die uniekenmerk ongewild geraak en die eis vir “’n suiwer vlag” is veral deur die sosiaal-liberale ''Venstre''-party as ’n politieke vaandel rondgeswaai. Die Storting het die gebruik van ’n suiwer Noorse vlag in 1892, 1895 en 1898 goedgekeur. ’n Sodanige wetsbesluit is sonder koninklike bekragtiging op 10 Desember 1898 geneem en op 15 Desember 1899 met betrekking tot Noorweë se handels- en nasionale vlag deurgevoer. Soos in die grondwet vasgelê, is die uniekenmerk op die oorlogsvlag tot by die opsegging van die politieke unie met Swede in 1905 behou. Net ná die ontbinding van die unie is die suiwer oorlogsvlag sonder uniekenmerk op 9 Junie 1905 gehys. In Swede is die uniekenmerk op die nasionale vlag tot by die einde van die jaar 1905 behou. <gallery class="center" widths="150" caption="Van die voorstelle vir ’n Noorse vlag"> Lêer:Norway flag 1821 proposal 1.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 1<ref name="Vlagvoorstelle">{{no}} {{cite web |url=https://www.stortinget.no/nn/om-stortinget/Historikk/det-norske-flagg/Kronologi/1821/ |title=Historikk det Norske flagg Kronologi 1821 |publisher=Stortinget |date=22 April 2021 |accessdate=18 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518170852/https://www.stortinget.no/nn/om-stortinget/Historikk/det-norske-flagg/Kronologi/1821/ |archive-date=18 Mei 2022 |url-status=live}}</ref> Lêer:Norway flag 1821 proposal 2.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 2<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Flag of Norway.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 3 (gekies)<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 6.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 6<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 7.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 7<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 8.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 8<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 10.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 10<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 11-A.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 11 (A)<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 11-B.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 11 (B)<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 11-C.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 11 (C)<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 12.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 12<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 13.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 13<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 14.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 14<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 15.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 15<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 16.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 16<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 18.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 18<ref name="Vlagvoorstelle" /> </gallery> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Norway 1814.png| {{FIAV|historical}} Vlag van Noorweë, 1814 tot 1821 Lêer:Swedish and Norwegian naval ensign (1815–1844).svg| {{FIAV|historical}} Die Sweeds-Noorse Unie se oorlogsvlag, 1815 tot 1844 Lêer:Swedish and Norwegian merchant flag 1818-1844.svg| {{FIAV|historical}} Die Sweeds-Noorse Unie se handelsvlag, 1818 tot 1844 Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg| {{FIAV|historical}} Die ''Sildesalaten'' (“Haringslaai”) met Sweedse proporsies het in die periode tussen 1844 en 1905 as gemeenskaplike oorlogs- en diplomatieke vlag gedien </gallery> == Vlagwette == [[Lêer:Flaggborg 17mai.jpg|duimnael|Vlagparade ter geleentheid van die [[Nasionale Dag van Noorweë]]]] [[Lêer:Norwegian flag in wind.jpg|duimnael|In Noorweë word die nasionale vlag op amptelike vlagdae of ter geleentheid van ’n verjaardag of ander privaat fees gehys]] [[Lêer:Norsk örlogsflagga.jpg|duimnael|Noorse oorlogsvlag]] Die Noorse vlagwet van 1898<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.lovdata.no/cgi-wift/ldles?doc=/all/nl-18981210-001.html |title=LOV 1898-12-10 nr 01: Lov om Norges Flag |publisher=Lovdata |accessdate=6 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150406124437/https://www.lovdata.no/cgi-wift/ldles?doc=/all/nl-18981210-001.html |archive-date=6 April 2015 |url-status=live}}</ref> bepaal die voorkoms van die handels- en staatsvlae en hulle gebruik deur handels-, doeane- en posskepe. Die vlagregulasies van 1927<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.lovdata.no/for/sf/ud/xd-19271021-9733.html |title=FOR 1927-10-21 nr 9733: Forskrift angående bruk av statsflagget og handelsflagget |publisher=Lovdata |accessdate=19 Augustus 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819154132/http://www.lovdata.no/for/sf/ud/xd-19271021-9733.html |archive-date=19 Augustus 2013 |url-status=live}}</ref> beskryf verder die gebruik van die staatsvlag op staatseiendom en tydens nasionale vakansiedae. Die vlagregulasies beskryf ook die tyd wanneer die vlag gehys en gestryk moet word. Tussen Maart en Oktober behoort die vlag vanaf 08h00 gehys te word, terwyl dit tussen November en Februarie vanaf 09h00 gehys moet word. Teen sononder moet die vlag gestryk word, maar nie later as 21h00 nie, al is sononder later. In die noordelike provinsies [[Nordland]] en [[Troms]] word die vlag tussen 10h00 en 15h00 van November tot Februarie gehys. Hierdie reëls geld nie vir private gebruik van die vlag nie, maar hulle word oor die algemeen deur al die burgers nagekom. Daar bestaan ook geskrewe reëls vir die behoorlike vou van die vlag, om dit nie aan die grond te laat raak nie, en daarby die ongeskrewe reël dat dit nie onder die middellyf op die lyf gedra moet word nie. Sedert 1933 mag slegs die Noorse, die Sami- of die plaaslike amptelike vlae oor munisipaliteitsgeboue gehys word. Sedert 2014 kan die munisipaliteite ’n ander vlag hys indien ’n gebeurtenis in die gebou daarmee verband hou. In 2021, tydens die [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]]-inperkings, het die regering voorgestel om die wetgewing aan te pas sodat munisipaliteite nie ’n geleentheid hoef aan te bied om ’n vlag te hys nie.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/prop.-105-l-20202021/id2838013/ |title=Prop. 105 L (2020–2021) |publisher=Regjeringen.no |author=Kommunal-og moderniseringsdepartementet |date=12 Maart 2021 |accessdate=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510144533/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/prop.-105-l-20202021/id2838013/ |archive-date=10 Mei 2021 |url-status=live}}</ref> == Vlagtradisies == === Musiek wanneer die vlag gehys of gestryk word === [[Lêer:Flaggappell.wav|duimnael|Die Noorse ''flaggappell'' (“Aandag aan die vlag”)]] Wanneer die Noorse vlag by feestelike of seremoniële geleenthede gehys word, word die hysseremonie dikwels deur ’n trompet, fanfare of die volkslied ([[Ja, vi elsker dette landet]]) begelei. Vir burgerlike gebruik by seremoniële geleenthede is daar geen skriftelike reëls hieroor nie. Die [[Noorse Weermag]] gebruik dieselfde trompet vir die hys en stryk van die vlag, genoem ''flaggappell'' (“Aandag aan die vlag”). === Gedragskode vir die hys en stryk van die vlag === Volgens die Noorse wet sowel as algemene gebruik moet vlae van ander soewereine lande met dieselfde respek as die Noorse vlag behandel word. Vir burgerlikes en siviele staatsamptenare is daar geen formele handgebare wat uitgevoer moet word nie. Volgens die algemene gebruik gedra burgerlikes tydens die hys of stryk van die vlag hulself op ’n respekvolle wyse deur na die vlag te staan en kyk. Mans moet sonder hoofbedekking wees (tensy daar godsdienstige, mediese of klimaatsredes is om die kop te bedek). Al die regeringspersoneel in uniform (byvoorbeeld munisipale verkeersbeamptes, polisiemanne, doeanebeamptes, tronkbewaarders, maritieme vlieëniers, gewapende magte) volg die Noorse Weermag se regulasies oor die hys en stryk van die vlag. Volgens die regulasies moet al die aktiwiteite, indien moontlik, gestaak word sodra ’n hys- of strykseremonie gewaar of die trompetgeskal gehoor word en die personeel moet die ekserseermaneuver uitvoer (halt en draai na die vlagpaal). ’n Persoon moet die vlag salueer wanneer hy ’n uniformhoed, -pet of -[[baret]] dra terwyl hy nie in formasie is nie. ’n Persoon in formasie of wat nie ’n voorgeskrewe uniformhoed dra nie, moet op aandag bly staan solank die trompette speel, of sodra die hys of stryk van ’n vlag teëgekom word, totdat die vlag óf tot volle hoogte gehys, op halfstok, óf totdat tweederdes van die vlag in die hande van die vlaggeselskap is. === Opvou van die vlag === Anders as die Anglo-Amerikaanse tradisies om ’n vlag op te vou (die driehoekige vorm van die [[Vlag van die Verenigde State|Amerikaanse vlag]] of die vierkantige vorm van die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse Unievlag]]) is die Noorse tradisie om die vlag in te draai in ’n silindriese vorm en dit vas te bind nadat dit laat sak is. In die eerste stap van hierdie prosedure word die vlag in die lengte gevou sodat sy twee lang sye bymekaarkom. Elke helfte word dan 180 grade gevou waarmee die langer wit en blou bane verberg word. Uiteindelik word die gevoude vlag in sy volle lengte, in sy breedte 1⁄4 van die hyser, in ’n rooi silinder opgerol. As die vlag met ’n lyn toegerus is, word dit om die vlag gedraai en met ’n eenvoudige glipknoop vasgebind. Die gebruik van ’n eenvoudige glipknoop laat een persoon alleen toe om sonder hulp die vlag te hys. === Beroepsvlag === Tydens internasionale missies kan Noorse Gewapende Magte ’n vlag (nasionale of handelsvlag) saamneem wat snags gehys en deur deur ’n kollig verlig word om hul teenwoordigheid aan te dui en moraal te versterk. Hierdie tradisie het sy oorsprong in die [[Tweede Wêreldoorlog]], toe ’n klein vlag gehys is (gewoonlik oor die hoofkwartier) in die talle kampe van Noorse magte in die [[Verenigde Koninkryk]], die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Swede]] en [[Kanada]], om te beklemtoon dat die geveg teen die vyand dag en nag sou voortduur tot die finale oorwinning. === Onteer van die vlag === Volgens militêre regulasies mag ’n Noorse vlag nooit aan die grond raak nie, aangesien dit oneerbiedig teenoor die vlag is en oorgawe kan beteken. == Simboliek == [[Lêer:Unionsoppløsningen flagg.jpg|duimnael|Poskaart met ’n vlag soos gebruik tydens die referendum oor die opsegging van die unie in 1905]] Fredrik Meltzer het sy voorstel net betyds ingedien wat op 4 Mei 1821 in die parlement uitgestal is saam met ’n groot aantal ander voorstelle. Dit is in die daaropvolgende twee weke deur albei kamers goedgekeur. Meltzer self het geen skriftelike verduideliking verskaf vir sy keuse van ontwerp en kleure nie. Sy bedoelings kan egter afgelei word uit ’n vroeëre brief van 30 April met sy kommentaar oor die voorstel van die vlagkomitee. Dié ontwerp was kwartaalliks rooi en wit verdeel. Meltzer het beswaar aangeteken teen die kleure omdat hulle te naby aan dié van die Deense vlag was. Hy het bygevoeg dat dit ewe onvanpas sou wees om die kleure te kies van enige van “daardie lande waarmee ons verband hou of waarmee ons verbind was”. Pleks daarvan het hy ’n driekleur in rooi, wit en blou voorgestel, “drie kleure wat nou vryheid aandui, soos ons dit gesien het in die [[Vlag van Frankryk|Franse vlag]] van vryheid, en steeds sien in [[Vlag van Nederland|dié van die Nederlanders]] en [[Vlag van die Verenigde State|Amerikaners]], en in die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Unie van die Engelse]]”.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/039-18210430Meltzer_01-04.pdf |title=Herr President! |publisher=Stortingsarkivet |accessdate=9 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409104641/http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/039-18210430Meltzer_01-04.pdf |archive-date=9 April 2008 |url-status=dead}}</ref> Sy uiteindelike keuse ’n paar dae later van ’n [[Skandinawiese kruis]] was duidelik gebaseer op die tradisie wat deur die ander Nordiese lande [[Denemarke]] en [[Swede]] gevestig is. Hierdie kruis verteenwoordig [[Christendom|Christenskap]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Jeroen Temperman |title=State Religion Relationships and Human Rights Law |year=2010 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-9004181489 |url=https://books.google.com/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88 |accessdate=27 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427161855/https://books.google.com/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88 |archive-date=27 April 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Carol A. Foley |title=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon |year=1996 |publisher=William Gaunt & Sons |isbn=978-1-86287-188-5 |url=https://books.google.com/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10 |accessdate=27 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427161855/https://books.google.com/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10 |archive-date=27 April 2023 |url-status=live}}</ref> Die rooi en blou kleure het ook eksplisiet na die ooreenstemmende twee lande verwys, die voormalige en destydse unievennote. Almal wat plaaslik, in die pers of in die parlement aan die vlagbesprekings deelgeneem het, het duidelik verstaan wat daardie kleure beteken het. ’n Oorwegend rooi vlag het baie aanhangers gehad onder diegene wat geheg was aan die unie met Denemarke of aan sy vlag, wat oor eeue heen ook dié van Noorweë was. Ander, wat Denemarke as ’n onderdrukker beskou het, was ten gunste van die blou kleur wat verband hou met die nuwe Sweedse dinastie wat gesien is as meer ontvanklik vir die Noorse ambisies van outonomie.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/023-18210220OEP82T_01-05.pdf |title=Storthingsmand, Landsmand, Normand! |publisher=Stortingsarkivet |date=5 September 1820 |accessdate=9 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409104646/http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/023-18210220OEP82T_01-05.pdf |archive-date=9 April 2008 |url-status=dead}}</ref> Gevolglik het die meeste van die ander vlagvoorstelle op die agenda óf rooi óf blou as die oorheersende kleur gehad, na gelang van die politieke voorkeure van die voorstellers.<ref>{{no}} Munksgaard, Jan Henrik: ''Et nytt flagg for Norge 1814–1821'', In: ''Nordisk flaggkontakt'', Vol. 40, 2005, bl. 19–30.</ref> == Vlagdae == [[Lêer:Storting Spring 2016.JPG|duimnael|Die Noorse parlementsgebou [[Storting (Noorse parlement)|Storting]] in [[Oslo]] met die Noorse staatsvlag op]] [[Lêer:Bakken2.jpg|duimnael|Noorse vlae tydens die Nordiese Ski-wêreldkampioenskappe by die [[Holmenkollen-skans]]]] Die Noorse regering gee die amptelike vlagdae, wie gesplete vlae kan gebruik, tye om vlae te lig en te stryk, en wanneer nog vlae by staatsinstellings gewapper kan word:<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dep/ud/dep/forbindelser/norges-flagg-forskrift/id449230/ |title=Norges flagg |publisher=Noorse regering |date=12 Mei 2023 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Datum !! Afrikaanse naam !! Noorse naam !! Opmerkings |- | 1 Januarie || [[Nuwejaarsdag]] || ''Nyttårsdag'' || |- | 21 Januarie || Verjaardag van [[Ingrid Alexandra van Noorweë|kroonprinses Ingrid Alexandra]] || ''H.K.H. kronprinsesse Ingrid Alexandras fødselsdag'' || |- | 6 Februarie || Nasionale dag van die [[Sami]] || ''Samefolkets dag'' || ’n Amptelike vlagdag vir beide die Sami en die hele Noorweë |- | 16 Maart || Nasionale dag van die [[Kven]] || ''Kvenfolkets dag'' || ’n Amptelike vlagdag vir die Kven<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/kvensk/tromso-kommune-vil-heise-kvenflagget-1.14337365 |title=Tromsø kommune vil heise kvenflagget |author=Anne Mari Rahkonen Berg |publisher=[[NRK]] |date=14 Desember 2018 |accessdate=8 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308234441/https://www.nrk.no/kvensk/tromso-kommune-vil-heise-kvenflagget-1.14337365 |archive-date=8 Maart 2021 |url-status=live}}</ref> |- | Eerste Sondag ná die eerste volmaan op of ná 21 Maart || [[Paasfees|Paassondag]] || ''Påskedag'' || |- | 1 Mei || [[Werkersdag]] || ''Offentlig høytidsdag'' || |- | 8 Mei || Bevrydingsdag 1945 || ''Frigjøringsdagen 1945'' || |- | 17 Mei || [[Grondwet]]dag 1814 || ''Grunnlovsdagen'' || [[Nasionale Dag van Noorweë|Nasionale Dag]] |- | Sewende Sondag ná Paassondag || [[Pinkster]] || ''Pinsedag'' || 50 dae ná Paasfees |- | 7 Junie || Unie-ontbindingsdag 1905 || ''Unionsoppløsningen 1905'' || Einde van die Sweeds-Noorse Unie in 1905 |- | 4 Julie || Verjaardag van [[Sonja Haraldsen van Noorweë|koningin Sonja]] || ''H.M. dronning Sonjas fødselsdag'' || |- | 20 Julie || Verjaardag van [[Haakon VIII van Noorweë|koning Haakon VIII]] || ''H.M. kong Haakon VIIIs fødselsdag'' || |- | 29 Julie || [[Olsok]] || ''Olsokdagen'' || Olaf se mis. In herdenking aan [[Olaf II van Noorweë|koning Olaf Haraldsson (die heilige)]], gesneuwel in die [[slag van Stiklestad]] op 29 Julie 1030 |- | 19 Augustus || Verjaardag van [[Mette-Marit van Noorweë|koningin Mette-Marit]] || ''H.M. dronning Mette-Marit Mette-Marits fødselsdag'' || |- | Tweede Maandag van September tydens verkiesingsjare || Algemene verkiesings || ''Dagen for stortingsvalg'' || Verkiesings word al om die vier jaar gehou |- | 25 Desember || Eerste [[Kersfees|Kersdag]]<ref>{{no}} {{cite web |url=https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/1927-10-21-9733/%C2%A74 |title=Forskrift angående bruk av statsflagget og handelsflagget |publisher=Lovdata |accessdate=26 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626110410/https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/1927-10-21-9733/%C2%A74 |archive-date=26 Junie 2022 |url-status=live}}</ref> || ''Juledag'' || |} == Wimpels == [[Lêer:Norsk vimpel.jpg|duimnael|’n Noorse wimpel]] Wimpels is ’n redelik algemene Nordiese en Skandinawiese tradisie. ’n Wimpel kan gehys word op enige dag wat nie ’n amptelike vlagdag is nie en dit is meestal ’n manier om aan te dui dat die “baas van die huis” tuis is of bloot ter versiering. Gevolglik is wimpels gewoonlik meer algemeen sigbaar as die onderskeidelike nasionale vlag van die land. Hierdie wimpels het ’n lang, smal, driehoekige vorm, gewoonlik ’n derde tot die helfte van die lengte van die vlagpaal. In sommige lande word wimpels ook gebruik om die windrigting te bepaal. Anders as die nasionale vlag, wat gewoonlik ’n bepaalde tydsraamwerk het waartydens dit amptelik gedurende die dag gehys kan word, word wimpels as meer informeel beskou en kan hulle heeldag en nag gehys word totdat hulle verslyt is. Die Noorse wimpel toon nie die Nordiese kruis nie en toon pleks daarvan ’n enkele baan in blou met wit fraiings op ’n rooi driehoekige doek. Hoewel hulle soms anders kan lyk, byvoorbeeld met die nasionale vlag se Nordiese kruisontwerp, is hierdie alternatiewe ontwerpe baie ongewoon in vergelyking met die enkelstreepontwerp. Spesifieke munisipale wimpels word soms ook deur sekere nasionale onderafdelings gebruik as versierings. Wanneer in Noorweë wimpels van ander Nordiese lande saam met die Noorse wimpel gehys word, word die enkelstreepontwerp na die ander Nordiese wimpels oorgedra. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Norwegian-Vimpel-Pennant-Flag.png| Noorse wimpel Lêer:Kongevimpel.svg| Koninklike wimpel Lêer:Royal Norwegian Navy pennant.svg| Wimpel van die Noorse Vloot Lêer:Oslo-Pennant.png| Wimpel van [[Oslo]] Lêer:Kven-Pennant.png| Wimpel van die [[Kven]] Lêer:Sami-Peoples-Vimpel-Pennant-Flag.png| Wimpel van die [[Sami]] Lêer:ForestFinn-Pennant.png| Wimpel van die [[Woudfinne]] </gallery></center> == Ander vlae == === Koninklike standaarde === Koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] het in 1905 die koninklike standaard ingevoer wat sedertdien nie gewysig is nie. Dit toon die Noorse leeu in ’n ander vorm as wat dit op die [[wapen van Noorweë]] vertoon woord. Die kroonprins se standaard het ’n swaelstert. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Kongeflagg.svg| <small>5:7</small> Koninklike standaard, sedert 1905 Lêer:Kronprinsflagg.svg| <small>5:7</small> Standaard van die kroonprins </gallery> === Militêre standaarde === Die [[oorlogsvlag]] op land en op see is die staatsvlag van Noorweë. Die vlootgeus is ’n vierkantige weergawe van die nasionale vlag. Die staats- en oorlogsvlag word ook deur handelsskepe en veerbote gebruik wanneer hul kaptein ’n reserwebeampte is. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Norway, state.svg| <small>16:27</small> {{FIAV|011011}} Staats- en oorlogsvlag Lêer:Naval Jack of Norway.svg| <small>1:1</small> Noorse vlootgeus </gallery> Die leeu op die vlae van die Minister van Verdediging en die opperbevelhebber is soortgelyk aan dié op die wapen van Noorweë. Toe dit in 1937 op die wapen auf dem Wappen gestileer is, het dieselfde met die leeus op die vlae gebeur. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Norwegian Minister of Defence.svg| Vlag van die Minister van Verdediging, sedert 1937 Lêer:Flag of the Norwegian Chief of Defence.svg| Vlag van die Weermag se opperbevelhebber, sedert 1937 </gallery> Die vlagbeamptes se beveltekens is sedert 1905 nie verander nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/no-milit.html#1905 |title='Pure' National Rank Flags – 1905- |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Norwegian General rank flag.svg| Generaal Lêer:Norwegian Lieutenant General rank flag.svg| Luitenantgeneraal Lêer:Norwegian Major General rank flag.svg| Generaalmajoor Lêer:Norwegian Brigadier rank flag.svg| Brigadiergeneraal Lêer:Rank Flag of an Admiral of the Royal Norwegian Navy.svg| Admiraal Lêer:Rank Flag of a Vice Admiral of the Royal Norwegian Navy.svg| Adjunkadmiraal Lêer:Rank Flag of a Rear Admiral of the Royal Norwegian Navy.svg| Konteradmiraal Lêer:Rank Flag of a Commodor of the Royal Norwegian Navy.svg| Vlagbevelvoerder Lêer:Rank Flag of a Norwegian Captain.svg| [[Kommandeur]] </gallery> === Posvlag === Die posvlag word deur die posskepe gebruik. <gallery class="center centered"> Lêer:Postal Flag of Norway.svg| Posvlag Lêer:MS Finmarken Post Flagge.jpg| Posvlag op ’n skip Lêer:Flag of the Norwegian Society for Sea Rescue.svg| Noorse Seereddingsvereniging ''(Norsk Selskab til Skipbrudnes Redning)'' </gallery> == Subnasionale vlae == === Provinsiale vlae === Noorweë bestaan uit 15 [[fylke]]r wat elkeen oor sy eie vlag beskik. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Agder.svg| {{FIAV|normal}} [[Agder]] Lêer:Flag of Akershus.svg| {{FIAV|normal}} [[Akershus]] Lêer:Flag of Buskerud.svg| {{FIAV|normal}} [[Buskerud]] Lêer:Flag of Finnmark.svg| {{FIAV|normal}} [[Finnmark]] Lêer:Flag of Hordaland.svg| {{FIAV|normal}} [[Hordaland]] Lêer:Flag of Møre og Romsdal.svg| {{FIAV|normal}} [[Møre og Romsdal]] Lêer:Flag of Nordland.svg| {{FIAV|normal}} [[Nordland]] Lêer:Flag of Oslo.svg| {{FIAV|normal}} [[Oslo]] Lêer:Flag of Østfold.svg| {{FIAV|normal}} [[Østfold]] Lêer:Flag of Rogaland.svg| {{FIAV|normal}} [[Rogaland]] Lêer:Flag of Telemark.svg| {{FIAV|normal}} [[Telemark]] Lêer:Flag of Troms.svg| {{FIAV|normal}} [[Troms]] Lêer:Flag of Nord-Trøndelag.svg| {{FIAV|normal}} [[Trøndelag]] Lêer:Flag of Vestfold.svg| {{FIAV|normal}} [[Vestfold]] </gallery> === Etniese vlae === Noorweë se grootste etniese minderhede beskik oor hul eie vlae. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Kven people.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die [[Kven]]<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/sapmi/endelig-et-felles-flagg-for-kvenene-1.13521954 |title=Endelig et felles flagg for kvenene |publisher=[[NRK]] |date=18 Mei 2017 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Lêer:Sami flag.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die [[Sami]]<ref>{{no}} {{cite web |url=https://snl.no/samisk_flagg |title=samisk flagg |publisher=Store norske leksikon |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Lêer:Forest Finns flag.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die Woudfinne<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/tromsogfinnmark/skogfinner-har-na-fatt-eget-flagg-1.16236883 |title=Skogfinner har nå fått eget flagg |publisher=[[NRK]] |date=29 Desember 2022 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> </gallery> === Munisipale vlae === Sommige van die Noorse munisipaliteite beskik oor hul eie vlae. Oor die algemeen is dit wapenbaniere, d.w.s. vlae wat die munisipale wapen as ’n reghoek toon. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Bergen, Norway.svg| {{FIAV|normal}} [[Bergen]] Lêer:Flag of Drammen.png| {{FIAV|normal}} [[Drammen]] Lêer:Former flag of Kristiansand.png| {{FIAV|normal}} [[Kristiansand]] Lêer:Flag of Stavanger.gif| {{FIAV|normal}} [[Stavanger]] Lêer:Flag of Trondheim.svg| {{FIAV|normal}} [[Trondheim]] </gallery> == Verwante vlae == <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Denmark.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Denemarke]] Lêer:Flag of Finland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Finland]] Lêer:Flag of Sweden.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Swede]] Lêer:Flag of Iceland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Ysland]] Lêer:Flag of Åland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Åland]] Lêer:Flag of the Faroe Islands.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Faroëreilande]] </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{no}} Željko Heimer, Jan Oskar Engene: ''Unionstidens norske flag – Norwegians flags of the union period.'' In: ''Nordisk Flaggkontakt.'' Nr. 40, 2005, bl. 33–49 * {{no}} [http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/flaggindex.htm ''Die amptelike webwerf van die Noorse parlement (Stortinget) – Flaggloven 100 år 1898–1998''] {{Vertaling/Verwysing|no|Norges flagg|vertaaldatum=8 en 9 Junie 2008}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Norway|Vlae van Noorweë}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/no.html Noorweë] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Norway|title=Flag of Norway|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Julie 2025}} {{Europavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Norway}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Noorweë]] [[Kategorie:Noorweë]] jph9l6n0grfgq2nzbrybkenexif2yid 2963408 2963327 2026-08-28T21:45:45Z SpesBona 2720 Hersien 2963408 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Noorweë | Artikel = | Beeld = Flag of Norway.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = {{nn}} ''Det norske flagget''<br />{{no}} ''Norges flagg'' | Ander_byname = | Gebruik = 100100 | Simbool = | Verhouding = 8:11 | Goedgekeur_op = 13 Julie 1821<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/no.html |title=Norway |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> | Ontwerp = ’n Donkerblou [[Skandinawiese kruis]] met wit fraiings op ’n donkerrooi veld. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif. | Ontwerper = Fredrik Meltzer | Beeld2 = Flag of Norway, state.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 011011 | Simbool2 = | Verhouding2 = 16:27 | Goedgekeur_op2= | Ontwerp2 = | Ontwerper2 = | Beeld3 = Kongeflagget.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = ''Kongeflagget'' | Ander_byname3 = | Gebruik3 = | Simbool3 = | Verhouding3 = 8:11 | Goedgekeur_op3= 15 November 1905 | Ontwerp3 = Die wapen van Noorweë in vaandelvorm wat ’n byl hou op ’n rooi veld. | Ontwerper3 = Verskeie (Anders Thiset, Eilif Peterssen, kabinet van Noorweë) }} Die '''nasionale vlag van [[Noorweë]]''' ([[Bokmål]]: ''Norges flagg''; [[Nynorsk]]: ''Det norske flagget'') is op 13 Julie 1821 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n donkerblou [[Skandinawiese kruis]] met wit fraiings op ’n donkerrooi veld. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif volgens die patroon van die ander Skandinawiese vlae. Die Skandinawiese kruis verteenwoordig [[Christendom|Christenskap]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Jeroen Temperman |title=State Religion Relationships and Human Rights Law |year=2010 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-9004181489 |url=https://books.google.de/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88&redir_esc=y#v=snippet&q=flag%20of%20sweden%20christian&f=false |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{fi}} {{cite book |author=Yrjö Varpio |title=Väinö Linna: toisen tasavallan kirjailija |year=1980 |publisher=Söderström |isbn=9789510100813 |page=235 |url=https://books.google.de/books?id=3CshAAAAMAAJ&redir_esc=y |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Carol A. Foley |title=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon |publisher=William Gaunt & Sons |year=1996 |isbn=978-1-86287-188-5 |url=https://books.google.de/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10&redir_esc=y |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |url=https://books.google.de/books?id=9_GfdBAASUQC&pg=PA27&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |author=Andrew Evans |title=Iceland |year=2008 |publisher=Bradt |isbn=978-1-84162-215-6 |quote=Die legende lui dat ’n rooi kleed met die wit kruis bloot uit die lug geval het gedurende die slag van Valdemar in die middel van die 13de eeu, waarna die Dene seëvierend was. As teken van die goddelike reg het Denemarke sy kruis in die ander Skandinawiese lande waar hy regeer het, vertoon en soos elke volk onafhanklikheid verkry het, het hulle die Christelike simbool geïnkorporeer. |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{fi}} {{cite web |url=http://www.rauhantervehdys.fi/cgi-bin/linnea.pl?document=00011185 |title=Suomen lippu muistuttaa kristillisistä arvoista |publisher=Rauhantervehdys 41/2013 |accessdate=9 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309140040/http://www.rauhantervehdys.fi/cgi-bin/linnea.pl?document=00011185 |archive-date=9 Maart 2017 |url-status=dead}}</ref> Die handelsvlag het ’n vlagverhouding van 16:22 en die staatsvlag ’n vlagverhouding van 16:27. Die rooi kleur is PMS 200 en die blou kleur PMS 281 volgens die Pantone-kleurstelsel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |title=The Norwegian flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=15 Mei 2023}}</ref> onderskeidelik <code>#BA0C2F</code> (rooi)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pantone.com/connect/200-C |title=PANTONE® 200 C |publisher=Pantone Connect |accessdate=15 Mei 2023}}</ref> en <code>#00205B</code> (blou)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pantone.com/connect/281-C |title=PANTONE® 281 C |publisher=Pantone Connect |accessdate=15 Mei 2023}}</ref> en <code>#FFFFFF</code> (wit) in die RGB-stelsel. Die vlag is in 1821 ontwerp deur Fredrik Meltzer. Sy ontwerp van ’n Skandinawiese kruis in die drie kleure blou, rooi en wit ’n was gebaseer op die vlae van [[Vlag van Denemarke|Denemarke]] en [[Vlag van Swede|Swede]] wat in die verlede gesag uitgeoefen het oor Noorweë. Volgens die ontwerper is die kleure ook direk beïnvloed deur die vlae van [[Vlag van Frankryk|Frankryk]], [[Vlag van Nederland|Nederland]], die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Verenigde Koninkryk]] en die [[Vlag van die Verenigde State|Verenigde State]], wat volgens hom almal vryheid aandui. Nadat Noorweë in 1905 onafhanklik geword het, het dit ook die nasionale vlag van die land gebly. == Ontwerp == {{Multibeeld | wydte = 500 | beeld1 = Flag of Norway (construction sheet).svg | alt1 = Nasionale en handelsvlag (konstruksietekening) | onderskrif1 = Nasionale en handelsvlag | beeld2 = Flag of Norway - state and war (construction sheet).svg | alt2 = Staats- en oorlogsvlag (konstruksietekening) | onderskrif2 = Staats- en oorlogsvlag | align = center }} Die vlagverhouding van die nasionale vlag is 16:22 en die kleurelemente het lengtes van 6:1:2:1:6 en 6:1:2:1:12. Die vlagverhouding van die staatsvlag is 16:27, of 6:1:2:1:6 vertikaal en 6:1:2:1:6:11 horisontaal. Die Noorse vlagwet deur die Departement van Buitelandse Sake bepaal die kleure as donkerrooi en donkerblou (“høirødt” og “mørkeblåt”) en wit, sonder verwysing na ’n spesifieke kleurstelsel.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://lovdata.no/dokument/NL/lov/1898-12-10-1 |title=Lov om Norges Flag [flaggloven] |publisher=Lovdata |accessdate=22 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322071217/https://lovdata.no/dokument/NL/lov/1898-12-10-1 |archive-date=22 Maart 2017 |url-status=live}}</ref> Vlagvervaardigers gebruik gewoonlik die rooikleur 200 en die bloukleur 281 van die Pantone-kleurstelsel<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.aftenposten.no/verden/i/wEb4pG/norske-flaggprodusenter-ud-anbefaler-feil-farger-i-det-norske-flagget |title=UD og norske flaggprodusenter krangler om dette er det riktige norske flagget |publisher=Aftenposten |accessdate=28 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628232055/https://www.aftenposten.no/verden/i/wEb4pG/norske-flaggprodusenter-ud-anbefaler-feil-farger-i-det-norske-flagget |archive-date=28 Junie 2022 |url-status=live}}</ref> (let op dat geen agtervoegsels in hierdie PMS-waardes gespesifiseer word nie, aangesien die bedekte C-weergawe normaalweg aanvaar word). Hierdie kleure van die Noorse vlag is ook gedefinieer op bladsy 79 van die publikasie ''Flags and anthems manual, London 2012'' en is gebruik op die [[Olimpiese Somerspele 2012]] in [[Londen]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://library.olympic.org/Default/doc/SYRACUSE/34593/flags-and-anthems-manual-london-2012-spp-final-version-london-organising-committee-of-the-olympic-ga |title=Flags and anthems manual London 2012 : SPP final version / London Organising Committee of the Olympic Games and Paralympic Games |publisher=Londense Reëlingskomitee van die Olimpiese en Paralimiese Somerspele 2012 |date=12 Desember 2017 |accessdate=13 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213010255/https://library.olympic.org/Default/doc/SYRACUSE/34593/flags-and-anthems-manual-london-2012-spp-final-version-london-organising-committee-of-the-olympic-ga |archive-date=13 Desember 2017 |url-status=live}}</ref> Die Oslose Oorlogsvereniging bepaal die kleure ook as Pantone 200 en 281.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://osloof.org/flagget/flagget.htm |title=Flagget vårt |publisher=Oslo Orlogsvereniging |date=30 April 2012 |accessdate=26 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926163953/https://osloof.org/flagget/flagget.htm |archive-date=26 September 2019 |url-status=dead}}</ref> Die vlagvervaardiger Langkilde & Søn verwys selfs na Pantone 200 as “Noorse rooi” en Pantone 281 as “Noorse blou”.<ref>{{no}} {{cite web|url=https://www.langkilde-flagg.no/norske-flaggregler/ |title=Norske flaggregler |publisher=Langkilde & Søn |accessdate=26 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926163949/https://www.langkilde-flagg.no/norske-flaggregler/ |archive-date=26 September 2019 |url-status=live}}</ref> Die [[Nordiese Raad]] gebruik ook die Pantone 200 en 281.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |title=The Norwegian flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=9 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009231257/https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |archive-date=9 Oktober 2021 |url-status=live}}</ref> Ander bronne het verskillende kleure vir die rooi en die blou gespesifiseer met betrekking tot die Pantone-kleurstelsel (PMS). In ’n dokument op die Noorse regering se webblaaie word die rooikleur bepaal as “Pantone 032 U” en die bloukleur as “Pantone 281 U”.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/stoltenberg-ii/ud/Lover-og-regler/Reglement/2006/instruks_for_utenrikstjenesten/13/id260737/ |title=Kapittel 13. Kontor og boliger |publisher=Noorse regering |accessdate=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415191148/https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/stoltenberg-ii/ud/Lover-og-regler/Reglement/2006/instruks_for_utenrikstjenesten/13/id260737/ |archive-date=15 April 2018 |url-status=dead}}</ref> Noorse vlagvervaardigers beskou egter hierdie rooi kleur as verkeerd en het gekla dat die Noorse staat propageer wat hulle as verkeerde inligting beskou. Daar is byvoorbeeld geargumenteer dat pantone-agtervoegsels (soos C en U) slegs relevant is vir papierdruk en dus nie gebruik moet word om vlagkleure te spesifiseer nie.<ref name="flaggfabrikk-1" /> Noorse owerhede het sedertdien verduidelik dat die kleure slegs ’n interne aanbeveling was spesifiek vir [[sifdrukkuns]] en nie ’n wetlike definisie nie en het die aanbeveling intussen teruggetrek.<ref name="flaggfabrikk-1">{{no}} {{cite web |url=https://www.flaggfabrikk.no/flagg-og-vimpler/fargene-i-det-norske-flagget/ |title=Fargene i det Norske flagget |publisher=Flaggfabrikken |accessdate=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128021930/https://www.flaggfabrikk.no/flagg-og-vimpler/fargene-i-det-norske-flagget/ |archive-date=28 November 2020 |url-status=dead}}</ref> Die [[Nordiese Vlagvereniging]] definieer tans die rooi kleur as PMS 186 en die blou kleur as PMS 287.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nordicflagsociety.org/wp-content/uploads/2016/09/Norway.pdf |title=Norway |publisher=Nordiese Vlagvereniging |date=September 2016 |accessdate=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112010721/https://nordicflagsociety.org/wp-content/uploads/2016/09/Norway.pdf |archive-date=12 November 2020 |url-status=live}}</ref> Die Nordiese Raad het voorheen in sy bron ’n soortgelyke kleurbeskrywing gegee, maar hulle het die rooi kleur intussen as “Pantone 186 C” (let op die C-[[agtervoegsel]]) bepaal, terwyl blou ooreenstem met die bron (“Pantone 287”).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |title=The Norwegian flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=7 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207214957/https://www.norden.org/en/information/norwegian-flag |archive-date=7 Desember 2019 |url-status=live}}</ref> In 2010 het dieselfde webwerf die blou kleur egter as “Pantone 301” gedefinieer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.norden.org/en/the-nordic-region/the-nordic-flags/norways-flag/ |title=The Norwegian flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107155405/http://www.norden.org/en/the-nordic-region/the-nordic-flags/norways-flag/ |archive-date=7 November 2010 | url-status=dead}}</ref> Op 25 April 2018 het die Noorse Minister van Buitelandse Sake aanbeveel dat Noorse vlagvervaardigers inisiatief neem vir ’n tegniese standaard om te bepaal watter kleure vir die vlag van Noorweë gebruik word,<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/regjeringen-solberg/aktuelt-regjeringen-solberg/ud/dialog_stortinget/stortinget_svar/2018/svar_flagg/id2599490/ |title=Svar på spørsmål om fargen på det norske flagget |publisher=Noorse regering |date=25 April 2018 |accessdate=28 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628231450/https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/regjeringen-solberg/aktuelt-regjeringen-solberg/ud/dialog_stortinget/stortinget_svar/2018/svar_flagg/id2599490/ |archive-date=28 Junie 2022 |url-status=live}}</ref> soortgelyk aan die bepalings in Denemarke.<ref>{{da}} Dansk Standard DS 359:2005</ref> Daar word beklemtoon dat die kleur van die finale produk belangrik is en dat dit daartoe kan lei dat die gids verskillende kleurkodes vir materiaal-, papier- en webgebruik beskryf. As gevolg van die baie uiteenlopende metodes waarop kleure op fisiese vlae weergegee word, teenoor dié op digitale skerms (webkleure) is daar natuurlik geen presiese RGB-ekwivalent vir Pantone-kleure nie. ’n Goeie benadering kan egter bereik word deur die amptelike vertaling na webkleure in die Pantone-formulegids te volg. Die faktiese standaard wat deur Noorse vlagvervaardigers gebruik word is PMS 200 en 281, wat die ooreenstemmende webkleure is volgens die amptelike Pantone-bypassende stelsel <nowiki>#BA0C2F</nowiki> vir PMS 200 (donkerrooi)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pantone.com/color-finder/200-C |title=PANTONE® 200 C – Find a Pantone Color &#124; Quick Online Color Tool |publisher=Pantone |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716005916/https://www.pantone.com/color-finder/200-C |archive-date=16 Julie 2021 |url-status=live}}</ref> en <nowiki>#00205B</nowiki> vir PMS 281 (donkerblou).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pantone.com/color-finder/281-C |title=PANTONE® 281 C – Find a Pantone Color &#124; Quick Online Color Tool |publisher=Pantone |accessdate=16 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716084210/https://www.pantone.com/color-finder/281-C |archive-date=16 Julie 2021 |url-status=live}}</ref> === Kleure === Die kleurskema word hieronder gelys: {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of Norway.svg|40px]]<br />Kleurskema ! style="background:#00205B; width:100px; color:white;"| Blou ! style="background:#BA0C2F; width:100px; color:white;"| Rooi ! style="background:#FFFFFF; width:100px; color:black;"| Wit |- | Pantone || 281 C || 200 C || Wit |- | RAL || 5026 || 3020 || 9016 |- | CMYK || 100-65-0-64 || 0-94-75-27 || 0-0-0-0 |- | [[Heksadesimale stelsel|HEX]] || #00205B || #BA0C2F || #FFFFFF |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]] || 0-32-91 || 186-12-47 || 255-255-255 |} Die vlag van Noorweë het dieselfde kleure as die vlae van [[Vlag van Ysland|Ysland]] en die [[Vlag van die Faroëreilande|Faroëreilande]], waarmee Noorweë sterk voorvaderlike bande het, maar elkeen in ’n omgekeerde volgorde. == Geskiedenis == [[Lêer:Nordisk konge til hest i Ernst von Kirchbergs Mecklenburgske Rimkrønike.png|duimnael|’n Noorse koning hou die historiese embleme en wapens van Denemarke, Noorweë en Swede]] [[Lêer:Det første norske flagget i 1814.PNG|duimnael|Die eerste oorlogsvlag van die onafhanklike Noorweë, ingevoer op 27 Februarie 1814 en vervang op 7 Maart 1815 deur ’n gemeensame oorlogsvlag vir Swede en Noorweë]] In die [[Klassieke Oudheid|antieke tydperk]] en die [[Middeleeue]] was daar nog nie so iets soos nasionale vlae nie. Daarenteen het heersers en ander leiers wél oor hul eie vlae beskik; die krygsvolk het hulle gewoonlik om die koninklike vlag geskaar. Dit is moeilik om te bepaal watter vlag eerste in Noorweë gebruik is. Volgens historiese oorlewerings het [[Olaf II van Noorweë|Sint Olaf (Olaf II Haraldsson)]] in die slag teen Nesje ’n wit kenteken met ’n [[slang]] daarop gebruik. === Middeleeuse vlae en wapens === Voor hierdie tydperk was kentekens met ’n [[raaf]] en ’n [[draak]] gebruiklik. [[Magnus I van Noorweë|Magnus die Goeie]] het oor dieselfde kenteken as Sint Olaf s’n beskik, terwyl [[Harald III van Noorweë|Harald Hardråde]] ’n raaf gebruik het. Dié vlag is deur verskeie [[Wikings|Wikinghoofmanne]] en ander Skandinawiese heersers in die 9de, 10de en 11de eeue gebruik. Koning [[Inge I van Noorweë|Inge I]] se simbool was ’n rooi [[leeu]] op ’n goue agtergrond, terwyl [[Sverre van Noorweë|Sverre]] ’n [[arend]] in goud en rooi gebruik het. [[Erik II van Noorweë|Erik Magnusson]] het vanaf 1280 ’n goue leeu met ’n kroon en ’n byl op ’n rooi agtergrond as sy wapen gevoer. Hierdie kenteken het ook as wapen gedien en ten opsigte van sy ontwerp en motief met die huidige Noorse koningsvlag ooreengekom. Dit is waarskynlik deur latere Noorse monarge oorgeneem en het geleidelik ook as skeeps- en vestingsvlag gedien. Die oudste betroubare afbeelding is hertogin Ingebjørg se seël uit die jaar 1318. Teen 1500 het skepe die vlag van hul tuisland begin hys om hul nasionaliteit te wys. ’n Rooi vlag met die goue leeu op en ’n silwer hellebaard is in ’n Nederlandse vlagboek van 1669 en 1670 as die Noorse vlag uitgebeeld.<ref>{{no}} Munksgaard, Jan Henrik (2012): ''Flagget − Et nasjonal symbol blir til''. ''Årbok'' Vest-Agder-museet, Kristiansand, bl. 15</ref> === Ontwikkeling van die 17de eeu af === Die leeuvlag het onder meer in 1698 steeds oor die vesting Akershus gewapper. Die Noorse leeu is in 1641 op die vlae van al die Noorse regimente geplaas. Dit is daarnaas ook op skepe en in ander vestings gebruik, maar uiteindelik gedurende die 17de en 18de eeu geleidelik uitgefaseer. Reeds in die 16de eeu was dit op see internasionaal gebruiklik om die land van herkoms met ’n nasionale vlag aan te dui, tog is die bevel om die [[Vlag van Denemarke|Deense Danebrog]] as enigste wettige handelsvlag op Noorse skepe te hys nie voor die jaar 1748 gegee nie. Vanweë die politieke unie met Denemarke is die Deense vlag vanaf die 17de eeu ook in Noorweë gehys. In 1814 het Noorweë as selfregerende staat die leeu van die rykswapen in die Deense vlag se veld links bo gevoeg en dit tot in die jaar 1821 in die noordelike seegebiede gebruik. In 1815 is ’n gemeenskaplike Sweeds-Noorse staats- en oorlogsvlag vir albei ryksdele ingevoer – die Sweedse vlag met ’n wit kruis op ’n rooi agtergrond in die boonste veld digby die vlagpaal. Op 26 Oktober 1818 het ’n gemeenskaplike handelsvlag gevolg wat dieselfde motief vertoon het, maar reggesny is. Hierdie vlag is ook in verder geleë seegebiede tot by die Spaanse Kaap Finisterre in die suide gebruik – veral as beskerming teen [[Noord-Afrika]]anse [[Barbaryse seerowers]] wat ’n losgeld van [[Swede]] ontvang het.<ref>{{no}} Munksgaard, Jan Henrik (2012): ''Flagget − Et nasjonal symbol blir til''. ''Årbok'' Vest-Agder-museet, Kristiansand, bl. 76–80</ref> Daarnaas kon Noorse skepe in internasionale waters ook onder die Sweedse vlag seil. Sodoende was in die periode tussen 1818 en 1821 drie verskillende handelsvlae tegelykertyd gebruiklik. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Norge-Unionsflagg-1844.svg| {{FIAV|historical}} Noorse unievlag, 1844 tot 1899 Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg| {{FIAV|historical}} ''Sildesalaten'' Lêer:Flaggsirkulære 1899.jpg| {{FIAV|historical}} Sweedse en Noorse vlae nadat die uniemerk in 1899 van die Noorse vlag verwyder is. Bylaag tot ’n omsendbrief deur die koning, ministerie van buitelandse Sake op 18 Oktober 1899. Lêer:Swedish norwegian union flag.svg| {{FIAV|historical}} Sweedse unievlag, 1844 tot 1905 Lêer:Norsk soldatbok Forsvarsdepartementet 1928 Flagg Riksvåpen Rikssegl Kongeflagg General Admiral etc (Norwegian flags and Coat of arms) Public domain 600ppi cropped.jpg| Koninklike standaard, standaard van die kroonprins, nasionale wapen, nasionale seël en militêre rangvlae vir bevelvoerder van generaal en admiraal, uitgegee in 1928. Lêer:Norsk soldatbok Forsvarsdepartementet 1928 Flagg Riksvåpen Orlogsflagg vimpel stander Gjøs Røde Kors Veterinærflagg etc (Norwegian flags banners) Public domain 600ppi cropped.jpg| Oorlogsvlag, handelsvlag, oorlogswimpel, oorlogsgeus en ander vlae, wimpels en vaandels, uitgegee in 1928. </gallery> === Die huidige vlag === [[Lêer:Skandinavism.jpg|duimnael|Omstreeks 1850 was Skandinawië ’n politieke visioen. Die Noorse en Sweedse vlae op hierdie beeld toon albei die uniekenmerk]] [[Lêer:Carl Sundt-Hansen En begravelse ombord.jpg|duimnael|[[Carl Sundt-Hansen]] se 1890-skildery ''Begrafnis op see'' toon ’n Noorse vlag met ''Sildesalaten'']] [[Lêer:Christian Krohg - 17. mai.jpg|duimnael|[[Christian Krohg]] se skildery van 17 Mei 1893 toon ’n Noorse vlag sonder ''Sildesalaten'']] Die huidige vlag van Noorweë is in 1821 deur Fredrik Meltzer, ’n afgevaardigde in die parlement (''[[Storting (Noorse parlement)|Storting]]''), ontwerp. As ’n verwysing na die vorige unie met Denemarke en die nuwe gemeenskaplike staat van Noorweë en Swede het Meltzer elemente uit die vlae van albei buurlande in sy ontwerp verenig – Denemarke se rooi en wit met Swede se blou kleur met ’n kruis in die middel volgens die patroon van ander Skandinawiese vlae. Die kombinasie van rooi, wit en blou het daarnaas ook by die tradisies van ’n aantal demokratiese lande aangesluit – die rewolusionêre [[Frankryk]], die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Nederland]]. Die ''Storting'' het Meltzer se voorstel vir ’n nuwe vlag goedgekeur, tog het koning [[Karl XIV Johan van Swede|Karl XIV Johan]] geweier om hierdie wettige besluit te bekragtig. Die monarg het die vlag op 13 Julie 1821 nogtans in ’n koninklike resolusie aanvaar. Volgens ’n bykomende koninklike resolusie van 17 Julie is die gebruik van die nuwe driekleurvlag tot die noordelike waters beperk. Die skepe van albei lande was nou verplig om in suidelike waters die gemeenskaplike handelsvlag van 1818 – die Sweedse vlag met ’n insetsel van Noorse kleure – te gebruik. Nadat die Noord-Afrikaanse Barbareske-state in 1830 deur Frankryk verower is, het Swede die betaling van losgelde aan die plaaslike seerowers gestaak. Noorweë het nou daarop begin aandring dat sy goedgekeurde nasionale vlag ook in suidelike waters gebruik sou kon word. Hierdie toestemming is in 1838 verleen. Aangesien die Noorse [[grondwet]] van 4 November 1814 die oorlogsvlag tot vlag van die unie verklaar het, is hierdie vlag van 1815 af deur albei lande gebruik. Gedurende Karl XIV Johan se regeringstydperk het die Noorse misnoeë oor die vlagstelsel, wat niks meer as Swede se oorheersende rol in die unie weerspieël het, steeds toegeneem. Volgens ’n voorstel van ’n gemeenskaplike Noors-Sweedse komitee het koning [[Oscar I van Swede|Oscar I]] in 1844 ’n nuwe vlag ingevoer wat aan Noorse eise vir ’n gelyke status binne die unie voldoen het. Elkeen van die twee lande het nou sy eie handels- en oorlogsvlag gekry, met ’n gemeenskaplike kenteken aan die linkerkant bo. Hierdie kenmerk het as ’n simbool van die politieke unie die kleure van albei lande in gelyke dele vertoon. Hierdie kenteken het in die volksmond van albei lande as die ''Sildesalaten'' of “Haringslaai” bekend gestaan aangesien sy ontwerp aan ’n kleurryke [[ontbyt]]gereg van Swede en Noorweë herinner het. Die bynaam het aanvanklik in Swede opgekom waar mense beswaar gemaak het teen die verlies van die oorspronklike Sweedse vlag, terwyl die nuwe kenteken in Noorweë as ’n vervulling van eise vir ’n nasionale simbool verwelkom is. Vlootskepe van albei lande het die kenteken ook as geus op hulle boeg gebruik. Daarnaas is dit as ’n gemeenskaplike vlag van albei ryke deur die unie se diplomatieke missies in die buiteland gehys. Hier het dit egter ’n langgestrekte vorm met ’n verhouding van 4:5 gehad, net soos die kenmerk in die Sweedse vlag, terwyl dit op die Noorse unievlag as ’n vierkant verskyn het. Die Noorse unievlag het dieselfde donkerblou kleurskakering in sowel die kruis van die hoofvlag asook in die Sweedse gedeelte van die uniekenmerk getoon – daar was dus nooit meer as een blou kleurskakering in die unievlag nie. Dieselfde was van toepassing vir die Sweedse unievlag. Die Sweedse vlag se blouskakering was in die 19de eeu donkerder as vandag, alhoewel dit soms afwykings getoon het. Die Swede het altyd dieselfde kleurskakering in die Noorse gedeelte van die uniekenmerk gebruik, selfs al was dit helder as die amptelike Noorse weergawe. As gevolg van die groeiende weerstand teen die politieke unie het die uniekenmerk ongewild geraak en die eis vir “’n suiwer vlag” is veral deur die sosiaal-liberale ''Venstre''-party as ’n politieke vaandel rondgeswaai. Die Storting het die gebruik van ’n suiwer Noorse vlag in 1892, 1895 en 1898 goedgekeur. ’n Sodanige wetsbesluit is sonder koninklike bekragtiging op 10 Desember 1898 geneem en op 15 Desember 1899 met betrekking tot Noorweë se handels- en nasionale vlag deurgevoer. Soos in die grondwet vasgelê, is die uniekenmerk op die oorlogsvlag tot by die opsegging van die politieke unie met Swede in 1905 behou. Net ná die ontbinding van die unie is die suiwer oorlogsvlag sonder uniekenmerk op 9 Junie 1905 gehys. In Swede is die uniekenmerk op die nasionale vlag tot by die einde van die jaar 1905 behou. <gallery class="center" widths="150" caption="Van die voorstelle vir ’n Noorse vlag"> Lêer:Norway flag 1821 proposal 1.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 1<ref name="Vlagvoorstelle">{{no}} {{cite web |url=https://www.stortinget.no/nn/om-stortinget/Historikk/det-norske-flagg/Kronologi/1821/ |title=Historikk det Norske flagg Kronologi 1821 |publisher=Stortinget |date=22 April 2021 |accessdate=18 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518170852/https://www.stortinget.no/nn/om-stortinget/Historikk/det-norske-flagg/Kronologi/1821/ |archive-date=18 Mei 2022 |url-status=live}}</ref> Lêer:Norway flag 1821 proposal 2.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 2<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Flag of Norway.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 3 (gekies)<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 6.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 6<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 7.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 7<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 8.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 8<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 10.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 10<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 11-A.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 11 (A)<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 11-B.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 11 (B)<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 11-C.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 11 (C)<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 12.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 12<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 13.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 13<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 14.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 14<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 15.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 15<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 16.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 16<ref name="Vlagvoorstelle" /> Lêer:Norway flag 1821 proposal 18.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel 18<ref name="Vlagvoorstelle" /> </gallery> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Norway 1814.png| {{FIAV|historical}} Vlag van Noorweë, 1814 tot 1821 Lêer:Swedish and Norwegian naval ensign (1815–1844).svg| {{FIAV|historical}} Die Sweeds-Noorse Unie se oorlogsvlag, 1815 tot 1844 Lêer:Swedish and Norwegian merchant flag 1818-1844.svg| {{FIAV|historical}} Die Sweeds-Noorse Unie se handelsvlag, 1818 tot 1844 Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg| {{FIAV|historical}} Die ''Sildesalaten'' (“Haringslaai”) met Sweedse proporsies het in die periode tussen 1844 en 1905 as gemeenskaplike oorlogs- en diplomatieke vlag gedien </gallery> == Vlagwette == [[Lêer:Flaggborg 17mai.jpg|duimnael|Vlagparade ter geleentheid van die [[Nasionale Dag van Noorweë]]]] [[Lêer:Norwegian flag in wind.jpg|duimnael|In Noorweë word die nasionale vlag op amptelike vlagdae of ter geleentheid van ’n verjaardag of ander privaat fees gehys]] [[Lêer:Norsk örlogsflagga.jpg|duimnael|Noorse oorlogsvlag]] Die Noorse vlagwet van 1898<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.lovdata.no/cgi-wift/ldles?doc=/all/nl-18981210-001.html |title=LOV 1898-12-10 nr 01: Lov om Norges Flag |publisher=Lovdata |accessdate=6 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150406124437/https://www.lovdata.no/cgi-wift/ldles?doc=/all/nl-18981210-001.html |archive-date=6 April 2015 |url-status=live}}</ref> bepaal die voorkoms van die handels- en staatsvlae en hulle gebruik deur handels-, doeane- en posskepe. Die vlagregulasies van 1927<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.lovdata.no/for/sf/ud/xd-19271021-9733.html |title=FOR 1927-10-21 nr 9733: Forskrift angående bruk av statsflagget og handelsflagget |publisher=Lovdata |accessdate=19 Augustus 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819154132/http://www.lovdata.no/for/sf/ud/xd-19271021-9733.html |archive-date=19 Augustus 2013 |url-status=live}}</ref> beskryf verder die gebruik van die staatsvlag op staatseiendom en tydens nasionale vakansiedae. Die vlagregulasies beskryf ook die tyd wanneer die vlag gehys en gestryk moet word. Tussen Maart en Oktober behoort die vlag vanaf 08h00 gehys te word, terwyl dit tussen November en Februarie vanaf 09h00 gehys moet word. Teen sononder moet die vlag gestryk word, maar nie later as 21h00 nie, al is sononder later. In die noordelike provinsies [[Nordland]] en [[Troms]] word die vlag tussen 10h00 en 15h00 van November tot Februarie gehys. Hierdie reëls geld nie vir private gebruik van die vlag nie, maar hulle word oor die algemeen deur al die burgers nagekom. Daar bestaan ook geskrewe reëls vir die behoorlike vou van die vlag, om dit nie aan die grond te laat raak nie, en daarby die ongeskrewe reël dat dit nie onder die middellyf op die lyf gedra moet word nie. Sedert 1933 mag slegs die Noorse, die Sami- of die plaaslike amptelike vlae oor munisipaliteitsgeboue gehys word. Sedert 2014 kan die munisipaliteite ’n ander vlag hys indien ’n gebeurtenis in die gebou daarmee verband hou. In 2021, tydens die [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]]-inperkings, het die regering voorgestel om die wetgewing aan te pas sodat munisipaliteite nie ’n geleentheid hoef aan te bied om ’n vlag te hys nie.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/prop.-105-l-20202021/id2838013/ |title=Prop. 105 L (2020–2021) |publisher=Regjeringen.no |author=Kommunal-og moderniseringsdepartementet |date=12 Maart 2021 |accessdate=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510144533/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/prop.-105-l-20202021/id2838013/ |archive-date=10 Mei 2021 |url-status=live}}</ref> == Vlagtradisies == === Musiek wanneer die vlag gehys of gestryk word === [[Lêer:Flaggappell.wav|duimnael|Die Noorse ''flaggappell'' (“Aandag aan die vlag”)]] Wanneer die Noorse vlag by feestelike of seremoniële geleenthede gehys word, word die hysseremonie dikwels deur ’n trompet, fanfare of die volkslied ([[Ja, vi elsker dette landet]]) begelei. Vir burgerlike gebruik by seremoniële geleenthede is daar geen skriftelike reëls hieroor nie. Die [[Noorse Weermag]] gebruik dieselfde trompet vir die hys en stryk van die vlag, genoem ''flaggappell'' (“Aandag aan die vlag”). === Gedragskode vir die hys en stryk van die vlag === Volgens die Noorse wet sowel as algemene gebruik moet vlae van ander soewereine lande met dieselfde respek as die Noorse vlag behandel word. Vir burgerlikes en siviele staatsamptenare is daar geen formele handgebare wat uitgevoer moet word nie. Volgens die algemene gebruik gedra burgerlikes tydens die hys of stryk van die vlag hulself op ’n respekvolle wyse deur na die vlag te staan en kyk. Mans moet sonder hoofbedekking wees (tensy daar godsdienstige, mediese of klimaatsredes is om die kop te bedek). Al die regeringspersoneel in uniform (byvoorbeeld munisipale verkeersbeamptes, polisiemanne, doeanebeamptes, tronkbewaarders, maritieme vlieëniers, gewapende magte) volg die Noorse Weermag se regulasies oor die hys en stryk van die vlag. Volgens die regulasies moet al die aktiwiteite, indien moontlik, gestaak word sodra ’n hys- of strykseremonie gewaar of die trompetgeskal gehoor word en die personeel moet die ekserseermaneuver uitvoer (halt en draai na die vlagpaal). ’n Persoon moet die vlag salueer wanneer hy ’n uniformhoed, -pet of -[[baret]] dra terwyl hy nie in formasie is nie. ’n Persoon in formasie of wat nie ’n voorgeskrewe uniformhoed dra nie, moet op aandag bly staan solank die trompette speel, of sodra die hys of stryk van ’n vlag teëgekom word, totdat die vlag óf tot volle hoogte gehys, op halfstok, óf totdat tweederdes van die vlag in die hande van die vlaggeselskap is. === Opvou van die vlag === Anders as die Anglo-Amerikaanse tradisies om ’n vlag op te vou (die driehoekige vorm van die [[Vlag van die Verenigde State|Amerikaanse vlag]] of die vierkantige vorm van die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse Unievlag]]) is die Noorse tradisie om die vlag in te draai in ’n silindriese vorm en dit vas te bind nadat dit laat sak is. In die eerste stap van hierdie prosedure word die vlag in die lengte gevou sodat sy twee lang sye bymekaarkom. Elke helfte word dan 180 grade gevou waarmee die langer wit en blou bane verberg word. Uiteindelik word die gevoude vlag in sy volle lengte, in sy breedte 1⁄4 van die hyser, in ’n rooi silinder opgerol. As die vlag met ’n lyn toegerus is, word dit om die vlag gedraai en met ’n eenvoudige glipknoop vasgebind. Die gebruik van ’n eenvoudige glipknoop laat een persoon alleen toe om sonder hulp die vlag te hys. === Beroepsvlag === Tydens internasionale missies kan Noorse Gewapende Magte ’n vlag (nasionale of handelsvlag) saamneem wat snags gehys en deur deur ’n kollig verlig word om hul teenwoordigheid aan te dui en moraal te versterk. Hierdie tradisie het sy oorsprong in die [[Tweede Wêreldoorlog]], toe ’n klein vlag gehys is (gewoonlik oor die hoofkwartier) in die talle kampe van Noorse magte in die [[Verenigde Koninkryk]], die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Swede]] en [[Kanada]], om te beklemtoon dat die geveg teen die vyand dag en nag sou voortduur tot die finale oorwinning. === Onteer van die vlag === Volgens militêre regulasies mag ’n Noorse vlag nooit aan die grond raak nie, aangesien dit oneerbiedig teenoor die vlag is en oorgawe kan beteken. == Simboliek == [[Lêer:Unionsoppløsningen flagg.jpg|duimnael|Poskaart met ’n vlag soos gebruik tydens die referendum oor die opsegging van die unie in 1905]] Fredrik Meltzer het sy voorstel net betyds ingedien wat op 4 Mei 1821 in die parlement uitgestal is saam met ’n groot aantal ander voorstelle. Dit is in die daaropvolgende twee weke deur albei kamers goedgekeur. Meltzer self het geen skriftelike verduideliking verskaf vir sy keuse van ontwerp en kleure nie. Sy bedoelings kan egter afgelei word uit ’n vroeëre brief van 30 April met sy kommentaar oor die voorstel van die vlagkomitee. Dié ontwerp was kwartaalliks rooi en wit verdeel. Meltzer het beswaar aangeteken teen die kleure omdat hulle te naby aan dié van die Deense vlag was. Hy het bygevoeg dat dit ewe onvanpas sou wees om die kleure te kies van enige van “daardie lande waarmee ons verband hou of waarmee ons verbind was”. Pleks daarvan het hy ’n driekleur in rooi, wit en blou voorgestel, “drie kleure wat nou vryheid aandui, soos ons dit gesien het in die [[Vlag van Frankryk|Franse vlag]] van vryheid, en steeds sien in [[Vlag van Nederland|dié van die Nederlanders]] en [[Vlag van die Verenigde State|Amerikaners]], en in die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Unie van die Engelse]]”.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/039-18210430Meltzer_01-04.pdf |title=Herr President! |publisher=Stortingsarkivet |accessdate=9 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409104641/http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/039-18210430Meltzer_01-04.pdf |archive-date=9 April 2008 |url-status=dead}}</ref> Sy uiteindelike keuse ’n paar dae later van ’n [[Skandinawiese kruis]] was duidelik gebaseer op die tradisie wat deur die ander Nordiese lande [[Denemarke]] en [[Swede]] gevestig is. Hierdie kruis verteenwoordig [[Christendom|Christenskap]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Jeroen Temperman |title=State Religion Relationships and Human Rights Law |year=2010 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-9004181489 |url=https://books.google.com/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88 |accessdate=27 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427161855/https://books.google.com/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88 |archive-date=27 April 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Carol A. Foley |title=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon |year=1996 |publisher=William Gaunt & Sons |isbn=978-1-86287-188-5 |url=https://books.google.com/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10 |accessdate=27 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427161855/https://books.google.com/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10 |archive-date=27 April 2023 |url-status=live}}</ref> Die rooi en blou kleure het ook eksplisiet na die ooreenstemmende twee lande verwys, die voormalige en destydse unievennote. Almal wat plaaslik, in die pers of in die parlement aan die vlagbesprekings deelgeneem het, het duidelik verstaan wat daardie kleure beteken het. ’n Oorwegend rooi vlag het baie aanhangers gehad onder diegene wat geheg was aan die unie met Denemarke of aan sy vlag, wat oor eeue heen ook dié van Noorweë was. Ander, wat Denemarke as ’n onderdrukker beskou het, was ten gunste van die blou kleur wat verband hou met die nuwe Sweedse dinastie wat gesien is as meer ontvanklik vir die Noorse ambisies van outonomie.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/023-18210220OEP82T_01-05.pdf |title=Storthingsmand, Landsmand, Normand! |publisher=Stortingsarkivet |date=5 September 1820 |accessdate=9 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409104646/http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/023-18210220OEP82T_01-05.pdf |archive-date=9 April 2008 |url-status=dead}}</ref> Gevolglik het die meeste van die ander vlagvoorstelle op die agenda óf rooi óf blou as die oorheersende kleur gehad, na gelang van die politieke voorkeure van die voorstellers.<ref>{{no}} Munksgaard, Jan Henrik: ''Et nytt flagg for Norge 1814–1821'', In: ''Nordisk flaggkontakt'', Vol. 40, 2005, bl. 19–30.</ref> == Vlagdae == [[Lêer:Storting Spring 2016.JPG|duimnael|Die Noorse parlementsgebou [[Storting (Noorse parlement)|Storting]] in [[Oslo]] met die Noorse staatsvlag op]] [[Lêer:Bakken2.jpg|duimnael|Noorse vlae tydens die Nordiese Ski-wêreldkampioenskappe by die [[Holmenkollen-skans]]]] Die Noorse regering gee die amptelike vlagdae, wie gesplete vlae kan gebruik, tye om vlae te lig en te stryk, en wanneer nog vlae by staatsinstellings gewapper kan word:<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dep/ud/dep/forbindelser/norges-flagg-forskrift/id449230/ |title=Norges flagg |publisher=Noorse regering |date=12 Mei 2023 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Datum !! Afrikaanse naam !! Noorse naam !! Opmerkings |- | 1 Januarie || [[Nuwejaarsdag]] || ''Nyttårsdag'' || |- | 21 Januarie || Verjaardag van [[Ingrid Alexandra van Noorweë|kroonprinses Ingrid Alexandra]] || ''H.K.H. kronprinsesse Ingrid Alexandras fødselsdag'' || |- | 6 Februarie || Nasionale dag van die [[Sami]] || ''Samefolkets dag'' || ’n Amptelike vlagdag vir beide die Sami en die hele Noorweë |- | 16 Maart || Nasionale dag van die [[Kven]] || ''Kvenfolkets dag'' || ’n Amptelike vlagdag vir die Kven<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/kvensk/tromso-kommune-vil-heise-kvenflagget-1.14337365 |title=Tromsø kommune vil heise kvenflagget |author=Anne Mari Rahkonen Berg |publisher=[[NRK]] |date=14 Desember 2018 |accessdate=8 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308234441/https://www.nrk.no/kvensk/tromso-kommune-vil-heise-kvenflagget-1.14337365 |archive-date=8 Maart 2021 |url-status=live}}</ref> |- | Eerste Sondag ná die eerste volmaan op of ná 21 Maart || [[Paasfees|Paassondag]] || ''Påskedag'' || |- | 1 Mei || [[Werkersdag]] || ''Offentlig høytidsdag'' || |- | 8 Mei || Bevrydingsdag 1945 || ''Frigjøringsdagen 1945'' || |- | 17 Mei || [[Grondwet]]dag 1814 || ''Grunnlovsdagen'' || [[Nasionale Dag van Noorweë|Nasionale Dag]] |- | Sewende Sondag ná Paassondag || [[Pinkster]] || ''Pinsedag'' || 50 dae ná Paasfees |- | 7 Junie || Unie-ontbindingsdag 1905 || ''Unionsoppløsningen 1905'' || Einde van die Sweeds-Noorse Unie in 1905 |- | 4 Julie || Verjaardag van [[Sonja Haraldsen van Noorweë|koningin Sonja]] || ''H.M. dronning Sonjas fødselsdag'' || |- | 20 Julie || Verjaardag van [[Haakon VIII|koning Haakon VIII]] || ''H.M. kong Haakon VIIIs fødselsdag'' || |- | 29 Julie || [[Olsok]] || ''Olsokdagen'' || Olaf se mis. In herdenking aan [[Olaf II van Noorweë|koning Olaf Haraldsson (die heilige)]], gesneuwel in die [[slag van Stiklestad]] op 29 Julie 1030 |- | 19 Augustus || Verjaardag van [[Mette-Marit van Noorweë|koningin Mette-Marit]] || ''H.M. dronning Mette-Marit Mette-Marits fødselsdag'' || |- | Tweede Maandag van September tydens verkiesingsjare || Algemene verkiesings || ''Dagen for stortingsvalg'' || Verkiesings word al om die vier jaar gehou |- | 25 Desember || Eerste [[Kersfees|Kersdag]]<ref>{{no}} {{cite web |url=https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/1927-10-21-9733/%C2%A74 |title=Forskrift angående bruk av statsflagget og handelsflagget |publisher=Lovdata |accessdate=26 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626110410/https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/1927-10-21-9733/%C2%A74 |archive-date=26 Junie 2022 |url-status=live}}</ref> || ''Juledag'' || |} == Wimpels == [[Lêer:Norsk vimpel.jpg|duimnael|’n Noorse wimpel]] Wimpels is ’n redelik algemene Nordiese en Skandinawiese tradisie. ’n Wimpel kan gehys word op enige dag wat nie ’n amptelike vlagdag is nie en dit is meestal ’n manier om aan te dui dat die “baas van die huis” tuis is of bloot ter versiering. Gevolglik is wimpels gewoonlik meer algemeen sigbaar as die onderskeidelike nasionale vlag van die land. Hierdie wimpels het ’n lang, smal, driehoekige vorm, gewoonlik ’n derde tot die helfte van die lengte van die vlagpaal. In sommige lande word wimpels ook gebruik om die windrigting te bepaal. Anders as die nasionale vlag, wat gewoonlik ’n bepaalde tydsraamwerk het waartydens dit amptelik gedurende die dag gehys kan word, word wimpels as meer informeel beskou en kan hulle heeldag en nag gehys word totdat hulle verslyt is. Die Noorse wimpel toon nie die Nordiese kruis nie en toon pleks daarvan ’n enkele baan in blou met wit fraiings op ’n rooi driehoekige doek. Hoewel hulle soms anders kan lyk, byvoorbeeld met die nasionale vlag se Nordiese kruisontwerp, is hierdie alternatiewe ontwerpe baie ongewoon in vergelyking met die enkelstreepontwerp. Spesifieke munisipale wimpels word soms ook deur sekere nasionale onderafdelings gebruik as versierings. Wanneer in Noorweë wimpels van ander Nordiese lande saam met die Noorse wimpel gehys word, word die enkelstreepontwerp na die ander Nordiese wimpels oorgedra. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Norwegian-Vimpel-Pennant-Flag.png| Noorse wimpel Lêer:Kongevimpel.svg| Koninklike wimpel Lêer:Royal Norwegian Navy pennant.svg| Wimpel van die Noorse Vloot Lêer:Oslo-Pennant.png| Wimpel van [[Oslo]] Lêer:Kven-Pennant.png| Wimpel van die [[Kven]] Lêer:Sami-Peoples-Vimpel-Pennant-Flag.png| Wimpel van die [[Sami]] Lêer:ForestFinn-Pennant.png| Wimpel van die [[Woudfinne]] </gallery></center> == Ander vlae == === Koninklike standaarde === Koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] het in 1905 die koninklike standaard ingevoer wat sedertdien nie gewysig is nie. Dit toon die Noorse leeu in ’n ander vorm as wat dit op die [[wapen van Noorweë]] vertoon woord. Die kroonprins se standaard het ’n swaelstert. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Kongeflagg.svg| <small>5:7</small> Koninklike standaard, sedert 1905 Lêer:Kronprinsflagg.svg| <small>5:7</small> Standaard van die kroonprins </gallery> === Militêre standaarde === Die [[oorlogsvlag]] op land en op see is die staatsvlag van Noorweë. Die vlootgeus is ’n vierkantige weergawe van die nasionale vlag. Die staats- en oorlogsvlag word ook deur handelsskepe en veerbote gebruik wanneer hul kaptein ’n reserwebeampte is. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Norway, state.svg| <small>16:27</small> {{FIAV|011011}} Staats- en oorlogsvlag Lêer:Naval Jack of Norway.svg| <small>1:1</small> Noorse vlootgeus </gallery> Die leeu op die vlae van die Minister van Verdediging en die opperbevelhebber is soortgelyk aan dié op die wapen van Noorweë. Toe dit in 1937 op die wapen auf dem Wappen gestileer is, het dieselfde met die leeus op die vlae gebeur. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Norwegian Minister of Defence.svg| Vlag van die Minister van Verdediging, sedert 1937 Lêer:Flag of the Norwegian Chief of Defence.svg| Vlag van die Weermag se opperbevelhebber, sedert 1937 </gallery> Die vlagbeamptes se beveltekens is sedert 1905 nie verander nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/no-milit.html#1905 |title='Pure' National Rank Flags – 1905- |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Norwegian General rank flag.svg| Generaal Lêer:Norwegian Lieutenant General rank flag.svg| Luitenantgeneraal Lêer:Norwegian Major General rank flag.svg| Generaalmajoor Lêer:Norwegian Brigadier rank flag.svg| Brigadiergeneraal Lêer:Rank Flag of an Admiral of the Royal Norwegian Navy.svg| Admiraal Lêer:Rank Flag of a Vice Admiral of the Royal Norwegian Navy.svg| Adjunkadmiraal Lêer:Rank Flag of a Rear Admiral of the Royal Norwegian Navy.svg| Konteradmiraal Lêer:Rank Flag of a Commodor of the Royal Norwegian Navy.svg| Vlagbevelvoerder Lêer:Rank Flag of a Norwegian Captain.svg| [[Kommandeur]] </gallery> === Posvlag === Die posvlag word deur die posskepe gebruik. <gallery class="center centered"> Lêer:Postal Flag of Norway.svg| Posvlag Lêer:MS Finmarken Post Flagge.jpg| Posvlag op ’n skip Lêer:Flag of the Norwegian Society for Sea Rescue.svg| Noorse Seereddingsvereniging ''(Norsk Selskab til Skipbrudnes Redning)'' </gallery> == Subnasionale vlae == === Provinsiale vlae === Noorweë bestaan uit 15 [[fylke]]r wat elkeen oor sy eie vlag beskik. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Agder.svg| {{FIAV|normal}} [[Agder]] Lêer:Flag of Akershus.svg| {{FIAV|normal}} [[Akershus]] Lêer:Flag of Buskerud.svg| {{FIAV|normal}} [[Buskerud]] Lêer:Flag of Finnmark.svg| {{FIAV|normal}} [[Finnmark]] Lêer:Flag of Hordaland.svg| {{FIAV|normal}} [[Hordaland]] Lêer:Flag of Møre og Romsdal.svg| {{FIAV|normal}} [[Møre og Romsdal]] Lêer:Flag of Nordland.svg| {{FIAV|normal}} [[Nordland]] Lêer:Flag of Oslo.svg| {{FIAV|normal}} [[Oslo]] Lêer:Flag of Østfold.svg| {{FIAV|normal}} [[Østfold]] Lêer:Flag of Rogaland.svg| {{FIAV|normal}} [[Rogaland]] Lêer:Flag of Telemark.svg| {{FIAV|normal}} [[Telemark]] Lêer:Flag of Troms.svg| {{FIAV|normal}} [[Troms]] Lêer:Flag of Nord-Trøndelag.svg| {{FIAV|normal}} [[Trøndelag]] Lêer:Flag of Vestfold.svg| {{FIAV|normal}} [[Vestfold]] </gallery> === Etniese vlae === Noorweë se grootste etniese minderhede beskik oor hul eie vlae. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Kven people.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die [[Kven]]<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/sapmi/endelig-et-felles-flagg-for-kvenene-1.13521954 |title=Endelig et felles flagg for kvenene |publisher=[[NRK]] |date=18 Mei 2017 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Lêer:Sami flag.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die [[Sami]]<ref>{{no}} {{cite web |url=https://snl.no/samisk_flagg |title=samisk flagg |publisher=Store norske leksikon |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Lêer:Forest Finns flag.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die Woudfinne<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/tromsogfinnmark/skogfinner-har-na-fatt-eget-flagg-1.16236883 |title=Skogfinner har nå fått eget flagg |publisher=[[NRK]] |date=29 Desember 2022 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> </gallery> === Munisipale vlae === Sommige van die Noorse munisipaliteite beskik oor hul eie vlae. Oor die algemeen is dit wapenbaniere, d.w.s. vlae wat die munisipale wapen as ’n reghoek toon. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Bergen, Norway.svg| {{FIAV|normal}} [[Bergen]] Lêer:Flag of Drammen.png| {{FIAV|normal}} [[Drammen]] Lêer:Former flag of Kristiansand.png| {{FIAV|normal}} [[Kristiansand]] Lêer:Flag of Stavanger.gif| {{FIAV|normal}} [[Stavanger]] Lêer:Flag of Trondheim.svg| {{FIAV|normal}} [[Trondheim]] </gallery> == Verwante vlae == <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Denmark.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Denemarke]] Lêer:Flag of Finland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Finland]] Lêer:Flag of Sweden.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Swede]] Lêer:Flag of Iceland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Ysland]] Lêer:Flag of Åland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Åland]] Lêer:Flag of the Faroe Islands.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Faroëreilande]] </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{no}} Željko Heimer, Jan Oskar Engene: ''Unionstidens norske flag – Norwegians flags of the union period.'' In: ''Nordisk Flaggkontakt.'' Nr. 40, 2005, bl. 33–49 * {{no}} [http://www.stortinget.no/om_stortinget/flagg/flaggindex.htm ''Die amptelike webwerf van die Noorse parlement (Stortinget) – Flaggloven 100 år 1898–1998''] {{Vertaling/Verwysing|no|Norges flagg|vertaaldatum=8 en 9 Junie 2008}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Norway|Vlae van Noorweë}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/no.html Noorweë] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Norway|title=Flag of Norway|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Julie 2025}} {{Europavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Norway}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Noorweë]] [[Kategorie:Noorweë]] rtc62a9lb2c2dmq3a11d70a96tffeb6 0 32006 2963403 2642265 2026-08-28T21:05:09Z Summershell67 213140 /* */ 2963403 wikitext text/x-wiki {{Infoboks stad |plaaslike naam= Prishtina/ Prishtinë/<br />Приштина/ Priština |Afrikaanse naam= Pristina |beeld = Banesat e bardha.JPG |beeldteks= ''Die Wit Geboue'' |beeldgrootte= 300px |kaart = Prishtinë 2006.PNG |kaartgrootte= 200px |wapen = Stema e Komunës Prishtinë.svg |wapengrootte= 70px |vlag = Flag of Kosovo.svg |vlaggrootte= 70px |land = Kosovo |administratiewe gewes = Kosovo |oppervlakte = 860 |hbs = 652 |bevolking = 500,000 tot 600,000 |bevolkingsjaar = 2007 |bevolkingsdigtheid = 661 |tydsone = UTC +1 |somertyd = Geen |burgemeester = Isa Mustafa |webwerf = [http://www.prishtina-komuna.org Pristina] |koördinate = {{coord|42|40|N|21|10|E|type:city(500,000)_region:CS|display=inline,title}} |stigting = ? (100) |etniese groep 1 = Albanese |etniese groep 1 % = 97,4 |etniese groep 2 = Serwier |etniese groep 2 % = 2,2 |etniese groep 3 = Roma |etniese groep 3 % = 0,1 |etniese groep ander % = 0,3 |keuse1 = |inhoud keuse1 = |keuse2 = |inhoud keuse2= |bevolkingkeuse1 = |inhoud bevolkingkeuse1 = |bevolkingkeuse2 = |inhoud bevolkingkeuse2 = }} [[Lêer:Pristina City_Stadium.jpg|duimnael|links|Pristina]] '''Pristina'''<ref name="Define Pristina">{{cite web |publisher=Dictionary.com |title=Define{{spaced ndash}}Pristina |url=https://www.dictionary.com/browse/pristina |access-date=2 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311073459/https://www.dictionary.com/browse/pristina |archive-date=11 Maart 2021 |url-status=live}}</ref> is die [[hoofstad]] en grootste stad van [[Kosowo]]. Dié land is op [[17 Februarie]] [[2008]] eensydig onafhanklik verklaar van [[Serwië]]. Pristina is vernoem na die Prištrivier. In die oudheid was die gebied van Pristina deel van die Dardaniese Koninkryk. Die erfenis van die klassieke era word verteenwoordig deur die nedersetting van Ulpiana. Nadat die [[Romeinse Ryk]] in 'n westelike en 'n oostelike helfte verdeel is, het die gebied tussen die 5de en 9de eeue binne die [[Bisantynse Ryk]] gebly. In die middel van die 9de eeu is dit aan die Eerste Bulgaarse Ryk afgestaan, voordat dit weer onder Bisantynse besetting in die vroeë 11de eeu en daarna in die laat 11de eeu aan die Tweede Bulgaarse Ryk geval het. Die groeiende Koninkryk Serwië het die gebied in die 13de eeu geannekseer en dit het in die 14de eeu onder die Serwiese Ryk gebly tot aan die begin van die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] era (1389-1455). Die volgende eeue sou deur Ottomaanse heerskappy gekenmerk word. Gedurende hierdie tydperk het Pristina van 'n dorpie tot 'n groot stedelike sentrum van die streek ontwikkel. Na die einde van die [[Eerste Balkanoorlog]] in 1914, het dit deel geword van die nuutgevormde Koninkryk Serwië. In 1948 is dit gekies as die hoofstad van die provinsie SAP Kosovo onder die staatskap van [[Joego-Slawië]]. Verder sou Pristina voortgaan om as die hoofstad van Kosovo te dien ná sy 2008 onafhanklikheid van Serwië. Pristina was blykbaar 'n klein dorpie voor die laat [[15de eeu]]. Dit word die eerste keer in 1342 aangeteken as 'n dorpie tydens die bewind van Stefan Dušan, en ongeveer 'n eeu later in 1455 aan die begin van die Ottomaanse era het dit 'n klein bevolking van 300 huishoudings gehad. In die volgende eeu het Pristina 'n belangrike mynbou- en handelsentrum geword vanweë sy strategiese posisie naby die ryk myndorp Novo Brdo. Die stad was bekend vir sy handelskoue en items, soos bokvel en bokhaar sowel as [[buskruit]].<ref name=Warrander>{{cite book|last=Warrander|first=Gail|title=Kosovo|publisher=Bradt Travel Guides Ltd, UK|isbn=978-1-84162-331-3|pages=85–88|url=https://books.google.com/books?id=uSaH1bKAb8QC|author2=Verena Knaus|year=2010}}</ref> Pristina is die hoofstad en die ekonomiese, finansiële, politieke en handelssentrum van Kosovo, vanweë sy ligging in die middel van die land. Dit is die setel van mag van die regering van Kosovo, die kantore van die president en eerste minister van Kosovo, en die parlement van Kosovo. Pristina is ook die belangrikste vervoeraansluiting van Kosovo vir lug-, spoor- en paaie. Pristina Internasionale Lughawe is die grootste lughawe van die land en een van die grootste in die streek. 'n Reeks snelweë en snelweë, soos die R 6 en R 7, straal die stad uit en verbind dit met Albanië en Noord-Masedonië. Pristina sal die 2030 Mediterreense Spele aanbied. ==Etimologie== Die oorsprong van die naam van die stad is onbekend. Eric P. Hamp het die woord verbind met 'n Indo-Europese afgeleide *pṛ-tu- (ford) + *stein (verwant aan klip) wat in Proto-Albanees, gepraat in die streek voor die bewind van Romeinse Keiser [[Trajanus]] (1ste– 2de eeu CE) het Pristina geproduseer.<ref>{{cite web |last1=Mehmeti |first1=Col |title=This Time In Linguistics History: Eric Hamp and Albanian Linguistics |url=https://www.linguisticsociety.org/content/time-linguistics-history-eric-hamp-and-albanian-linguistics |publisher=Linguistic Society of America}}</ref> Dus sou die naam in die pre-Slawiese migrasie-era in die plaaslike Albanese variëteit "ford-stone" beteken (vergelyk Stanford).<ref>{{cite book |last1=Curtis |first1=Matthew |title=Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence |page=42 |date=2012 |publisher=Ohio State University |isbn=978-1-2675-8033-7 |url=https://eric.ed.gov/?id=ED546136 }}</ref> ''Prišt'' in [[Serwies]] beteken "kook" en dit kan 'n verwysing wees na die siedende water van die nabygeleë rivier Gračanka.<ref name="Everett-Heath2000">{{cite book |author=J. Everett-Heath |url=https://books.google.com/books?id=uK2HDAAAQBAJ&pg=PA373 |title=Place Names of the World - Europe: Historical Context, Meanings and Changes |date=1 August 2000 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-0-230-28673-3 |pages=373–}}</ref> Marko Snoj stel die afleiding van 'n Slawiese vorm *''Prišьčь'' voor, 'n besitlike byvoeglike naamwoord van die persoonlike naam *''Prišьkъ'', en die afleidingssuffiks -ina 'behoort aan X en sy familie'. Die naam is heel waarskynlik 'n [[patroniem]] van die persoonlike naam *Prišь<ref>SNOJ, Marko. 2007. Origjina e emrit të vendit Prishtinë. In: BOKSHI, Besim (ed.). ''Studime filologjike shqiptare: konferencë shkencore'', 21–22 nëntor 2007. Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, 2008, bl. 277–281.</ref> Volgens Aleksandar Loma sou Snoj se etimologie 'n seldsame en relatief laat woordvormingsproses veronderstel.<ref name="loma">{{Citation |last=Loma |first=Aleksandar |title=Топонимија Бањске хрисовуље |journal=Onomatološki Prilozi |page=181 |year=2013 |trans-title=Toponymy of the Banjska Chrysobull |place=Belgrade |publisher=Serbian Academy of Sciences and Arts |language=sr |issn=0351-9171 }}</ref> Volgens Loma kan die naam van die stad afgelei word van die Proto-Slawiese dialektiese woord ''*pryščina'', wat "[[fontein]] (van water)" beteken.<ref name="loma" /> Die inwoners van hierdie stad, wat die meeste van hulle Albanese is, noem hulself Prishtinali in die plaaslike Gheg Albanees.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YUdJAAAAYAAJ&q=prishtina+prishtinali |title=The Linguist: Journal of the Institute of Linguists |date=2003 |publisher=The Institute |pages=101 |language=en}}</ref> == Demografie == Die oorgrote meerderheid van die ongeveer 500&nbsp;000 inwoners is [[Albaniërs]]. [[Serwiërs]] het 20% van die inwonertal in 1981 en 13% in 1991 uitgemaak. Die meeste het egter sedertdien na Serwië getrek. In 2000 was 97,4% van die mense Albaniërs. == Vervoer == Na onafhanklikheid is nuwe paaie gebou, soos 'n hoofweg na die stad Uroševac en na Serwië. == Sport == [[Basketbal]] is die gewildste sport in Pristina, asook [[sokker]]. == Verwysings == {{verwysings}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Kosovo]] [[Kategorie:Nedersettings in Serwië]] jg9emqox52nbznbyxmmalimh0ekjuyy 2963405 2963403 2026-08-28T21:06:12Z Summershell67 213140 /* */ 2963405 wikitext text/x-wiki {{Infoboks stad |plaaslike naam= Prishtina/ Prishtinë/<br />Приштина/ Priština |Afrikaanse naam= Pristina |beeld = Banesat e bardha.JPG |beeldteks= ''Die Wit Geboue'' |beeldgrootte= 300px |kaart = Prishtinë 2006.PNG |kaartgrootte= 200px |wapen = Stema e Komunës Prishtinë.svg |wapengrootte= 70px |vlag = Flag of Pristina.svg |vlaggrootte= 70px |land = Kosovo |administratiewe gewes = Kosovo |oppervlakte = 860 |hbs = 652 |bevolking = 500,000 tot 600,000 |bevolkingsjaar = 2007 |bevolkingsdigtheid = 661 |tydsone = UTC +1 |somertyd = Geen |burgemeester = Isa Mustafa |webwerf = [http://www.prishtina-komuna.org Pristina] |koördinate = {{coord|42|40|N|21|10|E|type:city(500,000)_region:CS|display=inline,title}} |stigting = ? (100) |etniese groep 1 = Albanese |etniese groep 1 % = 97,4 |etniese groep 2 = Serwier |etniese groep 2 % = 2,2 |etniese groep 3 = Roma |etniese groep 3 % = 0,1 |etniese groep ander % = 0,3 |keuse1 = |inhoud keuse1 = |keuse2 = |inhoud keuse2= |bevolkingkeuse1 = |inhoud bevolkingkeuse1 = |bevolkingkeuse2 = |inhoud bevolkingkeuse2 = }} [[Lêer:Pristina City_Stadium.jpg|duimnael|links|Pristina]] '''Pristina'''<ref name="Define Pristina">{{cite web |publisher=Dictionary.com |title=Define{{spaced ndash}}Pristina |url=https://www.dictionary.com/browse/pristina |access-date=2 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311073459/https://www.dictionary.com/browse/pristina |archive-date=11 Maart 2021 |url-status=live}}</ref> is die [[hoofstad]] en grootste stad van [[Kosowo]]. Dié land is op [[17 Februarie]] [[2008]] eensydig onafhanklik verklaar van [[Serwië]]. Pristina is vernoem na die Prištrivier. In die oudheid was die gebied van Pristina deel van die Dardaniese Koninkryk. Die erfenis van die klassieke era word verteenwoordig deur die nedersetting van Ulpiana. Nadat die [[Romeinse Ryk]] in 'n westelike en 'n oostelike helfte verdeel is, het die gebied tussen die 5de en 9de eeue binne die [[Bisantynse Ryk]] gebly. In die middel van die 9de eeu is dit aan die Eerste Bulgaarse Ryk afgestaan, voordat dit weer onder Bisantynse besetting in die vroeë 11de eeu en daarna in die laat 11de eeu aan die Tweede Bulgaarse Ryk geval het. Die groeiende Koninkryk Serwië het die gebied in die 13de eeu geannekseer en dit het in die 14de eeu onder die Serwiese Ryk gebly tot aan die begin van die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] era (1389-1455). Die volgende eeue sou deur Ottomaanse heerskappy gekenmerk word. Gedurende hierdie tydperk het Pristina van 'n dorpie tot 'n groot stedelike sentrum van die streek ontwikkel. Na die einde van die [[Eerste Balkanoorlog]] in 1914, het dit deel geword van die nuutgevormde Koninkryk Serwië. In 1948 is dit gekies as die hoofstad van die provinsie SAP Kosovo onder die staatskap van [[Joego-Slawië]]. Verder sou Pristina voortgaan om as die hoofstad van Kosovo te dien ná sy 2008 onafhanklikheid van Serwië. Pristina was blykbaar 'n klein dorpie voor die laat [[15de eeu]]. Dit word die eerste keer in 1342 aangeteken as 'n dorpie tydens die bewind van Stefan Dušan, en ongeveer 'n eeu later in 1455 aan die begin van die Ottomaanse era het dit 'n klein bevolking van 300 huishoudings gehad. In die volgende eeu het Pristina 'n belangrike mynbou- en handelsentrum geword vanweë sy strategiese posisie naby die ryk myndorp Novo Brdo. Die stad was bekend vir sy handelskoue en items, soos bokvel en bokhaar sowel as [[buskruit]].<ref name=Warrander>{{cite book|last=Warrander|first=Gail|title=Kosovo|publisher=Bradt Travel Guides Ltd, UK|isbn=978-1-84162-331-3|pages=85–88|url=https://books.google.com/books?id=uSaH1bKAb8QC|author2=Verena Knaus|year=2010}}</ref> Pristina is die hoofstad en die ekonomiese, finansiële, politieke en handelssentrum van Kosovo, vanweë sy ligging in die middel van die land. Dit is die setel van mag van die regering van Kosovo, die kantore van die president en eerste minister van Kosovo, en die parlement van Kosovo. Pristina is ook die belangrikste vervoeraansluiting van Kosovo vir lug-, spoor- en paaie. Pristina Internasionale Lughawe is die grootste lughawe van die land en een van die grootste in die streek. 'n Reeks snelweë en snelweë, soos die R 6 en R 7, straal die stad uit en verbind dit met Albanië en Noord-Masedonië. Pristina sal die 2030 Mediterreense Spele aanbied. ==Etimologie== Die oorsprong van die naam van die stad is onbekend. Eric P. Hamp het die woord verbind met 'n Indo-Europese afgeleide *pṛ-tu- (ford) + *stein (verwant aan klip) wat in Proto-Albanees, gepraat in die streek voor die bewind van Romeinse Keiser [[Trajanus]] (1ste– 2de eeu CE) het Pristina geproduseer.<ref>{{cite web |last1=Mehmeti |first1=Col |title=This Time In Linguistics History: Eric Hamp and Albanian Linguistics |url=https://www.linguisticsociety.org/content/time-linguistics-history-eric-hamp-and-albanian-linguistics |publisher=Linguistic Society of America}}</ref> Dus sou die naam in die pre-Slawiese migrasie-era in die plaaslike Albanese variëteit "ford-stone" beteken (vergelyk Stanford).<ref>{{cite book |last1=Curtis |first1=Matthew |title=Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence |page=42 |date=2012 |publisher=Ohio State University |isbn=978-1-2675-8033-7 |url=https://eric.ed.gov/?id=ED546136 }}</ref> ''Prišt'' in [[Serwies]] beteken "kook" en dit kan 'n verwysing wees na die siedende water van die nabygeleë rivier Gračanka.<ref name="Everett-Heath2000">{{cite book |author=J. Everett-Heath |url=https://books.google.com/books?id=uK2HDAAAQBAJ&pg=PA373 |title=Place Names of the World - Europe: Historical Context, Meanings and Changes |date=1 August 2000 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-0-230-28673-3 |pages=373–}}</ref> Marko Snoj stel die afleiding van 'n Slawiese vorm *''Prišьčь'' voor, 'n besitlike byvoeglike naamwoord van die persoonlike naam *''Prišьkъ'', en die afleidingssuffiks -ina 'behoort aan X en sy familie'. Die naam is heel waarskynlik 'n [[patroniem]] van die persoonlike naam *Prišь<ref>SNOJ, Marko. 2007. Origjina e emrit të vendit Prishtinë. In: BOKSHI, Besim (ed.). ''Studime filologjike shqiptare: konferencë shkencore'', 21–22 nëntor 2007. Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, 2008, bl. 277–281.</ref> Volgens Aleksandar Loma sou Snoj se etimologie 'n seldsame en relatief laat woordvormingsproses veronderstel.<ref name="loma">{{Citation |last=Loma |first=Aleksandar |title=Топонимија Бањске хрисовуље |journal=Onomatološki Prilozi |page=181 |year=2013 |trans-title=Toponymy of the Banjska Chrysobull |place=Belgrade |publisher=Serbian Academy of Sciences and Arts |language=sr |issn=0351-9171 }}</ref> Volgens Loma kan die naam van die stad afgelei word van die Proto-Slawiese dialektiese woord ''*pryščina'', wat "[[fontein]] (van water)" beteken.<ref name="loma" /> Die inwoners van hierdie stad, wat die meeste van hulle Albanese is, noem hulself Prishtinali in die plaaslike Gheg Albanees.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YUdJAAAAYAAJ&q=prishtina+prishtinali |title=The Linguist: Journal of the Institute of Linguists |date=2003 |publisher=The Institute |pages=101 |language=en}}</ref> == Demografie == Die oorgrote meerderheid van die ongeveer 500&nbsp;000 inwoners is [[Albaniërs]]. [[Serwiërs]] het 20% van die inwonertal in 1981 en 13% in 1991 uitgemaak. Die meeste het egter sedertdien na Serwië getrek. In 2000 was 97,4% van die mense Albaniërs. == Vervoer == Na onafhanklikheid is nuwe paaie gebou, soos 'n hoofweg na die stad Uroševac en na Serwië. == Sport == [[Basketbal]] is die gewildste sport in Pristina, asook [[sokker]]. == Verwysings == {{verwysings}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Kosovo]] [[Kategorie:Nedersettings in Serwië]] 9zrtob2xx44meytxe989qk6dccihyri 0 33559 2963452 2928619 2026-08-29T08:48:10Z Aliwal2012 39067 /* 2021 – hede */ 2963452 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Fernando Alonso | image = Alonso 2016.jpg | caption = Alonso in 2016 | birth_name = Fernando Alonso Díaz | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|7|29|df=y}} | birth_place = Oviedo, [[Asturias]], [[Spanje]] | nationality = {{vlagikoon|ESP}} Spanjaard | Years = 2001, 2003–2018, 2021-tans | Old Team = [[Minardi]], [[Renault F1|Renault Sport]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[McLaren]]-[[Renault F1|Renault]], [[Alpine F1-span|Alpine]] | 2026 Team = [[Aston Martin F1]] | Car number = 14 | Championships = 2 ([[2005 Formule Een-seisoen|2005]], [[2006 Formule Een-seisoen|2006]]) | Races = {{F1stat|ALO|entries}} ({{F1stat|ALO|starts}} begin) | Wins = {{F1stat|ALO|wins}} | Podiums = {{F1stat|ALO|podiums}} | Points = {{F1stat|ALO|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|ALO|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|ALO|fastestlaps}} | First race = [[2001 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2003 Hongaarse Grand Prix]] | Last win = [[2013 Spaanse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 10de (56 punte) }} '''Fernando Alonso Díaz''' (gebore op [[29 Julie]] [[1981]] in Oviedo) is 'n [[Spanje|Spaanse]] [[Formule Een]]renjaer en 'n tweemalige wêreldrenkampioen. As 24-jarige wen hy sy eerste F1-titel in 2005 en word so die jongste persoon om 'n Grand Prix-seisoen te wen. Die rekord is in 2008 deur [[Lewis Hamilton]] en weer in 2010 deur [[Sebastian Vettel]] verbeter. [[Lêer:Kart Fernando Alonso.jpg|duimnael|links|300px|Fernando Alonso se eerste knortjor]] == Vroeë loopbaan == Alonso het vir verbasing gesorg oor die spoed waarmee hy daarin geslaag het om sy pad na die hoogste vlak van motorsport te vind. Alonso het reeds op driejarige ouderdom met knortjorre rondgerits. Hy het daarna in 1994–1997 knortjorwedrenne gewen in [[Spanje]], en is in 1996 as die wêreldknortjorkampioen gekroon. In 1999 het hy na enkelsitplekkers oorgeskakel en die Spaanse kampioen geword met ses oorwinnings in die Euro Ope MoviStar met Nissan. == Formule 3000 == Die jaar daarop – in 2000 – neem hy deel aan die internasionale Formule 3000 kampioenskap vir die span van Astromega. Na 'n tweede plek op die [[Hungaroring]] wen hy twee weke later die wedren op [[Circuit de Spa-Francorchamps]]. Hy eindig die seisoen in die vierde plek. == Formule 1-loopbaan == Hy het die wêreld van Formule Een in 2001 betree by die Minardispan, en verskuif na [[Renault F1|Renault]] as toetsbestuurder die volgende jaar. === Renault (2002–2006) === Alonso is in die 2003-seisoen bevorder tot 'n gereelde renjaer in die Franse span, ten koste van [[Jenson Button]]. Op 22 Maart 2003 stel hy die vinnigste tyd op tydens die kwalifisering vir die Maleisiese Grand Prix. Hy is ook die jongste jaer in Formule 1-geskiedenis wat paaltjieposisie behaal het. Hy voltooi die wedren self in die derde plek, sy eerste podium. ’n Paar weke later behaal hy ’n tweede plek voor sy tuisskare in die [[2003 Spaanse Grand Prix]] na [[Michael Schumacher]]. In Augustus wen hy die [[2003 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Hy was toe die jongste jaer ooit om 'n Formule 1 Grand Prix te gewen. Hy eindig die seisoen in die sesde plek met 55 punte. In totaal staan hy vier keer op die podium. Die 2005-seisoen begin goed vir Alonso. Hy eindig derde in Australië en wen die daaropvolgende drie GP's: Maleisiese Grand Prix, Bahreinse Grand Prix en San Marino Grand Prix. Veral in laasgenoemde beïndruk hy deur ’n sterk Michael Schumacher in die slotrondtes agter hom te hou. Hy slaag weer nie daarin om sy tuis-Grand Prix te wen nie en in Monaco eindig hy slegs vierde. By die [[2005 Europese Grand Prix|Europese Grand Prix]] by die Nürburgring slaag hy egter daarin om ’n oorwinning te behaal ná ’n sterk herstel in die slotrondes nadat die voorloper [[Kimi Räikkönen]] in die laaste rondte op ’n skouspelagtige wyse van die baan gegaan het. Tydens die daaropvolgende Kanadese Grand Prix maak hy een van sy seldsame bestuursfoute. Hy tref die muur en moet tou opgooi. Sy groot mededinger in die stryd om die wêreldkampioenskap, Räikkönen, wen ook die wedren. Tog is hy steeds 22 punte voor Räikkönen in die wêreldkampioenskap-ranglys. Op 25 September 2005 het hy derde in die Brasiliaanse Grand Prix geëindig, genoeg om 'n onoorbrugbare gaping met Räikkönen in die Wêreldbeker te verklein. Op die ouderdom van 24 jaar en 58 dae word hy die jongste wêreldkampioen in Formule 1-geskiedenis, 'n rekord wat voorheen deur [[Emerson Fittipaldi]] gehou is. === McLaren (2007) === Tydens die 2007-seisoen het Alonso vir die [[McLaren]]span gejaag, maar is later terug na Renault vir twee seisoene in 2008–2009. === Ferrari (2010–2014) === Sedert die 2010-seisoen is Alonso in die [[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]] opgeneem, om die Italiaanse span verder te versterk. Die salaris wat hy by Ferrari verdien het in die 2010-seisoen word geskat op 30 miljoen euro, en sedert die onttrekking van Kimi Räikkönen aan die einde van 2009, word Alonso die hoogsbesoldigde F1-bestuurder vir die 2010-seisoen. [[Lêer:AlonsoCanada2011.jpg|duimnael|regs|180px|Alonso in 2011 toe hy vir Ferrari deelgeneem het.]] Op Sondag, 14 Maart 2010, het Fernando Alonso die openingsren van die Formule 1-seisoen in [[2010 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] gewen. Alonso spring uit die derde plek op die rooster weg, met die wegspring is hy reeds verby spanmaat [[Felipe Massa]] (wat tweede eindig) en tydens die wedren steek hy ook vir [[Sebastian Vettel]] verby, wat met tegniese probleme sukkel. Ongelukkig vir Alonso presteer Vettel so goed in die laaste wedren dat hy Alonso aan die einde van die kampioenskap verbysteek en kampioen word. Op Sondag 10 Julie 2011, het Fernando Alonso Ferrari se enigste oorwinning by die Silverstone-baan verseker. Die seisoen is nie wat Alonso verwag het dit sou wees nie. Hy het die 2011-seisoen in die vierde plek afgesluit, 135 punte agter die wêreldkampioen Sebastian Vettel. Die 2012-seisoen het beter verloop as die jaar tevore. Alonso was weer Ferrari se beste jaer en het daardie jaar drie oorwinnings behaal. Hy was lank die kampioenskapvoorloper en het op pad gelyk na ’n derde wêreldtitel, maar dit het weer na Vettel gegaan. Die laaste ren het alles bepaal, Vettel het sesde geëindig in daardie ren. Alonso, wat tweede in die wedren geëindig het, het die wêreldtitel met 3 punte verloor. In 2014 het Alonso die voormalige wêreldkampioen Kimi Räikkönen as spanmaat gekry. Raikkonen is ingebring as 'n plaasvervanger vir Felipe Massa wat na Williams vertrek het. Dit was 'n moeilike seisoen vir Ferrari, waarin hy nie 'n enkele ren kon wen nie en Alonso net twee keer op die podium geëindig het. Aan die einde van die jaar is bevestig dat Alonso die span na vyf jaar sou verlaat.<ref>{{nl}} [https://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/319237/ferrari-bevestigt-vertrek-fernando-alonso/ Ferrari bevestigt vertrek Fernando Alonso]</ref> Fernando Alonso is die enigste jaer wat Michael Schumacher kon troef op sy hoogtepunt as sesmalige wêreldkampioen. === Terugkeer na McLaren === Op 11 Desember 2014 is aangekondig dat Alonso in 2015 na McLaren sou terugkeer, met Jenson Button as spanmaat.<ref>{{nl}} [http://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/320093/officieel-alonso-en-button-racen-in-2015-voor-mclaren/ Officieel: Alonso en Button racen in 2015 voor McLaren]</ref> McLaren het teruggekeer na die enjinverskaffer Honda, met wie hy in die laat 1980's en vroeë 1990's groot sukses behaal het. Weens 'n ongeluk tydens voorseisoense toetse was Alonso egter gedwing om die seisoen se opening in Australië mis te loop en is vervang deur Kevin Magnussen. Hy het van die tweede wedren in Maleisië teruggekeer. Die McLaren-Honda-kombinasie was nie sterk genoeg hierdie seisoen nie: beide Alonso en Button moes dikwels uittree weens enjinprobleme en die motor was nie vinnig genoeg om gereeld onder die top-10 te eindig nie. Alonso het in die sewentiende plek in die kampioenskap geëindig, met 'n vyfde plek by die Hongaarse Grand Prix as die hoogtepunt. In 2016 het die McLaren ietwat verbeter, maar die span het steeds nie genoeg spoed gehad om met die top mee te ding nie. Ten spyte hiervan het Alonso daarin geslaag om gereelde top 10-eindpunte aan te teken, met twee vyfde plekke in Monaco en die Verenigde State as hoogtepunte. Aan die ander kant, in die seisoen se opening in Australië, het hy 'n groot ongeluk gehad waar hy agter in Esteban Gutiérrez se Haas vasgejaag en omgeslaan het. Vir die tweede ren in Bahrein is hy deur Stoffel Vandoorne vervang, maar hy het in die derde ren in China teruggekeer. In 'n swak motor het Alonso die seisoen in die tiende plek in die kampioenskap afgesluit. In 2017 het Alonso 'n nuwe spanmaat in Vandoorne gekry, nadat Button aangekondig het om 'n sabbatsverlof te neem. Hierdie seisoen was die Honda-enjin weer minder betroubaar en Alonso het sewe keer in die eerste helfte van die seisoen uitgetree. In die Hongaarse Grand Prix het hy wel sesde geëindig en die vinnigste renrondte op die voorlaaste rondte opgestel. Ná die somervakansie het die McLaren minder probleme gehad en Alonso het drie punte in die laaste drie wedrenne van die seisoen aangeteken, wat hy nie voorheen in die drie vorige jare saam met McLaren behaal het nie. Hy het sewentien punte aangeteken en vyftiende in die kampioenskap geëindig. Alonso sal in 2018 aanhou om by McLaren te ry, ondanks gerugte dat hy dalk die span gaan verlaat. Nadat hy na Renault-enjins oorgeskakel het, het hy die besluit geneem om te bly. Dit het gelyk of prestasie verbeter, Alonso was dadelik vyfde in die eerste Grand Prix in Australië en het verskeie top 10-uitslae aan die begin van die jaar behaal, maar soos die seisoen gevorder het McLaren verder en verder gedaal. Op 14 Augustus 2018 het Alonso uiteindelik aangekondig dat hy nie in 2019 vir die span in Formule 1 sal jaag nie.<ref>{{nl}} [https://nl.motorsport.com/f1/news/alonso-verlaat-f1-mclaren-2019/3158598/ Alonso verlaat de Formule 1 na 2018]</ref> === Alpine (2021–2022) === Op 8 Julie 2020 is aangekondig dat Alonso in 2021 'n terugkeer na Formule 1 sal maak by die Renault-span.<ref name="Alonso-Alpine">{{nl}} {{Cite web|title=Officieel: Alonso keert terug bij Renault in de F1|url=https://www.ad.nl/formule-1/officieel-alonso-keert-terug-bij-renault-in-de-f1~a5bfad4f/|date=8 Julie 2020|website=AD|url-status=live|access-date=8 Julie 2020}}</ref> Die span het vanaf 2021 as Alpine F1-span voortgaan.<ref>{{nl}} https://www.grandprixradio.nl/2020/09/06/renault-gaat-volgend-seizoen-verder-als-alpine-f1-team/</ref> === Aston-Martin (2023 – ) === Op 1 Augustus 2022 is aangekondig dat Alonso vanaf die 2023-seisoen vir Aston-Martin sal ry waar hy die afgetrede Sebastian Vettel sal vervang. Alonso het 'n meerjarige kontrak met die renspan gesluit.<ref>{{nl}} [https://www.gpfans.com/nl/f1-nieuws/88534/fernando-alonso-naar-aston-martin-meerjarig-contract-getekend/ Fernando Alonso naar Aston Martin: Meerjarig contract getekend]</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2001 – 2009 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 ! Plek ! Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2001 Formule Een-seisoen|2001]] | [[Minardi]] | [[Minardi]] <br />PS01 | [[Cosworth]] <br />3.0 V10 |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />12 |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />13 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2001 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />13 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Europese Grand Prix|EUR]]<br />14 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Britse Grand Prix|GBR]]<br />16 |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />10 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffff"| [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />13 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />11 | | |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2003 Formule Een-seisoen|2003]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R23 | [[Renault]] <br />RS23 3.0 V10 |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />7 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />6 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2003 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Europese Grand Prix|EUR]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />4 |bgcolor="#ffffbf"| [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />8 |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''55''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2004 Formule Een-seisoen|2004]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R24 | [[Renault]] <br />RS24 3.0 V10 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />7 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Europese Grand Prix|EUR]]<br />5 |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2004 Franse Grand Prix|FRA]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#cfcfff"| [[2004 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />3 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />4 | |style="background:#efefef"| '''4''' |style="background:#efefef"| '''59''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2005 Formule Een-seisoen|2005]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R25 | [[Renault]] <br />RS25 3.0 V10 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2005 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Europese Grand Prix|EUR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffff"| [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Franse Grand Prix|FRA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1 |bgcolor="#cfcfff"| [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />11 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />3 |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf"| '''{{Goud}}''' |style="background:#ffffbf"| '''133''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2006 Formule Een-seisoen|2006]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R26 | [[Renault]] <br />RS26 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />5 |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />2 | |style="background:#ffffbf"| '''{{Goud}}''' |style="background:#ffffbf"| '''134''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2007 Formule Een-seisoen|2007]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] <br />MP4-22 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br />FO 108T 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br />7 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />3 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />3 |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 | | |style="background:#ffdf9f"| '''{{Brons}}''' |style="background:#ffdf9f"| '''109''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2008 Formule Een-seisoen|2008]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R28 | [[Renault]] <br />RS27 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />8 |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />10 |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />6 |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br />10 |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br />8 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br />6 |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />11 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />4 |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1 |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />4 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />2 | |style="background:#efefef"| '''5''' |style="background:#efefef"| '''61''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |[[Renault F1|Renault]] |[[Renault F1|Renault]] <br />R29 |[[Renault]] <br />RS27 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />5 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />11 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />9 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />8 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />10 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br />14 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br />6 |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />10 |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />14 | | |style="background:#efefef"| '''9''' |style="background:#efefef"| '''26''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 ! Plek ! Punte |} === 2010 – 2018 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 ! Pos ! Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari Marlboro]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari F10]] |[[Ferrari]] <br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#ffffbf"|[[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />4 |bgcolor="#cfcfff"|[[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />13 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />4 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />8 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br />8 |bgcolor="#cfcfff"|[[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"|[[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"|[[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"|[[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"|[[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffdf9f"|[[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />3 |bgcolor="#ffffbf"|[[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"|[[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />7 | | |style="background:#dfdfdf"| '''{{Silwer}}''' |style="background:#dfdfdf"| '''252''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] <br />150° Italia | [[Ferrari]] <br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />7 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"|[[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"|[[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />4 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />5 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />3 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />4 | | |style="background:#efefef"| '''4''' |style="background:#efefef"| '''257''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] <br />F2012 | [[Ferrari]] <br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />5 |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />9 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />5 |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5 |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3 |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />3 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />3 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />2 | |style="background:#dfdfdf"| '''{{Silwer}}''' |style="background:#dfdfdf"| '''278''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari F138]] | [[Ferrari]] <br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />8 |bgcolor="#ffffbf"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4 |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />11 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 | | |style="background:#dfdfdf"| '''{{Silwer}}''' |style="background:#dfdfdf"| '''242''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari F14 T]] | [[Ferrari]] <br />059/3 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />9 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />7 |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />9 | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''161''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[McLaren|McLaren F1-span]] |[[McLaren]] MP4-30 |[[Renault]] <br />RA615H [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> 12 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> 11 |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> 10 |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> 5 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> 13 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> 18† |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> 11 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> 11 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> 11 |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> 15 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> 17 | | |style="background:#efefef"| '''17''' |style="background:#efefef"| '''11''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MP4-31 | [[Renault]] <br />RA616H [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff|[[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=|[[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /> |bgcolor=cfcfff|[[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />12 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />6 |bgcolor=efcfff|[[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />11 |bgcolor=efcfff|[[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />18 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />13 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />7 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />12 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />7 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|[[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />7 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />16 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />13 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />10 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />10 |style="background:#efefef"| '''10''' |style="background:#efefef"| '''54''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MCL32 | [[Renault]] <br />RA617H [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />14 |bgcolor=|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />DNS |bgcolor=cfcfff|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />12 |bgcolor=|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br /> |bgcolor=cfcfff|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />16 |bgcolor=dfffdf|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />9 |bgcolor=efcfff|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />17 |bgcolor=efcfff|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />11 |bgcolor=cfcfff|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />11 |bgcolor=efcfff|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />10 |bgcolor=dfffdf|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />9 | |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''17''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MCL33 | [[Renault]] <br />R.E.18 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf|[[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />7 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />8 |bgcolor=efcfff|[[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />16 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />8 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />8 |bgcolor=cfcfff|[[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />16 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8 |bgcolor=efcfff|[[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />7 |bgcolor=cfcfff|[[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />14 |bgcolor=cfcfff|[[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />14 |bgcolor=efcfff|[[2018 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />17 |bgcolor=cfcfff|[[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />11 |style="background:#efefef"| '''11''' |style="background:#efefef"| '''50''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Plek ! Punte |} === 2021 – hede === {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center; font-size:85%;" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Alpine F1-span]] | Alpine A521 | [[Renault F1|Renault]]<br />E-Tech 20B [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />8 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br />13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />16 |bgcolor=efcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />9 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />8 | | |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''81''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Alpine F1-span]] | Alpine A522 | [[Renault F1|Renault]]<br />E-Tech RE22 [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />9 |bgcolor=efcfff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />17 |bgcolor=efcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />6 |bgcolor=efcfff| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />19 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />5 |bgcolor=efcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> | | |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''81''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR23 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M14 E<br /> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><sup>'''6'''</sup>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>7 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><sup>'''5'''</sup>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''8'''</sup>6 |bgcolor=efcfff| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>7 | | |bgcolor=efefef| '''4''' |bgcolor=efefef| '''206''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR24 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M15 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>9 |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''70''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR25 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M16 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''6'''</sup>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''7'''</sup>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>6 |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''56''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR26 |[[Mercedes-AMG]]<br/>F1 M17 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>9 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ALO|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ALO|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/> ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<br/> '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Alonso, Fernando}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Spaanse renjaers]] nopds41l8bhk2cur3fobrm15oby2qfn 2963453 2963452 2026-08-29T08:50:49Z Aliwal2012 39067 /* 2021 – hede */ 2963453 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Fernando Alonso | image = Alonso 2016.jpg | caption = Alonso in 2016 | birth_name = Fernando Alonso Díaz | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|7|29|df=y}} | birth_place = Oviedo, [[Asturias]], [[Spanje]] | nationality = {{vlagikoon|ESP}} Spanjaard | Years = 2001, 2003–2018, 2021-tans | Old Team = [[Minardi]], [[Renault F1|Renault Sport]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[McLaren]]-[[Renault F1|Renault]], [[Alpine F1-span|Alpine]] | 2026 Team = [[Aston Martin F1]] | Car number = 14 | Championships = 2 ([[2005 Formule Een-seisoen|2005]], [[2006 Formule Een-seisoen|2006]]) | Races = {{F1stat|ALO|entries}} ({{F1stat|ALO|starts}} begin) | Wins = {{F1stat|ALO|wins}} | Podiums = {{F1stat|ALO|podiums}} | Points = {{F1stat|ALO|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|ALO|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|ALO|fastestlaps}} | First race = [[2001 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2003 Hongaarse Grand Prix]] | Last win = [[2013 Spaanse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 10de (56 punte) }} '''Fernando Alonso Díaz''' (gebore op [[29 Julie]] [[1981]] in Oviedo) is 'n [[Spanje|Spaanse]] [[Formule Een]]renjaer en 'n tweemalige wêreldrenkampioen. As 24-jarige wen hy sy eerste F1-titel in 2005 en word so die jongste persoon om 'n Grand Prix-seisoen te wen. Die rekord is in 2008 deur [[Lewis Hamilton]] en weer in 2010 deur [[Sebastian Vettel]] verbeter. [[Lêer:Kart Fernando Alonso.jpg|duimnael|links|300px|Fernando Alonso se eerste knortjor]] == Vroeë loopbaan == Alonso het vir verbasing gesorg oor die spoed waarmee hy daarin geslaag het om sy pad na die hoogste vlak van motorsport te vind. Alonso het reeds op driejarige ouderdom met knortjorre rondgerits. Hy het daarna in 1994–1997 knortjorwedrenne gewen in [[Spanje]], en is in 1996 as die wêreldknortjorkampioen gekroon. In 1999 het hy na enkelsitplekkers oorgeskakel en die Spaanse kampioen geword met ses oorwinnings in die Euro Ope MoviStar met Nissan. == Formule 3000 == Die jaar daarop – in 2000 – neem hy deel aan die internasionale Formule 3000 kampioenskap vir die span van Astromega. Na 'n tweede plek op die [[Hungaroring]] wen hy twee weke later die wedren op [[Circuit de Spa-Francorchamps]]. Hy eindig die seisoen in die vierde plek. == Formule 1-loopbaan == Hy het die wêreld van Formule Een in 2001 betree by die Minardispan, en verskuif na [[Renault F1|Renault]] as toetsbestuurder die volgende jaar. === Renault (2002–2006) === Alonso is in die 2003-seisoen bevorder tot 'n gereelde renjaer in die Franse span, ten koste van [[Jenson Button]]. Op 22 Maart 2003 stel hy die vinnigste tyd op tydens die kwalifisering vir die Maleisiese Grand Prix. Hy is ook die jongste jaer in Formule 1-geskiedenis wat paaltjieposisie behaal het. Hy voltooi die wedren self in die derde plek, sy eerste podium. ’n Paar weke later behaal hy ’n tweede plek voor sy tuisskare in die [[2003 Spaanse Grand Prix]] na [[Michael Schumacher]]. In Augustus wen hy die [[2003 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Hy was toe die jongste jaer ooit om 'n Formule 1 Grand Prix te gewen. Hy eindig die seisoen in die sesde plek met 55 punte. In totaal staan hy vier keer op die podium. Die 2005-seisoen begin goed vir Alonso. Hy eindig derde in Australië en wen die daaropvolgende drie GP's: Maleisiese Grand Prix, Bahreinse Grand Prix en San Marino Grand Prix. Veral in laasgenoemde beïndruk hy deur ’n sterk Michael Schumacher in die slotrondtes agter hom te hou. Hy slaag weer nie daarin om sy tuis-Grand Prix te wen nie en in Monaco eindig hy slegs vierde. By die [[2005 Europese Grand Prix|Europese Grand Prix]] by die Nürburgring slaag hy egter daarin om ’n oorwinning te behaal ná ’n sterk herstel in die slotrondes nadat die voorloper [[Kimi Räikkönen]] in die laaste rondte op ’n skouspelagtige wyse van die baan gegaan het. Tydens die daaropvolgende Kanadese Grand Prix maak hy een van sy seldsame bestuursfoute. Hy tref die muur en moet tou opgooi. Sy groot mededinger in die stryd om die wêreldkampioenskap, Räikkönen, wen ook die wedren. Tog is hy steeds 22 punte voor Räikkönen in die wêreldkampioenskap-ranglys. Op 25 September 2005 het hy derde in die Brasiliaanse Grand Prix geëindig, genoeg om 'n onoorbrugbare gaping met Räikkönen in die Wêreldbeker te verklein. Op die ouderdom van 24 jaar en 58 dae word hy die jongste wêreldkampioen in Formule 1-geskiedenis, 'n rekord wat voorheen deur [[Emerson Fittipaldi]] gehou is. === McLaren (2007) === Tydens die 2007-seisoen het Alonso vir die [[McLaren]]span gejaag, maar is later terug na Renault vir twee seisoene in 2008–2009. === Ferrari (2010–2014) === Sedert die 2010-seisoen is Alonso in die [[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]] opgeneem, om die Italiaanse span verder te versterk. Die salaris wat hy by Ferrari verdien het in die 2010-seisoen word geskat op 30 miljoen euro, en sedert die onttrekking van Kimi Räikkönen aan die einde van 2009, word Alonso die hoogsbesoldigde F1-bestuurder vir die 2010-seisoen. [[Lêer:AlonsoCanada2011.jpg|duimnael|regs|180px|Alonso in 2011 toe hy vir Ferrari deelgeneem het.]] Op Sondag, 14 Maart 2010, het Fernando Alonso die openingsren van die Formule 1-seisoen in [[2010 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] gewen. Alonso spring uit die derde plek op die rooster weg, met die wegspring is hy reeds verby spanmaat [[Felipe Massa]] (wat tweede eindig) en tydens die wedren steek hy ook vir [[Sebastian Vettel]] verby, wat met tegniese probleme sukkel. Ongelukkig vir Alonso presteer Vettel so goed in die laaste wedren dat hy Alonso aan die einde van die kampioenskap verbysteek en kampioen word. Op Sondag 10 Julie 2011, het Fernando Alonso Ferrari se enigste oorwinning by die Silverstone-baan verseker. Die seisoen is nie wat Alonso verwag het dit sou wees nie. Hy het die 2011-seisoen in die vierde plek afgesluit, 135 punte agter die wêreldkampioen Sebastian Vettel. Die 2012-seisoen het beter verloop as die jaar tevore. Alonso was weer Ferrari se beste jaer en het daardie jaar drie oorwinnings behaal. Hy was lank die kampioenskapvoorloper en het op pad gelyk na ’n derde wêreldtitel, maar dit het weer na Vettel gegaan. Die laaste ren het alles bepaal, Vettel het sesde geëindig in daardie ren. Alonso, wat tweede in die wedren geëindig het, het die wêreldtitel met 3 punte verloor. In 2014 het Alonso die voormalige wêreldkampioen Kimi Räikkönen as spanmaat gekry. Raikkonen is ingebring as 'n plaasvervanger vir Felipe Massa wat na Williams vertrek het. Dit was 'n moeilike seisoen vir Ferrari, waarin hy nie 'n enkele ren kon wen nie en Alonso net twee keer op die podium geëindig het. Aan die einde van die jaar is bevestig dat Alonso die span na vyf jaar sou verlaat.<ref>{{nl}} [https://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/319237/ferrari-bevestigt-vertrek-fernando-alonso/ Ferrari bevestigt vertrek Fernando Alonso]</ref> Fernando Alonso is die enigste jaer wat Michael Schumacher kon troef op sy hoogtepunt as sesmalige wêreldkampioen. === Terugkeer na McLaren === Op 11 Desember 2014 is aangekondig dat Alonso in 2015 na McLaren sou terugkeer, met Jenson Button as spanmaat.<ref>{{nl}} [http://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/320093/officieel-alonso-en-button-racen-in-2015-voor-mclaren/ Officieel: Alonso en Button racen in 2015 voor McLaren]</ref> McLaren het teruggekeer na die enjinverskaffer Honda, met wie hy in die laat 1980's en vroeë 1990's groot sukses behaal het. Weens 'n ongeluk tydens voorseisoense toetse was Alonso egter gedwing om die seisoen se opening in Australië mis te loop en is vervang deur Kevin Magnussen. Hy het van die tweede wedren in Maleisië teruggekeer. Die McLaren-Honda-kombinasie was nie sterk genoeg hierdie seisoen nie: beide Alonso en Button moes dikwels uittree weens enjinprobleme en die motor was nie vinnig genoeg om gereeld onder die top-10 te eindig nie. Alonso het in die sewentiende plek in die kampioenskap geëindig, met 'n vyfde plek by die Hongaarse Grand Prix as die hoogtepunt. In 2016 het die McLaren ietwat verbeter, maar die span het steeds nie genoeg spoed gehad om met die top mee te ding nie. Ten spyte hiervan het Alonso daarin geslaag om gereelde top 10-eindpunte aan te teken, met twee vyfde plekke in Monaco en die Verenigde State as hoogtepunte. Aan die ander kant, in die seisoen se opening in Australië, het hy 'n groot ongeluk gehad waar hy agter in Esteban Gutiérrez se Haas vasgejaag en omgeslaan het. Vir die tweede ren in Bahrein is hy deur Stoffel Vandoorne vervang, maar hy het in die derde ren in China teruggekeer. In 'n swak motor het Alonso die seisoen in die tiende plek in die kampioenskap afgesluit. In 2017 het Alonso 'n nuwe spanmaat in Vandoorne gekry, nadat Button aangekondig het om 'n sabbatsverlof te neem. Hierdie seisoen was die Honda-enjin weer minder betroubaar en Alonso het sewe keer in die eerste helfte van die seisoen uitgetree. In die Hongaarse Grand Prix het hy wel sesde geëindig en die vinnigste renrondte op die voorlaaste rondte opgestel. Ná die somervakansie het die McLaren minder probleme gehad en Alonso het drie punte in die laaste drie wedrenne van die seisoen aangeteken, wat hy nie voorheen in die drie vorige jare saam met McLaren behaal het nie. Hy het sewentien punte aangeteken en vyftiende in die kampioenskap geëindig. Alonso sal in 2018 aanhou om by McLaren te ry, ondanks gerugte dat hy dalk die span gaan verlaat. Nadat hy na Renault-enjins oorgeskakel het, het hy die besluit geneem om te bly. Dit het gelyk of prestasie verbeter, Alonso was dadelik vyfde in die eerste Grand Prix in Australië en het verskeie top 10-uitslae aan die begin van die jaar behaal, maar soos die seisoen gevorder het McLaren verder en verder gedaal. Op 14 Augustus 2018 het Alonso uiteindelik aangekondig dat hy nie in 2019 vir die span in Formule 1 sal jaag nie.<ref>{{nl}} [https://nl.motorsport.com/f1/news/alonso-verlaat-f1-mclaren-2019/3158598/ Alonso verlaat de Formule 1 na 2018]</ref> === Alpine (2021–2022) === Op 8 Julie 2020 is aangekondig dat Alonso in 2021 'n terugkeer na Formule 1 sal maak by die Renault-span.<ref name="Alonso-Alpine">{{nl}} {{Cite web|title=Officieel: Alonso keert terug bij Renault in de F1|url=https://www.ad.nl/formule-1/officieel-alonso-keert-terug-bij-renault-in-de-f1~a5bfad4f/|date=8 Julie 2020|website=AD|url-status=live|access-date=8 Julie 2020}}</ref> Die span het vanaf 2021 as Alpine F1-span voortgaan.<ref>{{nl}} https://www.grandprixradio.nl/2020/09/06/renault-gaat-volgend-seizoen-verder-als-alpine-f1-team/</ref> === Aston-Martin (2023 – ) === Op 1 Augustus 2022 is aangekondig dat Alonso vanaf die 2023-seisoen vir Aston-Martin sal ry waar hy die afgetrede Sebastian Vettel sal vervang. Alonso het 'n meerjarige kontrak met die renspan gesluit.<ref>{{nl}} [https://www.gpfans.com/nl/f1-nieuws/88534/fernando-alonso-naar-aston-martin-meerjarig-contract-getekend/ Fernando Alonso naar Aston Martin: Meerjarig contract getekend]</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2001 – 2009 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 ! Plek ! Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2001 Formule Een-seisoen|2001]] | [[Minardi]] | [[Minardi]] <br />PS01 | [[Cosworth]] <br />3.0 V10 |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />12 |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />13 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2001 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />13 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Europese Grand Prix|EUR]]<br />14 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Britse Grand Prix|GBR]]<br />16 |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />10 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffff"| [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />13 |bgcolor="#efcfff"| [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />11 | | |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2003 Formule Een-seisoen|2003]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R23 | [[Renault]] <br />RS23 3.0 V10 |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />7 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />6 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2003 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Europese Grand Prix|EUR]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />4 |bgcolor="#ffffbf"| [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />8 |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''55''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2004 Formule Een-seisoen|2004]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R24 | [[Renault]] <br />RS24 3.0 V10 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />7 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Europese Grand Prix|EUR]]<br />5 |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2004 Franse Grand Prix|FRA]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#cfcfff"| [[2004 Britse Grand Prix|GBR]]<br />10 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />3 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />4 | |style="background:#efefef"| '''4''' |style="background:#efefef"| '''59''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2005 Formule Een-seisoen|2005]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R25 | [[Renault]] <br />RS25 3.0 V10 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2005 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Europese Grand Prix|EUR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffff"| [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Franse Grand Prix|FRA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1 |bgcolor="#cfcfff"| [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />11 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />3 |bgcolor="#ffffbf"| [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf"| '''{{Goud}}''' |style="background:#ffffbf"| '''133''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2006 Formule Een-seisoen|2006]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R26 | [[Renault]] <br />RS26 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />5 |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />2 | |style="background:#ffffbf"| '''{{Goud}}''' |style="background:#ffffbf"| '''134''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2007 Formule Een-seisoen|2007]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] <br />MP4-22 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br />FO 108T 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br />7 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />3 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />3 |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 | | |style="background:#ffdf9f"| '''{{Brons}}''' |style="background:#ffdf9f"| '''109''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2008 Formule Een-seisoen|2008]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Renault F1|Renault]] <br />R28 | [[Renault]] <br />RS27 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />8 |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />10 |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />6 |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br />10 |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br />8 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br />6 |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />11 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />4 |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1 |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />4 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />2 | |style="background:#efefef"| '''5''' |style="background:#efefef"| '''61''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |[[Renault F1|Renault]] |[[Renault F1|Renault]] <br />R29 |[[Renault]] <br />RS27 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />5 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />11 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />9 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />8 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />10 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br />14 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br />6 |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />10 |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />14 | | |style="background:#efefef"| '''9''' |style="background:#efefef"| '''26''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 ! Plek ! Punte |} === 2010 – 2018 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 ! Pos ! Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari Marlboro]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari F10]] |[[Ferrari]] <br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#ffffbf"|[[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />4 |bgcolor="#cfcfff"|[[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />13 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />4 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />8 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br />8 |bgcolor="#cfcfff"|[[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"|[[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"|[[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"|[[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"|[[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffdf9f"|[[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />3 |bgcolor="#ffffbf"|[[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"|[[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />7 | | |style="background:#dfdfdf"| '''{{Silwer}}''' |style="background:#dfdfdf"| '''252''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] <br />150° Italia | [[Ferrari]] <br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />7 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"|[[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"|[[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />4 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />5 |bgcolor="#ffdf9f"|[[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />3 |bgcolor="#dfdfdf"|[[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"|[[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />4 | | |style="background:#efefef"| '''4''' |style="background:#efefef"| '''257''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] <br />F2012 | [[Ferrari]] <br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />5 |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />9 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />5 |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5 |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3 |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />3 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />3 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />2 | |style="background:#dfdfdf"| '''{{Silwer}}''' |style="background:#dfdfdf"| '''278''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari F138]] | [[Ferrari]] <br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2 |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />8 |bgcolor="#ffffbf"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4 |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />11 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 | | |style="background:#dfdfdf"| '''{{Silwer}}''' |style="background:#dfdfdf"| '''242''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari F14 T]] | [[Ferrari]] <br />059/3 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />9 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />7 |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />9 | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''161''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[McLaren|McLaren F1-span]] |[[McLaren]] MP4-30 |[[Renault]] <br />RA615H [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> 12 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> 11 |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> 10 |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> 5 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> 13 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> 18† |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> 11 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> 11 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> 11 |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> 15 |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> 17 | | |style="background:#efefef"| '''17''' |style="background:#efefef"| '''11''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MP4-31 | [[Renault]] <br />RA616H [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff|[[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=|[[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /> |bgcolor=cfcfff|[[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />12 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />6 |bgcolor=efcfff|[[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />11 |bgcolor=efcfff|[[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />18 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />13 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />7 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />12 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />7 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|[[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />7 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />16 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |bgcolor=cfcfff|[[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />13 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />10 |bgcolor=dfffdf|[[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />10 |style="background:#efefef"| '''10''' |style="background:#efefef"| '''54''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MCL32 | [[Renault]] <br />RA617H [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />14 |bgcolor=|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />DNS |bgcolor=cfcfff|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />12 |bgcolor=|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br /> |bgcolor=cfcfff|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />16 |bgcolor=dfffdf|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />9 |bgcolor=efcfff|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />17 |bgcolor=efcfff|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />11 |bgcolor=cfcfff|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />11 |bgcolor=efcfff|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />10 |bgcolor=dfffdf|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />9 | |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''17''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MCL33 | [[Renault]] <br />R.E.18 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf|[[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />5 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />7 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />8 |bgcolor=efcfff|[[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />16 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />8 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />8 |bgcolor=cfcfff|[[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />16 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8 |bgcolor=efcfff|[[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|[[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />7 |bgcolor=cfcfff|[[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />14 |bgcolor=cfcfff|[[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />14 |bgcolor=efcfff|[[2018 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|[[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|[[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />17 |bgcolor=cfcfff|[[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />11 |style="background:#efefef"| '''11''' |style="background:#efefef"| '''50''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Plek ! Punte |} === 2021 – hede === {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center; font-size:85%;" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Alpine F1-span]] | Alpine A521 | [[Renault F1|Renault]]<br />E-Tech 20B [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />8 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br />13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />11'''‡''' |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />16 |bgcolor=efcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />9 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />8 | | |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''81''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Alpine F1-span]] | Alpine A522 | [[Renault F1|Renault]]<br />E-Tech RE22 [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />9 |bgcolor=efcfff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />17 |bgcolor=efcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />6 |bgcolor=efcfff| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />19 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />5 |bgcolor=efcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> | | |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''81''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR23 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M14 E<br /> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><sup>'''6'''</sup>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>7 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><sup>'''5'''</sup>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''8'''</sup>6 |bgcolor=efcfff| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>7 | | |bgcolor=efefef| '''4''' |bgcolor=efefef| '''206''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR24 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M15 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>9 |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''70''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR25 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M16 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''6'''</sup>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''7'''</sup>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>6 |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''56''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR26 |[[Mercedes-AMG]]<br/>F1 M17 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>9 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ALO|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ALO|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/> ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<br/> '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Alonso, Fernando}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Spaanse renjaers]] altmdmvyy7a9sxnvw3wqgktdpkmf9wu 0 36131 2963395 2920878 2026-08-28T20:45:45Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + 13 Oktober – Ná Bhumibol Adulyadej se afsterwe word sy seun Maha Vajiralongkorn nuwe koning van Thailand. 2963395 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Location map of the United Kingdom and the European Union.svg|teks=Referendum in die VK oor sy verblyf in die EU.}} {{Wikinews-kategorie}} Die '''jaar 2016''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 16de jaar van die [[21ste eeu]] n.C. en in teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Nederland]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Luxemburg]] oor. * 1 Januarie – Die aantal [[Franse geweste]] word amptelik van 27 tot 18 verminder. * [[26 Februarie]] – [[Gianni Infantino]] word [[FIFA]] se nuwe president. * [[3 Maart|3]]–[[24 Maart]] – Referendum oor die [[vlag van Nieu-Seeland]]. * [[7 Maart]] – Die motorvervaardiger [[BMW]] vier sy honderdste verjaarsdag. * [[8 Maart]]–[[3 April]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2016|6de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] aangebied en deur [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] gewen; [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] wen die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|5de T20I-vrouewêreldbeker]]. * [[19 Maart]] – 'n Boeing 737-800 van die lugredery FlyDubai stort neer en ontplof tydens 'n tweede landingspoging in [[Rostof aan die Don]], [[Rusland]]. Al 55 passasiers en ses bemanningslede is op slag dood. * [[24 Maart]] – Tydens die referendum oor die [[vlag van Nieu-Seeland]] stem die bevolking teen die goedkeuring van ’n nuwe nasionale vlag en ten gunste van die huidige nasionale vlag wat sedert 1902 gebruik word. * [[3 April]] – Die [[Panama-verslag]] word vrygestel. * [[5 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[8 Mei]] – [[Moedersdag]]. * [[9 Mei]] – Oorgang van [[Mercurius]]. * [[22 Mei]] – [[Opposisie (astronomie)|Opposisie]] van die [[planeet]] [[Mars (planeet)|Mars]]. * [[1 Junie]] – Die [[Gotthard-basistonnel]] van 57.09 km word geopen in [[Switserland]]. * [[10 Junie]]–[[10 Julie]] – Die [[Europese Sokkerkampioenskap 2016]] word in [[Frankryk]] aangebied. * [[23 Junie]] – In die derde referendum in die geskiedenis van die [[Verenigde Koninkryk]] stem kiesers teen die land se voortgesette lidmaatskap van die [[Europese Unie]]. * [[1 Julie]] – [[Slowakye]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by Nederland oor. * 1 Julie – [[Letland]] sluit by die [[OESO]] aan. * [[3 Augustus]] – [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016]]. * [[5 Augustus]] – Die [[Olimpiese Somerspele 2016]] begin in [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]]. * [[21 Augustus]] – Afsluiting van die [[Olimpiese Somerspele 2016]]. * [[4 September]] – [[Moeder Teresa]] word deur [[Pous Franciskus]] heilig verklaar. * [[7 September]] – Openingseremonie van die [[Paralimpiese Somerspele 2016]]. * [[9 September]] – Die regering van [[Noord-Korea]] voer sy vyfde en tot op daardie stadium grootste kernwapentoets uit. Wêreldleiers veroordeel die daad, met [[Suid-Korea]] wat dit as "maniese roekeloosheid" beskryf. * [[18 September]] – Afsluiting van die [[Paralimpiese Somerspele 2016]]. * [[13 Oktober]] – Ná [[Bhumibol Adulyadej]] se afsterwe word sy seun [[Maha Vajiralongkorn]] nuwe koning van [[Thailand]]. * [[8 November]] – Die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikein]] [[Donald Trump]] wen die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2016|Amerikaanse presidentsverkiesing]] teen die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokraat]] [[Hillary Clinton]]. * [[14 November]] – 'n Skaars [[supermaan]] verskyn op hierdie nag in die ruimte. * [[30 November]] – Die [[IUSTC|Internasionale Unie van Suiwer en Toegepaste Chemie]] (IUSTC) verander die name van die [[chemiese element]]e 113, 115, 117 en 118 tot [[nihonium]] (Nh), [[moskovium (element)|moskovium]] (Mc), [[tennessien]] (Ts) en [[oganesson]] (Og) onderskeidelik. == Geboortes == * [[5 Februarie]] – [[Jigme Namgyel Wangchuck]], Bhoetanese prins. * [[2 Maart]] – Prins Oskar van Swede, Sweedse prins. * [[19 April]] – Prins Alexander van Swede, Sweedse prins. == Sterftes == [[Lêer:David-Bowie Chicago 2002-08-08 photoby Adam-Bielawski-cropped.jpg|duimnael|upright|[[David Bowie]] oorlede op 10 Januarie]] [[Lêer:Muhammad Ali NYWTS.jpg|duimnael|upright|[[Muhammad Ali]] oorlede op 3 Junie]] [[Lêer:Andrzej Wajda OFF Plus Camera 2012(2).jpg|duimnael|upright|[[Andrzej Wajda]] oorlede op 9 Oktober]] [[Lêer:Leonard Cohen 2008.jpg|duimnael|upright|[[Leonard Cohen]] oorlede op 7 November]] [[Lêer:Fidel Castro2.jpg|duimnael|upright|[[Fidel Castro]] oorlede op 25 November]] ===Januarie tot Maart=== * [[10 Januarie]] – [[David Bowie]], Britse sanger, liedjieskrywer en vervaardiger (* [[1947]]). * [[14 Januarie]] – [[Alan Rickman]], Britse akteur (* [[1946]]). * [[26 Januarie]] – [[Colin Vearncombe]], beter bekend onder sy verhoognaam Black, Engelse sanger en liedjieskrywer (* [[1962]]). * [[4 Februarie]] – [[Edgar Mitchell]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1930]]). * [[13 Februarie]] – [[Antonin Scalia]], regter van die hooggeregshof van die Verenigde State (* [[1936]]). * [[15 Februarie]] – [[Ernst de Jong]], Suid-Afrikaanse kunstenaar (* [[1934]]). * [[16 Februarie]] – [[Boutros Boutros-Ghali]], [[Egipte|Egiptiese]] politikus en sesde sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]] (* [[1922]]). * [[18 Februarie]] – [[Klippies Kritzinger]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] (* [[1948]]). * [[19 Februarie]] – [[Umberto Eco]], Italiaanse skrywer en filosoof (* [[1932]]). * [[19 Februarie]] – [[Harper Lee]], Amerikaanse skrywer van ''[[To Kill a Mockingbird]]'' en [[Pulitzerprys]]-wenner (* [[1926]]). * [[22 Februarie]] – [[Annique Theron]], sakevrou en stigter van Annique (* [[1929]]). * [[22 Februarie]] – [[Kupido (sanger)|Kupido]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer (* [[1953]]). * [[23 Februarie]] – [[Anton Prinsloo]], Afrikaanse taalwetenskaplike en skrywer (* [[1941]]). * [[24 Februarie]] – [[Leon Rousseau]], Afrikaanse skrywer en uitgewer (* [[1931]]). * [[28 Februarie]] – [[Jan van der Merwe (wetenskaplike)|Jan van der Merwe]], Suid-Afrikaanse [[wiskundige]] en [[fisikus]] (* [[1922]]). * [[6 Maart]] – [[Nancy Reagan]], Amerikaanse aktrise en [[Eerste Dame]] van die Verenigde State (* [[1921]]). * [[13 Maart]] – [[Hilary Putnam]], Amerikaanse filosoof (* [[1926]]). * [[18 Maart]] – [[Guido Westerwelle]], Duitse politikus (* [[1961]]). * [[22 Maart]] – [[Eli Louw]], Suid-Afrikaanse minister van vervoer en tot 1994 Suid-Afrika se laaste wit speaker (* [[1927]]). * [[24 Maart]] – [[Johan Cruijff]], [[Nederland]]se sokkerspeler en -afrigter (* [[1947]]). * [[28 Maart]] – [[Jo Onderstall]], Suid-Afrikaanse amateur-plantkundige (* [[1929]]). * [[31 Maart]] – [[Hans-Dietrich Genscher]], Duitse politikus (* [[1927]]). * [[31 Maart]] – [[Zaha Hadid]], [[Verenigde Koninkryk|Brits]]-[[Irak]]kese argitek (* [[1950]]). ===April tot Junie=== * [[17 April]] – [[Ann Nosworthy]], Suid-Afrikaanse olieskilder (* [[1927]]). * [[20 April]] – [[Victoria Wood]], Britse aktrise (* [[1953]]). * [[21 April]] – [[Prince]], Amerikaanse popster (* [[1958]]). * 21 April – [[Dene Smuts]], Suid-Afrikaanse tydskrifredakteur en parlementslid (* [[1949]]). * [[26 April]] – [[Ken Higgins]], Suid-Afrikaanse pianis (* [[1936]]). * ''dag onbekend'' in Mei – [[Louis Shill]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1930]]). * [[2 Mei]] – [[Nelie Smith]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] en Suid-Afrika se een-en-dertigste [[Springbokkapteins|Springbokkaptein]] (* [[1934]]). * [[6 Mei]] – [[Margot Honecker]], Duitse politikus (* [[1927]]). * [[11 Mei]] – [[Winnie Rust]], Afrikaanse skrywer (* [[1939]]). * [[18 Mei]] – [[Samuel Pauw]], Suid-Afrikaanse modernistiese en postmodernistiese argitek (* [[1936]]). * [[25 Mei]] - [[Yang Jiang]], Chinese dramaturg, skrywer en vertaler. (* [[1911]]). * [[3 Junie]] – [[Muhammad Ali]], voormalige Amerikaanse bokser en swaargewigwêreldkampioen (* [[1942]]). * [[16 Junie]] – [[Charles Thompson (jazzmusikant)|Charles Thompson]], Amerikaanse [[jazz]]musikant en -komponis. (* [[1918]]) * [[25 Junie]] – [[Wille Martin]], Afrikaanse skrywer (* [[1934]]). * [[25 Junie]] – [[Adam Small]], Afrikaanse digter en dramaturg (* [[1936]]). * [[27 Junie]] – [[Bud Spencer]], [[Italië|Italiaanse]] akteur (* [[1929]]). * [[27 Junie]] – [[Alvin Toffler]], Amerikaanse [[futuris]], joernalis en skrywer (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Margaret Bakkes]], Afrikaanse skrywer (* [[1931]]). * [[29 Junie]] – [[Jan Hettema]], Olimpiese fietsryer en Springboktydrenjaer (* [[1933]]). ===Julie tot Oktober=== * [[2 Julie]] – [[Elie Wiesel]], [[Roemeens]]-gebore Amerikaanse [[Jood]], skrywer, professor, [[Nobelprys]]-wenner en [[Holocaust]] oorlewende (* [[1928]]). * [[12 Julie]] – [[L.A.P.A. Munnik]], Suid-Afrikaanse geneesheer en politikus (* [[1925]]). * [[13 Julie]] – [[Bernardo Provenzano]], Italiaanse mafioso (* [[1933]]). * [[18 Julie]] – [[Lofty Nel]], Suid-Afrikaanse [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] (* [[1935]]). * [[19 Julie]] – [[Aubrey Kruger]], Suid-Afrikaanse tekenaar en uitvinder (* [[1935]]). * 19 Julie – [[Garry Marshall]], Amerikaanse akteur (* [[1934]]). * [[27 Julie]] – [[Einojuhani Rautavaara]], Finse komponis (* [[1928]]). * [[30 Julie]] – [[Gloria DeHaven]], Amerikaanse aktrise (* [[1925]]). * [[15 Augustus]] – [[Makhenkesi Stofile]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1944]]). * [[16 Augustus]] – [[João Havelange]], Brasiliaanse sportbestuurder en [[FIFA]] se sewende president (* [[1916]]). * [[22 Augustus]] – [[Toots Thielemans]], Belgiese jazz-musikant, komponis en kitaarspeler (* [[1922]]). * [[1 September]] – [[Jon Polito]], Amerikaanse akteur (* [[1950]]). * [[2 September]] – [[Islam Karimof]], eerste president van [[Oesbekistan]] (* [[1938]]). * [[5 September]] – [[Phyllis Schlafly]], Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis (* [[1924]]). * [[8 September]] – [[Johan Botha (tenoor)|Johan Botha]], Suid-Afrikaanse [[tenoor]] (* [[1965]]). * 8 September – [[Bonaventure Hinwood]], Katolieke priester en Afrikaanse digter. (* [[1930]]). * [[9 September]] – [[James Stacy]], Amerikaanse akteur (* [[1936]]). * [[16 September]] – [[Edward Albee]], Amerikaanse dramaturg (* [[1928]]). * [[18 September]] – [[Mandoza]], Suid-Afrikaanse [[kwaito]]-musikant (* [[1978]]). * [[19 September]] – [[Allister Sparks]], Suid-Afrikaanse koerantman (* [[1933]]). * [[28 September]] – [[Shimon Peres]], Israelse politikus (voormalige president en premier) (* [[1923]]). * [[2 Oktober]] – [[Neville Marriner]], Engelse [[violis]] en [[dirigent]] (* [[1924]]). * [[4 Oktober]] – [[Gideon Toury]], Israelse taalkundige (* [[1942]]). * [[9 Oktober]] – [[Andrzej Wajda]], Poolse teater- en filmregisseur (* [[1926]]). * [[13 Oktober]] – [[Bhumibol Adulyadej]], koning van [[Thailand]] (* [[1927]]). * [[14 Oktober]] – [[Kathryn Adams Doty]], Amerikaanse akteur (* [[1920]]). * [[18 Oktober]] – [[Anthony Addabbo]], Amerikaanse akteur (* [[1960]]). * [[20 Oktober]] – [[Mieke Telkamp]], Nederlandse sangeres (* [[1934]]). * [[28 Oktober]] – [[Tim Couzens]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1944]]). ===November en Desember=== * [[1 November]] – [[Nico Carstens]], Suid-Afrikaanse [[trekklavier]]speler, [[komponis]] en [[boeremusiek|boereorkesleier]] (* [[1926]]). * [[2 November]] – [[Jans Rautenbach]], Suid-Afrikaanse draaiboekskrywer, film-vervaardiger en regisseur (* [[1936]]). * [[3 November]] – [[Clive Derby-Lewis]], Suid-Afrikaanse politikus, vir sy aandeel in die Chris Hani-moord gevonnis (* [[1936]]). * [[4 November]] – [[Dot Serfontein]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1925]]). * [[7 November]] – [[Leonard Cohen]], Kanadese sanger, liedjieskrywer, musikant, digter en romanskrywer (* [[1934]]). * [[7 November]] – [[Samuel Sitta]], Tanzaniese politikus (* [[1942]]). * [[12 November]] – [[Lupita Tovar]], Amerikaanse aktrise (* [[1910]]). * [[15 November]] – [[Sixto Durán Ballén]], [[Ecuador]]iaanse politikus en voormalige president (1992–1996) (* [[1921]]). * [[16 November]] – [[Jay Forrester]], Amerikaanse digitale rekenaarbaanbreker (* [[1918]]). * [[25 November]] – [[Fidel Castro]], Kubaanse rewolusionêr en staatsman (* [[1926]]). * [[25 November]] – [[Trevor Goddard]], voormalige [[Proteas|Springbok]]krieketkaptein (* [[1931]]). * [[8 Desember]] – [[John Glenn]], Amerikaanse ruimtevaarder, politikus en Marinierskorpsvegvlieënier (* [[1921]]). * [[13 Desember]] – [[Zubaida Tharwat]], Egiptiese aktrise (* 1940). * [[18 Desember]] – [[Zsa Zsa Gabor]], Hongaars-Amerikaanse aktrise (* [[1917]]). * [[25 Desember]] – [[George Michael]], Britse popster (* [[1963]]). * [[27 Desember]] – [[Annanias Mathe]], Suid-Afrikaanse reeksverkragter en gewapende rower van [[Mosambiek]] (* [[1976]]). * [[28 Desember]] – [[Judith Mason]], Suid-Afrikaanse kunstenaar (* [[1938]]). * [[28 Desember]] – [[Debbie Reynolds]], Amerikaanse aktrise (* [[1932]]). * [[31 Desember]] – [[Prins Dmitri Romanof|Dmitri Romanowitsj Romanof]], Russiese prins, bankier, filantroop en skrywer (* [[1926]]). [[Kategorie:2016| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] h0giewtbz1mnij5hyr61yjw6hngb6f2 0 36616 2963391 2731502 2026-08-28T20:36:50Z BurgertB 2401 /* Konings van Noorweë, 1905 – hede */ 2963391 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Huis van Glücksburg |kleur = #ccf |beeld = Coat of arms of Duché Schleswig-Holstein-Sondebourg-Glucksbourg.svg |beeld_wydte = 120px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Stam af van |1 = [[Huis van Oldenburg]] |opskrif2 = Lande |2 = [[Duitsland]], [[Denemarke]], [[Griekeland]] en [[Noorweë]] |opskrif3 = Hoof |3 = [[Christopher, Hertog van Sleeswyk-Holstein]] |opskrif4 = Stigter |4 = [[Friedrich Wilhelm, Hertog van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]] |opskrif5 = Gestig |5 = [[1825]] |opskrif6 = Titels |6 = Hertog van Sleeswyk-Holstein, Koning van Denemarke, Koning van Griekeland, Koning van Noorweë |opskrif7 = |7 = }} '''Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg''' ([[Deens]]: '''Slesvig-Holsten-Sønderborg-Glucksborg'''), van [[Glücksburg]] in Noord-[[Duitsland]], is ’n lyn van die [[Huis van Oldenburg]] wat afstam van koning [[Christiaan III van Denemarke]]. Sy lede sluit in die koningshuise van [[Denemarke]] en [[Noorweë]], die afgesette koningshuis van [[Griekeland]] en die erfgename van die trone van die [[Verenigde Koninkryk]] en vyftien ander [[Statebond]]ryke. [[Lêer:Christian IX of Denmark.jpg|duimnael|links|100px|[[Christiaan IX van Denemarke]].]] Hierdie spesifieke lyn kom van die Hertoë van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Beck. Die laaste een van hulle het die Hertog van Glücksburg geword en sy titel verander na Frederik Wilhelm, Hertog van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg. Hy was getroud met [[prinses Louise Caroline van Hesse-Kassel]], ’n kleindogter van koning [[Frederik V van Denemarke]]. Nie Hertoë van Beck of van Glücksburg was [[Soewereiniteit| soewereine]] heersers nie – hul grond was leengrond van die soewereine Hertoë van [[Sleeswyk-Holstein|Sleeswyk en Holstein]] – die konings van Denemarke en (voor 1773) die Hertoë van Holstein-Gottorp. [[Lêer:Royal coat of arms of Denmark (2024).svg|duimnael|150px|Koninklike wapen van Denemarke.]] [[Lêer:Royal Coat of Arms of Greece.svg|duimnael|150px|Koninklike wapen van Griekeland (1936–1973).]] [[Lêer:Royal Arms of Norway.svg|duimnael|150px|Koninklike wapen van Noorweë.]] [[Christiaan IX van Denemarke|Christiaan IX]], die vierde seun van Frederik Wilhelm, is deur die kinderlose koning [[Frederik VII van Denemarke]] as opvolger gekies omdat Christiaan getroud was met Frederik se niggie, [[Louise van Hesse-Kassel]]. Wilhelm, die tweede seun van kroonprins Christiaan en kroonprinses Louise, is op [[30 Maart]] [[1863]] gekies as koning van Griekeland. Hy het [[George I van Griekeland]] geword. Sy pa het op [[15 November]] [[1863]] koning van Denemarke geword as [[Christiaan IX van Denemarke|Christiaan IX]]. Prins Karel, die tweede seun van [[Frederik VIII van Denemarke]], Christiaan IX se oudste seun, het op 18 November 1905 koning van Noorweë geword as [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]]. Christiaan IX se dogters [[Alexandra van Denemarke]] en [[Prinses Dagmar van Denemarke|Dagmar]] (wat Maria Fjodorowna geword het) het getrou met onderskeidelik [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk]] en [[Aleksander III van Rusland]]. Teen 1914 was Christiaan IX se afstammelinge net so algemeen op Europese trone as dié van [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]]. == Konings van Denemarke, 1863 – hede == {| | [[Christiaan IX van Denemarke]] || 1863–1906. |- | [[Frederik VIII van Denemarke]] || 1906–1912. |- | [[Christiaan X van Denemarke]] || 1912–1947. |- | [[Frederik IX van Denemarke]] || 1947–1972. |- | [[Margrethe II van Denemarke]] || 1972–2024. |- | [[Frederik X van Denemarke]] || 2024–hede. |} == Konings van Griekeland, 1863–1973 == {| | [[George I van Griekeland]] || 1863–1913. |- | [[Konstantyn I van Griekeland]] || 1913–1917, 1920–1922. |- | [[Alexander van Griekeland]] || 1917–1920. |- | [[George II van Griekeland]] || 1922–1924, 1935–1947. |- | [[Paul van Griekeland]] || 1947–1964. |- | [[Konstantyn II van Griekeland]] || 1964–1973. |} == Konings van Noorweë, 1905 – hede == {| | [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] || 1905–1957. |- | [[Olav V van Noorweë|Olav V]] || 1957–1991. |- | [[Harald V van Noorweë|Harald V]] || 1991 – 2026. |- | [[Haakon VIII]] || 2026 – hede. |} == Verwysing == :''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:House of Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]] {{Regerende dinastieë in Europa}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Huis van Sleeswyk-Holstein-Sonderburg-Glucksburg}} [[Kategorie:Europese koningshuise|Sleeswyk]] [[Kategorie:Deense monarge| ]] [[Kategorie:Griekse monarge| ]] [[Kategorie:Noorse monarge| ]] [[Kategorie:Sleeswyk-Holstein]] [[Kategorie:Geskiedenis van Ysland]] pj856gavemmo5wn2nkb1dh41053txk1 0 37083 2963474 2867873 2026-08-29T10:40:45Z Oesjaar 7467 /* Kos */ Tikfout 2963474 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Naaldekoker | image = Trithemis kirbyi.jpg| image_width = 250px | image_caption = ''Trithemis kirbyi'' | taxon = Anisoptera | authority = [[Edmond de Selys Longschamps|Selys]], 1854<ref name="Selys 1854" /> | subdivision_ranks = Families | subdivision = [[Aeshnidae]]<br /> [[Austropetaliidae]]<br /> [[Cordulegastridae]]<br /> [[Corduliidae]]<br /> [[Gomphidae]]<br /> [[Libellulidae]]<br /> [[Macromiidae]]<br /> [[Neopetaliidae]]<br /> [[Petaluridae]] }} 'n '''Naaldekoker''' is 'n soort [[insek]] wat tot die orde ''[[Odonata]]'' behoort. Naaldekokers begin hulle lewe in [[water]] en word dus dikwels naby [[dam]]me, [[rivier]]e, mere, kanale, strome en [[vleiland]]e aangestref. Naaldekokers word gekenmerk aan hulle groot [[Saamgestelde oog|saamgestelde oë]], twee paar sterk, deursigtige vlerke en 'n verlengde liggaam. Alhoewel hulle soos ander insekte oor ses bene beskik, kan hulle nie baie goed loop nie. Daar is byna 5000 verskillende naaldekokers en waterjuffers wêreldwyd. Naaldekokers is soortgelyk aan [[waterjuffer]]s (wat tot dieselfde insekorde Odonata behoort), maar daar word onderskeid getref tussen volwasse naaldekokers en waterjuffers. Naaldekokers se liggaamsbou verskil van waterjuffers: naaldekokers se agtervlerke is breër as hulle voorvlerke, terwyl die voor- en agtervlerke van waterjuffers gelyk is. Naaldekokers hou ook hulle vlerke weg van en loodreg tot hulle liggame wanneer hulle rus, terwyl waterjuffers hulle vlerke teen hulle liggame hou. Naaldekokers het sterk kake en kan byt, maar hulle sal nooit 'n mens aanval en byt nie. Hulle sal dit net doen wanneer hulle bedreig voel soos waar jy een met jou een hand sou vashou en sy kake teen jou ander hand se duim hou. Die meeste naaldekokers sal nie eens deur jou vel kan knaag nie, maar van die groteres kan wel 'n bloedkolletjie laat. Die byt is nie giftig nie, maar dit is pynlik en moet goed ontsmet word om infeksie te voorkom. Hulle het egter nie angels nie en kan dus nie steek nie. Kyk https://www.youtube.com/watch?v=2mY6UsHgh90 Volwasse naaldekokers lewe sowat twee maande. Die larwes sowel as die volwassenes is roofdiere en die volwasse mannetjies het bepaalde gebiede (territoriums) wat hulle teen ander mannetjies verdedig. Die orde Odonata is al baie oud. Moderne naaldekokers en waterjuffers deel sekere eienskappe met hul voorouers uit die [[Perm-Trias-uitwissing|Perm]], maar hulle het ook gespesialiseerde kenmerke wat eers later ontwikkel het. Van die mooiste insekte word onder die naaldekokers en waterjuffers (orde ''Odonata'') aangetref. Naaldekokers (suborde ''Anisoptera'') en waterjuffers (suborde Zygoptera) is albei herkenbaar aan hul lang, staafvormige agterlywe en twee paar stywe, fynbeaarde vlerke. Naaldekokers is oor die algemeen groter, asook sterker vlieërs as die waterjuffers, en kan verder onderskei word op grond daarvan dat hulle hul vlerke uitgesprei hou, ook wanneer hulle gaan sit, terwyl waterjuffers hul vlerke toevou wanneer hulle gaan sit. Die eerste naaldekokers en waterjuffers is bekend uit die Perm (280 tot 230 miljoen jaar gelede). Hoewel hierdie insekte sedertdien heelwat aanpassings ondergaan het, toon hulle nog 'n groot ooreenkoms met hul voorouers. Die ou [[Germane]] het naaldekokers en waterjuffers as bodes van die godin [[Freya]] (godin van liefde en vrugbaarheid) beskou. Die liggaam van hierdie insek bestaan uit 'n relatief groot kop, ʼn min of meer vierkantige borsstuk en 'n silindervormige agterlyf. Die kleur van die liggaam is meestal variasies van groen, blou of rooi, dikwels met opvallende patrone. Die groot, saamgestelde oë beslaan byna die hele oppervlakte van die beweeglike kop. Reg voor die oë is twee kort antennae. Van die bytende monddele is veral die groot, skottelvormige onderlip, wat onder die twee kake lê, baie goed ontwikkel. Dit is oortrek met 'n groot aantal hakies en vorm saam met die kake ʼn struktuur, bekend as die vangmasker, waarmee die prooi gegryp en verskeur word. Aan die borsstuk is daar drie paar lang, dun pote met stekels, wat veral gebruik word om prooi tydens vlug te vang, en twee paar vlerke wat slegs op en af beweeg kan word. Daar is geen verbinding tussen die voor- en agtervlerke soos by die skoenlappers nie. Die vlerke is versterk deur 'n fyn netwerk van are en dwarsare, waardeur senuwees, bloedvate en asemhalingsbuise loop. Naaldekokers is uitstekende vlieërs wat snelhede van tussen 50 en 100&nbsp;km/h kan bereik en baie skielik van rigting kan verander. Die segmente van die borsstuk is skuins, sodat die skok wat ontstaan as 'n naaldekoker teen sy prooi vasvlieg, na die swaartepunt van die liggaam herlei word. Hierdie meganisme funksioneer dus as 'n natuurlike skokbreker. == Lewenswyse == Alle naaldekokers en waterjuffers is vir hul voortplanting van water afhanklik, maar naaldekokers word dikwels ver van water af aangetref. Hulle is veral aktief wanneer die [[son]] skyn en kruip weg wanneer dit bewolk of reënerig is. Die mannetjies het elk 'n [[territorium]] waarbinne hulle jag en wat hulle teen ander mannetjies verdedig, maar die wyfies kan vlieg net waar hulle wil. Paring en die voorafgaande paringspel by naaldekokers en waterjuffers vind altyd in die lug plaas. Die mannetjies het vir die doel 'n boonste en 'n onderste paar aanhangsels (twee onderste pare in die geval van die waterjuffers) aan die tiende (laaste) segment van die agterlyf. Die boonste paar, die cerci, is in die vorm van 'n tang en dien om die wyfie tydens die paringsvlug vas te hou. Die werklike paringsorgaan is aan die onderkant van die tweede segment geleë, met 'n sakvormige spermhouer aan weerskante. Die geslagsopening is onderaan die negende segment geleë en net voor of na die paringsvoorspel buig die mannetjie sy agterlyf vorentoe sodat die sperma wat uit die geslagsopening kom, in die twee saadsakkies langs die paringsorgaan geplaas kan word. Tydens die voorspel tot paring gryp die mannetjie die wyfie met sy twee [[cerci]] aan die kop (naaldekokers) of aan die kop en bors (waterjuffers) vas terwyl hulle vlieg. Later buig die wyfie haar agterlyf vorentoe om haar geslagsopening teen oor dié van die mannetjie te bring en paring vind plaas. In daardie stadium is die mannetjie en die wyfie dus op twee plekke met mekaar verbonde en word daar van 'n paringswiel gepraat. Hierdie proses vind in die vlug plaas. Na paring gaan sit die wyfie van sommige spesies op 'n [[waterplant]] en loop agteruit tot in die water, waar sy dan deur middel van ʼn spesiale lê-orgaan (ovipositor) haar eiers in die stingel van die plant lê. Dikwels verdwyn sy in die proses onder die water. Ander spesies steek hul ovipositor in die modder en lê so hul eiers, terwyl nog ander laag oor die water vlieg en af en toe net die water met hul ovipositor raak om 'n eier te lê. Die eiers sink dan na die bodem. Hierdie manier van eiers lê, kan dikwels by swembaddens waargeneem word, waar die eiers vanweë die chloor in die water nooit uitbroei nie. Die eiers is soms omring deur 'n klewerige stof, wat deur die eierleier van die wyfie afgeskei word en uitsit wanneer dit met water in aanraking kom. Sulke eiers dryf gevolglik in massas op die water. Na 'n periode van 'n paar weke tot 'n paar maande breek die larwes met behulp van stekeltjies op hul agterlywe of 'n skerp rif op die voorkop uit die eiers. Wanneer die larwes uit die eiers kom, is hulle omring deur 'n vlies, sodat nog geen bewegende pote of vlerke sigbaar is nie. Na 'n paar oomblikke by sekere spesies tot 'n halfuur by ander breek die larwe uit die vlies en begin sy waterlewe. Sowel die larwes as die volwasse naaldekokers en waterjuffers het ʼn spesiale struktuur van gewysigde monddele, bekend as 'n vangmasker, waarmee hulle hul prooi vang. Die larwes lê en wag totdat die prooi naby genoeg is en skiet dan die vangmasker uit om dit te vang. In die proses maak hulle ook van "straalaandrywing" (die kragtige uitforsering van water deur die anale opening in die agterlyf) gebruik om hulle na die prooidier voort te stu. Die volwassenes vang hul prooi in die lug deur daarop af te duik. Die larwes van naaldekokers kruip normaalweg oor die bodem, terwyl die van waterjuffers swem deur hul agterlywe, waarop daar drie blaaragtige strukture voorkom, op en af te beweeg. == Metamorfose == Na 'n jaar (by die meeste waterjuffers) of twee jaar (by die meeste naaldekokers), of soms minder as een jaar, is die larwe volgroei en kruip dit teen 'n plantstingel uit die water. Namate die vel uitdroog, skeur dit op die rug oop en die volwasse insek kan daaruit kruip. Dit bly dan 'n rukkie sit om af te droog, en strek sy vlerke deurdat daar bloed in die are gepomp en die agterlyf met lug gevul word. Oortollige lug en water word deur die anale opening uitgeskei totdat die liggaam die gewenste vorm het. == Verteenwoordigers == Benewens die naaldekokers (suborde ''Anisoptera'') en die waterjuffers (suborde ''Zygoptera'') word nog 'n derde groep, die sogenaamde oernaaldekokers (suborde ''Anisozygoptera''), onderskei. Van hierdie suborde is daar slegs twee spesies wat vandag nog lewe, en hulle word slegs in Oos- en Suidoos-Asië aangetref. Een van die volopste naaldekokers in Suider- en [[Oos-Afrika]] is die [[blounaaldekoker]] (''Orthretrum caffrum''). Hierdie spesie lê sy eiers op die wateroppervlak en kan maklik van die talle ander ''Orthretrum''-spesies wat in Suider-Afrika voorkom, onderskei word op grond van die ses dun wit strepies op die bors - twee voor en twee aan elke kant. Waterjuffers van die genus ''Lestes'', waarvan daar verskeie spesies in [[Suider-Afrika]] is, is goed aangepas in gebiede met 'n kort reënseisoen deurdat die eiers vir lang tye in droë panne, ensovoorts kan oorleef. Wanneer daar genoeg water is, groei die larwes so vinnig dat hulle binne 'n paar weke in volwasse waterjuffers ontwikkel. == Oë == Naaldekokers sien beter as die meeste ander insekte. Hul kop bestaan byna net uit twee reuse-saamgestelde oë. Elke oog lyk soos `n tralienetwerk want dit het tot 30 000 lense. 'n Naaldekoker gebruik sowat 80 persent van sy brein om al hierdie visuele inligitng te verwerk. Omdat hulle so te sê agter hulle kan sien, kan hulle die bewegings van ander insekte oplet en botsings in die lug vermy. Hulle kan meer kleure as mense sien. <gallery> Lêer:Dragonfly eye 3811.jpg|'n Naaldekoker se oog van nader gesien. </gallery> == Paring == Die meeste naaldekokersmannetjies kan vreeslik meeding oor die plekke waar hulle verkies om te paar. Die mannetjie en wyfie kan na `n boomtop vlieg om te paar, en ander naaldekokerspesies paar sommer al vliegend. <gallery> Lêer:Anax Imperator 2(loz).JPG|'n Naaldekokermannetjie en -wyfie besig om te paar. </gallery> == Vlerke == Naaldekokers is briljante vlieërs en het vier vlerke. Hulle kan elke paar vlerke saam of apart klap en hul agtervlerke kan uit pas met die voorstes klap. Hulle klap hul vlerkies sowat 50-90 keer per sekonde. Naaldekokers kan reguit, agteruit, op en af vlieg, stop en fladder en sigsag en haarnaalddraaie teen volle spoed of in stadige aksie uitvoer. Hulle kan 'n lugskou soos geen ander insek hou. === Vlugspoed === Hulle kan teen 'n spoed van 100 liggamslengte per sekonde vlieg, of tot 48&nbsp;km/h. == Kos == Naaldekokers is waardevolle, ratse roofinsekte: hulle eet [[muskiet]]e, wat 'n groot las vir die mens en dier is. Hulle eet ook ander klein insekte soos vlieë, bye, miere en skoenlappers. As nimf (larwe-stadium) vreet hulle muskietlarwes, waterinsekte, wurms of selfs paddavissies en ander klein vissies. Volwasse naaldekokers gebruik die mandjievorm wat hul pote maak om insekte te vang terwyl hulle vlieg en hou daarvan om muggies, vlieë, muskiete en ander klein vlieënde insekte te vreet. 'n Naaldekoker kan binne sowat 'n halfuur kos gelykstaande aan sy eie gewig opvreet. == Vyande == Hul vyande is voëls, spinnekoppe, paddas en groter naaldekokerspesies. Visse, paddas en watersalamanders maak jag op nimfe. Naaldekokers se uitstekende sig en ratsheid help hulle om uit hul vyande se kloue te bly. [[Lêer:Hamadruas sp 05600.jpg|duimnael|Spinnekoppe is een van die naaldekokers se vyande.]] == Bronne == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409613}}, volume 20, bl. 56 * Animal.corner.co.uk * Featherbrockbooks.com == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="Selys 1854">{{Cite book|url=https://biodiversitylibrary.org/page/2687180|title=Monographie des caloptérygines|volume=t.9e|language=fr|last=Selys-Longchamps|first=E.|publisher=C. Muquardt|year=1854|location=Brussels and Leipzig|pages=1–291 [1–2]|doi=10.5962/bhl.title.60461}}</ref> }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Anisoptera}} {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Insekte]] iou76dldef3kuuo5m1ifyac2d6akcr3 0 40887 2963469 2924048 2026-08-29T10:37:11Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe */ Tikfout 2963469 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Julius Malema | beeld = Julius Malema, November 2024 (headshot).png | beeldonderskrif = Julius Malema in 2024 | orde = Leier van die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] | termynaanvang = Julie 2013 | termyneinde = | voorganger = ''Nuwe amp'' | opvolger = | geboortedatum = | geboortejaar = 1981 | geboortemaand = 3 | geboortedag = 3 | geboorteplek = [[Seshego]], [[Transvaal]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[African National Congress]] (1990–2012)<br />[[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (2013–hede) | orde2 = President van die [[ANC-jeugliga]] | termynaanvang2 = April 2008 | termyneinde2 = April 2012 | vise2 = Andile Lungisa, [[Ronald Lamola]] | voorganger2 = [[Fikile Mbalula]] | opvolger2 = | eggenoot = Mantwa Matlala (2017–''hede'') | kinders = 1 | alma_mater = [[Universiteit van Suid-Afrika]] | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Julius Sello Malema''' (* [[3 Maart]] [[1981]] in [[Seshego]] (naby die huidige [[Polokwane]])) is 'n [[Suid-Afrika]]anse politieke figuur, en sedert Julie 2013 die leier van die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]]. Hy was vanaf April 2008 tot April 2012 president van die [[ANC-jeugliga]]. As gevolg van sy omstrede uitlatings en toesprake word hy deur party mense as 'n "roekelose populis" beskryf. Hy het dikwels luidkeelse ondersteuning aan die [[African National Congress]] en [[President van Suid-Afrika|president]] [[Jacob Zuma]] gegee. Zuma en die premier van die [[Limpopo]]provinsie het al na Malema verwys as die toekomstige president van Suid-Afrika.<ref>[http://www.sowetan.co.za/Columnists/FrankTalk/Article.aspx?id=1121062 ''Bottle-feeding this young baby monster Juju''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407012301/http://www.sowetan.co.za/Columnists/FrankTalk/Article.aspx?id=1121062 |date= 7 April 2010 }}, deur Fikile-Nstikelelo Moya in die Sowetan. 8 Maart 2010. Verkry op 15 Maart 2010.</ref> In Mei 2010 is hy uit die ANC geskors en in September 2012 is hy aangekla van bedrog en geldwassery.<ref>{{cite web |author=Staff |url=http://www.iol.co.za/news/crime-courts/charge-sheet-links-malema-businessman-1.1389870 |title=Charge sheet links Malema, businessman |publisher=IOL.co.za |date=25 September 2012 |access-date=28 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023071446/http://www.iol.co.za/news/crime-courts/charge-sheet-links-malema-businessman-1.1389870 |archive-date=23 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Julie 2013 stig hy sy eie politieke party, die Ekonomiese Vryheidsvegters.<ref>{{cite web |author=Milton Nkosi |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-23273309 |title=Julius Malema launches Economic Freedom Fighters group |publisher=Bbc.co.uk |date=11 Julie 2013 |access-date=17 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120090507/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-23273309 |archive-date=20 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>Stone, Setumo {{cite web |url=http://www.bdlive.co.za/national/politics/2013/07/11/malema-takes-command-of-economic-freedom-fighters |title=Malema takes command of Economic Freedom Fighters |publisher=BDlive |access-date=17 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143012/http://www.bdlive.co.za/national/politics/2013/07/11/malema-takes-command-of-economic-freedom-fighters |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is tans 'n lid van die [[Parlement]] (LP) en hy beskuldig Jacob Zuma en die ANC van korrupsie en die verraad van revolusionêre linkse beleid.<ref>{{Citation|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424127887324020804578149142331646514.html?mod=googlenews_wsj|title=Zuma Critic Faces South Africa Charges|publisher=''Wall Street Journal''}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.enca.com/south-africa/strike-malemas-case-roll-laywer |title=Malema trial still going ahead |publisher=eNCA |date=21 Junie 2013 |access-date=17 Augustus 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509084840/https://www.enca.com/south-africa/strike-malemas-case-roll-laywer |archive-date=9 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Vroeë lewe == Malema, 'n Pedi, is gebore en getoë in [[Seshego]], [[Transvaal]]provinsie.<ref>{{cite web |url=http://www.sahistory.org.za/people/julius-sello-malema |title=Julius Sello Malema: background |publisher=Sahistory.org.za |access-date=28 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502072405/https://www.sahistory.org.za/people/julius-sello-malema |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy moeder was 'n huishulp en 'n enkelouer. Op die ouderdom van nege of tien jaar het hy betrokke geraak by die African National Congress se Masupatsela. Sy hooftaak op daardie stadium was om die [[Nasionale Party]] se plakkate op straat te verwyder. === Onderwys === Malema het aan Hoërskool Mohlakaneng, Seshego, Limpopo gematrikuleer.<ref>[http://www.iol.co.za/news/politics/malema-s-grim-report-card-is-real-1.421630 "Malema's grim report card is 'real'"], IOL.co.za, 24 Oktober 2008; verkry op 22 November 2011.</ref> In 2010 het hy 'n tweejaardiploma in jeugontwikkeling aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (UNISA) verwerf. In Maart 2016 het hy 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in Kommunikasie en Afrikatale aan UNISA verwerf.<ref name="tl_grad">{{cite web |url=http://www.timeslive.co.za/politics/2016/03/29/Malema-gets-his-BA-degree |title=Malema gets his BA degree |publisher=Times Live |access-date=31 Maart 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003130900/http://www.timeslive.co.za/politics/2016/03/29/Malema-gets-his-BA-degree |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="sl_grad">{{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/news/2016/03/29/malema-gets-his-ba-degree |title=Malema gets his BA degree |publisher=Sowetan |access-date=31 Maart 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003130813/http://www.sowetanlive.co.za/news/2016/03/29/malema-gets-his-ba-degree |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Omstredenheid == === Aanmerkings oor vroue === Ná sy uitlating dat die vrou wat Zuma van verkragting aangekla het 'n "goeie tyd" moes gehad het, is hy in Maart 2010 deur landdros Colleen Collins skuldig bevind aan haatspraak en beveel om sy verskoning aan te bied. Hy is ook aangesê om R50 000 te betaal aan 'n instelling vir mishandelde vroue.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8567727.stm ''ANC's Julius Malema guilty of South Africa hate speech''], deur die BBC-nuus. 15 Maart 2010.</ref> Malema was nie by die hofuitspraak teenwoordig nie, maar het aangedui dat hy teen die uitspraak sal appelleer.<ref>[http://www.beeld.com/Content/Suid-Afrika/Nuus/1928/06988ddc0dc24810a042e5be6e2adf09/15-03-2010-11-26/Malema_skuldig_aan_haatspraak Malema skuldig aan haatspraak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317194446/http://www.beeld.com/Content/Suid-Afrika/Nuus/1928/06988ddc0dc24810a042e5be6e2adf09/15-03-2010-11-26/Malema_skuldig_aan_haatspraak |date=2010-03-17 }}, [[Beeld]], 15 Maart 2010.</ref> === Aanmerkings oor blankes === In Maart 2010 het Malema tydens 'n universiteitsbyeenkoms die "[[Skiet die Boer]]"-kreet gesing.<ref>[http://www.iol.co.za/index.php?art_id=vn20100310041938251C304265&singlepage=1 Malema sings the Mokaba anti-boer tune] ''IOL''</ref> Die lied is eens deur [[Peter Mokaba]] in die vroeë 1990's gesing, maar is sedertdien deur die [[Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie]] as [[haatspraak]] verklaar. Sommige groepe meen dat dit bygedra het tot die moord op [[Eugène Terre’Blanche]] op 3 April 2010. In 'n verdere klag van haatspraak teen hom, ingedien deur [[AfriForum]], het hy in Februarie 2022 voor die gelykheidshof verskyn.<ref>{{cite web|url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/hof/kyk-malema-se-kill-the-boer-is-nie-letterlike-opdrag-nie-20220216|title= Malema getuig: ‘Kill the Boer’ is nie letterlike opdrag nie.|publisher=[[Netwerk24]]| date= 16 Februarie 2022|access-date=17 Februarie 2022}}</ref> === Vuurwapenklagtes en skuldigbevinding (2018–2026) === In 2018 het Malema tydens die viering van die Ekonomiese Vryheidsvegters se vyfde bestaansjaar in Mdantsane, Oos-Kaap, ’n vuurwapen in die lug afgevuur. Dit het gelei tot klagtes van onwettige besit van ’n vuurwapen, onwettige besit van ammunisie, die afvuur van ’n vuurwapen in ’n beboude gebied, en roekelose gedrag.<ref>{{cite web |title=South African court finds opposition leader Malema guilty in 2018 firearm case |url=https://www.reuters.com/world/africa/south-african-court-finds-opposition-leader-malema-guilty-2018-firearm-case-2025-10-01/ |website=Reuters |date=1 Oktober 2025 |access-date=1 Oktober 2025}}</ref> Op 1 Oktober 2025 is Malema deur die Oos-London-landdroshof skuldig bevind op al hierdie aanklagte. Sy voormalige veiligheidswag, Adriaan Snyman, is egter vrygespreek van enige oortredings.<ref name="guilty">{{cite web |title=South African opposition leader Julius Malema is found guilty on gun charges |url=https://apnews.com/article/6295ad4e830b1390c6282a040f45d11b |website=AP News |date=1 Oktober 2025 |access-date=1 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Julius Malema found guilty on firearm charges |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/julius-malema-found-guilty-on-firearm-charges-20251001-0536 |website=News24 |date=1 Oktober 2025 |access-date=1 Oktober 2025}}</ref> Die hof het die aanhoor van vonnis tot 23 Januarie 2026 uitgestel, ten einde ’n voorvonnisverslag op te stel. Malema het intussen aangedui dat hy die skuldigbevinding sal appelleer.<ref name="guilty" /> Op 16 April 2026 is hy tot vyf jaar gevangenisstraf gevonnis.<ref name="i787">{{cite web |title=Julius Malema sentenced to 5 years in prison in firearm discharge case |website=[[eNCA]] |date=16 April 2026 |url=https://www.enca.com/news-top-stories/julius-malema-sentenced-5-years-prison-firearm-discharge-case |access-date=16 April 2026}}</ref> Hy is verlof tot appèl toegestaan en het vrygebly hangende die uitslag van verdere regstappe.<ref>{{Cite web |last=Isaac |first=Johnnie |date=16 April 2026 |title=South African opposition leader Malema gets jail sentence for firing gun |url=https://www.reuters.com/world/south-african-politician-malema-sentenced-prison-firearm-case-2026-04-16/ |url-status=live |access-date=16 April 2026 |website=Reuters}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons}} {{wikiquote}} * {{Twitter|Julius_S_Malema}} {{Huidige LP's van Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Malema, Julius}} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Politici van die Economic Freedom Fighters]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] 22ro9iaaqhtdkapi3njf2zgvgkwey7h 0 47428 2963390 2963196 2026-08-28T20:30:18Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + 28 Augustus – Ná Harald V se afsterwe word sy seun Haakon VIII nuwe koning van Noorweë. 2963390 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|teks=Die Irannese opperleier Ali Chamenei is in gekoördineerde Amerikaans-Israeliese lugaanvalle dood}} Die '''jaar 2026''' is 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dis is die 26ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Siprus]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Denemarke]] oor. * 1 Januarie – Bulgarye skakel na die [[euro]] oor en word die 21ste land in die Eurosone. * [[3 Januarie]] – Die [[Amerikaanse aanvalle in Venezuela in 2026|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. * [[15 Januarie]] – [[Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. * [[22 Januarie]] – Die ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die [[Vredesraad]] vind plaas op die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]]. * [[6 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2026|25ste Olimpiese Winterspele]] begin in [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italië]]. * [[7 Februarie]]–[[8 Maart]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2026|10de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[10 Februarie]] – 'n [[2026 Tumbler Ridge-skietery|Massaskietery]] vind plaas in Tumbler Ridge, [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], met 36 totale ongevalle (9 dood en 27 beseer). * [[20 Februarie]] – Afsluitingseremonie van die Olimpiese Winterspele 2026. * [[23 Februarie]] – Die [[Nederland]]se [[Jetten-kabinet]] word saamgestel. * [[28 Februarie]] – [[Israel]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] loods grootskaalse [[Aanvalle op Iran in 2026|lugaanvalle]] op Iran wat onder andere tot die dood van die Irannese opperleier [[Ali Chamenei]] lei. * [[4 Maart]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2026|14de Paralimpiese Winterspele]] is in Milaan en Cortina d'Ampezzo gehou. * [[25 Maart]] – Sarah Mullally word die eerste vroulike [[aartsbiskop van Kantelberg]] en daarmee van die [[Kerk van Engeland]]. * [[25 April]] – 'n [[Aandeteskietery by Withuiskorrespondente in 2026|Aanvaller trek skote af naby die hoofsekuriteitsondersoekarea]] tydens die jaarlikse ete vir [[Withuis]]korrespondente by die Washington Hilton in [[Washington, D.C.]], wat deur president [[Donald Trump]], [[Eerste Dame]] [[Melania Trump]], Visepresident [[J.D. Vance]] en lede van die kabinet bygewoon is. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[16 Mei]] – Die [[Kakkerlak Volksparty]], word in [[Indië]] gestig na 'n uitlating van die hoofregter van Indië, Surya Kant waarin hy werklose jeug met "kakkerlakke" en "parasiete van die samelewing" vergelyk het. Binne dae het die beweging honderduisende ondersteuners gekry en aanlyn en vanlyn protesoptogte en gemeenskapsdiensaktiwiteite georganiseer. * [[10 Junie]] – [[Antoni Gaudí]] is 100 jaar gelede oorlede. * [[11 Junie]]–[[19 Julie]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldkampioenskap]] word in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Spanje]] gewen. * [[12 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|10de T20I-vrouewêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[1 Julie]] – [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor. * [[4 Julie]] – Presies 250 jaar gelede word die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik deur hulle ''Onafhanklikheidsverklaring''. * [[28 Augustus]] – Ná [[Harald V van Noorweë|Harald V]] se afsterwe word sy seun [[Haakon VIII]] nuwe koning van [[Noorweë]]. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. == Sterftes == === Januarie tot April === * [[18 Januarie]] – [[Patsy King]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1930]]). * [[30 Januarie]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). * [[11 Februarie]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer (* [[1977]]). * [[15 Februarie]] – [[Robert Duvall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * [[17 Februarie]] – [[Jesse Jackson]] sr., Amerikaanse burgerregte-aktivis (* [[1941]]). * [[18 Februarie]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer (* [[1944]]). * [[19 Februarie]] – [[Eric Dane]], Amerikaanse [[akteur]] en vervaardiger (* [[1972]]). * [[4 Maart]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1948]]). * 4 Maart – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder (* [[1961]]). * [[8 Maart]] – [[Walid Khalidi]], Palestynse historikus (* [[1925]]). * [[14 Maart]] – [[Jürgen Habermas]], Duitse filosoof en sosioloog (* [[1929]]). * [[17 Maart]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof (* [[1958]]). * [[19 Maart]] – [[Chuck Norris]], Amerikaanse akteur en vegkunstenaar (* [[1940]]). * 19 Maart – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat (* [[1952]]). * [[3 April]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). * [[7 April]] – [[J.C.M.D. du Plessis]], Suid-Afrikaanse leksikograaf en akademikus (* 1940). * 7 April – [[Mircea Lucescu]], [[Roemenië|Roemeense]] [[sokker]]speler en afrigter (* [[1945]]). * [[19 April]] – [[Jan Wilkens]], Suid-Afrikaanse professionele stoeier (* [[1942]]). * [[27 April]] – [[Mimi Coertse]], Suid-Afrikaanse koloratuursopraan (* [[1932]]). * [[29 April]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman (* [[1946]]). === Mei tot Augustus === * [[8 Mei]] – [[Festus Mogae]], politikus en derde president van [[Botswana]] (1998–2008) (* [[1939]]). * [[12 Junie]] – [[Portchie]], Suid-Afrikaanse skilder en entrepreneur (* [[1963]]). * [[15 Junie]] – [[Abdullah Ibrahim]], Suid-Afrikaanse pianis en komponis (* [[1934]]). * [[22 Junie]] – [[Alan Greenspan]], Amerikaanse ekonoom (* [[1926]]). * [[24 Junie]] – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktrise en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar-pryswenner]] (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Penelope Keith]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[7 Julie]] – [[Joanna Pettet]], Engelse aktrise (* [[1942]]). * [[8 Julie]] – [[Bonnie Tyler]], Walliese sanger-liedjieskrywer (* [[1951]]). * 8 Julie – [[Dieter Gerhardt]], kommodoor in die Suid-Afrikaanse Vloot en Sowjetspioen (* [[1935]]). * [[13 Julie]] – [[Sam Neill]], Nieu-Seelandse akteur (* [[1947]]). * [[15 Julie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). * [[16 Julie]] – [[Tersia Marshall]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1980]]). * [[22 Julie]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* [[1952]]). * [[23 Julie]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise (* [[1941]]). * [[24 Julie]] – [[Bettina Wyngaard]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1971]]). * 24 Julie – [[Gillian van Houten]], Suid-Afrkaanse TV-nuusleser en natuurliefhebber (* [[1954]]). * 24 Julie – [[Gunther von Hagens]], Duitse ontleedkundige (* [[1945]]). * [[5 Augustus]] – [[Jean Lodge]], Engelse aktrise (* [[1927]]). * [[8 Augustus]] – [[Cass Abrahams]], Suid-Afrikaanse Maleiersjef, restaurateur, kookboekskrywer (* [[1944]]). * [[13 Augustus]] – [[Mark Rydell]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1934]]). * [[14 Augustus]] – [[Jason Arday]] kontroversiële Britse akademikus en skrywer (* [[1985]]). * 14 Augustus – [[Yayoi Kusama]], Japannese kunstenaar wat hoofsaaklik in beeldhoukuns en installasie gewerk het († [[1929]]). * [[16 Augustus]] – [[Hayden Panettiere]], Amerikaanse aktrise en sangeres (* [[1989]]). * [[22 Augustus]] – [[Marianne de Jong]], lektrise, vryskutskrywer en navorser; feminis en vegter vir vroueregte (* [[1947]]). * [[25 Augustus]] – [[Dolly Parton]], Amerikaanse countrysangeres (* [[1946]]). * 25 Augustus – [[Tim Curry]], Britse akteur en sanger (* [[1946]]). * [[28 Augustus]] – [[Harald V van Noorweë|Harald V]], koning van [[Noorweë]] (* [[1937]]). [[Kategorie:2026| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] e93y86nscs68iqo7kcqdxe8tdxm8z35 0 47432 2963393 2921766 2026-08-28T20:45:14Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + 8 September – Ná Elizabeth II se afsterwe word haar oudste seun Charles III nuwe koning van die Verenigde Koninkryk. 2963393 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Russian invasion of Ukraine 2022 montage (1).png|teks=[[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Russiese inval in Oekraïne]]}} Die '''jaar 2022''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 22ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Frankryk]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Slowenië]] oor. * [[10 Januarie]] – Die [[Nederland]]se [[Rutte IV-kabinet]] word saamgestel. * [[4 Februarie|4]]–[[20 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2022]] word in [[Beijing]], [[Volksrepubliek China]], aangebied. * [[21 Februarie]] – Die [[Rusland|Russiese]] president [[Wladimir Poetin]] onderteken die wet, waardeur die selfverklaarde [[Volksrepubliek Donetsk]] en [[Volksrepubliek Loehansk]] as onafhanklike republieke erken word. * [[24 Februarie]] – [[Rusland]] begin 'n [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|grootskaalse inval in Oekraïne]]. * [[4 Maart|4]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2022]] word in [[Beijing]] aangebied. * [[4 Maart]]–[[3 April]] – Die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022|twaalfde Vrouekrieketwêreldbeker]] word in [[Nieu-Seeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[4 April]] – In Suid-Afrika kondig President [[Cyril Ramaphosa]] die opheffing aan van die landswye [[staat van inperking]], wat in Maart 2020 as gevolg van die [[Covid-19-pandemie]] ingestel is. * [[14 April]] – Die Russiese geleide [[missiel]][[kruiser]], die ''[[Moskwa (skip)|Moskwa]]'' sink in die [[Swartsee]], nadat dit deur twee Oekraïense R-360 Neptune-teenskipmissiele getref word. * [[15 April]] – Die [[FBI]] verklaar dat die [[kuberkraker]]s wat aan die Noord-Koreaanse kubermisdaadgroep, die [[Lasarus-groep]] gekoppel is, was verantwoordelik vir die diefstal van VS$ 620 van Axie Infinity se Ronin Network in Maart 2022. * [[14 Mei]] – Die [[Eurovision-sangfees]] word gewen deur [[Oekraïne]]. * [[26 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[24 Junie]] – [[Roe v. Wade]]: Die Amerikaanse [[1973]]-Hooggeregshof-mylpaalbeslissing oor [[aborsie]] word omvergewerp. * [[25 Junie]] – [[Gaboen]] en [[Togo]] word onderskeidelik die 55ste en 56ste lede van die [[Britse Statebond]]. * [[1 Julie]] – [[Tsjeggië]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by Frankryk oor. * [[23 Julie]] – Die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] (WGO) verklaar die uitbreking van [[apokke]] tot 'n “openbare gesondheidsnood van internasionale kommer" met meer as 16 000 aangemelde gevalle in 75 lande en gebiede. * [[9 Augustus]] – 'n Reeks groot [[Ontploffings in Nowofedoriwka in 2022|ontploffings]] vind plaas by die Saki-lughawe in die stad Nowofedoriwka, [[Krim]], tydens die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Russiese inval in die Oekraïne]]. * [[20 Augustus]] – [[Misuzulu Zulu]] word ingehuldig as [[Zoeloes|Zoeloekoning]]. * [[24 Augustus]] – 250ste geboorteherdenking van [[Willem I van Nederland|Willem I]], soewereine vors en later die eerste koning van die [[Nederlande]]. * [[4 September]] – [[Pous Johannes Paulus I]] word deur [[Pous Franciskus]] salig verklaar. * [[5 September]] – [[Liz Truss]] word aangewys as die wenner van die Britse [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]]-leierskapsverkiesing, en klop [[Rishi Sunak]]. * [[8 September]] – Ná [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]] se afsterwe word haar oudste seun [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]] nuwe koning van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[6 September]] – [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russies-Oekraïnse Oorlog]]: [[Oekraïne]] begin sy [[Charkif]]-teenoffensief, verras Russiese magte en neem meer as 3 000 vierkante kilometer grond terug, en herower die hele [[Charkif-oblast]] wes van die Oskilrivier, binne die volgende week. * [[7 September]] – 200-jarige herdenking van [[Brasilië]] se onafhanklikheid. * [[16 September]] – [[Dood van Mahsa Amini|Mahsa Amini]], 'n Iranse vrou, sterf onder verdagte omstandighede in [[Teheran]], moontlik weens polisiebrutaliteit. Haar dood het gelei tot 'n reeks grootskaalse betogings regoor [[Iran]]. * [[19 September]] – Die staatsbegrafnis van [[koningin Elizabeth II]] van die [[Verenigde Koninkryk]] word in [[Westminster-abdy]], [[Londen]], gehou. * [[30 September]] – Die [[Russiese Federasie]] onderteken die [[Russiese anneksasie van suidelike en oostelike Oekraïne|toetredingsverdrae]] om die anneksasie van die gedeeltelik besette Oekraïense [[oblast]]e [[Loehansk-oblast|Loehansk]], [[Donetsk-oblast|Donetsk]], [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja]] en [[Cherson-oblast|Cherson]] te begin. * 30 September – 'n [[Staatsgreep in Burkina Faso (September 2022)|Staatsgreep]] word deur kaptein Ibrahim Traor in [[Burkina Faso]] uitgevoer. * [[8 Oktober]]–[[12 November]] – Die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|9de Vrouerugbywêreldbeker]] word in [[Nieu-Seeland]] aangebied en deur die [[Black Ferns|gasvroue]] gewen. * [[16 Oktober]]–[[13 November]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2022|8ste T20I-krieketwêreldbeker]] word in [[Australië]] aangebied en deur [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] gewen. * [[29 Oktober]] – [[Misuzulu Zulu]] word by 'n groot plegtigheid in [[Durban]] amptelik as [[Zoeloe]]koning gekroon en deur die [[Suid-Afrika]]anse regering erken. * [[1 November]] – Verkiesings vir die 25ste [[Knesset]] in [[Israel]]. * [[15 November]] – 'n Reeks [[Covid-19 protesaksies in China gedurende 2022|betogings teen Covid-19-inperkings]] het in die [[Volksrepubliek China]] begin. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] is 21 jaar oud. * [[20 November]]–[[18 Desember]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|22ste Sokker-wêreldkampioenskap]] word in [[Katar]] aangebied en deur [[Argentinië]] gewen. * [[29 Desember]] – Die Israeliese [[Netanyahu VI-kabinet]] word saamgestel. == Sterftes == ===Januarie tot Maart=== * [[6 Januarie]] – Sir [[Sidney Poitier]], Amerikaansgebore akteur, regisseur, skrywer en diplomaat van die [[Bahamas]] (* [[1927]]). * [[9 Januarie]] – [[Dwayne Hickman]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1934]]). * [[16 Januarie]] – [[Ibrahim Boubacar Keïta]], politikus en president van [[Mali]] (* [[1945]]). * [[18 Januarie]] – [[Peter Robbins (akteur)|Peter Robbins]], Amerikaanse kinderakteur en stemakteur (* [[1956]]). * [[19 Januarie]] – [[Gaspard Ulliel]], Franse rolprentakteur (* [[1984]]). * [[21 Januarie]] – [[Thomas Deacon]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1942]]). * [[22 Januarie]] – [[Thich Nhat Hanh]], Viëtnamese [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] monnik, vredesaktivis, digter en skrywer (* [[1926]]). * 22 Januarie – [[Kathryn Kates]], Amerikaanse aktrise (* [[1948]]). * [[29 Januarie]] – [[Howard Hesseman]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1940]]). * [[30 Januarie]] – [[Dawid Swart]], Suid-Afrikaanse akteur (* 1945). * [[9 Februarie]] – [[Sebastian Bieniek]], Pools-Duitse filmregisseur, kunsskilder en fotograaf (* [[1975]]). * [[18 Februarie]] – [[Brad Johnson (akteur, gebore 1959)|Brad Johnson]], Amerikaanse akteur (* [[1959]]). * [[20 Februarie]] – [[Henry Oswald de Villiers|H.O. de Villiers]], [[Springbokke|Springbokheelagter]] in 1967 (* 1945). * [[4 Maart]] – [[Mitchell Ryan]], Amerikaanse akteur (* 1934). * [[4 Maart]] – [[Shane Warne]], Australiese krieketspeler (* [[1969]]). * [[20 Maart]] – [[De Waal Venter]], Afrikaanse skrywer (* 1942). * [[27 Maart]] – [[Ronel Nel]], Afrikaanse skrywer (* [[1964]]). ===April tot Junie=== * [[12 April]] – [[Gilbert Gottfried]], Amerikaanse komediant en akteur (* [[1955]]). * [[15 April]] – [[Liz Sheridan]], Amerikaanse aktrise (* [[1929]]). * [[16 April]] – [[Rhoda Kadalie]], Suid-Afrikaanse menseregteaktivis (* [[1953]]). * [[20 April]] – [[Robert Morse]], Amerikaanse akteur (* 1931). * [[23 April]] – [[Dawie de Villiers]], Suid-Afrikaanse politikus en twee-en-dertigste [[Springbokkaptein]] (* 1940). * 23 April – [[Orrin Hatch]], Amerikaanse senator en komponis (* 1934). * [[30 April]] – [[Naomi Judd]], Amerikaanse sangeres en aktrise (* [[1946]]). * [[8 Mei]] – [[Fred Ward]], Amerikaanse akteur (* [[1942]]). * 8 Mei – [[Dennis Waterman]], Engelse akteur (* 1948). * [[11 Mei]] – [[Shireen Abu Akleh]], Palestyns-Amerikaanse joernalis (* [[1971]]). * [[13 Mei]] – [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]], President van die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (* 1948). * [[17 Mei]] – [[Vangelis]], Griekse komponis (* [[1943]]). * [[24 Mei]] – [[Mike Schüssler]], Suid-Afrikaanse ekonoom (* [[1962]]). * [[26 Mei]] – [[Ray Liotta]], Amerikaanse akteur (* [[1954]]). * [[28 Mei]] – [[Bo Hopkins]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* 1942). * 28 Mei – [[Patricia Brake]], Engelse aktrise (* 1942). * [[4 Junie]] – [[John Berks]], Suid-Afrikaanse omroeper en radiopersoonlikheid (* [[1941]]). * [[9 Junie]] – [[Matt Zimmerman (akteur)|Matt Zimmerman]], Kanadese akteur (* 1934). * [[12 Junie]] – [[Philip Baker Hall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * 12 Junie – [[Phil Bennett]], [[Wallis|Walliese]] internasionale rugbyspeler (* 1948). * [[26 Junie]] – [[Frank Williams (akteur)|Frank Williams]], Amerikaanse akteur en skrywer (* 1931). ===Julie tot September=== * [[3 Julie]] – [[Barry Ronge]], Suid-Afrikaanse joernalis, rubriekskrywer, skrywer, omroeper, filmresensent en humoris (* 1948). * [[4 Julie]] – [[Remco Campert]], Nederlandse skrywer, digter en rubriekskrywer (* 1929). * [[6 Julie]] – [[James Caan]], Amerikaanse akteur (* 1940). * [[8 Julie]] – [[Shinzo Abe]], Japannese politikus (* [[1954]]). * 8 Julie – [[José Eduardo dos Santos]], Angolese politikus (* [[1942]]). * 8 Julie – [[Tony Sirico]], Amerikaanse akteur (* 1942). * [[14 Julie]] – [[Lionel Peterson]], Suid-Afrikaanse gospelsanger en evangelis (* [[1947]]). * [[17 Julie]] – [[Jessie Duarte]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus (* [[1953]]). * [[18 Julie]] – [[Don Mattera]], Suid-Afrikaanse digter en skrywer (* [[1935]]). * [[25 Julie]] – [[Paul Sorvino]], Amerikaanse akteur (* [[1939]]). * [[27 Julie]] – [[Mary Alice]], Amerikaanse aktrise (* [[1936]]). * 27 Julie – [[Tony Dow]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1945]]). * [[30 Julie]] – [[Pat Carroll (aktrise)|Pat Carroll]], Amerikaanse aktrise (* [[1927]]). * 30 Julie – [[Nichelle Nichols]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger (* [[1932]]). * [[31 Julie]] – [[Ayman al-Zawahiri]], [[al-Kaïda]] leier (* [[1951]]). * [[8 Augustus]] – [[Olivia Newton-John]], Brits-Australies-Amerikaanse sangeres en aktrise (* [[1948]]). * [[12 Augustus]] – [[Anne Heche]], Amerikaanse aktrise, skryfster en vervaardiger (* [[1969]]). * [[17 Augustus]] – [[Marzanne Leroux-Van der Boon]], Afrikaanse skrywer (* [[1940]]). * [[24 Augustus]] – [[Christian Hjejle]], Deense akteur (* [[1928]]). * [[25 Augustus]] – [[Victor Edouard d'Assonville]], Suid-Afrikaanse teoloog, historikus en skrywer (* [[1927]]). * 25 Augustus – [[Margaretha Lategan Spies]], Suid-Afrikaanse onderwyseres en voormalige hoof van die C&N Meisieskool Oranje in [[Bloemfontein]] (* [[1916]]). * [[29 Augustus]] – [[Charlbi Dean]], Suid-Afrikaanse aktrise en model (* [[1990]]). * [[30 Augustus]] – [[Michail Gorbatsjof]], Russiese politikus en invloedryke Sowjetleier (* [[1931]]). * [[8 September]] – Koningin [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1926]]). * [[12 September]] – [[Dennis East]], Suid-Afrikaanse liedjieskrywer, musikant en musikale vervaardiger (* [[1949]]). * [[13 September]] – [[Jean-Luc Godard]], Frans-Switserse filmregisseur, draaiboekskrywer en filmkritikus (* [[1930]]). * [[14 September]] – [[Salomon Joubert]], veldwagter, bewaringsbioloog en hoof van die [[Nasionale Krugerwildtuin]] (* [[1941]]). * [[22 September]] – [[Hilary Mantel]], Engelse outeur van o.a. romans (* [[1952]]). * [[23 September]] – [[Louise Fletcher]], Amerikaanse aktrise (* [[1934]]). ===Oktober tot Desember=== * [[4 Oktober]] – [[Günter Lamprecht]], Duitse akteur en skrywer (* [[1930]]). * 4 Oktober – [[Loretta Lynn]], Amerikaanse country-sanger (* [[1932]]). * [[11 Oktober]] – [[Angela Lansbury]], Britse-Amerikaanse aktrise (* [[1925]]). * [[14 Oktober]] – [[Robbie Coltrane]], Skotse akteur, komediant en skrywer (* [[1950]]). * [[19 Oktober]] – [[Leopold Scholtz]], Suid-Afrikaanse historikus, akademikus, skrywer en joernalis (* [[1948]]). * [[23 Oktober]] – [[Eric Nobbs]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1954]]). * 23 Oktober – [[James McDivitt]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] en bevelvoerder van [[Apollo 9]] (* [[1929]]). * [[31 Oktober]] – [[Jeremy Mansfield]], Suid-Afrikaanse radio-omroeper en televisiepersoonlikheid (* [[1963]]). * [[5 November]] – [[Aaron Carter]], Amerikaanse akteur, kletsrymer en sanger (* [[1987]]). * [[19 November]] – [[Jason David Frank]], Amerikaanse akteur (* [[1973]]). * [[5 Desember]] – [[Kirstie Alley]], Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en skryfster (* [[1951]]). * [[6 Desember]] – [[Ichirō Mizuki]], Japannese sanger, komponis en filmakteur (* [[1948]]). * [[9 Desember]] – [[Joseph Kittinger]], Amerikaanse [[vlieënier|vegvlieënier]] wat in 1959/60 'n reeks rekordhoë vryvalspronge onderneem het (* [[1928]]). * [[20 Desember]] – [[Henk Rall]], Afrikaanse skrywer en digter (* [[1938]]). * [[24 Desember]] – [[Boet Troskie]], Suid-Afrikaanse sakeman en rolprentvervaardiger (* [[1936]]). * [[29 Desember]] – [[Pelé]], Brasiliaanse sokkerspeler, dikwels beskryf as die beste sokkerspeler van alle tye (* [[1940]]). * 29 Desember – [[Vivienne Westwood]], Engelse modeontwerper (* [[1941]]). * [[31 Desember]] – [[Joseph Alois Ratzinger]], later [[Pous Benedictus XVI]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1927]]). * 31 Desember – [[Dolf van Niekerk]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1929]]). [[Kategorie:2022| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] m5zbc054mspfecv73aqfp80wff9ahod 0 55092 2963285 2958663 2026-08-28T14:08:09Z AFM 21229 /* Geskiedenis */ 2963285 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Drakenstein & Franschhoek.jpg|duimnael|300px|Die Drakenstein- (op voorgrond) en Franschhoekvalleie (beeldmidde) uit die ruimte gesien]] '''Drakenstein''' is 'n streek in die [[Boland]] wat bestaan uit die vallei van die boloop van die [[Bergrivier]] sowel as die vallei van sy sytak die [[Dwarsrivier (Wes-Kaap, lat -33,83, long 18,98)|Dwarsrivier]]. Dit sluit aan by die Franschhoekvallei, maar is nie deel daarvan nie. ==Ligging== Aan die noordekant strek dit tot by die [[Paarl]]. Aan die oostekant word dit deur die [[Klein-Drakensteinberge]], aan die suide deur die [[Groot-Drakensteinberge]] en aan die westekant deur die [[Simonsberg]] begrens. Die [[Helshoogte]]pas en [[Banghoek]] is die suidelikste punt. Paarl en [[Franschhoek]] is die grootste dorpe van die omgewing. Kleiner dorpe is [[Kylemore]], Johannesdal, [[Pniel]], [[Languedoc]], [[Simondium]], [[Groendal]] en Val de Vie. Twee groot opgaardamme is in die gebied, naamlik die [[Bergrivierdam]] en die [[Wemmershoekdam]]. [[Bridge House School]] en die [[Drakenstein-gevangenis]] is op die oewer van die Bergrivier. Metterjare het die suidelike deel van die area in die rigting van [[Franschhoek]] en [[Stellenbosch]] as Groot-Drakenstein bekend geword, en die deel naby die Paarl aan die voet van die Du Toitskloof as Klein-Drakenstein. ==Ekonomie== Die ekonomie van die streek berus op toerisme en boerdery. Afgesien van druiwe lewer die plase ook pere, pruime, perskes en appelkose. Dit is die bakermat van die Suid-Afrikaanse [[sagtevrugte]]bedryf. Vanaf 1886 word vrugte na Europa uitgevoer. Deur die bemoeienis van onder andere [[Cecil John Rhodes]], [[Leander Starr Jameson]], [[Abe Bailey]] en Henry Ernest Pickstone is Rhodes Fruit Farms (RFF) gestig en het verskeie van die historiese plase onder die firma se beheer gekom. ==Geskiedenis== [[Lêer:Overzicht_met_toegangsbrug_en_gracht_-_Lage-Vuursche_-_20128600_-_RCE.jpg|duimnael|Huis Drakensteyn]] [[Simon van der Stel]] het die streek vernoem na kommissaris-generaal [[Hendrik Adriaan van Reede tot Drakestein]] wat die Kaap in 1687 besoek het op sy reis na [[Nederlands-Indië]]. Hy was die broer van Gerard van Reede wat die eienaar van die landhuis Drakensteyn was. Vandag is dit die eiendom van [[Beatrix van Nederland|prinses Beatrix]], die vroeëre koningin van [[Nederland]]. In Oktober 1687 het Van der Stel in die streek Drakenstein ‘n 29-tal plase vir boerdery beskikbaar gestel. Tans het etlike nog hul oorspronklike name, waaronder [[Boschendal]], [[Rhône]], [[Bien Donné]], Lekkerwyn, [[La Motte]], Bellingham, Languedoc, Delta, [[La Provence]] en Bethlehem ([[Kylemore]]). ==Lees ook== * [[Lys van streeksname in Suid-Afrika]] ==Bibliografie== * Bulpin, T.V.: Discovering Southern Africa. [[Kaapstad]]: Books of Africa, 1983. {{ISBN|0-949956-17-1}} * Slingsby, Peter: Cape Winelands, the map. [[Muizenberg]]: Baardskeerder, 2010. {{ISBN|978-1-920377-05-2}} [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Valleie van Suid-Afrika]] oix2omupd3c8encprydse9syrdibpsc 0 55791 2963488 2898063 2026-08-29T10:48:40Z Oesjaar 7467 Beter woord. 2963488 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Liesl du Toit | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = {{GDEO|1983|10|2}} | geboorteplek = Centurion, Pretoria, Suid-Afrika | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = | beroep = Sangeres | instrument = Stem | jare_aktief = 2001 - nou | etiket = Coleske-kunstenaars/ IRIS | assosiasies = [[Shine4]] [[Beyond Music ZA]] | webwerf = [http://www.liesldutoit.co.za liesldutoit.co.za] | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Liesl du Toit''' (nèè Kriel) is 'n [[Afrikaans]]e sangeres. Sy het aanvanklik as lid van die populêre groep [[Shine4]] opgetree. Haar debuut solo-album, ''Stukkie van jou Hart'' is in 2010 vrygestel. Sy het die meeste van die snitte op haar debuutalbum self geskryf (10 snitte self geskryf, 2 is deur ander skrywers). Du Toit het in 2013 in die Afrikaanse musiekblyspel "[[Pretville]]" die rol van die verpleegster, Santjie gespeel. Liesl is tans n "Worship-Leader" en vorm deel van Beyond Music ZA. == Diskografie == * Begin, 2001 (lid van Shine 4) * Perfekte Wereld, 2005 (lid van Shine 4) * So Elektries, 2007 (lid van Shine 4) * Sien jou weer, 2008 (lid van Shine 4) * Stukkie van jou Hart, 2010 (solo album) * Afri-Kaans op reis, 2011 (lid) * We Believe, 2024 (lid van Beyond Music ZA) * Won't Stop, 2025 (lid van Beyond Music ZA) == Filmografie == * Shine 4 - Die Grootste Treffers Live, 2007 * [[Pretville]], 2012 == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikale kunstenaars]] == Eksterne skakels == * [http://www.liesldutoit.co.za Liesl du Toit se amptelike tuisblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811235322/http://liesldutoit.co.za/ |date=11 Augustus 2020 }} * {{Youtube|H64mtOAMIsw|Ek mis jou}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:du Toit, Liesl}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] gxb4vbf51510b57zsnmgo4ky8xo2iqi 2963492 2963488 2026-08-29T11:18:33Z Pynappel 70858 2963492 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Liesl du Toit | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Liesl Kriel | alias = | geboortedatum = {{GDEO|1983|10|2}} | geboorteplek = Centurion, Pretoria, Suid-Afrika | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = | beroep = Sangeres | instrument = Stem | jare_aktief = 2001 - nou | etiket = Coleske-kunstenaars/ IRIS | assosiasies = [[Shine4]] [[Beyond Music ZA]] | webwerf = [http://www.liesldutoit.co.za liesldutoit.co.za] | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Liesl du Toit''' (gebore Kriel) is 'n [[Afrikaans]]e sangeres. Sy het aanvanklik as lid van die populêre groep [[Shine4]] opgetree. Haar debuut solo-album, ''Stukkie van jou Hart'' is in 2010 vrygestel. Sy het die meeste van die snitte op haar debuutalbum self geskryf (10 snitte self geskryf, 2 is deur ander skrywers). Du Toit het in 2013 in die Afrikaanse musiekblyspel "[[Pretville]]" die rol van die verpleegster, Santjie gespeel. Liesl is tans n "Worship-Leader" en vorm deel van Beyond Music ZA. == Diskografie == * Begin, 2001 (lid van Shine 4) * Perfekte Wereld, 2005 (lid van Shine 4) * So Elektries, 2007 (lid van Shine 4) * Sien jou weer, 2008 (lid van Shine 4) * Stukkie van jou Hart, 2010 (solo album) * Afri-Kaans op reis, 2011 (lid) * We Believe, 2024 (lid van Beyond Music ZA) * Won't Stop, 2025 (lid van Beyond Music ZA) == Filmografie == * Shine 4 - Die Grootste Treffers Live, 2007 * [[Pretville]], 2012 == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikale kunstenaars]] == Eksterne skakels == * [http://www.liesldutoit.co.za Liesl du Toit se amptelike tuisblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811235322/http://liesldutoit.co.za/ |date=11 Augustus 2020 }} * {{Youtube|H64mtOAMIsw|Ek mis jou}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:du Toit, Liesl}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] hojphg0gl32xsscposk3n1mq2nhwvqr 0 65447 2963433 2851810 2026-08-29T07:40:47Z Aliwal2012 39067 2963433 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Bokbaaivygie | image = Mesembryanthemum 0.6 R.jpg | image2 = | status = LC | status_system = iucn3.1 | taxon = Cleretum bellidiforme | authority = ([[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]) G.D.Rowley, (1979) | synonyms =<center>Sien teks.</center> }} Die '''bokbaaivygie''' (''Cleretum bellidiforme'') (G.D.Rowley<ref name="SANBI">{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=139-bel |title=SANBI |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325205614/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=139-bel |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>) is 'n klein, eenjarige [[Bedeksadiges|blomplant]] wat in die [[lente]] blom. Die [[plant]] het klein, vlesige [[Blaar|blare]] en veelkleurige [[Blom|blomme]] in verskillende kleurkombinasies. Dit benodig vol [[son]] en min [[water]]. Die plant kom in die [[Noord-Kaap|Noord-]] en die [[Wes-Kaap]] voor en is [[endemies (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]]. Dit groei veral in die [[sukkulente Karoo]]-[[ekostreek]] en word as ''veilig'' (LC) op de [[SANBI-rooilys]] beskou.<ref name="SANBI" /> == Sinonieme == {{div col|colwidth=24em}} * ''Cleretum criniflorum'' <small>(L.f.) N.E.Br.</small> * ''Cleretum cuneifolium'' <small>N.E.Br.</small> * ''Cleretum flos-solis'' <small>(A.Berger) G.D.Rowley</small> * ''Cleretum limpidum'' <small>(Aiton) N.E.Br.</small> * ''Cleretum muirii'' <small>(N.E.Br.) G.D.Rowley</small> * ''Cleretum oculatum'' <small>(N.E.Br.) G.D.Rowley</small> * ''Dorotheanthus acuminatus'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Dorotheanthus bellidiformis'' <small>([[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]) N.E.Br.</small> * ''Dorotheanthus bidouwensis'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus criniflorus'' <small>(L.f.) Schwantes</small> * ''Dorotheanthus flos-solis'' <small>(A.Berger) L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus hallii'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus littlewoodii'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus luteus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dorotheanthus martini'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus muirii'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dorotheanthus oculatus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dorotheanthus oculatus var. saldanhensis'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus stayneri'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus ulularis'' <small>Brusse</small> * ''Mesembryanthemum bellidiforme'' <small>Burm.f.</small> * ''Mesembryanthemum criniflorum'' <small>L.f.</small> * ''Mesembryanthemum cuneifolium'' <small>Jacq.</small> * ''Mesembryanthemum flos-solis'' <small>A.Berger</small> * ''Mesembryanthemum limpidum'' <small>Aiton</small> * ''Micropterum cuneifolium'' <small>(Jacq.) Schwantes</small> * ''Micropterum limpidum'' <small>(Aiton) Schwantes</small> * ''Stigmatocarpum criniflorum'' <small>(L.f.) L.Bolus</small> {{div col end}} == Fotogalery == <gallery> Lêer:Dorotheanthus bellidiformis-P9200031.jpg|Blom in die [[Weskus Nasionale Park]], [[Suid-Afrika]] Lêer:Dorotheanthus bellidiformis1 ies.jpg|[[Saad|Sade]] Lêer:Mesembryanthemum 0.2 R.jpg|Verskillende kleure Lêer:Mesembryanthemum 0.1 R.jpg|Tuin met Bokbaaivygies </gallery> == Bronne == * Die Suid-Afrikaanse Gids- feite en wenke. Isabel Uys. 2009 {{ISBN|978-1-86919-324-9}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=139-bel REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:57223-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Dorotheanthus bellidiformis}} {{Wikispecies-inlyn|Dorotheanthus bellidiformis}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Cleretum|bellidiforme]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Tuinplante]] [[Kategorie:Blomme]] m0cu7h25c19z7hasi9cg7botyzeo8y3 2963434 2963433 2026-08-29T07:42:27Z Aliwal2012 39067 /* Fotogalery */ 2963434 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Bokbaaivygie | image = Mesembryanthemum 0.6 R.jpg | image2 = | status = LC | status_system = iucn3.1 | taxon = Cleretum bellidiforme | authority = ([[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]) G.D.Rowley, (1979) | synonyms =<center>Sien teks.</center> }} Die '''bokbaaivygie''' (''Cleretum bellidiforme'') (G.D.Rowley<ref name="SANBI">{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=139-bel |title=SANBI |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325205614/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=139-bel |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>) is 'n klein, eenjarige [[Bedeksadiges|blomplant]] wat in die [[lente]] blom. Die [[plant]] het klein, vlesige [[Blaar|blare]] en veelkleurige [[Blom|blomme]] in verskillende kleurkombinasies. Dit benodig vol [[son]] en min [[water]]. Die plant kom in die [[Noord-Kaap|Noord-]] en die [[Wes-Kaap]] voor en is [[endemies (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]]. Dit groei veral in die [[sukkulente Karoo]]-[[ekostreek]] en word as ''veilig'' (LC) op de [[SANBI-rooilys]] beskou.<ref name="SANBI" /> == Sinonieme == {{div col|colwidth=24em}} * ''Cleretum criniflorum'' <small>(L.f.) N.E.Br.</small> * ''Cleretum cuneifolium'' <small>N.E.Br.</small> * ''Cleretum flos-solis'' <small>(A.Berger) G.D.Rowley</small> * ''Cleretum limpidum'' <small>(Aiton) N.E.Br.</small> * ''Cleretum muirii'' <small>(N.E.Br.) G.D.Rowley</small> * ''Cleretum oculatum'' <small>(N.E.Br.) G.D.Rowley</small> * ''Dorotheanthus acuminatus'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Dorotheanthus bellidiformis'' <small>([[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]) N.E.Br.</small> * ''Dorotheanthus bidouwensis'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus criniflorus'' <small>(L.f.) Schwantes</small> * ''Dorotheanthus flos-solis'' <small>(A.Berger) L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus hallii'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus littlewoodii'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus luteus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dorotheanthus martini'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus muirii'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dorotheanthus oculatus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dorotheanthus oculatus var. saldanhensis'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus stayneri'' <small>L.Bolus</small> * ''Dorotheanthus ulularis'' <small>Brusse</small> * ''Mesembryanthemum bellidiforme'' <small>Burm.f.</small> * ''Mesembryanthemum criniflorum'' <small>L.f.</small> * ''Mesembryanthemum cuneifolium'' <small>Jacq.</small> * ''Mesembryanthemum flos-solis'' <small>A.Berger</small> * ''Mesembryanthemum limpidum'' <small>Aiton</small> * ''Micropterum cuneifolium'' <small>(Jacq.) Schwantes</small> * ''Micropterum limpidum'' <small>(Aiton) Schwantes</small> * ''Stigmatocarpum criniflorum'' <small>(L.f.) L.Bolus</small> {{div col end}} == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Dorotheanthus bellidiformis-P9200031.jpg|Blom in die [[Weskus Nasionale Park]], [[Suid-Afrika]] Lêer:Dorotheanthus bellidiformis1 ies.jpg|[[Saad|Sade]] Lêer:Mesembryanthemum 0.2 R.jpg|Verskillende kleure Lêer:Mesembryanthemum 0.1 R.jpg|Tuin met bokbaaivygies </gallery> == Bronne == * Die Suid-Afrikaanse Gids- feite en wenke. Isabel Uys. 2009 {{ISBN|978-1-86919-324-9}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=139-bel REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:57223-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Dorotheanthus bellidiformis}} {{Wikispecies-inlyn|Dorotheanthus bellidiformis}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Cleretum|bellidiforme]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Tuinplante]] [[Kategorie:Blomme]] jqtjrhv3j405czqu11pdxqziopgtdnc 0 68418 2963477 2174721 2026-08-29T10:42:11Z Oesjaar 7467 /* Vroeë politieke aktivisme */ Tikfout 2963477 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Lionel "Rusty" Bernstein | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Lionel Bernstein | geboortedatum = [[20 Maart]] [[1920]] | geboorteplek = [[Durban]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = [[23 Junie]] [[2002]] | sterfteplek = [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Argitek | ander = | bekend = Anti-apartheid aktivis | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = [[Judaïsme]] | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Lionel "Rusty" Bernstein''' ([[20 Maart]] [[1920]] - [[23 Junie]] [[2002]]) was ‘n Suid-Afrikaanse anti-apartheid aktivis en politieke aangehoudende. == Vroeë lewe == Bernstein is gebore in [[Durban]], die jongste van vier kinders van [[Jood]]se immigrante van [[Europa]]. Hy word op agt wees gelaat en word deur familielede versorg. Hy voltooi sy skoolloopbaan aan die [[Hilton]] kollege, ‘n private skool in [[Natal]]. Na matrikulasie gaan hy na [[Johannesburg]] waar hy begin werk in ‘n argitekskantoor, terwyl hy [[argitektuur]] deeltyds aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] bestudeer. Nadat hy in [[1936]], gekwalifiseer het, werk hy voltyds as ‘n argitek. == Vroeë politieke aktivisme == In [[1937]] sluit hy aan by die Labour League of Youth. Later, word hy ‘n lid van die[[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party| Kommunistiese Party van Suid-Afrika]] waarin hy gou ‘n leidende figuur word. Gedurende die tyd werk hy ook een jaar voltyds as partyamptenaar en sekretaris van die Johannesburgse Distrik van die Kommunistiese Party. In [[Maart]] [[1941]] trou hy met Hilda, ‘n immigrant van die [[VK]], wie hy in die Labour League of Youth ontmoet het. Gedurende dié jaar sluit hy as vrywilliger aan by die [[Suid-Afrikaanse Leër]] en dien in [[Noord-Afrika]] en [[Italië]] gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Hy word gerepatrieer en ontslaan vanuit die Leër in die begin van [[1946]]. Gedurende ‘n staking van mynwerkers in 1946, is hy verantwoordelik vir die uitgee van die stakingbulletins. Hiervoor word hy en sy vrou na die staking gearresteer en aangekla vir sedisie. Hulle word skuldig bevind dat hulle betrokke was by ‘n onwettige staking en ontvang opgeskorte vonnise. Oor die volgende vyf-en-twintig jaar skryf hy gereeld vir ‘n aantal joernale, insluitende Liberation en die Suid-Afrikaanse koerant The Guardian. Hy is ook die redakteur van Fighting Talk (wat later verban word),’n publikasie vir oudgediendes. Sy bydraes fokus op die boodskap dat [[Suid-Afrika]] besig was om die laaste geleenteid vir ’n vreedsame oorgang na ’n demokrasie te nader. Nadat by ingeperk word het hy onder skuilname voortgegaan om artikels teen die Suid-Afrikaanse apartheidsbestel te skryf. Die Kommunistiese Party van Suid-Afrika word in [[1950]] verban. Alle partylede se vryhede word daarna ingeperk, insluitende ‘n verbod op die publikasie van enige skryfwerk. Bernstein neem deel aan die vestiging van ‘n ondergrondse Kommunistieseparty. Hy was ook betrokke by die stigting van die Congress of Democrats (COD), ‘n organisasie wat ten doel gehad het om Blankes vir samewerking met die [[African National Congress]] (ANC) te mobliseer. Die ANC het op daardie stadium hul lidmaatskap beperk tot Swartes. Die Congress Alliance het ook die steun van radikale vakbonde en ander nie-rassige politieke organisasies bekom. == Kongres van die Mense == In 1954, het die ANC 'n inisiatief begin om saam met sy politieke vennote ‘n Kongres van die Mense (Congress of the People) te hou ten einde alle rasse te mobiliseer in opposisie teen die apartheidsbestel. Tydens die byeenkoms is die [[Vryheidsmanifes]] aanvaar, wat die doelwitte en aspirasies van die opponente teen apartheid uitgespel het. Dit word opgestel en onderteken in Kliptown, Soweto gedurende die Kongres van die Mense op [[26 Junie]] [[1955]]. Die byeenkoms word gereël deur die ANC en sy bondgenote die South African Indian Congress, die South African Congress of Democrats en die Coloured People's Congress. Dié manifes word later aanvaar deur al vier organisasies. Bernstein was ‘n prominente lid van die organiseeringskomitee en werk ten nouste saam met [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en [[Oliver Tambo]]. Hoewel, hy dikwels geidentifiseer word as die opsteller van die Vryheidsmanifes verwerp hy dit in sy eie biografie. Volgens hom het hy die Manifes saamgestel vanuit die duisende insette wat die organiseerders van oor die land ontvang het. Die dokument is veral bekend vir die verbintenis tot 'n nie-rassige Suid-Afrika. Nie-rassigheid het die politieke platform van die ANC gebly in kontras met die Afrikanistiese opposisie. In April 1959 word die [[Pan Africanist Congress]] (PAC) gestig deur [[Robert Sobukwe]] en 'n groep ANC-lede wat gekant is teen die ANC se wending weg van swart nasionalisme af. Teen die einde van 1956 word Bernstein en 155 ander gearresteer op aanklagte van verraad. Die verhoor sloer vir meer as 4 jaar waarna alle beskuldiges ontskuldig bevind word. In [[1960]], vind die [[Sharpeville-slagting]] plaas en word hy en sy vrou gearresteer ingevolge die noodtoestand wat daarna afgekondig is. Hy word vyf maande later met die opheffing van die noodtoestand vrygelaat. In 1962 word hy onder huisarres geplaas en word net weekdae tussen 6:00vm en 6:00nm toegelaat om die huis te verlaat. == Rivonia Hofsaak == Sy koverte ANC en Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party aktiwiteite duur voort tot sy arrestasie tydens ‘n polisie klopjag op die Liliesleaf plaas, [[Rivonia]] op [[11 Julie]] [[1963]]. Hy word saam met 10 ander prominente ANC leiers gearresteer. Bernstein word in afsondering aangehou in terme van die Negentigdaeaanhoudingswet. Na die tydperk verstryk het word hy saam met Nelson Mandela en ander van hoogverraad aangekla. Aan die einde van die verhoor wat as die Rivonia verhoor bekend gestaan het, word almal behalwe Bernstein skuldig bevind. Bernstein word vrygelaat. Hy word onmiddellik weer gearresteer en word later op borg vrygelaat. Kort na sy vrylating poog die polisie om sy vrou Hilda te arresteer. Sy slag daarin om die polisie te ontwyk en skuil van die owerhede. == Lewe in ballingskap == Rusty en Hilda besluit om Suid-Afrika te verlaat aangesien hul kinders die gevaar gestaan het om wees gelaat te word weens die risiko wat hulle politieke aktiwiteite ingehou het. Hulle laat hul kinders in die sorg van hul oudste dogter en haar man, steek die grens te voet oor na [[Botswana]]. Hierdie vlugtog uit Suid-Afrika word later deur Hilda in haar boek “The World That Was Ours” verwoord. Rusty en Hilda gaan daarna na [[Zambië]]. Hoewel Zambië op pad was na onafhanklikheid en die ANC die respek van die inkomende owerheid geniet het, word hulle as onwelkome immigrante verklaar deur die Britse owerhede. Hulle gaan na [[Tanzanië]] en uiteindelik na [[Engeland]]. Hulle kinders het hulle een vir een by hulle aangesluit in [[Londen]]. Bernstein het as ‘n [[argitek]] in Londen gewerk. Hy het voortgegaan om teen apartheid te agiteer. In [[1987]] bied hy ‘n aantal seminare aan vir die ANC in [[Moskou]], oor die [[geskiedenis]] van die Suid-Afrikaanse bevrydingstryd. Hy spandeer ook ‘n jaar in Tanzanië by die ANC se Solomon Mahlangu Vryheidskollege. Hy vestig ’n politiekewetenskapskool en bied geskiedenis van die vryheidstyd aan jong Suid-Afrikaanse uitgewekenes. == Terugkeer na Suid-Afrika, latere lewe en dood == Bernstein keer terug na Suid-Afrika vir ’n tydperk van vier maande in [[1994]] vir die eerste algemene nie-rassige verkiesing. Hy werk gedurende die tyd in die ANC media kantoor, met die spesifieke verantwoordelikheid om blanke deelname aan die eerste algemene nie-rassige verkiesing te bevorder. In [[1998]], ontvang beide Rusty en Hilda ere-grade van die [[Universiteit van Natal]] vir hul bydrae tot die vestiging van [[demokrasie]] in Suid-Afrika. Hierna publiseer Rusty ‘n boek oor die ongeskrewe geskiedenis van Suid-Afrikaanse politiek tussen 1938 en 1964. Rusty Bernstein sterf by sy huis op [[23 Junie]] [[2002]], in die ouderdom van 82. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bernstein, Rusty}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] 05ol6wg0m7w6y1ke437rwo4tck45lul 0 76326 2963267 2963264 2026-08-28T12:02:09Z Aliwal2012 39067 ou dele weer oorgebring 2963267 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Latin dictionary.jpg|duimnael|regs|250px|'n Boek in die leessaal van die Universiteit van Graz ([[Oostenryk]]).]] {{Letterkunde}} 'n '''Boek''' is 'n versameling geskrewe, gedrukte, geïllustreerde of skoon velle bestaande uit [[ink]], [[papier]], perkament of ander materiaal wat aan een kant geheg is om te kan blaai. 'n Enkele vel binne 'n boek is 'n blad en elke kant van die blad is 'n bladsy. 'n Versameling van teksgevulde of geïllustreerde bladsye wat in elektroniese formaat geproduseer is staan bekend as 'n elektroniese boek of [[e-boek]]. In sommige meer gegoede lande is e-boeke besig om gedrukte boeke te verdring,<ref>{{cite book|last=Curtis|first=George|title=The Law of Cybercrimes and Their Investigations|date=2011|page=161}}</ref> Nog 'n verdere ontwikkeling is die luisterboek. 'n Winkel waar boeke gekoop en verkoop word staan as 'n boekwinkel of boekhandelaar bekend. Boeke kan oor een onderwerp handel (soos storieboeke en veldspesifieke boeke) of oor 'n hele aantal (soos ensiklopedieë). Boeke beskik oor die volgende kenmerke: *Dit het 'n titelblad, gewoonlik waarop die naam van die skrywer en uitgewer, sowel as die publikasiedatum verskyn *Sommige boeke het 'n voorwoord en/of inleiding *Daar is in sekere boeke, soos naslaanwerke, 'n inhoudsopgawe vóór in die boek *Daar is normaalweg 'n indeks ('n alfabetiese lys van die onderwerpe wat in die boek verskyn) agterin naslaanwerke *Sommige boeke het ook 'n glossarium agter in die boek, waar woorde en terme verduidelik word Volgens [[Unesco]] se definisie word enige gedrukte publikasie wat nie gereeld verskyn nie, aan die publiek beskikbaar gestel word en met uitsondering van die titelblad en omslag 'n minimum van 49 bladsye het as boek beskou.<ref name="Unesco Definition Buch">[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=13068&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Unesco-definisie van 'n boek]</ref> Tans word daar jaarliks sowat 1,2&nbsp;miljoen boeke gepubliseer (waarvan 375&nbsp;000 in [[Engels (taal)|Engels]] en 80&nbsp;000 in [[Duits]] verskyn). Die wêreldwye omset beloop meer as 600 miljard ZAR.<ref>''Der Fischer Weltalmanach 2007''. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 745</ref> Boeke kan ook verwys na letterkundige werke of die hoofafdeling van so 'n werk. Boeke kan ook by 'n [[biblioteek]] uitgeneem word. Binne biblioteek- en inligtingskunde word 'n boek 'n monografie genoem om dit te onderskei van gereelde blaaie soos [[tydskrif]]te, vaktydskrifte of [[koerant]]e. Alle geskrewe werke, boeke ingesluit, word omskryf as [[letterkunde]]. In die geval van [[roman]]s en sekere ander boeke (soos byvoorbeeld biografieë en antieke tekste soos die [[Bybel]]) kan 'n boek in verskeie groot dele opgedeel word wat ook as boeke (Boek 1, Boek 2, Boek 3 en sovoorts) bekend staan. 'n Geesdriftige boekleser staan bekend as 'n [[Bibliofilie|bibliofiel]] of meer algemeen 'n ''boekwurm''. == Etimologie == Die woord boek is afkomstig van die [[Middelnederlands]] "buec" en [[Oudnederlands]] "buoke" (groot dokument). Verder is die Oudnederlandse woord ook verwant aan die Oudsaksiese "bōk" (letter, skryfplankie), [[Oudhoogduits]]e "buoh" (letter, boek), Oudfrisiese "bōk" (boek) en [[Oudengels]]e "bōc" (boek). Die woorde is weer afkomstig van die Oergermaanse "*bōk-" (letter, iets waarop letters staan).<ref name="boek">{{webaanhaling|outeur=Philippa, M. e.a. |jaar=2003-2009 |titel=boek |werk=Etymologisch Woordenboek van het Nederlands |url=http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/boek1 |taal=nl |toegangsdatum=7 Junie 2016}}</ref> Daar is tot in die tweede helfte van die twintigste eeu gemeen dat boek en beuk etimologies saam hoort vanweë die [[Germane|Germaanse stamme]] se gewoonte om [[Rune-alfabet|runes]] op beukehoutstafies te kerf, daar is egter geen historiese bewyse hiervan nie. Die woord boekstaaf is eerder afkomstig van die Oergermaanse "*bōk-staba-" wat letterlik towerstaaf beteken, 'n taksushoutstaaf met runes daarop uitgekerf. Die taksusboom is deur die ou Germane as heilig beskou.<ref>{{webaanhaling|outeur=Philippa, M. e.a. |jaar=2003-2009 |titel=boekstaven |werk=Etymologisch Woordenboek van het Nederlands |url=http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/boekstaven |taal=nl |toegangsdatum=7 Junie 2016}}</ref> Verder verskil die Proto-Germaanse woordstamme vir die twee woorde, "*bōk-" (boek) en "*bōkō-" (beuk) ook. Met verloop van tyd het daar in [[Nederlands]] twee uitspraakvorme ontstaan vir beuk: boek (wes) en beuk (oos). Om die verwarring met boek te oorkom is later net van beuk gepraat. Die uitspraak boek vir beuk het intussen omtrent heeltemal verdwyn behalwe in samestellings soos byvoorbeeld die woorde boekenhout (Suid Afrikaanse beuk) en boekvink ([[gryskoppie]]).<ref name="boek"/><ref>{{webaanhaling|outeur=Philippa, M. e.a. |jaar=2003-2009 |titel=beuk |werk=Etymologisch Woordenboek van het Nederlands |url=http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/beuk1|taal=nl |toegangsdatum=7 Junie 2016}}</ref> == Geskiedenis == Gedurende die ontstaan van skryfstelsels in die antieke [[beskawing]]s is 'n verskeidenheid voorwerpe vir skryfwerk gebruik, dit sluit onder meer steen, kleitablette, boombas en metaalplate in. Die bestudering van die soort inskrywings beslaan 'n groot deel van die geskiedenis en staan bekend as epigrafie. [[Geskiedenis van die alfabet|Alfabetiese skrif]] maak eerste in [[Egipte]] sy verskyning en die Antieke Egiptenare het gereeld op [[papirus]] geskryf, 'n plant wat langs die Nyl gevind kon word. Oorspronklik is die woorde nie van mekaar geskei nie (''scriptura continua'') en geen leestekens is gebruik nie. Tekste is van regs na links, links na regs of selfs afwisselend in verskillende rigtings geskryf. Die term vir hierdie afwisselende skryfrigtings heet 'boustrophedon' en beteken letterlik 'osdraai' of 'osploeg', na aanleiding van die manier waarop 'n boer die landerye heen en weer met 'n os sou ploeg. === Tablet === 'n Tablet kan beskryf word as fisies geharde skryfmedium, geskik vir ongereelde vervoer en skryfwerk. Kleitablette was meestal afgeplatte droë stukke klei wat maklik gedra kon word met afdrukke daarop wat met 'n stilus gemaak is. Dit is gebruik as 'n skryfmedium, veral met [[wigskrif]] gedurende die [[Bronstydperk]] tot diep die [[Ystertydperk]] in. Wastafels is reghoekige houtplanke wat met 'n dik laag was bedek is om griffelafdrukke op te kan maak en bewaar. Dit was die standaard skyfmedium in skole, vir rekenkunde en die afneem van notas. Die wastafeltjie het die voordeel dat dit weer gebruik kan word deur die smelt en hergiet van die was. Die gewoonte om verskeie wastafels saam te bind (byvoorbeeld codex) kon as moontlike voorloper dien tot die boek soos ons dit vandag ken.<ref name="avrin">{{Cite book |publisher = American Library Association; The British Library |ISBN= 978-0-8389-0522-7 |last= Avrin |first= Leila |title= Scribes, script, and books: the book arts from antiquity to the Renaissance |location= New York, New York| year= 1991}}</ref>{{rp|173}} Die etimologie van die woord ''codex'' (houtblok) suggereer ook dat dit moontlik ontwikkel het uit houtwastafels.<ref>{{cite book| last = Bischoff| first = Bernhard| others = Dáibhí ó Cróinin| title = Latin palaeography antiquity and the Middle Ages| url = https://books.google.com/?id=CFZgQgAACAAJ| year = 1990| publisher = Cambridge University Press| location = Cambridge| isbn = 0-521-36473-6| page = 11 }}</ref> === Boekrol === {{Hoofartikel|Boekrol}} [[Lêer:Egypt.Papyrus.01.jpg|duimnael|links|Egiptiese papyrus die godin [[Osiris]] en die weeg van haar hart.]] [[Papirus]] is 'n dik [[papier|papieragtige]] materiaal wat gemaak word deur die stamme van die papirusplant inmekaar te weef en met 'n hameragtige gereedskapstuk fyn te stamp. Dit is in [[Antieke Egipte]] gebruik vir skryfwerk moontlik al so vroeg as die [[1ste Dinastie van Egipte|Eerste dinastie]]. Die eerste bewyse vir die gebruik van papirus kom egter van rekenkundeboeke van koning Nefertiti Kakai uit die [[5de Dinastie van Egipte|Vyfde dinastie]] (ongeveer 2400 v.C.)<ref name="avrin" />{{rp|83}} Papirusvelle is saamgegom om 'n boekrol te maak en ander materiale soos boombas van lindebome is ook gebruik.<ref>{{cite book|author=Dard Hunter |title= Papermaking: History and Technique of an Ancient Craft New ed. |publisher=Dover Publications |year=1978 |page=12}}</ref> Volgens [[Herodotos]] het die [[Fenisië]]rs skryfkuns en papirus na Griekeland gebring rondom die 10de of 9de eeu v.C. Die Griekse woord vir papirus as skryfmateriaal ''biblion'' en ''biblos'' vir boek is ontleen aan die naam van die Fenisiese hawestad Byblos vanwaar papirus na Griekeland uitgevoer is.<ref name="avrin" />{{rp|144-145}} Die boekrol, of dit nou gemaak is uit papirus, perkament of papier, was die oorheersende vorm vir die boek in die Hellenistiese, Romeinse, Chinese, Hebreeuse en Macedoniese beskawings. Die meer moderne [[kodeks]] as boekformaat het die Romeinse wêreld begin domineer tydens die laat Oudheid, terwyl die boekrol nog lank in Asië die heersende formaat was. === Kodeks === [[Lêer:Bamboo book - binding - UCR.jpg|duimnael|regs|upright|’n Chinese bamboesboek voldoen aan die moderne definisie van Kodeks]] {{Hoofartikel|Kodeks}} Isidorus van Sevilla (sterf 636) verduidelik die destydse verhouding tussen kodeks, boek en boekrol in sy Etymologiae (VI.13) as volg: ʼn Kodeks is opgemaak uit verskeie boeke en 'n boek is een boekrol. Dit word ʼn kodeks genoem vanweë die stamme (''kodeks'') van bome en wingerdstokke wat metafories meerdere boeke bevat asof takke wat uit die stam loop. Die moderne gebruik verskil egter. 'n Kodeks, volgens moderne gebruik, is die eerste stoorplek van inligting wat moderne mense as 'n "boek" sal herken: blaaie van eenvormige afmetings, aan die een kant [[Boekbindery|gebind]] volgens een of ander metode en tipies geplaas tussen twee omslae gemaak van een of ander meer robuuste materiaal. Die eerste geskrewe vermelding van die kodeks as 'n tipe boek is aan die einde van die eerste eeu gemaak deur [[Martialis]] in sy Apophoreta <small>CLXXXIV</small>. Daarin besing hy die kompaktheid van die kodeks. Die kodeks het egter nooit veel veld gewen in die paganistiese Hellenistiese wêreld nie, maar vinnig binne die Christengemeenskap gewild geraak.<ref>{{citation|title=The Cambridge History of Early Christian Literature |editor=Frances Young, Lewis Ayres, Andrew Louth, Ron White |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |page=8–9}}</ref> Die oorgang het geleidelik plaasgevind deur die derde en vierde eeu en daar was verskeie redes waarom die kodeksformaat van die boek gewild was: die formaat is meer ekonomies aangesien beide kante van 'n skryfblad gebruik kan word, dit is draagbaar, naslaanbaar en maklik om te verberg. ʼn Boek is heelwat makliker om te lees, om die bladsy te kry waarna gesoek word en om deur te blaai. 'n Boekrol is ongemaklik om mee te werk en die Christen[[outeur]]s wou dalk ook hulle werke onderskei van die van paganistiese en Judaïstiese tekste wat in boekrolformaat verskyn. Ondermeer is daar ook 'n paar metaalboeke gemaak wat kleiner metaalplate gebruik het in stede van die ellelange onbuigbare metaalrol. Boeke kan ook maklik geberg word in beknopte ruimtes of langs mekaar in beperkte biblioteke of rakke. === Manuskripte === {{Hoofartikel|Manuskrip}} [[Lêer:RomanVirgilFolio014rVergilPortrait.jpg|duimnael|links|Die folio 14 rekto van die 5de-eeuse Vergilius Romanus bevat ʼn skrywersportret van [[Vergilius]]. Let op die boekekas (''capsa''), leestafeltjie en die teks geskryf in capitalis rustica sonder enige spasiëring.]] Met die val van die [[Romeinse Ryk]] in die 5de eeu n.C. beleef die Romeinse kultuur ook noodgedwonge agteruitgang. Papirus word moeilik bekombaar vanweë mindere kontak met [[Egipte]], en perkament wat al eeue in gebruik is, word die voorkeurmateriaal vir skryfwerk. Monnikekloosters gaan met die Latynse skryftradisies voort in die Wes-Romeinse Ryk. Cassiodorus van die klooster van Vivarium (gestig rondom 540), benadruk die belangrikheid daarvan om tekste te kopieer.<ref name="avrin" />{{rp|70-71}} Benedictus van Nursia moedig ook later die lees van boeke aan in sy '' Regula Benedicti'' (''Reël van Benedictus'', middel 6de eeu)<ref>{{citation|author=Theodore Maynard |title=Saint Benedict and His Monks.|publisher=Staples Press Ltd |year=1956.|page= 70–71}}.</ref> Die ''Reël van Benedictus'' (Hfst. <small>XLVIII</small>), wat sekere tye vir lees voorstel, was 'n groot invloed op die monnikekultuur van die [[Middeleeue]] en een van die redes waarom geestelikes die oorwegende boeklesers uit daardie tyd was. Die tradisie en styl van die Romeinse Ryk het nog steeds oorheers hoewel 'n besondere Middeleeuse boekkultuur geleidelik na vore getree het. Voor die uitvind en ingebruikneming van die [[drukpers]] is amper alle boeke met die hand oorgeskryf, wat dit duur en vergelykbaar skaars gemaak het. Kleiner kloosters het gewoonlik net 'n paar dosyn boeke besit en middelslagkloosters miskien 'n paar honderd. Teen die 9de eeu het groter versamelings van ongeveer 500 volumes bestaan en aan die einde van die Middeleeue het die pouslike biblioteek in Afignon en die Paryse biblioteek van die Sorbonne slegs ongeveer 2&nbsp;000 boeke besit.<ref>{{citation |author=Martin D. Joachim |title=Historical Aspects of Cataloguing and Classification |publisher=Haworth Press| year= 2003.|page= 452}}</ref> Die ''scriptorium'' van 'n klooster is gewoonlik naby of in die tabularium (kloosterbiblioteek) geleë. Kunsmatige lig is verbied uit vrees dat dit die manuskripte kon beskadig. Daar was vyf soorte kopiïste: * ''Kaligrawe'', wat gemoeid was met die fynere boekproduksie. * ''Kopiïste'', wat gemoeid was met basiese reproduksie en korrespondensie * ''Korrektors'', wat gemoeid was met die samestelling van die boek en vergelyking met die oorspronklike manuskrip. * ''Verlugters'', wat illustrasies geverf het * ''Rubrikators'', wat die meestal rooi letters ingeverf het [[Lêer:Escribano.jpg|duimnael|regs| Boergondiese outeur en kopiïs Jean Miélot, uit sy ''Miracles de Notre Dame'', 15de eeu.]] Die boekmaakproses was lank en moeisaam. Die perkament moes voorberei word, daarna is die ongebonde blaaie uitgelê en met 'n stomp voorwerp of lood belyn. Hierna word die teks deur die kopiïs neergepen wat spasies laat vir illustrasies en rubrikasie. Ten laaste het die [[Boekbindery|boekbinder]] 'n beurt gekry.<ref>{{citation|author=Edith Diehl |title=Bookbinding: Its Background and Technique.|publisher=Dover Publications |year=1980 |page=14–16}}</ref> [[Lêer:Milkau Bücherschrank mit angekettetem Buch aus der Bibliothek von Cesena 109-2.jpg|duimnael|regs|Tafel met vasgekettingde boeke in die Malatestiana-biblioteek van Cesena, [[Italië]].]] Die woord 'monnikewerk' kry as gevolg hiervan die betekenis van langdurige en noukeurige werk Die kopiïste skryf uiters nougeset, maar weens onkunde en vermoeidheid nie altyd foutlose boeke vanaf die oorspronklike werk oor nie. Die liggaam bly ook nie gespaar met die langdurige moeisame kopiëring nie. Dit is opmerklik dat met kontrole opgemerk is dat foute soos golwe deur die tekste beweeg soos die kopiïste se aandag verslap het vanweë uitputting. So skep ʼn kopiïs van [[Godfried van Bouillon]] die onbekende figuur ''Godefridus van Beliren''. Een van die bekendste handskrifte uit hierdie tydvak is die [[Brugge|Brugse]] Gruuthuse-handskrif rondom 1400, wat 'n lywige boekwerk blyk te wees. Verskillende soorte ink is in die oudheid gebruik, gewoonlik voorberei uit roet en gom, maar later ook uit galneute en [[ystersulfaat]]. Dit gee aan die skryfwerk 'n bruinerige swart kleur, hoewel dit nie die enigste kleur is wat gebruik is nie. Daar bestaan tekste wat in rooi en selfs goud geskryf is en verskillende kleure is vir verlugting gebruik. Vir weelderige manuskripte is die hele perkament pers gekleur met die teks in goud en silwer, byvoorbeeld die Kodeks Argenteus.<ref name="bischoff">{{citation|author=Bernhard Bischoff |title=Latin Palaeography}}</ref>{{rp|16-17}} Ierse monnike begin spasiëring tussen woorde gebruik in die 7de eeu. Dit vergemaklik leeswerk aangesien die monnike nie te bekend was met Latyn nie. Die gebruik van spasies tussen woorde is egter eers teen die 12de eeu alledaags gebruik. Dit is ook al geargumenteer dat die gebruik van spasies die oorgang van gevokaliseerde lees na stillees gefasiliteer het.<ref>{{citation|author=Paul Saenger |title=Space Between Words: The Origins of Silent Reading |publisher= Stanford University Press |year=1997}}</ref> Die eerste boeke gebruik perkament of velyn (kalfsleer) as bladsye en die omslae word van hout gemaak en met leer bedek. Omrede gedroogde perkament geneig is om die vorm aan te neem wat dit gehad het voor verwerking, is boeke met gespes of leerbande toegerus. Vanaf die 14de eeu word perkament geleidelik al meer met [[papier]] vervang. Papier was goedkoper en makliker om te vervaardig. Die eerste papiermeule in [[Duitsland]] is in 1390 in [[Neurenberg]] opgerig deur Ulman Stromer. Gedurende die latere [[Middeleeue]], met die opkoms van openbare biblioteke, tot en met die 18de eeu, is boeke gereeld aan boekrakke of [[lessenaar]]s vasgeketting om diefstal te voorkom. Die vasgekettingde boeke is ''libri catenati'' genoem. Aanvanklik is boeke meestal een-een in monnikekloosters gekopieer. Met die koms van universiteite in die dertiende eeu, lei die manuskripkultuur tot 'n verhoging in die aanvraag na boeke en 'n nuwe stelsel kom tot stand vir kopieerwerk. Boeke is opgedeel in ongebonde blaaie (''pecia'') wat aan verskillende kopiïste uitgeleen is, met die gevolg dat die spoed waarteen boeke geproduseer word heelwat toegeneem het. Die stelsel is verder deur skryfgoedgildes onderhou wat beide godsdienstige en nie-godsdienstige materiaal vervaardig het.<ref name="bischoff" />{{rp|42-43}} [[Judaïsme]] hou die kuns van die kopiïs tot vandag toe nog lewendig. Volgens Joodse tradisie moet die [[Tora]]-rol wat in ʼn [[sinagoge]] geplaas word, met die hand geskryf wees op perkament en is ʼn gedrukte boek nie aanvaarbaar nie. Die gemeente kan wel gebruik maak van gedrukte gebedeboeke en gedrukte kopieë van die Tora word vir studiedoeleindes buite die sinagoge gebruik. 'n Sofer "kopiïs" is 'n hoogs gerespekteerde lid van enige Joodse gemeenskap. === Midde-Ooste === Mense in die Midde-Ooste uit verskeie godsdienstige (Jode, Christene, Zoroastriste, Moslems) en etniese (Siries, Kopties, Persies, Arabies) agtergronde het boeke gemaak en gebind tydens die Islamitiese Goue Era (middel 8ste eeu tot 1258), en gevorderde tegnieke ontwikkel in Islamitiese kalligrafie, miniature en boekbindwerk. 'n Hele aantal stede uit die Middeleeuse Islamwêreld het boekvervaardigingsentrums en boekmarkte gehad. Yaqubi (oorl. 897) vertel in sy tyd dat Bagdad meer as ʼn honderd boekverkopers gehad het.<ref>{{citation| author=W. Durant |title=The Age of Faith |city=New York |year=1950 |page=236}}</ref> Boekwinkels kon algemeen rondom die dorp se hoofmoskee<ref>{{citation |author=S.E. Al-Djazairi |title=The Golden Age of Islamic Civilization |city=Manchester |year=1996 |page=200}}</ref> gevind word, soos in die geval van [[Marrakesj]] in [[Marokko]] wat 'n straat het genaamd ''Kutubiyyin'' (boekverkopers in Afrikaans) en die bekende Koutoubia-moskee wat so genoem is vanweë sy ligging in die straat. Die Middeleeuse Moslemwêreld het ook 'n tegniek ontwikkel vir die betroubare kopieerwerk van groot getalle van 'n boek. Dit was 'n vroeë vorm van proefleeswerk en in teenstelling met die tradisionele metode waar 'n enkele kopiïs 'n enkele kopie van 'n manuskrip maak. Volgens die proefleesmetode kon slegs outeurs magtiging gee vir die maak van kopieë.<ref name=”bourke”>{{Cite journal|author=Edmund Burke|title=Islam at the Center: Technological Complexes and the Roots of Modernity|journal=Journal of World History|volume=20|issue=2|date=June 2009|publisher=University of Hawaii Press|doi=10.1353/jwh.0.0045|pages=165–186 [43]}}</ref> Dit is gedoen tydens openbare sessies waar 'n kopiïs sy kopie in die teenwoordigheid van die outeur voorlees, en die outeur dit dan as akkuraat sertifiseer. Volgens die metode kon 'n outeur 'n dosyn of selfs meer kopieë lewer uit 'n enkele proeflesing en maklik meer as 'n honderd kopieë van 'n boek kon gemaak word met meerdere sessies.<ref name=”bourke” /> Deur van [[papier]], 'n relatief goedkoop medium, gebruik te maak in stede van perkament of papirus behaal die Moslems volgens Pedersen 'n besonderse prestasie, nie net in die geskiedenis van die Islamitiese boek nie maar ook dié van die hele wêreld. <ref>{{citation| author=Johs. Pedersen |title=The Arabic Book |publisher=Princeton University Press |year=1984 |page= 59}}</ref> === Blokdrukwerk === Met blokdrukwerk word 'n reliëfbeeld van 'n hele bladsy op 'n houtblok uitgekerf, geïnk en gebruik om kopieë van die bladsy te druk. Die tegniek ontstaan in China tydens die [[Han-dinastie]] (voor 220 n.C.) as 'n metode vir [[Drukkuns|drukwerk]] op [[tekstiel]] en later papier, en is met tyd regoor [[Oos-Asië]] toegepas. Die oudste gedateerde boek wat volgens die metode gedruk is, is die ''Diamantsoetra'' (868 n.C.). Die metode (bekend as ''houtsnee'' in die kunswêreld) maak in die 14de eeu sy opwagting in Europa. Boeke, bekend as blokboeke asook [[speelkaart]]e en godsdienstige illustrasies word aanvanklik met die metode gereproduseer. Om 'n volledige boek te maak was 'n moeisame proses, met handgekerfde houtblokke vir elke bladsy; en die houtblokke was geneig om te kraak as dit vir te lank gestoor word. Die monnike en mense wat die houtsneewerk behartig het, is goed besoldig. === Drukletters en wiegdrukke === [[Lêer:Bucheinband.15.Jh.r.Inkunabel.jpg|duimnael|regs|ʼn 15de-eeuse [[Inkunabel]]. Let op die blindehandstempelomslag, hoeknawe en gespes.]] [[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-R67584, Düsseldorf, Presseausstellung, Gutenbergpresse.jpg|duimnael|links|'n Drukker geklee in historiese drukkersdrag by 'n replika van 'n Gutenbergpers by die Düsseldorfskou in 1947.]] Die Chinese uitvinder, Bi Sheng, maak rondom 1045 drukletters uit erdeware maar ongelukkig het daar geen voorbeelde van sy drukwerk bewaar gebly nie. Vroeë boeke, enkelblaaie en beelde wat voor 1501 in Europa gemaak is, staan bekend as [[inkunabel]]s of wiegdrukke. Met wat algemeen as ʼn onafhanklike uitvinding beskou kan word, vind [[Johannes Gutenberg]] rondom 1450 drukletters uit in Europa, tesame met verskeie innovasies rondom die giet van letters in 'n matriks en die handgietvorm. Die uitvinding maak boeke geleidelik goedkoper om te vervaardig en ook meer geredelik beskikbaar. Die eerste boekwerk wat in oplae gedruk is, is die Gutenbergbybel. Hierna kom die massadruk van boek vinnig op dreef. Die verwikkeling het volgens Micheal Clapham die gevolg gehad dat 'n man wat in 1453 gebore is tydens die val van Konstantinopel, met sy vyftigste verjaarsdag sou kon terugkyk oor 'n leeftyd waarin ongeveer agt miljoen boeke gedruk is. Dit is moontlik meer as wat die Europese kopiïste kon lewer sedert Konstantyn die stad in 330 v.C. gevestig het.<ref>Clapham, Michael, "Printing" in ''A History of Technology'', Vol 2. ''From the Renaissance to the Industrial Revolution'', edd. Charles Singer ''et al.'' (Oxford 1957), p. 377. Cited from Elizabeth L. Eisenstein, ''The Printing Press as an Agent of Change'' (Cambridge University, 1980).</ref> Die vinnige aanneem van nuwe tegnologie regoor Europa, asook die voortdurende verbetering en ontwikkeling van drukwerk en die vervaardiging van papier, maak van boeke 'n kommoditeit. Dit word later deel van die kernvoorwaardes vir die [[Protestantse Hervorming|Reformasie]] en [[Verligting]]. [[Kennis]] in [[Wes-Europa]] raak algemeen. === Moderne wêreld === [[Lêer:Wpm02 14.JPG|duimnael|'n Boek word uitgesoek in 'n biblioteek.]] Stoomaangedrewe drukperse wen baie veld in die vroeë 19de eeu. Die masjiene kon 1 100 blaaie per uur druk, werkers kon egter net 200 letters per uur set. Mono- en linotipe lettersetmasjiene word in die laat 19de eeu bekend gestel en kon 6 000 letters per uur set en 'n hele reël op een slag. In die eeue na die 15de eeu word gefokus op die verbetering van beide die drukpers en die voorwaardes vir persvryheid met die geleidelike verslapping van beperkende sensuurwette. Dit het nuwe konsepte tot gevolg gehad soos intellektuele eiendom, [[kopiereg]] en die [[publieke domein]]. Teen die middel twintigste eeu word meer as 200 000 titels per jaar in Europa alleen uitgegee. In die 19de en 20ste eeu kom daar steeds meer middele tot beskikking vir die uitgee van die geskrewe woord in boekvorm, vernaam die [[tikmasjien]], stensilmasjien, kopieermasjien en [[persoonlike rekenaar]] met 'n [[Rekenaardrukker|drukker]]. Digitale drukwerk stel die druk-volgens-aanvraag verskynsel bekend met die druk van een of meer kopieë van sagte- of hardebandboeke op aanvraag. Sekere diensverskaffers bied ook al vir 'n paar jaar lank 'n aanlyndiens aan waar fotoboeke via die internet uitgelê en bestel kan word om in gedrukte formaat ontvang te word. Die 21ste eeu beleef ook die bekendstelling van die [[E-boek|digitale boek]] en aanlynboekwinkels.<ref>{{citation|url=http://www.golem.de/0802/57656.html |title=Brockhaus voraussichtlich in Zukunft nur noch online |publisher=golem.de |accessdate= 8 Maart 2011}}</ref> Internetreus Google skat (Augustus 2010) dat daar ongeveer 130 miljoen verskillende boeke tans in omloop is, maar noem dat die getal kan verskil na gelang van die definisie van 'n boek.<ref>{{citation |publisher=Nachrichtenagentur |url=http://www.dernewsticker.de/news.php?id=192540&i=akrpnf |title=Google zählt weltweit rund 130 Millionen Bücher |accessdate=5 Augustus 2010}}</ref> == Moderne produksieprosesse == [[Lêer:Urval av de bocker som har vunnit Nordiska radets litteraturpris under de 50 ar som priset funnits (2).jpg|duimnael|links|Die die boek se rug is ‘n belangrike onderdeel in boekontwerp, veral by die ontwerp van die omslag. Wanneer boeke gestapel of op 'n rak gebêre word, is die detail op die rug die enigste sigbare oppervlakte met inligting oor die boek. In winkels is dit die detail op die boekrug wat aanvanklik kopers se aandag trek.]] Die tegniek betrokke by die druk en bind van boeke is sedert die 15de eeu tot met die vroeg 20ste eeu onderliggend onveranderd. Hoewel meer meganisasie met verloop van tyd ingespan is, het 'n boekdrukkery in 1900 steeds baie ooreenkomste met [[Johannes Gutenberg|Gutenberg]] gehad. [[Drukpers|Gutenberg se uitvinding]] behels die gebruik van metaal drukletters, gegroepeer in woorde, reëls en blaaie, wat dan met behulp van 'n drukpers meerdere kopieë druk. Moderne papierboeke word op papier gedruk wat spesifiek ontwikkel is vir gedrukte boeke. Boekpapier is tradisioneel naas- of amperwit (vir gemakliker leeswerk), ondeursigtig om die deurskyn van teks te minimaliseer en is normaalweg dikker, veral by hardebandboeke. Verskillende kwaliteit papier word gebruik na gelang van die soort boek: masjienafgewerkte bestrykte papier, houtvrye onbestrykte papier, bestrykte fyn papier en spesiale fyn papier is algemene papiergraderings. Deesdae word meeste boeke gedruk deur offsetlitografie, 'n tipe vlakdruktegniek. Met die druk van die boek word die blaaie so op die plaat uitgelê dat na die gedrukte blaaie gevou is dit in die regte volgorde lê. Boeke word ook in 'n paar standaard groottes uitgegee. Die afwerkgroottes is die afmetings van die papier na die blad gevou en afgewerk is. Die standaard afmetings is die produk van bladafmetings (as gevolg van masjienafmetings) wat 200 tot 300 jaar gelede gewild geraak het en die industrie vandag steeds oorheers. Daar bestaan vandag verskeie standaarde rondom die groottes met die Britse konvensies wat byvoorbeeld regdeur die Engelsprekende wêreld gebruik word, behalwe die VSA, en ook verskil van die kontinentale boekvervaardigingsindustrieë se standaarde. === Moderne prosesse === Sekere boeke, veral kleiner publikasies, word gedruk op 'n papiervelgevoerde litografiese pers. Meeste boeke word egter deesdae met rolperse gedruk wat gevoer word deur 'n deurlopende papierrol en gevolglik kan meer kopieë in 'n korter bestek gedruk word. Die rolpers vou self die blaaie en verskaf so groepe katerns of seksies ('n stel ineengevoude blaaie) wat reg is vir die vergaarstelsel. Met die verloop van die drukproses word 'n volledige boek een-een saamgestapel. Die drukwerk word gedoen met een of twee katerns van die boek op 'n slag en nie die volledige boek nie. Oortollige hoeveelhede word gedruk om te vergoed vir vermorsing as gevolg van toestellings of gereedmaking en toetsblaaie vir kwaliteitsversekering. '''Gereedmaking''' is die voorbereidingswerk wat deur die drukker of drukkersassistent uitgevoer word om die drukpers tot by die vereiste afdrukkwaliteit te bring. Hierby word die tyd ingesluit wat dit neem om die plate op die masjien te monteer, enige vermorsings van die vorige drukwerk skoon te maak en die pers tot die vereiste spoed te kry. Sodra besluit is dat die drukwerk op standaard is, word al die gereedmaakvelle verwyder en die pers begin om boeke te druk. Soortgelyke gereedmaking geskied by die vou- en bindafdelings wat ook papiervermorsing tot gevolg het. Met die katerns gevou en vergaar word daar oorgeskuif na die '''bindery'''. In die middel van die 19de eeu was daar nog heelwat boekbinderye – onafhanklike binderymaatskappye wat geen drukwerk gedoen het nie en slegs op boekbindery gefokus het. Gedurende die tyd, met reliëf- of hoogdrukwerk wat die bedryf oorheers het, is lettersettery en drukwerk op 'n ander perseel as die bindery gedoen. Die metaalletters van 'n boek se volledige setsel is lywig, broos en swaar. Hoe minder dit rondbeweeg en hanteer is hoe beter en daarom is die drukwerk op dieselfde perseel as die lettersettery gedoen. Gedrukte blaaie kan makliker gekarwei word. Deesdae, as gevolg van die rekenarisering betrokke by die voorbereiding van die drukwerk van 'n boek, het die lettersettery verder terug in die produksielyn geskuif. Dit word nou deur onafhanklike uitgekontrakteerde maatskappye gedoen wat vir die uitgewers werk of deur die uitgewers self, en in party gevalle selfs die outeurs. Samesmeltings in die boekdrukindustrie het tot gevolg dat dit deesdae raar is om 'n boekbindery te vind wat nie ook betrokke is in boekdrukwerk nie of andersom. Hardebandboeke se roete deur 'n bindery behels meer prosesse as in die geval van [[sagteband]]boeke. Garinglose bindwerk soos gombindwerk is deesdae toenemend algemeen. 'n Boek se katerns kan op verskeie tegnieke met materiaalbindwerk vasgenaai word en kan as harde- of sagtebandboeke gebruik word. Die res van die bindproses bly in beide gevalle dieselfde. === Afwerking === [[Lêer:Urval av de bocker som har vunnit Nordiska radets litteraturpris under de 50 ar som priset funnits (3).jpg|duimnael|Boekblaaie]] Die boekbande (omslag) word apart gemaak voor die boek by die bindgedeelte van die produksielyn aankom. Die mees basiese boekband word gemaak deur twee stukke karton op 'n gegomde stuk materiaal te plaas met spasie tussen hulle vir die boekrug. Vir die boekrug word 'n dunner stuk karton, gesny tot die breedte van die boek, aan die materiaal tussen die twee buiteblaaie vasgegom. Die oorslagmateriaal word oor die karton gevou en geklem om te plak. Hierna word die stapel leë boekomslae na die bladmetaalstempelafdeling gestuur vir versiering en letterwerk. == Digitale drukwerk == 'n Verdere moderne ontwikkeling in die boekdrukkerybedryf is digitale drukwerk. Boekblaaie word gedruk op meestal dieselfde manier as wat ʼn fotokopieerder dit doen, deur van poeierink in stede van drukkersink gebruik te maak. ʼn Boek word in een sessie gedruk in plaas van aparte seksies of katerns. Digitale drukwerk maak dit ook moontlik om kleiner hoeveelhede te laat druk as 'n rolpers, deels vanweë die onnodigheid vir regmaak- of voorbereidingsprosesse en vermorsing. Boekhoeveelhede kan as volg rofweg volgens druktegnieke ingedeel: met ʼn rolpers meer as 2 000 boeke, met papiervelgevoerde litopers tussen 250 en 2 000 boeke en met digitale drukkers minder as 250 boeke. Die hoeveelhede is egter net skattings en kan wissel tussen verskaffers en boeke na gelang van die soort boek. Digitale drukwerk maak ook die druk-op-aanvraag-proses moontlik wat behels dat boeke nie gedruk word alvorens bestellings van kliënte ontvang is nie. === E-boek === {{Hoofartikel|e-Boek}} Die term e-boek is ʼn verkorting van "elektroniese boek" en verwys na 'n vollengte publikasie van 'n boek in elektroniese formaat.<ref>{{citation|url=http://www.builderbill-diy-help.com/what-is-an-ebook.html |title=An E-Book is an electronic book |author= Bill Bradley}}</ref> E-boeke word normaalweg beskikbaar gestel via die internet, maar kan ook op CD- en DVD-skywe asook ander formate uitgegee word. Die lees van e-boeke kan met 'n gewone rekenaar of tabletrekenaar geskied. 'n Spesialistoestel het ook intussen ontwikkel, 'n draagbare boekleestoestel genoem 'n e-boekleser of e-leser, soos byvoorbeeld die Sony EReader, Barnes & Noble Nook, Kobo eReader en [[Amazon Kindle]]. Die toestelle poog om die ervaring by die lees van 'n gedrukte boek na te maak. == Inligtingsontploffing == Deur die 20ste eeu het biblioteke te make gehad met 'n groeiende tempo van publikasies, ook die inligtingsontploffing genoem. Die opkoms van elektroniese publisering en die [[internet]] het tot gevolg dat heelwat nuwe inligting nie in gedrukte boeke verskyn nie, en eerder aanlyn deur 'n digitale biblioteek, op [[CD|CD-ROM]] of in e-boekformaat beskikbaar gestel word. 'n Aanlynboek is 'n e-boek wat aanlyn via die internet bekom kan word. Hoewel heelwat boeke digitaal uitgegee word, is meeste digitale weergawes nie vir die publiek beskikbaar nie, en daar is ook geen afname aan die tempo van papierpublikasies nie.<ref>{{citation|url=https://web.archive.org/web/20120128205430/http://www.bowker.com/index.php/press-releases/616-bowker-reports-traditional-us-book-production-flat-in-2009 |title=Bowker Reports Traditional U.S. Book Production Flat in 2009}}</ref> Daar bestaan nietemin pogings om boeke binne die [[publieke domein]] om te skakel na 'n digitale formaat vir onbeperkte verspreiding en beskikbaarheid. Aan die spits van die pogings staan [[Project Gutenberg]] in samewerking met [[Distributed proofreaders]]. Nuwe ontwikkeling rondom boekpublisering sorg ook vir veranderings in die eeu oue bedryf. Tegnologie soos DOA of "druk-op-aanvraag" wat dit moontlik maak om selfs net een boek op 'n slag te druk, lei tot heelwat makliker en goedkoper selfpublikasie. Op-aanvraag-publisering bemagtig uitgewers, deur hoë bergingskoste te vermy, om boeke met lae verkope in druk te hou eerder as om dit as uit druk te verklaar. == Boekontwerp == Boekontwerp is die kuns waarby die inhoud, styl, formaat, ontwerp en volgorde van die verskeie komponente van 'n boek saamgebring word tot 'n geheel. Volgens Jan Tschichold is boekontwerp, hoewel deesdae meestal vergete, metodes en reëls wat deur die eeue ontwikkel is en waarop nie verbeter kan word nie. Hy noem verder dat om die perfekte boek uit te gee, hierdie reëls weer in die lewe geroep en toegepas moet word. Richard Hendel beskryf boekontwerp as ʼn misterieuse onderwerp en verwys na die behoefte tot 'n konteks om te verstaan wat dit beteken. == Afmetings == [[Lêer:Codex Gigas facsimile.jpg|duimnael|’n Volgrootte faksimilee van die Codex Gigas]] [[Lêer:Kyauksa.JPG|duimnael|Die wêreld se grootste boek]] Die afmetings van 'n moderne boek is geskoei op die afdrukarea van 'n gewone platpers. Die setselblaaie word op so 'n manier in 'n raamwerk vasgeklem dat met die druk daarvan op 'n papiervel met die afmetings van die pers, die blaaie in die regte volgorde en met die regte kante na bo sal wees na die vel gevou en afgekant is. Algemene boekgroottes volgens hoe die katern gevou is: * Folio (fo): Eenmaal inmekaargevoude vel papier, vier bladsye (ongeveer 50 x 32 cm) * Kwarto (4to): Tweemaal inmekaargevoude vel papier, agt bladsye (ongeveer 32 x 25 cm) * Oktavo (8vo): Driemaal inmekaargevoude vel papier, 16 bladsye (ongeveer 25 x 16 cm). Dit is die mees algemene formaat vir hedendaagse hardebandboeke. * Duodesimo (12mo): So gevou dat 24 bladsye verkry word (ongeveer 18 cm hoog) * Sexto-decimo (16mo): Viermaal inmekaargevoude vel papier, 32 bladsye (ongeveer 15 cm hoog) Groottes kleiner as 16mo: * 24mo: ongeveer 13 cm hoog. * 32mo: ongeveer 12 cm hoog. * 48mo: ongeveer 10 cm hoog. * 64mo: ongeveer 8 cm hoog. Die grootste nog bestaande Middeleeuse manuskrip ter wêreld is die [[Codex Gigas]] van 93 x 50 x 22 cm. Die grootste boek ter wêreld is van steen en kan besigtig word in Kuthadaw Pagode in [[Mianmar|Burma]]. == Nie-fiksie == [[Ensiklopedie]]ë, [[handleiding]]s, [[jaarboek]]e en ander naslaanwerke bevat feitelike [[inligting]], maar hierdie naslaanwerke verwys ook na ander bronne waar meer inligting verkry kan word. Dit word in 'n bibliografie gelys. Sulke boeke help gewoonlik met [[navorsing]]. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|boek}} * {{Commons-kategorie inlyn|Book}} {{Normdata}} [[Kategorie:Boeke| ]] [[Kategorie:Dokumente]] [[Kategorie:Letterkunde]] [[Kategorie:Massamedia]] bhi4gotn75acnh60ywwqwb7cluvte5s 2963276 2963267 2026-08-28T12:32:51Z Aliwal2012 39067 maak beeld kleiner 2963276 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Latin dictionary.jpg|duimnael|regs|250px|'n Boek in die leessaal van die Universiteit van Graz ([[Oostenryk]]).]] {{Letterkunde}} 'n '''Boek''' is 'n versameling geskrewe, gedrukte, geïllustreerde of skoon velle bestaande uit [[ink]], [[papier]], perkament of ander materiaal wat aan een kant geheg is om te kan blaai. 'n Enkele vel binne 'n boek is 'n blad en elke kant van die blad is 'n bladsy. 'n Versameling van teksgevulde of geïllustreerde bladsye wat in elektroniese formaat geproduseer is staan bekend as 'n elektroniese boek of [[e-boek]]. In sommige meer gegoede lande is e-boeke besig om gedrukte boeke te verdring,<ref>{{cite book|last=Curtis|first=George|title=The Law of Cybercrimes and Their Investigations|date=2011|page=161}}</ref> Nog 'n verdere ontwikkeling is die luisterboek. 'n Winkel waar boeke gekoop en verkoop word staan as 'n boekwinkel of boekhandelaar bekend. Boeke kan oor een onderwerp handel (soos storieboeke en veldspesifieke boeke) of oor 'n hele aantal (soos ensiklopedieë). Boeke beskik oor die volgende kenmerke: *Dit het 'n titelblad, gewoonlik waarop die naam van die skrywer en uitgewer, sowel as die publikasiedatum verskyn *Sommige boeke het 'n voorwoord en/of inleiding *Daar is in sekere boeke, soos naslaanwerke, 'n inhoudsopgawe vóór in die boek *Daar is normaalweg 'n indeks ('n alfabetiese lys van die onderwerpe wat in die boek verskyn) agterin naslaanwerke *Sommige boeke het ook 'n glossarium agter in die boek, waar woorde en terme verduidelik word Volgens [[Unesco]] se definisie word enige gedrukte publikasie wat nie gereeld verskyn nie, aan die publiek beskikbaar gestel word en met uitsondering van die titelblad en omslag 'n minimum van 49 bladsye het as boek beskou.<ref name="Unesco Definition Buch">[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=13068&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Unesco-definisie van 'n boek]</ref> Tans word daar jaarliks sowat 1,2&nbsp;miljoen boeke gepubliseer (waarvan 375&nbsp;000 in [[Engels (taal)|Engels]] en 80&nbsp;000 in [[Duits]] verskyn). Die wêreldwye omset beloop meer as 600 miljard ZAR.<ref>''Der Fischer Weltalmanach 2007''. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 745</ref> Boeke kan ook verwys na letterkundige werke of die hoofafdeling van so 'n werk. Boeke kan ook by 'n [[biblioteek]] uitgeneem word. Binne biblioteek- en inligtingskunde word 'n boek 'n monografie genoem om dit te onderskei van gereelde blaaie soos [[tydskrif]]te, vaktydskrifte of [[koerant]]e. Alle geskrewe werke, boeke ingesluit, word omskryf as [[letterkunde]]. In die geval van [[roman]]s en sekere ander boeke (soos byvoorbeeld biografieë en antieke tekste soos die [[Bybel]]) kan 'n boek in verskeie groot dele opgedeel word wat ook as boeke (Boek 1, Boek 2, Boek 3 en sovoorts) bekend staan. 'n Geesdriftige boekleser staan bekend as 'n [[Bibliofilie|bibliofiel]] of meer algemeen 'n ''boekwurm''. == Etimologie == Die woord boek is afkomstig van die [[Middelnederlands]] "buec" en [[Oudnederlands]] "buoke" (groot dokument). Verder is die Oudnederlandse woord ook verwant aan die Oudsaksiese "bōk" (letter, skryfplankie), [[Oudhoogduits]]e "buoh" (letter, boek), Oudfrisiese "bōk" (boek) en [[Oudengels]]e "bōc" (boek). Die woorde is weer afkomstig van die Oergermaanse "*bōk-" (letter, iets waarop letters staan).<ref name="boek">{{webaanhaling|outeur=Philippa, M. e.a. |jaar=2003-2009 |titel=boek |werk=Etymologisch Woordenboek van het Nederlands |url=http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/boek1 |taal=nl |toegangsdatum=7 Junie 2016}}</ref> Daar is tot in die tweede helfte van die twintigste eeu gemeen dat boek en beuk etimologies saam hoort vanweë die [[Germane|Germaanse stamme]] se gewoonte om [[Rune-alfabet|runes]] op beukehoutstafies te kerf, daar is egter geen historiese bewyse hiervan nie. Die woord boekstaaf is eerder afkomstig van die Oergermaanse "*bōk-staba-" wat letterlik towerstaaf beteken, 'n taksushoutstaaf met runes daarop uitgekerf. Die taksusboom is deur die ou Germane as heilig beskou.<ref>{{webaanhaling|outeur=Philippa, M. e.a. |jaar=2003-2009 |titel=boekstaven |werk=Etymologisch Woordenboek van het Nederlands |url=http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/boekstaven |taal=nl |toegangsdatum=7 Junie 2016}}</ref> Verder verskil die Proto-Germaanse woordstamme vir die twee woorde, "*bōk-" (boek) en "*bōkō-" (beuk) ook. Met verloop van tyd het daar in [[Nederlands]] twee uitspraakvorme ontstaan vir beuk: boek (wes) en beuk (oos). Om die verwarring met boek te oorkom is later net van beuk gepraat. Die uitspraak boek vir beuk het intussen omtrent heeltemal verdwyn behalwe in samestellings soos byvoorbeeld die woorde boekenhout (Suid Afrikaanse beuk) en boekvink ([[gryskoppie]]).<ref name="boek"/><ref>{{webaanhaling|outeur=Philippa, M. e.a. |jaar=2003-2009 |titel=beuk |werk=Etymologisch Woordenboek van het Nederlands |url=http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/beuk1|taal=nl |toegangsdatum=7 Junie 2016}}</ref> == Geskiedenis == Gedurende die ontstaan van skryfstelsels in die antieke [[beskawing]]s is 'n verskeidenheid voorwerpe vir skryfwerk gebruik, dit sluit onder meer steen, kleitablette, boombas en metaalplate in. Die bestudering van die soort inskrywings beslaan 'n groot deel van die geskiedenis en staan bekend as epigrafie. [[Geskiedenis van die alfabet|Alfabetiese skrif]] maak eerste in [[Egipte]] sy verskyning en die Antieke Egiptenare het gereeld op [[papirus]] geskryf, 'n plant wat langs die Nyl gevind kon word. Oorspronklik is die woorde nie van mekaar geskei nie (''scriptura continua'') en geen leestekens is gebruik nie. Tekste is van regs na links, links na regs of selfs afwisselend in verskillende rigtings geskryf. Die term vir hierdie afwisselende skryfrigtings heet 'boustrophedon' en beteken letterlik 'osdraai' of 'osploeg', na aanleiding van die manier waarop 'n boer die landerye heen en weer met 'n os sou ploeg. === Tablet === 'n Tablet kan beskryf word as fisies geharde skryfmedium, geskik vir ongereelde vervoer en skryfwerk. Kleitablette was meestal afgeplatte droë stukke klei wat maklik gedra kon word met afdrukke daarop wat met 'n stilus gemaak is. Dit is gebruik as 'n skryfmedium, veral met [[wigskrif]] gedurende die [[Bronstydperk]] tot diep die [[Ystertydperk]] in. Wastafels is reghoekige houtplanke wat met 'n dik laag was bedek is om griffelafdrukke op te kan maak en bewaar. Dit was die standaard skyfmedium in skole, vir rekenkunde en die afneem van notas. Die wastafeltjie het die voordeel dat dit weer gebruik kan word deur die smelt en hergiet van die was. Die gewoonte om verskeie wastafels saam te bind (byvoorbeeld codex) kon as moontlike voorloper dien tot die boek soos ons dit vandag ken.<ref name="avrin">{{Cite book |publisher = American Library Association; The British Library |ISBN= 978-0-8389-0522-7 |last= Avrin |first= Leila |title= Scribes, script, and books: the book arts from antiquity to the Renaissance |location= New York, New York| year= 1991}}</ref>{{rp|173}} Die etimologie van die woord ''codex'' (houtblok) suggereer ook dat dit moontlik ontwikkel het uit houtwastafels.<ref>{{cite book| last = Bischoff| first = Bernhard| others = Dáibhí ó Cróinin| title = Latin palaeography antiquity and the Middle Ages| url = https://books.google.com/?id=CFZgQgAACAAJ| year = 1990| publisher = Cambridge University Press| location = Cambridge| isbn = 0-521-36473-6| page = 11 }}</ref> === Boekrol === {{Hoofartikel|Boekrol}} [[Lêer:Egypt.Papyrus.01.jpg|duimnael|links|Egiptiese papyrus die godin [[Osiris]] en die weeg van haar hart.]] [[Papirus]] is 'n dik [[papier|papieragtige]] materiaal wat gemaak word deur die stamme van die papirusplant inmekaar te weef en met 'n hameragtige gereedskapstuk fyn te stamp. Dit is in [[Antieke Egipte]] gebruik vir skryfwerk moontlik al so vroeg as die [[1ste Dinastie van Egipte|Eerste dinastie]]. Die eerste bewyse vir die gebruik van papirus kom egter van rekenkundeboeke van koning Nefertiti Kakai uit die [[5de Dinastie van Egipte|Vyfde dinastie]] (ongeveer 2400 v.C.)<ref name="avrin" />{{rp|83}} Papirusvelle is saamgegom om 'n boekrol te maak en ander materiale soos boombas van lindebome is ook gebruik.<ref>{{cite book|author=Dard Hunter |title= Papermaking: History and Technique of an Ancient Craft New ed. |publisher=Dover Publications |year=1978 |page=12}}</ref> Volgens [[Herodotos]] het die [[Fenisië]]rs skryfkuns en papirus na Griekeland gebring rondom die 10de of 9de eeu v.C. Die Griekse woord vir papirus as skryfmateriaal ''biblion'' en ''biblos'' vir boek is ontleen aan die naam van die Fenisiese hawestad Byblos vanwaar papirus na Griekeland uitgevoer is.<ref name="avrin" />{{rp|144-145}} Die boekrol, of dit nou gemaak is uit papirus, perkament of papier, was die oorheersende vorm vir die boek in die Hellenistiese, Romeinse, Chinese, Hebreeuse en Macedoniese beskawings. Die meer moderne [[kodeks]] as boekformaat het die Romeinse wêreld begin domineer tydens die laat Oudheid, terwyl die boekrol nog lank in Asië die heersende formaat was. === Kodeks === [[Lêer:Bamboo book - binding - UCR.jpg|duimnael|regs|upright|’n Chinese bamboesboek voldoen aan die moderne definisie van Kodeks]] {{Hoofartikel|Kodeks}} Isidorus van Sevilla (sterf 636) verduidelik die destydse verhouding tussen kodeks, boek en boekrol in sy Etymologiae (VI.13) as volg: ʼn Kodeks is opgemaak uit verskeie boeke en 'n boek is een boekrol. Dit word ʼn kodeks genoem vanweë die stamme (''kodeks'') van bome en wingerdstokke wat metafories meerdere boeke bevat asof takke wat uit die stam loop. Die moderne gebruik verskil egter. 'n Kodeks, volgens moderne gebruik, is die eerste stoorplek van inligting wat moderne mense as 'n "boek" sal herken: blaaie van eenvormige afmetings, aan die een kant [[Boekbindery|gebind]] volgens een of ander metode en tipies geplaas tussen twee omslae gemaak van een of ander meer robuuste materiaal. Die eerste geskrewe vermelding van die kodeks as 'n tipe boek is aan die einde van die eerste eeu gemaak deur [[Martialis]] in sy Apophoreta <small>CLXXXIV</small>. Daarin besing hy die kompaktheid van die kodeks. Die kodeks het egter nooit veel veld gewen in die paganistiese Hellenistiese wêreld nie, maar vinnig binne die Christengemeenskap gewild geraak.<ref>{{citation|title=The Cambridge History of Early Christian Literature |editor=Frances Young, Lewis Ayres, Andrew Louth, Ron White |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |page=8–9}}</ref> Die oorgang het geleidelik plaasgevind deur die derde en vierde eeu en daar was verskeie redes waarom die kodeksformaat van die boek gewild was: die formaat is meer ekonomies aangesien beide kante van 'n skryfblad gebruik kan word, dit is draagbaar, naslaanbaar en maklik om te verberg. ʼn Boek is heelwat makliker om te lees, om die bladsy te kry waarna gesoek word en om deur te blaai. 'n Boekrol is ongemaklik om mee te werk en die Christen[[outeur]]s wou dalk ook hulle werke onderskei van die van paganistiese en Judaïstiese tekste wat in boekrolformaat verskyn. Ondermeer is daar ook 'n paar metaalboeke gemaak wat kleiner metaalplate gebruik het in stede van die ellelange onbuigbare metaalrol. Boeke kan ook maklik geberg word in beknopte ruimtes of langs mekaar in beperkte biblioteke of rakke. === Manuskripte === {{Hoofartikel|Manuskrip}} [[Lêer:RomanVirgilFolio014rVergilPortrait.jpg|duimnael|links|Die folio 14 rekto van die 5de-eeuse Vergilius Romanus bevat 'n skrywersportret van [[Vergilius]]. Let op die boekekas (''capsa''), leestafeltjie en die teks geskryf in capitalis rustica sonder enige spasiëring.]] Met die val van die [[Romeinse Ryk]] in die 5de eeu n.C. beleef die Romeinse kultuur ook noodgedwonge agteruitgang. Papirus word moeilik bekombaar vanweë mindere kontak met [[Egipte]], en perkament wat al eeue in gebruik is, word die voorkeurmateriaal vir skryfwerk. Monnikekloosters gaan met die Latynse skryftradisies voort in die Wes-Romeinse Ryk. Cassiodorus van die klooster van Vivarium (gestig rondom 540), benadruk die belangrikheid daarvan om tekste te kopieer.<ref name="avrin" />{{rp|70-71}} Benedictus van Nursia moedig ook later die lees van boeke aan in sy '' Regula Benedicti'' (''Reël van Benedictus'', middel 6de eeu)<ref>{{citation|author=Theodore Maynard |title=Saint Benedict and His Monks.|publisher=Staples Press Ltd |year=1956.|page= 70–71}}.</ref> Die ''Reël van Benedictus'' (Hfst. <small>XLVIII</small>), wat sekere tye vir lees voorstel, was 'n groot invloed op die monnikekultuur van die [[Middeleeue]] en een van die redes waarom geestelikes die oorwegende boeklesers uit daardie tyd was. Die tradisie en styl van die Romeinse Ryk het nog steeds oorheers hoewel 'n besondere Middeleeuse boekkultuur geleidelik na vore getree het. Voor die uitvind en ingebruikneming van die [[drukpers]] is amper alle boeke met die hand oorgeskryf, wat dit duur en vergelykbaar skaars gemaak het. Kleiner kloosters het gewoonlik net 'n paar dosyn boeke besit en middelslagkloosters miskien 'n paar honderd. Teen die 9de eeu het groter versamelings van ongeveer 500 volumes bestaan en aan die einde van die Middeleeue het die pouslike biblioteek in Afignon en die Paryse biblioteek van die Sorbonne slegs ongeveer 2&nbsp;000 boeke besit.<ref>{{citation |author=Martin D. Joachim |title=Historical Aspects of Cataloguing and Classification |publisher=Haworth Press| year= 2003.|page= 452}}</ref> Die ''scriptorium'' van 'n klooster is gewoonlik naby of in die tabularium (kloosterbiblioteek) geleë. Kunsmatige lig is verbied uit vrees dat dit die manuskripte kon beskadig. Daar was vyf soorte kopiïste: * ''Kaligrawe'', wat gemoeid was met die fynere boekproduksie. * ''Kopiïste'', wat gemoeid was met basiese reproduksie en korrespondensie * ''Korrektors'', wat gemoeid was met die samestelling van die boek en vergelyking met die oorspronklike manuskrip. * ''Verlugters'', wat illustrasies geverf het * ''Rubrikators'', wat die meestal rooi letters ingeverf het [[Lêer:Escribano.jpg|duimnael|regs| Boergondiese outeur en kopiïs Jean Miélot, uit sy ''Miracles de Notre Dame'', 15de eeu.]] Die boekmaakproses was lank en moeisaam. Die perkament moes voorberei word, daarna is die ongebonde blaaie uitgelê en met 'n stomp voorwerp of lood belyn. Hierna word die teks deur die kopiïs neergepen wat spasies laat vir illustrasies en rubrikasie. Ten laaste het die [[Boekbindery|boekbinder]] 'n beurt gekry.<ref>{{citation|author=Edith Diehl |title=Bookbinding: Its Background and Technique.|publisher=Dover Publications |year=1980 |page=14–16}}</ref> [[Lêer:Milkau Bücherschrank mit angekettetem Buch aus der Bibliothek von Cesena 109-2.jpg|duimnael|regs|180px|Tafel met vasgekettingde boeke in die Malatestiana-biblioteek van Cesena, [[Italië]].]] Die kopiïste skryf uiters nougeset, maar weens onkunde en vermoeidheid nie altyd foutlose boeke vanaf die oorspronklike werk oor nie. Die liggaam bly ook nie gespaar met die langdurige moeisame kopiëring nie. Dit is opmerklik dat met kontrole opgemerk is dat foute soos golwe deur die tekste beweeg soos die kopiïste se aandag verslap het vanweë uitputting. So skep 'n kopiïs van [[Godfried van Bouillon]] die onbekende figuur ''Godefridus van Beliren''. Een van die bekendste handskrifte uit hierdie tydvak is die [[Brugge|Brugse]] Gruuthuse-handskrif rondom 1400, wat 'n lywige boekwerk blyk te wees. Die woord 'monnikewerk' kry as gevolg hiervan die betekenis van langdurige en noukeurige werk Verskillende soorte ink is in die oudheid gebruik, gewoonlik voorberei uit roet en gom, maar later ook uit galneute en [[ystersulfaat]]. Dit gee aan die skryfwerk 'n bruinerige swart kleur, hoewel dit nie die enigste kleur is wat gebruik is nie. Daar bestaan tekste wat in rooi en selfs goud geskryf is en verskillende kleure is vir verlugting gebruik. Vir weelderige manuskripte is die hele perkament pers gekleur met die teks in goud en silwer, byvoorbeeld die Kodeks Argenteus.<ref name="bischoff">{{citation|author=Bernhard Bischoff |title=Latin Palaeography}}</ref>{{rp|16-17}} Ierse monnike begin spasiëring tussen woorde gebruik in die 7de eeu. Dit vergemaklik leeswerk aangesien die monnike nie te bekend was met Latyn nie. Die gebruik van spasies tussen woorde is egter eers teen die 12de eeu alledaags gebruik. Dit is ook al geargumenteer dat die gebruik van spasies die oorgang van gevokaliseerde lees na stillees gefasiliteer het.<ref>{{citation|author=Paul Saenger |title=Space Between Words: The Origins of Silent Reading |publisher= Stanford University Press |year=1997}}</ref> Die eerste boeke gebruik perkament of velyn (kalfsleer) as bladsye en die omslae word van hout gemaak en met leer bedek. Omrede gedroogde perkament geneig is om die vorm aan te neem wat dit gehad het voor verwerking, is boeke met gespes of leerbande toegerus. Vanaf die 14de eeu word perkament geleidelik al meer met [[papier]] vervang. Papier was goedkoper en makliker om te vervaardig. Die eerste papiermeule in [[Duitsland]] is in 1390 in [[Neurenberg]] opgerig deur Ulman Stromer. Gedurende die latere [[Middeleeue]], met die opkoms van openbare biblioteke, tot en met die 18de eeu, is boeke gereeld aan boekrakke of [[lessenaar]]s vasgeketting om diefstal te voorkom. Die vasgekettingde boeke is ''libri catenati'' genoem. Aanvanklik is boeke meestal een-een in monnikekloosters gekopieer. Met die koms van universiteite in die dertiende eeu, lei die manuskripkultuur tot 'n verhoging in die aanvraag na boeke en 'n nuwe stelsel kom tot stand vir kopieerwerk. Boeke is opgedeel in ongebonde blaaie (''pecia'') wat aan verskillende kopiïste uitgeleen is, met die gevolg dat die spoed waarteen boeke geproduseer word heelwat toegeneem het. Die stelsel is verder deur skryfgoedgildes onderhou wat beide godsdienstige en nie-godsdienstige materiaal vervaardig het.<ref name="bischoff" />{{rp|42-43}} [[Judaïsme]] hou die kuns van die kopiïs tot vandag toe nog lewendig. Volgens Joodse tradisie moet die [[Tora]]-rol wat in ʼn [[sinagoge]] geplaas word, met die hand geskryf wees op perkament en is ʼn gedrukte boek nie aanvaarbaar nie. Die gemeente kan wel gebruik maak van gedrukte gebedeboeke en gedrukte kopieë van die Tora word vir studiedoeleindes buite die sinagoge gebruik. 'n Sofer "kopiïs" is 'n hoogsgerespekteerde lid van enige Joodse gemeenskap. === Midde-Ooste === Mense in die Midde-Ooste uit verskeie godsdienstige (Jode, Christene, Zoroastriste, Moslems) en etniese (Siries, Kopties, Persies, Arabies) agtergronde het boeke gemaak en gebind tydens die Islamitiese Goue Era (middel 8ste eeu tot 1258), en gevorderde tegnieke ontwikkel in Islamitiese kalligrafie, miniature en boekbindwerk. 'n Hele aantal stede uit die Middeleeuse Islamwêreld het boekvervaardigingsentrums en boekmarkte gehad. Yaqubi (oorl. 897) vertel in sy tyd dat Bagdad meer as ʼn honderd boekverkopers gehad het.<ref>{{citation| author=W. Durant |title=The Age of Faith |city=New York |year=1950 |page=236}}</ref> Boekwinkels kon algemeen rondom die dorp se hoofmoskee<ref>{{citation |author=S.E. Al-Djazairi |title=The Golden Age of Islamic Civilization |city=Manchester |year=1996 |page=200}}</ref> gevind word, soos in die geval van [[Marrakesj]] in [[Marokko]] wat 'n straat het genaamd ''Kutubiyyin'' (boekverkopers in Afrikaans) en die bekende Koutoubia-moskee wat so genoem is vanweë sy ligging in die straat. Die Middeleeuse Moslemwêreld het ook 'n tegniek ontwikkel vir die betroubare kopieerwerk van groot getalle van 'n boek. Dit was 'n vroeë vorm van proefleeswerk en in teenstelling met die tradisionele metode waar 'n enkele kopiïs 'n enkele kopie van 'n manuskrip maak. Volgens die proefleesmetode kon slegs outeurs magtiging gee vir die maak van kopieë.<ref name=”bourke”>{{Cite journal|author=Edmund Burke|title=Islam at the Center: Technological Complexes and the Roots of Modernity|journal=Journal of World History|volume=20|issue=2|date=June 2009|publisher=University of Hawaii Press|doi=10.1353/jwh.0.0045|pages=165–186 [43]}}</ref> Dit is gedoen tydens openbare sessies waar 'n kopiïs sy kopie in die teenwoordigheid van die outeur voorlees, en die outeur dit dan as akkuraat sertifiseer. Volgens die metode kon 'n outeur 'n dosyn of selfs meer kopieë lewer uit 'n enkele proeflesing en maklik meer as 'n honderd kopieë van 'n boek kon gemaak word met meerdere sessies.<ref name=”bourke” /> Deur van [[papier]], 'n relatief goedkoop medium, gebruik te maak in stede van perkament of papirus behaal die Moslems volgens Pedersen 'n besonderse prestasie, nie net in die geskiedenis van die Islamitiese boek nie maar ook dié van die hele wêreld.<ref>{{citation| author=Johs. Pedersen |title=The Arabic Book |publisher=Princeton University Press |year=1984 |page= 59}}</ref> === Blokdrukwerk === Met blokdrukwerk word 'n reliëfbeeld van 'n hele bladsy op 'n houtblok uitgekerf, geïnk en gebruik om kopieë van die bladsy te druk. Die tegniek ontstaan in China tydens die [[Han-dinastie]] (voor 220 n.C.) as 'n metode vir [[Drukkuns|drukwerk]] op [[tekstiel]] en later papier, en is met tyd regoor [[Oos-Asië]] toegepas. Die oudste gedateerde boek wat volgens die metode gedruk is, is die ''Diamantsoetra'' (868 n.C.). Die metode (bekend as ''houtsnee'' in die kunswêreld) maak in die 14de eeu sy opwagting in Europa. Boeke, bekend as blokboeke asook [[speelkaart]]e en godsdienstige illustrasies word aanvanklik met die metode gereproduseer. Om 'n volledige boek te maak was 'n moeisame proses, met handgekerfde houtblokke vir elke bladsy; en die houtblokke was geneig om te kraak as dit vir te lank gestoor word. Die monnike en mense wat die houtsneewerk behartig het, is goed besoldig. === Drukletters en wiegdrukke === [[Lêer:Bucheinband.15.Jh.r.Inkunabel.jpg|duimnael|regs|160px|'n 15de-eeuse [[Inkunabel]]. Let op die blindehandstempelomslag, hoeknawe en gespes.]] [[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-R67584, Düsseldorf, Presseausstellung, Gutenbergpresse.jpg|duimnael|links|180px|'n Drukker geklee in historiese drukkersdrag by 'n replika van 'n Gutenbergpers by die Düsseldorfskou in 1947.]] Die Chinese uitvinder, Bi Sheng, maak rondom 1045 drukletters uit erdeware maar ongelukkig het daar geen voorbeelde van sy drukwerk bewaar gebly nie. Vroeë boeke, enkelblaaie en beelde wat voor 1501 in Europa gemaak is, staan bekend as [[inkunabel]]s of wiegdrukke. Met wat algemeen as ʼn onafhanklike uitvinding beskou kan word, vind [[Johannes Gutenberg]] rondom 1450 drukletters uit in Europa, tesame met verskeie innovasies rondom die giet van letters in 'n matriks en die handgietvorm. Die uitvinding maak boeke geleidelik goedkoper om te vervaardig en ook meer geredelik beskikbaar. Die eerste boekwerk wat in oplae gedruk is, is die Gutenbergbybel. Hierna kom die massadruk van boeke vinnig op dreef. Die verwikkeling het volgens Micheal Clapham die gevolg gehad dat 'n man wat in 1453 gebore is tydens die val van Konstantinopel, met sy vyftigste verjaarsdag sou kon terugkyk oor 'n leeftyd waarin ongeveer agt miljoen boeke gedruk is. Dit is moontlik meer as wat die Europese kopiïste kon lewer sedert Konstantyn die stad in 330 v.C. gevestig het.<ref>Clapham, Michael, "Printing" in ''A History of Technology'', Vol 2. ''From the Renaissance to the Industrial Revolution'', edd. Charles Singer ''et al.'' (Oxford 1957), p. 377. Cited from Elizabeth L. Eisenstein, ''The Printing Press as an Agent of Change'' (Cambridge University, 1980).</ref> Die vinnige aanneem van nuwe tegnologie regoor Europa, asook die voortdurende verbetering en ontwikkeling van drukwerk en die vervaardiging van papier, maak van boeke 'n kommoditeit. Dit word later deel van die kernvoorwaardes vir die [[Protestantse Hervorming|Reformasie]] en [[Verligting]]. [[Kennis]] in [[Wes-Europa]] raak algemeen. === Moderne wêreld === [[Lêer:Wpm02 14.JPG|duimnael|'n Boek word uitgesoek in 'n biblioteek.]] Stoomaangedrewe drukperse wen baie veld in die vroeë 19de eeu. Die masjiene kon 1 100 blaaie per uur druk, werkers kon egter net 200 letters per uur set. Mono- en linotipe lettersetmasjiene word in die laat 19de eeu bekend gestel en kon 6 000 letters per uur set en 'n hele reël op een slag. In die eeue na die 15de eeu word gefokus op die verbetering van beide die drukpers en die voorwaardes vir persvryheid met die geleidelike verslapping van beperkende sensuurwette. Dit het nuwe konsepte tot gevolg gehad soos intellektuele eiendom, [[kopiereg]] en die [[publieke domein]]. Teen die middel twintigste eeu word meer as 200 000 titels per jaar in Europa alleen uitgegee. In die 19de en 20ste eeu kom daar steeds meer middele tot beskikking vir die uitgee van die geskrewe woord in boekvorm, vernaam die [[tikmasjien]], stensilmasjien, kopieermasjien en [[persoonlike rekenaar]] met 'n [[Rekenaardrukker|drukker]]. Digitale drukwerk stel die druk-volgens-aanvraag verskynsel bekend met die druk van een of meer kopieë van sagte- of hardebandboeke op aanvraag. Sekere diensverskaffers bied ook al vir 'n paar jaar lank 'n aanlyndiens aan waar fotoboeke via die internet uitgelê en bestel kan word om in gedrukte formaat ontvang te word. Die 21ste eeu beleef ook die bekendstelling van die [[E-boek|digitale boek]] en aanlynboekwinkels.<ref>{{citation|url=http://www.golem.de/0802/57656.html |title=Brockhaus voraussichtlich in Zukunft nur noch online |publisher=golem.de |accessdate= 8 Maart 2011}}</ref> Internetreus Google skat (Augustus 2010) dat daar ongeveer 130 miljoen verskillende boeke tans in omloop is, maar noem dat die getal kan verskil na gelang van die definisie van 'n boek.<ref>{{citation |publisher=Nachrichtenagentur |url=http://www.dernewsticker.de/news.php?id=192540&i=akrpnf |title=Google zählt weltweit rund 130 Millionen Bücher |accessdate=5 Augustus 2010}}</ref> == Moderne produksieprosesse == [[Lêer:Urval av de bocker som har vunnit Nordiska radets litteraturpris under de 50 ar som priset funnits (2).jpg|duimnael|links|Die die boek se rug is ‘n belangrike onderdeel in boekontwerp, veral by die ontwerp van die omslag. Wanneer boeke gestapel of op 'n rak gebêre word, is die detail op die rug die enigste sigbare oppervlakte met inligting oor die boek. In winkels is dit die detail op die boekrug wat aanvanklik kopers se aandag trek.]] Die tegniek betrokke by die druk en bind van boeke is sedert die 15de eeu tot met die vroeg 20ste eeu onderliggend onveranderd. Hoewel meer meganisasie met verloop van tyd ingespan is, het 'n boekdrukkery in 1900 steeds baie ooreenkomste met [[Johannes Gutenberg|Gutenberg]] gehad. [[Drukpers|Gutenberg se uitvinding]] behels die gebruik van metaal drukletters, gegroepeer in woorde, reëls en blaaie, wat dan met behulp van 'n drukpers meerdere kopieë druk. Moderne papierboeke word op papier gedruk wat spesifiek ontwikkel is vir gedrukte boeke. Boekpapier is tradisioneel naas- of amperwit (vir gemakliker leeswerk), ondeursigtig om die deurskyn van teks te minimaliseer en is normaalweg dikker, veral by hardebandboeke. Verskillende kwaliteit papier word gebruik na gelang van die soort boek: masjienafgewerkte bestrykte papier, houtvrye onbestrykte papier, bestrykte fyn papier en spesiale fyn papier is algemene papiergraderings. Deesdae word meeste boeke gedruk deur offsetlitografie, 'n tipe vlakdruktegniek. Met die druk van die boek word die blaaie so op die plaat uitgelê dat na die gedrukte blaaie gevou is dit in die regte volgorde lê. Boeke word ook in 'n paar standaard groottes uitgegee. Die afwerkgroottes is die afmetings van die papier na die blad gevou en afgewerk is. Die standaard afmetings is die produk van bladafmetings (as gevolg van masjienafmetings) wat 200 tot 300 jaar gelede gewild geraak het en die industrie vandag steeds oorheers. Daar bestaan vandag verskeie standaarde rondom die groottes met die Britse konvensies wat byvoorbeeld regdeur die Engelsprekende wêreld gebruik word, behalwe die VSA, en ook verskil van die kontinentale boekvervaardigingsindustrieë se standaarde. === Moderne prosesse === Sekere boeke, veral kleiner publikasies, word gedruk op 'n papiervelgevoerde litografiese pers. Meeste boeke word egter deesdae met rolperse gedruk wat gevoer word deur 'n deurlopende papierrol en gevolglik kan meer kopieë in 'n korter bestek gedruk word. Die rolpers vou self die blaaie en verskaf so groepe katerns of seksies ('n stel ineengevoude blaaie) wat reg is vir die vergaarstelsel. Met die verloop van die drukproses word 'n volledige boek een-een saamgestapel. Die drukwerk word gedoen met een of twee katerns van die boek op 'n slag en nie die volledige boek nie. Oortollige hoeveelhede word gedruk om te vergoed vir vermorsing as gevolg van toestellings of gereedmaking en toetsblaaie vir kwaliteitsversekering. '''Gereedmaking''' is die voorbereidingswerk wat deur die drukker of drukkersassistent uitgevoer word om die drukpers tot by die vereiste afdrukkwaliteit te bring. Hierby word die tyd ingesluit wat dit neem om die plate op die masjien te monteer, enige vermorsings van die vorige drukwerk skoon te maak en die pers tot die vereiste spoed te kry. Sodra besluit is dat die drukwerk op standaard is, word al die gereedmaakvelle verwyder en die pers begin om boeke te druk. Soortgelyke gereedmaking geskied by die vou- en bindafdelings wat ook papiervermorsing tot gevolg het. Met die katerns gevou en vergaar word daar oorgeskuif na die '''bindery'''. In die middel van die 19de eeu was daar nog heelwat boekbinderye – onafhanklike binderymaatskappye wat geen drukwerk gedoen het nie en slegs op boekbindery gefokus het. Gedurende die tyd, met reliëf- of hoogdrukwerk wat die bedryf oorheers het, is lettersettery en drukwerk op 'n ander perseel as die bindery gedoen. Die metaalletters van 'n boek se volledige setsel is lywig, broos en swaar. Hoe minder dit rondbeweeg en hanteer is hoe beter en daarom is die drukwerk op dieselfde perseel as die lettersettery gedoen. Gedrukte blaaie kan makliker gekarwei word. Deesdae, as gevolg van die rekenarisering betrokke by die voorbereiding van die drukwerk van 'n boek, het die lettersettery verder terug in die produksielyn geskuif. Dit word nou deur onafhanklike uitgekontrakteerde maatskappye gedoen wat vir die uitgewers werk of deur die uitgewers self, en in party gevalle selfs die outeurs. Samesmeltings in die boekdrukindustrie het tot gevolg dat dit deesdae raar is om 'n boekbindery te vind wat nie ook betrokke is in boekdrukwerk nie of andersom. Hardebandboeke se roete deur 'n bindery behels meer prosesse as in die geval van [[sagteband]]boeke. Garinglose bindwerk soos gombindwerk is deesdae toenemend algemeen. 'n Boek se katerns kan op verskeie tegnieke met materiaalbindwerk vasgenaai word en kan as harde- of sagtebandboeke gebruik word. Die res van die bindproses bly in beide gevalle dieselfde. === Afwerking === [[Lêer:Urval av de bocker som har vunnit Nordiska radets litteraturpris under de 50 ar som priset funnits (3).jpg|duimnael|160px|Boekblaaie]] Die boekbande (omslag) word apart gemaak voor die boek by die bindgedeelte van die produksielyn aankom. Die mees basiese boekband word gemaak deur twee stukke karton op 'n gegomde stuk materiaal te plaas met spasie tussen hulle vir die boekrug. Vir die boekrug word 'n dunner stuk karton, gesny tot die breedte van die boek, aan die materiaal tussen die twee buiteblaaie vasgegom. Die oorslagmateriaal word oor die karton gevou en geklem om te plak. Hierna word die stapel leë boekomslae na die bladmetaalstempelafdeling gestuur vir versiering en letterwerk. == Digitale drukwerk == 'n Verdere moderne ontwikkeling in die boekdrukkerybedryf is digitale drukwerk. Boekblaaie word gedruk op meestal dieselfde manier as wat ʼn fotokopieerder dit doen, deur van poeierink in stede van drukkersink gebruik te maak. ʼn Boek word in een sessie gedruk in plaas van aparte seksies of katerns. Digitale drukwerk maak dit ook moontlik om kleiner hoeveelhede te laat druk as 'n rolpers, deels vanweë die onnodigheid vir regmaak- of voorbereidingsprosesse en vermorsing. Boekhoeveelhede kan as volg rofweg volgens druktegnieke ingedeel: met ʼn rolpers meer as 2 000 boeke, met papiervelgevoerde litopers tussen 250 en 2 000 boeke en met digitale drukkers minder as 250 boeke. Die hoeveelhede is egter net skattings en kan wissel tussen verskaffers en boeke na gelang van die soort boek. Digitale drukwerk maak ook die druk-op-aanvraag-proses moontlik wat behels dat boeke nie gedruk word alvorens bestellings van kliënte ontvang is nie. === E-boek === {{Hoofartikel|e-Boek}} Die term e-boek is ʼn verkorting van "elektroniese boek" en verwys na 'n vollengte publikasie van 'n boek in elektroniese formaat.<ref>{{citation|url=http://www.builderbill-diy-help.com/what-is-an-ebook.html |title=An E-Book is an electronic book |author= Bill Bradley}}</ref> E-boeke word normaalweg beskikbaar gestel via die internet, maar kan ook op CD- en DVD-skywe asook ander formate uitgegee word. Die lees van e-boeke kan met 'n gewone rekenaar of tabletrekenaar geskied. 'n Spesialistoestel het ook intussen ontwikkel, 'n draagbare boekleestoestel genoem 'n e-boekleser of e-leser, soos byvoorbeeld die Sony EReader, Barnes & Noble Nook, Kobo eReader en [[Amazon Kindle]]. Die toestelle poog om die ervaring by die lees van 'n gedrukte boek na te maak. == Inligtingsontploffing == Deur die 20ste eeu het biblioteke te make gehad met 'n groeiende tempo van publikasies, ook die inligtingsontploffing genoem. Die opkoms van elektroniese publisering en die [[internet]] het tot gevolg dat heelwat nuwe inligting nie in gedrukte boeke verskyn nie, en eerder aanlyn deur 'n digitale biblioteek, op [[CD|CD-ROM]] of in e-boekformaat beskikbaar gestel word. 'n Aanlynboek is 'n e-boek wat aanlyn via die internet bekom kan word. Hoewel heelwat boeke digitaal uitgegee word, is meeste digitale weergawes nie vir die publiek beskikbaar nie, en daar is ook geen afname aan die tempo van papierpublikasies nie.<ref>{{citation|url=https://web.archive.org/web/20120128205430/http://www.bowker.com/index.php/press-releases/616-bowker-reports-traditional-us-book-production-flat-in-2009 |title=Bowker Reports Traditional U.S. Book Production Flat in 2009}}</ref> Daar bestaan nietemin pogings om boeke binne die [[publieke domein]] om te skakel na 'n digitale formaat vir onbeperkte verspreiding en beskikbaarheid. Aan die spits van die pogings staan [[Project Gutenberg]] in samewerking met [[Distributed proofreaders]]. Nuwe ontwikkeling rondom boekpublisering sorg ook vir veranderings in die eeu oue bedryf. Tegnologie soos DOA of "druk-op-aanvraag" wat dit moontlik maak om selfs net een boek op 'n slag te druk, lei tot heelwat makliker en goedkoper selfpublikasie. Op-aanvraag-publisering bemagtig uitgewers, deur hoë bergingskoste te vermy, om boeke met lae verkope in druk te hou eerder as om dit as uit druk te verklaar. == Boekontwerp == Boekontwerp is die kuns waarby die inhoud, styl, formaat, ontwerp en volgorde van die verskeie komponente van 'n boek saamgebring word tot 'n geheel. Volgens Jan Tschichold is boekontwerp, hoewel deesdae meestal vergete, metodes en reëls wat deur die eeue ontwikkel is en waarop nie verbeter kan word nie. Hy noem verder dat om die perfekte boek uit te gee, hierdie reëls weer in die lewe geroep en toegepas moet word. Richard Hendel beskryf boekontwerp as ʼn misterieuse onderwerp en verwys na die behoefte tot 'n konteks om te verstaan wat dit beteken. == Afmetings == [[Lêer:Codex Gigas facsimile.jpg|duimnael|200px|’n Volgrootte faksimilee van die Codex Gigas]] [[Lêer:Kyauksa.JPG|duimnael|180px|Die wêreld se grootste boek]] Die afmetings van 'n moderne boek is geskoei op die afdrukarea van 'n gewone platpers. Die setselblaaie word op so 'n manier in 'n raamwerk vasgeklem dat met die druk daarvan op 'n papiervel met die afmetings van die pers, die blaaie in die regte volgorde en met die regte kante na bo sal wees na die vel gevou en afgekant is. Algemene boekgroottes volgens hoe die katern gevou is: * Folio (fo): Eenmaal inmekaargevoude vel papier, vier bladsye (ongeveer 50 x 32 cm) * Kwarto (4to): Tweemaal inmekaargevoude vel papier, agt bladsye (ongeveer 32 x 25 cm) * Oktavo (8vo): Driemaal inmekaargevoude vel papier, 16 bladsye (ongeveer 25 x 16 cm). Dit is die mees algemene formaat vir hedendaagse hardebandboeke. * Duodesimo (12mo): So gevou dat 24 bladsye verkry word (ongeveer 18 cm hoog) * Sexto-decimo (16mo): Viermaal inmekaargevoude vel papier, 32 bladsye (ongeveer 15 cm hoog) Groottes kleiner as 16mo: * 24mo: ongeveer 13 cm hoog. * 32mo: ongeveer 12 cm hoog. * 48mo: ongeveer 10 cm hoog. * 64mo: ongeveer 8 cm hoog. Die grootste nog bestaande Middeleeuse manuskrip ter wêreld is die Codex Gigas van 93 x 50 x 22 cm. Die grootste boek ter wêreld is van steen en kan besigtig word in Kuthadaw Pagode in [[Mianmar|Burma]]. == Nie-fiksie == [[Ensiklopedie]]ë, handleidings, jaarboeke en ander naslaanwerke bevat feitelike [[inligting]], maar hierdie naslaanwerke verwys ook na ander bronne waar meer inligting verkry kan word. Dit word in 'n bibliografie gelys. Sulke boeke help gewoonlik met [[navorsing]]. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|boek}} * {{Commons-kategorie inlyn|Book}} {{Normdata}} [[Kategorie:Boeke| ]] [[Kategorie:Dokumente]] [[Kategorie:Letterkunde]] [[Kategorie:Massamedia]] nri8fj5fr8woh3rly54d7kr0mp0h070 0 83790 2963418 2607208 2026-08-29T03:04:48Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963418 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Café de Flore.jpg|duimnael|''Café de Flore'', Parys.]] [[Lêer:ParisCafeDiscussion.png|duimnael|"Bespreking van die [[Frans-Duitse Oorlog]]" in 'n Paryse koffiehuis, ''The Illustrated London News'' 17 Sep. 1870]] '''Koffiehuis''' of '''koffiewinkel''' is verwante terme vir 'n instelling wat hoofsaaklik [[koffie]] en ander warm drankies bedien. Café of kafee kan verwys na 'n koffiehuis, kroeg, teekamer, 'n klein en goedkoop restaurant of ander gemaklike eet-en-drink plek, afhangende van die [[kultuur]].<ref>{{cite book|title=The World of the Paris Café|pages=1–5|author=W. Scott Haine|publisher=JHU Press|date= 11 September 1998|ISBN=0-8018-6070-9}}</ref><ref>{{cite book|title=Alcohol: A Social and Cultural History|url=http://books.google.co.uk/books?id=9hTqg7shA-QC&pg=PA121|page=121|author=W. Scott Haine|publisher=Berg|date= 12 Junie 2006}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=9obU8526SiQC&pg=PA49#v=onepage&q&f=false|title=The Rough Guide to France|page=49|publisher=Rough Guides|year= 2003}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.classiccafes.co.uk/|title=Classic Cafes &#124; London's vintage Formica caffs!|work=classiccafes.co.uk|accessdate=28 September 2013|archive-date=20 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820150546/http://www.classiccafes.co.uk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |url= http://books.google.co.uk/books?id=e72EAAAACAAJ&dq=cafes+in+the+uk&hl=en&sa=X&ei=DuFGUu3jDcmOswbe-4GgBg&ved=0CCQQ6AEwAA |title=Egg, Bacon, Chips and Beans: 50 Great Cafes and the Stuff That Makes Them Great |author=Russell Davies |publisher=HarperCollins Entertainment|year=2005|access-date=28 September 2013}}</ref> 'n Koffiehuis deel 'n paar van dieselfde kenmerke met 'n kroeg of restaurant, maar dit is anders as 'n kafeteria. Soos die naam aandui, fokus 'n koffiehuis op die verskaffing van koffie en [[tee]] asook ligte verversings. Baie koffiehuise in die [[Midde-Ooste]], en in Wes-Asiatiese immigrantdistrikte in Westerse lande, bied Shisha (nargile in Turks en Grieks) aan, 'n gegeurde [[tabak]] gerook deur 'n hookah. Espresso bars is 'n tipe koffiehuis wat spesialiseer in die bediening van espresso en espresso-gebaseerde drankies. Vanuit 'n kulturele oogpunt, dien koffiehuise veral as sentrums vir sosiale interaksie: die koffiehuis bied aan sy sosiale lede 'n plek om te vergader, gesels, skryf, lees, mekaar te vermaak, of tydverwyl, hetsy individueel of in klein groepies van twee of drie persone. 'n Koffiehuis dien dus as 'n informele klub vir sy gereelde lede.<ref>{{cite web| url= http://www.merriam-webster.com/dictionary/coffeehouse|title= Coffeehouse |publisher=MerriamWebster|access-date=2012-04-07}}</ref> == Geskiedenis == Koffiedrinkery het in die 15de eeu van [[Ethiopië]] tot [[Mekka]] en die [[Ottomaanse Ryk]] versprei. [[Alkohol]] was nie toegelaat vir [[Moslem]]s nie, maar koffiehuise het aan die behoefte aan sosialisering voldoen. Koffiehuise is onder meer in [[Damaskus]], [[Istanbul]] en [[Kaïro]] geopen. Die eerste Europese koffiehuis is in 1645 in [[Venesië]] geopen. Ander groot Europese en Noord Amerikanse stede het ook spoedig gevolg: [[Oxford]] in 1650, [[Londen]] in 1651, [[Den Haag]] in 1664, [[Hamburg]] in 1677 en [[Parys]], [[Boston]] en [[New York]] in 1689. Daar is 'n koffiehuiskultuur in baie Europese lande. Dit beteken dat mense lank na 'n koffiehuis gaan om die [[koerant]] te lees terwyl hulle koffie geniet, met ander praat of na mense staar. Baie skrywers het in koffiehuise geskryf; Sentraal-Europese stede soos [[Praag]], [[Wene]] en [[Boedapest]] het 'n reputasie verwerf met sulke koffiehuise. Die [[filosoof]] George Steiner is van mening dat die koffiehuis 'n verskynsel is wat Europa van die Verenigde State onderskei. Koffiehuise was ook soms vergaderplekke vir politiek ontevredenes, en dat sulke besprekings die vonk van 'n [[rewolusie]] kon laat opvlam. Daar is inderdaad verskeie politieke bewegings in die Weense en ander koffiehuise gestig. [[Leon Trotsky]] ([[Trotskyȉsme]]), [[Adolf Hitler]] ([[Nasionaal-Sosialisme]]) en [[Theodor Herzl]] (Sionisme) was gereelde besoekers aan koffiehuise. == Formaat == Koffiehuise het soms 'n buitegedeelte ('n terras of sypaadjie) met sitplekke, tafels en sambrele. Dit is veral die geval met Europese kafees. Koffiehuise bied 'n meer oop openbare ruimte in vergelyking met baie van die tradisionele kroeë wat hulle vervang het, wat meer deur mans ondersteun is met die fokus op drank. Een van die oorspronklike gebruike van die koffiehuis, as plek vir uitruil van inligting en kommunikasie, is in die negentigerjare weer vernuwe met die bekendgestelling van die internetkafee (met gratis [[Wi-Fi]]).<ref>{{cite web |url=http://investorshub.advfn.com/boards/board.aspx?board_id=16089 |title=Julius Briner Message Board |publisher=Investorshub.advfn.com |access-date=21 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501135208/http://investorshub.advfn.com/boards/board.aspx?board_id=16089 |archive-date=1 Mei 2011 |url-status=live }}</ref> Die verspreiding van die moderne koffiehuis na stedelike en landelike gebiede het hand-aan-hand gegaan met die toenemende gebruik van mobiele [[rekenaar]]s. Rekenaars en internettoegang in 'n kontemporêre styl help om 'n jeugdige, moderne plek te skep, vergeleke met die tradisionele kroeë of outydse eetplekke wat hulle vervang het. ==Galery== <gallery> File:Café Mélange, Wien.jpg|Café Mélange, [[Wene]] File:Kahvila Kampelan terassia.JPG|Café Kampela, [[Helsinki]] File:PCC Common Grounds.jpg|Kampuskoffiehuis by die Pensacola Christian College File:In café omgebouwde kerk in Utrecht.jpg|'n Koffiehuis in 'n voormalige kerk, [[Utrecht]] </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} ==Bronne == * Abbas, H. (2014). "Coffee Houses, Early Public Libraries, and the Print Trade in Eighteenth-Century Dublin". ''Library & Information History'' 30(1), 41–61. ==Verdere leeswerk == * Marie-France Boyer; photographs by Eric Morin (1994) ''The French Café''. London: Thames & Hudson * Brian Cowan (2005), ''The Social Life of Coffee: The Emergence of the British Coffeehouse'', Yale University Press * Markman Ellis (2004), ''The Coffee House: a cultural history'', Weidenfeld & Nicolson * Robert Hume "Percolating Society", Irish Examiner, 27 April 2017 p.&nbsp;13 * Ray Oldenburg, ''The Great Good Place (Oldenburg)|The Great Good Place: Cafes, Coffee Shops, Community Centers, General Stores, Bars, Hangouts, and How They Get You through the Day''. New York: Parragon Books, 1989. {{ISBN|1-56924-681-5}} * Tom Standage (2006) ''A History of the World in Six Glasses'', Walker & Company, {{ISBN|0-8027-1447-1}} * Ahmet Yaşar, "The Coffeehouses in Early Modern Istanbul: Public Space, Sociability and Surveillance", MA Thesis, Boğaziçi Üniversitesi, 2003. [http://seyhan.library.boun.edu.tr/search/aya{240}sar%2C+ahmet/ayas~aar+ahmet/1%2C1%2C3%2CB/frameset&FF=ayas~aar+ahmet+1978&2%2C%2C3 Library.boun.edu.tr] * Ahmet Yaşar, "Osmanlı Şehir Mekânları: Kahvehane Literatürü / Ottoman Urban Spaces: An Evaluation of Literature on Coffeehouses", TALİD Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6, 2005, 237–256. [https://web.archive.org/web/20090111170216/http://www.talid.org/dergiler.aspx?SAYI=6 Talid.org] * Antony Wild, ''Coffee, A Dark History'', W. W. Norton & Company, New York {{ISBN|9780393060713}}; Fourth Estate, London, 2004 {{ISBN|1841156493}}. *Nautiyal, J. j. (2016). ''Aesthetic and Affective Experiences in Coffee Shops: A Deweyan Engagement with Ordinary Affects in Ordinary Spaces.'' Education & Culture, 32(2), 99–118. * Withington, Phil. "Public and Private Pleasures." ''History Today'' (Junie 2020) 70#6 bl 16-18. covers London 1630 to 1800. {{en-vertaal|Coffeehouse}} {{nl-vertaal|Koffiehuis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Koffie]] [[Kategorie:Restaurante]] nws0s1g9731t64xcb4qhw3rzrq4hjks 0 84488 2963478 2898993 2026-08-29T10:42:42Z Oesjaar 7467 /* Agtergrond */ Tikfout 2963478 wikitext text/x-wiki {{album | kunstenaar = [[The Doors]] | titel = The Doors | vrystelling = 4 Januarie 1967 | etiket = Elektra | formate = langspeelplaat | musiekstyl = Psychedelic rock, acid rock | aantal_snitte = 11 | speeltyd = 44:28 | besetting = Jim Morrison, Robby Krieger, Ray Manzarek, John Densmore | produsent = Paul A. Rothchild | ateljee = | vorige = | volgende = ''[[Strange Days (The Doors)|Strange Days]]'' (1967) }} '''''The Doors''''' is die debuutalbum van die Amerikaanse rockgroep [[The Doors]], vrygestel op 4 Januarie 1967. Die [[Musiekalbum|album]] bevat hul deurbraak enkelsnit " ''Light My Fire'' " en die lang liedjie " ''The End'' " met sy Oidipus-kompleks gesproke woorddeel. The Doors was sentraal tot die ontwikkeling van psigedeliese rock en word krities bekroon. In 2012 was dit nommer 42 in die ''Rolling Stone-tydskrif'' se 500 beste albums van alle tye. Die oorspronklike album het 20 miljoen eksemplare verkoop, en is in die Grammy Hall of Fame ingesluit. ''Light My Fire'' is ook in die Grammy Hall of Fame ingesluit. Dit is verskeie kere heruitgegee op [[CD]], insluitende 'n 2007-''remaster'' en 'n 2017 "50ste verjaarsdag Deluxe-uitgawe." In 2015 het die Library of Congress The Doors gekies vir insluiting in die nasionale-opnameregister gebaseer op die kulturele, artistieke of historiese betekenis van die album.<ref>[https://www.loc.gov/today/pr/2015/15-041.html New Entries to National Recording Registry | News Releases - Library of Congress<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304081256/http://www.acclaimedmusic.net/Current/Radiohead.htm |date=Maart 4, 2016 }}</ref> ==Agtergrond== The Doors se finale lid is in die middel van 1965 aangestel nadat Ray Manzarek se twee broers die groep verlaat het en Robby Krieger by hulle aangesluit het. Krieger het op daardie stadium maar slegs ses maande lank die elektriese kitaar gespeel, toe hy genooi is om 'n lid van die groep te word. Die groep het ook [[jazz]]-beïnvloed dromspeler John Densmore en die charismatiese, en later ikoniese [[Jim Morrison]] as hoofsanger. Die groep is aanvanklik geteken deur Columbia Records vir 'n kontrak van ses maande, maar het ingestem om hul te laat gaan nadat die platemaatskappy nie 'n produsent vir die album kon kry nie. Nadat hulle van die kontrak vrygestel is, het The Doors klubs, waaronder die London Fog en die Whiskey A Go Go, gespeel totdat hulle geteken is deur [[Elektra Records]] deur Jac Holzman. ==Opname== Die album is opgeneem deur produsent Paul A. Rothchild en klankingenieur Bruce Botnick by die Sunset Sound Studios in [[Hollywood]], [[Kalifornië]] in minder as een maand in Augustus en September 1966.<ref>{{Cite web|url=http://mildequator.com/recordinghistory/studioinfo.html|title=The Doors Studio Dates & Info|website=mildequator.com|access-date=2018-08-12}}</ref> 'n Vier-kanaal-bandmasjien is gebruik vir opname, met hoofsaaklik drie bande: [[bas]] en [[Trom|dromme]] op een, [[kitaar]] en [[orrel]] op 'n ander, en Morrison se sang op die derde. Die vierde band is gebruik vir oordrag. Kreiger en sessiemusikant Larry Knechtel het elektriese bas op verskeie liedjies gespeel om die inpak van die klank van Manzarek se Fender Rhodes-elektriese-orrel se bas te versterk.<ref>{{cite book |page=139 |title=Jim Morrison: LIfe, Death, Legend |first=Stephen |last=Davis |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-1-101-21827-3 |url=https://books.google.com/books?id=fLzRXcFh4aQC&pg=PA139 |accessdate=Desember 20, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221061345/https://books.google.com/books?id=fLzRXcFh4aQC&pg=PA139 |archivedate=December 21, 2016 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |first=Steve |last=Sullivan |title=Encyclopedia of Great Popular Song Recordings |year=2013 |volume=2 |publisher=Scarecrow Press |pages=484–5 |isbn=978-0-8108-8296-6 |url=https://books.google.com/books?id=QWBPAQAAQBAJ&pg=PA485 |accessdate=December 20, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221063005/https://books.google.com/books?id=QWBPAQAAQBAJ&pg=PA485 |archivedate=Desember 21, 2016 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last=Hartman |first=Kent |title=The Wrecking Crew: The Inside Story of Rock and Roll's Best-Kept Secret |publisher=Macmillan |year=2012 |page=2 |isbn=978-0-312-61974-9 |url=https://books.google.com/books?id=-ne73TRP1FQC&pg=PA2 |accessdate=Desember 20, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221081707/https://books.google.com/books?id=-ne73TRP1FQC&pg=PA2 |archivedate=Desember 21, 2016 |df=mdy-all }}</ref> Vir ''The End'' is twee opnames saam geredigeer om die finale opname te kry. == Ontvangs en nalatenskap == In 'n kontemporêre resensie vir ''Crawdaddy!''-tydskrif, het Paul Williams The Doors as 'n "album van 'n grootteorde" beskou terwyl die groep vergelyk word met Brian Wilson en die [[Rolling Stones]] as skeppers van "moderne musiek", waarmee "kontemporêre jazz" en "klassieke" komponiste probeer meeding ". Williams het bygevoeg: "Die geboorte van die groep is in hierdie album, en dit is so goed soos enigiets in rock. Die wonderlike feit oor the Doors is dat hulle sal verbeter."<ref>{{cite web |url=https://www.thedoors.com/news/doors-review-crawdaddy-1184 |last=Williams |first=Paul |date=May 5, 1967 |title=The Doors Review – Crawdaddy! |publisher=thedoors.com |accessdate=Augustus 31, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150910111602/https://www.thedoors.com/news/doors-review-crawdaddy-1184 |archivedate=September 10, 2015 |df=mdy-all }}</ref> Robert Christgau was minder entoesiasties in sy kolom vir ''Esquire'', hy beveel die album aan maar met voorbehoud. Hy het van Manzarek se orrelspel en Morrison se "buigsame, maar soms vae" sang gehou. Terwyl die teenwoordigheid van 'n "oorspronklike grootse harde rock " in ''Break on Through'' en slim liedjies soos ''Twentieth Century Fox'' beklemtoon, maar was hy krities op meer " esoteriese " materiaal soos die "lang, duistere treurlied ''The End''".<ref>{{cite journal|last=Christgau|first=Robert|date=Junie 1967|url=http://www.robertchristgau.com/xg/bk-aow/columns.php|title=Columns|journal=Esquire (magazine)|accessdate=April 23, 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160428110900/http://www.robertchristgau.com/xg/bk-aow/columns.php|archivedate=April 28, 2016|df=mdy-all}}</ref> Hy het ook Morrison se [[liriek]]e dikwels selfsugtig gevind, veral lirieke soos "ons liefde word 'n begrafnis brandstapel", wat hy gesê het bederf ''Light My Fire'', en "die mistigheid wat as diepte aanvaar word van soveel liefhebbers van rockgedigte" in ''The End''.<ref>{{cite journal|journal=Cheetah|date=December 1967|url=http://www.robertchristgau.com/xg/music/lyrics-che.php|title=Rock Lyrics Are Poetry (Maybe)|last=Christgau|first=Robert|accessdate=April 23, 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160412032721/http://www.robertchristgau.com/xg/music/lyrics-che.php|archivedate=April 12, 2016|df=mdy-all}}</ref> The Doors is sedertdien gereeld deur kritici as een van die grootste albums van alle tye beskou. Volgens ''Acclaimed Music'' is dit die 27ste mees gesogte opname op altyd lyste. In 2003 het Parke Puterbaugh van ''Rolling Stone'' die album; "...die LA-viertal se suksesvolste huwelik van rockdigte met klassiek geharde harde rock - 'n beskonke, onberispelike klassieke" genoem.<ref name="Puterbaugh">{{cite journal|last=Puterbaugh |first=Parke |date=April 8, 2003 |url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-doors-20030408 |title=The Doors by The Doors |journal=[[Rolling Stone]] |location=New York |accessdate=April 23, 2016 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807113218/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-doors-20030408 |archivedate=August 7, 2011 }}</ref> Sean Egan van ''BBC Music'' verklaar, "Die [[eponiem]] debuut van The Doors het populêre musiek in gebiede geneem wat voorheen onmoontlik gedink is; die aanmoediging om die [[bewussyn]] van die eerste snit ''Break Through Through'' uit te brei, was net die begin van sy brandende agenda."<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xnwx BBC Music review] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321151340/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/xnwx |date=March 21, 2016 }}</ref> The Doors is nommer 42 op ''Rolling Stone'' se lys van die 500 grootste albums van alle tye en ook in die Rolling Stone Hall of Fame.<ref>{{cite web |url=http://www.acclaimedmusic.net/Current/The%20Doors.htm |title=The Doors |publisher=Acclaimed Music |access-date=23 April 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130060324/http://www.acclaimedmusic.net/Current/The%20Doors.htm |archive-date=30 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Dit is nommer 75 op die tydskrif ''Q'' se 100 grootste albums ooit,<ref>{{cite web |title=Q Magazine 100 Greatest Albums Ever |url=http://www.discogs.com/lists/Q-Magazine-100-Greatest-Albums-Ever/118720?page=2 |publisher=Discogs |access-date=7 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810091954/https://www.discogs.com/lists/Q-Magazine-100-Greatest-Albums-Ever/118720?page=2 |archive-date=10 Augustus 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en nommer 226 in ''NME'' - tydskrif se 500 grootste albums van alle tye.<ref>{{cite web |title=The 500 Greatest Albums of All Time |url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-300-201/324403 |publisher=NME |access-date=7 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161004170835/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-300-201/324403/ |archive-date= 4 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2007 het ''Rolling Stone'' dit op hul lys van die 40 noodsaaklike albums van 1967 geplaas.<ref>{{cite web |url=https://www.rollingstone.com/photos/gallery/15327933/the_40_essential_albums_of_1967/photo/1/large |title=Rolling Stone : Photos : The 40 Essential Albums of 1967 : |date=2007 |website=[[Rolling Stone]] |access-date=Desember 20, 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615013232/http://www.rollingstone.com/photos/gallery/15327933/the_40_essential_albums_of_1967/photo/1/large/ |archive-date=15 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Snitte en snitlengtes == # ''Break on Through'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:29<br /> # ''Soul Kitchen'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 3:35<br /> # ''The Crystal Ship'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:34<br /> # ''20th Century Fox'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:33<br /> # ''Alabama Song (Whiskey Bar)'' ''(Bertolt Brecht, Kurt Weill)'' - 3:20<br /> # ''Light My Fire'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 7:06<br /> # ''Back Door Man'' ''(Dixon)'' - 3:34<br /> # ''I Looked at You'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:22<br /> # ''End of the Night'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:52<br /> # ''Take It as It Comes'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:53<br /> # ''The End'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 11:41 == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Engelse albums]] 7x5b84hhgyq6aota5po8ufeuojigdks 2 93240 2963424 2919016 2026-08-29T07:12:38Z Doc James 24642 2963424 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== {{owidslider |start = <!-- defaults to most recent --> |list = Template:OWID/Wine production#gallery |location = commons |caption = |title = |language = |file = [[File:Wine production, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|Wine production]] |startingView = World }} esi1l4reyq6z4fybb7d8pd8fj3zd1iw 2963430 2963424 2026-08-29T07:25:35Z Doc James 24642 2963430 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== {{owidslider |start = <!-- defaults to most recent --> |list = Template:OWID/Wine production#gallery |location = commons |caption = |title = |language = |file = [[File:Wine production, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|Wine production]] |startingView = }} n959y8if38t2boixt8bxhorzcb4mqmg 2963431 2963430 2026-08-29T07:25:57Z Doc James 24642 /* Testing */ 2963431 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== {{owidslider |start = <!-- defaults to most recent --> |list = Template:OWID/Wine production#gallery |location = |caption = |title = |language = |file = [[File:Wine production, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|Wine production]] |startingView = }} 50f96a33ayexky98v059fcih5t75hk0 0 95323 2963284 2871474 2026-08-28T14:07:18Z AFM 21229 /* Publikasies */ 2963284 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Tryna du Toit | bynaam = | beeld = Tryna du Toit.jpg | beeldbeskrywing = Tryna du Toit | onderskrif = Tryna du Toit | geboortenaam = Catherina Charlotte du Toit | geboortedatum = [[13 Januarie]] [[1910]] | geboorteplek = [[De Aar]], [[Suid-Afrika]] | sterfdatum = 16 Oktober [[2005]] | sterfteplek = [[Pretoria]], Suid-Afrika<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/10/18/B3/03/02.html Tryna wou net skryf oor mens se lief en leed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107193558/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/10/18/B3/03/02.html |date= 7 Januarie 2015 }}, [[Beeld]], 18 Oktober 2005</ref> | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Onderwyseres, skrywer | ander = | bekend = Storieverhale | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = W.B.A. Kotzenberg | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Catherina Charlotte Kotzenberg''' ook bekend as '''Tryna du Toit''' ([[13 Januarie]] [[1910]], [[De Aar]], [[Suid-Afrika]] - [[16 Oktober]] [[2005]], [[Pretoria]], Suid-Afrika) was 'n [[Afrikaans|Afrikaanse]] skrywer van liefdeverhale<ref>Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402204618/http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html |date= 2 April 2016 }}</ref> en het onder die skuilnaam ''Tryna du Toit'' geskryf. Gedurende haar loopbaan skryf sy 40 romans en word haar werk ook in 12 omnibusse uitgegee.<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Du_Toit,_Tryna{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Van haar bekende werke is ''Wag ’n bietjie'', ''Die erfgenaam van La Provence'' en ''Donkerpoort''. Haar [[roman]] ''Groen koring'' handel oor tiener [[swangerskap]] en was 'n kontroversiële boek toe dit verskyn het. Die filmweergawe, ''[[Debbie]]'', was eers verban. Haar laaste novelle was ''Net soos ’n arend'' en sy het dit gepubliseer toe sy reeds 81 was.<ref>[http://www.nb.co.za/Authors/3307 Profiel op nb.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815105131/http://www.nb.co.za/Authors/3307 |date=15 Augustus 2014 }}, besoek op 4 Januarie 2015</ref><ref>Prinsloo, Thinus. Tryna du Toit: Die einde van lang pad. Beeld, 7 Desember 1991</ref> Sy was 'n gebore storieverteller en haar verhale weerspieël haar liefde vir en kennis van die [[Plaas|plaaslewe]].<ref>{{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.</ref> == Lewe en werk == Catherina Charlotte du Toit is op 13 Januarie 1910 op [[De Aar]] gebore<ref name=":0">Liefdesverhale: http://www.liefdesverhale.co.za/authors/3307 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170107175304/http://liefdesverhale.co.za/Authors/3307 |date= 7 Januarie 2017 }}</ref> as die oudste van vyf kinders. Sy word groot en gaan skool op De Aar, waar sy ook matrikuleer. Tydens die skoolvakansies in Maart gaan die gesin gewoonlik na Somersetstrand (later bekend as die [[Strand]]). In [[1927]] gaan sy na die Hugenote Opleidingskollege op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] waar sy in [[1930]] ’n Onderwysdiploma verwerf.<ref name=":0" /> Hierna hou sy in die distrik van De Aar skool en vir een kwartaal diep in die berge van [[Barkly-Oos]]. Dan gee sy onderwys op [[Burgersdorp]] totdat sy op [[12 Desember]] [[1932]] met Wilhelm Kotzenberg, staatsamptenaar van Pretoria, trou. Uit die huwelik word drie kinders gebore, twee seuns (Gustav en Wilhelm) en ’n dogter (Anna). Gedurende haar huwelik is sy eers voltyds huisvrou totdat die kinders groot is en daarna is sy voltydse skryfster. Sy is ’n lewenslange lid van die Afrikaanse Skrywerskring en vir baie jare lid van die Moedertak van die Afrikaanse-Hollandse Leesunie en die Vrouefederasie. In [[1950]] word sy aangestel as assistentsekretaris van onderwys in die destydse [[Transvaal]]. Na haar man se dood in [[1973]] woon sy vir lank in ’n woonstel in Hatfield in Pretoria en verhuis later na die Fleurenville-aftreeoord in [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] in Pretoria. Sy was langer as ’n jaar in ’n koma nadat haar been weens [[gangreen]] geamputeer is, waarna sy op 16 Oktober 2005 in Pretoria oorlede is.<ref name=":0" /> [[Lêer:Tryna du Toit..jpg|duimnael|Tryna du Toit.]] == Skryfwerk == Reeds as jong kind word haar lus vir stories aangewakker deur haar pa se vertellings oor sy wedervaringe in die ou tyd. As skooldogter hou sy ’n dagboek aan en blink uit in die skryf van opstelle. Die skoolhoof lees per geleentheid haar opstelle aan die klas voor. Haar belangstelling in skryf behou sy lewenslank en aanvanklik skryf sy artikels vir koerante. Wanneer haar familie haar aanmoedig begin sy ernstig te skryf en haar eerste boek is dan in Engels. ’n Uitgewer verwittig haar dat die boek geskik is vir publikasie, maar ’n te klein leserskring sou hê, waarna sy oorskakel na Afrikaans. Sy vertaal hierdie boek later in Afrikaans en dit word gepubliseer as ''Wag ’n bietjie''. Haar eerste gepubliseerde roman, ''Die Bolander'', is ’n inskrywing vir ’n romankompetisie van [[Afrikaanse Pers (1962) Beperk|Afrikaanse Pers]] en dit word onder die eerste tien geplaas. Dit spoor haar aan om aan te hou skryf. ''Maanlig op die Sabie'' is ’n kortverhaal wat in die eerste uitgawe van ''[[Sarie|Sarie Marais]]'' op [[6 Julie]] [[1949]] verskyn. Hierdie liefdesverhaal speel af in die [[Skukuza]]-ruskamp van die [[Krugerwildtuin]]. Baie van haar verhale word as vervolgverhale in ''Sarie Marais'' en ander tydskrifte gepubliseer en word daarna in boekvorm uitgegee, insluitende ''Die wit magnolia'' en ''Rooi malvas''. Van die verhale word ook deur haar verwerk as radioverhale vir veral [[Springbokradio]], waaronder ''Laat somer''. In haar eerste boeke beeld sy in teenstelling met die neiging tot plaasromans van haar tyd ook ’n nuwe geslag Afrikaners uit, naamlik dié van die veertigerjare en daarna. Hierdie mense is nie agter by hulle Engelse tydgenote nie en beklee prestige posisies in die samelewing, soos dokters, advokate, skoolhoofde, dosente, joernaliste, kunstenaars en tennisspelers wat tot op Wimbledon vorder. Hierdie karakters verteenwoordig ’n welvarende middelklas wat hulself in die groot stede handhaaf. Haar verhale is besonder gewild en word talle kere herdruk en ook in omnibusvorm uitgegee. Haar eerste drie boeke, ''Die Bolander'', ''Wag ’n bietjie'' en ''Eendekuil'', is ’n trilogie. ''Die Bolander'' ([[1946]]) is een van haar eie gunstelingverhale en vertel van die onderwyseres Annie Celliers, wat op die eerste dag van die nuwe skoolkwartaal uitvind dat die nuwe hoof van Saailaagte die laaste mens is wat sy in daardie posisie sou wou sien. ''Wag ’n bietjie'' (1946) vertel van ’n gedwonge huwelik tussen ’n ryk Karooboer en ’n trotse maar arm dokterskind. Die testament van tant Katrien bepaal dat haar halfbroer se kind Magrieta £7 000 erf. Kosie, Magrieta se broer, erf die familieplaas Eendekuil, en Barry Retief, ’n jong kennis van Katrien, erf ’n stuk grond van agthonderd morg wat aan sy eie plaas grens en waarop hy ’n dam wil bou. Al drie die erflatings is egter net geldig indien Barry en Magrieta binne sewe dae na die bekendmaking van die testament met mekaar trou en vir ten minste ses maande as man en vrou op Wag-ʼn-Bietjie bly. Na baie druk van haar broer stem Magriet teensinnig in, waarna Barry en Magriet so verlief raak op mekaar dat daar later geen sprake van ’n egskeiding is nie. ''Eendekuil'' ([[1947]]) is die verhaal van die mense van die dorpie Saailaagte in die [[Karoo]]. Die nuwe skoolhoof is ’n selfversekerde jong Bolander met deurborende grys oë. Annie verstaan nie waarom hy haar so onverskillig behandel nie. Dan is daar Magriet, die stadsmeisie wat ’n gerieflikheidshuwelik met die jong boer Barry moet aangaan. Kosie kry rusie met sy buurman op die plaas Eendekuil, waarna hy moet uitvind die buurman se mooi dogter wil niks meer met hom te doen hê nie. Die roman ''Groen koring'' ([[1948]]) word in die sestigerjare as ''Debbie'' verfilm, maar word onmiddellik deur die sensors verbied, omdat dit handel oor ’n ongetroude meisie wat swanger [[Raap|raak]] en dan haar kind laat aanneem. Die verbod word na vyf dae versag, maar ’n ouderdomsperk van 21 jaar word op die film geplaas (die aktrise wat die hoofrol speel, is in hierdie stadium slegs agtien jaar oud). Die verhaal gaan oor die jong Debbie wat verlief raak op Paul Hugo, ’n mediese student, en swanger raak. Hulle kan nie trou nie omdat Debbie minderjarig is en die baba word aangeneem. Sewe jaar later keer Paul uit die buiteland terug en werk weer in Pretoria, waar Debbie woon. Paul maak weer vir Debbie die hof, en ten spyte van sy moeder se besware, trou die twee. Pieter Fourie verwerk ''Groen koring'' ook vir die verhoog, nadat dit reeds in die veertigerjare deur Johan Fourie se toneelgeselskap opgevoer is. ''Die goue gerf'' (1960) is ’n opvolg op ''Groen koring''. Debbie en Paul se aangenome dogter, Elizabeth, raak deur die bemiddeling van Paul se moeder herenig met haar ouers. Sy vind ook liefde in die arms van Ryk Malan. In ''Die helder lied'' (1948) is Martie verlief op Simon, maar hy dink sy is te jonk om met ’n wewenaar en drie kinders opgeskeep te sit. ''Kruidjie-roer-my-nie'' (1949) is die verhaal van die jong kollegestudent Rosa, wat weens haar armoedige afkoms aanvanklik sukkel om by die kampuslewe aan te pas. Sy verkry egter die insig dat elke mens armoede van een of ander aard besit, al is hulle ryk aan geld, wat aan haar die nodige selfvertroue gee om haar potensiaal te verwesenlik. ''Sy erfenis'' (1949) speel tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] af. Elizabeth Verster se man sterf en sy wil haar seuntjie die erfenis laat kry wat hom toekom, maar loop haar vas in agterdog en vooroordeel. ''Die nuwe dokter'' (1951) is Karen de Wet en dokter Hugo Slabbert glo nie dat ’n vrou ooit ’n man se skoene sal kan volstaan nie, selfs al wys sy gou dat sy meer as bekwaam is. In ''Verdwaalde liefde'' (1951) vrees Naomi die terugkeer van haar man, Andrew, na die oorlog. Sy het intussen verlief geraak op Eben Jooste, haar vriend en steunpilaar tydens haar man se afwesigheid. ''Ou liefde'' (1952) is die verhaal van ’n vrou se wanhopige stryd om haar huwelik, wat reeds op die rotse is, te red. ''Dwaalspore''(1954) vertel van Chrissie en Mike se verhouding. Hulle is sommer uit die staanspoor haaks, veral omdat sy vermoed dat hy en sy eertydse verloofde nog lief is vir mekaar. ''Kleingeluk'' (1955) is die naam van ’n plaas in die Kaap, waar die naam simboliese betekenis verkry in die verhaal van die ontluikende liefde tussen man en vrou. In ''Wanneer die oestyd kom'' (1957) vlug Lydia na die platteland om ’n ryk weduwee wat self boer, te gaan verpleeg. Sy het haar vader in ’n motorongeluk verloor en na sy dood vind sy uit dat hy met trustgelde gespekuleer het. Daarna verbreek haar verloofde hulle verhouding omdat Lydia se goeie naam deur hierdie misstap geskaad is. ''Rusteloos is die seile'' (1958) vertel van Anton en Louise Bekker, wat jonk getroud is en vele gevare wat hulle huwelik bedreig, die hoof moet bied. Daar is haar vorige kêrel Max, wat nou ’n bekwame regisseur is, en dan het haar ouers ook nog hulle moeilikhede. ''Haar erfenis'' (1959) word later heruitgegee onder die titel ''Hermina se bedrog'' (1967). Hermina Basson en Elaine is kamermaats wat vir die grap identiteite omruil, maar dan kom Elaine agter dat sy in haar nuwe identiteit ’n Bosveldplaas erf. Hulle kry te doen met Elaine se neef Jan Kriel, wat volgens een van die bepalings van haar eksentrieke oom se testament as voog oor haar aangestel is. Jan is eienaar van die buurplaas en dit is onduidelik of sy belangstelling in sy “niggie” eg is of omdat hy haar beskou as die erfgename van sy buurplaas. In ''Agter die berge'' ([[1964]]) loop Veronica Eybers na vyf jaar weer haar vorige man op ’n kunsuitstalling raak. Hierdie ontmoeting maak ou emosies gaande en wakker ook haar begeerte om weer te skilder aan. ''Die erfgenaam van La Provence'' (1964) speel af in die ou Kaapse tydperk. Na ’n lang gevaarlike seereis kom Matilda Jourdan en haar sestienjarige broer, Pierre, in Februarie [[1752]] met ’n seilskip in [[Tafelbaai]] aan. Die brief wat sy uit [[Europa]] aangestuur het na haar onbekende oom Jacques het hom egter nooit bereik nie. Verder ontdek sy dat die hooghartige jong man wat al die heel eerste dag tot haar redding kom, haar oom se stiefseun is. Haar enigste kennis in die Kaap, Eugene Leendert, is ook nie te vertrou nie. Louise moes in ''As jy my nodig het'' ([[1965]]) nog altyd in haar stiefsuster Monica se skadu leef en selfs Buks verkies Monica bo haar. Wanneer Monica vir Pierre kies, vra Buks vir Louise om te trou, want hulle is vriende en deel dieselfde belangstellings. Dit is nie regtig wat Louise wou hê nie. In ''Die vennootskap'' (1965) vra dokter Martin Burger vir matrone Marie om met hom te trou, maar dit klink meer na ’n sake-ooreenkoms. Marie moet ’n ma wees vir sy dogter Rykie en na ses maande kan sy besluit of sy volwaardig sy vrou wil wees. ''Towerwater'' (1965) is die familieplaas in die Karoo, waar die skryfster Ria de Wet se verlangse familie bly. Na haar egskeiding besluit sy om nader te gaan kennis maak, maar daar rus blykbaar ’n vloek op die plaas. ''Die wit magnolia'' ([[1966]]) speel af tydens die [[Groot Trek]]. Fransie Lamont was bereid om van die Kaap met sy verfynde leefwyse afskeid te neem en die trekpad mat al sy gevare aan te durf want sy het geweet dat die aantreklike Danie Venter êrens anderkant die Grootrivier op haar wag. Die trek het egter lank geduur en intussen het sy geleer om staat te maak op die jong wewenaar Casper la Grange. Saans het sy verlangend die droë wit magnoliablommetjie in haar [[Bybel]] vertroetel, want dit het vir haar die simbool geword van die rustige tuiste wat sy vir haar en haar man in die nuwe vaderland sou skep. ''Wolwehoek'' (1966) is die familieplaas wat Charlotte Verster onverwags van haar oupa erf, op voorwaarde dat sy self boer en haar oupa se aangenome seun, Adriaan Visser, as haar voog optree tot sy vyf-en-twintig is. ''Die lied van die bos'' (1967) het Christine as hoofkarakter. Sy is suksesvol as modeontwerper en het ’n mooi verhouding met die joernalis Marius. Haar gewese man keer egter uit die buiteland terug met sy nuwe vrou en kinders en raak weer in Christine geïnteresseerd. ''Rooi malvas'' (1969) is die verhaal van Tina, wat op haar niggie se troue weer haar jeugvriend Philip ontmoet. Tina wag vir Hein se egskeiding om finaal te word sodat hulle kan trou, maar ’n week voor hierdie datum het sy vrou Lalie ’n ongeluk wat haar ’n invalide laat. Uiteindelik is dit ’n pot met rooi malvas wat op onverwagte wyse ’n gelukkige wending aan die situasie gee. ''’n Reëndag in April'' is ’n verhaal van verspeelde kanse. Johan van Heerden het drie jaar gelede vir Rosa voor ’n keuse gestel: óf hulle trou, óf dis vir altyd verby tussen hulle twee. Rosa het gekies om nie te trou nie, maar nou is sy spyt. Sy wil graag Johan se liefde terugwen, maar hy is verloof aan Anita, terwyl Sakkie du Plooy geduldig op Rosa wag. In ''Huis van die Purperwinde'' ([[1970]]) word Fleur Boshoff op sewe-en-twintig haar aangenome pa se enigste erfgenaam en hoof van die familiebesigheid. Die res van die familie is glad nie gelukkig nie en Fleur twyfel ook oor die egtheid van die aantreklike Sias se belangstelling in haar. ''Op vlerke van die wind'' (1971) vertel van Emma Conradie, wat op haar vakansiereis in Europa diep betrokke raak by ander mense se persoonlike lewens. Daar is die joernalis Phil de Klerk, die chirurg Markus van Aswegen en nog baie ander. In ''Minnaar uit die vreemde'' (1974) moet Aletta Vosloo saam met haar twee susters die plaas Tiervlei behartig. Die mede-erfgenaam is dokter Frans Naudé, wat in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] is en nie wil terugkom of ’n beslissing gee oor die verkoop van die plaas nie, ten spyte van die buitensporige hoë aanbiedinge wat hulle ontvang. ''Laat somer'' (1976) se hoofkarakter is Elizabeth Meyer, wat agt jaar na haar egskeiding saam met haar seun, stiefsuster en ouma stad toe trek. Hier kry sy te doen met snobistiese bure en ’n lastige buurman – en dan verskyn haar vorige man ook weer op die toneel om haar lewe te versuur. In ''Die glashennetjie'' (1980) het Amanda Louw se huwelik 25 jaar gelede ’n skandaal op die dorp veroorsaak en familie in verbittering van mekaar geskei. Nou kom sy terug na die dorp om vrede in die familie te probeer maak. Tryna du Toit se laaste roman is ''Net soos ’n arend'' (1990). Amy werk by ’n klein uitgewery waar sy manuskripte keur en kinderboeke illustreer. Sy raak verlief op die joernalis Adam Foster en ná ’n naweek in Hermanus raak Amy swanger. Adam verwyt vir Amy en ontken vaderskap. Hy stel dit duidelik dat liefde en die moontlikheid van ’n huwelik nooit deel van hulle verhouding was nie. Wanneer hy vir Amy ’n groot bedrag geld aanbied, weier sy en dreig om vir Adam se geliefde ouma te vertel. Ná die geboorte van die baba (Michael) hou sy die baba en besluit om hom self groot te maak. Amy dring by Adam aan op ’n vaderskaptoets, sodat sy vir haar seun sou kon vertel wie en wat sy pa is as hy daarop sou aandring. Die toets is positief en Adam raak teen sy beterwete al hoe meer betrokke by Amy en Michael se lewens. Hy vra Amy om te trou, maar sy wantrou hom en weier. Adam gaan na Tel Aviv op ’n joernalistieke sending, word daar gewond en keer terug na Suid-Afrika, waar hy vir sy ouma die hele storie vertel. Deur haar bemiddeling kom hy en Amy eindelik by mekaar uit. == Eerbewyse == In [[1991]] ontvang sy ’n prestigeprys in die vorm van ’n beeldjie van die ATKV-Dames vir haar besondere skryftalent en diensbaarheid in die Afrikaanse samelewing. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1946 |''Die Bolander'' ''Wag ’n bietjie'' |- |1947 |''Eendekuil'' |- |1948 |''Groen koring'' ''Die helder lied'' |- |1949 |''Kruidjie-roer-my-nie'' ''Sy erfenis'' |- |1950 |''Liefde gedwarsboom'' ''Skuilte'' |- |1951 |''Na elke lente'' ''Die nuwe dokter'' ''Verdwaalde liefde'' |- |1952 |''Ou liefde'' |- |1953 |''Die nimmer-nimmer berge'' |- |1954 |''Die eensame pad'' ''Dwaalspore'' |- |1955 |''Kleingeluk'' |- |1956 |''Die towerstaf'' |- |1957 |''Wanneer die oestyd kom'' |- |1958 |''Rusteloos is die seile'' ''Stille hawe'' |- |1959 |''Haar erfenis'' |- |1960 |''Die goue gerf'' ''Verdwaalde harte'' (saam met [[Ela Spence]] en Sanet te Groen) |- |1961 |''Die Bolander-trilogie'' |- |1964 |''Agter die berge'' ''Die erfgenaam van [[La Provence]]'' ''Die wit ringmuur'' |- |1965 |''As jy my nodig het'' ''Groen koring en Die goue gerf'' ''Die vennootskap'' ''Towerwater'' |- |1966 |''Die wit magnolia'' ''Wolwehoek'' |- |1967 |''Hermina se bedrog'' ''Die lied in die bos'' |- |1969 |''Rooi malvas'' |- |1970 |''Huis van purperwinde'' |- |1971 |''Op vlerke van die wind'' |- |1973 |''Donkerpoort'' |- |1974 |''Minnaar uit die vreemde'' |- |1976 |''Laat somer'' |- |1977 |''Tryna du Toit-omnibus'' |- |1978 |''’n Ruiker in die herfs'' |- |1980 |''Die glashennetjie'' |- |1990 |''Net soos ’n arend'' |} === Omnibusse === {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1961 |''Omnibus 1: Die Bolander; Wag ’n bietjie; Eendekuil'' |- |1979 |''Omnibus 2: Groen koring; Die goue gerf'' |- |1982 |''Omnibus 3: Die nuwe dokter; As jy my nodig het; Die lied in die bos'' |- |1984 |''Omnibus 4: Wolwehoek; Die vennootskap; Towerwater; ’n Reëndag in April'' |- |1985 |''Omnibus 5: Huis van die Purperwinde; Hermina se bedrog; Verdwaalde liefde'' |- |1987 |''Omnibus 6: Donkerpoort; Die wit ringmuur'' |- |1988 |''Omnibus 7: Rooi malvas; Die erfgenaam van La Provance'' |- |1989 |''Omnibus 8: Op vlerke van die wind; Agter die berge'' |- |1991 |''Omnibus 9: Dwaalspore; Sy erfenis'' |- |1992 |''Omnibus 10: Minnaar uit die vreemde; Laat somer'' |- |1993 |''Omnibus 11:'' |- |1994 |''Omnibus 12: Net soos ’n arend; Die glashennetjie'' |} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse skrywers]] == Bronnelys == === Boeke === * Botha, Danie. ''Voetligte en applous!'' Protea Boekhuis Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 2006 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Nienaber, P.J. ''Hier is ons skrywers!'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Nienaber, P.J.; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 === Tydskrifte en koerante === * De Kock, Helene. ’n Liefdesverhaalskatkis. Beeld, 19 Oktober 2005 * De Villiers, I.L. Tryna du Toit: Die ‘Grande Dame’ van die Afrikaanse liefdesverhaal. Sarie, 6 Februarie 1991 * Karsten, Chris Jare vol liefdesverhale. Rapport, 23 Oktober 2005 * Williamson, Eagan. Tryna wou net skryf oor mens se lief en leed. Beeld, 18 Oktober 2005 === Internet === * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2005/10/31/DB/15/BBtryna.html * De Kock, Helene Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/10/20/KA/02/01.html * Erasmus, Elfra Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/12/10/1/10.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Karsten, Chris Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2005/10/23/RP/2/02.html * Prinsloo, Thinus Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/12/7/9/2.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Williamson, Eagan Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2005/10/18/DB/3/EWTRYNAX.html === Ongepubliseerde dokumente === * Du Toit, Tryna. Gegewens vir Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum. [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfontein 18 September 1989 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:du Toit, Tryna}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1910]] [[Kategorie:Sterftes in 2005]] jcs2kg4lqr3ie38fo66dxm651dhdhla 0 95358 2963417 2903217 2026-08-29T02:18:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963417 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Kia Picanto | image = [[Lêer:0 Kia Morning (JA) FL 1.jpg|280px]] | manufacturer = {{vlagikoon|KOR}} [[Kia Motors]] | production = 2003–huidig | class = Stadsmotor | layout = [[Motordryfuitleg|Voorenjin, voorwieldryf]] | engine = 1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' [[inlyndriesilinder|I3]] ([[petrol]] of petrol/LPG)<ref name="Kia Philippines">{{cite web |url=http://www.kia.com.ph/sites/default/files/brochures/picanto.pdf |title=2012 Kia Picanto brosjure |publisher=Kia Motors Philippines |accessdate=2012-07-28 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619045257/http://www.kia.com.ph/sites/default/files/brochures/picanto.pdf |url-status=dead }}</ref><br />1.0 L ''Kappa II'' I3 (petrol/[[etanol]] - slegs in Brasilië)<ref name="Flex fuel">{{cite web |url=http://www.kia.com.br/downloads/fichas_tecnicas/picanto.pdf |title=FICHA TÉCNICA |publisher=Kia Motors do Brasil |access-date=17 Maart 2014 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20180423102604/https://www.kia.com.br/downloads/fichas_tecnicas/picanto.pdf |archive-date=23 April 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />1.25 L ''Kappa'' II [[inlynviersilinder|I4]] (petrol) | transmission = 5-gang [[handratkas|handrat]]<br />4-gang [[outomatiese ratkas|outomaties]] | wheelbase = 2385 mm | length = 3595 mm | width = 1595 mm | height = 1490 mm | weight = 840 - 900 kg | related = [[Hyundai i10]]<br />[[Kia Ray]] | predecessor = [[Hyundai Atos|Kia Visto]] }} Die '''Kia Picanto''' is 'n stadsmotortjie wat sedert 2003 deur die [[Suid-Korea]]anse vervaardiger [[Kia Motors|Kia]] gebou word. Dit is ook bekend as die '''Kia Morning''' in Suid-Korea, [[Hongkong]], [[Taiwan]] en [[Chili]], '''Kia Eurostar''' in Taiwan (eerste generasie), '''Kia New Morning''' in [[Viëtnam]] en die '''Naza Suria''' of '''Naza Picanto''' in [[Maleisië]].<ref>{{cite web |last=Tan |first=Paul |url=http://paultan.org/archives/2006/11/02/naza-suria-locally-assembled-kia-picanto/ |title=Naza Suria |publisher=PaulTan.org |date=3 November 2006 |access-date=17 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090311042956/http://paultan.org/archives/2006/11/02/naza-suria-locally-assembled-kia-picanto/ |archive-date=11 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die Picanto word uitsluitlik vervaardig by 'n gesamentlike aanleg met Donghee in Seosan, Suid-Korea.<ref>{{cite web|title=Facilities & Buildings|url=http://www.kiapressoffice.com/Info/10|publisher=Kia Media Site|accessdate=25 Julie 2013}}</ref> Die voertuig is ontwikkel in ooreenstemming met die "ligte motor"-kategorie in Suid-Korea wat belastingaansporings bied vir voertuie met buite-afmetings kleiner as 3500 mm in lengte en 1600 mm in breedte.<ref>{{Cite web|date=2021-05-10|title=한물 간 경차… 기아 모닝은 '고군분투'|trans-title=A light car... Kia Morning 'struggles'|url=http://www.sisaweek.com/news/articleView.html?idxno=143926|access-date=2021-07-17|website=시사위크|language=ko}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-05-15|title=가격 또 오른 기아 모닝, 경차 존재의 이유는 무엇일까?|trans-title=What is the reason for the existence of Kia Morning, a light car?|url=http://www.autocast.kr/newsView/atc202005120001|access-date=2021-07-17|website=오토캐스트|language=ko}}</ref> {{Multiple image | align = left | direction = vertical | width = 220 | image1 = 2004 Kia Picanto LX 1.1 Rear.jpg | caption1 = 2004 Kia Picanto LX (VK) | image2 = Interior of Kia Picanto 1.0 Cool 2011.jpg | caption2 = Binneruim }} {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Eerste generasie | image = [[Lêer:2004 Kia Picanto LX 1.1 Front.jpg|220px]] | caption = 2004 Kia Picanto LX (voor opsmuk) (VK) | model_code = SA | aka = {{Plainlist| *Kia Morning *Kia Picanto Morning *Kia Euro Star (Taiwan) *Naza Picanto (Maleisië) }} | production = September 2003–2011 | assembly = {{Plainlist| *[[Suid-Korea]]: Seosan<ref>{{cite web |url=http://www.donghee.co.kr/English/sub03/sub_09.aspx |title=Car Assembly |publisher=Donghee |access-date=2013-06-05 |archive-date=2013-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224074931/http://www.donghee.co.kr/English/sub03/sub_09.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Kia sales to keep booming with all-new Picanto small car|url=http://press.kia.com/eu/-/media/pressmedia/europe/press%20kits/picanto/1087581685%20picanto_long|publisher=Kia Motors Europe|date=February 2004|access-date=2013-07-25}}{{dead link|date=March 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> *Maleisië: Gurun (Naza)<ref name="NAM legacy models nam.com.my">{{cite web|url=http://www.nam.com.my/products-past.html |title=Naza Automotive Manufacturing - Past |publisher=nam.com.my |date=10 February 2017 |access-date=10 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210031308/http://www.nam.com.my/products-past.html |archive-date=10 February 2017 |url-status=live }}</ref> *Viëtnam: Chu Lai<ref name="Thaco Kia history thacogroup.vn">{{cite web|url=http://www.thacogroup.vn/en/business-activities/manufacturing-trading/kia-passenger/ |title=Thaco Group - Kia Passenger Cars |publisher=thacogroup.vn |date=17 February 2017 |access-date=17 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170217021129/http://www.thacogroup.vn/en/business-activities/manufacturing-trading/kia-passenger/ |archive-date=17 February 2017 |url-status=live }}</ref> }} | body_style = 5-deur [[luikrug]] | platform = Hyundai-Kia SA | related = {{Plainlist| *[[Hyundai Atos]]<ref name="related">{{cite web|title=FIRST DRIVE: Hyundai Atos|url=http://www.wheels24.co.za/NewModels/FIRST-DRIVE-Hyundai-Atos-20050208|publisher=Wheels24|access-date=3 August 2013|date=8 February 2005}}</ref><ref name="preview">{{cite web|title=Preview: Kia Picanto|url=http://www.driversa.co.za/kia-picanto/|publisher=Drive RSA|access-date=10 April 2016|date=25 July 2011|archive-date=27 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927180307/http://www.driversa.co.za/kia-picanto/|url-status=dead}}</ref> *[[Hyundai Getz]]<ref name="related"/><ref name="preview"/> *[[Hyundai i10]] }} | engine = {{ubl | '''[[petrol]]:''' | 999&nbsp;cc ''[[Hyundai Epsilon-enjin|Epsilon]]'' [[inlynviersilinder|I4]] | 1086&nbsp;cc ''Epsilon'' I4 | 1248&nbsp;cc ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa]]'' I4 | '''petrol/[[Autogas|LPG]]:''' | 999&nbsp;cc ''Epsilon'' I4 | '''[[Dieselenjin|diesel]]:''' | 1120&nbsp;cc [[inlyndriesilinder|I3]] }} | transmission = {{Plainlist| *5-gang [[handratkas|handrat]] *4-gang [[Outomatiese ratkas|outomaties]] }} | wheelbase = 2370 mm | length = 3535 mm | width = 1595 mm | height = 1480 mm | weight = 836 - 945 kg }} == Eerste generasie (SA; 2003) == Die eerste generasie Picanto is by die 2003 Frankfurt Motorskou onthul. Dit was gebaseer op 'n verkorte platform van die [[Hyundai Getz]] en was 3495 mm lank, met 'n vyfdeur- [[luikrug]]-bakstyl.<ref>{{cite magazine|title=Kia Picanto|url=http://www.autoexpress.co.uk/kia/picanto/15731/kia-picanto|magazine=Auto Express|date=2 March 2004}}</ref> Die motor was beskikbaar met 'n keuse van twee petrolenjins: 'n 1.0-liter, met 61 pk (45 kW) en 86 Nm, of 'n 1.1-liter, met 65 pk (48 kW) en 97 Nm, beide met meerpunt-inspuiting.<ref>{{cite web|title=Kia Picanto specifications|url=http://www.auto-types.com/kia/kia-picanto-5-doors-hatchback-2339/|publisher=Auto-Types| archive-date= 2010-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206080117/http://www.auto-types.com/kia/kia-picanto-5-doors-hatchback-2339/|url-status=dead}}</ref> In Europa was 'n 1.1-liter [[Inlyndriesilinder|driesilinder-dieselenjin]] (gebaseer op die [[Kia Cerato]] se 1.5-liter [[Inlynviersilinder|viersilinder]]) ook beskikbaar, met [[Brandstofinspuiting|direkte inspuiting]] en 'n [[turboaanjaer]] met veranderlike geometrie, met 'n krag wat 55 kW bereik het en 'n wringkrag van 153 Nm. Die petrolenjins het 'n gekombineerde verbruik van 5.1 L/100 km gelewer, terwyl die diesel 4,4 L/100 km gebruik het. 'n [[Outomatiese ratkas]] (met wringkragomskakelaar)<ref>{{cite web|title=Kia's Little Baby - Driving impressions of the Kia Picanto 1.1|url=http://carsandgadgets.blogspot.com/2004/10/kias-little-baby-driving-impressions.html|publisher=Cars, gadgets and widgets|access-date=9 September 2013|date=18 October 2004}}</ref> was opsioneel vir die petrolenjins. In sommige lande is dit met 'n 1.2-liter-enjin verkoop, wat ook op die nuwer [[Hyundai i10]] gebruik word. Om sy aantrekkingskrag in die Europese mark te verhoog, is die Picanto toegerus met kenmerke soos 'n CD-speler met MP3-klankterugspeel, lugversorging, elektriese vensters voor en agter, sentrale afstandsluiting en elektriese spieëls. Hierdie kenmerke is geadverteer in 'n kortstondige veldtog met [[Marcus Grönholm]] in die hoofrol. === 2007 en 2009 opkikkering === Die Picanto het in 2007 'n opkikkering ontvang. Onder die klein veranderinge was die ligsamestelle (voor en agter), 'n nuwe buffer en voorste sierrooster. Vir die VK- en Ciprus-markte is die rigtingwyserstang na die teenoorgestelde kant verskuif. Vir die Italiaanse mark het 'n nuwe bi-brandstof LPG- weergawe saam met die 1.0 L- en 1.1 L-enjins gedebuteer. Hierdie model kry ook 'n verandering in kragstuurkonfigurasie van hidroulies na elektries. <gallery widths="200" heights="120"> File:2009 Kia Picanto Strike 1.1 Front.jpg|alt=2009 Kia Picanto Strike (first facelift)|Eerste opkikkering File:2009 Kia Picanto Strike 1.1 Rear.jpg|alt=2009 Kia Picanto Strike (first facelift)|Eerste opkikkering </gallery> In 2009 het die Picanto 'n paar klein veranderinge aan die binnekant en buitekant ondergaan, insluitend 'n nuwe voorkant wat die "tierneus"-sierrooster insluit.<ref>{{cite web |author=Car shipping |url=http://www.kia-world.net/index.php/2009/06/15/2010-kia-picantomorning-unveiled-in-korea/ |title=2010 Kia Picanto Unveiled in Korea |publisher=Kia World |access-date=2012-01-17 |archive-date=2009-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619175820/http://www.kia-world.net/index.php/2009/06/15/2010-kia-picantomorning-unveiled-in-korea/ |url-status=dead }}</ref> Hierdie opgeknapte model sou nie na Europa uitgevoer word nie. <gallery widths="200" heights="110"> File:Kia Morning LX SA PE Lime (3) (cropped).jpg|Tweede opkikkering File:Kia Morning LX SA PE Lime (11) (cropped).jpg|Tweede opkikkering </gallery> {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Tweede generasie | image = [[Lêer:Kia Picanto Fünftürer Vision 1.0 CVVT Schneeweiß.JPG|200px]] | caption = Picanto 5-deur | model_code = TA | aka = Kia Morning | production = 2011–2017 <br /> Augustus 2019–tans (Pakistan) | assembly = {{Plainlist| *[[Suid-Korea]]: Seosan<ref name="NetCarShow">{{cite web |url=http://www.netcarshow.com/kia/2012-picanto/ |title=Kia Picanto (2012) |publisher=NetCarShow.com |access-date=2013-06-05}}</ref><ref name="Carpages">{{cite web |url=http://www.carpages.co.uk/kia/kia-picanto-review-part-1-02-02-13.asp |title=Kia Picanto City Review (2013) |publisher=Carpages.co.uk |date=2013-02-02 |access-date=2013-06-05 |archive-date=2024-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615230326/https://www.carpages.co.uk/kia/kia-picanto-review-part-1-02-02-13.asp |url-status=dead }}</ref> *Maleisië: Gurun (Naza) *Taiwan: Hsinchu<ref name="Sime Darby Kia Taiwan launch taipeitimes.com">{{cite web|last=Kao |first=Camaron |url=http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2014/11/14/2003604360 |title=Kia cars re-enter Taiwanese market |publisher=taipeitimes.com |date=14 November 2014 |access-date=17 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170217034507/http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2014/11/14/2003604360 |archive-date=17 February 2017 |url-status=live }}</ref> *Viëtnam: Chu Lai *Algerië: Batna<ref>{{cite web |url=http://www.eco-algeria.com/content/%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%AC-%D9%85%D9%86-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D9%83%D9%8A%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B5%D9%86%D8%B9-%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D9%86%D8%A9 |title=Four models of the Kia brand in the Batna plant |publisher=Eco-Algeria |date=2017-03-19 |access-date=2017-04-13}}</ref> *Pakistan: [[Karatsji]] (Lucky Motor Corporation) }} | designer = Peter Schreyer<br />Park Kee-hong<ref name="KiaBuzz">{{cite web |url=http://kia-buzz.com/all-new-picanto-design-story/ |title=All-new Picanto Design Story |publisher=[[Kia]] |date=2011-03-03 |access-date=2013-08-01}}</ref><br />Cho Kwae-jae<ref>{{cite web |url=http://kia-buzz.com/developing-the-design-of-the-all-new-picanto/ |title=Developing the Design of the All-New Picanto |publisher=Kia |date=2011-05-16 |access-date=2014-04-14}}</ref> | body_style = 3/5-deur [[luikrug]] | related = {{Plainlist| *[[Hyundai i10]] *[[Kia Ray]] }} | engine = {{Plainlist| *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' [[inlyndriesilinder|I3]] ([[petrol]])<ref name="Kia Philippines" /> *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' MPI I3 ([[Turboaanjaer|turbo]] petrol)<ref name="2015 Picanto">{{cite web |url=http://thekoreancarblog.com/2015/01/07/first-official-pictures-of-the-refreshed-2015-kia-picanto/ |title=First Official Pictures of the Refreshed 2015 Kia Picanto |author=Lopez, Jose Antonio |website=The Korean Car Blog |date=2015-01-07 |access-date=2015-01-08 |archive-date=2015-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110225955/http://thekoreancarblog.com/2015/01/07/first-official-pictures-of-the-refreshed-2015-kia-picanto/ |url-status=dead }}</ref> *1.25 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' MPI [[inlynviersilinder|I4]] (petrol) *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' Autogas I3 (petrol/[[LPG]])<ref name="Autozine">{{cite web |url=http://www.autozine.co.uk/text/940.html |title=Road Test: Kia Picanto |website=Autozine |access-date=2012-08-28}}</ref> }} | transmission = {{Plainlist| *5-gang [[handratkas|handrat]] *4-gang [[Outomatiese ratkas|outomaties]] *[[Palwisselratstelsel|CVT]] }} | wheelbase = 2385 mm | length = 3595 mm | width = 1595 mm | height = 1490 mm | weight = 840 - 900 kg }} == Tweede generasie (TA; 2011)== Die tweede generasie Picanto het sy debuut by die 2011 [[Geneefse Internasionale Motorskou]] gemaak.<ref>{{cite web |url=http://www.autoblog.com/2011/03/03/geneva-2011-2012-kia-picanto-brings-a-game-to-the-a-segment/ |title=Geneva 2011: 2012 Kia Picanto Brings A-Game to the A-Segment |website=Autoblog |date=2011-03-03 |access-date=2012-07-24}}</ref> Die model is ontwerp deur Kia se Europese ontwerpspan gebaseer in [[Frankfurt am Main|Frankfurt]], Duitsland, onder leiding van Peter Schreyer, en het 'n langer wielbasis en algehele lengte as sy voorganger. Die Picanto word aangebied met 'n keuse van twee petrolenjins: 'n 1.0 liter [[inlyndriesilinder]]<ref name="Kia Philippines" /> of 'n 1.25 liter [[inlynviersilinder]]. Die Europa-spesifikasie 1.25 liter-enjin beskik oor ecoDynamics, Kia se [[Stop-aansittegnologie|stop-aansitstelsel]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotcars.co.uk/roadtests/2011/may/kia-picanto-1-25-isg-ecodynamics |title=Kia Picanto 1.25 ecoDynamics |website=ScotCars |date=2011-05-20 |access-date=2012-08-24 |archive-date=2013-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404013545/http://www.scotcars.co.uk/roadtests/2011/may/kia-picanto-1-25-isg-ecodynamics |url-status=dead }}</ref> Daarbenewens is daar ook 'n petrol/[[LPG]]-weergawe van die 1.0 liter-enjin beskikbaar. Die Brasiliaanse weergawe is toegerus met 'n buigsame brandstofweergawe van die 1.0 liter-enjin wat beide petrol en etanol gebruik.<ref name="Flex fuel" /> <gallery widths="200" heights="133"> File:2012 Kia Picanto Halo Ecodynamics 1.2 Front.jpg|3-deur (voor) File:2012 Kia Picanto Halo Ecodynamics 1.2 Rear.jpg|3-deur (agter) File:Kia Picanto Fünftürer Spirit 1.0 CVVT Galaxyschwarz Heck.JPG|5-deur </gallery> Die Picanto was wêreldwyd beskikbaar (behalwe [[Noord-Amerika]], [[Venezuela]], [[China]] en [[Singapoer]]) as 'n 5-deur luikrug, terwyl die Europese mark die eksklusiewe 3-deur variant ontvang het.<ref>{{cite web |url=http://www.motorauthority.com/news/1052247_2011-geneva-motor-show-preview-2012-kia-picanto |title=2011 Geneva Motor Show Preview: 2012 Kia Picanto |author=Vijayenthiran, Viknesh |website=Motor Authority|date=2011-01-03 |access-date=2012-07-24}}</ref> Die 3-deur weergawe is dieselfde lengte as die 5-deur model, maar dit spog met nuwe vensters en deure, verskillende buffers en 'n voorste sierrooster met silwer of rooi afwerking.<ref>{{cite magazine |url=http://www.topgear.com.ph/news/kia-reveals-new-3-door-picanto |title=Kia Reveals New 3-Door Picanto |magazine=Top Gear Philippines |date=2011-08-15 |access-date=2012-08-24}}</ref> In Suid-Korea word die Morning aangebied in 'n Sport Pack, wat bestaan uit die 3-deur se voor- en agterbuffers, sowel as 'n digitale spoedmeter.<ref>{{cite web |url=http://thekoreancarblog.com/2011/06/picanto-gti/ |title=Picanto's five door Sport Pack scooped in South Korea |author=Lopez, Jose Antonio |website=The Korean Car Blog |date=2011-06-16 |access-date=2013-08-01 |archive-date=2013-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816233201/http://thekoreancarblog.com/2011/06/picanto-gti/ |url-status=dead }}</ref> Die tweede generasie opgeknapte Picanto vir die Pakistanse mark is by die Pakistan Motoronderdeleskou (PAPS) in 2019 bekendgestel. Dit word plaaslik by Lucky Motor Corporation se aanleg in [[Karatsji]] gemonteer. Dit word in twee variante aangebied: een van die variante kom met 'n 5-gang handratkas, terwyl die ander met 'n 4-gang CVT kom. Beide variante is toegerus met die 1.0 liter Kappa II MPI I3 petrolenjin. Produksie het in Augustus 2019 begin, met werklike verkope wat in Oktober 2019 begin het.<ref>{{Cite web|url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2019/02/01/kia-lucky-motors-targeting-commercial-production-by-1st-quarter-fy19-20/|title=Kia Lucky Motors targeting commercial production by 1st quarter FY19-20|last=Profit|date=2019-02-01|website=Profit by Pakistan Today|language=en|access-date=2019-06-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/19-Dec-2017/kia-lucky-motors-to-set-up-cars-assembly-plant|title=KIA Lucky Motors to set up cars assembly plant|date=2017-12-19|website=The Nation|language=en|access-date=2019-06-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pakwheels.com/blog/kia-picanto-upcoming-entry-level-hatchback-pakistan/|title=Locally made KIA Picanto to be delivered in October 2019|date=2019-04-17|website=PakWheels Blog|language=en|access-date=2019-06-21}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kia-luckymotorcorp.com/app/uploads/2020/12/Kia-Leaflet-A4.pdf|title=Kia-Leaflet|access-date=23 December 2023}}</ref> === Picanto R-Cross === In November 2013 het Kia Nederland 'n beperkte uitgawe-model genaamd die Picanto R-Cross vrygestel. Hierdie model, wat bemark is om met die [[Volkswagen up!|Volkswagen CrossUp]] mee te ding, het 'n swart bakwerkstel gehad wat om die wielkaste gedraai het en was toegerus met 14"-allooiwiele. Slegs 500 eenhede van die R-Cross is vervaardig.<ref>{{cite web |url=http://www.autoweek.nl/nieuws/25760/kia-picanto-r-cross-gaat-op-avontuur |title=Kia Picanto R-Cross gaat op avontuur |author=Inia, Alexander |magazine=Autoweek |lang=nl|date=2013-11-25 |access-date=2014-03-14}}</ref> {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Derde generasie | image = [[Lêer:2018 Kia Picanto S hatchback front.jpg|250px]] | caption = Voor opsmuk | model_code = JA | aka = Kia Morning | production = Maart 2017–tans | assembly = {{Plainlist| *[[Suid-Korea]]: Seosan *[[Maleisië]]: Gurun (Naza) *[[Algerië]]: Batna<ref>{{cite web |url=https://www.autobip.com/kia-al-djazai-r-global-group-les-premières-nouvelles-kia-picanto-assemblés-à-batna-livrés-à-leurs-clients-actualite-auto-algerie-d4980 |title=Kia Al Djazaïr (Global group) : les premières nouvelles Kia Picanto assemblés à Batna livrés à leurs clients |publisher=Auto Bip |date=2017-11-28 |access-date=2018-01-11}}</ref> *[[Rusland]]: [[Kaliningrad]] (Avtotor) *[[Viëtnam]]: Chu Lai }} | designer = Peter Schreyer | body_style = 5-deur [[luikrug]] | related = {{Plainlist| *Hyundai Casper *[[Hyundai i10|Hyundai i10 (AC3)]] *Kia Syros }} | engine = {{Plainlist| *'''[[Petrol]]:''' *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' [[inlyndriesilinder|I3]] *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' TCI MPI I3 *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' [[Turboaanjaer|T]]-GDI I3 *1.0 L ''Smartstream G1.0'' MPI I3 *1.0 L ''Smartstream G1.0'' T-GDI I3 *1.2 L ''Smartstream G1.2'' MPI [[inlynviersilinder|I4]] *1.25 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' MPI I4 *'''[[LPG]]:''' *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa]]'' LPI I3 }} | transmission = 5-gang [[handratkas|handrat]]<br />4- of 5-gang [[Outomatiese ratkas|outomaties]] | wheelbase = 2400 mm<ref name="Drivers Magazine"/> | length = 3595 mm<ref name="Drivers Magazine"/> | width = 1595 mm | height = 1485 mm | weight = }} == Derde generasie (JA; 2017) == Die derde generasie Picanto het sy amptelike wêrelddebuut by die 2017 [[Geneefse Internasionale Motorskou]] gemaak.<ref>{{cite web |url=http://kia-buzz.com/geneva-motor-show-2017/ |title=Geneva Motor Show 2017 – Kia unleashes a spectacular line-up |publisher=Kia |date=2017-03-10 |access-date=2017-05-22}}</ref> Die nuwe Picanto was toegerus met 'n keuse van drie enjins: die uitgaande model se 1.0-liter Kappa II-driesilinderenjin in die meerpunt-inspuit- en turbo-aangejaagde direk-inspuitweergawes, en die 1.2-liter Kappa II- viersilinderenjin. Beide 1.0-liter-enjins is uitsluitlik met 'n 5-gang handratkas gekoppel, terwyl die 1.2-liter-enjin ook met 'n opsionele 4-gang outomatiese ratkas aangebied is.<ref>{{cite web |url=http://www.topgear.com.ph/news/car-news/latest-all-new-kia-picanto-a00013-20170216?ref=latest?ref=home_feed_1 |title=Here's the latest on the all-new Kia Picanto |author=Laurel, Drei |website=Top Gear Philippines |publisher=Summit Media Group |date=2017-02-17 |access-date=2017-02-17}}</ref><ref name="Drivers Magazine">{{cite web |url=http://www.driversmagazine.com/2018-kia-picanto-revealed-officially-geneva-show/ |title=2018 Kia Picanto Revealed Officially Before Geneva Show |author=Sarkar, Abhjit |magazine=Drivers Magazine |date=2017-01-04 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430150422/http://www.driversmagazine.com/2018-kia-picanto-revealed-officially-geneva-show/ |url-status=dead }}</ref> Die motor beskik oor splinternuwe veiligheidskenmerke soos die ''Torque Vectoring Brake Based (TVBB)''-stelsel, Reguitlynstabiliteit (SLS), Voorwaartse Botsingswaarskuwingstelsel (FCWS) en Outonome Noodrem (AEB).<ref name="Microsite">{{cite web |url=http://www.kia.com/kr/vehicles/all-new-morning/microsite2.html |title=All-New Morning |publisher=Kia |access-date=2017-01-19 }}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery widths="200" heights="150"> File:2018 Kia Picanto S hatchback rear.jpg|Agterkant (voor opsmuk) (Australië) File:2019 Kia Picanto 1.2 EX (28).jpg|Binneruim File:2017 Kia Picanto GT-Line S 1.2 Front.jpg|GT-Line File:2017 Kia Picanto GT-Line S 1.2 Rear.jpg|GT-Line 2018 Kia Picanto X-Line Front.jpg|X-Line (VVK) 2018 Kia Picanto X-Line Rear.jpg|X-Line (VK) </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{en-vertaal|Kia Picanto}} [[Kategorie:Kia|Picanto]] sgrcuz2hh2tf7hkb5myf3u09wl4vrew 0 95809 2963305 2676801 2026-08-28T16:13:27Z Interlingvisto 213611 /* Eksterne skakels */ 2963305 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Eneïde''}} [[Lêer:Aeneas' Flight from Troy by Federico Barocci.jpg|duimnael|300px|[[Eneas]] se vlug uit [[Troje]], geskilder deur Federico Barocci]] Die '''''Eneïde''''' of '''''Aeneïde''''' ([[Latyn]]: Aenēis) is ’n epiese [[gedig]] in [[Daktilus (poësie)|daktiliese]] [[heksameter]]s (sesvoetige verse). Daar word tradisioneel aanvaar dat [[Vergilius]] dit geskryf het. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Aeneid}} * [https://unisapress.africa/index.php/unisapress/catalog/view/220/71/1655 ''Die Aeneïs'', in Afrikaans vertaal deur J.T. Benade, 1975] {{Eur-mit-saadjie}} {{Romeinse mitologie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Griekse mitologie]] [[Kategorie:Epiese gedigte]] 9bwml2xz9bghnjgp10cabczwxkjizoz 0 102899 2963450 2928581 2026-08-29T08:43:47Z Aliwal2012 39067 /* 2020 – hede */ 2963450 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ '''Williams Grand Prix Engineering''' (voorheen ''Williams F1'') is 'n [[VK|Britse]] [[Formule Een]]-motorrenspan wat by Grove, Wantage, [[Oxfordshire]] in [[Engeland]] gebaseer is. Hulle neem aan die Formule Eenwêreldkampioenskap deel en maak tans gebruik van [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG F1 M14 E Performance 1.6 V6 turbo-enjins]] in hulle renmotors. Die span se renjaers vir [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] was die [[Brasilië|Brasiliaan]] [[Felipe Massa]] en die [[Finland|Fin]] [[Valtteri Bottas]]. Vir [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] was die renjaers Massa en [[Lance Stroll]], en in [[2020 Formule Een-seisoen|2020 en 2021]] die jong Brit [[George Russell]] en die [[Kanada|Kanadees]] [[Nicholas Latifi]]. In [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] was die renjaers [[Alexander Albon]] en [[Logan Sargeant]]. == F1-renuitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 1977 – 1990 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel ! Enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="2"| [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | rowspan="2"| March 761 | rowspan="2"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="2"| {{Goodyear}} | | [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] | [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] |rowspan="2" bgcolor=efefef| n.v.t. |rowspan="2" bgcolor=efefef| n.v.t. |- |align="left"| {{BE-VLAG}} Patrick Neve | | | | |bgcolor="#CFCFFF"| 12 | |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="2"| [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | rowspan="2"| FW06 | rowspan="2"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="2"| {{Goodyear}} | | [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] | [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] |rowspan="2" bgcolor=efefef|'''11''' |rowspan="2" bgcolor=efefef|'''9''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} Alan Jones |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 9{{Pictogram vinnigste ronde}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | rowspan="3"| FW06 <br/>FW07 | rowspan="3"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''75''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} Alan Jones |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | |- |align="left"| {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1980 Formule Een-seisoen|1980]] | rowspan="3"| FW07 <br/> FW07B | rowspan="3"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1980 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1980 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1980 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''120''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} Alan Jones |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |- |align="left"| {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1981 Formule Een-seisoen|1981]] | rowspan="3"| FW07C<br/> FW07D | rowspan="3"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1981 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1981 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1981 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1981 Las Vegas Grand Prix|LAS]] | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''95''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} Alan Jones |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 17 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 | |- |align="left"| {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 8{{Pictogram poleposition}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="5"| [[1982 Formule Een-seisoen|1982]] | rowspan="5"| FW07D<br/>FW08 | rowspan="5"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="5"| {{Goodyear}} | | [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1982 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1982 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1982 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1982 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1982 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]] | [[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1982 Las Vegas Grand Prix|LAS]] |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''58''' |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ |bgcolor="DFDFDF"| 2 | |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |- |align="left"| {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[1983 Formule Een-seisoen|1983]] | rowspan="4"| FW08C <br/>FW09 | rowspan="4"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] <br/> [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="4"| {{Goodyear}} | | [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1983 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1983 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1983 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1983 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1983 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1983 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''36'''<br/>'''2''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''4'''<ref>Williams-Ford was vierde in die 1983-vervaardigerskampioenskap (met 36 punte).</ref> <br/>'''11''' <ref> Williams-Honda was elfde in die 1983-vervaardigerskampioenskap (met 2 punte).</ref> |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 13 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1984 Formule Een-seisoen|1984]] | rowspan="3"| FW09<br/> FW09B | rowspan="3"| [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1984 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1984 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1984 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1984 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]] | [[1984 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1984 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1984 Portugese Grand Prix|POR]] |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''25.5''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''6''' |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 14 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1985 Formule Een-seisoen|1985]] | rowspan="3"| FW10<br/> FW10B | rowspan="3"| [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1985 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1985 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1985 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1985 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1985 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1985 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1985 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1985 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1985 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1985 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1985 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1985 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1985 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''71''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |DNS |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 11{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1986 Formule Een-seisoen|1986]] | rowspan="3"| FW11 | rowspan="3"| [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1986 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1986 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1986 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1986 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1986 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1986 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1986 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1986 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1986 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1986 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1986 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1986 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1986 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1986 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1986 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''141''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[1987 Formule Een-seisoen|1987]] | rowspan="4"| FW11B | rowspan="4"| [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="4"| {{Goodyear}} | | [[1987 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1987 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1987 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1987 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1987 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1987 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1987 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1987 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1987 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1987 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1987 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1987 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1987 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1987 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1987 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="4" bgcolor="FFFFBF"|'''137''' |rowspan="4" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="CFCFFF"| 14{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor=ffffff| <small>DNS</small> | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | <small>DNS</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 9 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="5"| [[1988 Formule Een-seisoen|1988]] | rowspan="5"| FW12 | rowspan="5"| Judd [[V8-enjin|V8]] | rowspan="5"| {{Goodyear}} | | [[1988 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1988 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1988 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1988 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1988 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1988 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1988 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1988 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1988 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1988 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1988 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1988 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1988 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1988 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1988 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''20''' |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''7''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 8 | | | | | |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Jean-Louis Schlesser]] | | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 11 | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1989 Formule Een-seisoen|1989]] | rowspan="3"| FW12C <br/>FW13 | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1989 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1989 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1989 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1989 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1989 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1989 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1989 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1989 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1989 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1989 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1989 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1989 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1989 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1989 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1989 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''77''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="CFCFFF"| 15{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1990 Formule Een-seisoen|1990]] | rowspan="3"| FW13B | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1990 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1990 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1990 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1990 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1990 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1990 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1990 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1990 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1990 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1990 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1990 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1990 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1990 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1990 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1990 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''57''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 6 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel ! Enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Punte ! Plek |} === 1991 – 1999 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel ! Enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1991 Formule Een-seisoen|1991]] | rowspan="3"| FW14 | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1991 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1991 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1991 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1991 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1991 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1991 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1991 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1991 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1991 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1991 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1991 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1991 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1991 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1991 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1991 Australiese Grand Prix|AUS]] | |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''125''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| ''2'' |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1992 Formule Een-seisoen|1992]] | rowspan="3"| FW14B | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1992 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1992 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1992 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1992 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1992 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1992 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1992 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1992 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1992 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1992 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1992 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1992 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1992 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1992 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1992 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1992 Australiese Grand Prix|AUS]] | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''164''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1993 Formule Een-seisoen|1993]] | rowspan="3"| FW15C | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1993 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1993 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1993 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1993 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1993 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1993 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1993 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1993 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1993 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1993 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1993 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1993 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1993 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1993 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1993 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1993 Australiese Grand Prix|AUS]] | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''168''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} | |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 12{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="CFCFFF"| 12{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="5"| [[1994 Formule Een-seisoen|1994]] | rowspan="5"| FW16 <br/> FW16B | rowspan="5"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="5"| {{Goodyear}} | | [[1994 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1994 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | [[1994 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1994 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1994 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1994 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1994 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1994 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1994 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1994 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1994 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1994 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1994 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1994 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1994 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1994 Australiese Grand Prix|AUS]] | |rowspan="5" bgcolor="FFFFBF"|'''118''' |rowspan="5" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | | | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | | | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1995 Formule Een-seisoen|1995]] | rowspan="3"| FW17 <br> FW17B | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1995 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1995 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1995 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1995 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1995 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1995 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1995 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1995 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1995 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1995 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1995 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1995 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1995 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1995 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1995 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | [[1995 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1995 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''112''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1996 Formule Een-seisoen|1996]] | rowspan="3"| FW18 | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1996 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1996 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1996 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1996 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1996 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1996 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1996 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1996 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1996 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1996 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1996 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1996 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1996 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1996 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1996 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1996 Japannese Grand Prix|JPN]] | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''175''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 | |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Jacques Villeneuve]] |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1997 Formule Een-seisoen|1997]] | rowspan="3"| FW19 | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1997 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1997 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1997 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1997 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1997 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1997 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1997 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1997 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1997 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1997 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1997 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1997 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1997 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1997 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1997 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | [[1997 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1997 Europese Grand Prix|EUR]] |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''123''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Jacques Villeneuve]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="#000000" style="color: white"| <small>DSQ</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] |bgcolor="CFCFFF"| 8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1998 Formule Een-seisoen|1998]] | rowspan="3"| FW20 | rowspan="3"| Mecachrome V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1998 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1998 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1998 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1998 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1998 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1998 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1998 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1998 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1998 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1998 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1998 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1998 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1998 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1998 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1998 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | [[1998 Japannese Grand Prix|JPN]] | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''38''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Jacques Villeneuve]] |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 6 | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1999 Formule Een-seisoen|1999]] | rowspan="3"| FW21 | rowspan="3"| Supertec V10 | rowspan="3"| {{Bridgestone}} | | [[1999 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1999 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1999 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1999 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1999 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1999 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1999 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1999 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1999 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1999 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1999 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1999 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1999 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1999 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1999 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[1999 Japannese Grand Prix|JPN]] | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''35''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''5''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} Alex Zanardi |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel ! Enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! Punte ! Plek |} === 2000 – 2009 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2000 Formule Een-seisoen|2000]] | rowspan="3"| FW22<br><br>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[BMW]] V10 | | [[2000 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2000 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2000 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2000 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2000 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2000 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2000 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2000 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2000 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2000 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2000 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2000 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2000 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2000 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2000 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2000 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2000 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''36''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Jenson Button]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 17 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2001 Formule Een-seisoen|2001]] | rowspan="3"| FW23<br><br>{{Michelin}} | rowspan="3"| [[BMW]] V10 | | [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2001 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2001 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2001 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2001 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2001 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2001 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''80''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |- |align="left"| {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2002 Formule Een-seisoen|2002]] | rowspan="3"| FW24<br><br>{{Michelin}} | rowspan="3"| [[BMW]] V10 | | [[2002 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2002 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2002 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2002 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2002 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2002 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2002 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2002 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2002 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2002 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2002 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2002 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2002 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2002 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2002 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2002 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2002 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | | |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''92''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 16 |bgcolor="CFCFFF"| 11 | | |- |align="left"| {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 4 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[2003 Formule Een-seisoen|2003]] | rowspan="4"| FW25<br><br>{{Michelin}} | rowspan="4"| [[BMW]] V10 | | [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2003 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2003 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2003 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2003 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2003 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2003 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | | | |rowspan="4" bgcolor="DFDFDF"|'''144''' |rowspan="4" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="DFFFDF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 12{{Pictogram vinnigste ronde}} | | | |- |align="left"| {{ES-VLAG}} Marc Gené | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="DFFFDF"| 5 | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="5"| [[2004 Formule Een-seisoen|2004]] | rowspan="5"| FW26<br><br>{{Michelin}} | rowspan="5"| [[BMW]] V10 | | [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2004 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2004 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2004 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2004 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2004 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2004 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{vlagikoon|CHN}} | [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''88''' |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 8 |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ |bgcolor="DFFFDF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#000000" style="color: white"| <small>DSQ</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |- |align="left"| {{ES-VLAG}} Marc Gené | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 12 | | | | | | | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} Antônio Pizzonia | | | | | | | | | | | |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[2005 Formule Een-seisoen|2005]] | rowspan="4"| FW27<br><br>{{Michelin}} | rowspan="4"| [[BMW]] V10 | | [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{BH-VLAG}} | [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{vlagikoon|SMR}} | [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2005 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2005 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{EU-VLAG}} | [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{US-VLAG}} | [[2005 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2005 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{DE-VLAG}} | [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{HU-VLAG}} | [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{TR-VLAG}} | [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{BE-VLAG}} | [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{BR-VLAG}} | [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{JP-VLAG}} | [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''66''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''5''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |DNS |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| <small>NC</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| <small>NC</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nick Heidfeld]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| '''2''' |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |DNS |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} Antônio Pizzonia | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 13 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] | rowspan="3"| FW28<br><br>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[Cosworth]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{BH-VLAG}} | [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{vlagikoon|SMR}} | [[2006 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{EU-VLAG}} | [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2006 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2006 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{US-VLAG}} | [[2006 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{DE-VLAG}} | [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{HU-VLAG}} | [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{TR-VLAG}} | [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{JP-VLAG}} | [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{BR-VLAG}} | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''11''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''8''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFFFDF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] |bgcolor="DFFFDF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] | rowspan="4"| FW29<br><br>{{Bridgestone}} | rowspan="4"| [[Toyota F1|Toyota]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{BH-VLAG}} | [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2007 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2007 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2007 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2007 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{vlagikoon|TUR}} | [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''33''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 16 |bgcolor="DFFFDF"| 4 | | |- |align="left"| {{AT-VLAG}} [[Alexander Wurz]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 12 | | | |- |align="left"| {{JP-VLAG}} [[Kazuki Nakajima]] | | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 10 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] | rowspan="3"| FW30<br><br/>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[Toyota F1|Toyota]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{BH-VLAG}} | [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{TR-VLAG}} | [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{DE-VLAG}} | [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{HU-VLAG}} | [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{EU-VLAG}} | [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{BE-VLAG}} | [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{SG-VLAG}} | [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{JP-VLAG}} | [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{BR-VLAG}} | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''26''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''8''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 | |- |align="left"| {{JP-VLAG}} [[Kazuki Nakajima]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |rowspan="3"| FW31<br><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Toyota F1|Toyota]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br> {{vlagikoon|CHN}} | [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{vlagikoon|MON}} | [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br> {{vlagikoon|TUR}} | [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''34.5''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''7''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] |bgcolor="#DFFFDF"| 6{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 9 | | |- |align="left"| {{JP-VLAG}} [[Kazuki Nakajima]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Punte ! Plek |} === 2010 – 2020 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br/>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |rowspan="3"| Williams<br> FW32<br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Cosworth]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{vlagikoon|TUR}} | [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br> {{vlagikoon|KOR}} | [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''69''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''6''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"|'''8''' |bgcolor="#CFCFFF"| 16 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |rowspan="3"| Williams<br> FW33<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Cosworth]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{vlagikoon|TUR}} | [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2011 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2011 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2011 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br> {{vlagikoon|KOR}} | [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] <br> {{vlagikoon|IND}} | [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''9''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 | | |- |align="left"| {{VE-VLAG}} [[Pastor Maldonado]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |rowspan="3"| Williams<br> FW34 <br>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]]<br>RS27-2012 [[V8-enjin|V8]] | | [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br> {{vlagikoon|KOR}} | [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] <br> {{vlagikoon|IND}} | [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''76''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''8''' |- |align="left"| {{VE-VLAG}} [[Pastor Maldonado]] |bgcolor="#CFCFFF"| 13^'''†''' |bgcolor="#CFCFFF"| 19^'''†''' |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''1''' |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Bruno Senna]] |bgcolor="#CFCFFF"| 16^'''†''' |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 22^'''†''' |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 18^'''†''' |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |rowspan="3"| Williams<br> FW35 <br>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]]<br>RS27-2013 [[V8-enjin|V8]] | | [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br> {{vlagikoon|KOR}} | [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] <br> {{vlagikoon|IND}} | [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''9''' |- |align="left"| {{VE-VLAG}} [[Pastor Maldonado]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |rowspan="3"| Williams<br> FW36 <br>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br>PU106A Hybrid<br>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"| '''320''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"| {{brons}} |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| ''12'' |bgcolor="#CFCFFF"| '''4''' |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#FFDF9F"| ''3'' |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |rowspan="3"| Williams<br> FW37<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br>PU106B Hybrid<br>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} | [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"| '''257''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"| {{brons}} |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ |bgcolor="#DFFFDF"| 8 | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor="#FFFFFF"| <small>DNS</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW38<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>PU106C Hybrid<br/>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|AZE}} | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} | [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''138''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 20 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |rowspan="3"| Williams<br> FW40<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>M08 EQ Power+<br/>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{vlagikoon|CHN}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{vlagikoon|MON}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br> {{vlagikoon|AZE}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} |[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} |[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''83''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''5''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 | ND |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 10 | |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW41<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{vlagikoon|CHN}} | [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br> {{vlagikoon|AZE}} | [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{vlagikoon|MON}} | [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{vlagikoon|FRA}} | [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} | [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''7''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''10''' |- |align="left"|{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |- |align="left"|{{vlagikoon|RUS}} [[Sergej Sirotkin]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW42<br>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]] F1<br/>M10 EQ Power+<br>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{vlagikoon|CHN}} | [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br> {{vlagikoon|AZE}} | [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{vlagikoon|MON}} | [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{vlagikoon|FRA}} | [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} | [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''1''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''10''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |- |align="left"| {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 20 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |} === 2020 – hede === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |rowspan="4"| Williams<br/> FW43<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M11 EQ Power+<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{AT-VLAG}} | [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>[[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{HU-VLAG}} | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{GB-VLAG}} | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br/>[[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|20px|border|F1 70 Logo]] | [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{ES-VLAG}} | [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{BE-VLAG}} | [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br/>[[Lêer:Flag of Tuscany.svg|20px]] | [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>{{RU-VLAG}} | [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br/>{{DE-VLAG}} | [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{PT-VLAG}} | [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>{{vlagikoon|TUR}} | [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | | | | | | |rowspan="4" bgcolor=efefef| '''0''' |rowspan="4" bgcolor=efefef| '''10''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]] |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 | | | | | | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |<small>→Merc</small> |bgcolor="#cfcfff"| 15 | | | | | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} Jack Aitken | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| 16 | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW43B<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M12 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{vlagikoon|POR}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''23''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''8''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]] |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|19^'''†''' |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="4"| Williams<br/> FW44<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M13 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''8''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''10''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]] |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|19 | | |- |align="left"| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14^'''†''' |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=|<small>DNS</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 | | |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Nyck de Vries]] | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf|9 | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW45<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M14 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor=efefef|'''28''' |rowspan=3 bgcolor=efefef|'''7''' |- |align=left| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 | | |- |align=left| {{US-VLAG}} [[Logan Sargeant]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|16 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan="4"| Williams<br/> FW46<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M15 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''17''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''9''' |- |align="left"| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |- |align="left"| {{US-VLAG}} [[Logan Sargeant]] |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=|<small>WD</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 | | | | | | | | | |- |align=left|{{nowrap|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]]}} | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW47<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M16 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''137''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''5''' |- |align=left|{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|11{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|16 |- |align=left|{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''18 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|^'''8'''3 |bgcolor=cfcfff|13 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW48<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]- F1<br/>M17 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''21*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''8*''' |- |align=left|{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>NC</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |} * ^† Die renjaer haal nie die einde nie, maar word wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die renafstand voltooi het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<!-- * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. --> == Galery == <gallery mode="packed" heights="140"> Lêer:Damon Hill 1995-2.jpg|duimnael|240px|Damon Hill in die 1990's, toe Williams groot welslae behaal het. Lêer:Valtteri Bottas 2015 Malaysia FP3.jpg|duimnael|240px|Valtteri Bottas in die Williams FW37 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Williams F1}} [[Kategorie:Formule Een Wêreldvervaardigerskampioene]] [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] 7r3d95gnqcycbkw3xawu504k6vqy9ow 0 104337 2963449 2928615 2026-08-29T08:41:01Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963449 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Carlos Sainz jr. | image = Formula1Gabelhofen2022 (04) (cropped2).jpg | caption = Sainz in 2022 | nationality = {{vlagikoon|ESP}} Spanjaard | birth_date = {{GDEO|1994|9|1|df=y}} | birth_name = Carlos Sainz Vázquez de Castro | birth_place = [[Madrid]], [[Spanje]] | father = Carlos Sainz snr. | Old Team = [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]], [[Renault F1-span|Renault]], [[McLaren]]-[[Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2026 Team = [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Car number = 55 | Races = {{F1stat|SAI|entries}} ({{F1stat|SAI|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|SAI|wins}} | Podiums = {{F1stat|SAI|podiums}} | Points = {{F1stat|SAI|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|SAI|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|SAI|fastestlaps}} | First race = [[2015 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 Britse Grand Prix]] | Last win = [[2024 Meksikostad Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 9de (64 punte) }} '''Carlos Sainz jr.''' (gebore [[1 September]] [[1994]] in [[Madrid]]) is 'n [[Spanje|Spaanse]] professionele motorrenjaer wat tans vir die [[WilliamsF1|Williams Racing-span]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy het van [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] tot [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] vir [[Scuderia Ferrari]] meegeding. In [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] jaag Sainz vir 'n derde seisoen vir die [[Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]], en behaal goeie resultate. Op 7 Oktober 2017 word aangekondig dat hy vanaf die [[2017 Verenigde State Grand Prix]] die plek van [[Jolyon Palmer]] in die [[Renault F1|Renaultspan]] sal oorneem.<ref>{{nl}} [https://www.nu.nl/formule-1/4954154/sainz-vertrekt-gp-japan-al-renault-kvyat-terug-bij-toro-rosso.html Sainz vertrekt na GP Japan al naar Renault, Kvyat terug bij Toro Rosso]</ref> In [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] beleef Sainz 'n wisselvallige seisoen; hy behaal 'n vyfde plek in [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] as beste resultaat sedert sy terugkeer by die Renaultfabriekspan, maar in ander renne eindig hy ver agter sy spanmaat, [[Nico Hülkenberg]]. Toe die span op 3 Augustus 2018 bekend maak dat [[Daniel Ricciardo]] in [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] vir Renault gaan jaag, moes Sainz na 'n ander span soek. Op 16 Augustus maak [[McLaren]] bekend dat Sainz in 2019 die uittredende [[Fernando Alonso]] sou vervang.<ref>{{nl}} [https://nl.motorsport.com/f1/news/mclaren-sainz-vervanger-alonso-2019/3159466/ McLaren bevestig Sainz as vervanger vir Alonso in 2019]</ref> Op 14 Mei 2020 word bekend gemaak dat Sainz die plek van [[Sebastian Vettel]] by [[Scuderia Ferrari]] vanaf 2021 sal oorneem.<ref>{{cite web|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200514_04958561|title=Carlos Sainz maakt droomtransfer naar Ferrari F1 team|access-date=14 Mei 2020|date=14 Mei 2020|publisher=Het Nieuwsblad|language=nl}}</ref> Op 3 Julie 2022 wen hy sy eerste Formule Eenwedren, die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] te [[Silverstone-renbaan|Silverstone]].<ref name="maiden">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|title=Sainz converts pole into maiden Grand Prix victory at Silverstone after scintillating race|publisher= Formula 1® - The Official F1® Website| date=3 July 2022|access-date=3 July 2022|language=en}}</ref> Ná 7 jaar en 150 wedrenne se wag, word hy hiermee die 112de bestuurder om 'n Grand Prix te wen. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Carlos_Sainz,_Jr._Red_Bull_Racing_2013_Silverstone_F1_Test_001.jpg|duimnael|Sainz bestuur vir [[Red Bull Racing|Red Bull]] tydens die Jong Bestuurderstoets by Silverstone in Julie 2013]] Sainz het in [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] deel geword van die Red Bull Junior-span.<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/five-things-about-carlos-sainz-joins-toro-rosso|title=Five things you should know about Carlos Sainz|date=2 August 2016|website=redbull.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074723/https://www.redbull.com/gb-en/five-things-about-carlos-sainz-joins-toro-rosso|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sy eerste ervaring in 'n Formule Een-motor was tydens die jong bestuurderstoets by die [[Silverstone-renbaan]] in Julie 2013, waar hy beide die Toro Rosso STR8 en die Red Bull RB9 bestuur het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-sets-fastest-time-on-day-2-of-ydt-at-silverstone/437632/|title=Ricciardo sets fastest time on day 2 of YDT at Silverstone|date=18 July 2013|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074725/https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-sets-fastest-time-on-day-2-of-ydt-at-silverstone/437632/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/vettel-topped-the-timesheets-on-final-day-of-ydt-at-silverstone/437863/|title=Vettel topped the timesheets on final day of YDT at Silverstone|date=19 July 2013|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074727/https://www.motorsport.com/f1/news/vettel-topped-the-timesheets-on-final-day-of-ydt-at-silverstone/437863/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sainz het bevestig dat onderhandelings met die sukkelende [[Caterham F1-span|Caterhamspan]] gehou is vir 'n rendebuut gedurende die [[2014 Formule Een-seisoen|2014-seisoen]], maar uiteindelik is geen ooreenkoms bereik nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-jr-confirms-caterham-talks/453986/|title=Sainz jr confirms Caterham talks|date=11 July 2014|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074728/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-jr-confirms-caterham-talks/453986/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> As beloning vir sy Formule Renault 3.5-reekstitel het Sainz die Red Bull RB10 in die na-seisoen-toets ná die [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix]] bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f3.5/news/the-formula-renault-3-5-series-champion-at-the-wheel-of-the-rb10-at-abu-dhabi/459150/|title=The Formula Renault 3.5 Series Champion at the wheel of the RB10 at Abu Dhabi|date=24 November 2014|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074723/https://www.motorsport.com/f3.5/news/the-formula-renault-3-5-series-champion-at-the-wheel-of-the-rb10-at-abu-dhabi/459150/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2014}}</ref> === Toro Rosso (2015–2017) === ==== 2015 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_Jr_2015_Malaysia_FP3_1.jpg|duimnael|Sainz in die [[2015 Maleisiese Grand Prix]]]] Sainz het in die [[2015 Formule Een-seisoen|2015-seisoen]] vir [[Scuderia Toro Rosso]] gery waar hy [[Max Verstappen]] se spanmaat was, na [[Daniil Kvyat]] se bevordering na [[Red Bull Racing|Red Bull]].<ref name="F12">{{cite news|date=28 November 2014|title=Sainz to race for Scuderia Toro Rosso|work=[[Scuderia Toro Rosso]]|publisher=Scuderia Toro Rosso S.p.A|url=http://www.scuderiatororosso.com/article/sainz-race-toro-rosso|access-date=28 November 2014|archive-date=10 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810130159/http://www.scuderiatororosso.com/article/sainz-race-toro-rosso|url-status=live}}</ref> Sainz het 55 as sy rennommer gekies. Hy het binne die top tien gekwalifiseer vir sy debuut, die [[2015 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], en die ren in die negende plek voltooi.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|title=Lewis Hamilton beats Nico Rosberg to win|first=Lawrence|last=Barretto|work=[[Autosport]]|date=15 March 2015|access-date=15 March 2015|archive-date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316231343/http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|url-status=live}}</ref> Hy het weer punte by die [[2015 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] aangeteken, maar het nie daarin geslaag om by die [[2015 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] punte aan te teken nadat hy getol het en toe uit die [[2015 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] onttrek weens 'n wielprobleem. Hy het vyfde gekwalifiseer by die [[2015 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], sy hoogste roosterplek vir die jaar, en die ren negende voltooi. Hy is aangesê om vir die [[2015 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] in die kuipelaan weg te spring, nadat hy nie die weegbrug tydens kwalifisering besoek het nie. Hy het tot die tiende plek in die ren herstel.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2015/monaco-gp-30/|title=Formula 1 2015 Monaco GP Results|date=24 May 2015|website=motorsport.com|language=en}}</ref> Hierna het vier agtereenvolgende onttrekkings gevolg met elektriese probleme by die [[2015 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse]] en [[2015 Britse Grand Prix|Britse]] Grands Prix, toe 'n brandstofdrukprobleem by die [[2015 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] en 'n kragbronprobleem by die [[2015 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]]. 'n Impak van 150 km/h en 46 g teen die versperrings tydens oefening vir die [[2015 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het daartoe gelei dat Sainz die nag in die hospitaal deurgebring het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-remembers-everything-from-46g-crash/649100/|title=Sainz remembers 'everything' from 46G crash|date=11 October 2015|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430091453/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-remembers-everything-from-46g-crash/649100/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Hy het kwalifisering misgeloop, maar is fiks verklaar om te jaag, maar hy het nie daarin geslaag om die ren te voltooi nie, na 'n remfaling.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/formula1/34495346|title=Carlos Sainz to race in Russian Grand Prix after heavy crash|date=11 October 2015|last=Benson|first=Andrew|website=www.bbc.com|access-date=13 September 2017|archive-date=13 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013032854/http://www.bbc.com/sport/0/formula1/34495346|url-status=live}}</ref> Hy het tydens kwalifisering vir die [[2015 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] gebots en van die laaste plek af weggespring, maar het tien posisies op die eerste rondte ingehaal en sy beste resultaat van die jaar met 'n sewende plek aangeteken. Sainz het sy debuutseisoen vyftiende in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en kon 18 punte teenoor spanmaat Verstappen se 49 aanteken.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2015.aspx|title=2015|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317084611/https://www.statsf1.com/en/2015.aspx|archive-date=17 March 2020|access-date=18 December 2018}}</ref> ==== 2016 ==== [[Lêer:Formula One 2016 Austrian GP (04) (28010377682).jpg|links|duimnael|Sainz by die [[2016 Oostenrykse Grand Prix]]]] Toro Rosso het Sainz en Verstappen vir die [[2016 Formule Een-seisoen|2016 kampioenskap]] behou. Sainz het sewende gekwalifiseer en negende geëindig tydens die seisoen-opener [[2016 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], maar moes hierna uit die [[2016 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] onttrek weens 'n botsing met [[Sergio Pérez]]. Na die [[2016 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het Sainz 'n nuwe spanmaat in [[Daniil Kvyat]] gekry toe Verstappen na Red Bull bevorder is. Drie punteresultate het vir Sainz gevolg, insluitend sy beste loopbaanresultaat met sesde plek by die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] en 'n ren van twintigste na negende plek by die [[2016 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. Na 'n veringverwante onttrekking by die [[2016 Europese Grand Prix|Europese Grand Prix]] het Sainz drie agtereenvolgende agtste plekke behaal. 'n Reeks van ses wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend uitvalle weens 'n pap wiel by die [[2016 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] en 'n botsing in die eerste rondte met [[Nico Hülkenberg]] by die [[2016 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] nadat hy sesde weggespring het. Sainz het sy beste wedrenresultaat by die [[2016 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] geëwenaar met 'n sesde plek en dieselfde resultaat by die [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] behaal nadat hy vyftiende weggespring het. Hy het uit die seisoenafsluiter [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] onttrek weens 'n botsing met [[Jolyon Palmer]]. Sainz het die seisoen twaalfde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en 46 van Toro Rosso se 63 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2016.aspx|title=2016|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221154833/https://www.statsf1.com/en/2016.aspx|archive-date=21 December 2019|access-date=18 December 2018}}</ref> ==== 2017 ==== [[Lêer:Carlos Sainz Jr 2017 Malaysia FP2 1.jpg|duimnael|Sainz by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]]]] Sainz en Kvyat het vir die [[2017 Formule Een-seisoen|2017 seisoen]] by Toro Rosso aangebly. Sainz het punte in die eerste twee wedrenne aangeteken, maar 'n botsing met [[Lance Stroll]] het hom uit die [[2017 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] gehaal. Beide jaers het mekaar vir die voorval blameer, maar Sainz is 'n roosterstraf vir die volgende wedren opgelê.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-gets-three-place-grid-penalty-for-russia-894824/894824/|title=Sainz gets three-place grid penalty for Russia|date=16 April 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152120/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-gets-three-place-grid-penalty-for-russia-894824/894824/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Drie keer se punte het gevolg, insluitend 'n sesde plek by die [[2017 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]]. Sainz is weer 'n roosterstraf opgelê vir 'n botsing in die eerste rondte met [[Romain Grosjean]] en [[Felipe Massa]] by die [[2017 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]].<ref>{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-sainz-penalty-baku-917580/917580/|title=Sainz gets three-place grid penalty for Baku|work=Motorsport.com|date=12 June 2017|access-date=5 April 2023|last=Elizalde|first=Pablo|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405013819/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-sainz-penalty-baku-917580/917580/|url-status=live}}</ref> Sainz het op die eerste rondte van die [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] getol in 'n poging om 'n botsing met spanmaat Kvyat te vermy, maar kon uiteindelik herstel en agtste geëindig. Voor die [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] het Sainz opgemerk dat dit "onwaarskynlik" was dat hy vir 'n vierde jaar by Toro Rosso sou bly.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-toro-rosso-stay-unlikely-red-bull-927155/927155/|title=Sainz: Staying at Toro Rosso in 2018 "unlikely"|last=Barretto|first=Lawrence|date=6 July 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152122/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-toro-rosso-stay-unlikely-red-bull-927155/927155/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Red Bull-spanhoof Christian Horner het dit verwerp en gesê dat Sainz steeds in 2018 vir Toro Rosso sou jaag.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-horner-toro-rosso-exit-red-bull-927472/927472/|title=Sainz won't leave Toro Rosso in 2018 - Horner|last=Cooper|first=Adam|date=7 July 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152123/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-horner-toro-rosso-exit-red-bull-927472/927472/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sainz het uit die [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] geval weens 'n enjinprobleem en is in die eerste rondte van die [[2017 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] uitgeskakel na 'n botsing met Kvyat.<ref>{{Cite news|url=https://www.skysports.com/f1/news/12471/10949984/watch-carlos-sainz-and-daniil-kvyat-crash|title=Daniil Kvyat three points away from F1 race ban after Carlos Sainz clash|date=1 August 2017|access-date=5 April 2023|work=Sky Sports|last1=Galloway|first1=James|last2=Morlidge|first2=Matt|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405015321/https://www.skysports.com/f1/news/12471/10949984/watch-carlos-sainz-and-daniil-kvyat-crash|url-status=live}}</ref> Voor die [[2017 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] is aangekondig dat Sainz vir 2018 by [[Renault F1|Renault]] sou aansluit, op lening van Red Bull.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2017/09/15/renault-confirms-sainz-alongside-hulkenberg-2018/|title=Red Bull loans Sainz to Renault for 2018|last=Collantine|first=Keith|date=15 September 2017|website=racefans.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529030807/https://www.racefans.net/2017/09/15/renault-confirms-sainz-alongside-hulkenberg-2018/|archive-date=29 May 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Hy het die wedren in 'n loopbaanbeste vierde plek voltooi, in wat hy beskryf het as sy "beste dag in Formule Een".<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-jr-singapore-gp-was-my-best-day-in-f1-after-best-finish-for-toro-rosso/3221835/|title=Carlos Sainz Jr: Singapore GP was 'my best day in F1' after fourth place finish for Toro Rosso|date=18 September 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152117/https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-jr-singapore-gp-was-my-best-day-in-f1-after-best-finish-for-toro-rosso/3221835/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> [[Pierre Gasly]] het by die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] by Sainz aangesluit nadat Kvyat deur die span weggejaag is.<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/f1/story/_/id/20822622/red-bull-junior-pierre-gasly-replaces-daniil-kvyat-toro-rosso-malaysia|title=Red Bull junior Gasly replaces Kvyat for Malaysia|date=26 September 2017|website=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107034313/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20822622/red-bull-junior-pierre-gasly-replaces-daniil-kvyat-toro-rosso-malaysia|archive-date=7 January 2020|access-date=5 October 2017}}</ref> Sainz het uit die wedren onttrek weens 'n enjinprobleem. Hy het tydens oefening vir die [[2017 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en ook in die eerste rondte van die wedren gebots.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2017/japon/classement.aspx|title=Japan 2017 - Result|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218195100/http://www.statsf1.com/en/2017/japon/classement.aspx|archive-date=18 December 2018|access-date=18 December 2018}}</ref> Op hierdie stadium van die seisoen het Sainz reeds 48 van Toro Rosso se 52 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2017/japon/championnat.aspx|title=Japan 2017 - Championship|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507114019/http://www.statsf1.com/en/2017/japon/championnat.aspx|archive-date=7 May 2018|access-date=18 March 2019}}</ref> === Renault (2017–2018) === ==== 2017 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_2017_Mexican_Grand_Prix.jpg|alt=|duimnael|Sainz by die [[2017 Meksikaanse Grand Prix]]]] Sainz se skuif na [[Renault F1|Renault]] is vervroeg en hy het [[Jolyon Palmer]] vervang en by [[Nico Hülkenberg]] aangesluit vir die laaste vier wedrenne van 2017, beginnende met die [[2017 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] waar hy sewende weggespring en geëindig het.<ref>{{Cite news|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/live-2017-formula-1-united-states-grand-prix/news-story/921264a87131b73a88e2ff47b8794a9d|title=Lewis Hamilton wins United States Grand Prix, Mercedes secures Constructors' Championship|work=Fox Sports Australia|date=23 October 2017|access-date=5 April 2023|agency=Agence France-Presse|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024221951/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/live-2017-formula-1-united-states-grand-prix/news-story/921264a87131b73a88e2ff47b8794a9d|url-status=live}}</ref> Sainz het sy pad van agtste na vyfde plek oopgejaag op die eerste rondte van die [[2017 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]], maar ongelukkig hierna getol en hy moes vir nuwe bande in die kuipe stop. Hy het later uit die wedren onttrek weens stuurprobleme.<ref>{{cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/mexican-gp-hamilton-clinches-title-as-verstappen-wins-race-972656/1374209/|work=Motorsport.com|title=Mexican GP: Hamilton clinches title, Verstappen wins race|date=30 October 2017|access-date=5 April 2023|last=Straw|first=Edd|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405015323/https://www.motorsport.com/f1/news/mexican-gp-hamilton-clinches-title-as-verstappen-wins-race-972656/1374209/|url-status=live}}</ref> Hy kon nie daarin slaag om die seisoenafsluiter, die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]], te voltooi nie, nadat hy uit 'n kuipestop vrygelaat is met 'n los wiel.<ref>{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/abu-dhabi-gp-bottas-wins-race-hamilton-983100/1380874/|work=Motorsport.com|date=26 November 2017|access-date=5 April 2023|last=Barretto|first=Lawrence|title=Abu Dhabi GP: Bottas fends off Hamilton to win finale|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405020611/https://www.motorsport.com/f1/news/abu-dhabi-gp-bottas-wins-race-hamilton-983100/1380874/|url-status=live}}</ref> Sainz het die [[2017 Formule Een-seisoen|2017-seisoen]] negende in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en 54 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/drivers.html|title=2017 Driver Standings|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023174116/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/drivers.html|archive-date=23 October 2017|access-date=5 April 2023}}</ref> ==== 2018 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2018_Nr._55_Sainz.jpg|links|duimnael|Sainz by die [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2018]]]] Oor die eerste agt wedrenne van 2018 het Sainz in die top tien by elkeen gekwalifiseer en punte in almal behalwe een aangeteken, en elfde by die [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] geëindig. Hierdie resultate het die [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] ingesluit waar hy voordeel getrek het uit 'n botsing tussen Red Bull-spanmaats [[Max Verstappen]] en [[Daniel Ricciardo]] om 'n seisoenhoogtepunt van vyfde te behaal.<ref name="behou">{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/carlos-sainz/grand-prix.aspx|title=Carlos SAINZ – Grands Prix started|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021205641/https://www.statsf1.com/en/carlos-sainz/grand-prix.aspx|archive-date=21 October 2020|access-date=4 January 2018}}</ref> Sainz het sy [[2018 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] as 'n "ramp" beskryf en die span se bandstrategie gekritiseer nadat hulle agtste weggespring en tiende geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-very-bitter-after-monaco-gp-disaster-1042343/3104135/|title=Sainz "very bitter" after Monaco GP "disaster"|last=Elizalde|first=Pablo|date=27 May 2018|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220501110914/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-very-bitter-after-monaco-gp-disaster-1042343/3104135/|archive-date=1 May 2022|access-date=1 May 2022}}</ref> Hy het vir 'n groot deel van die [[2018 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] in die sesde plek gele, maar het by die eindpunt tot agtste plek teruggesak nadat sy MGU-K gefaal het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-vsc-160bph-engine-problem-french-gp-1047443/3128717/|title=Sainz says VSC saved points finish after MGU-K failure|last=Freeman|first=Glenn|date=24 June 2018|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220501110915/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-vsc-160bph-engine-problem-french-gp-1047443/3128717/|archive-date=1 May 2022|access-date=1 May 2022}}</ref> Drie wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend 'n botsing met Romain Grosjean wat sy wedren beëindig het by die [[2018 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] en 'n straf vir verbysteek tydens veiligheidsmotortoestande by die [[2018 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]]. Sainz het punte by vyf van die volgende sewe wedrenne aangeteken, insluitend 'n seisoenbeste kwalifiserende vertoning van vyfde plek by die [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Skade wat hy opgedoen het deur kontak met [[Sergei Sirotkin]] tydens die eerste rondte van die [[2018 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het gelei tot 'n sewentiende plek. Batteryprobleme het Sainz se uittrede uit die [[2018 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]] veroorsaak. Hy het die seisoen afgesluit met 'n ren van elfde op die rooster na sesde plek by die [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]]. Sainz het die seisoen tiende in die bestuurderskampioenskap afgesluit, drie plekke agter spanmaat Hülkenberg, en 53 punte teenoor Hülkenberg se 69 aangeteken. Sainz het punte in dertien uit die negentien wedrenne wat hy voltooi het, aangeteken.<ref name="behou"/><ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2018.aspx|title=2018|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229021324/https://www.statsf1.com/en/2018.aspx|archive-date=29 February 2020|access-date=4 January 2018}}</ref> Sainz is vir die volgende seisoen deur [[Daniel Ricciardo]] by Renault vervang, met die span wat gekies het om Hülkenberg in plaas van Sainz te behou.<ref name="behou"/> === McLaren (2019–2020) === ==== 2019: Nooienspodium ==== [[Lêer:Carlos Sainz Jr. during Hungarian Formula 1 Grand Prix.jpg|duimnael|Sainz by die [[2019 Hongaarse Grand Prix]]]] Sainz het vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] na [[McLaren]] verskuif, wat sy verbintenis met Red Bull beëindig het. Hy het [[Fernando Alonso]] vervang as spanmaat vir die groentjie [[Lando Norris]].<ref name="MCLSainz2">{{cite news|title=Carlos Sainz to race for McLaren from 2019|url=https://www.mclaren.com/formula1/inside-the-mtc/carlos-sainz-race-mclaren-2019/|publisher=[[McLaren|McLaren Formule Eenspan]]|date=16 August 2018|access-date=16 August 2018|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509135633/https://www.mclaren.com/formula1/inside-the-mtc/carlos-sainz-race-mclaren-2019/|url-status=dead}}</ref> Sainz het 'n ongelukkige begin van die seisoen gehad met geen punte in die eerste drie wedrenne nie, as gevolg van 'n enjinbrand by die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] en botsings op die eerste rondtes by die [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse]] en [[2019 Chinese Grand Prix|Chinese Grands Prix]]. Sainz het daarna deurgaans punte aangeteken en dikwels as die besgeplaasde jaer agter die top drie spanne van Mercedes, [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] en Red Bull geëindig. Hy het punte by agt van die volgende nege wedrenne aangeteken; noemenswaardige resultate was om agtste te eindig by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] nadat hy negentiende weggespring het, en 'n vyfde plek by die [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] ten spyte van 'n voorval waar hy getol en op 'n nat gedeelte van die baan gestop het. Sainz het kragprobleme ondervind en op die tweede rondte van die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] onttrek. By die daaropvolgende [[2019 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] is hy gedwing om te onttrek toe 'n wiel verkeerd gemonteer is tydens 'n kuipestop. Hierna, by die [[2019 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]], het 'n botsing met [[Nico Hülkenberg]] en 'n lang kuipestop veroorsaak dat hy buite die punteplekke geëindig het.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.race-report-highlight-singapore-grand-prix-2019.6dwF1Ea7RzSbwtt8jwKzyZ.html|date=22 September 2019|access-date=9 April 2023|work=Formula 1|title=Opportunistic Vettel snatches Singapore victory to end barren run|archive-date=17 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117103301/https://www.formula1.com/en/latest/article.race-report-highlight-singapore-grand-prix-2019.6dwF1Ea7RzSbwtt8jwKzyZ.html|url-status=live}}</ref> By die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] het Sainz in die twintigste en laaste plek weggespring na 'n enjinprobleem tydens kwalifisering. Hy het teen die voorlaaste rondte tot die vyfde plek gevorder, wat die vierde plek geword het toe [[Alexander Albon]] deur [[Lewis Hamilton]] voor hom omgeswaai is. Sainz is later na die derde plek verhef nadat Hamilton 'n straf gekry het, wat hom sy eerste podiumplek in Formule Een besorg het.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.the-wait-is-over-sainz-celebrates-his-first-f1-podium-and-mclarens-first-since-2014.5SgYxOmvd1rJyNnyV6PsSR.html|work=Formula 1|date=17 November 2019|access-date=9 April 2023|title=The wait is over! Sainz celebrates his first F1 podium - and McLaren's first in 2,072 days|archive-date=9 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409105341/https://www.formula1.com/en/latest/article.the-wait-is-over-sainz-celebrates-his-first-f1-podium-and-mclarens-first-since-2014.5SgYxOmvd1rJyNnyV6PsSR.html|url-status=live}}</ref> By die seisoenafsluiter [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] het Sainz Hülkenberg op die laaste rondte verbygesteek om die tiende plek te behaal, een punt aan te teken en die sesde plek in die jaerskampioenskap te verower, een punt voor [[Pierre Gasly]] en vier voor Albon, wat albei 'n deel van die seisoen in die superieure Red Bull deurgebring het. Sainz het 96 punte oor die seisoen aangeteken, vergeleke met 49 vir spanmaat Norris.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|title=2019 Driver Standings|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526191916/https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|archive-date=26 May 2019|access-date=9 April 2023}}</ref> ==== 2020 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz,_2020_pre-season_testing.jpg|duimnael|Sainz tydens voorseisoentoetse in 2020]] Sainz het vir 2020 saam met Norris by [[McLaren]] aangebly en die seisoen begin met 'n vyfde plek by die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]]. Hy het derde gekwalifiseer vir die [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]], sy beste kwalifiseringsresultaat in sy loopbaan destyds. 'n Stadige kuipestop het daartoe bygedra dat hy teen die einde tot negende plek geval het, maar Sainz het sy eerste vinnigste rondte in Formule Een behaal en sodoende 'n nuwe [[Red Bull Ring]]-baanrekord opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-carlos-sainz-jr-breaks-lap-record-at-styrian-grand-prix/|title=Carlos Sainz Jr Breaks Lap Record at Styrian Grand Prix|last=George|first=Dhruv|date=14 July 2020|website=EssentiallySports|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408015211/https://www.essentiallysports.com/f1-news-carlos-sainz-jr-breaks-lap-record-at-styrian-grand-prix/|archive-date=8 April 2022|access-date=15 July 2020}}</ref> Sainz was in die vierde plek met twee rondtes van die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] oor, maar het 'n bandlek opgedoen en is uiteindelik dertiende geklassifiseer. Hy het die [[70ste Herdenking Grand Prix|70ste Herdenkings Grand Prix]] buite die top tien begin, maar het tot vierde plek gevorder toe hy by die kuipe aangedoen het. 'n Stadige kuipestop het hom toe teruggeplaas en hy het dertiende geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.exasperated-sainz-rues-slow-pitstop-at-silverstone-and-consecutive-setbacks.IUU4XgoTFGdp6Gr5UxWLL.html|title=Exasperated Sainz rues slow pit stop at Silverstone and 'consecutive setbacks'|date=11 August 2020|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402114348/https://www.formula1.com/en/latest/article.exasperated-sainz-rues-slow-pitstop-at-silverstone-and-consecutive-setbacks.IUU4XgoTFGdp6Gr5UxWLL.html|archive-date=2 April 2022|access-date=3 June 2022}}</ref> Hy het sy tuiswedren, die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], in die sesde plek voltooi, maar het toe nie vir die [[2020 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] weggespring nie weens 'n kragbronprobleem tydens die verkenningsrondte.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/151802/mclaren-awaiting-sainz-pu-analysis-after-spa-dns|title=McLaren awaiting analysis of Sainz PU that caused F1 Belgian GP DNS|last=Smith|first=Luke|date=31 August 2020|website=Autosport|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901140938/https://www.autosport.com/f1/news/151802/mclaren-awaiting-sainz-pu-analysis-after-spa-dns|archive-date=1 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> By die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] het Sainz derde gekwalifiseer agter die twee [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes-jaers]]. Hy het plekke tydens die kuipestoppe verloor en was in die sesde plek toe die wedren met [[Vlae gebruik in motorwedrenne|'n rooi vlag]] gestaak is vir [[Charles Leclerc]] se ongeluk. Hy het drie motors verbygesteek en voordeel getrek uit Lewis Hamilton se straf om na die tweede plek agter Pierre Gasly te vorder met twintig rondtes oor. Hy het uiteindelik 0,4 sekondes agter Gasly geëindig om sy tweede podium te behaal, wat destyds sy loopbaanbeste wedren-eindstryd was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-takes-maiden-win-in-monza-thriller-from-sainz-as-penalty-leaves.2wjQyiSgOy8ggwcJlWHhsi.html|title=Italian Grand Prix 2020 race report and highlights: Gasly beats Sainz to maiden win in Monza thriller, as Hamilton recovers to P7 after penalty|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906230949/https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-takes-maiden-win-in-monza-thriller-from-sainz-as-penalty-leaves.2wjQyiSgOy8ggwcJlWHhsi.html|archive-date=6 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> Sainz het uit die volgende twee wedrenne onttrek; hy was betrokke by 'n veelvuldige motor-wegspringlynongeluk by die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]] en het toe teen 'n muur vasgery op die eerste rondte van die [[2020 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]]. Sewe agtereenvolgende puntelopies het daarna gevolg. Hy het sesde geëindig by die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] nadat hy die wedren vir 'n kort ruk gelei het nadat hy ses plekke in die eerste twee rondtes ingehaal het. Hy het die [[2020 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] in die vyftiende plek begin weens 'n straf omdat hy [[Sergio Pérez]] in kwalifisering belemmer het, maar het ses posisies in die eerste rondte ingehaal en vyfde geëindig. 'n Remprobleem tydens kwalifisering by die [[2020 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het veroorsaak dat hy vyftiende gekwalifiseer het, maar hy het teen die einde van die wedren tot vyfde plek gevorder. Sainz het die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] vir die tweede agtereenvolgende jaar sesde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit. Hy het 105 punte teenoor Norris se 97 behaal en ses topvyfplekke behaal, wat destyds albei loopbaanhoogtepunte was.<ref>{{Cite web|url=https://www.lightsoutblog.com/2020/12/19/carlos-sainzs-2020-f1-season-in-statistics/|title=Carlos Sainz's 2020 F1 Season In Statistics|last=Haldenby|first=Nicky|date=19 December 2020|website=Lights Out|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220130026/https://www.lightsoutblog.com/2020/12/19/carlos-sainzs-2020-f1-season-in-statistics/|archive-date=20 December 2020|access-date=7 September 2021}}</ref> === Ferrari (2021–2024) === ==== 2021 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2021_Nr._55_Sainz.jpg|duimnael|Sainz by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2021]]]] Sainz het vanaf die [[2021 Formule Een-seisoen|2021-seisoen]] by [[Scuderia Ferrari]] aangesluit op 'n tweejaarkontrak as vennoot vir [[Charles Leclerc]] en die vervanging van [[Sebastian Vettel]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-confirmed-as-leclercs-ferrari-team-mate-for-2021.5dSxBMUOyivTKN67Qx28Tl.html|title=Carlos Sainz confirmed as Charles Leclerc's Ferrari team mate for 2021, replacing Sebastian Vettel|date=14 May 2020|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116155359/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-confirmed-as-leclercs-ferrari-team-mate-for-2021.5dSxBMUOyivTKN67Qx28Tl.html|archive-date=16 January 2021|access-date=14 May 2020}}</ref> Hy het gekwalifiseer sowel as agtste geëindig by die [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], sy eerste wedren vir sy nuwe span.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2021/bahrain-gp-483475/?st=RACE|title=Formula 1 2021 Bahrain GP Results|date=29 April 2021|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429114616/https://www.motorsport.com/f1/results/2021/bahrain-gp-483475/?st=RACE|archive-date=29 April 2021|access-date=29 April 2021}}</ref> Hy het elfde weggespring by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]], maar het teen die einde van die wedren tot vyfde plek gevorder.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2021/emilia-romagna-grand-prix/results|title=Formula 1 2021 Emilia Romagna Grand Prix Results|date=29 April 2021|website=bbc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429114613/https://www.bbc.com/sport/formula1/2021/emilia-romagna-grand-prix/results|archive-date=29 April 2021|access-date=29 April 2021}}</ref> Hy het nie punte by die [[2021 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] aangeteken nie, ten spyte daarvan dat hy vyfde begin het, en gesê "ons het die verkeerde strategie gevolg".<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.we-got-it-wrong-with-strategy-says-sainz-as-he-misses-out-on-points-from-p5.1wroWW4AyaW0FtQ3TTnAdT.html|title='We got it wrong with strategy' says Sainz as he misses out on points from P5 on the grid|date=2 May 2021|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618085133/https://www.formula1.com/en/latest/article.we-got-it-wrong-with-strategy-says-sainz-as-he-misses-out-on-points-from-p5.1wroWW4AyaW0FtQ3TTnAdT.html|archive-date=18 June 2022|access-date=18 June 2022}}</ref> Hy het sy derde loopbaanpodium en eerste vir Ferrari by die [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] behaal, waar hy voordeel getrek het uit Leclerc se versuim om te begin (weens 'n gebreekte dryfas) en 'n kuipeprobleem vir [[Valtteri Bottas]] om tweede te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1067/monaco/race-result.html|title=Standings|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508175537/https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1086/spain/race-result.html|archive-date=8 May 2021|access-date=23 May 2021}}</ref> Bandslytasieprobleme het beteken dat geeneen van die Ferrari-bestuurders punte by die Franse Grand Prix aangeteken het nie.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-ferraris-f1-tyre-degradation-twice-as-bad-as-rivals-in-france/6590399/|title=Sainz: Ferrari's F1 tyre degradation twice as bad as rivals in France|work=[[Autosport]]|date=20 June 2021|access-date=20 June 2021|last=Smith|first=Luke|archive-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621003946/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-ferraris-f1-tyre-degradation-twice-as-bad-as-rivals-in-france/6590399/|url-status=live|url-access=limited}}</ref><ref name="The Race winners and losers2">{{Cite news|url=https://the-race.com/formula-1/winners-and-losers-from-f1s-french-grand-prix/|title=Winners and losers from F1's French Grand Prix|work=The Race|date=20 June 2021|access-date=20 June 2021|last1=Mitchell|first1=Scott|last2=Straw|first2=Edd|last3=Hansford|first3=Rob|last4=Suttill|first4=Josh|last5=Beer|first5=Matt|archive-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621003912/https://the-race.com/formula-1/winners-and-losers-from-f1s-french-grand-prix/|url-status=live}}</ref> Sainz het herstel van 'n twaalfde plek by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] om sesde te eindig. 'n Botsing met [[George Russell]] tydens die eerste rondte van die snelkwalifikasie by die [[2021 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] het Sainz na die agterent van die veld gestuur,<ref>{{Cite news|last=Crebolder|first=Finley|date=17 July 2021|title=Carlos Sainz: 'Obvious' George Russell mistake cost me|url=https://www.planetf1.com/news/carlos-sainz-george-russell-error/|access-date=17 July 2021|work=PlanetF1|archive-date=17 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717174659/https://www.planetf1.com/news/carlos-sainz-george-russell-error/|url-status=live}}</ref> maar hy het plekke in die snelkwalifikasie en in die wedren herwin om sesde te eindig. Sainz het in die kwalifisering vir die [[2021 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] gebots en moes vyftiende wegspring.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-calm-after-discovering-wind-gust-caused-hungarian-gp-qualifying-crash/6639897/|title=Sainz "calm" after discovering wind gust caused Hungarian GP qualifying crash|last=Cooper|first=Adam|work=[[Autosport]]|date=31 July 2021|access-date=31 July 2021|archive-date=31 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731160808/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-calm-after-discovering-wind-gust-caused-hungarian-gp-qualifying-crash/6639897/|url-status=live}}</ref> Hy het vierde op die baan geëindig, maar sy vierde loopbaanpodiumplek behaal ná Sebastian Vettel se diskwalifikasie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2021/hungarian-gp-483511/|title=Formula 1 2021 Hungarian GP Results {{!}} Formula 1 Race Results|website=www.motorsport.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926172530/https://www.motorsport.com/f1/results/2021/hungarian-gp-483511/|archive-date=26 September 2021|access-date=26 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1073/hungary/race-result.html|title=FORMULA 1 ROLEX MAGYAR NAGYDÍJ 2021 - RACE RESULT|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421184819/https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1073/hungary/race-result.html|archive-date=21 April 2021|access-date=26 September 2021}}</ref> Hy het sy destydse loopbaanbeste kwalifiseringsposisie by die [[2021 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] behaal, deur tweede te begin en die voortou by voormalige spanmaat Lando Norris in die eerste rondte oor te neem. Sainz het die wedren derde voltooi.<ref name="F1 report">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-takes-100th-f1-victory-after-late-rain-shower-denies-long-time.4pIst5Rju75ZKdmtcfIJpE.html|title=Hamilton takes 100th F1 victory after late rain shower denies long-time leader Norris at Sochi|date=26 September 2021|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926213406/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-takes-100th-f1-victory-after-late-rain-shower-denies-long-time.4pIst5Rju75ZKdmtcfIJpE.html|archive-date=26 September 2021|access-date=26 September 2021}}</ref> Hy het tot die agtste plek by die [[2021 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] herstel nadat hy van agter op die rooster weggespring het weens enjinonderdeel-strafpunte. Sainz het sy vierde podium van die seisoen by die [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] behaal, maar het die hantering van die herbegin in die laaste rondte gekritiseer omdat dit hom "amper sy podiumplek gekos het" om agter stadige motor vas te steek.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-2021-daniel-ricciardo-reaction-to-max-verstappen-win-lewis-hamilton-abu-dhabi-grand-prix/news-story/2112a4c9c221c6413af2be7428f0344c|title='Why am I here?': Ricciardo reacts after getting surprise view of Max's 'crazy' F1 win|date=12 December 2021|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213004201/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-2021-daniel-ricciardo-reaction-to-max-verstappen-win-lewis-hamilton-abu-dhabi-grand-prix/news-story/2112a4c9c221c6413af2be7428f0344c|archive-date=13 December 2021|access-date=13 December 2021}}</ref> Sainz het die seisoen vyfde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit met 164½ punte, twee plekke en 5½ punte voor sy spanmaat Leclerc. Sy vermoë om vinnig by Ferrari se manier van doen aan te pas en sy vertonings relatief tot Leclerc is wyd geprys.<ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/sainz-has-shown-why-he-deserves-to-be-taken-more-seriously/|title=Sainz has shown why he deserves to be taken more seriously|last=Mitchell|first=Scott|date=31 May 2021|website=the-race.com|publisher=THE RACE|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219224714/https://the-race.com/formula-1/sainz-has-shown-why-he-deserves-to-be-taken-more-seriously/|archive-date=19 December 2021|access-date=31 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2022/01/24/2021-f1-driver-rankings-5-carlos-sainz-jnr/|title=2021 F1 driver rankings #5: Carlos Sainz Jnr|last=Collantine|first=Keith|date=24 January 2022|website=racefans.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528041631/https://www.racefans.net/2022/01/24/2021-f1-driver-rankings-5-carlos-sainz-jnr/|archive-date=28 May 2022|access-date=18 June 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-7-carlos-sainz-jr/6885423/|title=Autosport 2021 Top 50: #7 Carlos Sainz Jr|last=Kalinauckas|first=Alex|date=16 December 2021|website=autosport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618085135/https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-7-carlos-sainz-jr/6885423/|archive-date=18 June 2022|access-date=18 June 2022}}</ref> ==== 2022: Nooiensoorwinning en voorste wegspringplek ==== Sainz het in 2022 saam met Leclerc by Ferrari voortgejaag. Hy het derde gekwalifiseer vir die seisoen-opener die [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-knew-it-was-a-matter-of-time-says-leclerc-after-opening-2022-with-pole.3ftqXEHYXUB3aMwBkd8hk3.html|title='I knew it was a matter of time' says Leclerc after opening 2022 with pole position|last=Formula 1|date=19 March 2022|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175911/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-knew-it-was-a-matter-of-time-says-leclerc-after-opening-2022-with-pole.3ftqXEHYXUB3aMwBkd8hk3.html|archive-date=21 March 2022|access-date=20 March 2022}}</ref> Hy het in die derde plek gelê tot [[Max Verstappen]] se uitval, wat hom toegelaat het om tweede te eindig agter Leclerc om 'n Ferrari 1-2-uitslag en 'n vroeë voorsprong in die Vervaardigerskampioenskap te behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/20/charles-leclerc-wins-dramatic-bahrain-f1-gp-as-ferrari-bring-home-one-two|title=Charles Leclerc wins dramatic Bahrain F1 GP as Ferrari bring home one-two|last=Richards|first=Giles|date=20 March 2022|website=The Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320224736/https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/20/charles-leclerc-wins-dramatic-bahrain-f1-gp-as-ferrari-bring-home-one-two|archive-date=20 March 2022|access-date=20 March 2022}}</ref> 'n Flater in draai 10 en toe 'n [[Vlae gebruik in motorwedrenne|rooi vlag]] in kwalifisering by die [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het beteken dat hy in die negende plek weggespring het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-angry-after-disaster-for-ferrari-in-australian-gp-qualifying/9743141/|title=Sainz angry after 'disaster' for Ferrari in Australian GP qualifying|last=Newbold|first=James|date=9 April 2022|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411143125/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-angry-after-disaster-for-ferrari-in-australian-gp-qualifying/9743141/|archive-date=11 April 2022|access-date=9 April 2022}}</ref> Hy het plekke by die wegspring verloor en toe in die gruis getol, wat sy wedren op die tweede rondte beëindig het. Hy het in die kwalifisering vir die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots en toe het 'n botsing met Daniel Ricciardo ook sy wedren by die eerste draai beëindig. Hy het vierde geëindig by die [[2022 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], sy beste resultaat ooit by sy tuiswedren, ten spyte daarvan dat hy vroeër getol en na die elfde plek teruggeval het.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-says-p4-finish-2022-f1-spanish-gp-is-bad-given-circumstances-far-ideal?ref=f1page|title=Carlos Sainz says P4 finish at 2022 F1 Spanish GP 'is not too bad given the circumstances, but it's far from ideal'|date=24 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524115223/https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-says-p4-finish-2022-f1-spanish-gp-is-bad-given-circumstances-far-ideal?ref=f1page|archive-date=24 May 2022|access-date=24 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-aims-take-career-first-win-home-race-2022-f1-spanish-gp?ref=relatedmid|title="The one who has the most desire is me" – Carlos Sainz aims to take his career-first win in his home race at the 2022 F1 Spanish GP|date=14 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524115221/https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-aims-take-career-first-win-home-race-2022-f1-spanish-gp?ref=relatedmid|archive-date=24 May 2022|access-date=24 May 2022}}</ref> Sainz het tweede gekwalifiseer en tweede geëindig by die [[2022 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], maar 'n hidrouliese probleem het sy derde uittrede van die jaar by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] veroorsaak. Hy was tweede by die [[2022 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]], minder as 'n sekonde agter Verstappen.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-survives-late-safety-car-to-beat-sainz-to-canadian-gp-victory.MSg7s89K4WtO2gD3UNaNh.html|title=Verstappen survives late Safety Car to beat Sainz to Canadian GP victory|date=19 June 2022|access-date=20 April 2023|work=Formula 1|archive-date=19 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619225904/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-survives-late-safety-car-to-beat-sainz-to-canadian-gp-victory.MSg7s89K4WtO2gD3UNaNh.html|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Carlos_Sainz_waves_to_the_Silverstone_crowd_after_claiming_his_first_victory_in_Formula_One_at_the_2022_British_Grand_Prix_(52195615157).jpg|duimnael|Sainz nadat hy sy eerste wedrenoorwinning by die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix van 2022]] behaal het.]] Vir sy 150ste Formule Een-wedren, die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], het Sainz sy eerste Formule Een-voorwegspringposisie in 'n nat kwalifiseringsessie behaal en Verstappen met 0,034 sekondes geklop. Hy is in die wedren deur Verstappen verbygesteek, maar het die voortou herwin toe Verstappen weens skade stadiger moes ry. Hy is in die laaste rondtes kuipe toe vir sagte bande en het Leclerc toe verbygesteek om sy eerste oorwinning in Formule Een te behaal.<ref name="maiden2">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|title=Sainz converts pole into maiden Grand Prix victory at Silverstone after scintillating race|website=Formula1.com|date=3 July 2022|access-date=3 July 2022|archive-date=15 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715203224/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|url-status=live}}</ref> Sainz was derde by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] toe 'n enjinversaking sy wedren beëindig het. Hy het agter op die rooster by die [[2022 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] begin nadat hy nuwe enjinkomponente geneem het en vyfde geëindig ten spyte van 'n tydstraf vir 'n onveilige kuipevrystelling. Hy het sy tweede voorsprongposisie by die [[2022 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] behaal, na die voorpunt gevorder toe Verstappen 'n enjinstraf geneem het, maar agter albei Red Bulls geval het om derde te eindig.<ref>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|title=Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Perez completes Red Bull 1-2|work=Formula 1|date=28 August 2022|access-date=20 April 2023|archive-date=29 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|url-status=live}}</ref> Sainz het vyfde geëindig by die [[2022 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]], maar is deur 'n straf vir 'n onveilige kuipevrystelling tot agtste gedegradeer. Hy het agtiende by die [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] begin met 'n enjinonderdeelstraf, maar het herstel om vierde te eindig. By die reën-geteisterde [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het hy van die derde plek af in die eerste rondte uitgeval. Hy het sy derde voorste wegspringposisie by die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal, maar het met bakwerkskade onttrek nadat hy deur George Russell by die eerste draai getref is.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-beats-hamilton-to-united-states-gp-victory-as-red-bull-secure-an.A7jmiEqb29YaZGQ6DDyAM.html|title=Verstappen beats Hamilton to United States GP victory as Red Bull secure an emotional constructors' title win|work=Formula 1|date=23 October 2022|access-date=20 April 2023|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024003355/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-beats-hamilton-to-united-states-gp-victory-as-red-bull-secure-an.A7jmiEqb29YaZGQ6DDyAM.html|url-status=live}}</ref> Na die laaste wedren het Sainz sy 2021-posisie met vyfde in die Bestuurderskampioenskap geëwenaar en 246 punte teenoor Leclerc se 308 aangeteken. Sainz het 'n kontrakverlenging tot die einde van 2024 onderteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-to-remain-with-ferrari-until-2024-following-contract.5WQKCJkNKDXWEtZsAYkBh7.html|title=Sainz to remain with Ferrari until 2024 following contract extension|date=21 April 2022|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422051149/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-to-remain-with-ferrari-until-2024-following-contract.5WQKCJkNKDXWEtZsAYkBh7.html|archive-date=22 April 2022|access-date=21 April 2022}}</ref> ==== 2023 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2023_Nr._55_(1).jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2023]]]] Sainz het die [[2023 Formule Een-seisoen|2023-seisoen]] begin deur te kwalifiseer en vierde te eindig by die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]]. Hy het vierde geëindig by die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] maar is gestraf en na die twaalfde plek gedegradeer omdat hy met [[Fernando Alonso]] kontak gemaak het tydens die tweede herbegin. Sainz het die straf gekritiseer as "onregverdig" en Alonso het saamgestem dat dit te streng was;<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blasts-most-unfair-penalty-ever-seeks-australian-gp-stewards-explanation/10452169/|title=Sainz blasts "most unfair penalty ever", seeks Australian GP stewards' explanation|last=Cobb|first=Haydn|date=2 April 2023|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412190415/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blasts-most-unfair-penalty-ever-seeks-australian-gp-stewards-explanation/10452169/|archive-date=12 April 2023|access-date=2 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/alonso-says-sainzs-australian-gp-penalty-too-harsh/10452695/|title=Alonso says Sainz's Australian GP F1 penalty is &quot;too harsh&quot;|date=3 April 2023|website=www.motorsport.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403194755/https://www.motorsport.com/f1/news/alonso-says-sainzs-australian-gp-penalty-too-harsh/10452695/?utm_source=RSS&utm_medium=referral&utm_campaign=RSS-F1&utm_term=News&utm_content=www|archive-date=3 April 2023|access-date=2023-04-03}}</ref> Ferrari het 'n formele beswaar teen die besluit ingedien, maar was onsuksesvol.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ferraris-appeal-over-carlos-sainzs-australian-grand-prix-penalty-dismissed.5qqHDZRjWqY6TKw24HUK3T.html|title=Ferrari's appeal over Carlos Sainz's Australian Grand Prix penalty dismissed|date=18 April 2023|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420025850/https://www.formula1.com/en/latest/article.ferraris-appeal-over-carlos-sainzs-australian-grand-prix-penalty-dismissed.5qqHDZRjWqY6TKw24HUK3T.html|archive-date=20 April 2023|access-date=20 April 2023}}</ref> Sainz het derde gekwalifiseer by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]], maar vyfde geëindig. Hy het tydens die vrye oefening by die [[2023 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] gebots en tydens die wedren getol, wat hom van vierde aan die begin tot agtste by die einde laat val het.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/sainz-crashes-out-of-monaco-practice|title=Sainz crashes out of Monaco practice|last=Gale|first=Ewan|date=26 May 2023|website=racingnews365.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610185705/https://racingnews365.com/sainz-crashes-out-of-monaco-practice|archive-date=10 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.the-pace-was-there-says-frustrated-sainz-after-p8-finish-in-monaco.4a8h2jIE2Y4E6qsvq2jFmq.html|title='The pace was there' says 'frustrated' Sainz after P8 finish in Monaco|date=28 May 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604194345/https://www.formula1.com/en/latest/article.the-pace-was-there-says-frustrated-sainz-after-p8-finish-in-monaco.4a8h2jIE2Y4E6qsvq2jFmq.html|archive-date=4 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref> Hy het tweede gekwalifiseer by sy tuiswedren, die [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], agter Max Verstappen. Hy kon nie die Mercedes-motors of Verstappen se spanmaat Sergio Pérez agter hom hou nie en het die wedren vyfde voltooi, en later opgemerk dat banddegredasie 'n swakpunt van sy span se motor was.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/sainz-ferrari-weaknesses-came-alive-in-barcelona|title=Sainz: Ferrari weaknesses 'came alive' in Barcelona|last=Murphy|first=Luke|last2=Deckers|first2=Aaron|date=5 June 2023|website=racingnews366.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606101658/https://racingnews365.com/sainz-ferrari-weaknesses-came-alive-in-barcelona|archive-date=6 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref> Sainz het tydens die [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] in 'n oefening gebots en is toe gepenaliseer omdat hy Pierre Gasly in die kwalifisering belemmer het, wat veroorsaak het dat hy die ren elfde moes begin,<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/2023-f1-canadian-grand-prix-free-practice-3-results|title=2023 F1 Canadian Grand Prix − Free Practice 3 results|date=17 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617200419/https://racingnews365.com/2023-f1-canadian-grand-prix-free-practice-3-results|archive-date=17 June 2023|access-date=17 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-handed-canada-f1-grid-drop-for-impeding-gasly/10484395/|title=Sainz, Tsunoda and Stroll handed Canada F1 grid drops for impeding|last=Cleeren|first=Filip|date=18 June 2023|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20230618044107/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-handed-canada-f1-grid-drop-for-impeding-gasly/10484395/|archive-date=18 June 2023|access-date=18 June 2023}}</ref> maar kon vyfde eindig. Hy het die Britse Grand Prix vyfde begin, maar albei Ferrari-bestuurders het by die kuipe aangedoen voor 'n veiligheidsmotorperiode wat ander bestuurders uitgebuit het, wat Sainz tot tiende plek by die eindstreep laat val het. By die Hongaarse Grand Prix het hy tydens die oefening gebots en toe elfde gekwalifiseer. Hy het punte aangeteken deur die ren agtste te eindig. Hy het weer punte aangeteken deur vierde te eindig in die Belgiese Grand Prix naelren, maar het uit die hoofren onttrek weens skade as gevolg van 'n botsing met [[Oscar Piastri]] in die eerste rondte. Hy het sy eerste voorste wegspringposisie van die jaar tydens die Italiaanse Grand Prix behaal, 0.013 sekondes voor Verstappen. Hy is deur albei Red Bulls tydens die ren verbygesteek, maar het hom teen spanmaat Leclerc verdedig om derde te eindig, sy eerste podiumplek van die seisoen. Hy het weer die voorste wegspringplek by die volgende wedren, die Singapoerse Grand Prix, ingeneem <ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-singapore-gp-sainz-grabs-pole-from-russell-disaster-for-red-bull/10521120/|title=F1 Singapore GP: Sainz grabs pole from Russell; disaster for Red Bull|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=16 September 2023|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230917160748/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-singapore-gp-sainz-grabs-pole-from-russell-disaster-for-red-bull/10521120/|archive-date=17 September 2023|access-date=16 September 2023}}</ref> en dit in sy tweede Formule Een-oorwinning omskep. Dit het Red Bull se lopie van vyftien agtereenvolgende oorwinnings en Max Verstappen se wenreeks van tien beëindig, en was die enigste wedren van 2023 wat nie deur Red Bull gewen is nie. Sainz het die hele wedrenafstand gelei en hy en voormalige spanmaat Lando Norris het die Mercedes-jaers George Russell en Lewis Hamilton in die laaste rondtes afgeweer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html|title=Sainz holds off Norris and fast-charging Mercedes pair to take sensational Singapore Grand Prix victory|date=17 September 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230917160814/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html|archive-date=17 September 2023|access-date=17 September 2023}}</ref> Sainz het punte in die [[2023 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix]] naelren aangeteken, maar het twaalfde vir die hoofren gekwalifiseer, maar kon weens 'n brandstoflek nie wegspring nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-wont-race-in-f1-qatar-gp-after-fuel-system-problem/10530545/|title=Sainz won't race in F1 Qatar GP after fuel system problem|date=8 October 2023|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008185058/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-wont-race-in-f1-qatar-gp-after-fuel-system-problem/10530545/|archive-date=8 October 2023|access-date=9 October 2023}}</ref> Hy het vierde geëindig by die [[2023 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]], maar is na Hamilton se diskwalifikasie op die podium bevorder. Hy het tweede gekwalifiseer by die [[2023 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] om 'n voorste ry vir Ferrari te vorm, maar albei motors is deur Verstappen en Hamilton in die wedren verbygesteek. By die eerste Las Vegas Grand Prix het Sainz 'n los mangatdeksel in die oefening getref, wat veroorsaak het dat die eerste oefensessie gekanselleer en die tweede vertraag is sodat amptenare die res van die baan kon inspekteer. Hy het tweede agter Leclerc gekwalifiseer, maar die skade aan sy motor het Ferrari genoodsaak om komponente te vervang en het gelei tot 'n straf van tien plekke op die rooster, wat Ferrari-spanhoof Frédéric Vasseur as "onaanvaarbaar" beskryf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/13010297/carlos-sainz-ferrari-driver-in-disbelief-over-10-place-grid-penalty-for-damage-from-las-vegas-gp-manhole-cover|title=Carlos Sainz: Ferrari driver in 'disbelief' over 10-place grid penalty for damage from Las Vegas GP manhole cover|last=Chiu|first=Nigel|date=18 November 2023|website=skysports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225837/https://www.skysports.com/f1/news/12474/13010297/carlos-sainz-ferrari-driver-in-disbelief-over-10-place-grid-penalty-for-damage-from-las-vegas-gp-manhole-cover|archive-date=17 November 2023|access-date=18 November 2023}}</ref> Sainz het die wedren sesde voltooi. Hy het in die oefening by die seisoenfinaal [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] gebots en sestiende in die kwalifisering geëindig, waarna hy ander jaers daarvan beskuldig het dat hulle hom doelbewus belemmer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.crash.net/f1/news/1042034/1/sainz-accuses-rivals-impeding-him-purpose-after-shock-q1-exit|title=Carlos Sainz accuses rivals of impeding him on purpose after shock Q1 exit in Abu Dhabi|last=McDonagh|first=Connor|date=25 November 2023|website=crash.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125180108/https://www.crash.net/f1/news/1042034/1/sainz-accuses-rivals-impeding-him-purpose-after-shock-q1-exit|archive-date=25 November 2023|access-date=25 November 2023}}</ref> Ferrari het hom tot die laaste rondte op die baan gelaat in die hoop op 'n veiligheidsmotor, maar sonder 'n kans om punte aan te teken, het die span sy motor in die kuipe laat stilstaan. Sainz het die resultaat, wat hom van vierde in die Bestuurderskampioenskap voor die wedren na sewende laat val het, as "baie teleurstellend" beskryf. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-rues-very-disappointing-end-to-season-after-finishing-outside-of.63YCSu3Z2NGffNEYSR9hg8.html|title=Sainz rues 'very disappointing' end to season after finishing outside of points in Abu Dhabi GP|date=27 November 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130041558/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-rues-very-disappointing-end-to-season-after-finishing-outside-of.63YCSu3Z2NGffNEYSR9hg8.html|archive-date=30 November 2023|access-date=1 December 2023}}</ref> Hy het sy derde seisoen met Ferrari afgesluit met 200 punte teenoor Leclerc se 206. ==== 2024 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_Chinese_GP_2024.jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2024 Chinese Grand Prix]]]] By die [[2024 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het Sainz die 2024-seisoen afgeskop deur vierde te kwalifiseer en derde op die podium te eindig, voor sy spanmaat Charles Leclerc. Gedurende die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi Arabiese Grand Prix]] -naweek het Sainz siek geword met blindedermontsteking en kon hy nie deelneem nie. Alhoewel hy aan VP1 en VP2 deelgeneem het, het hy die res van die naweek uitgesit om 'n noodoperasie te ondergaan; hy is vervang deur die reserwebestuurder [[Oliver Bearman]].<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/bearman-replaces-sainz-for-saudi-arabian-grand-prix/10584719/|title=Bearman replaces Sainz at Ferrari for Saudi Arabian GP after appendicitis diagnosis|last=Cleeren|first=Filip|date=8 March 2024|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308130812/https://www.autosport.com/f1/news/bearman-replaces-sainz-for-saudi-arabian-grand-prix/10584719/|archive-date=8 March 2024|access-date=8 March 2024}}</ref> Nadat hy van sy operasie herstel het, het Sainz teruggekeer na die [[2024 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] en tweede gekwalifiseer. Hy het voordeel getrek uit Max Verstappen se onttrekking om die wedren voor Leclerc te wen, wat Sainz se derde Formule Een-wedrenoorwinning en die eerste Ferrari een-twee-uitslag sedert die [[2022 Bahreinse Grand Prix|2022 Bahrein Grand Prix]] was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|title=Sainz storms to victory amid drama in Australia as Verstappen retires and Russell crashes out|date=24 March 2024|website=Formula One Management|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324063853/https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|archive-date=24 March 2024|access-date=24 March 2024}}</ref> Hy het nog 'n podiumplek by die [[2024 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] behaal en Leclerc verbygesteek om derde te eindig. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|title=Verstappen leads home Perez for Red Bull one-two at Japanese GP after early drama|date=7 April 2024|publisher=Formula One|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407092737/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|archive-date=7 April 2024|access-date=7 April 2024}}</ref> Ná 3 wedrenne sonder 'n podiumplek het Sainz derde geëindig by die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], met sy spanmaat Leclerc wat die wedrenoorwinning verseker het. 'n Mid-seisoen-insinking as gevolg van Ferrari se mislukte opgraderings het egter by die [[2024 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] begin nadat hy in [[Alexander Albon|Alex Albon]] vasgery het in 'n weer-geaffekteerde Grand Prix. Sainz het toe in 'n frustrerende 6de plek by [[2024 Spaanse Grand Prix|sy tuis-Grand Prix]] geëindig, en toe derde by die [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] deur voordeel te trek uit Max Verstappen en [[Lando Norris]] se botsing om die finale podiumplek te behaal. Sainz se volgende 3 wedrenne het bestaan uit 'n 5de plek by die [[2024 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], 6de by die [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] en 6de by die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix,]] wat beteken het dat Sainz tydens die somerpouse 5de in die kampioenskap was met 162 punte. Met sy terugkeer van die middelseisoenpouse het Sainz 5de in [[2024 Nederlandse Grand Prix|Zandvoort]] en 4de in [[2024 Italiaanse Grand Prix|Monza]] geëindig, terwyl hy spanmaat Leclerc gehelp het om 'n Ferrari-tuisoorwinning te behaal. Die [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] het Sainz vir [[Sergio Pérez]] om die podium uitgedaag, hoewel hul stryd daartoe gelei het dat albei jaers teen die muur op die agterste pylvak vasgery het. Nadat hy teleurstellend in die sewende plek in [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig het, het Sainz 'n tweede plek by die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal en die [[2024 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] vanaf die voorste wegspringplek gewen in 'n oplewing in vorm. Hy het egter uit die reëngeteisterde [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] geval. Hy het 'n derde plek by die [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]] en sesde in [[2024 Katarse Grand Prix|Katar]] behaal ten spyte van skade aan sy motor. By die [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] het hy op die podium in die tweede plek geëindig om die vyfde plek in die kampioenskap te beklink met 'n loopbaanbeste 290 punte. Sainz het Ferrari ná die 2024-seisoen verlaat en is sedert 2025 deur die oudkampioen [[Lewis Hamilton]] vervang.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2024/02/01/sainz-confirms-he-will-leave-ferrari-after-2024-season/|title=Sainz confirms he will leave Ferrari after 2024 season|last=Collantine|first=Keith|date=2024-02-01|website=RaceFans|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203170051/https://www.racefans.net/2024/02/01/sainz-confirms-he-will-leave-ferrari-after-2024-season/|archive-date=3 February 2024|access-date=2024-02-03}}</ref> Ná sy vertrek het Ferrari hom beloon met sy renwenner-F1-75- onderstel van 2022.<ref>{{cite news |title=Ferrari, regalo d'addio a Sainz: avrà la F1-75 della sua prima vittoria |url=https://www.gazzetta.it/motori/ferrari/18-12-2024/ferrari-regala-a-sainz-la-f1-della-prima-vittoria-2022.shtml |access-date=29 December 2024 |agency=gazzetta.it |publisher=gazzetta.it |date=18 December 2024}}</ref> === Williams (2025–hede) === [[Lêer:2025 Japan GP - Williams - Carlos Sainz - FP1.jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2025 Japannese Grand Prix]]]] Sainz, wat deur Lewis Hamilton by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] vervang is, het vanaf 2025 by [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] aangesluit op 'n tweejaarkontrak, met Alex Albon as spanmaat.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/29/carlos-sainz-signs-two-year-formula-one-deal-to-drive-for-williams-from-2025-motor-sport|title=Carlos Sainz signs two-year F1 deal to drive for Williams from 2025|date=29 July 2024|work=[[The Guardian]]|access-date=17 March 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220110135/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/29/carlos-sainz-signs-two-year-formula-one-deal-to-drive-for-williams-from-2025-motor-sport|archive-date=20 December 2024|url-status=live}}</ref> Hy het in die eerste rondte van die reëngeteisterde [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] onder veiligheidsmotortoestande gebots. In [[2025 Chinese Grand Prix|China]] het Sainz sewentiende in die naelren en tiende in die hoofren geëindig na die diskwalifikasie van [[Charles Leclerc]], Lewis Hamilton en [[Pierre Gasly]].<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-hamilton-and-gasly-disqualified-from-chinese-gp/10706422/|title=Leclerc, Hamilton and Gasly disqualified from Chinese GP|last=Cleeren|first=Filip|date=23 March 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323122436/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-hamilton-and-gasly-disqualified-from-chinese-gp/10706422/|archive-date=23 March 2025|access-date=23 March 2025}}</ref> Hy het punteloos by die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] geëindig, nadat hy 'n roosterstraf opgelê is omdat hy Hamilton in kwalifisering belemmer het en 'n boete van €20 000 omdat hy die sing van die [[Kimi ga Yo|volkslied]] weens siekte gemis het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/carlos-sainz-fined-for-national-anthem-delay-despite-illness-ahead-of-japanese-gp/10710494/|title=Sainz fined for Japanese GP national anthem delay despite stomach issue|last=Harrington|first=Alex|date=6 April 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406175911/https://www.autosport.com/f1/news/carlos-sainz-fined-for-national-anthem-delay-despite-illness-ahead-of-japanese-gp/10710494/|archive-date=6 April 2025|access-date=6 April 2025}}</ref> Sainz het agtste in [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] begin, waar hy in noue kompetisie met [[Yuki Tsunoda]] en [[Kimi Antonelli]] betrokke geraak het; hy het bakwerkskade opgedoen wat die wedren beëindig het met eersgenoemde en 'n straf ontvang omdat hy laasgenoemde van die baan gedwing het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-reacts-to-frustrating-bahrain-gp-retirement-after-best-start-of-the-season/10713071/|title=Carlos Sainz reacts to "frustrating" Bahrain GP retirement after best start of the season|last=Mee|first=Lydia|date=13 April 2025|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415161840/https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-reacts-to-frustrating-bahrain-gp-retirement-after-best-start-of-the-season/10713071/|archive-date=15 April 2025|access-date=15 April 2025}}</ref> By die [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] het hy sesde gekwalifiseer en agtste geëindig. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/albon-and-sainz-praise-teamwork-as-saudi-arabia-double-points-finish-puts.6ocVwwpbmYt01zJoWPAlwx|title=Albon and Sainz praise teamwork as Saudi Arabia double points finish puts Williams fifth in standings|date=21 April 2025|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421215406/https://www.formula1.com/en/latest/article/albon-and-sainz-praise-teamwork-as-saudi-arabia-double-points-finish-puts.6ocVwwpbmYt01zJoWPAlwx|archive-date=21 April 2025|access-date=21 April 2025}}</ref> Sainz het sy eerste podiumplek vir Williams by die [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] behaal, waar hy tweede gekwalifiseer en derde geëindig het, wat sy beste vertoning vir die seisoen was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/driver-of-the-day-sainz-gets-your-baku-vote-for-superb-williams-podium.25YG0s7dXMNlxpRKAXc5oK|title=Who got your Azerbaijan GP Driver of the Day vote|website=www.formula1.com|language=en|access-date=2025-09-21}}</ref> Hy het by [[Alain Prost]] aangesluit as slegs die tweede bestuurder ooit wat podiumplekke vir die Ferrari-, McLaren- en Williams-spanne gewen het. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div class="overflowbugx" style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR10 | [[Renault]] Energy F1-2015 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>11</small> | | | | | |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''18''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR11 | [[Ferrari]] 060 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}}<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|AZE}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}}<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}}<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}}<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}}<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}}<br /><small>17</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}}<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]]<br /><small>DNF</small> | | | |style="background:#efefef"| '''12''' |style="background:#efefef"| '''46''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR12 | [[Renault]] R.E.17 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}}<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}}<br /><small>7</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}}<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}}<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}}<br /><small>6</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}}<br /><small>8</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}}<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}}<br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}}<br /><small>14</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}}<br /><small>4</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}}<br /><small>DNF</small> | | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''9''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''54''' |- | [[Renault F1-span]] | [[Renault F1-span|Renault]] R.S.17 | [[Renault]] R.E.17 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}}<br /><small>7</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}}<br /><small>11</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]]<br /><small>DNF</small> | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[Renault F1-span]] | Renault R.S.18 | [[Renault]] R.E. 18 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>6</small> | | | |style="background:#efefef"| '''10''' |style="background:#efefef"| '''53''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MCL34 | [[Renault]] E-Tech 19 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#ffdf9f"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>10</small> | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''96''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | McLaren MCL35 | [[Renault]] E-Tech 20 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>10</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>9</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>6</small> |bgcolor=ffffff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>6</small> | | | | | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''105''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF21 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />7 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />8 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />10 ‡ |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />'''*³'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />3 | | |bgcolor=efefef| '''5''' |bgcolor=efefef| '''164½''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] F1-75 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/7 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>⁴<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''3'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4 | | | '''6''' | '''246''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF-23 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''3'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''4'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6 |bgcolor=ffffff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''6'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>18† | | |bgcolor=efefef| '''7''' |bgcolor=efefef| '''200''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF-24 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>3 |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>WD</small> |bgcolor=ffffbf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''5'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18'''^†''' |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''2'''2 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''4'''6 |bgcolor=| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} |bgcolor=efefef|'''5''' |bgcolor=efefef|'''290''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW47 | [[Mercedes-AMG|Mercedes]] F1 M16 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>10 |bgcolor=ffffff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''6'''18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''8'''3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>13 |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''64''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW48 | [[Mercedes-AMG|Mercedes]] F1 M17 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>16 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|SAI|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|SAI|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} </div> ^† Jaer kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/> ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<br/> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Sainz, Carlos jr.}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Spaanse renjaers]] jzm08ydt50ycv98f2qujy2lajt0hr3x 0 111629 2963456 2928582 2026-08-29T08:56:01Z Aliwal2012 39067 /* 2020 – hede */ 2963456 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Grosjean_Barcelona_testing_2016.jpg|duimnael|380px|[[Romain Grosjean]] toets 'n renmotor van Haas in [[2016]] by die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]].]] Die '''Haas F1-span''' behels die [[Formule Een]]wedrenbedrywighede van die Haas-firma. Die span se ontwikkeling- en fabriekswerke is in Kannapolis in [[VSA|Amerika]] gesetel, maar hulle het fasiliteite vir wedrenvoorbereiding in Banbury, [[Verenigde Koninkryk]] asook [[Maranello]], [[Italië]]. Haas F1 Racing het in 2016 as 'n selfstandige span begin deelgeneem aan Formule Eenwedrenne. [[Ferrari]] verskaf en ondersteun tans die span met spesiaalontwerpte en doelgeboude renmotorenjins. ==Jaers== Op 29 September en 31 Oktober 2015 is aangekondig dat [[Romain Grosjean]] die span se eerste<ref>{{Cite web |url=https://nl.motorsport.com/f1/news/officieel-grosjean-racet-volgend-jaar-voor-haas-f1/3376597/ |title=Officieel: Grosjean racet volgend jaar voor Haas F1 |author=Erwin Jaeggi |language=Nederlands|work=Motorsport.com |date=29 September 2015 |access-date=4 September 2021}}</ref> en [[Esteban Gutiérrez]] die span se tweede renjaer<ref>{{Cite web |url=https://nl.motorsport.com/f1/news/officieel-gutierrez-teamgenoot-grosjean-bij-haas/3376909/ |language=Nederlands |title=Officieel: Gutierrez teamgenoot Grosjean bij Haas |author=Rahied Ishaak |work=Motorsport.com |date=31 Oktober 2015 |access-date=4 September 2021}}</ref> in die 2016-seisoen sal wees. Ondanks goeie voorbereiding van hul renmotors, het die span se jaers weinig sukses behaal, en hul eindig in die agtste plek met 29 kampioenskapspunte in 2016. Aan die einde van 2020 is beide Grosjean en [[Kevin Magnussen]] se kontrakte nie hernu nie. Die span het met twee nuwelinge in 2021 begin, [[Mick Schumacher]], seun van die sewemalige F1-wêreldkampioen [[Michael Schumacher]] en die [[Rusland|Rus]] [[Nikita Mazepin]], wie se vader se maatskappye ook borgskap aan die span verskaf het. Mazepin is in 2022 in die span vervang deur [[Kevin Magnussen]], weens politieke redes (die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022]]). Sedert die [[2023 Formule Een-seisoen|2023-seisoen]] is [[Nico Hülkenberg]] as bestuurder gekontrakteer nadat die jong Schumacher nie goeie resultate in die Grand Prix-wedrenne kon lewer nie, en ook by 'n paar geleenthede sy Haas-renmotor verwoes het. == Renuitslae == [[Lêer:Antonio Giovinazzi 2017 Malaysia FP1.jpg|duimnael|450px|[[Antonio Giovinazzi]] toetsbestuur 'n Haas tydens die [[2017 Maleisiese Grand Prix]].]] {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2016 – 2019 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" |- ! Jaar ! Onderstel <br/>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |rowspan="3"| VF-16<br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Ferrari]] 059/5<br />1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''29''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''8''' |- |align="left"| {{vlagikoon|FRA}} [[Romain Grosjean]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#FFFFFF"| DNS |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 20 |bgcolor="#FFFFFF"| DNS |bgcolor="#cfcfff"| 11 |- |align="left"| {{vlagikoon|MEX}} [[Esteban Gutiérrez]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#CFCFFF"| 20 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#CFCFFF"| 19 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 12 |- |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |rowspan="3"| VF-17<br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 062<br />1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} |[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} |[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''47''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''8''' |- |align="left"| {{vlagikoon|FRA}} [[Romain Grosjean]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 11 | |- |align="left"|{{vlagikoon|DEN}} [[Kevin Magnussen]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"|[[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |rowspan="3"| VF-18 <br />{{Pirelli}} |rowspan="3"|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 062 EVO<br /> 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | | [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''93''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''5''' |- |align="left"| {{vlagikoon|FRA}} [[Romain Grosjean]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#000000" style="color:white"| DSQ |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |- |align="left"|{{vlagikoon|DEN}} [[Kevin Magnussen]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#000000" style="color:white"| DSQ |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"|[[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |rowspan="3"| VF-19 <br />{{Pirelli}} |rowspan="3"|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 064<br /> 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''28''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''9''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |- |align="left"| {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| ''17'' |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |- |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel <br/>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |} === 2020 – hede === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" |- !Jaar !Onderstel <br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |rowspan="4"| VF-20 <br />{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065<br /> 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{AT-VLAG}} | [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>[[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{HU-VLAG}} | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{GB-VLAG}} | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br/>[[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|28px]] | [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{ES-VLAG}} | [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{BE-VLAG}} | [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br/>[[Beeld:Flag of Tuscany.svg|20px]] | [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>{{RU-VLAG}} | [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br/>{{DE-VLAG}} | [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{PT-VLAG}} | [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | | | | | | |rowspan="4" bgcolor=efefef| '''3''' |rowspan="4" bgcolor=efefef| '''9''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF | | | | | | | | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} Pietro Fittipaldi | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 19 | | | | | | | |- |align="left"| {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 17 | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| VF-21 <br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065/6<br/> 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{vlagikoon|POR}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''0''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''10''' |- |align="left"| {{vlagikoon|RUS}} [[Nikita Mazepin]] |bgcolor=efcfff| DNF |bgcolor=cfcfff| 17 |bgcolor=cfcfff| 19 |bgcolor=cfcfff| 19 |bgcolor=cfcfff| 17 |bgcolor=cfcfff| 14 |bgcolor=cfcfff| 20 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 19 |bgcolor=cfcfff| 17 |bgcolor=efcfff| DNF |bgcolor=cfcfff| 17 |bgcolor=efcfff| DNF |bgcolor=efcfff| DNF |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 20 |bgcolor=cfcfff| 17 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 17 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=efcfff| DNF |bgcolor=ffffff| DNS | | |- |align="left"| {{vlagikoon|GER}} [[Mick Schumacher]] |bgcolor=cfcfff| 16 |bgcolor=cfcfff| 16 |bgcolor=cfcfff| 17 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 13 |bgcolor=cfcfff| 19 |bgcolor=cfcfff| 16 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 12 |bgcolor=cfcfff| 16 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 15 |bgcolor=efcfff| DNF |bgcolor=cfcfff| 19 |bgcolor=cfcfff| 16 |bgcolor=efcfff| DNF |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=cfcfff| 16 |bgcolor=efcfff| DNF |bgcolor=cfcfff| 14 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="3"| VF-22<br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Ferrari]] 066/7<br />1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''37''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''8''' |- |align="left"| {{vlagikoon|DEN}} [[Kevin Magnussen]] |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|^'''8''' 9 |bgcolor=cfcfff|16† |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|^'''7''' 8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 | | |- |align="left"| {{vlagikoon|GER}} [[Mick Schumacher]] |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|^'''10'''17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''9'''6 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan="3"| VF-23<br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Ferrari]] 066/10<br />1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''12''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''10''' |- |align="left"| {{vlagikoon|DEN}} [[Kevin Magnussen]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|17† |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|19† |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|20 | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|15 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan="4"| VF-24<br />{{Pirelli}} |rowspan="4"|[[Ferrari]] 066/12<br />1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''58''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''7''' |- |align="left"| {{vlagikoon|DEN}} [[Kevin Magnussen]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|19† |bgcolor=cfcfff|^'''7'''11 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=|<small>WD</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|^'''7'''11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=000000 style="color:white"|<small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |- |align=left|{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff|<small>Toets</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff|<small>Toets</small> |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff|<small>Toets</small> |bgcolor=f0f8ff|<small>Toets</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan=3| VF-25<br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Ferrari]] 066/15<br />1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=3 bgcolor=efefef|'''79''' |rowspan=3 bgcolor=efefef|'''8''' |- |align=left|{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|^'''5'''15 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|7 |- |align=left|{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|^'''7'''11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan=3| VF-26<br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Ferrari]] 067/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |bgcolor=| |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''21*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''7*''' |- |align=left|{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 ^† |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |} * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * ^'''†''' Renjaer haal nie die eindstreep nie, maar word wel geklassifiseer, omdat hy meer as 90% van die renafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen nog aan die gang. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] 45vtv53dqx9jgxe50xcw9wen857kzo5 0 113446 2963485 2884724 2026-08-29T10:46:07Z Oesjaar 7467 /* Operasie Castor */ Tikfout 2963485 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik | konflik = Slag van Dien Bien Phu | deelvan = die [[Eerste Indo-China-oorlog]] | beeld = [[Lêer:Dien bien phu castor or siege deinterlaced.png|280px]] | byskrif = [[Franse Unie]] valskermsoldate spring uit 'n C-119-vragtuig | datum = 13 Maart – 7 Mei 1954 | plek = {{Koördinate|21|23|13|N|103|0|56|O|aansig=inlyn,titel}}<br />Omgewing van [[Điện Biên Phủ]], [[Viëtnam]] | resultaat = Beslissende Viet Minh oorwinning * Beëindiging van die Franse betrokkenheid in Indo-China * Ondertekening van die Konferensie van Genève in 1954 | gebied = Viëtnam is tydelik verdeel by die 17de Breedtegraad | party1 = {{vlagikoon|Frankryk}} '''[[Franse Unie]]''' * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagikoon|Suid-Viëtnam}} [[Suid-Viëtnam]] <hr /> '''Onverklaar''' <br /> {{vlagikoon|Laos|koloniaal}} [[Laos|Lao]] [[Hmong]]-ondersteuners<br />{{vlagland|Verenigde State|1912}} | party2 = {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Viet Minh]] <hr /> '''Wapens en raadgewers:''' <br /> {{vlagland|Sjina}}<ref name="Joes2010">{{en}} {{cite book|author=Anthony James Joes|title=Victorious Insurgencies: Four Rebellions that Shaped Our World|url=https://books.google.com/books?id=b_cnkQGrC64C&pg=PA121|year=2010|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-2614-2|pages=121–}}</ref><br /> {{vlagland|Sowjetunie|1923}}<br /> {{vlagland|Oos-Duitsland}}<ref>{{de}} http://geb.uni-giessen.de/geb/volltexte/2013/9311/pdf/DaoDucThuan_2013_02_05.pdf</ref> | aanvoerder1 = {{vlagikoon|Frankryk}} [[Christian de Castries]] ([[Lêer:White flag icon.svg|14px]])<br /> {{vlagikoon|Frankryk}} [[Pierre Langlais]] ([[Lêer:White flag icon.svg|14px]]) | aanvoerder2 = {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Võ Nguyên Giáp]]<br /> {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Hoàng Văn Thái]]<br /> {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Lê Liêm]]<br /> {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Đặng Kim Giang]]<br /> {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Lê Trọng Tấn]]<br /> {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Vuong Thua Vu]]<br /> {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Hoang Minh Thao]]<br /> {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} [[Le Quang Ba]] | sterkte1 = '''Soos op 13 Maart''':<br />{{vlagikoon|Frankryk}} 14&nbsp;000;<br />20&nbsp;000 algeheel<br />{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} 37 vlieëniers<ref name="youcantlie">{{e}} [http://ambafrance-us.org/IMG/pdf/nff/NFF0502.pdf French Ambassy in the United States: News from France 05.02 (March 2, possition2005)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811102754/http://ambafrance-us.org/IMG/pdf/nff/NFF0502.pdf |date=11 Augustus 2011 }}, U.S. pilots honored for Indochina Service, Seven American Pilots were awarded the Legion of Honor...</ref> | sterkte2 = '''Soos op 13 Maart''':<br />{{vlagikoon|Noord-Viëtnam}} 49&nbsp;500 geveg personeel<br />15&nbsp;000 logistieke ondersteuningspersoneel<br />64&nbsp;500 algeheel | ongevalle1 = {{vlagikoon|Frankryk}}<br />1&nbsp;571<ref>{{en}} Lam Quang Thi, Andrew Wiest [https://books.google.com/books?id=yQTm8SnzPxsC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Hell in An Loc: The 1972 Easter Invasion''], University of North Texas Press (2009), bl. 14</ref>–2&nbsp;293 dood<br />5&nbsp;195–6&nbsp;650<ref>Lam Quang Thi, bl. 14</ref> gewond<br />1&nbsp;729 vermis<ref>{{en}} ''Tragic Mountains: The Hmong, the Americans, and the Secret Wars for Laos'', trang 62, Indiana University Press</ref><br />11&nbsp;721 vasgevang (waarvan 4&nbsp;436 gewond)<ref>{{en}} [http://www.ecpad.fr/ecpa/PagesDyn/notfot.asp?id=4123&page=2&dossieripossitiond=490&photo=1&Npage=2&collectionid=4 French Defense Ministry's archives, ECPAD] {{Dooie skakel|date=Junie 2012}}</ref><br />8&nbsp;290 krygsgevangene dood ná geveg<ref>{{cite web |url=http://www.voanews.com/vietnamese/archive/2004-05/a-2004-05-07-30-1.cfm |title=Tổng thống Pháp Jacques Chirac ca ngợi lòng dũng cảm của các binh sĩ Pháp trong trận chiến Điện Biên Phủ |publisher=Voanews.com |access-date=28 Junie 2012 |language=vi |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124142457/http://www.voanews.com/vietnamese/archive/2004-05/a-2004-05-07-30-1.cfm |archive-date=24 Januarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><br />62 vliegtuie<ref>{{cite web |url=http://www.paquelier.com/paqsenior/aFrame3.htm |title=French Air Force in Vietnam text |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170512031734/http://www.paquelier.com/paqsenior/aFrame3.htm |archive-date=12 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=27 Augustus 2016 }}</ref> en 10 tenks verloor <br />167 vliegtuie beskadig<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.historynet.com/battle-of-dien-bien-phu.htm|title=Battle of Dien Bien Phu|work=HistoryNet}}</ref><br /> {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} 2 dood ([[James "Earthquake McGoon" McGovern Jr.|James B. McGovern]] en Wallace A. Buford)<ref name="youcantlie" /> | ongevalle2 = {{vlagikoon|Noord-Viëtnam}}<br />''Viëtnamese syfers:''<br />4&nbsp;020 dood<br />9&nbsp;118 gewond<br />792 vermis<ref name="hgs91">{{vi}} {{cite book|author=Ban tổng kết-biên soạn lịch sử, BTTM|title=Lịch sử Bộ Tổng tham mưu trong kháng chiến chống Pháp 1945–1954|year=1991|page=799|place=Hanoi|publisher=Nhà xuất bản Quân Đội Nhân Dân}} ({{cite book|author=History Study Board of The General Staff|title=History of the General Staff in the Resistance War against the French 1945–1954|year=1991|page=799|place=Hanoi|publisher=People's Army Publishing House}})</ref><br />''Franse skatting:'' 8&nbsp;000 dood en 15&nbsp;000 gewond<ref name="s109">Stone, bl. 109</ref> }} Die '''Slag van Dien Bien Phu''' ([[Frans]]: ''Bataille de Diên Biên Phu''; [[Viëtnamees]]: ''Chiến dịch Điện Biên Phủ'', letterlik: "Veldtog van Dien Bien Phu") was die laaste veldslag van die Frans-Indo-China-oorlog. Die slag het in Noordwes-Viëtnam plaasgevind, waar 45&nbsp;000 Viët-Minh-soldate onder [[Võ Nguyên Giáp]] 15&nbsp;000 Franse soldate onder kolonel Christian de Castries verslaan het. Die veldslag het gelei tot die einde van die Frans-Indo-China-oorlog, die onttrekking van Franse magte aan [[Indo-China]] ([[Viëtnam]], [[Kambodja]] en [[Laos]]) en die stigting van die kommunistiese Noord-Viëtnam en die pro-Westerse Suid-Viëtnam. == Agtergrond == [[Lêer:French Indochina subdivisions.svg|duimnael|links|Kaart van Frans-Indo-China]] [[Lêer:Giap-Ho.jpg|duimnael|links|Vo Nguyen Giap (links) en Hồ Chí Minh (regs)]] Die [[Franse]] het in die 17de eeu met die [[Viëtnamese]] begin handel dryf. In 1787 het Franse sendelinge hulle in Indo-China gevestig, waarna handelaars hulle gevolg het. In 1862 het die Franse [[Saigon]] verower en geleidelik het die res van die gebied gevolg. In 1887 is Frans-Indo-China amptelik gevestig, bestaande uit Annam, Tonkin, Cochinsjina en Kambodja. Laos is in 1893 bygevoeg. In die [[Tweede Wêreldoorlog]] is Frans-Indo-China deur [[Japan]] beset. [[Hồ Chí Minh]] het die Viëtnamese Bevrydingsliga gestig, die Viët-Minh. In die Tweede Wêreldoorlog het die Viët-Minh van krag tot krag gegaan, onder meer met Amerikaanse hulp. Aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog, in 1945, het Britse en Chinese magte die kolonie beset en die oorgawe van die Japanse magte aanvaar. ’n Klein Franse afdeling het die Britte aanvanklik vergesel, maar groot getalle versterkings het spoedig gevolg. Die Viët-Minh het [[Hanoi]] (die hoofstad van Tonkin) beset en gevegte het spoedig tussen die Franse en die Viët-Minh uitgebreek. Die Viët-Minh het Hanoi verlaat en in die woude van Tonkin ’n guerrillaoorlog gevoer. In 1949 het die Sjinese kommunistiese magte van [[Mao Zedong]] die Indo-China/China-grens bereik. Dit was die begin van die einde van die Franse bewind in Indo-China want die Viët-Minh het skuiling, voorrade en opleiding in China ontvang.<ref name="b1">{{en}} Fall, Bernard B (1961). Street Without Joy. Harrisburg: Stackpole Company. {{ISBN|0-8117-1700-3}}</ref> Giap het ook konvensionele eenhede gestig en opgelei. ’n Jaar later, in November 1950, begin die Viët-Minh Franse vestings langs die Chinese grens aanval. Die Franse bevelvoerders raak paniekbevange en beveel ’n haastige onttrekking. Die onttrekkende eenhede word verpletter in Viët-Minh-lokvalle en [[valskerm]]bataljonne word per valskerm ontplooi om uit te help. Die 1ste Valskermbataljon van die [[Franse Vreemdelegioen]] (''1er Bataillon Etranger de Parachutistes'', 1er BEP) word feitlik uitgewis. Die Franse verloor 6&nbsp;000 soldate (dood en gevange geneem). Dit was die Franse se grootste koloniale nederlaag sedert hulle [[Kanada]] ’n paar eeue gelede verloor het.<ref name="b1" /> Die Viët-Minh-magte stoomroller voort na Hanoi, maar word deur die Franse maarskalk Jean de Lattre de Tassigny in die [[Rooirivier (Asië)|Rooirivier]]-delta gestuit. In Tonkin beheer die Franse die delta en die T’ai-hooglande. Die T’ai- en Meo-stamme is ou bondgenote van die Franse en aanvanklike Viët-Minh-invalle word gestuit. In Oktober 1952 val drie Viët-Minh-divisies die T’ai-hooglande in en dwing die Franse om die gebied grootliks te ontruim. In 1953 val die Viët-Minh Laos binne en dwing die Franse om troepe te ontplooi om die inval te stuit. Een van die dorpies wat deur die Viët-Minh verower word, is Dien Bien Phu. == Na-San == [[Lêer:Bataille de Dien Bien Phu.jpg|duimnael|Kaart van Noord-Viëtnam, met Dien Bien Phu, Na-San en Hanoi]] In 1952, met die inval in die T’ai-hooglande, het die Franse ’n basis by Na-San versterk om die Viët-Minh-magte te stuit. Na-San was ’n dorpie (of stat) met ’n aanloopbaan. Twee Viët-Minh-divisies val ’n mag gelykstaande aan drie bataljonne aan. Die Franse ontplooi [[artillerie]] en vliegtuie om die aanval te af te slaan en die Viët-Minh word ’n groot nederlaag toegedien. Later, op 12 Augustus 1953, onttrek die Franse soldate sonder personeelverliese aan Na-San.<ref name="b2">{{en}} Fall, Bernard B (1966). Hell in a Very Small Place. Cambridge: Da Capo Press. {{ISBN|0-306-81157-X}}</ref> Die Franse bevelvoerder, luitenant-generaal Henri Navarre, leer twee lesse van die veldslag. Eerstens sal die Franse, met hulle lug- en artilleriesteun, altyd die Viët-Minh in ’n vesting verslaan. Die tweede les is dat ’n basis altyd ontruim kan word as die troepe moet herontplooi word. Die twee lesse is baie belangrik om die konsep van ’n basis by Dien Bien Phu te verstaan. == Die plan == Navarre het bitter min politieke leiding van die Franse regering in [[Parys]] gekry weens die feit dat die regerings gedurig verander het. Toe die Viët-Minh Laos binneval, het Navarre die indruk, maar nie ’n bevel nie, gekry om Laos te verdedig. Navarre, kolonel Louis Berteil, sy adjunkbevelvoerder van operasies, en brigadier-generaal René Cogny, die bevelvoerder in Noord-Viëtnam, besluit om ’n basis by Dien Bien Phu te stig. Die doel van die basis was tweeledig: * Eerstens was die basis ’n voorsieningspunt en rusplek vir Franse geurrillavegters wat die Viët-Minh se voorraadlinies aanval. Die GMI (Gemengde Intervensiegroep; ''Groupement Mixte d'Intervention'') het grootliks bestaan uit etniese minderhede (soos die T’ai en Meo) en is gelei deur Franse offisiere en onder-offisiere. Die GMI kon die Viët-Minh dwing om soldate te heronplooi om hulle voorraadlyne te verdedig en hulle sou dus minder soldate hê om Laos binne te val. * Tweedens, as die Viët-Minh die basis aanval, sal ’n mag van nege tot 12 [[infanterie]]- en valskermbataljonne, sewe artilleriebatterye (ses batterye met elk ses x 105 mm-veldkanonne en een battery met 6 x 155 mm-houwitsers), ’n tenkkompanie met 10 M24 Chaffee- ligte tenks en ondersteuningseenhede die aanval teenstaan. [[Grumman F8F Bearcat]]-grondaanvalvliegtuie was gebaseer op die vliegveld om onmiddellike steun te kan gee. Nog vliegtuie, onder meer B26-bomwerpers, sou ook van Hanoi steun gee. Anders as Na-San wou die Franse ’n mobiele slag veg. Stellings sou gebou word, maar dit sou net tydelike weerstand bied. Die mobiele eenhede sou teenaanvalle loods om die Viët-Minh te verslaan. Gevolglik is min materiaal en houtbalke ingevlieg om stellings te bou. Die Franse het geweet dat die Viët-Minh artillerie besit, maar het verwag hulle het nie die vermoë om dit deur ’n oerwoud te vervoer en voorsien nie. == Dien Bien Phu == Dien Bien Phu lê in die Muong Thanh-vallei. Die vallei is 20&nbsp;km lank en 6&nbsp;km wyd. Daar is ’n paar heuwels in die vallei, maar dit word oorheers deur die berge wat om die vallei is. Die Nam-Yum-rivier vloei deur die vallei. Die vallei kry baie [[reën]] in die monsoentydperk. Die Franse magte was te min om die hele vallei te verdedig en gevolglik was die Franse posisies oorheers deur die Viët-Minh, wat die omgekeerde situasie was van Na-San. == Operasie Castor == [[Lêer:Dien bien phu castor or siege deinterlaced.png|duimnael|Franse valskermsoldate land op Dien Bien Phu]] Op 20 November 1953 land valskermsoldate van die 1ste Valskermgroep (''Groupement Aéroporté 1;'' GAP 1) by Dien Bien Phu. In dié stadium was die Viët-Minh se 148 Onafhanklike Regiment met die hoofkwartier en 1 bataljon (910) of Dien Bien Phu.<ref name="b2" /> Slegs 65 vliegtuie (10 C-119 Boxcars en die res [[Douglas DC-3|Dakotas]]) was beskikbaar, wat beteken dat slegs twee van GAP 1 se drie bataljons vervoer kon word. (Dié gebrek en genoegsame lugsteun, insluitende vragvliegtuie, was een van die hoofredes vir die Franse nederlaag.) Hulle kon nie die Viët-Minh omsingel nie en Regiment 148 onttrek aan die slagveld na ’n skermutseling. 115 Viët-Minh en 16 Franse soldate sneuwel. Op 21 November word GAP 2 met drie valskermbataljonne afgegooi. GAP 2 se bevelvoerder was Pierre Langlais, wat ’n groot rol in die komende slag sou speel. Brigadier-generaal Gilles was bevelvoerder van die 4&nbsp;560 Franse soldate in Dien Bien Phu. Geniesoldate begin die aanloopbaan herstel en ’n paar dae later begin die eerste vragvliegtuie land. Bykomende infanterie- en artillerie-eenhede begin by die basis aankom. Slegs een geniekompanie (3de van die 31ste Geniebataljon) is aanvanklik by die basis. Dit en die feit dat nie genoegsame materiaal en houtbalke vir bunkers verskaf is nie, is nog ’n rede vir die Franse nederlaag.<ref name="b2" /> GAP 1 word ontplooi uit Dien Bien Phu na ander areas. == Aanvalspatrollies en die bou van stellings == [[Lêer:Dien Bien Phu001.jpg|duimnael|Kolonel (later generaal) de Castries]] Generaal Gilles word teruggeroep Hanoi toe en ’n nuwe bevelvoerder volg hom op, kolonel Christian Marie Ferdinand de la Croix de Castries. Hy het ’n [[kavallerie]]-agtergrond met ervaring in die Tweede Wêreldoorlog en die stryd in Indo-China gehad. Hy het in die Tweede Wêreldoorlog onder generaal Navarre in ’n [[tenk|pantsereenheid]] geveg. Die groot rede hoekom hy aangestel is, is omdat hy ervaring in mobiele oorlogvoering gehad het. Terwyl die infanterie-, artillerie- en genietroepe stellings en ’n basis bou, voer Langlais en GAP 2 aanvalspatrollies uit. GAP 2 bestaan uit die 1ste Valskermbataljon van die Vreemdelegioen (1 BEP; hervorm na die slagting vroeër in 1950) en die 8ste Valskermaanvalsbataljon (''8e Bataillon de Parachutistes de Choc''; 8 BPC). Die derde bataljon van GAP 2 is eers later in die slag ontplooi. Kontak word gemaak met geurrilla-eenhede en ’n ekspedisie van Laos, maar die tou word al hoe stywer rondom die Franse garnisoen getrek. Elke patrollie ly al hoe groter verliese. [[Lêer:Dien Bein Phu map.png|duimnael|Kaart van die hoofstellings by Dien Bien Phu]] Intussen is die troepegetal verhoog tot 10&nbsp;800 soldate.<ref name="b2" /> Die volgende gevegstellings, meestal op heuwels, is ingerig: {| class="wikitable" |'''Stelling''' |'''Plek''' |'''Eenheid''' |- |Anna-Marie |Vliegveld |3de T’ai-bataljon |- |Beatrice |Noordoos van die hoofbasis |3de Bataljon, 13de Vreemdelegioen-Demibrigade |- |Claudine |Suid van die vliegveld en hoofbasis |1ste Bataljon, 13de Vreemdelegioen-Demibrigade, 1 x 155mm-artilleriebattery, 3 x 105mm-artilleriebatterye |- |Dominique |Suidwes van die hoofbasis |3de Bataljon, 3de Algeriese Skuttersregiment, 1 x 105mm-artilleriebatterye |- |Eliane |Suid van Dominique |1ste Bataljon, 4de Marokkaanse Regiment |- |Francoise |Noordwes van Claudine |T’ai Partisaan Mobiele Groep 1 |- |Gabrielle |Noord van die aanloopbaan |5de Bataljon, 7de Algeriese Skuttersregiment |- |Huguette |Oos van die aanloopbaan |1ste Bataljon, 2de Vreemdelegioenregiment |- |Isabelle |Suid van die hoofbasis, geïsoleerd van ander stellings |3de Bataljon, 3de Vreemdelegioenregiment, 2de Bataljon, 1ste Algeriese Skuttersregiment, 2 x 105mm-artilleriebatterye |- |Reserwe |Hoofstelling |1 BEP, 8 BPC |} Verder was daar sewe tenks wat die hoofposisie (A – H) bedien het en drie tenks wat by Isabelle gestasioneer was. Die gerug was dat die stellings na De Castries se minnaresse vernoem is (hy was ’n haan onder die henne),<ref name="b2" /> maar in werklikheid is die name gekies want dit was alfabeties. == Die Viët-Minh se reaksie == [[Lêer:Vietminh a Dien Bien Phu.jpg|duimnael|Viët-Minh soldate by Dien Bien Phu]] Generaal Giap het besluit om die Franse uitdaging te aanvaar. Die grootste Franse aanname was dat Giap, as hy aanval, met hordes infanteriesoldate sou aanval, maar met bitter min artillerie. Die rede was dat die pad van die Viët-Minh-basisse na Dien Bien Phu verval het of vernietig is deur beide partye. Verder het die Viët-Minh net ’n paar honderd vragmotors gehad wat nie die groot hoeveelhede ammunisie sou kon vervoer nie. Die Franse het gevoel hulle GMI-guerrillaeenhede en die [[Franse Lugmag|Franse lugmag]] sou die Viët-Minh se voorrade kan afsny. Die Viët-Minh se Front-voorraadkomitee het 45&nbsp;000 kleinboere opgeroep. Van hulle het voorrade met aangepaste fietse vervoer. Bykomende vragmotors is van Sjina verkry en nuwe paaie is gebou. Die paaie is baie goed gekamoefleer deur takke bokant die pad aanmekaar vas te bind en sodoende ’n tonnel te maak. Jagtogte is op GMI-eenhede uitgevoer en lugafweerkanonne is op strategiese plekke geïnstalleer. Teen Maart 1954 het die Viët-Minh genoeg voorrade, 49&nbsp;000 soldate en 31&nbsp;500 ondersteuningsoldate rondom Dien Bien Phu gehad. == Boutekorte == [[Lêer:M 24 Chaffee Light Tank.jpg|duimnael|M24 Chaffee tank – Dit is 'n foto van 'n Amerikaanse tenk. Soortgelyke tenks is stuk vir stuk ingevlieg na Dien Bien Phu om in die oerwoud aanmekaar gesit te word.]] Soos genoem, was die idee dat die Franse ’n mobiele slag sou veg, maar bitter min aandag is aan plan B gegee, as mobiele vegtery nie sou werk nie. Om ’n mag van 10 infanteriebataljonne en twee artilleriebataljonne ordentlik te verskans, sou 36&nbsp;000 ton voorrade nodig gewees. Slegs 2&nbsp;200 is in die omgewing verkry, wat beteken 34&nbsp;000 ton moes ingevlieg word. Dit is gelykstaande aan 12&nbsp;000 Dakota-vlugte. Met 80 Dakotas wat net boumateriaal invlieg, sou dit vyf maande vat om die voldoende boumateriaal in te vlieg. In effek het die Franse plan A (mobiele operasies) en net plan A gehad. Die Franse het wel 10 tenks stuk-stuk ingevlieg en ’n monteerbaan in die oerwoud gebou om die tenks weer aanmekaar te sit. == Die slag begin == Die Viët-Minh se eerste teiken was Beatrice. Voorrade moes met ’n konvooi deurkom en deur padversperrings veg. Op 13 Maart 1954 om 17:00 begin die Viët-Minh-artillerie Beatrice, Gabrielle, die hoofbasis en die artillerieposisies bestook. Beatrice se bevelvoerder was majoor Paul Pegot, en hy rapporteer aan kolonel Jules Gaucher, wie se bevelspos in die hoofbasis geleë was. Om 18:30 sterf majoor Pegot toe ’n artilleriekoeël sy bunker tref. Kolonel Gaucher hou krygsraad met sy stafoffisiere toe ’n kanonkoeël sy bunker tref en hy sterf. Die gevolg is chaos in die bevelstruktuur. Die Viët-Minh loods infanterieaanvalle en teen 02:00 ontruim die oorlewendes (sowat ’n 100 man) die stelling. Hulle kom versterkings teë en loods die eerste teenaanval, wat misluk. Hulle was op pad om die tweede te loods toe die Viët-Minh ’n skietstilstand vra om die gewondes te versorg. Die Franse het ’n bataljon verloor en het besef hulle het nie die magte om die stelling te herower en behou nie. Op 14 Maart land die laaste bataljon van GAP2, die 5de Viëtnamese Valskermbataljon (''5e Bataillon de Parachutistes Viëtnamiens''; 5de BPVN). Op 15 Maart om 03:30 begin die Viët-Minh Gabrielle bestook. Daar is twee majore by die stelling en die een sterf en die ander word ernstig gewond deur artillerievuur. Gelyktydige aanvalle op Claudine, Dominique en Isabelle verwar die Franse bevelvoerders oor die Viët-Minh se doel. Die 5de BPVN, wat nog moeg is, en die swakste valskermbataljon op die slagveld is, loods ’n teenaanval. Dit misluk en Gabrielle val. Op 15 Maart pleeg die artilleriebevelvoerder, kolonel Charles Piroth, selfmoord oor die artillerie se onvermoë om die Viët-Minh te stuit. [[Lêer:General Marcel Bigeard young.jpg|duimnael|Majoor Marcel Bigeard]] Generaals Cogny en Navarre besluit om versterkings te stuur en majoor Marcel Bigeard se 6de Koloniale Valskermbataljon (''6e Bataillon de Parachutistes Coloniaux''; 6de BPC) land, per valskerm, op 16 Maart. Die garnisoen se moraal skiet die hoogte in, want Bigeard is ’n lewende legende. Hy vind altyd ’n uitweg uit ’n moeilike situasie en hy is rateltaai. == Die strop word nou getrek == [[Lêer:37 mm automatic air defense gun M1939 (61-K)2.JPG|duimnael|Die voorste kanon in die foto is 'n M1939 (61-K) 37&nbsp;mm lugafweer kanon. Die Viët-Minh het soortgelyke kanonne gebruik om Dien Bien Phu. Die foto is St. Petersburg geneem.]] Op 17 Maart word dit bekend dat die T’ai-troepe besig is om te dros weens die kommunistiese propaganda wat teen hulle gevoer is. As gevolg van die val van Beatrice en Gabrielle plaas die Viët-Minh hulle lugafweerkanonne nader aan die Franse aanloopbaan. Voorrade word nou grootliks met valskerms ingegooi. Die probleem is dat van die voorrade in niemandsland lê en die Viët-Minh skiet op Franse soldate wat die voorrade wil insleep basis toe. Die ander gevolg van die gevegte by Beatrice en Gabrielle is dat die Viët-Minh groot verliese gely het. Giap beveel sy soldate om, soos in die [[Eerste Wêreldoorlog]], [[loopgraaf|loopgrawe]] al hoe nader aan die Franse posisies te grawe en só die strop nouer en nouer om die Franse te trek. Dit blyk of kolonel De Castries nie die stres van die veldslag kon hanteer nie. Luitenant-kolonel Langlais neem in effek bevel oor en majoor Bigeard is sy assistentbevelvoerder vir teenaanvalle.<ref name="b2" /> Langlais en De Castries kom egter goed oor die weg en het vir jare na die slag nog vriende gebly. Die Viët-Minh-artillerie bestook die aanloopbaan en vliegbasis só dat vliegtuie net in die nag kan land om gewondes op te laai. Op 27 Maart vertrek die laaste vliegtuig uit Dien Bien Phu. Van nou af kan voorrade slegs met valskerms ingestuur word en die gewondes is vasgekeer in Dien Bien Phu. Een van die aannames voor die slag was dat gewondes altyd ontruim kon word en gevolglik is ’n hospitaal met slegs 40 tot 50 beddens gevestig. Aan die einde van die slag was daar honderde gewondes in Dien Bien Phu. Die Franse kon ook nie hulle valskerms herwin nie en die VSA verskaf bykomende valskerms. ’n Ander probleem vir die Franse magte is dat al die verskillende eenhede verskillende voedsel moet kry. Die Moslem-Algeryne en Moslem-Marokkane mag nie [[varkvleis]] eet nie, maar dis [[stapelvoedsel]] vir die Viëtnamese. Langlais beveel Bigeard om iets aan van die lugafweerkanonne te doen. Bigeard loods ’n verrassingsaanval en vernietig ’n aantal kanonne. 350 Viët-Minh en 17 Franse soldate sterf in die suksesvolle aanval. Op 30 Maart 1954 om 18:00 word Dominique en Eliane aangeval. Van die Algerynse en Marokkaanse troepe se moed breek onder die genadelose bombardement en van hulle dros. Die Viët-Minh-infanterie verower van die stellings in Dominique en Eliane, maar die Franse klou aan hulle vingernaels vas aan van die posisies. Dominique en Eliane oorheers die hoofbasis en aanloopbaan en toe dit val, is dit die einde van die Franse garnisoen. Nog ’n Franse valskermbataljon, die 2de Bataljon van die 1ste Valskerm Ligte Infanterieregiment (''1er régiment de chasseurs parachutistes''; II/ 1 RCP), onder majoor Jean Bréchignac land op die aand van 31 Maart/1 April. Dis die sterkste valskermbataljon in Indo-China (911 manskappe en offisiere, waarvan 413 Viëtnamese is<ref name="b2" />) en Bréchignac is ’n onverskrokke, professionele leier. Ten spyte van die versterkings word die garnisoens se soldate al hoe minder. Die hoofrede is ongevalle (onder meer weens die konstante artilleriebestokings) en die drossery van die nie-Europese soldate. Die soldate wat dros, loop óf oor na die Viët-Minh óf hulle kruip weg op die oewers van die Nam-Yum-rivier. Op 2 April loods die Viët-Minh ’n aanval op Huguette, maar ’n teenaanval ondersteun deur tenks stuit die aanval. Die Franse word egter gedwing om van hulle stellings op Huguette prys te gee. Tot en met 5 April word die Viët-Minh se ongevalle op 10&nbsp;000 man geskat. Intussen begin die monsoenreëns te val. Van die Franse loopgrawe en bunkers word modderbaddens of modderpoele. Van die bunkers stort ineen. Op 9 April word die Tweede Valskermbataljon van die Franse Vreemdelegioen (''2e Bataillon Etranger de Parachutistes'', 2de BEP) neergegooi op Dien Bien Phu. Cogny sien die nutteloosheid van die geveg in en wil sy beste troepe hou vir gevegte in die Rooirivier-delta. Langlais weier om die 1 BPVN te aanvaar en gevolglik land die 2de BEP. Op Eliane loods die Franse aanvalle en die Viët-Minh teenaanvalle. Die gevolg is dat die Franse groot gedeeltes van die posisie terugneem. Beide kante ly groot ongevalle, maar die verskil is dat die Viët-Minh die verliese kan goedmaak (wel met swak opgeleide troepe), maar die Franse kan nie. Die Viët-Minh-soldate kan uit die linies gevat word vir ’n ruskans, terwyl die Franse moet voortveg. Die Viët-Minh skuif hulle fokus na Huguette en val een stelling na die ander aan. Huguette is van taktiese belang, want dit is een van die areas waar voorrade met valskerms neergegooi word. Stadig maar seker beur die Viët-Minh vooruit en maak dit al hoe moeiliker vir die Franse om hulle posisies van voorrade te voorsien. Elke toevoerpatrollie ly verliese en die Franse het later nie meer soldate om al die posisies te beman nie. Hulle onttrek (met verliese) uit van die stellings en wag vir die volgende Viët-Minh-aanval. In dié stadium het Giap 35&nbsp;000 infanteriesoldate en 12&nbsp;000 artillerie- en geniesoldate. Die Franse het minder as 5&nbsp;000 infanterie- en valskermsoldate – en dit sluit die nuwe versterkings in. Die verliese onder offisiere was veral erg. == Isabelle alleen == Kolonel André Lalande van die Franse Vreemdelegioen was in beheer van Isabelle. Hy het 1&nbsp;800 soldate met 11 105&nbsp;mm-kanonne en drie tenks. Aan die einde van Maart word Isabelle afgesny van die hoofposisie. Voorrade word direk per valskerm op die stelling gegooi. Daar is min mediese personeel en gevolglik word ’n veldhospitaal (met ’n bloedbank) per valskerm neergelaat. Die drossery van die T’ai-personeel is ook ’n probleem. Nadat die hoofstelling val, probeer kolonel Lalande en sy soldate ontsnap. Die meeste word gevang, maar enkeles bereik wel Franse eenhede buite Dien Bien Phu. In die monsoentyd was Isabelle in werklikheid ’n vlei en die soldate het hulle plig onder baie moeilike omstandighede gedoen. == Moontlike hulp == Generaals Navarre en Cogny en hulle stafoffisiere besef dat die garnisoen in groot moeilikheid is. ’n Aantal oplossings word voorgelê: === Operasie Aasvoël === Die Franse regering onderhandel met die VSA om bomwerpers te kry om die Viët-Minh se posisies te bombardeer. Met die uitbreek van die [[Korea-oorlog]] het die VSA groot steun aan die Franse gegee in hulle oorlog in Indo-China. Die artillerie, tenks en voertuie en ammunisie is grootliks Amerikaans. Daarby bestee die Amerikaners groot bedrae geld. Verder word C119 Boxcar-vliegtuie (gevlieg deur CIA-personeel) verskaf om voorrade op Dien Bien Phu af te gooi. Die Amerikaners is baie lugtig om by die skietoorlog betrokke te raak. Hulle sê dat hulle as deel van ’n koalisie sal optree, maar Brittanje weier om deel te neem en dit beteken die einde van dié plan. Daar is gerugte dat [[Kernwapen|atoombomme]] oorweeg is, maar dit is onwaarskynlik.<ref name="b2" /> === Operasies Condor en Albatros === Dien Bien Phu is baie vêr van die Franse linies af en tussen Dien Bien Phu en die Franse linies is oerwoude en berge. ’n Gemeganiseerde of gemotoriseerde gevegsgroep sal nie die garnisoen kan red nie. Operasie Condor is ’n groep van vier bataljonne, gelei deur luitenant-kolonel Yves Godard, wat tot naby die garnisoen sal kom. Operasie Albatros is die uitbreek van die garnisoen. Albatros beteken dat ’n gedeelte van die garnisoen, insluitende al die gewondes, agtergelaat word. Luitenant-kolonel Godard se troepe vorder, maar naby Dien Bien Phu word hulle deur ’n oormag Viët-Minhs gestuit. Albatros misluk want die oormag rondom Dien Bien Phu was te groot. == Die einde van die slag == [[Lêer:Victory in Battle of Dien Bien Phu.jpg|duimnael|Die Viët-Minh waai hulle vlag oor Genl. De Castries se bevelspos]] Die Franse stuur artillerie-, infanterie-, genie-, tenk- en mediese personeel met valskerms in. Die Franse het nie tyd om dié soldate op valskermkursusse te stuur nie, gevolglik is dit vir baie soldate die eerste keer dat hulle valskermspring toe hulle op Dien Bien Phu neergelaat word. Die area is klein en net ses of so soldate kan op ’n keer uit ’n Dakota spring. Gevolglik moet die Dakota ’n paar keer oor Dien Bien Phu vlieg en elke keer is die vliegtuig ’n teiken vir die Viët-Minh se lugafweerkanonne. Teen dié tyd is dit geen geheim nie dat Dien Bien Phu heel moontlik sal val en die soldate, met hulle galgehumor, verwys na die basis as die toiletbak. Nietemin was daar nooit ’n tekort aan vrywilligers om hulle makkers by Dien Bien Phu te gaan bystaan nie. Wat ook indrukwekkend is, is dat die vrywilligers van alle etniese groepe gekom het, insluitend Viëtnamese wat erg deur die Viët-Minh behandel is as hulle gevange geneem is. ’n Hele infanteriebataljon van die Vreemdelegioen het vrywillig aangebied om met valskerms in Dien Bien Phu te land en deel te neem aan die slag. Die Geneefse Konferensie het op die 26 April begin en die Viët-Minh was vasbeslote om ’n militêre oorwinning te kry om hulle hand te versterk. Teen 24 April is die helfte van die aanloopbaan in die besit van die Viët-Minh. Intussen reën dit feitlik onophoudelik op Dien Bien Phu. Op die aand van 6 Mei begin die Viët-Minh weer aanval. Onder een van die stellings op Eliane grou die Viët-Minh ’n tonnel en pak plofstof daarin. Die tonnel ontplof en Franse posisies word opgeblaas. Die Viët-Minh val weer aan, maar ’n klein klompie soldate onder kaptein Pouget veg tot die laaste koeël. Die artillerie se ammunisie is feitlik op en die meeste artilliriste veg as infanterie. Op 7 Mei sien die Viët-Minh die einde is in sig en hulle pas druk onverpoosd toe. Bréchignac en sy troepe se ammunisie raak op en hulle gee oor. Daar is sprake dat Albatros ontruim gaan word, maar die Viët-Minh se druk op die hoofposisie is so erg dat daar geen moontlikheid is dat dit uitgevoer kan word nie. Dit is net vir die troepe van Isabelle moontlik om dalk uit te breek. Om 13:00 besluit Langlais om Giap in te lig dat die Franse magte om 17:30 vuur gaan staak. Geen wit vlag word gehys nie en geen formele oorgawe word gedoen nie. Om 17:30 bereik die eerste Viët-Minh-soldate De Castries se bunker. Al posisie wat nog in Franse hande is, is Isabelle. Die aand van 7 Mei gee kolonel Lalande die opdrag dat sy ongewonde soldate die posisie moet ontruim en in klein groepies hulle weg te baan na die Franse linies. Die oorgrote meerderheid word gevang. == Nagevolge == [[Lêer:Vietnam refugees. USS Montague lowers a ladder over the side to French LSM to take refugees aboard. Haiphong, August 195 - NARA - 521001.tif|duimnael|Vlugtelinge gaan aanboord 'n Amerikaanse skip (USS ''Montague''). Hulle vertrek uit Haiphong (Noord-Viëtnam) na Suid-Viëtnam]] Daar is honderde gewondes by Dien Bien Phu en die Viët-Minh het nie eers genoegsame mediese voorrade en geriewe om na hulle eie gewondes om te sien nie. Die Franse lugmag gooi kos en medisyne per valskerm op Dien Bien Phu af. Die Viët-Minh sluit ’n ooreenkoms met die Franse dat die swaar gewonde ongevalle gerepatrieer word na Franse basisse. Hulle neem ’n geskatte 7&nbsp;000 Franse soldate gevange. Die soldate is baie swak na min slaap, baie stres en ongesonde kos. Groot getalle sterf op pad na die Viët-Minh se krygsgevangekampe.<ref name="b2" /> Slegs 3&nbsp;000 van die 16&nbsp;500 Franse soldate wat aan die slag deelneem, beland weer lewendig in Franse hande. In die kampe probeer die Viët-Minh die gevangenes indoktrineer met kommunistiese propaganda. Oor die algemeen werk dit nie, behalwe op sommige Algerynse troepe. Hulle vryheidstryd is om die draai. By die Geneefse Konverensie word besluit dat Laos en Kambodja onafhanklik moet word en om Viëtnam tydelik in twee te deel. Die noorde word deur die Viët-Minh beheer en die suide deur die nasionalistiese Viëtnamese regering. Op 9 Oktober 1954 stryk die Franse vir die laaste keer hulle vlag. Die doel was dat vrye verkiesings gehou word en die land sou dan herenig word. Die nasionalistiese regering, ondersteun deur die VSA, weier om vrye verkiesings te hou (onder meer weens intimidasie) en die Tweede Indo-China-oorlog (Viëtnamese Oorlog) breek uit. Intussen skuif die Franse soldate (onder andere Bigeard, Bréchignac, Godard en Gilles) hulle fokus na die volgende oorlog, in Algerië. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Battle of Dien Bien Phu}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Frankryk]] [[Kategorie:Geskiedenis van Viëtnam]] [[Kategorie:Veldslae]] 8obtpm4v5etmfsa9uajtp7arnsoicee 0 118540 2963382 2851512 2026-08-28T20:03:58Z ~2026-46678-29 213560 /* */ 1982-. 2963382 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jack Black | Beeld = Jack Black 2 2011.jpg | Beeldbeskrywing = Jack Black in 2011 | Beeldonderskrif = Jack Black in 2011 | Geboortenaam = Thomas Jacob Black | Alias = JB, Jables | Geboortedatum = [[28 Augustus]] [[1969]] | Geboorteplek = [[Santa Monica]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = {{vlagikoon|VSA}} [[VSA|Amerikaner]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = [[Akteur]], [[musikant]], [[komediant]] | Aktiewe jare = 1982- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 85312 | Toekennings = }} '''Jack Black''' (gebore as '''Thomas Jacob Black''' op 28 Augustus 1969) is ’n [[VSA|Amerikaanse]] [[akteur]], [[musikant]] en [[komediant]]. Hy was onder meer in ''High Fidelity'' en ''School of Rock'' te sien. Black sing of speel in talle van sy flieks kitaar en is vir twee [[Golden Globe]]s genomineer.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hy is ook die hoofsanger van die [[rock]]groep ''Tenacious D'', wat hy in 1994 met sy vriend Kyle Gass gestig het. == Lewensloop == Thomas J. Black, Jr. is op [[28 Augustus]] [[1969]] in [[Santa Monica, Kalifornië]] in die [[Verenigde State van Amerika]] gebore. Sy ouers is geskei toe hy 10 jaar oud was, waarna hy met sy pa na Culver City verhuis het. Op universiteit was hy 'n lid van [[Tim Robbins]] se ''Actor's gang'', wat hom in 1992 'n rol in die speelfilm ''Bob Roberts'' besorg het. Dit was net 'n stemrol, maar die begin van sy loopbaan as akteur.<ref name="hubble">{{cite news |last=Potton |first=Ed |title=Jack Black does Hollywood on the cheap in Be Kind Rewind |work=[[The Times]] |date=16 Februarie 2008 |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article3357790.ece |access-date=15 Februarie 2008 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624113809/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article3357790.ece |archive-date=24 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.moviecrazed.com/outpast/jackblack.html |title=Jack Black--Graduate of the School of Hard Rocks |publisher=Moviecrazed |access-date=8 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207075609/http://www.moviecrazed.com/outpast/jackblack.html |archive-date= 7 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hy tree in sy beginjare in TV-programme soos ''The Golden Palace'' en ''Northern Exposure'' op, en het in klein rolle in films soos ''Airborne'', ''Demolition Man'', ''Waterworld'', ''The Fan'', ''The NeverEnding Story III'' en ''The Cable Guy'' gespeel. Hy maak egter sy deurbraak in 2000 met ''High Fidelity''. Hy was ook die stem van Po in die gewilde Kung Fu Panda-filmreeks.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&id=jackblack.htm Jack Black Movie Box Office Results] op [[Box Office Mojo]]. Geraadpleeg op 30 Januarie 2016.</ref> Hy is op 14 Maart 2006 met Tanya Haden getroud. Die egpaar het twee seuns wat in 2006 en 2009 gebore is. == Filmografie == [[Lêer:JackBlack2.JPG|duimnael|Jack Black by die première van King Kong in Berlyn, 2005]] [[Lêer:Jack Black 2006.jpg|duimnael|Jack Black in 2006]] [[Lêer:Jack Black (5828005149).jpg|duimnael|Jack Black by die première van Kung Fu Panda 2 in Sydney, 2011]] * ''Bob Roberts'' (1992) – ''Roger Davis'' * ''Airborne'' (1993) – ''Augie'' * ''Demolition Man'' (1993) – ''Wasteland Scrap'' * ''The Never Ending Story III: Escape from Fantasia'' (1994) – ''Slip'' * ''Waterworld'' (1995) – ''Pilot'' * ''The X-Files'' (1995) – ''Bart "Zero" Liqouri'' <small>TV-reeks</small> * ''Dead Man Walking'' (1995) – ''Craig Poncelet'' * ''Bio-Doma'' (1996) – ''Tenacious D'' * ''The Cable Guy'' (1996) – ''Rick Legatos'' * ''The Fan'' (1996) – ''Broadcast technician'' * ''Mars Attacks!'' (1996) – ''Billy Glenn Norris'' * ''The Jackal'' (1997) – ''Ian Lamont'' * ''Bongwater'' (1997) – ''Devlin'' * ''Enemy of the State'' (1998) – ''Fiedler'' * ''I Still Know What You Did Last Summer'' (1998) – ''Titus Telesco'' * ''Cradle Will Rock'' (1999) – ''Sid'' * ''Jesus’ Son'' (1999) – ''Georgie'' * ''High Fidelity'' (2000) – ''Barry'' * ''Saving Silverman'' (2001) – ''JD McNugent'' * ''Shallow Hal'' (2001) – ''Hal Larson'' * ''Orange County'' (2001) – ''Lance Brumder'' * ''Ice Age'' (2002) – ''Stem vir Zeke'' * ''School of Rock'' (2003) – ''Dewey Finn'' * ''Envy'' (2004) – ''Nick Vanderpark'' * ''Anchorman: The Legend of Ron Burgundy'' (2004) – ''Motorfietsryer'' * ''Shark Tale'' (2004) – ''Stem vir Lenny'' * ''King Kong'' (2005) – ''Carl Denham'' * ''Nacho Libre'' (2006) – ''Nacho'' * ''Tenacious D in The Pick of Destiny'' (2006) – ''Jack "Jables" Black'' * ''The Holiday'' (2006) – ''Miles'' * ''Margot at the Wedding'' (2007) – ''Malcolm'' * ''Walk Hard: The Dewey Cox Story'' (2007) – ''Paul McCartney'' * ''Be Kind Rewind'' (2008) – ''Jerry Gerber'' * ''Kung Fu Panda'' (2008) – ''Stem vir Po'' * ''[[Tropic Thunder]]'' (2008) – ''Jeff "Fats" Portnoy'' * ''Year One'' (2009) – ''Zed'' * ''Community'' (2010) – ''Buddy'' <small>TV-reeks</small> * ''iCarly'' (2010) – ''Aspartamay'' <small>TV-reeks</small> * ''Gulliver’s Travels'' (2010) – ''Gulliver'' * ''Kung Fu Panda 2'' (2011) – ''Stem vir Po'' * ''Fight for Your Rigt Revisited'' (2011) * ''Bernie'' (2011) – ''Bernie Tedie'' * ''The Big Year'' (2011) – ''Brad Harris'' * ''The Muppets'' (2011) – ''Homself'' * ''Drunk History'' (2013) – ''Elvis'' <small>TV-reeks</small> * ''Sex Tape'' (2014) – ''Eienaar van YouPorn'' * ''The D Train'' (2015) – ''Dan Landsman'' * ''Goosebumps'' (2015) – ''R. L. Stine'' * ''Kung Fu Panda 3'' (2016) – ''Stem vir Po'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Jack Black}} * {{IMDb naam|85312}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Black, Jack}} [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] fg8b7onmn67kfg2f5875n7s7v4bw66y 2963384 2963382 2026-08-28T20:05:35Z ~2026-46678-29 213560 /* */ 57 jaar oud. 2963384 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jack Black | Beeld = Jack Black 2 2011.jpg | Beeldbeskrywing = Jack Black in 2011 | Beeldonderskrif = Jack Black in 2011 | Geboortenaam = Thomas Jacob Black | Alias = JB, Jables | Geboortedatum = {{Birth date and age|1969|08|28|df=yes}} | Geboorteplek = [[Santa Monica]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = {{vlagikoon|VSA}} [[VSA|Amerikaner]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = [[Akteur]], [[musikant]], [[komediant]] | Aktiewe jare = 1982- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 85312 | Toekennings = }} '''Jack Black''' (gebore as '''Thomas Jacob Black''' op 28 Augustus 1969) is ’n [[VSA|Amerikaanse]] [[akteur]], [[musikant]] en [[komediant]]. Hy was onder meer in ''High Fidelity'' en ''School of Rock'' te sien. Black sing of speel in talle van sy flieks kitaar en is vir twee [[Golden Globe]]s genomineer.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hy is ook die hoofsanger van die [[rock]]groep ''Tenacious D'', wat hy in 1994 met sy vriend Kyle Gass gestig het. == Lewensloop == Thomas J. Black, Jr. is op [[28 Augustus]] [[1969]] in [[Santa Monica, Kalifornië]] in die [[Verenigde State van Amerika]] gebore. Sy ouers is geskei toe hy 10 jaar oud was, waarna hy met sy pa na Culver City verhuis het. Op universiteit was hy 'n lid van [[Tim Robbins]] se ''Actor's gang'', wat hom in 1992 'n rol in die speelfilm ''Bob Roberts'' besorg het. Dit was net 'n stemrol, maar die begin van sy loopbaan as akteur.<ref name="hubble">{{cite news |last=Potton |first=Ed |title=Jack Black does Hollywood on the cheap in Be Kind Rewind |work=[[The Times]] |date=16 Februarie 2008 |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article3357790.ece |access-date=15 Februarie 2008 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624113809/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article3357790.ece |archive-date=24 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.moviecrazed.com/outpast/jackblack.html |title=Jack Black--Graduate of the School of Hard Rocks |publisher=Moviecrazed |access-date=8 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207075609/http://www.moviecrazed.com/outpast/jackblack.html |archive-date= 7 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hy tree in sy beginjare in TV-programme soos ''The Golden Palace'' en ''Northern Exposure'' op, en het in klein rolle in films soos ''Airborne'', ''Demolition Man'', ''Waterworld'', ''The Fan'', ''The NeverEnding Story III'' en ''The Cable Guy'' gespeel. Hy maak egter sy deurbraak in 2000 met ''High Fidelity''. Hy was ook die stem van Po in die gewilde Kung Fu Panda-filmreeks.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&id=jackblack.htm Jack Black Movie Box Office Results] op [[Box Office Mojo]]. Geraadpleeg op 30 Januarie 2016.</ref> Hy is op 14 Maart 2006 met Tanya Haden getroud. Die egpaar het twee seuns wat in 2006 en 2009 gebore is. == Filmografie == [[Lêer:JackBlack2.JPG|duimnael|Jack Black by die première van King Kong in Berlyn, 2005]] [[Lêer:Jack Black 2006.jpg|duimnael|Jack Black in 2006]] [[Lêer:Jack Black (5828005149).jpg|duimnael|Jack Black by die première van Kung Fu Panda 2 in Sydney, 2011]] * ''Bob Roberts'' (1992) – ''Roger Davis'' * ''Airborne'' (1993) – ''Augie'' * ''Demolition Man'' (1993) – ''Wasteland Scrap'' * ''The Never Ending Story III: Escape from Fantasia'' (1994) – ''Slip'' * ''Waterworld'' (1995) – ''Pilot'' * ''The X-Files'' (1995) – ''Bart "Zero" Liqouri'' <small>TV-reeks</small> * ''Dead Man Walking'' (1995) – ''Craig Poncelet'' * ''Bio-Doma'' (1996) – ''Tenacious D'' * ''The Cable Guy'' (1996) – ''Rick Legatos'' * ''The Fan'' (1996) – ''Broadcast technician'' * ''Mars Attacks!'' (1996) – ''Billy Glenn Norris'' * ''The Jackal'' (1997) – ''Ian Lamont'' * ''Bongwater'' (1997) – ''Devlin'' * ''Enemy of the State'' (1998) – ''Fiedler'' * ''I Still Know What You Did Last Summer'' (1998) – ''Titus Telesco'' * ''Cradle Will Rock'' (1999) – ''Sid'' * ''Jesus’ Son'' (1999) – ''Georgie'' * ''High Fidelity'' (2000) – ''Barry'' * ''Saving Silverman'' (2001) – ''JD McNugent'' * ''Shallow Hal'' (2001) – ''Hal Larson'' * ''Orange County'' (2001) – ''Lance Brumder'' * ''Ice Age'' (2002) – ''Stem vir Zeke'' * ''School of Rock'' (2003) – ''Dewey Finn'' * ''Envy'' (2004) – ''Nick Vanderpark'' * ''Anchorman: The Legend of Ron Burgundy'' (2004) – ''Motorfietsryer'' * ''Shark Tale'' (2004) – ''Stem vir Lenny'' * ''King Kong'' (2005) – ''Carl Denham'' * ''Nacho Libre'' (2006) – ''Nacho'' * ''Tenacious D in The Pick of Destiny'' (2006) – ''Jack "Jables" Black'' * ''The Holiday'' (2006) – ''Miles'' * ''Margot at the Wedding'' (2007) – ''Malcolm'' * ''Walk Hard: The Dewey Cox Story'' (2007) – ''Paul McCartney'' * ''Be Kind Rewind'' (2008) – ''Jerry Gerber'' * ''Kung Fu Panda'' (2008) – ''Stem vir Po'' * ''[[Tropic Thunder]]'' (2008) – ''Jeff "Fats" Portnoy'' * ''Year One'' (2009) – ''Zed'' * ''Community'' (2010) – ''Buddy'' <small>TV-reeks</small> * ''iCarly'' (2010) – ''Aspartamay'' <small>TV-reeks</small> * ''Gulliver’s Travels'' (2010) – ''Gulliver'' * ''Kung Fu Panda 2'' (2011) – ''Stem vir Po'' * ''Fight for Your Rigt Revisited'' (2011) * ''Bernie'' (2011) – ''Bernie Tedie'' * ''The Big Year'' (2011) – ''Brad Harris'' * ''The Muppets'' (2011) – ''Homself'' * ''Drunk History'' (2013) – ''Elvis'' <small>TV-reeks</small> * ''Sex Tape'' (2014) – ''Eienaar van YouPorn'' * ''The D Train'' (2015) – ''Dan Landsman'' * ''Goosebumps'' (2015) – ''R. L. Stine'' * ''Kung Fu Panda 3'' (2016) – ''Stem vir Po'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Jack Black}} * {{IMDb naam|85312}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Black, Jack}} [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] sxs225zoxkx681bpuuwevgwvt9jq8wc 0 120441 2963454 2928618 2026-08-29T08:52:57Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963454 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Lance Stroll | image = 2025 Japan GP - Aston Martin - Lance Stroll - Fanzone Stage (cropped).jpg | caption = Stroll by die [[2025 Japannese Grand Prix]] | nationality = {{vlagikoon|CAN}} Kanadees | birth_date = {{GDEO|1998|10|29}} | birth_place = [[Montreal]], [[Quebec]], Kanada | Old Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<ref name="Williams">{{cite web |url=http://www.williamsf1.com/racing/news/williamsconfirmsdriverlineupfor2017season |title=Williams Confirms Driver Line Up for the 2017 Season |publisher=Williams Martini Racing |date=3 November 2016 |access-date=7 Desember 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427080724/http://www.williamsf1.com/racing/news/williamsconfirmsdriverlineupfor2017season |archive-date=27 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br/>[[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<ref name="RacingPoint">{{cite web |last=Benson |first=Andrew |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46342907 |title=Force India: Lance Stroll confirms switch from Williams |publisher=BBC Sport |date=30 November 2018 |access-date=30 November 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181208125100/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/46342907 |archive-date=8 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | 2026 Team = [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | Car number = 18 | Races = {{F1stat|STR|entries}} ({{F1stat|STR|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|STR|wins}} | Podiums = {{F1stat|STR|podiums}} | Points = {{F1stat|STR|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|STR|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|STR|fastestlaps}} | First race = [[2017 Australiese Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 16de (33 punte) }} '''Lance Stroll''' (gebore 29 Oktober 1998) is 'n [[België|Belgies]]-[[Kanada|Kanadese]] renjaer, wat tans aan [[Formule Een]]renne vir [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] deelneem onder die Kanadese vlag. Hy was die Italiaanse Formule 4-kampioen in 2014, Toyota Racing-reekskampioen in 2015 en 2016 FIA Europese Formule 3-kampioen. Hy was deel van die Ferrari Bestuurdersakademie van 2010 tot 2015. [[Lêer:Lance Stroll, Formel 3 2015.JPG|duimnael|links|Stroll jaag in 'n Formule 3-wedren]] == Jong lewe == Stroll is die seun van die Kanadese miljardêr sakeman Lawrence Stroll en Belgiese mode-ontwerper Claire-Anne Callens.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.dhnet.be/sports/f1/f1-la-maman-de-lance-stroll-est-belge-58220c0acd70fb896a66d27c|titel= F1: La maman de Lance Stroll est Belge!|taal=Frans|datum= 8 November 2016|toegangsdatum= 11 Januarie 2021}}</ref> Soos baie jong renjaers, het die Genève-gebaseerde Kanadees sy motorsportloopbaan in karting begin en talle ren- en kampioenskapwenne in sy geboorteland, Kanada en Noord-Amerika behaal. == Formule 1-loopbaan == In 2016 het Stroll die Ferrari Bestuurdersakademie verlaat en 'n toetsbestuurder vir die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams Formule 1-span]] geword. In [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] het hy sy Formule 1-rendebuut vir hierdie span gemaak<ref>[http://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/346464/williams-bevestigt-line-up-voor-2017-bottas-en-stroll/ Williams bevestigt line-up voor 2017: Bottas en Stroll]</ref> langs [[Felipe Massa]].<ref>[http://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/348568/williams-bevestigt-terugkeer-massa-contract-voor-een-jaar/ Williams bevestigt terugkeer Massa: contract voor één jaar]</ref> Sy eerste punte in Formule 1 was by sy [[2017 Kanadese Grand Prix|tuisren]] in Kanada, met 'n negende plek. Stroll kon derde eindig by die [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] en het sodoende sy eerste podiumplek behaal. Dit het hom die tweede jongste jaer ooit gemaak om 'n podium te behaal en die jongste wat dit in sy debuutseisoen kon behaal. Stroll het 'n gemengde eerste seisoen in Formule 1 gehad en is aan die begin van die seisoen hewig gekritiseer. Op die ou end het hy 40 punte behaal, wat hom in die twaalfde plek op die rangleer geplaas het. Stroll bly steeds by Williams in [[2018 Formule Een-seisoen|2018]], maar die uitgetrede Massa word deur [[Sergej Sirotkin|Sergei Sirotkin]] vervang. Die Williams was nie ’n goeie motor nie en albei jaers het gesukkel om goeie resultate te kry. Stroll kon net twee keer daarin geslaag om punte aan te teken, en het agtste geëindig in [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] en negende in [[2018 Italiaanse Grand Prix|Italië]]. Met ses punte het hy agtiende in die kampioenskap geëindig en net voor spanmaat Sirotkin en [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] jaer [[Brendon Hartley]] in die finale puntestand. In [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] sluit Stroll by die [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-span aan nadat 'n konsortium sakemanne onder leiding van sy pa Lawrence die sukkelende span in die somer van 2018 oorgeneem het. Hy was die plaasvervanger vir [[Esteban Ocon]] en die spanmaat van [[Sergio Pérez]] gewees.<ref>{{Cite web |url=https://nl.motorsport.com/f1/news/force-india-lance-stroll-2019-teamgenoot-perez/4303233/ |title=Force India bevestigt: Stroll in 2019 teamgenoot van Perez |access-date= 9 Mei 2023 |archive-date= 1 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901162442/https://nl.motorsport.com/f1/news/force-india-lance-stroll-2019-teamgenoot-perez/4303233/ |url-status=dead }}</ref> Stroll jaag sedert 2020 met 'n Amerikaanse lisensie nadat Kanada se nasionale sportowerheid hul lidmaatskap van die FIA ​​opgegee het. Stroll sal egter steeds tydens enige amptelike erkenning en tydens rennaweke as 'n Kanadees aangedui word.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2020/02/11/canadian-f1-pair-stroll-and-latifi-to-race-under-american-licenses/|title=Canadian F1 pair Stroll and Latifi to race under American licenses|accessdate=27 Februarie 2020|publisher=Racefans.net|taal=en}}</ref> Tydens die [[2020 Turkse Grand Prix]] het Lance Stroll sy eerste voorwegspringplek ingeneem. By die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Monza Grand Prix]] slaag hy daarin om derde te eindig. In 2020 het hy 11de in die renjaerskampioenskap geëindig, en 75 van die span se 210 punte aangeteken.{{efn|Racing Point-jaers het in 2020 'n totaal van 210 punte aangeteken, maar die span is met 15 punte beboet in die vervaardigerskampioenskap weens 'n beslissing oor die wettigheid van hul motor, wat die span op 195 punte laat. Hierdie aftrekking het nie punte wat in die bestuurderskampioenskap verdien is, beïnvloed nie.}} Sedert 2021 jaag Stroll vir [[Aston Martin F1]], die opvolger van Racing Point F1-span. ;Nota {{notelist}} == Formule 1-uitslae== {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center; font-size:80%;" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Williams F1|Williams Martini Racing]] | [[Williams F1|Williams]] FW40 | [[Mercedes-AMG]] M08 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |style="background:#EFCFFF;"| [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|15^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|9}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|18}} | | | | |bgcolor=efefef|'''12''' |bgcolor=efefef|'''40''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[Williams F1|Williams Martini Racing]] | [[Williams F1|Williams]] FW41 | [[Mercedes-AMG]] M09 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF; | [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|17}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|17^†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|12}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|18}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|13}} | | | |bgcolor=efefef|'''18''' |bgcolor=efefef|'''6''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | SportPesa [[Racing Point F1-span]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point RP19]] | [[Mercedes-AMG]] M11 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|17}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|19^†}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|DNF}} | | | |bgcolor=efefef|'''15''' |bgcolor=efefef|'''21''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |BWT [[Racing Point F1-span]] |[[Racing Point F1-span|Racing Point RP20]] |[[Mercedes-AMG]] M11 EQ Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>9</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=white | [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>WD</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>9</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>10</small> | | | | | | | |bgcolor=efefef|'''11''' |bgcolor=efefef|'''75''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin Racing]] | Aston Martin AMR21 | [[Mercedes-AMG]] F1 M12 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>13 | | |bgcolor=efefef|'''13''' |bgcolor=efefef|'''34''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin Racing]] | Aston Martin AMR22 | [[Mercedes-AMG]] F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>8 | | |bgcolor=efefef| '''15''' |bgcolor=efefef| '''18''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR23 |[[Mercedes-AMG]] F1 M14 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''8'''7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''4'''9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>16 |bgcolor=| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>WD |bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>17^† |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>10 | | |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''74''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR24 |[[Mercedes-AMG]]<br/>F1 M15 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>19'''†''' |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>11 |bgcolor=ffffff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>14 |bgcolor=efefef| 13 |bgcolor=efefef| 24 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR25 |[[Mercedes-AMG]]<br/>F1 M16 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''5'''16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>15 |bgcolor=ffffff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>17^† |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>10 |bgcolor=efefef|'''16''' |bgcolor=efefef|'''33''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Aston Martin F1|Aston Martin]] |Aston Martin AMR26 |[[Mercedes-AMG]]<br/>F1 M17 E<br/> Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>NC</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>19 |bgcolor=efcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|STR|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|STR|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} ^† Jaer kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/> ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<br/> '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Stroll, Lance}} [[Kategorie:Belgiese renjaers]]<!-- sy moeder is 'n Belg --> [[Kategorie:Kanadese renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] 1k7odmnwbg4cwjpzaodgne7bin4cftp 0 120604 2963293 2853345 2026-08-28T15:26:37Z Pynappel 70858 /* Trein na Pretoria */ 2963293 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Die Briels | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Afrikaanse volksmusiek | beroep = | instrument = | jare_aktief = 1950's–1990's | etiket = Troubadoer | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = Frans Briel<br />Sannie Briel }} '''Die Briels''' was ’n [[Afrikaanse]] [[musiekgroep|sanggroep]]. Frans en Sannie Briel het hulle eerste album, ''My gryse ou moeder'', op 24 Augustus 1954 opgeneem.<ref>Volgens Sannie Briel is dit die datum van hulle eerste album. Ander bronne vermeld dit as 1956, met die kortspeler ''Sentimentele wysies''. I. Roggeband, ''50 Stemme: Die grootste name in Afrikaanse musiek'' (Kaapstad: Delta, 2009), p. 39. {{ISBN|978-0-908387-90-8}}</ref> Later was hulle bekend vir liedjies soos ''Drie wit kissies'', ''Trein na Pretoria'', ''Ter nagedagtenis aan 435 mynwerkers'' en ''Mynerslied''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hulle liedjies was doelbewus somber en sentimenteel en is destyds deur die [[FAK]] as 'n verleentheid beskou. 'n [[SAUK]]-brief van 6 Augustus 1957 toon dat twee van hulle liedjies, ''Saans deur die tralies'' en ''Engel in die hemel'', op radio verbied was. == Sangloopbaan == Die Briels was 'n werkersklas Afrikaanse gesin. Frans het op die spoorweë en later vir [[Yskor]] gewerk, terwyl Sannie 'n [[vurkhyser]] bestuur het. Die realiteite van 'n werkersklas-lewe het dikwels in hul musiek tot uiting gekom. Hulle het die koerante vir nuus oor rampe deursoek, wat as temas vir nuwe liedjies ingespan is. Hierdie swaar onderwerpe was destyds gewild en die albums het goed onder ouer luisteraars verkoop, terwyl jongmense nie regtig na Afrikaanse musiek geluister het nie. Ondanks hul goeie verkope het Die Briels arm gebly. Kunstenaars het nie tantième ontvang nie en 'n vaste fooi is vir opnames betaal.<ref>Van der Merwe, Schalk Daniël. [http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935?show=full ''The dynamics of the interaction between music and society in recorded popular Afrikaans music, 1900–2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129171648/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935%3Fshow%3Dfull |date=29 November 2017 }}. [[Universiteit Stellenbosch]]</ref> In 1961 stel hulle ''Die Mynerslied'' vry, geïnspireer deur die [[Coalbrook-ramp|Coalbrook-mynramp]] van Januarie 1960, waarin 435 mynwerkers omgekom het (waarvan 429 swart trekarbeiders uit [[Lesotho]] en [[Mosambiek]]). Liedjies soos ''Ter nagedagtenis aan 435 Mynwerkers'' en ''Mynerslied'' was 'n somber herinnering aan hierdie tragedie, maar was uiters gewild in 'n tyd waarin ander Afrikaanse musiek meestal lighartig was. Hoewel die [[Sharpeville-slagting]] slegs 'n paar maande na die Coalbrook-ramp plaasgevind het, is dit nie in 'n liedjie verwerk nie. In die 1980's het die Die Briels se musiek, saam met die alternatiewe Afrikaanse musiek van die tyd, 'n herlewing beleef. Frans is in 1985 en Sannie in 1996 oorlede. == Trein na Pretoria == ''Die Trein na Pretoria'' is Die Briels se bekendste treffer. Dis 'n treurige verhaal van 'n meisie wat vir haar sterwende ma in Pretoria wil gaan kuier. Sy het egter nie geld om vir die treinkaartjie te betaal nie en die kondukteur besluit om haar te help. Die liedjie is in 2015 deur ''[[Maroela Media]]'' tydens hulle ''Grootste Afrikaanse Liedjie van Alle Tye''-veldtog as een van die top 10 treffers in die tradisionele kategorie benoem.<ref>[http://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/video-die-bekendstelling-van-die-grootste-afrikaanse-liedjie-van-alle-tye/ Nuwe vrystelling: Die Grootste Afrikaanse Liedjie-CD], Maroela Media, 24 April 2015</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|pSGvnoVONp0|Trein na Pretoria}} * {{Youtube|FcOCgLwfRdc|Die graf in die myn}} * {{Youtube|PY_3bqM77oQ|My moeder}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Briels, Die}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] 3jhatg3n2mn9jsp6so0ftwe8w9oiqti 2963294 2963293 2026-08-28T15:26:51Z Pynappel 70858 2963294 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Die Briels | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Afrikaanse volksmusiek | beroep = | instrument = | jare_aktief = 1950's–1990's | etiket = Troubadoer | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = Frans Briel<br />Sannie Briel }} '''Die Briels''' was ’n [[Afrikaanse]] [[musiekgroep|sanggroep]]. Frans en Sannie Briel het hulle eerste album, ''My gryse ou moeder'', op 24 Augustus 1954 opgeneem.<ref>Volgens Sannie Briel is dit die datum van hulle eerste album. Ander bronne vermeld dit as 1956, met die kortspeler ''Sentimentele wysies''. I. Roggeband, ''50 Stemme: Die grootste name in Afrikaanse musiek'' (Kaapstad: Delta, 2009), p. 39. {{ISBN|978-0-908387-90-8}}</ref> Later was hulle bekend vir liedjies soos ''Drie wit kissies'', ''Trein na Pretoria'', ''Ter nagedagtenis aan 435 mynwerkers'' en ''Mynerslied''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hulle liedjies was doelbewus somber en sentimenteel en is destyds deur die [[FAK]] as 'n verleentheid beskou. 'n [[SAUK]]-brief van 6 Augustus 1957 toon dat twee van hulle liedjies, ''Saans deur die tralies'' en ''Engel in die hemel'', op radio verbied was. == Sangloopbaan == Die Briels was 'n werkersklas Afrikaanse gesin. Frans het op die spoorweë en later vir [[Yskor]] gewerk, terwyl Sannie 'n [[vurkhyser]] bestuur het. Die realiteite van 'n werkersklas-lewe het dikwels in hul musiek tot uiting gekom. Hulle het die koerante vir nuus oor rampe deursoek, wat as temas vir nuwe liedjies ingespan is. Hierdie swaar onderwerpe was destyds gewild en die albums het goed onder ouer luisteraars verkoop, terwyl jongmense nie regtig na Afrikaanse musiek geluister het nie. Ondanks hul goeie verkope het Die Briels arm gebly. Kunstenaars het nie tantième ontvang nie en 'n vaste fooi is vir opnames betaal.<ref>Van der Merwe, Schalk Daniël. [http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935?show=full ''The dynamics of the interaction between music and society in recorded popular Afrikaans music, 1900–2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129171648/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935%3Fshow%3Dfull |date=29 November 2017 }}. [[Universiteit Stellenbosch]]</ref> In 1961 stel hulle ''Die Mynerslied'' vry, geïnspireer deur die [[Coalbrook-ramp|Coalbrook-mynramp]] van Januarie 1960, waarin 435 mynwerkers omgekom het (waarvan 429 swart trekarbeiders uit [[Lesotho]] en [[Mosambiek]]). Liedjies soos ''Ter nagedagtenis aan 435 Mynwerkers'' en ''Mynerslied'' was 'n somber herinnering aan hierdie tragedie, maar was uiters gewild in 'n tyd waarin ander Afrikaanse musiek meestal lighartig was. Hoewel die [[Sharpeville-slagting]] slegs 'n paar maande na die Coalbrook-ramp plaasgevind het, is dit nie in 'n liedjie verwerk nie. In die 1980's het die Die Briels se musiek, saam met die alternatiewe Afrikaanse musiek van die tyd, 'n herlewing beleef. Frans is in 1985 en Sannie in 1996 oorlede. == Trein na Pretoria == ''Die Trein na Pretoria'' is Die Briels se bekendste treffer. Dis 'n treurige verhaal van 'n meisie wat vir haar sterwende ma in Pretoria wil gaan kuier. Sy het egter nie geld om vir die treinkaartjie te betaal nie en die kondukteur besluit om haar te help. Die liedjie is in 2015 deur ''[[Maroela Media]]'' tydens hulle ''Grootste Afrikaanse Liedjie van Alle Tye''-veldtog as een van die top 10 treffers in die tradisionele kategorie benoem.<ref>[http://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/video-die-bekendstelling-van-die-grootste-afrikaanse-liedjie-van-alle-tye/ Nuwe vrystelling: Die Grootste Afrikaanse Liedjie-CD], Maroela Media, 24 April 2015</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|pSGvnoVONp0|Trein na Pretoria}} * {{Youtube|FcOCgLwfRdc|Die graf in die myn}} * {{Youtube|PY_3bqM77oQ|My moeder}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Briels, Die}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] ae42p4nq8l6gdpn6uyjv1e56n9ymg71 2963295 2963294 2026-08-28T15:27:50Z Pynappel 70858 /* Trein na Pretoria */ 2963295 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Die Briels | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Afrikaanse volksmusiek | beroep = | instrument = | jare_aktief = 1950's–1990's | etiket = Troubadoer | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = Frans Briel<br />Sannie Briel }} '''Die Briels''' was ’n [[Afrikaanse]] [[musiekgroep|sanggroep]]. Frans en Sannie Briel het hulle eerste album, ''My gryse ou moeder'', op 24 Augustus 1954 opgeneem.<ref>Volgens Sannie Briel is dit die datum van hulle eerste album. Ander bronne vermeld dit as 1956, met die kortspeler ''Sentimentele wysies''. I. Roggeband, ''50 Stemme: Die grootste name in Afrikaanse musiek'' (Kaapstad: Delta, 2009), p. 39. {{ISBN|978-0-908387-90-8}}</ref> Later was hulle bekend vir liedjies soos ''Drie wit kissies'', ''Trein na Pretoria'', ''Ter nagedagtenis aan 435 mynwerkers'' en ''Mynerslied''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hulle liedjies was doelbewus somber en sentimenteel en is destyds deur die [[FAK]] as 'n verleentheid beskou. 'n [[SAUK]]-brief van 6 Augustus 1957 toon dat twee van hulle liedjies, ''Saans deur die tralies'' en ''Engel in die hemel'', op radio verbied was. == Sangloopbaan == Die Briels was 'n werkersklas Afrikaanse gesin. Frans het op die spoorweë en later vir [[Yskor]] gewerk, terwyl Sannie 'n [[vurkhyser]] bestuur het. Die realiteite van 'n werkersklas-lewe het dikwels in hul musiek tot uiting gekom. Hulle het die koerante vir nuus oor rampe deursoek, wat as temas vir nuwe liedjies ingespan is. Hierdie swaar onderwerpe was destyds gewild en die albums het goed onder ouer luisteraars verkoop, terwyl jongmense nie regtig na Afrikaanse musiek geluister het nie. Ondanks hul goeie verkope het Die Briels arm gebly. Kunstenaars het nie tantième ontvang nie en 'n vaste fooi is vir opnames betaal.<ref>Van der Merwe, Schalk Daniël. [http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935?show=full ''The dynamics of the interaction between music and society in recorded popular Afrikaans music, 1900–2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129171648/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935%3Fshow%3Dfull |date=29 November 2017 }}. [[Universiteit Stellenbosch]]</ref> In 1961 stel hulle ''Die Mynerslied'' vry, geïnspireer deur die [[Coalbrook-ramp|Coalbrook-mynramp]] van Januarie 1960, waarin 435 mynwerkers omgekom het (waarvan 429 swart trekarbeiders uit [[Lesotho]] en [[Mosambiek]]). Liedjies soos ''Ter nagedagtenis aan 435 Mynwerkers'' en ''Mynerslied'' was 'n somber herinnering aan hierdie tragedie, maar was uiters gewild in 'n tyd waarin ander Afrikaanse musiek meestal lighartig was. Hoewel die [[Sharpeville-slagting]] slegs 'n paar maande na die Coalbrook-ramp plaasgevind het, is dit nie in 'n liedjie verwerk nie. In die 1980's het die Die Briels se musiek, saam met die alternatiewe Afrikaanse musiek van die tyd, 'n herlewing beleef. Frans is in 1985 en Sannie in 1996 oorlede. == Trein na Pretoria == "Trein na Pretoria" is Die Briels se bekendste treffer. Dis 'n treurige verhaal van 'n meisie wat vir haar sterwende ma in Pretoria wil gaan kuier. Sy het egter nie geld om vir die treinkaartjie te betaal nie en die kondukteur besluit om haar te help. Die liedjie is in 2015 deur ''[[Maroela Media]]'' tydens hulle ''Grootste Afrikaanse Liedjie van Alle Tye''-veldtog as een van die top 10 treffers in die tradisionele kategorie benoem.<ref>[http://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/video-die-bekendstelling-van-die-grootste-afrikaanse-liedjie-van-alle-tye/ Nuwe vrystelling: Die Grootste Afrikaanse Liedjie-CD], Maroela Media, 24 April 2015</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|pSGvnoVONp0|Trein na Pretoria}} * {{Youtube|FcOCgLwfRdc|Die graf in die myn}} * {{Youtube|PY_3bqM77oQ|My moeder}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Briels, Die}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] 3l4o6j3e7652id0766vvgy3bu892yay 2963296 2963295 2026-08-28T15:29:12Z Pynappel 70858 /* Trein na Pretoria */ 2963296 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Die Briels | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Afrikaanse volksmusiek | beroep = | instrument = | jare_aktief = 1950's–1990's | etiket = Troubadoer | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = Frans Briel<br />Sannie Briel }} '''Die Briels''' was ’n [[Afrikaanse]] [[musiekgroep|sanggroep]]. Frans en Sannie Briel het hulle eerste album, ''My gryse ou moeder'', op 24 Augustus 1954 opgeneem.<ref>Volgens Sannie Briel is dit die datum van hulle eerste album. Ander bronne vermeld dit as 1956, met die kortspeler ''Sentimentele wysies''. I. Roggeband, ''50 Stemme: Die grootste name in Afrikaanse musiek'' (Kaapstad: Delta, 2009), p. 39. {{ISBN|978-0-908387-90-8}}</ref> Later was hulle bekend vir liedjies soos ''Drie wit kissies'', ''Trein na Pretoria'', ''Ter nagedagtenis aan 435 mynwerkers'' en ''Mynerslied''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hulle liedjies was doelbewus somber en sentimenteel en is destyds deur die [[FAK]] as 'n verleentheid beskou. 'n [[SAUK]]-brief van 6 Augustus 1957 toon dat twee van hulle liedjies, ''Saans deur die tralies'' en ''Engel in die hemel'', op radio verbied was. == Sangloopbaan == Die Briels was 'n werkersklas Afrikaanse gesin. Frans het op die spoorweë en later vir [[Yskor]] gewerk, terwyl Sannie 'n [[vurkhyser]] bestuur het. Die realiteite van 'n werkersklas-lewe het dikwels in hul musiek tot uiting gekom. Hulle het die koerante vir nuus oor rampe deursoek, wat as temas vir nuwe liedjies ingespan is. Hierdie swaar onderwerpe was destyds gewild en die albums het goed onder ouer luisteraars verkoop, terwyl jongmense nie regtig na Afrikaanse musiek geluister het nie. Ondanks hul goeie verkope het Die Briels arm gebly. Kunstenaars het nie tantième ontvang nie en 'n vaste fooi is vir opnames betaal.<ref>Van der Merwe, Schalk Daniël. [http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935?show=full ''The dynamics of the interaction between music and society in recorded popular Afrikaans music, 1900–2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129171648/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935%3Fshow%3Dfull |date=29 November 2017 }}. [[Universiteit Stellenbosch]]</ref> In 1961 stel hulle ''Die Mynerslied'' vry, geïnspireer deur die [[Coalbrook-ramp|Coalbrook-mynramp]] van Januarie 1960, waarin 435 mynwerkers omgekom het (waarvan 429 swart trekarbeiders uit [[Lesotho]] en [[Mosambiek]]). Liedjies soos ''Ter nagedagtenis aan 435 Mynwerkers'' en ''Mynerslied'' was 'n somber herinnering aan hierdie tragedie, maar was uiters gewild in 'n tyd waarin ander Afrikaanse musiek meestal lighartig was. Hoewel die [[Sharpeville-slagting]] slegs 'n paar maande na die Coalbrook-ramp plaasgevind het, is dit nie in 'n liedjie verwerk nie. In die 1980's het die Die Briels se musiek, saam met die alternatiewe Afrikaanse musiek van die tyd, 'n herlewing beleef. Frans is in 1985 en Sannie in 1996 oorlede. == Trein na Pretoria == "Trein na Pretoria" is Die Briels se bekendste treffer. Dis 'n treurige verhaal van 'n meisie wat vir haar sterwende ma in Pretoria wil gaan kuier. Sy het egter nie geld om vir die treinkaartjie te betaal nie en die kondukteur besluit om haar te help. Die liedjie is in 2015 deur ''[[Maroela Media]]'' tydens hulle ''Grootste Afrikaanse Liedjie van Alle Tye''-veldtog as een van die top 10 treffers in die tradisionele kategorie benoem.<ref>{{cite web |url=http://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/video-die-bekendstelling-van-die-grootste-afrikaanse-liedjie-van-alle-tye/ |title=Video: Die bekendstelling van ‘Die Grootste Afrikaanse Liedjie’-CD |publication=[[Maroela Media]] |date=24 April 2015 |access-date=28 Augustus 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|pSGvnoVONp0|Trein na Pretoria}} * {{Youtube|FcOCgLwfRdc|Die graf in die myn}} * {{Youtube|PY_3bqM77oQ|My moeder}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Briels, Die}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] f830nu25fvu7sey91a30vy41sghxtes 2963297 2963296 2026-08-28T15:29:32Z Pynappel 70858 /* Trein na Pretoria */ 2963297 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Die Briels | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Afrikaanse volksmusiek | beroep = | instrument = | jare_aktief = 1950's–1990's | etiket = Troubadoer | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = Frans Briel<br />Sannie Briel }} '''Die Briels''' was ’n [[Afrikaanse]] [[musiekgroep|sanggroep]]. Frans en Sannie Briel het hulle eerste album, ''My gryse ou moeder'', op 24 Augustus 1954 opgeneem.<ref>Volgens Sannie Briel is dit die datum van hulle eerste album. Ander bronne vermeld dit as 1956, met die kortspeler ''Sentimentele wysies''. I. Roggeband, ''50 Stemme: Die grootste name in Afrikaanse musiek'' (Kaapstad: Delta, 2009), p. 39. {{ISBN|978-0-908387-90-8}}</ref> Later was hulle bekend vir liedjies soos ''Drie wit kissies'', ''Trein na Pretoria'', ''Ter nagedagtenis aan 435 mynwerkers'' en ''Mynerslied''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hulle liedjies was doelbewus somber en sentimenteel en is destyds deur die [[FAK]] as 'n verleentheid beskou. 'n [[SAUK]]-brief van 6 Augustus 1957 toon dat twee van hulle liedjies, ''Saans deur die tralies'' en ''Engel in die hemel'', op radio verbied was. == Sangloopbaan == Die Briels was 'n werkersklas Afrikaanse gesin. Frans het op die spoorweë en later vir [[Yskor]] gewerk, terwyl Sannie 'n [[vurkhyser]] bestuur het. Die realiteite van 'n werkersklas-lewe het dikwels in hul musiek tot uiting gekom. Hulle het die koerante vir nuus oor rampe deursoek, wat as temas vir nuwe liedjies ingespan is. Hierdie swaar onderwerpe was destyds gewild en die albums het goed onder ouer luisteraars verkoop, terwyl jongmense nie regtig na Afrikaanse musiek geluister het nie. Ondanks hul goeie verkope het Die Briels arm gebly. Kunstenaars het nie tantième ontvang nie en 'n vaste fooi is vir opnames betaal.<ref>Van der Merwe, Schalk Daniël. [http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935?show=full ''The dynamics of the interaction between music and society in recorded popular Afrikaans music, 1900–2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129171648/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935%3Fshow%3Dfull |date=29 November 2017 }}. [[Universiteit Stellenbosch]]</ref> In 1961 stel hulle ''Die Mynerslied'' vry, geïnspireer deur die [[Coalbrook-ramp|Coalbrook-mynramp]] van Januarie 1960, waarin 435 mynwerkers omgekom het (waarvan 429 swart trekarbeiders uit [[Lesotho]] en [[Mosambiek]]). Liedjies soos ''Ter nagedagtenis aan 435 Mynwerkers'' en ''Mynerslied'' was 'n somber herinnering aan hierdie tragedie, maar was uiters gewild in 'n tyd waarin ander Afrikaanse musiek meestal lighartig was. Hoewel die [[Sharpeville-slagting]] slegs 'n paar maande na die Coalbrook-ramp plaasgevind het, is dit nie in 'n liedjie verwerk nie. In die 1980's het die Die Briels se musiek, saam met die alternatiewe Afrikaanse musiek van die tyd, 'n herlewing beleef. Frans is in 1985 en Sannie in 1996 oorlede. == "Trein na Pretoria" == "Trein na Pretoria" is Die Briels se bekendste treffer. Dis 'n treurige verhaal van 'n meisie wat vir haar sterwende ma in Pretoria wil gaan kuier. Sy het egter nie geld om vir die treinkaartjie te betaal nie en die kondukteur besluit om haar te help. Die liedjie is in 2015 deur ''[[Maroela Media]]'' tydens hulle ''Grootste Afrikaanse Liedjie van Alle Tye''-veldtog as een van die top 10 treffers in die tradisionele kategorie benoem.<ref>{{cite web |url=http://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/video-die-bekendstelling-van-die-grootste-afrikaanse-liedjie-van-alle-tye/ |title=Video: Die bekendstelling van ‘Die Grootste Afrikaanse Liedjie’-CD |website=[[Maroela Media]] |date=24 April 2015 |access-date=28 Augustus 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|pSGvnoVONp0|Trein na Pretoria}} * {{Youtube|FcOCgLwfRdc|Die graf in die myn}} * {{Youtube|PY_3bqM77oQ|My moeder}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Briels, Die}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] 61be3z1tqwuwat6gjqc4hg7gzrp0kaw 2963298 2963297 2026-08-28T15:30:03Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2963298 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Die Briels | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Afrikaanse volksmusiek | beroep = | instrument = | jare_aktief = 1950's–1990's | etiket = Troubadoer | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = Frans Briel<br />Sannie Briel }} '''Die Briels''' was ’n [[Afrikaanse]] [[musiekgroep|sanggroep]]. Frans en Sannie Briel het hulle eerste album, ''My gryse ou moeder'', op 24 Augustus 1954 opgeneem.<ref>Volgens Sannie Briel is dit die datum van hulle eerste album. Ander bronne vermeld dit as 1956, met die kortspeler ''Sentimentele wysies''. I. Roggeband, ''50 Stemme: Die grootste name in Afrikaanse musiek'' (Kaapstad: Delta, 2009), p. 39. {{ISBN|978-0-908387-90-8}}</ref> Later was hulle bekend vir liedjies soos ''Drie wit kissies'', ''Trein na Pretoria'', ''Ter nagedagtenis aan 435 mynwerkers'' en ''Mynerslied''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hulle liedjies was doelbewus somber en sentimenteel en is destyds deur die [[FAK]] as 'n verleentheid beskou. 'n [[SAUK]]-brief van 6 Augustus 1957 toon dat twee van hulle liedjies, ''Saans deur die tralies'' en ''Engel in die hemel'', op radio verbied was. == Sangloopbaan == Die Briels was 'n werkersklas Afrikaanse gesin. Frans het op die spoorweë en later vir [[Yskor]] gewerk, terwyl Sannie 'n [[vurkhyser]] bestuur het. Die realiteite van 'n werkersklas-lewe het dikwels in hul musiek tot uiting gekom. Hulle het die koerante vir nuus oor rampe deursoek, wat as temas vir nuwe liedjies ingespan is. Hierdie swaar onderwerpe was destyds gewild en die albums het goed onder ouer luisteraars verkoop, terwyl jongmense nie regtig na Afrikaanse musiek geluister het nie. Ondanks hul goeie verkope het Die Briels arm gebly. Kunstenaars het nie tantième ontvang nie en 'n vaste fooi is vir opnames betaal.<ref>Van der Merwe, Schalk Daniël. [http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935?show=full ''The dynamics of the interaction between music and society in recorded popular Afrikaans music, 1900–2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129171648/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/97935%3Fshow%3Dfull |date=29 November 2017 }}. [[Universiteit Stellenbosch]]</ref> In 1961 stel hulle ''Die Mynerslied'' vry, geïnspireer deur die [[Coalbrook-ramp|Coalbrook-mynramp]] van Januarie 1960, waarin 435 mynwerkers omgekom het (waarvan 429 swart trekarbeiders uit [[Lesotho]] en [[Mosambiek]]). Liedjies soos ''Ter nagedagtenis aan 435 Mynwerkers'' en ''Mynerslied'' was 'n somber herinnering aan hierdie tragedie, maar was uiters gewild in 'n tyd waarin ander Afrikaanse musiek meestal lighartig was. Hoewel die [[Sharpeville-slagting]] slegs 'n paar maande na die Coalbrook-ramp plaasgevind het, is dit nie in 'n liedjie verwerk nie. In die 1980's het die Die Briels se musiek, saam met die alternatiewe Afrikaanse musiek van die tyd, 'n herlewing beleef. Frans is in 1985 en Sannie in 1996 oorlede. == "Trein na Pretoria" == "Trein na Pretoria" is Die Briels se bekendste treffer. Dis 'n treurige verhaal van 'n meisie wat vir haar sterwende ma in Pretoria wil gaan kuier. Sy het egter nie geld om vir die treinkaartjie te betaal nie en die kondukteur besluit om haar te help. Die liedjie is in 2015 deur ''[[Maroela Media]]'' tydens hulle ''Grootste Afrikaanse Liedjie van Alle Tye''-veldtog as een van die top 10 treffers in die tradisionele kategorie benoem.<ref>{{cite web |url=http://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/video-die-bekendstelling-van-die-grootste-afrikaanse-liedjie-van-alle-tye/ |title=Video: Die bekendstelling van ‘Die Grootste Afrikaanse Liedjie’-CD |website=[[Maroela Media]] |date=24 April 2015 |access-date=28 Augustus 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|pSGvnoVONp0|"Trein na Pretoria"}} * {{Youtube|FcOCgLwfRdc|"Die graf in die myn"}} * {{Youtube|PY_3bqM77oQ|"My moeder"}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Briels, Die}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] 746qk36dnwlqllcxyo8n5fi0fn0jlco 0 121522 2963422 1808481 2026-08-29T07:05:34Z ~2026-46832-03 213658 2963422 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Raslouw | inheemse_naam = | ander_naam = AH | nedersetting_tipe = [[Voorstad]] | beeld_stadsilhoeët = | beeldbyskrif = | latd = 25 |latm = 52 |lats = 0 | longd = 28 |longm = 8 |longs = 7 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = ANC i think | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 22.7% | persent_kleurling = 2.0% | persent_asiër = 11.6% | persent_wit = 63.5% | persent_ander = 0.2% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 54.9% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 26.0% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 3.3% | demografie2_titel4 = [[Tswana]] | demografie2_info4 = 3.0% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 12.8% | poskode = | poskode2 = | skakelkode = | sensuskode = 799059027 | webwerf = }} '''Raslouw''' is 'n [[voorstad]] van [[Centurion]], [[Suid-Afrika]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} [[Kategorie:Voorstede van Pretoria]] 24bd6s3cpwvteezuutebg3pkw8vp12n 0 135711 2963446 2923325 2026-08-29T08:35:48Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963446 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Pierre Gasly | image = Pierre Gasly 2017 Malaysia.jpg | caption = Gasly in 2017 | nationality = {{Vlagland|FRA}} | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|2|7|df=y}} | birth_place = [[Rouen]], Frankryk | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]<ref>{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/133067/toro-rosso-keeps-gasly-and-hartley-for-2018|title=Toro Rosso keeps Pierre Gasly, Brendon Hartley for 2018 F1 season|first=Glenn|last=Freeman|work=autosport.com|publisher=Motorsport Network|date=16 November 2017|access-date=16 November 2017}}</ref><br/>[[Scuderia AlphaTauri]] | 2026 Team = [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-AMG|Mercedes]] | Car number = 10 | Races = {{F1stat|GAS|entries}} ({{F1stat|GAS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|GAS|wins}} | Podiums = {{F1stat|GAS|podiums}} | Points = {{F1stat|GAS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|GAS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|GAS|fastestlaps}} | First race = [[2017 Maleisiese Grand Prix]] | First win = [[2020 Italiaanse Grand Prix]] | Last win = [[2020 Italiaanse Grand Prix]] | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 18de (22 punte) }} '''Pierre Gasly''' (gebore te [[Rouen]], [[7 Februarie]] [[1996]]) is 'n [[Frankryk|Franse]] [[Formule 1]]-motorrenjaer wat tans vir die [[Alpine F1-span]] deelneem. Hy is die GP2-reekskampioen in 2016, en die naaswenner in die 2014 Formule Renault 3.5-reeks en die 2017 Super Formule-kampioenskap. Hy maak sy Formule 1-debuut in die [[2017 Formule Een-seisoen]] by die [[Scuderia Toro Rosso]] tydens die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] as plaasvervanger vir [[Daniil Kvyat]].<ref name="Toro Rosso">{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/toro-rosso-confirms-gasly-for-malaysian-gp-957830/|title=Toro Rosso confirms Gasly for next races|work=Motorsport.com|date=26 September 2017|access-date=26 September 2017|language=en}}</ref> Hy het in 2019 na [[Red Bull Racing]] verskuif voor hy terug is Torro Rosso toe nadat hy tussen die [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse]] en [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese ronde]] met [[Alexander Albon]] omgeruil is, as spanmaat van Kvyat.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/albon-gasly-red-bull-spa/4512520/|title=Albon replaces Gasly at Red Bull from Spa|website=www.motorsport.com|language=en|access-date=12 Augustus 2019}}</ref> Gasly behaal sy eerste Formule Een-oorwinning tydens die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix in 2020]] terwyl hy vir AlphaTauri jaag. [[Lêer:Pierre Gasly 2017 Malaysia FP1.jpg|duimnael|links|Gasly op sy debuut vir Toro Rosso by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]]]] == Formule 1-loopbaan == In Desember 2013 word aangekondig dat Gasly saam met toekomstige GP2-reeks-spanmaat Alex Lynn en toekomstige Scuderia Toro Rosso-spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] in die Red Bull Juniorspan vir die [[2014 Formule Een-seisoen]] opgeneem sal word.<ref>{{cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/2014-red-bull-junior-team-announcement|title=Red Bull Junior Team announces 2014 trio|website=redbull.com|first=Tom|last=Bellingham|date=18 December 2013|access-date=24 June 2021}}</ref> Gasly se eerste ervaring in Formule Een-masjinerie het in Mei 2015 by die binneseisoen-toets by die [[Circuit de Barcelona-Catalunya]] gekom. Hy het die Toro Rosso STR10 op die eerste dag van die toets bestuur en die Red Bull RB11 op die tweede dag, en 203 rondtes in totaal afgelé.<ref>{{cite web|url=https://formulascout.com/gasly-makes-f1-test-debut-among-junior-racers-in-barcelona-action/27699|title=Gasly makes F1 test debut among junior racers in Barcelona action|website=formulascout.com|first=Peter|last=Allen|date=13 May 2015|access-date=24 June 2021}}</ref> Hy het later weer die RB11 in Junie by die Red Bull Ring getoets en is in September amptelik aangewys as [[Red Bull Racing]] se reserwejaer.<ref>{{cite news|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/13776198/red-bull-names-pierre-gasly-official-formula-one-reserve-driver|title=Pierre Gasly named official Red Bull reserve driver|work=ESPN|access-date=10 October 2015}}</ref><ref name="RB Testing">{{cite news|url=http://www.redbullracing.com/athlete/pierre-gasly#|title=ABOUT PIERRE|publisher=Red Bull Racing|access-date=9 March 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221012929/http://www.redbullracing.com/athlete/pierre-gasly|archive-date=21 February 2017}}</ref> Gasly het gedurende die 2016- en 2017-seisoene voortgegaan om vir Red Bull en Toro Rosso te toets. === Toro Rosso (2017–2018) === Gasly het sy Formule Een-rendebuut by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]] gemaak vir Toro Rosso, deur [[Daniil Kvyat]] te vervang. Hy het die Maleisiese en [[2017 Japannese Grand Prix]] sonder punte geëindig. Gasly sou na verwagting [[Carlos Sainz jr.]] se sitplek by die van die [[2017 Verenigde State Grand Prix]] inneem nadat Sainz na [[Renault F1-span|Renault]] vertrek het, maar hy het die wedren misgeloop weens 'n botsing in die laaste ronde van die 2017 Super Formule-kampioenskap. Hy het teruggekeer na die span vir die [[2017 Meksikaanse Grand Prix]], saam met [[Brendon Hartley]] nadat die span besluit het om Kvyat uit die Red Bull-program te skop. === Red Bull (2019) === [[Lêer:Pierre Gasly during Hungarian Formula 1 GP.jpg|duimnael|Gasly by die [[2019 Hongaarse Grand Prix]]]] Gasly was gekontrakteer om vir [[Red Bull Racing]] vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] te jaag, saam met [[Max Verstappen]] ná die vertrek van [[Daniel Ricciardo]] na Renault.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2018/8/gasly-to-partner-verstappen-at-red-bull-in-2019.html |title=Gasly to partner Verstappen at Red Bull in 2019 |work=www.formula1.com |date=20 August 2018 |access-date=20 August 2018 |archive-date=25 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325141948/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2018/8/gasly-to-partner-verstappen-at-red-bull-in-2019.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/daniel-ricciardo-joins-renault-sport-formula-one-team-from-2019.html?r=331&lang=en|title=Daniel Ricciardo joins Renault Sport Formula One Team from 2019|website=renaultsport.com|access-date=4 August 2018|archive-date=11 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711045459/https://www.renaultsport.com/daniel-ricciardo-joins-renault-sport-formula-one-team-from-2019.html?r=331&lang=en|url-status=dead}}</ref> Gasly het sewentiende gekwalifiseer tydens sy eerste wedren vir die span, die [[2019 Australiese Grand Prix]], maar kon nie in die wedren punte aanteken nie. Hy kon weer nie in die top tien by die volgende [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] kwalifiseer nie, en het uit die sesde plek geval met 'n dryfas-kwessie by die [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix]]. Hy het punte by die volgende ses wedrenne aangeteken, maar het 'n rondte agter die voorlopers by die [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanadese]], [[2019 Franse Grand Prix|Franse]] en [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grands Prix]] geëindig, die laasgenoemde is deur Verstappen gewen.<ref name="Motorsport 2019">{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/top-stories-of-2019-13-gasly-albon-mid-season-swap/4614235/|title=Top Stories of 2019, #13: Gasly loses Red Bull seat to Albon|website=motorsport.com|first=Pablo|last=Elizalde|date=19 Desember 2019|access-date=24 Junie 2021}}</ref> Sy beste uitslag vir Red Bull Racing was by die [[2019 Britse Grand Prix]] toe hy vierde geëindig het nadat Verstappen en Sebastian Vettel voor hom gebots het. By die Duitse Grand Prix het Gasly onttrek nadat hy met [[Alexander Albon]] se Toro Rosso gebots het in 'n poging om vir die sesde plek verby te steek. === AlphaTauri (2020–2022) === ==== 2020: nooienswen ==== [[Lêer:Pierre Gasly-Alpha Tauri AT01 (2) (cropped).jpg|duimnael|links|260px|Gasly tydens voorseisoentoetse in 2020]] Gasly is saam met Kvyat deur die span behou, aangesien hulle na Scuderia AlphaTauri hernoem is.<ref>{{Cite web|date=30 November 2019|title=Toro Rosso's name change to AlphaTauri confirmed in provisional 2020 entry list|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.toro-rossos-name-change-to-alpha-tauri-confirmed-in-provisional-2020-entry.5tIxtPAMsY8MACQAyvg41j.html|access-date=9 September 2020|website=formula1.com}}</ref> Gasly het vier punte in die eerste sewe wedrenne van die seisoen behaal, met die beste resultate van die sewende plek by die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse]] en [[2020 Britse Grand Prix]]. By die [[2020 Italiaanse Grand Prix]], na 'n vroeë kuipestop, kon Gasly verskeie bestuurders verbysteek – wat moes wag vir die kuipelaan om oop te maak tydens 'n veiligheidsmotorprosedure – wat hom na die derde plek laat klim het. Toe die wedrenvoorloper [[Lewis Hamilton]] die kuipe intrek om 'n straftyd uit te dien en die tweede geplaaste jaer, [[Lance Stroll]], plekke met die herbegin verloor het, het Gasly die leiding van die wedren geërf en 'n stomende Carlos Sainz jr. agter hom gehou om sy eerste oorwinning in Formule Een te behaal.<ref>{{cite news |title=Pierre Gasly holds off Carlos Sainz to take an astonishing win in chaotic and thrilling Italian Grand Prix |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/09/06/f1-italian-grand-prix-2020-live-monza-race-results-hamilton1/ |website=The Telegraph |date=6 September 2020 |access-date=6 September 2020|last1=Duncan |first1=Phil |last2=Slater |first2=Luke }}</ref> Hy word hiermee die 109de verskillende wenner en die eerste Franse jaer wat 'n Grand Prix kon wen sedert Olivier Panis se oorwinning by die 1996 Monaco Grand Prix, 24 jaar tevore.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12065282/italian-gp-pierre-gasly-wins-for-alphatauri-after-lewis-hamilton-penalty|title=Italian GP: Pierre Gasly wins for AlphaTauri after Lewis Hamilton penalty|website=Sky Sports|date=6 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> Dit het bespiegelings laat ontstaan dat Gasly na Red Bull kan terugkeer, aangesien sy plaasvervanger, Alex Albon, net vyftiende geëindig het. Gasly het opgemerk dat hy 'gereed' is om dit te doen.<ref>{{Cite news|date=7 September 2020|url=https://www.planetf1.com/news/pierre-gasly-ready-red-bull/|website=www.planetf1.com|title=Gasly 'ready' for second Red Bull chance}}</ref> Franz Tost, hoof van die AlphaTauri-span, het Gasly se oorwinning geloof, maar die moontlikheid verwerp dat Gasly in die nabye toekoms na Red Bull sal terugkeer.<ref>{{Cite news|title=Tost praises 'fantastic' race from Gasly – but scotches talk of imminent Red Bull return|date=7 September 2020|website=www.formula1.com|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.tost-praises-fantastic-race-from-gasly-but-scotches-talk-of-imminent-red.7cWEuQj0gDAmFI4eC49aO.html}}</ref> ==== 2021 ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2021 Nr. 10 Gasly.jpg|duimnael|260px|Gasly by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix]]]] Gasly is deur AlphaTauri behou vir 2021,<ref>{{Cite web|date=28 October 2020|title=AlphaTauri confirm Pierre Gasly is to remain with the team for 2021|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alphatauri-confirm-pierre-gasly-is-to-remain-with-the-team-for-2021.24phzzreYMNPYp8SQ3zTC1.html|access-date=28 October 2020|website=Formula1.com}}</ref> met spanmaat die Japannese nuweling [[Yuki Tsunoda]]. Hy kwalifiseer vyfde vir die seisoenopener in [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], maar bots met [[Daniel Ricciardo]] en val uit die wedren. Hy het toe punte by die volgende ses wedrenne aangeteken, insluitend sy derde loopbaanpodium by die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix]]. Hy het vierde gekwalifiseer, vroeg in die wedren tot vyfde geval, maar het voordeel getrek uit 'n pap band vir Max Verstappen en 'n fout van [[Lewis Hamilton]] in die sluitingsfase en het die oorhand gekry in 'n stryd met [[Charles Leclerc]] op die voorlaaste rondte om derde te eindig.<ref>{{Cite web|title=2021 Azerbaijan Grand Prix race report and highlights: Perez beats Vettel to Baku victory after Verstappen crashes out from lead late on|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-beats-vettel-to-baku-victory-after-verstappen-crashes-out-from-lead.aLIxuNGxwBFgZ4Z8OhuRw.html|access-date=6 June 2021|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Gasly se puntelopie het tot 'n einde gekom by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix]] toe hy uitgeskakel is deur 'n eerste rondte botsing met Leclerc.<ref name="Motor Sport magazine what you missed">{{Cite news |url= https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2021-british-grand-prix-what-you-missed |title=2021 British Grand Prix: what you missed |work=MotorSport |last=Williams-Smith |first=Jake |date=19 July 2021 |access-date=20 July 2021}}</ref> By die [[2021 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] val Gasly uit in die naelloop-kwalifisering nadat hy met Daniel Ricciardo kontak gemaak het en sy voorvlerk onder die wiele vasgedruk het.<ref>{{cite web|url=https://www.redbull.com/int-en/italian-f1-grand-prix-2021-race-report|title=Max Verstappen extends advantage after incident-packed Italian Grand Prix|website=redbull.com|access-date=18 September 2021}}</ref> Hy het sesde geëindig by die [[2021 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] ten spyte van 'n straf omdat hy 'n botsing met [[Fernando Alonso]] veroorsaak het. Gasly het vir die eerste keer by die [[2021 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix]] op die voorry weggespring, maar het die wedren buite die punte voltooi.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.alpine-did-a-better-job-than-us-says-gasly-as-front-row-start-goes.5R7o8hgOtRIU3kysivgrYv.html|title=Alpine 'did a better job than us' says Gasly, as front-row start goes unrewarded in Qatar|website=formula1.com|access-date=18 March 2022}}</ref> Gasly het die seisoen negende op die jaerpunteleer geëindig met sy hoogste puntetelling ooit in 'n enkele seisoen, met 110 punte teenoor sy spanmaat Tsunoda se 32.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-calls-2021-most-consistent-year-in-f1-after-netting-highest-ever.77IehlGdBcuU4hQnodn998.html|title=Gasly calls 2021 'most consistent' year in F1 after netting highest ever points tally|website=formula1.com|access-date=18 March 2022}}</ref> ==== 2022 ==== Gasly het in 2022 voortgegaan om saam met Tsunoda vir AlphaTauri te jaag.<ref>{{Cite web|date=7 September 2021|title=Pierre Gasly and Yuki Tsunoda retained by AlphaTauri for 2022|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.pierre-gasly-and-yuki-tsunoda-retained-by-alphatauri-for-2022.7r4sLtzK5gjpiek9848EWh.html|access-date=7 September 2021|website=Formula1}}</ref> 'n Enjinbrand het veroorsaak dat hy by die seisoensopener in [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] uitgeval het. Hy het punte by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese]] en [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grands Prix]] aangeteken, maar kon dit nie by die volgende vier wedrenne herhaal nie, wat 'n uitval na 'n botsing met Lando Norris by die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] ingesluit het. Hy het die nulpunt-lopie beëindig deur in die vyfde plek by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] te eindig.<ref>{{cite web | url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-we-made-mistakes-weekend-pierre-gasly-says-fighting-mercedes-2022-f1-azerbaijan-gp-means-alphatauri-a-really-good-job | title="We made no mistakes this weekend" – Pierre Gasly says fighting with Mercedes at 2022 F1 Azerbaijan GP means AlphaTauri did 'a really good job' | date=13 June 2022 }}</ref> Nog vyf wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend 'n botsing met spanmaat Tsunoda wat sy wedren by die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] beëindig het. Gasly het tiende by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het met Lewis Hamilton in die naelloop en [[Sebastian Vettel]] in die wedren gebots en vyftiende geëindig. Hy sou by die Belgiese Grand Prix van die agtste plek af wegspring, maar 'n elektriese probleem kort voor die wedren het hom gedwing om uit die kuipelaan weg te spring. Hy het na die puntplekke herstel en negende geëindig.<ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/electrical-problem-nearly-stopped-gasly-going-from-pitlane-to-points|title=Gasly reveals technical issues which almost prevented Belgian GP points|website=racingnews365|first=Rory|last=Mitchell|date=28 August 2022|access-date=1 September 2022}}</ref> Sy laaste punte van die seisoen was in die [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse]] en [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grands Prix]]. Gasly het in die sewende plek in Singapoer gejaag, maar het gekla dat die span hierdie uitslag "weggegooi" het deur hom te vroeg na droëweerbande oor te skakel, wat hom tot tiende laat terugval het.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/upset-gasly-says-alphatauri-threw-away-singapore-gp/10378671/|title=Upset Gasly says AlphaTauri "threw away" F1 Singapore GP|website=autosport.com|first1=Jonathan|last1=Noble|first2=Oleg|last2=Karpov|date=3 October 2022|access-date=24 December 2022}}</ref> By die [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het Gasly die ontplooiing van 'n herwinningstrekker in nat toestande gekritiseer om [[Carlos Sainz jr.]] se verongelukte motor te onttrek, en dit beskryf as "oneerbiedig" ter nagedagtenis aan wyle [[Jules Bianchi]] en gesê: "Ek kon myself verongeluk het ".<ref>{{Cite news |title=Anger as truck triggers memories of Bianchi death |language=en |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/63190448 |access-date=2022-10-09}}</ref><ref>{{Cite web |last=Takle |first=Abhishek |date=2022-10-09 |title='I could have killed myself': Gasly fumes over tractor near-miss |url=https://www.smh.com.au/sport/motorsport/i-could-have-killed-myself-gasly-fumes-over-tractor-near-miss-20221009-p5boe2.html |access-date=2022-10-09 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> Hy het onder die daaropvolgende rooi vlag 'n spoedboete gekry en is tot die agtiende plek afgeskuif. Gasly het die seisoen veertiende in die bestuurderskampioenskap afgesluit en 23 punte teenoor Tsunoda se 12 aangeteken. Ná die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] in Junie, het Franz Tost, spanhoof van AlphaTauri, bevestig dat Gasly 'n kontrak met die span geteken het en vir [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] by hulle sou aanbly.<ref>{{Cite web |title=Pierre Gasly will be Alpha Tauri driver in 2023, says team principal Franz Tost |url=https://www.skysports.com/watch/video/sports/f1/12636326/franz-tost-gasly-will-be-alpha-tauri-driver-in-2023 |access-date=2022-06-18 |website=SkySports |language=en}}</ref> === Alpine (2023–) === [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 10 (1).jpg|duimnael|260px|Gasly in sy Alpine A523 tydens die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]].]] Gasly het 'n meerjarige kontrak onderteken om in 2023 vir [[Alpine F1-span|Alpine]] te jaag, saam met mede-Fransman en voormalige karting-mededinger [[Esteban Ocon]].<ref name=":1">{{Cite web |date=8 October 2022 |title=Pierre Gasly completes 2023 BWT Alpine F1 Team driver line up |url=https://media.alpinecars.com/pierre-gasly-completes-2023-bwt-alpine-f1-team-driver-line-up/ |access-date=8 October 2022 |website=Newsroom Alpine}}</ref> AlphaTauri het Gasly toegelaat om by Alpine aan te sluit vir die na-seisoen toetse onmiddellik na die [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix]].<ref>{{Cite web |title=Piastri and Gasly to run for McLaren and Alpine at post-season Abu Dhabi test following agreement {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.piastri-and-gasly-to-run-for-mclaren-and-alpine-at-post-season-abu-dhabi.1lyuikHNHX28HiY7AvKcRh.html |access-date=2022-11-13 |website=www.formula1.com |language=en}}</ref> In sy eerste wedren vir Alpine by die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het Gasly laaste weggespring nadat sy kwalifiserende tyd geskrap is, maar herstel om negende in die wedren te eindig.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-1-2-in-bahrain-season-opener-as-leclerc-retires-and-alonso.40788dU0VkiLz0gxRPo7n1.html|title=Verstappen leads 1-2 in Bahrain season opener as Leclerc retires and Alonso takes final podium place in style|work=Formula 1|date=5 March 2023|access-date=27 April 2023}}</ref> Gasly was in die vyfde plek toe die wedren hervat is ná die tweede rooi vlag by die [[2023 Australiese Grand Prix]], maar het met Ocon gebots by die eerste oorkruiser, wat die onttrekking van beide Alpine-motors veroorsaak het. Sy oefening by die [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] is deur 'n enjinbrand beperk.<ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/dramatic-gasly-fire-triggers-critical-red-flag|title=Dramatic Gasly fire triggers critical red flag|first=Ewan|last=Gale|website=RacingNews365.com|date=28 April 2023}}</ref> Hy het later in die kwalifisering gebots en kon nie punte in die naelren of die hoofren aanteken nie. Gasly het in die toptien gekwalifiseer en punte by die volgende drie wedrenne aangeteken; dit het ingesluit om vyfde op die rooster by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] weg te spring en vierde te kwalifiseer vir die [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], voordat dit deur twee afsonderlike strawwe vir belemmering versuur is.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/gasly-handed-two-grid-penalties-for-impeding-in-barcelona-f1-qualifying/10478158/|title=Gasly handed two grid penalties for impeding in Barcelona F1 qualifying|last=Kew|first=Matt|website=Autosport.com|date=4 June 2023}}</ref> Gasly het volgende 'n punt by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] aangeteken, waar hy negende geëindig het, maar een posisie terug laat val is omrede hy 'n paar keer buite die baangrense gery het.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2023/races/1213/austria/race-result.html|title=Formula 1 Rolex Großer Preis von Österreich 2023 – Race Result|website=Formula 1|date=2 July 2023|access-date=2 July 2023}}</ref> Twee onttrekkings weens botsings het gevolg; een met [[Lance Stroll]] by die [[2023 Britse Grand Prix]] en 'n veelmotorongeluk op die openingsrondte van die [[2023 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Hy het sesde gekwalifiseer vir die [[2023 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]]-naelren en 'n vroeë oorskakeling na intermediêre bande het hom tot die derde plek bevorder en ses punte verdien. Hy het nie punte in die hoofren aangeteken nie, waar hy elfde geëindig het. Sy naelrenpodium is gevolg deur 'n Grand Prix-podium by die [[2023 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]]; hy het twaalfde begin en weer baat gevind by 'n vroeë stop vir tussenbande. Hy het die wenstreep vierde oorgesteek, maar 'n plek verwerf weens [[Sergio Pérez]] se straf, wat sy eerste podium in meer as twee jaar was. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 80%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Scuderia Toro Rosso]] |[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR12 |[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />14 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />13 | [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />13 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />12 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />16 | | | | !21 !0 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |Red Bull Toro Rosso |[[Scuderia Toro Rosso]] STR13 |[[Honda Racing F1|Honda]] RA618H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|18}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|12}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|13}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|13}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|DNF}} | | | ! 15 ! 29 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="2" |[[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | Aston Martin Red Bull Racing | [[Red Bull Racing]] RB15 | rowspan="2" | [[Honda Racing F1|Honda]] RA619H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|8}} | style="background:#DFFFDF;"|''[[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]''<br />{{small|6}} | style="background:#EFCFFF;"|[[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|DNF}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|6}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|5}}{{Pictogram vinnigste ronde}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|8}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|10}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|14}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}} | | | | | | | | | | | | ! rowspan="2" | 7 ! rowspan="2" | 95 |- | [[Red Bull Racing|Red Bull Toro Rosso]]-[[Honda]] | [[Scuderia Toro Rosso]] STR14 | | | | | | | | | | | | | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|11}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|14}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|9}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|16}}† | style="background:#DFDFDF;"|[[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|2}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|18}} | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Scuderia AlphaTauri]]-[[Honda]] |[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT01 |[[Honda Racing F1|Honda]] RA620H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>7</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>15</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>7</small> |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>11</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>8</small> |bgcolor=ffffbf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>5</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>6</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>11</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> | | | | | | | ! 10 ! 75 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Scuderia AlphaTauri]]-[[Honda]] | AlphaTauri AT02 | [[Honda Racing F1|Honda]] RA621H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />7 |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />6 |bgcolor=efcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />5 | | !9 !110 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | AlphaTauri AT03 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />DNF |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />12 |bgcolor=efcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />14 | | ! 14 ! 23 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A523 |Renault E-Tech RE23 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />13^† |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />18^† |bgcolor=efcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''3'''11 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />15 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''7'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />11 | | |bgcolor=efefef|'''11''' |bgcolor=efefef|'''62''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A524 |Renault E-Tech RE24 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>10 |bgcolor=ffffff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>10 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''7'''3 |bgcolor=efcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>7 |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''42''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A525 |Renault E-Tech RE25 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>11 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Chinese Grand Prix|<span style=color:white;>CHN</span>]]<br/><small>DSQ</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''8'''13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>19 |bgcolor=efefef|'''18''' |bgcolor=efefef|'''22''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026*]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A526 |[[Mercedes-AMG]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>8 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>10 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|GAS|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|GAS|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} ^† Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br /> ‡ In België is halwe punte toegeken in 2021, na 'n verkorte wedren weens hewige reënbuie.<br /> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Gasly, Pieree}} [[Kategorie:Franse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] 539mlztd6579y7rhmyjrrydl5tj3hj8 2963448 2963446 2026-08-29T08:40:42Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963448 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Pierre Gasly | image = Pierre Gasly 2017 Malaysia.jpg | caption = Gasly in 2017 | nationality = {{Vlagland|FRA}} | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|2|7|df=y}} | birth_place = [[Rouen]], Frankryk | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]<ref>{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/133067/toro-rosso-keeps-gasly-and-hartley-for-2018|title=Toro Rosso keeps Pierre Gasly, Brendon Hartley for 2018 F1 season|first=Glenn|last=Freeman|work=autosport.com|publisher=Motorsport Network|date=16 November 2017|access-date=16 November 2017}}</ref><br/>[[Scuderia AlphaTauri]] | 2026 Team = [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-AMG|Mercedes]] | Car number = 10 | Races = {{F1stat|GAS|entries}} ({{F1stat|GAS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|GAS|wins}} | Podiums = {{F1stat|GAS|podiums}} | Points = {{F1stat|GAS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|GAS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|GAS|fastestlaps}} | First race = [[2017 Maleisiese Grand Prix]] | First win = [[2020 Italiaanse Grand Prix]] | Last win = [[2020 Italiaanse Grand Prix]] | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 18de (22 punte) }} '''Pierre Gasly''' (gebore te [[Rouen]], [[7 Februarie]] [[1996]]) is 'n [[Frankryk|Franse]] [[Formule 1]]-motorrenjaer wat tans vir die [[Alpine F1-span]] deelneem. Hy is die GP2-reekskampioen in 2016, en die naaswenner in die 2014 Formule Renault 3.5-reeks en die 2017 Super Formule-kampioenskap. Hy maak sy Formule 1-debuut in die [[2017 Formule Een-seisoen]] by die [[Scuderia Toro Rosso]] tydens die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] as plaasvervanger vir [[Daniil Kvyat]].<ref name="Toro Rosso">{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/toro-rosso-confirms-gasly-for-malaysian-gp-957830/|title=Toro Rosso confirms Gasly for next races|work=Motorsport.com|date=26 September 2017|access-date=26 September 2017|language=en}}</ref> Hy het in 2019 na [[Red Bull Racing]] verskuif voor hy terug is Torro Rosso toe nadat hy tussen die [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse]] en [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese ronde]] met [[Alexander Albon]] omgeruil is, as spanmaat van Kvyat.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/albon-gasly-red-bull-spa/4512520/|title=Albon replaces Gasly at Red Bull from Spa|website=www.motorsport.com|language=en|access-date=12 Augustus 2019}}</ref> Gasly behaal sy eerste Formule Een-oorwinning tydens die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix in 2020]] terwyl hy vir AlphaTauri jaag. [[Lêer:Pierre Gasly 2017 Malaysia FP1.jpg|duimnael|links|Gasly op sy debuut vir Toro Rosso by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]]]] == Formule 1-loopbaan == In Desember 2013 word aangekondig dat Gasly saam met toekomstige GP2-reeks-spanmaat Alex Lynn en toekomstige Scuderia Toro Rosso-spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] in die Red Bull Juniorspan vir die [[2014 Formule Een-seisoen]] opgeneem sal word.<ref>{{cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/2014-red-bull-junior-team-announcement|title=Red Bull Junior Team announces 2014 trio|website=redbull.com|first=Tom|last=Bellingham|date=18 December 2013|access-date=24 June 2021}}</ref> Gasly se eerste ervaring in Formule Een-masjinerie het in Mei 2015 by die binneseisoen-toets by die [[Circuit de Barcelona-Catalunya]] gekom. Hy het die Toro Rosso STR10 op die eerste dag van die toets bestuur en die Red Bull RB11 op die tweede dag, en 203 rondtes in totaal afgelé.<ref>{{cite web|url=https://formulascout.com/gasly-makes-f1-test-debut-among-junior-racers-in-barcelona-action/27699|title=Gasly makes F1 test debut among junior racers in Barcelona action|website=formulascout.com|first=Peter|last=Allen|date=13 May 2015|access-date=24 June 2021}}</ref> Hy het later weer die RB11 in Junie by die Red Bull Ring getoets en is in September amptelik aangewys as [[Red Bull Racing]] se reserwejaer.<ref>{{cite news|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/13776198/red-bull-names-pierre-gasly-official-formula-one-reserve-driver|title=Pierre Gasly named official Red Bull reserve driver|work=ESPN|access-date=10 October 2015}}</ref><ref name="RB Testing">{{cite news|url=http://www.redbullracing.com/athlete/pierre-gasly#|title=ABOUT PIERRE|publisher=Red Bull Racing|access-date=9 March 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221012929/http://www.redbullracing.com/athlete/pierre-gasly|archive-date=21 February 2017}}</ref> Gasly het gedurende die 2016- en 2017-seisoene voortgegaan om vir Red Bull en Toro Rosso te toets. === Toro Rosso (2017–2018) === Gasly het sy Formule Een-rendebuut by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]] gemaak vir Toro Rosso, deur [[Daniil Kvyat]] te vervang. Hy het die Maleisiese en [[2017 Japannese Grand Prix]] sonder punte geëindig. Gasly sou na verwagting [[Carlos Sainz jr.]] se sitplek by die van die [[2017 Verenigde State Grand Prix]] inneem nadat Sainz na [[Renault F1-span|Renault]] vertrek het, maar hy het die wedren misgeloop weens 'n botsing in die laaste ronde van die 2017 Super Formule-kampioenskap. Hy het teruggekeer na die span vir die [[2017 Meksikaanse Grand Prix]], saam met [[Brendon Hartley]] nadat die span besluit het om Kvyat uit die Red Bull-program te skop. === Red Bull (2019) === [[Lêer:Pierre Gasly during Hungarian Formula 1 GP.jpg|duimnael|Gasly by die [[2019 Hongaarse Grand Prix]]]] Gasly was gekontrakteer om vir [[Red Bull Racing]] vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] te jaag, saam met [[Max Verstappen]] ná die vertrek van [[Daniel Ricciardo]] na Renault.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2018/8/gasly-to-partner-verstappen-at-red-bull-in-2019.html |title=Gasly to partner Verstappen at Red Bull in 2019 |work=www.formula1.com |date=20 August 2018 |access-date=20 August 2018 |archive-date=25 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325141948/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2018/8/gasly-to-partner-verstappen-at-red-bull-in-2019.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/daniel-ricciardo-joins-renault-sport-formula-one-team-from-2019.html?r=331&lang=en|title=Daniel Ricciardo joins Renault Sport Formula One Team from 2019|website=renaultsport.com|access-date=4 August 2018|archive-date=11 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711045459/https://www.renaultsport.com/daniel-ricciardo-joins-renault-sport-formula-one-team-from-2019.html?r=331&lang=en|url-status=dead}}</ref> Gasly het sewentiende gekwalifiseer tydens sy eerste wedren vir die span, die [[2019 Australiese Grand Prix]], maar kon nie in die wedren punte aanteken nie. Hy kon weer nie in die top tien by die volgende [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] kwalifiseer nie, en het uit die sesde plek geval met 'n dryfas-kwessie by die [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix]]. Hy het punte by die volgende ses wedrenne aangeteken, maar het 'n rondte agter die voorlopers by die [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanadese]], [[2019 Franse Grand Prix|Franse]] en [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grands Prix]] geëindig, die laasgenoemde is deur Verstappen gewen.<ref name="Motorsport 2019">{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/top-stories-of-2019-13-gasly-albon-mid-season-swap/4614235/|title=Top Stories of 2019, #13: Gasly loses Red Bull seat to Albon|website=motorsport.com|first=Pablo|last=Elizalde|date=19 Desember 2019|access-date=24 Junie 2021}}</ref> Sy beste uitslag vir Red Bull Racing was by die [[2019 Britse Grand Prix]] toe hy vierde geëindig het nadat Verstappen en Sebastian Vettel voor hom gebots het. By die Duitse Grand Prix het Gasly onttrek nadat hy met [[Alexander Albon]] se Toro Rosso gebots het in 'n poging om vir die sesde plek verby te steek. === AlphaTauri (2020–2022) === ==== 2020: nooienswen ==== [[Lêer:Pierre Gasly-Alpha Tauri AT01 (2) (cropped).jpg|duimnael|links|260px|Gasly tydens voorseisoentoetse in 2020]] Gasly is saam met Kvyat deur die span behou, aangesien hulle na Scuderia AlphaTauri hernoem is.<ref>{{Cite web|date=30 November 2019|title=Toro Rosso's name change to AlphaTauri confirmed in provisional 2020 entry list|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.toro-rossos-name-change-to-alpha-tauri-confirmed-in-provisional-2020-entry.5tIxtPAMsY8MACQAyvg41j.html|access-date=9 September 2020|website=formula1.com}}</ref> Gasly het vier punte in die eerste sewe wedrenne van die seisoen behaal, met die beste resultate van die sewende plek by die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse]] en [[2020 Britse Grand Prix]]. By die [[2020 Italiaanse Grand Prix]], na 'n vroeë kuipestop, kon Gasly verskeie bestuurders verbysteek – wat moes wag vir die kuipelaan om oop te maak tydens 'n veiligheidsmotorprosedure – wat hom na die derde plek laat klim het. Toe die wedrenvoorloper [[Lewis Hamilton]] die kuipe intrek om 'n straftyd uit te dien en die tweede geplaaste jaer, [[Lance Stroll]], plekke met die herbegin verloor het, het Gasly die leiding van die wedren geërf en 'n stomende Carlos Sainz jr. agter hom gehou om sy eerste oorwinning in Formule Een te behaal.<ref>{{cite news |title=Pierre Gasly holds off Carlos Sainz to take an astonishing win in chaotic and thrilling Italian Grand Prix |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/09/06/f1-italian-grand-prix-2020-live-monza-race-results-hamilton1/ |website=The Telegraph |date=6 September 2020 |access-date=6 September 2020|last1=Duncan |first1=Phil |last2=Slater |first2=Luke }}</ref> Hy word hiermee die 109de verskillende wenner en die eerste Franse jaer wat 'n Grand Prix kon wen sedert Olivier Panis se oorwinning by die 1996 Monaco Grand Prix, 24 jaar tevore.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12065282/italian-gp-pierre-gasly-wins-for-alphatauri-after-lewis-hamilton-penalty|title=Italian GP: Pierre Gasly wins for AlphaTauri after Lewis Hamilton penalty|website=Sky Sports|date=6 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> Dit het bespiegelings laat ontstaan dat Gasly na Red Bull kan terugkeer, aangesien sy plaasvervanger, Alex Albon, net vyftiende geëindig het. Gasly het opgemerk dat hy 'gereed' is om dit te doen.<ref>{{Cite news|date=7 September 2020|url=https://www.planetf1.com/news/pierre-gasly-ready-red-bull/|website=www.planetf1.com|title=Gasly 'ready' for second Red Bull chance}}</ref> Franz Tost, hoof van die AlphaTauri-span, het Gasly se oorwinning geloof, maar die moontlikheid verwerp dat Gasly in die nabye toekoms na Red Bull sal terugkeer.<ref>{{Cite news|title=Tost praises 'fantastic' race from Gasly – but scotches talk of imminent Red Bull return|date=7 September 2020|website=www.formula1.com|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.tost-praises-fantastic-race-from-gasly-but-scotches-talk-of-imminent-red.7cWEuQj0gDAmFI4eC49aO.html}}</ref> ==== 2021 ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2021 Nr. 10 Gasly.jpg|duimnael|260px|Gasly by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix]]]] Gasly is deur AlphaTauri behou vir 2021,<ref>{{Cite web|date=28 October 2020|title=AlphaTauri confirm Pierre Gasly is to remain with the team for 2021|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alphatauri-confirm-pierre-gasly-is-to-remain-with-the-team-for-2021.24phzzreYMNPYp8SQ3zTC1.html|access-date=28 October 2020|website=Formula1.com}}</ref> met spanmaat die Japannese nuweling [[Yuki Tsunoda]]. Hy kwalifiseer vyfde vir die seisoenopener in [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], maar bots met [[Daniel Ricciardo]] en val uit die wedren. Hy het toe punte by die volgende ses wedrenne aangeteken, insluitend sy derde loopbaanpodium by die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix]]. Hy het vierde gekwalifiseer, vroeg in die wedren tot vyfde geval, maar het voordeel getrek uit 'n pap band vir Max Verstappen en 'n fout van [[Lewis Hamilton]] in die sluitingsfase en het die oorhand gekry in 'n stryd met [[Charles Leclerc]] op die voorlaaste rondte om derde te eindig.<ref>{{Cite web|title=2021 Azerbaijan Grand Prix race report and highlights: Perez beats Vettel to Baku victory after Verstappen crashes out from lead late on|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-beats-vettel-to-baku-victory-after-verstappen-crashes-out-from-lead.aLIxuNGxwBFgZ4Z8OhuRw.html|access-date=6 June 2021|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Gasly se puntelopie het tot 'n einde gekom by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix]] toe hy uitgeskakel is deur 'n eerste rondte botsing met Leclerc.<ref name="Motor Sport magazine what you missed">{{Cite news |url= https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2021-british-grand-prix-what-you-missed |title=2021 British Grand Prix: what you missed |work=MotorSport |last=Williams-Smith |first=Jake |date=19 July 2021 |access-date=20 July 2021}}</ref> By die [[2021 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] val Gasly uit in die naelloop-kwalifisering nadat hy met Daniel Ricciardo kontak gemaak het en sy voorvlerk onder die wiele vasgedruk het.<ref>{{cite web|url=https://www.redbull.com/int-en/italian-f1-grand-prix-2021-race-report|title=Max Verstappen extends advantage after incident-packed Italian Grand Prix|website=redbull.com|access-date=18 September 2021}}</ref> Hy het sesde geëindig by die [[2021 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] ten spyte van 'n straf omdat hy 'n botsing met [[Fernando Alonso]] veroorsaak het. Gasly het vir die eerste keer by die [[2021 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix]] op die voorry weggespring, maar het die wedren buite die punte voltooi.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.alpine-did-a-better-job-than-us-says-gasly-as-front-row-start-goes.5R7o8hgOtRIU3kysivgrYv.html|title=Alpine 'did a better job than us' says Gasly, as front-row start goes unrewarded in Qatar|website=formula1.com|access-date=18 March 2022}}</ref> Gasly het die seisoen negende op die jaerpunteleer geëindig met sy hoogste puntetelling ooit in 'n enkele seisoen, met 110 punte teenoor sy spanmaat Tsunoda se 32.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-calls-2021-most-consistent-year-in-f1-after-netting-highest-ever.77IehlGdBcuU4hQnodn998.html|title=Gasly calls 2021 'most consistent' year in F1 after netting highest ever points tally|website=formula1.com|access-date=18 March 2022}}</ref> ==== 2022 ==== Gasly het in 2022 voortgegaan om saam met Tsunoda vir AlphaTauri te jaag.<ref>{{Cite web|date=7 September 2021|title=Pierre Gasly and Yuki Tsunoda retained by AlphaTauri for 2022|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.pierre-gasly-and-yuki-tsunoda-retained-by-alphatauri-for-2022.7r4sLtzK5gjpiek9848EWh.html|access-date=7 September 2021|website=Formula1}}</ref> 'n Enjinbrand het veroorsaak dat hy by die seisoensopener in [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] uitgeval het. Hy het punte by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese]] en [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grands Prix]] aangeteken, maar kon dit nie by die volgende vier wedrenne herhaal nie, wat 'n uitval na 'n botsing met Lando Norris by die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] ingesluit het. Hy het die nulpunt-lopie beëindig deur in die vyfde plek by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] te eindig.<ref>{{cite web | url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-we-made-mistakes-weekend-pierre-gasly-says-fighting-mercedes-2022-f1-azerbaijan-gp-means-alphatauri-a-really-good-job | title="We made no mistakes this weekend" – Pierre Gasly says fighting with Mercedes at 2022 F1 Azerbaijan GP means AlphaTauri did 'a really good job' | date=13 June 2022 }}</ref> Nog vyf wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend 'n botsing met spanmaat Tsunoda wat sy wedren by die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] beëindig het. Gasly het tiende by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het met Lewis Hamilton in die naelloop en [[Sebastian Vettel]] in die wedren gebots en vyftiende geëindig. Hy sou by die Belgiese Grand Prix van die agtste plek af wegspring, maar 'n elektriese probleem kort voor die wedren het hom gedwing om uit die kuipelaan weg te spring. Hy het na die puntplekke herstel en negende geëindig.<ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/electrical-problem-nearly-stopped-gasly-going-from-pitlane-to-points|title=Gasly reveals technical issues which almost prevented Belgian GP points|website=racingnews365|first=Rory|last=Mitchell|date=28 August 2022|access-date=1 September 2022}}</ref> Sy laaste punte van die seisoen was in die [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse]] en [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grands Prix]]. Gasly het in die sewende plek in Singapoer gejaag, maar het gekla dat die span hierdie uitslag "weggegooi" het deur hom te vroeg na droëweerbande oor te skakel, wat hom tot tiende laat terugval het.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/upset-gasly-says-alphatauri-threw-away-singapore-gp/10378671/|title=Upset Gasly says AlphaTauri "threw away" F1 Singapore GP|website=autosport.com|first1=Jonathan|last1=Noble|first2=Oleg|last2=Karpov|date=3 October 2022|access-date=24 December 2022}}</ref> By die [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het Gasly die ontplooiing van 'n herwinningstrekker in nat toestande gekritiseer om [[Carlos Sainz jr.]] se verongelukte motor te onttrek, en dit beskryf as "oneerbiedig" ter nagedagtenis aan wyle [[Jules Bianchi]] en gesê: "Ek kon myself verongeluk het ".<ref>{{Cite news |title=Anger as truck triggers memories of Bianchi death |language=en |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/63190448 |access-date=2022-10-09}}</ref><ref>{{Cite web |last=Takle |first=Abhishek |date=2022-10-09 |title='I could have killed myself': Gasly fumes over tractor near-miss |url=https://www.smh.com.au/sport/motorsport/i-could-have-killed-myself-gasly-fumes-over-tractor-near-miss-20221009-p5boe2.html |access-date=2022-10-09 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> Hy het onder die daaropvolgende rooi vlag 'n spoedboete gekry en is tot die agtiende plek afgeskuif. Gasly het die seisoen veertiende in die bestuurderskampioenskap afgesluit en 23 punte teenoor Tsunoda se 12 aangeteken. Ná die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] in Junie, het Franz Tost, spanhoof van AlphaTauri, bevestig dat Gasly 'n kontrak met die span geteken het en vir [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] by hulle sou aanbly.<ref>{{Cite web |title=Pierre Gasly will be Alpha Tauri driver in 2023, says team principal Franz Tost |url=https://www.skysports.com/watch/video/sports/f1/12636326/franz-tost-gasly-will-be-alpha-tauri-driver-in-2023 |access-date=2022-06-18 |website=SkySports |language=en}}</ref> === Alpine (2023–) === [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 10 (1).jpg|duimnael|260px|Gasly in sy Alpine A523 tydens die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]].]] Gasly het 'n meerjarige kontrak onderteken om in 2023 vir [[Alpine F1-span|Alpine]] te jaag, saam met mede-Fransman en voormalige karting-mededinger [[Esteban Ocon]].<ref name=":1">{{Cite web |date=8 October 2022 |title=Pierre Gasly completes 2023 BWT Alpine F1 Team driver line up |url=https://media.alpinecars.com/pierre-gasly-completes-2023-bwt-alpine-f1-team-driver-line-up/ |access-date=8 October 2022 |website=Newsroom Alpine}}</ref> AlphaTauri het Gasly toegelaat om by Alpine aan te sluit vir die na-seisoen toetse onmiddellik na die [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix]].<ref>{{Cite web |title=Piastri and Gasly to run for McLaren and Alpine at post-season Abu Dhabi test following agreement {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.piastri-and-gasly-to-run-for-mclaren-and-alpine-at-post-season-abu-dhabi.1lyuikHNHX28HiY7AvKcRh.html |access-date=2022-11-13 |website=www.formula1.com |language=en}}</ref> In sy eerste wedren vir Alpine by die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het Gasly laaste weggespring nadat sy kwalifiserende tyd geskrap is, maar herstel om negende in die wedren te eindig.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-1-2-in-bahrain-season-opener-as-leclerc-retires-and-alonso.40788dU0VkiLz0gxRPo7n1.html|title=Verstappen leads 1-2 in Bahrain season opener as Leclerc retires and Alonso takes final podium place in style|work=Formula 1|date=5 March 2023|access-date=27 April 2023}}</ref> Gasly was in die vyfde plek toe die wedren hervat is ná die tweede rooi vlag by die [[2023 Australiese Grand Prix]], maar het met Ocon gebots by die eerste oorkruiser, wat die onttrekking van beide Alpine-motors veroorsaak het. Sy oefening by die [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] is deur 'n enjinbrand beperk.<ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/dramatic-gasly-fire-triggers-critical-red-flag|title=Dramatic Gasly fire triggers critical red flag|first=Ewan|last=Gale|website=RacingNews365.com|date=28 April 2023}}</ref> Hy het later in die kwalifisering gebots en kon nie punte in die naelren of die hoofren aanteken nie. Gasly het in die toptien gekwalifiseer en punte by die volgende drie wedrenne aangeteken; dit het ingesluit om vyfde op die rooster by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] weg te spring en vierde te kwalifiseer vir die [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], voordat dit deur twee afsonderlike strawwe vir belemmering versuur is.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/gasly-handed-two-grid-penalties-for-impeding-in-barcelona-f1-qualifying/10478158/|title=Gasly handed two grid penalties for impeding in Barcelona F1 qualifying|last=Kew|first=Matt|website=Autosport.com|date=4 June 2023}}</ref> Gasly het volgende 'n punt by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] aangeteken, waar hy negende geëindig het, maar een posisie terug laat val is omrede hy 'n paar keer buite die baangrense gery het.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2023/races/1213/austria/race-result.html|title=Formula 1 Rolex Großer Preis von Österreich 2023 – Race Result|website=Formula 1|date=2 July 2023|access-date=2 July 2023}}</ref> Twee onttrekkings weens botsings het gevolg; een met [[Lance Stroll]] by die [[2023 Britse Grand Prix]] en 'n veelmotorongeluk op die openingsrondte van die [[2023 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Hy het sesde gekwalifiseer vir die [[2023 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]]-naelren en 'n vroeë oorskakeling na intermediêre bande het hom tot die derde plek bevorder en ses punte verdien. Hy het nie punte in die hoofren aangeteken nie, waar hy elfde geëindig het. Sy naelrenpodium is gevolg deur 'n Grand Prix-podium by die [[2023 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]]; hy het twaalfde begin en weer baat gevind by 'n vroeë stop vir tussenbande. Hy het die wenstreep vierde oorgesteek, maar 'n plek verwerf weens [[Sergio Pérez]] se straf, wat sy eerste podium in meer as twee jaar was. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 80%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Scuderia Toro Rosso]] |[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR12 |[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />14 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />13 | [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />13 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />12 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />16 | | | | !21 !0 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |Red Bull Toro Rosso |[[Scuderia Toro Rosso]] STR13 |[[Honda Racing F1|Honda]] RA618H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|18}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|12}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|13}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|13}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|DNF}} | | | ! 15 ! 29 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="2" |[[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | Aston Martin Red Bull Racing | [[Red Bull Racing]] RB15 | rowspan="2" | [[Honda Racing F1|Honda]] RA619H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|8}} | style="background:#DFFFDF;"|''[[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]''<br />{{small|6}} | style="background:#EFCFFF;"|[[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|DNF}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|6}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|5}}{{Pictogram vinnigste ronde}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|8}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|10}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|14}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}} | | | | | | | | | | | | ! rowspan="2" | 7 ! rowspan="2" | 95 |- | [[Red Bull Racing|Red Bull Toro Rosso]]-[[Honda]] | [[Scuderia Toro Rosso]] STR14 | | | | | | | | | | | | | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|11}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|14}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|9}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|16}}† | style="background:#DFDFDF;"|[[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|2}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|18}} | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Scuderia AlphaTauri]]-[[Honda]] |[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT01 |[[Honda Racing F1|Honda]] RA620H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>7</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>15</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>7</small> |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>11</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>8</small> |bgcolor=ffffbf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>5</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>6</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>11</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> | | | | | | | ! 10 ! 75 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Scuderia AlphaTauri]]-[[Honda]] | AlphaTauri AT02 | [[Honda Racing F1|Honda]] RA621H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />7 |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />6 |bgcolor=efcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />5 | | !9 !110 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | AlphaTauri AT03 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />DNF |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />12 |bgcolor=efcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />14 | | ! 14 ! 23 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A523 |Renault E-Tech RE23 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />13^† |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />18^† |bgcolor=efcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''3'''11 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />15 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''7'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />11 | | |bgcolor=efefef|'''11''' |bgcolor=efefef|'''62''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A524 |Renault E-Tech RE24 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>10 |bgcolor=ffffff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>10 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''7'''3 |bgcolor=efcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>7 |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''42''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A525 |Renault E-Tech RE25 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>11 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Chinese Grand Prix|<span style=color:white;>CHN</span>]]<br/><small>DSQ</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''8'''13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>19 |bgcolor=efefef|'''18''' |bgcolor=efefef|'''22''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026*]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A526 |[[Mercedes-AMG]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>8 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>^'''8'''10 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|GAS|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|GAS|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} ^† Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br /> ‡ In België is halwe punte toegeken in 2021, na 'n verkorte wedren weens hewige reënbuie.<br /> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Gasly, Pieree}} [[Kategorie:Franse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] 69rvo6fifkjbidysv5eeth7z2vfd7h9 0 136313 2963399 2456412 2026-08-28T20:56:03Z Ymblanter 41217 upd 2963399 wikitext text/x-wiki {{Infobox road | country = ZAF | type = R | route = 76 | maint = [[Departement Polisie, Paaie en Vervoer (Vrystaat)|VDPPV]] | map = Map of the R76 (South Africa).svg | length_mi = | length_km = 231 | length_round = | length_ref = | established = | direction_a = Noordwes | terminus_a = {{Jct|country=ZAF|R|30}} naby [[Orkney, Noordwes|Orkney]] | junction = {{Jct|country=ZAF|R|59}} in [[Viljoenskroon]]<br />{{Jct|country=ZAF|N|1|R|34}} in [[Kroonstad]] | direction_b = Suidoos | terminus_b = {{Jct|country=ZAF|N|5|R|26}} in [[Bethlehem, Vrystaat|Bethlehem]] | towns = [[Orkney, Noordwes|Orkney]]<br/>[[Viljoenskroon]]<br/>[[Kroonstad]]<br/>[[Steynsrus]]<br/>[[Lindley]]<br/>[[Bethlehem, Vrystaat|Bethlehem]] | previous_type = R | previous_route = 75 | next_type = R | next_route = 80 }} [[Lêer:Kroonstad Cross Street seen from 128 to the north.jpg|duimnael|R76 in Kroonstad]] Die '''R76''' is ’n [[Vrystaat]]se provinsiale roete in [[Suid-Afrika]] wat [[Orkney, Noordwes|Orkney]] met [[Bethlehem, Vrystaat|Bethlehem]] verbind via [[Kroonstad]]. Ander dorpe op die roete is [[Viljoenskroon]], [[Steynsrus]] en [[Lindley]]. <ref>{{en}}{{Cite web|url=http://www.transport.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=5qOHvOI4KuY%3d|title=South African Numbered Route Description and Destination Analysis|last=Falkner|first=John|date=1 Mei 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606100245/http://www.transport.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=5qOHvOI4KuY%3d|url-status=dead|page=63|publisher=Nasionale Departement van Vervoer|access-date=1 September 2014|archivedate=6 Junie 2014}}</ref> == Sien ook == * [[Lys van provinsiale roetes in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Vervoersaadjie}} {{Provinsiale roetes in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Provinsiale roetes in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vrystaat]] d9myhbcnlxkzmjamkhnwaiu7idxxozi 0 138075 2963398 2643080 2026-08-28T20:49:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963398 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roman Empire - Italia (125 AD).svg|duimnael|regs|Italia in 125 n.C.]] '''Italia''' was in die antike tydperk die geografiese en kulturele kernland van die Romeinse Republiek en latere Keiserryk waaraan besondere godsdienstige, regtelike en politieke status toegeken is.<ref name="thoughtco" /><ref name="unrv" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="thoughtco">{{en}}[https://www.thoughtco.com/provinces-of-the-roman-empire-120862 provinces of the roman empire]</ref> <ref name="unrv">{{en}}[https://www.unrv.com/provinces/province-chronology.php province-chronology]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Romeinse provinsies 120}} [[Kategorie:Romeinse provinsies]] czdkg7ges9uifhgqflkfzcok1hdwl37 0 138076 2963400 2558746 2026-08-28T20:59:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963400 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roman_Empire_-_Iudaea_(125_AD).svg|duimnael|regs]] '''Iudaea''' was 'n Romeinse provinsie.<ref name="thoughtco" /><ref name="unrv" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="thoughtco">{{en}}[https://www.thoughtco.com/provinces-of-the-roman-empire-120862 provinces of the roman empire]</ref> <ref name="unrv">{{en}}[https://www.unrv.com/provinces/province-chronology.php province-chronology]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Saadjie}} {{Romeinse provinsies 120}} [[Kategorie:Romeinse provinsies]] [[Kategorie:Geskiedenis van Israel]] [[Kategorie:Geskiedenis van Palestina]] iz05ck1bssqukd0n1zu1a8xmdb7r9re 1 176301 2963497 1734486 2026-08-29T11:49:07Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Harald V van Noorweë]] na [[Bespreking:Harald V]] geskuif 1734486 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 214015 2963376 2851775 2026-08-28T19:43:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963376 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam=Boeing B-47 Stratojet |beeld=Beeld:NNSA-NSO-990.jpg |byskrif= <center>Boeing B-47 Stratojet in vlug</center> |tipe=Strategiese bomwerper |vervaardiger=[[Boeing]] |ontwerper= |eerste vlug=17 Desember 1947 |vrygestel= Junie 1951 |status=Uit diens gestel |onttrek= Laaste weergawe in 1977 |hoofgebruiker=[[Amerikaanse Lugmag]] |meer gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou=2032 |programkoste= |eenheidskoste=VS$1,9&nbsp;miljoen (B-47E)<ref>Knaack 1988, p. 142.</ref> (VS$16,4 milj. in 2016 dollars) |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Boeing B-47 Stratojet''' was 'n straalaangedrewe [[bomwerper]] wat deur die [[Amerikaanse Lugmag]] gebruik is. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] na 'n einde se kant staan het die ''[[United States Army Air Forces]]'' reeds begin met 'n program om hulle skroefaangedrewe bomwerpers te vervang. Vier kontrakteurs is genader om met ontwerpe vorendag te kom. Die spesifikasie was vir 'n subsoniese, hoëhoogte bomwerper met 'n medium togafstand. [[Boeing]] se ontwerp, die sesmotorige XB-47, is as die beste ontwerp aanvaar. Die ontwerp het voorsiening gemaak vir swiepvlerke; wel teen 'n hoek van 35° met die romp.<ref>Cook, 1991, p. 152</ref> Die rede vir die ses motore was omrede die eerste geslag [[straalmotor]]e se stukrag maar swak was, tewens die eerste generasie van die [[vliegtuig]] was toegerus met 18 soliedestaatversterkervuurpyle. Toe die vliegtuig in 1952 in diens gestel is,<ref>Bowers Boeing, 1989, p. 383</ref> het [[interkontinentale ballistiese missiel]]e nog nie bestaan nie en was die Boeing B-47 die grootste afskrikmiddel waaroor die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] toe beskik het. Ander unieke ontwerpeienskappe was die afstandbeheerde stertskiettoring en driewieltipe-onderstel. Die vliegtuig was swaar vir sy tyd, swaarder as die bomwerpers van die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig moes 'n [[valskerm]] tydens landing ontplooi om betyds te kon stop, een van die eerste vliegtuie wat sodanig toegerus was. Die vliegtuig het 'n bomvrag van 9&nbsp;080 kg (20&nbsp;000 pond) gehad en kon dus twee van die destydse [[atoombom]]me dra. Omrede die vliegtuig oor 'n togafstand van slegs 5&nbsp;794 km beskik het moes die VSA met vriendelike nasies onderhandel om hulle vliegvelde te kon gebruik, soos [[VK|Brittanje]], [[Spanje]] en [[Marokko]], en natuurlik ook hulle eie deelstaat, [[Alaska]]. Dit het verseker dat hulle binne reikafstand van [[Rusland]] kon kom. Die vliegtuig is later toegerus met invlug-brandstofhervultoerusting. Die B-47 is vervang deur die [[Convair B-58 Hustler]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Boeing B-47 Stratojet: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 6 |- | Tipe motor | Straalmotor |- | Vervaardiger | General Electric J47-GE-25 turbostraal |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;269 kg [[stukrag]] |- | Vlerkspan |35,36 m |- | Lengte |33,48 m |- | Hoogte |8,51 m |- | Vlerkoppervlakte |132,66 m² |- | Maks. opstygmassa |89&nbsp;973 kg |- | Maks. snelheid |975 km/h |- | Operasionele hoogte | 12&nbsp;352 m |- | Togafstand | 5&nbsp;794 km |- | Klimvermoë | 1&nbsp;326 m per minuut |- | Bewapening | Twee 20 mm kanonne in stertskiettoring<br/> tot 9&nbsp;080 kg bomme |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron en verwysings == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} [[Kategorie:Boeing]] [[Kategorie:Bomwerpers]] 8fm2jug6atszc4ndowlcwry3anvkgi8 2963377 2963376 2026-08-28T19:43:36Z Oesjaar 7467 /* Bron en verwysings */ Verbeter 2963377 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam=Boeing B-47 Stratojet |beeld=Beeld:NNSA-NSO-990.jpg |byskrif= <center>Boeing B-47 Stratojet in vlug</center> |tipe=Strategiese bomwerper |vervaardiger=[[Boeing]] |ontwerper= |eerste vlug=17 Desember 1947 |vrygestel= Junie 1951 |status=Uit diens gestel |onttrek= Laaste weergawe in 1977 |hoofgebruiker=[[Amerikaanse Lugmag]] |meer gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou=2032 |programkoste= |eenheidskoste=VS$1,9&nbsp;miljoen (B-47E)<ref>Knaack 1988, p. 142.</ref> (VS$16,4 milj. in 2016 dollars) |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Boeing B-47 Stratojet''' was 'n straalaangedrewe [[bomwerper]] wat deur die [[Amerikaanse Lugmag]] gebruik is. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] na 'n einde se kant staan het die ''[[United States Army Air Forces]]'' reeds begin met 'n program om hulle skroefaangedrewe bomwerpers te vervang. Vier kontrakteurs is genader om met ontwerpe vorendag te kom. Die spesifikasie was vir 'n subsoniese, hoëhoogte bomwerper met 'n medium togafstand. [[Boeing]] se ontwerp, die sesmotorige XB-47, is as die beste ontwerp aanvaar. Die ontwerp het voorsiening gemaak vir swiepvlerke; wel teen 'n hoek van 35° met die romp.<ref>Cook, 1991, p. 152</ref> Die rede vir die ses motore was omrede die eerste geslag [[straalmotor]]e se stukrag maar swak was, tewens die eerste generasie van die [[vliegtuig]] was toegerus met 18 soliedestaatversterkervuurpyle. Toe die vliegtuig in 1952 in diens gestel is,<ref>Bowers Boeing, 1989, p. 383</ref> het [[interkontinentale ballistiese missiel]]e nog nie bestaan nie en was die Boeing B-47 die grootste afskrikmiddel waaroor die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] toe beskik het. Ander unieke ontwerpeienskappe was die afstandbeheerde stertskiettoring en driewieltipe-onderstel. Die vliegtuig was swaar vir sy tyd, swaarder as die bomwerpers van die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig moes 'n [[valskerm]] tydens landing ontplooi om betyds te kon stop, een van die eerste vliegtuie wat sodanig toegerus was. Die vliegtuig het 'n bomvrag van 9&nbsp;080 kg (20&nbsp;000 pond) gehad en kon dus twee van die destydse [[atoombom]]me dra. Omrede die vliegtuig oor 'n togafstand van slegs 5&nbsp;794 km beskik het moes die VSA met vriendelike nasies onderhandel om hulle vliegvelde te kon gebruik, soos [[VK|Brittanje]], [[Spanje]] en [[Marokko]], en natuurlik ook hulle eie deelstaat, [[Alaska]]. Dit het verseker dat hulle binne reikafstand van [[Rusland]] kon kom. Die vliegtuig is later toegerus met invlug-brandstofhervultoerusting. Die B-47 is vervang deur die [[Convair B-58 Hustler]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Boeing B-47 Stratojet: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 6 |- | Tipe motor | Straalmotor |- | Vervaardiger | General Electric J47-GE-25 turbostraal |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;269 kg [[stukrag]] |- | Vlerkspan |35,36 m |- | Lengte |33,48 m |- | Hoogte |8,51 m |- | Vlerkoppervlakte |132,66 m² |- | Maks. opstygmassa |89&nbsp;973 kg |- | Maks. snelheid |975 km/h |- | Operasionele hoogte | 12&nbsp;352 m |- | Togafstand | 5&nbsp;794 km |- | Klimvermoë | 1&nbsp;326 m per minuut |- | Bewapening | Twee 20 mm kanonne in stertskiettoring<br/> tot 9&nbsp;080 kg bomme |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} [[Kategorie:Boeing]] [[Kategorie:Bomwerpers]] krapqvs8ff8io20m1xaj6hajdqubni6 0 219326 2963475 2814208 2026-08-29T10:41:16Z Oesjaar 7467 /* Oorsprong */ Tikfout 2963475 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Adam Weishaupt01.jpg|duimnael|230px|Adam Weishaupt (1748-1830), stigter van die Beierse Illuminati.]] '''Illuminati''' (meervoud van die [[Latyn]]se ''illuminatus'', "verligte") of '''Illuminate''' is ’n naam wat al aan verskeie groepe gegee is. Histories verwys dit egter na die '''Beierse Illuminati''', ’n geheime organisasie van die [[Verligting]] wat op [[1 Mei]] [[1776]] gestig is en hoofsaaklik uit studente bestaan het. Die doel van die organisasie was om bygelowe, verkramptheid, godsdienstige invloed op die openbare lewe en die uitbuiting van staatsmag teen te werk. "Die punt", skryf hulle in hul grondreëls, "is om ’n einde te bring aan die konkelary van die verskaffers van die reg, om hulle te beheer sonder om hulle te oorheers."<ref>Richard van Dülmen, ''The Society of Enlightenment'' (Polity Press 1992) p. 110</ref> Die Illuminati is in 1784, 1785, 1787 en 1790 verbied – saam met die [[Vrymesselaars]] en ander geheime organisasies – deur die [[Beiere|Beierse]] heerser [[Karel Theodor]] onder aanmoediging van die [[Rooms-Katolieke Kerk]].<ref>René le Forestier, ''Les Illuminés de Bavière et la franc-maçonnerie allemande'', Parys, 1914, pp. 453, 468–9, 507–8, 614–5</ref> In die jare daarna is die groep beswadder deur konserwatiewes en godsdienstige kritici, wat beweer het hulle het ondergronds voortbestaan en was verantwoordelik vir die [[Franse Rewolusie]]. Baie invloedryke intellektuele en progressiewe politici was lede van die Illuminati, onder andere hertog Ferdinand van [[Brunswyk]] en die diplomaat Xavier von Zwack, wat die orde se onderleier was.<ref name="introvigne2005">{{cite web |last=Introvigne |first=Massimo |title=Angels & Demons from the Book to the Movie FAQ – Do the Illuminati Really Exist? |url=http://www.cesnur.org/2005/mi_illuminati_en.htm |publisher=Center for Studies on New Religions |access-date=27 Januarie 2011 |year=2005 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106232949/https://www.cesnur.org/2005/mi_illuminati_en.htm |archive-date=6 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit het letterkundiges soos [[Goethe|Johann Wolfgang von Goethe]] en die heersende hertoë van [[Gotha]] en [[Weimar]] gelok.<ref>{{cite book|title=Die Mitglieder des Illuminatenordens, 1776-1787/93|last=Schüttler|first=Hermann|year=1991|publisher=Ars Una|location=Munich|isbn=3-89391-018-2|pages=48–9, 62–3, 71, 82}}</ref> == Oorsprong == Adam Weishaupt (1748-1830) het in 1773 professor in kanonieke reg en praktiese filosofie aan die Universiteit van Ingolstadt geword. Hy was die enigste nie-geestelike professor by die instelling wat deur [[Jesuïet]]e bestuur is, wie se orde deur [[Pous Clemens XIV]] in 1773 ontbind is. Die Jesuïete van [[Ingolstadt]] het egter steeds die finansies beheer en 'n mate van mag aan die Universiteit behou, wat hulle steeds as hul eie beskou het. Hulle het konstante pogings aangewend om nie-klerklike personeel te frustreer en te diskrediteer, veral wanneer kursusmateriaal as liberaal of protestants beskou is. Weishaupt het diep anti-klerikaal geword en besluit om die ideale van die [[Verligting]] (''Aufklärung'') te versprei deur middel van 'n soort geheime vereniging van eendersdenkende individue. Aangesien hy die [[Vrymesselary]] as te duur gevind het en hulle ook nie oop vir sy idees was nie, het hy sy eie vereniging gestig wat gebaseer was op Vrymesselary, maar met sy eie agenda. Sy oorspronklike naam vir die nuwe orde was ''Bund der Perfektibilisten'', of Verbond van Volmaakbaarheid (Perfectibiliste); hy het dit later verander omdat dit te vreemd geklink het. Op 1 Mei 1776 vorm Weishaupt en vier studente die Perfectibiliste en neem die Uil van Minerva as hul [[simbool]] aan. Die lede het van aliasse in die vereniging gebruik gemaak; sodat Weishaupt Spartacus geheet het, terwyl die regstudente Massenhausen, Bauhof, Merz en Sutor onderskeidelik Ajax, Agathon, Tiberius en Erasmus Roterodamus genoem is. Weishaupt het later vir Sutor uitgeskop omdat hy te apaties was. In April 1778 het die vereniging die Illuminati-orde geword, of Orde van Illuminati, nadat Weishaupt die naam heroorweeg het. Massenhausen was die meeste aktief in die uitbreiding van die vereniging. Betekenisvol het hy terwyl hy in [[München]] gestudeer het, kort na die stigting van die vereniging, Xavier von Zwack, 'n voormalige leerling van Weishaupt, gewerf. Von Zwack sou 'n beduidende administratiewe loopbaan hê (Op 'n stadium was hy in beheer van die Beierse Nasionale Lotery.) Massenhausen se entoesiasme het 'n probleem geword in die oë van Weishaupt, wat dikwels gelei het tot pogings om ongeskikte kandidate te werf. Later het sy wisselvallige liefdeslewe hom die vereniging laat verwaarloos, en toe Weishaupt die beheer van die München-groep aan Zwack oorgedra het, het dit duidelik geword dat Massenhausen geld verduister het en kommunikasie tussen Weishaupt en Zwack onderskep het. In 1778 het Massenhausen gegradueer, diens buite [[Beiere]] opgeneem en het geen verdere belangstelling in die vereniging gehad nie. Op hierdie tydstip het die vereniging 'n nominale lidmaatskap van twaalf gehad. Met die vertrek van Massenhausen het Zwack onmiddellik daarop gefokus om meer volwasse en belangrike rekrute te werf. Die mees suksesvolle hiervan, volgens Weishaupt, was Hertel, 'n kinderjare vriend en kanon van die München se Frauenkirche. Teen die einde van die somer in 1778 het die vereniging 27 lede gehad (insluitende Massenhausen) in 5 takke; München (Athene), Ingolstadt (Eleusis), Ravensberg (Sparta), Freysingen (Thebes), en Eichstaedt (Erzurum). Gedurende hierdie vroeë tydperk het die vereniging drie grade, naamlik Beginner, Minerval en Geïllumineerde Minerval gehad, waarvan slegs die Minerval-graad 'n ingewikkelde seremonie gehad het. Hierin is die kandidaat geheime tekens en 'n wagwoord gegee. 'n Onderlinge spioenasie stelsel hou Weishaupt op hoogte van die aktiwiteite en karakter van al sy lede. Sy gunstelinge word dan lede van die regerende raad of Areopagus. Sommige beginners was toegelaat om te werf en het sodoende Insinuants geword. [[Christene]] van goeie karakter is gesoek, met [[Jode]] en heidene is spesifiek uitgesluit, saam met vroue, monnike en lede van ander geheime verenigings. Gunsteling kandidate was ryk en gedwee, bereid om te leer en tussen die ouderdomme 18 en 30 jaar. == Verdere verloop == Om nuwe lede te lok het die stigter, Adam Weishaupt, ’n stelsel van inwydingsgrade, inisiasierituele en spesiale taalgebruik bedink, vermoedelik in ooreenstemming met die Orde van die Goue en Rosekruis, wat ook onder studente lede sou werf. Die beweging het oor [[Duitsland]] heen versprei en het glo 2&nbsp;000 lede gehad. Die beweging was in klein leesgroepe georganiseer met die doel om jonger lede moreel te vorm tot ideale mense ("nuwe mense"). Daarmee wou hulle die regering infiltreer en vervang en ’n rasionele, vrye en verligte samelewing skep. In lig hiervan het die beweging skole gestig. Ook die infiltrasie van die owerheid was in ’n mate geslaagd, maar van omstreeks 1784 af is die Illuminati in Beiere vervolg en het hulle hul sentrum verskuif na Weimar en Gotha, waarvan die vorste lede van die Illuminati was. ’n Reorganisasie het gevolg, asook die oprigting van nuwe afdelings in [[Italië]], [[Frankryk]], [[Denemarke]] en [[Rusland]]. Dit lyk egter of die beweging in 1788 ophou funksioneer het. ==Latere "Illuminati"== In latere gebruik het die naam Illuminati verwys na verskeie organisasies wat beweer het hulle het bande met die oorspronklike Beierse Illuminati of soortgelyke geheime organisasies, hoewel dit onbevestig is. Hulle word dikwels in [[rolprent]]e, [[roman]]s, [[videospeletjie]]s en [[musiek|musiekvideo's]] uitgebeeld as mense wat in die skadu's wegkruip en die toutjies van mag trek. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:nl:Illuminati (orde)|Nederlandse]] en [[:en:Illuminati|Engelse Wikipedia]] ==Eksterne skakels== *{{Commons-kategorie inlyn|Illuminati}} * {{cite encyclopedia|last=Gruber|first=Hermann|encyclopedia=The Catholic Encyclopedia|title=Illuminati|url=http://www.newadvent.org/cathen/07661b.htm|accessdate=28 Januarie 2011|year=1910|publisher=Robert Appleton Company|volume=7|location=NY|pages=661–663}} * {{cite web|last=Melanson |first=Terry |title=Illuminati Conspiracy Part One: A Precise Exegesis on the Available Evidence |url=http://www.conspiracyarchive.com/NWO/Illuminati.htm |publisher=Conspiracy Archive |accessdate=28 Januarie 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5w4m7HAAW?url=http://www.conspiracyarchive.com/NWO/Illuminati.htm |archivedate=28 Januarie 2011 |date=5 Augustus 2005 |url-status=dead }} {{Samesweringsteorieë}} [[Kategorie:Geskiedenis van Europa]] [[Kategorie:Geheime organisasies]] [[Kategorie:Eskatologie]] [[Kategorie:Antivrymesselary]] 4ao47aoc3h2dr310aeb8zikqyjsiq82 0 222831 2963473 2637453 2026-08-29T10:40:11Z Oesjaar 7467 /* Arrestasie en verbanning */ Tikfout 2963473 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Antonio Negri | beeld = AntonioNegri SeminarioInternacionalMundo.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1911|4|8}} | geboorteplek = [[Padua]], [[Italië]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Italië}} | vakgebied = Politieke filosofie, Klaskonflik, Globalisering, Commons, Biopolitiek | werkplek = Universiteit van Padua<ref>Maggiori Robert, [http://next.liberation.fr/livres/1997/07/03/toni-negri-le-retour-du-diable_211678 "Toni Negri, le retour du «diable»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105120620/http://next.liberation.fr/livres/1997/07/03/toni-negri-le-retour-du-diable_211678 |date=5 January 2016 }}", Libération.fr, 3 Julie 1997.</ref><br />Paris VIII (Vincennes)<br />Paris VII (Jussieu)<br />[[École normale supérieure|École Normale Supérieure]]<br />Collège international de philosophie | alma mater = Universiteit van Padua<br />Istituto italiano per gli studi storici<ref>Elsa Romeo, ''La Scuola di Croce: testimonianze sull'Istituto italiano per gli studi storici'', Il Mulino, 1992, bl. 309.</ref> | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Filosofie van globalisering, menigte, Teorie van die Ryk, Konstituerende krag, Immateriële arbeid,<ref>Antonio Negri and Michael Hardt, ''Empire'' (Cambridge, Massachusetts & London, England: Harvard University Press, 2000), § 3.4.</ref> post-[[Fordisme]], Altermoderniteit, Weiering van werk | beïnvloed deur = [[Augustinus van Hippo]], [[Baruch Spinoza]], [[Michel Foucault]], [[Gilles Deleuze]], [[Félix Guattari]], [[Jacques Derrida]], [[Karl Marx]], [[Carl Schmitt]], [[Thomas Hobbes]], [[Niccolò Machiavelli]], [[Louis Althusser]], [[Wladimir Lenin]] | invloed op = [[Michael Hardt]], [[Richard J. F. Day]], [[Leopoldina Fortunati]], [[Hugo Chávez]] | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Antonio (Toni) Negri''' (Padua, [[1 Augustus]] [[1933]]) is 'n [[Italiaanse]] [[Neomarxisme|neomarxistiese]] [[filosoof]]. == Aktivisme == Negri het 'n "sterloopbaan" aan die [[Universiteit van Padua]] en word op jong ouderdom benoem tot voltydse hoogleraar in die ''dottrina dello stato'' (staatsteorie), 'n uitgesproke Italiaanse vakgebied wat beide juridiese as konstitusionele aspekte behels. Sy [[politiek]]e aktiwiteite begin hy in 1950, wanneer hy toetree tot die Katolieke jeugbeweging Gioventú Italiana di Azione Cattolica (GIAC). Van 1956 tot 1963 is hy lid van die Partito Socialista Italiano (PSI), terwyl hy steeds meer simpatiseer met heterodoxe bewegings binne die [[marxisme]]. Vanaf begin jare 60 maak Negri deel uit van die uitgewery van ''Quaderni Rossi'', die [[koerant]] wat gestalte gee aan die intellektuele herlewing van die Italiaanse marxisme buite die konteks van die kommunistiese party (met as bastionne onder meer Raniero Panzieri, Mario Tronti, Rita di Leo en Romano Alquati). Hierdie groep voorspel vroegtydig die klassestryd van die ''operaio massa'' (dit wil sê, die konsep van die arbeider wat die massa voorhande is, sonder kwalifikasies en uitruilbaar, 'n louter funksionele element vir die groot, gemeganiseerde fabriek), met as hoogtepunt die sogenaamde ''autunno caldo'' (warm herfs) van 1969, toe 'n uitbreeking van opstande plaasgevind het met as episentrum die FIAT-Mirafiorikompleks te [[Turyn]], die petrochemiese kompleks te Porto Marghera en die Lagune van Lagune van [[Venesië]]. In 1969 stig Negri saam met enkele vriende die groep Potere Operaio (Arbeidersmag), wat die radikale politieke uitdrukking van die operaismo ("arbeiderisme") verteenwoordig. Die laaste kongres van Potere Operaio vind plaas in 1973, daarna begin talle lede met nuwe projekte, soos die Autonomia Operaia (werkersoutonomie). Antonio Negri was een van die kragte agter hierdie inisiatief, wat hom toegespits op die nuwe werkersrealiteit in die metropole ten tye van die krisis en die herstrukturering van die fabrieke en die publieke uitgawes. In die besonder dra Negri by tot die stigting van die dagblad ''Rosso'', met redaksie in [[Milaan]], wat vinnig ontwikkel as verwysing vir die stryd en die debatte van die nuwe klasse samestelling, wat Negri en sy kollegas bestempel as die operaio sosiale (sosiale arbeider). Negri het vir sy publikasies voorts saamgewerk met sleutel figure van Italiaanse arbeiders-, studente en vroue bewegings gedurende die jare 60 en 70, waaronder Panzieri, Tronti, Sergio Bologna, Alquati, Mariarosa Dalla Costa en Franco Berardi. Sy bekendste werk is die opspraakwekende ''Empire'' (2000), wat hy saam met die Amerikaner Michael Hardt skryf. Die boek, wat in 2004 opgevolg word met ''Multitude'', word deur baie aktiviste gesien as 'n herbesinning van die antiglobalisme. Daarbenewens publiseer Negri nog 'n hele klomp ander boeke, waarin die werke van onder meer [[Karl Marx]] en [[Baruch Spinoza]] op 'n oorspronklike manier ontleed word. == Arrestasie en verbanning == Op 7 April 1979 word die 46-jarige Antonio Negri gearresteer. Hy word daarvan aangekla dat die moord op destydse premier [[Aldo Moro]] beplan het, uitgevoer deur die ''[[Brigate Rosse]]'' (BR – Rooi Brigades) in 1978. Verder sou hy 'n sameswering begin het om die regering omver te werp. Negri is op daardie stadium professor in die [[politieke wetenskap]] aan die Universiteit van Padua, gaslektor aan die [[École normale supérieure|École Normale Supérieure]] en selfverklaarde revolusionêre marxis wat ten gunste van 'n gewapende opstand is. Negri self het steeds ontken dat enige persoonlike of ideologiese verhouding het met die Rooi Brigades gehad het. Die meeste aanklagte teen Negri (waaronder 17 moorde) word in minder as nege maande weerlê weens 'n gebrek aan bewyse. Daar word nie daarin geslaag om hom met die Rooi Brigades te verbind nie, aangesien hy hom na bewering skuldig maak aan kriminele bende vorming en opstand teen die staat (later teruggetrek). Negri word ten einde veroordeel tot 30 jaar gevangenisstraf omdat hulle hom op grond van sy publikasies en revolusionêre aktiwiteite 'moreel verantwoordelik' ag vir die gewelddade teen die Italiaanse staat in die jare sestig en sewentig. [[Amnestie Internasionaal]] het die 'ernstige wettige onreëlmatighede' tydens die verhoor aan die kaak gestel, en [[Michel Foucault]] skryf oor die 'geval Negri' die volgende in sy werk. Die Gemaskerde Filosoof: "Is hy nie in die sel bloot omdat hy 'n intellektueel is?". Negri bring vier jaar deur in die gevangenis ('n aantal van sy ervarings publiseer hy later in Die Trein van Finland), totdat die Partito Radicale van Marco Pannella, wat geywer het vir sy vrylating, hom op die kieslys plaas vir die algemene verkiesings van 1983 en hy die verkiesings wen ook. Die parlement verleen hom die toestemming om die gevangenis te verlaat ten einde sy politiek amp te kan beklee, maar die toestemming word enkele maande later herroep. Negri gaan in ballingskap in [[Frankryk]], waar hy 14 jaar bly en waar hy nie hoef te vrees vir uitlewering nie, danksy die beskerming wat hy geniet van die regering van [[François Mitterrand]]. In Frankryk is hy dosent aan die Université de Paris VIII (Saint Denis) en die Collège International de Philosophie. Hoewel sy politieke aktiwiteite sterk belemmerd is deur sy ballingskap, is Negri 'n produktiewe outeur in die Franse tydperk en verbind hom met menige linkse intellektuele. In 1990 stig Negri, Jean-Marie Vincent en Denis Berger die publikasie ''Futur Antérieur''. Die kroerant hou op te bestaan in 1998, maar verskyn vanaf 2000 weer onder die naam ''Multitudes'', met Negri as bestuurslid van die internasionale redaksie. In 1997 keer Negri vrywillig terug na [[Italië]] om daar die res van sy straf, intussen weens aktivisme verminder tot 17 jaar, uit te dien. Op die manier wil hy 'n publieke debat skep rondom die situasie van honderde gevangenes en ballingskappe wat tydens die 'lood jare' (''anni di piombo'', die jare sestig en sewentig) politieke interaksie is binne radikale kringe veroordeel is deur allerhande skynprosesse. Negri word by sy aankoms onmiddellik na die gevangenis van Rebibbia gebring en later onder huisarres geplaas. Tot die einde van 2004 geniet hy 'n voorwaardelike vrylating. == Publikasies en politieke werke == Die uiterste oorspronklike, maar tegelykertyd kompakte en moeilik werk van Negri, is sy kritiese hersiening van die belangrikste intellektuele strominge van die tweede helfte van die 20ste eeu, ten gunste van 'n nuwe marxistiese analise van die [[kapitalisme]] en die [[Postmodernisme|postmoderne]] samelewing. Geïnspireerd deur die idees van [[Michel Foucault]] en sy ontleding van die biomag, asook deur die analise van [[Gilles Deleuze]] en Felix Guattari, lê Negri gedurende die jare 80 die basis vir die aanpasing van die werk van Marx, in terme van die sosiale dimensies van die produksie, die samewerking en die bestuurgefokusde mag. Hierin is die pas die voornemende, strategiese en konseptuele, beskou as die menigte. Die vertrekpunt van sy werk ''Empire'' is dat die nasiestaat sy sentrale rol as die primêre politieke formasie verloor het en plek het gemaak vir 'n globale meganisme van diffusie en gedesentraliseerde mag (die "''Imperi''"). Die oorgangsproses word betwis en is nie vry van katastrofes nie. Dit verteenwoordig 'n stryd van die arbeidersklasse en van die postkoloniale akteurs wat hierdie magstransformasies aan die gang gesit het. Met ander woorde die transedentale produksiedimensies en die dimensies van die wêreldmark het gelei tot 'n ''Interregnum'' (tussenregering), 'n netwerk van wêreldwye mag, die ''Empire'', waarin verskillende akteurs (monargisties, soos in die VSA, aristokratiese, soos enkele nasie-state en demokratiese akteurs soos die [[NRO]]'s, [[multinasionale korporasie]]s en die [[massamedia]]) vorm gegee aan 'n ''Imperium'' wat gebaseer is op 'n magsnetwerk. Sy stelling is baie kontroversieel, veral na aanleiding van die aggressiewe en unilaterale houding wat die Verenigde State aangeneem het sedert die [[aanvalle op 11 September 2001]]. Twee vorige publikasies wat vermeld kan word is sy ''The Savage Anomaly'' (1982), waarin hy 'n oorspronklike interpretasie gee van [[Baruch Spinoza]], en ''Marx oltre Marx'' (1982), 'n versameling lesings oor die ''Grundrisse'', die manuskripbundel wat [[Karl Marx]] geskryf het ter voorbereiding van sy ''[[Das Kapital]]''. In 2005 neem hy 'n minder populêre standpunt binne die radikaal-linkse beweging in wanneer hy in verskeie opiniestukke en onderhoude die ja-stem verdedig in die referendum vir die Europese Grondwet. Hy neem ook saam met Daniel Cohn-Bendit deel aan 'n verkiesingsvergadering van die Parti Socialiste (sosialistiese party in Frankryk) om sy steun aan die ja-stem te bewys in die Franse referendum. Negri is van mening dat die Europese Grondwet gunstig is om die mag van die nasie-state te verminder ten voordele van die mag van [[Europa]]. 'n Pleidooi vir Europa is te vind in sy boek ''Europa'' en ''Imperium''. == Bibliografie == * ''Commonwealth'' (met Michael Hardt), 2009. * ''Terugkeer—Een biopolitiek ABC, gesprekken met Anne Dufourmantelle,'' 2003. Vertaling van ''Negri on Negri: In Conversation with Anne Dufourmentelle''. * ''De menigte'' (met Michael Hardt), 2004. Nederlandse Vertaling van ''Multitude: War and Democracy in the Age of Empire.'' * ''Subversive Spinoza: (Un)contemporary Variations'' (red. Timothy S. Murphy), 2004. * ''Time for Revolution,'' 2003. * ''Empire'' (met Michael Hardt), 2000. * ''Insurgencies: Constituent Power and the Modern State,'' 1999. * ''Labor of Dionysus: A Critique of the State-Form'' (met Michael Hardt), 1994. * ''The Savage Anomaly: The Power of Spinoza's Metaphysics and Politics,'' 1991. * ''Marx Beyond Marx: Lessons on the Grundrisse,'' 1991. Vertaling van ''Marx oltre Marx''. * ''The Politics of Subversion: A Manifesto for the Twenty-First Century'', 1989. * ''Revolution Retrieved: Selected Writings on Marx, Keynes, Capitalist Crisis and New Social Subjects,'' 1967–83, 1988. * ''Saggi sullo storicismo tedesco: Dilthey e Meinecke'', 1959. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bron == * Hierdie artikel is vertaal vanuit die Engelse Wikipedia == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Kontinentale filosofie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Negri, Antonio}} [[Kategorie:Italiaanse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Lewende mense]] k8zlkqgjl0woo4pvxdil432lbd0mjsv 0 223153 2963412 2831815 2026-08-29T00:23:58Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963412 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Julie Hagerty | Beeld = Julie Hagerty Sidewalks Entertainment 2019.png | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Julie Beth Hagerty<ref name="obitref1">{{cite web |url=http://www.hoskinsfh.com/fh/obituaries/obituary.cfm?o_id=1971922&fh_id=13201 |title=Obituary For: Harriet Yuellig &#124; Hoskins Funeral Homes |publisher=Hoskinsfh.com |date= |accessdate=2014-07-12 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714170045/http://www.hoskinsfh.com/fh/obituaries/obituary.cfm?o_id=1971922&fh_id=13201 |url-status=dead }}</ref> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1955|6|15}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0353546 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Julie Hagerty''' (gebore 15 Junie 1955) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Airplane!'' (1980), ''Airplane II: The Sequel'' (1982), ''Freddy Got Fingered'' (2001), en ''She's the Man'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1980: ''Airplane!'' * 1982: ''Airplane II: The Sequel'' * 1982: ''A Midsummer Night's Sex Comedy'' * 1985: ''Bad Medicine'' * 1985: ''Goodbye, New York'' * 1985: ''Lost in America'' * 1987: ''Beyond Therapy'' * 1989: ''Rude Awakening'' * 1991: ''What About Bob?'' * 1992: ''Noises Off...'' * 1995: ''The Wife'' * 1998: ''Mel'' * 1999: ''Gut Feeling'' * 2000: ''Baby Bedlam'' * 2001: ''Freddy Got Fingered'' * 2002: ''Bridget'' * 2005: ''Pizza'' * 2006: ''She's the Man'' * 2006: ''Pope Dreams'' * 2013: ''A Master Builder'' === Televisiereekse === * 1991: ''Princesses'' * 1995: ''Women of the House'' * 1998: ''Reunited'' === Televisierolprente === * 1988: ''Necessary Parties'' * 1993: ''Eligible Dentist'' * 1997: ''Heaven Will Wait'' * 1999: ''Boys Will Be Boys'' * 2011: ''Best in Film: The Greatest Movies of Our Time'' * 2018: ''Steps'' * 2019: ''[[Marriage Story]]'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0353546|Julie Hagerty}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hagerty, Julie}} [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] ox3c75z49v234dhwstd5jjgazgxfme4 0 224020 2963337 2601975 2026-08-28T18:18:57Z ~2026-46930-60 213635 /* */ 2963337 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lisa Ann | Beeld = Lisa Ann 2014 by Glenn Francis.jpg | Beeldonderskrif = Ann in 2014 | Geboortenaam = Lisa Ann Corpora<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/culture/2016/jan/26/lisa-ann-porn-star-fantasy-football-sarah-palin |title=Lisa Ann: how one of porn's biggest stars transformed into a fantasy football guru |access-date=5 Desember 2016 |date=26 Januarie 2016 |author=Dave Schilling |publisher=[[The Guardian]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514055049/https://www.theguardian.com/culture/2016/jan/26/lisa-ann-porn-star-fantasy-football-sarah-palin |archive-date=14 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1972|5|9}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en [[pornoster]] | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0030217 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Lisa Ann Corpora''' (gebore [[9 Mei]] [[1972]]), professioneel bekend as '''Lisa Ann''', is 'n afgetrede [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] pornografiese filmaktrise en radiopersoonlikheid. Sy het ook as regisseur en talentagent gewerk. Sy het die voormalige goewerneur van Alaska, [[Sarah Palin]], in ses volwasse films en 'n musiekvideo geparodieer. Sy is 'n lid van die AVN-, XRCO- en Urban X-saal van roem. Ann is beskryf as een van die gewildste en suksesvolste pornografiese filmaktrises ter wêreld. == Filmografie == === Rolprente === * 1997: ''How They Make Adult Movies'' * 1997: ''Barbie Wire: A Dyke with an Attitude'' * 1997: ''Waterworld 4: History of the Enema'' * 2013: ''Aroused'' * 2014: ''Teachers'' * 2015: ''Addicted to Sexting'' * 2017: ''After Porn Ends 2'' === Televisiereekse === * 1995: ''Talking Blue'' * 2010: ''Going Deep'' * 2012: ''Two White Guys Podcast'' * 2012: ''Dorm Invasion'' * 2013: ''Clothed Female Nude Male'' * 2014: ''Stepmom Videos'' === Televisierolprente === * 2007: ''The Adult Entertainment Expo'' * 2008: ''Sexual Intrigue'' * 2009: ''Adult Entertainment Expo '09'' * 2014: ''The Golden Rules of Porn'' === Video's === [[Lêer:Lisa Ann AVN 2010 2.jpg|duimnael|links|Lisa Ann in 2010]] * 1994: ''Cinesex 2'' * 1994: ''Dirty Western II: Smokin Guns'' * 1994: ''Sin Asylum'' * 1994: ''Tits a Wonderful Life'' * 1994: ''Flesh for Fantasy'' * 1994: ''Trained by Payne'' * 1995: ''Angel Eyes'' * 1995: ''The Doll House'' * 1995: ''Heavenly Yours'' * 1995: ''Mixed-Up Marriage'' * 1995: ''More Than a Handful 5: California or Bust'' * 1995: ''No Tell Motel'' * 1995: ''Skin Hunger'' * 1996: ''Entangled'' * 1996: ''Flesh'' * 1996: ''The Ultimate Fantasy'' * 1996: ''The Wicked Web'' * 1996: ''Airotica'' * 1996: ''Pussy Hunt - Vol. 24'' * 1996: ''Adult Video News Awards 1996'' * 1996: ''Dresden Diary 16'' * 1996: ''Dresden Diary 17'' * 1996: ''Molina'' * 1998: ''Dirty Dozen 2'' * 1998: ''Super Sexy'' * 1998: ''Dinner Party II: The Buffet'' * 1998: ''Bosom Buddies 1'' * 1999: ''Erotic Dancer World Championship'' * 2001: ''Sex, Down & Dirty'' * 2003: ''Score Xtra 8'' * 2003: ''The Best of Bosom Buddies'' * 2004: ''Desperate Mothers and Wives'' * 2005: ''Slut Diaries'' * 2005: ''Desperate Mothers & Wives 4'' * 2005: ''Sex Whisperer'' * 2006: ''Double Decker Sandwich 8'' * 2006: ''Fishnets 4'' * 2006: ''Wet Dreams Cum True 5'' * 2006: ''Lick It Up 3'' * 2006: ''Tits Ahoy 3'' * 2006: ''The Visitor'' * 2006: ''Black Owned'' * 2006: ''Cheating Housewives 3'' * 2006: ''Who's Your Momma?'' * 2006: ''Juicy Juggs'' * 2006: ''Bra Bustin' & Deep Thrustin''' * 2006: ''Housewife 1 on 1 #3'' * 2006: ''My First Sex Teacher #4'' * 2006: ''Neighbor Affair 1'' * 2006: ''Filthy'' * 2006: ''Mother Load'' * 2006: ''Wetter the Better 3'' * 2006: ''This Butt's 4U 2'' * 2006: ''Dirty Love'' * 2006: ''White Bubble Butt Sluts 2'' * 2006: ''Momma Knows Best'' * 2006: ''Ass Cleavage 8'' * 2006: ''Diary of a MILF 4'' * 2006: ''Gush'' * 2006: ''Hand to Mouth 4'' * 2006: ''Ripe & Ready MILFs'' * 2006: ''Desperate House MILFs'' * 2006: ''Only the Best! The 90's'' * 2006: ''P.O.V. Centerfolds 4'' * 2006: ''Big Rack Attack 2'' * 2006: ''Bubble Butt Mothers 1'' * 2006: ''MILF Squirters 2'' * 2006: ''Phat Ass Tits 4'' * 2006: ''Spunk'd 6'' * 2006: ''DDs & Derieres'' * 2006: ''Busty Models'' * 2007: ''Apprentass 6'' * 2007: ''Mayhem Explosions 6'' * 2007: ''Breast Seller'' * 2007: ''Meet the Twins 8'' * 2007: ''Under the Covers'' * 2007: ''MILF Bone'' * 2007: ''Spunk'd 7'' * 2007: ''I'm a MILFaholic'' * 2007: ''Breast Seller 3'' * 2007: ''Before They Were Stars'' * 2008: ''Seasoned Players 4'' * 2008: ''Big Rack Attack 4'' * 2008: ''It's a Mommy Thing! 3'' * 2008: ''You've Got a Mother Thing Cumming 2'' * 2008: ''Cum to Momma 2'' * 2008: ''Real Female Orgasms 8'' * 2008: ''Top Ten'' * 2008: ''MILFS Like It Big'' * 2008: ''The Cougar Club'' * 2008: ''Girlvana 4'' * 2008: ''Hit That Ole Bitch'' * 2008: ''MILF Magnet 2'' * 2008: ''Dirty Over 30 2'' * 2008: ''Who's Nailin' Paylin?'' * 2008: ''Internal Damnation 2'' * 2008: ''Playgirl: Indulging in Lust'' * 2008: ''My Friend's Hot Mom 15'' * 2008: ''All Alone 4'' * 2008: ''Blow Me Sandwich 13'' * 2008: ''Big Wet Asses 14'' * 2008: ''Lex the Impaler 4'' * 2008: ''Oil Overload 2'' * 2008: ''Anal Cavity Search 6'' * 2008: ''American MILF 2: Enter the Cougar'' * 2008: ''Head Case 5'' * 2008: ''Breast Seller 5'' * 2008: ''The Cougar Hunter'' * 2008: ''When Ginger Met Nina 2: Girls' Night Out'' * 2008: ''Babes Illustrated 18'' * 2009: ''Obama Is Nailin' Palin'' * 2009: ''Crazy 4 Cougars'' * 2009: ''DreamGirlz 2'' * 2009: ''Big Ass White Girls'' * 2009: ''The Doll House 5'' * 2009: ''Real Wife Stories 3'' * 2009: ''Mother Suckers'' * 2009: ''White Mommas'' * 2009: ''The Brother Load'' * 2009: ''MILFS Like It Big 3'' * 2009: ''Addicted 6'' * 2009: ''Curve Appeal 2'' * 2009: ''Mommy Got Boobs 5'' * 2009: ''Boob Bangers 6'' * 2009: ''Breast Seller 6'' * 2009: ''Naughty America 4 Her 5'' * 2009: ''Anal Junkies on Cock'' * 2009: ''Shorty Iz Fuckin' Yo Mama 4'' * 2009: ''Ass Worship 11'' * 2009: ''Big Butt Oil Orgy'' * 2009: ''She's the Boss!'' * 2009: ''Erotic Stories 3: Lovers & Cheaters: The MILF Memoirs'' * 2009: ''30 Rock: A XXX Parody'' * 2009: ''Golden Globes: Big Titty MILFs'' * 2009: ''TMSleaze'' * 2009: ''Mrs. Demeanor'' * 2009: ''Letterman's Nailin' Palin'' * 2009: ''Teachers'' * 2009: ''No Man's Land: MILF Edition 3'' * 2009: ''Hung XXX'' * 2009: ''MILFS Like It Big 5'' * 2009: ''Anal Prostitutes on Video 7'' * 2009: ''Cougar 101'' * 2009: ''Flying Solo 2'' * 2009: ''Superstar MILFs'' * 2009: ''Seasoned Players 11: Salt and Pepper'' * 2009: ''Busty Waitresses'' * 2009: ''Naughty America 4 Her 6'' * 2009: ''MILF Legends 2'' * 2009: ''MILF Worship 10: The Legends'' * 2009: ''Top Shelf 2'' * 2009: ''You're Nailin' Palin Interactive'' * 2009: ''Moms a Cheater Vol. 6'' * 2009: ''Interactive Sex with Lisa Ann'' * 2009: ''Lisa Ann: MILF Trainer'' * 2009: ''Cougar's Prey 1'' * 2009: ''Moms Big White Cheeks'' * 2009: ''Lesbian Hospital 2'' * 2009: ''The Best of Seasoned Players'' * 2009: ''Mikayla vs. Alektra: The Wicked Battle'' * 2009: ''Intimate Touch'' * 2009: ''Eminem: We Made You'' * 2010: ''Hollywood's Nailin' Palin'' * 2010: ''Out Numbered 5'' * 2010: ''I'm Dreaming of Genie 2'' * 2010: ''Official Jersey Shore Parody.com'' * 2010: ''Tiger's Tail'' * 2010: ''Big Tit Mother Fuckers'' * 2010: ''Kittens & Cougars 2'' * 2010: ''Friends and Family'' * 2010: ''My First MILF 2'' * 2010: ''Mommy Got Boobs 8'' * 2010: ''Big Tit Fixation 2'' * 2010: ''My First Sex Teacher #20'' * 2010: ''Bra Busters'' * 2010: ''Meat Your Teacher'' * 2010: ''Busty House Calls'' * 2010: ''Busty Housewives 4'' * 2010: ''MILF Legends 3'' * 2010: ''Milflicious'' * 2010: ''In the Butt 4'' * 2010: ''Massive Facials 2'' * 2010: ''Whatever It Takes'' * 2010: ''Cougar Street'' * 2010: ''Masturbation Nation 9'' * 2010: ''Dirty Rotten Mother Fuckers 4'' * 2010: ''Family Matters'' * 2010: ''Country Club Cougars'' * 2010: ''Femme Core'' * 2010: ''Teen Mother Fuckers: Where MILFS & Teens Collide 2'' * 2010: ''FSC All-Star Anti-Piracy PSA'' * 2010: ''2 Chicks Same Time 8'' * 2010: ''Love & Marriage'' * 2010: ''Say Hi to Your Mother for Me'' * 2010: ''Top Wet Girls 7'' * 2010: ''Girls Can't Think Straight #2'' * 2010: ''Serviced with a Smile'' * 2010: ''Ass Stretchers POV 2'' * 2010: ''The Stepmother 3: Trophy Wife'' * 2010: ''Naughty Neighbors 2'' * 2010: ''Mom's Got Big White Tits'' * 2010: ''40+ and Horny'' * 2010: ''Legends & Starlets Vol. 2'' * 2010: ''MILF Legends 4'' * 2010: ''All Stars'' * 2010: ''American Bad Asses'' * 2010: ''Mommy Issues'' * 2010: ''Go Big or Go Home'' * 2010: ''Titanic Tits'' * 2010: ''Booty School Dropout'' * 2010: ''Critical Care Cunts'' * 2010: ''Deep Inside Amy Fisher'' * 2010: ''Bossy MILFs 6'' * 2010: ''Ass Parade 26'' * 2011: ''Big Butts Like It Big 8'' * 2011: ''Boobwatch'' * 2011: ''Who's Nailin' Palin? 2'' * 2011: ''XXX Avengers'' * 2011: ''Gangbanged'' * 2011: ''Teach Me'' * 2011: ''Real Porn Stars of Chatsworth'' * 2011: ''Runaway'' * 2011: ''Mommies Gone Bad'' * 2011: ''Super Anal Cougars 1'' * 2011: ''Mandingo: Hide Your Wives!'' * 2011: ''Mandingo Massacre'' * 2011: ''Breast in Class 2: Counterfeit Racks'' * 2011: ''Superstar Showdown 5: Lisa Ann vs. Francesca Lé'' * 2011: ''My Daughter's Boyfriend 4'' * 2011: ''Milf Does a Body Good'' * 2011: ''New Dad in Town'' * 2011: ''Big Tit MILFs'' * 2011: ''MILFs'' * 2011: ''Pillows of Love'' * 2011: ''Anal Delights 2'' * 2011: ''Shakin' That Ass'' * 2011: ''I Kissed a Girl Too'' * 2011: ''Silicone Valley'' * 2011: ''Sins of the Flush'' * 2011: ''Battle of the Breasts'' * 2011: ''Poolside Pounding'' * 2011: ''MILF Thing 7: Made in L.A.'' * 2011: ''Angel Perverse 19'' * 2011: ''Angel Perverse 22'' * 2011: ''Cruel MILF'' * 2011: ''U.S. Sluts 2'' * 2011: ''Lust Bite'' * 2011: ''StarStruck 2'' * 2011: ''Cover Girls'' * 2011: ''How I Fucked Your Mother'' * 2011: ''In the Butt 9'' * 2011: ''My First Sex Teacher 24'' * 2011: ''Neighbor Affair 13'' * 2011: ''Big Tits at School 12'' * 2012: ''Butts 101'' * 2012: ''Pornstars Punishment 5'' * 2012: ''Best Day Ever'' * 2012: ''Busty Invaders from Mars'' * 2012: ''Milfs vs. Teens'' * 2012: ''Busty Cops'' * 2012: ''The Porn Legacy'' * 2012: ''Magic MILF'' * 2012: ''Mothers & Daughters'' * 2012: ''The Panty Thieves'' * 2012: ''Couples Camp 2'' * 2012: ''Chyna Is Queen of the Ring'' * 2012: ''It's a Mommy Thing! 6'' * 2012: ''MILF Madness'' * 2012: ''Titty Tales'' * 2012: ''Lisa Ann: Can't Say No'' * 2012: ''Big Wet Tits 11'' * 2012: ''I Need to Be Alone'' * 2012: ''Banging Busty Brunettes'' * 2012: ''Banging Busty Latinas'' * 2012: ''F*cking MILFs'' * 2012: ''Booty Shakers'' * 2012: ''Cougars on the Prowl'' * 2012: ''Top Picks'' * 2012: ''Blasted'' * 2012: ''Tits vs. Ass'' * 2012: ''Booty Bombs'' * 2012: ''Big Butt'' * 2012: ''Deep Anal Drilling 4'' * 2012: ''Facial Overload 2: MILF Edition'' * 2012: ''Greatest Orgies and Gangbangs'' * 2012: ''Lisa Ann vs. Julia Ann'' * 2012: ''Hollywood Heartbreakers 2'' * 2012: ''MILF Slam'' * 2012: ''Lisa Ann Fantasy Girl'' * 2012: ''Big Titty Time'' * 2012: ''Internal Investigation'' * 2012: ''MILF Mania'' * 2012: ''Anal Invitation'' * 2012: ''Anal Boot Camp'' * 2012: ''25 Sexiest Boobs Ever!'' * 2012: ''Poolside Pussy'' * 2013: ''The Fab 4: Volume 2'' * 2013: ''Breast Wishes'' * 2013: ''White Booty Queens'' * 2013: ''Mandingo Massacre 7'' * 2013: ''The Booty Pageant'' * 2013: ''Big Tit Fanatic 2'' * 2013: ''Best of Girlvana'' * 2013: ''POV Addicts 3'' * 2013: ''The Sexiest MILFs in XXX'' * 2013: ''Feeding Frenzy 11'' * 2013: ''Nice Girls Love Black Dick'' * 2013: ''MILFs Seeking Boys 3'' * 2013: ''The Twenty: Stars of XXX'' * 2013: ''Massive MILF Mounds'' * 2013: ''Lesbian Anal P.O.V. 2'' * 2013: ''Big Tit Centerfolds'' * 2013: ''Lex Is a Mother Fucker'' * 2013: ''Anal Dream Team'' * 2013: ''MILFs Anal Addiction'' * 2013: ''Titty Creampies 4'' * 2013: ''Lex vs. Lisa Ann'' * 2013: ''P.O.V. Juggfuckers 5'' * 2013: ''Black Cock Down'' * 2013: ''Girls of BangBros 18: Diamond Kitty'' * 2013: ''Milf Revolution'' * 2013: ''Mom What's in Your Ass?'' * 2013: ''Phat Ass White Girls: P.A.W.G.'' * 2013: ''The Twenty: The Porn Stars'' * 2013: ''MILFs Illustrated'' * 2013: ''Black Out'' * 2013: ''Mom's Cuckold 13'' * 2013: ''Lisa Ann's School of Milf'' * 2013: ''Pure Milf 2'' * 2013: ''Sexual Divas'' * 2013: ''Bush Bangers'' * 2013: ''Lisa Ann's Anal Nightmare'' * 2013: ''Tonight's Girlfriend 12'' * 2013: ''My Friend's Hot Girl 6'' * 2013: ''My Friend's Hot Mom 38'' * 2013: ''Seduced by a Cougar 25'' * 2013: ''2 Chicks Same Time 13'' * 2013: ''Big Tits at School 18'' * 2013: ''Hot and Mean 8'' * 2014: ''White House Orgy'' * 2014: ''Black Out 2: Jailed 'N Nailed'' * 2014: ''Big Titty MILFs'' * 2014: ''Milf Revolution 2'' * 2014: ''Bush Bangers 2'' * 2014: ''Mothers That Please'' * 2014: ''The Best in XXX'' * 2014: ''Udderly Delicious'' * 2014: ''The Load Rangers'' * 2014: ''Busty Anal Sluts'' * 2014: ''Lisa Loves Girls'' * 2014: ''MILFs Go Black for More'' * 2014: ''Busty Brunettes'' * 2014: ''Anal Champions of the World 2'' * 2014: ''MILFs Illustrated 2'' * 2014: ''It's All in the Ass'' * 2014: ''Pearl Necklaces'' * 2014: ''Majestic MILFs'' * 2014: ''Lisa Ann Loves Girls 2'' * 2014: ''School of MILF 2: The Education of Belle Knox'' * 2014: ''Throat Assassins'' * 2014: ''Tonight's Girlfriend 25'' * 2014: ''Tonight's Girlfriend 28'' * 2014: ''My Sister's Hot Friend 37'' * 2014: ''Sugar Mommas'' * 2014: ''Seduced by a Cougar 31'' * 2014: ''Lex Steele: Double Teamed'' * 2014: ''Lesbian Tear Jerkers'' * 2014: ''Doctor Milf'' * 2014: ''CFNM: Clothed Female Nude Male'' * 2014: ''I'm Gonna Bang Your Mother'' * 2014: ''Real Wife Stories 18'' * 2014: ''Milfs Like It Big 17'' * 2014: ''While the Men Are Away'' * 2015: ''Hall of Famers 2'' * 2015: ''Anal Provocateur'' * 2015: ''MILF Wars: Lisa Ann vs. Nikki Benz'' * 2015: ''Hands-On Mom... And Other Stories'' * 2015: ''Evil Angels: Lisa Ann'' * 2015: ''SMiLF: Stepmother I'd Like to Fuck'' * 2015: ''Black Junk in the Trunk'' * 2015: ''Lex's Anal Champions'' * 2015: ''MILF Superstars'' * 2015: ''Stepmom Videos 4'' * 2015: ''Pornstars Like It Black'' * 2015: ''100% Pussy'' * 2015: ''Milf Fantasy'' * 2015: ''Perfectly Trimmed Bush'' * 2016: ''Moms in Control 3'' * 2016: ''Love & Romance'' * 2016: ''Tits in Charge'' * 2016: ''A Wife with a Secret'' * 2016: ''All About MILFs'' * 2016: ''Mothers & Their Boys'' * 2017: ''Wicked POV'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0030217|Lisa Ann}} * {{Twitter|thereallisaann|Lisa Ann}} * {{Facebook|TRLAOfficial|Lisa Ann}} * {{Instagram|thereallisaann|Lisa Ann}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ann, Lisa}} [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Pornografiese akteurs]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] 5elnaa3rvk00g5jt76p9viucbnqmlxy 0 234593 2963486 2894942 2026-08-29T10:46:53Z Oesjaar 7467 /* Terrorisme */ Tikfout 2963486 wikitext text/x-wiki Die '''donker web''' is die inhoud van die [[wêreldwye web]] wat op donkernette bestaan, oorlegnetwerke wat die [[Internet]] gebruik, maar wat spesifieke [[sagteware]], konfigurasies of toegangsreg vereis.<ref name=wired>{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=Hacker Lexicon: What Is the dark web? |url=https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |publisher=Wired |access-date=27 Augustus 2015 |date=19 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412224615/https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=pcadvisor>{{cite news |last1=Egan |first1=Matt |title=What is the dark web? How to access the dark website – How to turn out the lights and access the dark web (and why you might want to) |url=http://www.pcadvisor.co.uk/how-to/internet/what-is-dark-web-how-access-dark-web-3593569/ |access-date=18 Junie 2015 |date=12 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150820074751/http://www.pcadvisor.co.uk/how-to/internet/what-is-dark-web-how-access-dark-web-3593569/ |archive-date=20 Augustus 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die donker web vorm 'n klein deel van die [[diep web]], die deel van die web wat nie deur soekenjins geïndekseer word nie, hoewel die term diep web verkeerdelik gebruik word om spesifiek na die donker web te verwys.<ref name="dictionary">{{cite news |last1=Solomon |first1=Jane |title=The Deep Web vs. The dark web |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |access-date=26 Mei 2015 |date=6 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |archive-date=14 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref name=wired /><ref name=brightplanet>{{cite web |url=http://www.brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |title=Clearing Up Confusion – Deep Web vs. dark web |website=BrightPlanet |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429005406/https://brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |archive-date=29 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="npr.org">{{cite news |last1=NPR Staff |title=Going Dark: The Internet Behind The Internet |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |access-date=29 Mei 2015 |date=25 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401233235/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>The dark web Revealed. ''Popular Science''. pp. 20–21</ref><ref name=wired /> Die donkernette wat die donker web uitmaak, sluit klein vriend-tot-vriend-[[eweknienetwerk]]e, sowel as groot gewilde netwerke soos Tor, Freenet, I2P en Riffle in wat deur openbare organisasies en individue bedryf word. Gebruikers van die donker web verwys na die gewone web as die "''Clearnet''" weens sy ongekodeerde aard.<ref>{{cite web |title=Clearnet vs hidden services – why you should be careful |url=http://www.deepdotweb.com/jolly-rogers-security-guide-for-beginners/clearnet-vs-hidden-services-why-you-should-be-careful/ |website= [[DeepDotWeb]] |access-date=4 Junie 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190609063539/http://www.deepdotweb.com/jolly-rogers-security-guide-for-beginners/clearnet-vs-hidden-services-why-you-should-be-careful/ |archive-date=9 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Tor-donker web kan na verwys word as ''onionland'',<ref name="darknetthing">{{cite news |last1=Chacos |first1=Brad |title=Meet Darknet, the hidden, anonymous underbelly of the searchable Web |url=http://www.pcworld.com/article/2046227/meet-darknet-the-hidden-anonymous-underbelly-of-the-searchable-web.html |access-date=16 Augustus 2015 |date=12 Augustus 2013 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200305080537/https://www.pcworld.com/article/2046227/meet-darknet-the-hidden-anonymous-underbelly-of-the-searchable-web.html |archive-date=5 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n verwysing na die netwerk se topvlak-domein-agtervoegsel (.onion) en die "verkeer-anonimisietegniek van uie"-roetering. == Terminologie == Die donker web word dikwels verwar met die diep web, wat verwys na die dele van die web wat nie deur soekenjins geïndekseer word nie (en dus nie soekbaar is nie). Hierdie verwarring kan tot minstens 2009 teruggespoor word.<ref>{{cite news |last1=Beckett |first1=Andy |title=The dark side of the internet |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |access-date=9 Augustus 2015 |date=26 November 2009 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200226055209/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |archive-date= 26 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sedertdien, veral in die rapportering oor die [[Silk Road]]-mark, word die twee terme dikwels gekombineer,<ref>Deep Web (film)</ref><ref>{{cite news |last1=Daily Mail Reporter |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |title=The disturbing world of the Deep Web, where contract killers and drug dealers ply their trade on the internet |access-date=25 Mei 2015 |date=11 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406033924/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |archive-date=6 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |title=NASA is indexing the 'Deep Web' to show mankind what Google won't |website=Fusion |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223091732/http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |archive-date=23 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ten spyte van die nut daarvan om hulle tog apart te beskou.<ref name="npr.org"/><ref name=brightplanet /><ref name="dictionary" /><ref name=wired /> == Definisie == [[Lêer:Anleitung- Der Einstieg ins Darknet mit dem Tor Browser.webm|duimnael|Toegang tot die donker web deur middel van die Tor [[webblaaier]]. (In [[Duits]])]] Donkernet-webwerwe is slegs toeganklik via netwerke soos Tor ("The Onion Routing" -projek) en I2P ("Invisible Internet Project").<ref>{{cite web |url=http://hplusmagazine.com/2015/06/29/the-deep-web-and-its-darknets/ |title=The Deep Web and Its Darknets – h+ Media |date=29 Junie 2015 |website=h+ Media |access-date=18 November 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706093936/http://hplusmagazine.com/2015/06/29/the-deep-web-and-its-darknets/ |archive-date=6 Julie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Tor [[webblaaier]] en Tor-toeganklike webwerwe word algemeen deur donkernet-gebruikers gebruik en kan deur die .onion-domein geïdentifiseer word.<ref>{{Cite web|url=http://eds.b.ebscohost.com/eds/detail/detail?sid=390cc066-699e-4f33-860a-9d2dd97d9285@sessionmgr107&vid=0&hid=126&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmU=#AN=117120750&db=edo|title=The 21st Century DarkNet Market: Lessons from the Fall of Silk Road: Start Your Search!|website=eds.b.ebscohost.com|access-date=2016-10-26|archive-date=2017-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170605201049/http://eds.b.ebscohost.com/eds/detail/detail?sid=390cc066-699e-4f33-860a-9d2dd97d9285@sessionmgr107&vid=0&hid=126&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmU=#AN=117120750&db=edo|url-status=dead}}</ref> Terwyl Tor op anonieme toegang tot die internet fokus, spesialiseer I2P in die anonieme huisvesting van webwerwe.<ref>{{Cite journal|last1=Crenshaw,|first1=Adrian.|year=|title=Darknets and hidden servers: Identifying the true ip/network identity of i2p service hosts, Black Hat (2011)|url=|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref> Identiteite en liggings van donkernet-gebruikers bly anoniem en kan weens die gelaagde enkripsiestelsel nie nagespeur word nie. Die donkernet-enkripsietegnologie herlei gebruikers se data deur 'n groot aantal intermediêre bedieners, wat die gebruikers se identiteit beskerm en anonimiteit waarborg. Die oorgedragte inligting kan slegs deur 'n daaropvolgende nodus in die skema gedekripteer word, wat dan na die uitgangskode lei. Die ingewikkelde stelsel maak dit amper onmoontlik om die nodepad te reproduseer en die inligting laag vir laag te dekripteer.<ref name=":0">{{Cite journal|title=Cryptopolitik and the Darknet|journal=Survival (00396338)|volume= 58| issue = 1|pages= 7–38. 32p|doi=10.1080/00396338.2016.1142085|year=2016 | last1 = Moore | first1 = Daniel}}</ref> Weens die hoë vlak van enkripsie kan webwerwe nie gelokaliseer word nie en die [[IP-adres]] van hul gebruikers nie opspoor word nie, en gebruikers kan nie hierdie inligting oor die gasheer kry nie. Kommunikasie tussen donkernet gebruikers word aldus hoogs geënkripteer sodat die gebruikers kan praat, blog, en lêers vertroulik kan deel.<ref>[https://www.academia.edu/20813843/DARKNET_SOCIAL_MEDIA_AND_EXTREMISM_ADDRESSING_INDONESIAN_COUNTERTERRORISM_ON_THE_INTERNET Darknet, Social Media, and Extremism: Addressing Indonesian Counterterrorism on the Internet] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604003640/http://www.academia.edu/20813843/DARKNET_SOCIAL_MEDIA_AND_EXTREMISM_ADDRESSING_INDONESIAN_COUNTERTERRORISM_ON_THE_INTERNET |date=2017-06-04 }}</ref> Die donker web word ook gebruik vir onwettige aktiwiteite soos onwettige handel, forums en media-uitruil vir [[pedofiel]]e en [[terroris]]te.<ref name=":1">{{Cite journal|title=The Dark Net. Rolling Stone, 0035791X, 11/5/2015, Issue 1247|journal=|volume=}}</ref> Terselfdertyd het tradisionele webwerwe alternatiewe toeganklikheid vir die Tor-blaaier geskep in pogings om met hul gebruikers te skakel. ''ProPublica'' het byvoorbeeld 'n nuwe weergawe van sy webwerf bekendgestel wat uitsluitlik vir Tor-gebruikers beskikbaar is.<ref name=":23">{{Cite web|url=http://eds.b.ebscohost.com/eds/detail/detail?sid=ad822f46-344d-47ac-8c12-09663ebad15f@sessionmgr103&vid=0&hid=127&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmU=#AN=113873661&db=bth|title=A Marketer's Guide to the Dark Web: Start Your Search!|website=eds.b.ebscohost.com|access-date=2016-10-27|archive-date=2017-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604045343/http://eds.b.ebscohost.com/eds/detail/detail?sid=ad822f46-344d-47ac-8c12-09663ebad15f@sessionmgr103&vid=0&hid=127&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmU=#AN=113873661&db=bth|url-status=dead}}</ref> == Inhoud == 'n Desember 2014-studie deur Gareth Owen van die Universiteit van Portsmouth het bevind dat die mees algemene tipe inhoud op Tor kinderpornografie was, gevolg deur swart markte, terwyl die individuele webwerwe met die hoogste verkeer toegewy was aan [[botnet]]-bedrywighede.<ref name="reportthing">{{cite news |last1=Mark |first1=Ward |title=Tor's most visited hidden sites host child abuse images |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-30637010 |access-date=28 Mei 2015 |date=30 Desember 2014 |work=BBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091620/https://www.bbc.co.uk/news/technology-30637010 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Baie fluitjieblaaswebwerwe handhaaf 'n teenwoordigheid<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know on Tor & the Deep Web |url=http://www.whoishostingthis.com/blog/2013/12/17/tor-deep-web/ |website=whoishostingthis |access-date=18 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205053516/http://www.whoishostingthis.com/blog/2013/12/17/tor-deep-web/ |archive-date=5 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> sowel as politieke besprekingsforums.<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=What Firewall? China's Fledgling Deep Web Community |url=http://motherboard.vice.com/read/what-firewall-chinas-fledgling-deep-web-community |access-date=19 Junie 2015 |date=25 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221042516/http://motherboard.vice.com/read/what-firewall-chinas-fledgling-deep-web-community |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Webwewe wat verband hou met [[Bitcoin]], bedrogverwante dienste en posbestellingsdienste is van die mees produktiewes op die donker web.<ref name="reportthing" /> In Julie 2017 het Roger Dingledine, een van die drie stigters van die Tor-projek, gesê dat die weblaaier weens privaatheidsredes hoofsaaklik vir [[Facebook]] gebruik word, en dat die donker web slegs 3% van die verkeer in die Tor-netwerk uitmaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2017/07/29/tor_dark_web/|title=Dark web doesn't exist, says Tor's Dingledine. And folks use network for privacy, not crime|last=tweet_btn()|first=Iain Thomson in San Francisco 29 Julie 2017 at 09:32|access-date=2017-07-31|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731042137/https://www.theregister.co.uk/2017/07/29/tor_dark_web/|archivedate=2017-07-31|df=}}</ref> 'n Meer onlangse studie in Februarie 2016 van navorsers aan King's College [[Londen]] gee die volgende uiteensetting van inhoud deur 'n alternatiewe kategorie te gebruik wat die onwettige aanwending van .onion-dienste beklemtoon.<ref>{{cite journal|last1=Moore|first1=Daniel|title=Cryptopolitik and the Darknet|journal=Survival: Global Politics and Strategy|volume=58|pages=7–38|doi=10.1080/00396338.2016.1142085|year=2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=Study Claims Dark Web Sites Are Most Commonly Used for Crime |url=https://motherboard.vice.com/read/study-claims-dark-web-sites-are-most-commonly-used-for-crime |access-date=20 Maart 2016 |date=1 Februarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216083226/https://motherboard.vice.com/read/study-claims-dark-web-sites-are-most-commonly-used-for-crime |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Botnets === [[Botnet]]s word dikwels gestruktureer met hul bevel en beheer (B&B) bedieners gebaseer op 'n sensuur-weerstandige verborge diens, wat 'n groot hoeveelheid botverwante verkeer kan skep.<ref name="reportthing" /><ref>{{cite news|last1=Reeve|first1=Tom|title=Extortion on the cards|url=http://www.scmagazineuk.com/extortion-on-the-cards/article/440385/|accessdate=8 December 2015|date=30 September 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210184104/http://www.scmagazineuk.com/extortion-on-the-cards/article/440385/|archivedate=10 Desember 2015|df=}}</ref> === Bitcoin dienste === Bitcoin dienste soos tuimelaars (''tumblers'') is dikwels beskikbaar op Tor, en sommige - soos Grams - bied donkernet-markintegrasie.<ref>{{cite news |last1=Allison |first1=Ian |title=Bitcoin tumbler: The business of covering tracks in the world of cryptocurrency laundering |url=http://www.ibtimes.co.uk/bitcoin-tumbler-business-covering-tracks-world-cryptocurrency-laundering-1487480 |access-date=8 Desember 2015 |date=11 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118193915/https://www.ibtimes.co.uk/bitcoin-tumbler-business-covering-tracks-world-cryptocurrency-laundering-1487480 |archive-date=18 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Helix Updates: Integrated Markets Can Now Helix Your BTC |url=https://www.deepdotweb.com/2014/08/05/helix-updates-integrated-markets-can-now-helix-your-btc/ |access-date=8 Desember 2015 |date=5 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509230314/https://www.deepdotweb.com/2014/08/05/helix-updates-integrated-markets-can-now-helix-your-btc/ |archive-date=9 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Navorsingsstudie onderneem deur Jean-Loup Richet, 'n navorsingsgenoot by die [[ESSEC Business School|ESSEC]], en uitgevoer met die [[Verenigde Nasies]] se kantoor oor dwelms en [[misdaad]], het nuwe tendense in die gebruik van Bitcoin-tuimelaars vir [[geldwassery]] aan die lig gebring. 'n Algemene benadering was om 'n digitale geldeenheidwisselaardiens te gebruik wat Bitcoin omskep het in aanlyn-speelbewyse (soos goue munte in World of Warcraft) wat later in [[geld]] omgeskakel sal word.<ref name="Jean-Loup Richet">{{cite arXiv |eprint=1310.2368|title=Laundering Money Online: a review of cybercriminals methods |date=Junie 2013 |author=Richet, Jean-Loup|class=cs.CY }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Richet|first1=Jean-Loup|title=How to Become a Black Hat Hacker? An Exploratory Study of Barriers to Entry Into Cybercrime|journal=17th AIM Symposium|date=2012|url=http://aim.asso.fr/index.php/mediatheque/finish/26-aim-2012/816-how-to-become-a-black-hat-hacker-an-exploratory-study-of-barriers-to-entry-into-cybercrime/0|url-status=live|archiveurl=https://archive.is/20170105033105/http://aim.asso.fr/index.php/mediatheque/finish/26-aim-2012/816-how-to-become-a-black-hat-hacker-an-exploratory-study-of-barriers-to-entry-into-cybercrime/0|archivedate=2017-01-05|df=}}</ref> Daar is getoon dat die [[blokketting]] en [[kriptogeld]] gebruik kan word om die donker web te reguleer.<ref>{{cite news|last1=Hegadekatti|first1=Kartik|title=Regulating the Deep Web Through Controlled Blockchains and Cryptocurrency Networks|url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2888744|accessdate=8 January 2019|date=29 January 2017|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180604015016/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2888744|archivedate= 4 Junie 2018|df=}}</ref> === Donker webmarkte === Die kommersiële donker webmarkte, wat transaksies vir onwettige [[dwelm]]s<ref>{{Cite journal|title=Concepts of illicit drug quality among darknet market users: Purity, embodied experience, craft and chemical knowledge|journal=International Journal of Drug Policy|volume=35}}</ref> en ander goedere bemiddel, het beduidende media dekking ontlok, wat begin met die gewildheid van die Silk Road en die Diabolus Market<ref>{{Cite journal|title=Stay Clear of the Darknet|journal=Tech Directions.|volume=75}}</ref> en die daaropvolgende beslagleggings deur regeringsowerhede.<ref>{{cite news|last1=Burleigh|first1=Nina|title=The Rise and Fall of Silk Road, the dark web's Amazon|url=http://www.newsweek.com/2015/02/27/silk-road-hell-307732.html|accessdate=25 May 2015|date=19 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150525141207/http://www.newsweek.com/2015/02/27/silk-road-hell-307732.html|archivedate=25 Mei 2015|df=}}</ref> Ander markte verkoop sagteware-eksploitasie sagteware<ref name="realdeal">{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=New Dark-Web Market Is Selling Zero-Day Exploits to Hackers |url=https://www.wired.com/2015/04/therealdeal-zero-day-exploits/ |access-date=24 Mei 2015 |date=17 April 2015 |work=Wired |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310025521/https://www.wired.com/2015/04/therealdeal-zero-day-exploits/ |archive-date=10 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en wapens.<ref name="ibtimes.co.uk">{{cite news |last1=Holden |first1=Alex |title=Ukraine crisis: Combatants scouring dark web for advice on bridge bombing and anti-tank missiles |url=http://www.ibtimes.co.uk/ukraine-combatants-turn-dark-web-advice-bridge-bombing-anti-tank-missiles-1487256 |access-date=28 Mei 2015 |date=10 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090434/https://www.ibtimes.co.uk/ukraine-combatants-turn-dark-web-advice-bridge-bombing-anti-tank-missiles-1487256 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ondersoek van prysverskille in donker webmarkte teenoor pryse in die werklike lewe of oor die Wêreldwye Web is gepoog, asook studies oor die kwaliteit van goedere wat oor die donker web ontvang word. Een so 'n studie is uitgevoer op Evolution, een van die gewildste kripto-markte wat aktief was vanaf Januarie 2013 tot Maart 2015.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|title=Buying drugs on a Darknet market: A better deal? Studying the online illicit drug market through the analysis of digital, physical and chemical data|journal=Forensic Science International|volume=267 |pages=173–182| doi=10.1016/j.forsciint.2016.08.032|pmid=27611957|year=2016|last1=Rhumorbarbe|first1=Damien|last2=Staehli|first2=Ludovic|last3=Broséus|first3=Julian|last4=Rossy|first4=Quentin|last5=Esseiva|first5=Pierre|url=https://serval.unil.ch/notice/serval:BIB_670B021B4620|format=Submitted manuscript}}</ref> Alhoewel dit gevind is dat die digitale inligting, soos verbergingsmetodes en die versendingsland, "akkuraat lyk", het die studie kwessies met die kwaliteit van onwettige dwelms wat in Evolution verkoop word ontbloot, waarin verklaar word dat "... die suiwerheid van onwettige dwelms anders is as die inligting wat op hul onderskeie noterings aangedui word."<ref name="ReferenceA"/> Minder is bekend oor verbruikersmotivering vir toegang tot hierdie markte en faktore wat verband hou met hul gebruik.<ref>{{Cite journal|title=Characterising dark net marketplace purchasers in a sample of regular psychostimulant users|journal=International Journal of Drug Policy|volume=35}}</ref> === Stelselindringer groepe en dienste === Baie stelselindringers verkoop hul dienste óf individueel óf as deel van groepe.<ref>{{cite news |last1=Holden |first1=Alex |title=A new breed of lone wolf hackers are roaming the deep web – and their prey is getting bigger |url=http://www.ibtimes.co.uk/new-breed-lone-wolf-hackers-are-roaming-deep-web-their-prey-getting-bigger-1483347 |access-date=19 Junie 2015 |date=15 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090431/https://www.ibtimes.co.uk/new-breed-lone-wolf-hackers-are-roaming-deep-web-their-prey-getting-bigger-1483347 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sulke groepe sluit in xDedic, hackforum, Trojanforge, Mazafaka, dark0de en die TheRealDeal darknet-market.<ref>{{cite news |title=Hacking communities in the Deep Web |url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:H8DbduIEh7sJ:resources.infosecinstitute.com/hacking-communities-in-the-deep-web/ |access-date=5 September 2017 |date=15 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://archive.is/20160428194946/https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:H8DbduIEh7sJ:resources.infosecinstitute.com/hacking-communities-in-the-deep-web/ |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sommige is bekend om skynbare pedofiele op te spoor en te ontbloot (''doxing'') of af te pers.<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=A dark web Hacker Is Hunting Potential Pedophiles to Extort Them for Money |url=http://motherboard.vice.com/en_uk/read/a-dark-web-hacker-is-hunting-potential-pedophiles-to-extort-them-for-money |access-date=12 November 2015 |date=12 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092421/http://motherboard.vice.com/en_uk/read/a-dark-web-hacker-is-hunting-potential-pedophiles-to-extort-them-for-money |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Kubermisdaad]] en stelselindringing-dienste vir finansiële instellings en banke is ook oor die donker web aangebied.<ref>{{Cite journal|title=The Dark Net: Policing the Internet's Underworld|journal=World Policy Journal.|volume=32}}</ref> Pogings om hierdie aktiwiteit te monitor, is deur verskeie regerings- en privaatorganisasies gedoen, en 'n ondersoek na die gereedskap wat gebruik word, is in die ''Procedia Computer Science Journal''.<ref>{{Cite journal|title=Large-Scale Monitoring for Cyber Attacks by Using Cluster Information on Darknet Traffic Features|journal=Procedia Computer Science|volume=53}}</ref> Gebruik van Internet-skaal DNS Distributed Reflection Denial of Service (DRDoS) aanvalle is ook geskep deur die gebruik van die donker web.<ref>{{Cite journal|title=Inferring distributed reflection denial of service attacks from darknet|journal=Computer Communications.|volume=62}}</ref> Daar is baie bedrogspul .onion webwerwe ook teenwoordig wat uiteindelik gereedskap gee vir aflaai wat besmet is met Trojaanse perde of agterdeure. === Bedrogdienste === Daar is talle forums gefokus op kredietkaarte, [[PayPal]] en Bitcoin-handelwebwerwe, sowel as handel webwerwe asook bedrog- en vervalsingsdienste.<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=Dark Web Vendor Sentenced for Dealing Counterfeit Coupons |url=http://motherboard.vice.com/read/dark-web-vendor-sentenced-for-dealing-counterfeit-coupons |access-date=24 Januarie 2016 |date=14 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220142131/http://motherboard.vice.com/read/dark-web-vendor-sentenced-for-dealing-counterfeit-coupons |archive-date=20 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Baie van sulke webwerwe is self swendelary.<ref>{{cite news |last1=DeepDotWeb |title=Secrets to Unmasking Bitcoin Scams – 4 Eye Opening Case Studies |url=https://www.deepdotweb.com/2015/05/28/secrets-to-unmasking-bitcoin-scams-4-eye-opening-case-studies/ |access-date=12 November 2015 |date=28 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116122618/https://www.deepdotweb.com/2015/05/28/secrets-to-unmasking-bitcoin-scams-4-eye-opening-case-studies/ |archive-date=16 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ook [[uittrede-swendelary]] kom voor op die dnker web.<ref>{{Cite book|last1=Cernera|first1=F.|last2=La Morgia|first2=M.|last3=Mei|first3=A.|last4=Sassi|first4=F.|title=32nd USENIX Security Symposium (USENIX Security 23) |chapter=Token Spammers, Rug Pulls, and Sniper Bots: An Analysis of the Ecosystem of Tokens in Ethereum and in the Binance Smart Chain (BNB} |date=August 2023|chapter-url=https://www.usenix.org/system/files/usenixsecurity23-cernera.pdf}}</ref> === Kullery en ongeverifieerde inhoud === Daar is berigte van groepbefondste sluipmoorde en huurmoordenaars,<ref name="ibtimes.co.uk"/><ref>{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=Meet The 'Assassination Market' Creator Who's Crowdfunding Murder With Bitcoins |url=https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/11/18/meet-the-assassination-market-creator-whos-crowdfunding-murder-with-bitcoins/ |access-date=29 Augustus 2015 |date=18 November 2013 |work=Forbes |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306153518/http://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/11/18/meet-the-assassination-market-creator-whos-crowdfunding-murder-with-bitcoins/ |archive-date=6 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> hoewel dit egter as uitsluitlike swendelary beskou word.<ref>{{cite news |last1=Cox1 |first1=Joseph |title=This Fake Hitman Site Is the Most Elaborate, Twisted Dark Web Scam Yet |url=http://motherboard.vice.com/read/this-fake-hitman-site-is-the-most-elaborate-twisted-dark-web-scam-yet |access-date=20 Junie 2016 |date=18 Mei 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118065529/http://motherboard.vice.com/read/this-fake-hitman-site-is-the-most-elaborate-twisted-dark-web-scam-yet |archive-date=18 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ormsby |first1=Eileen |title=Conversation with a hitman (or not) |url=http://allthingsvice.com/2012/08/03/conversation-with-a-hitman-or-not/ |access-date=29 Augustus 2015 |date=3 Augustus 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013040629/http://allthingsvice.com/2012/08/03/conversation-with-a-hitman-or-not/ |archive-date=13 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die skepper van Silk Road, Ross Ulbricht, is deur Homeland Security investigations (HSI) in hegtenis geneem vir sy webwerf, en vir die bewering dat hy 'n huurmoordenaar sou gehuur het om ses mense dood te maak, hoewel die aanklagte later laat vaar is.<ref name="nhong052915">Nicole Hong, [https://www.wsj.com/articles/silk-road-founder-ross-ulbricht-sentenced-to-life-in-prison-1432929957 "Silk Road Founder Ross Ulbricht Sentenced to Life in Prison"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613152211/https://www.wsj.com/articles/silk-road-founder-ross-ulbricht-sentenced-to-life-in-prison-1432929957 |date=2017-06-13 }}, ''[[Wall Street Journal]]'', Mei 29, 2015.</ref><ref>Andy Greenberg, [https://www.wired.com/2015/05/silk-road-creator-ross-ulbricht-sentenced-life-prison/ "Silk Road Creator Ross Ulbricht Sentenced to Life in Prison"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150529215648/http://www.wired.com/2015/05/silk-road-creator-ross-ulbricht-sentenced-life-prison/ |date=2015-05-29 }}, ''Wired'', Mei 29, 2015.</ref> Daar is 'n stedelike legende dat mens 'n regstreekse uitsending van 'n [[moord]] op die donker web kan vind. Die term "''Red Room''" is geskep, gebaseer op die Japannese animasie en stedelike legende van dieselfde naam. Die getuienis dui egter daarop dat alle gevalle wat tot dusver gerapporteer is, vals is.<ref name="redroom">{{cite news |last1=Ormsby |first1=Eileen |title=Waiting in the Red Room |url=http://allthingsvice.com/2015/08/29/waiting-in-the-red-room/ |access-date=29 Augustus 2015 |date=29 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305000744/https://allthingsvice.com/2015/08/29/waiting-in-the-red-room/ |archive-date=5 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|last1=Howell O'Neill|first1=Patrick|title=Dark Net site promised to livestream torture and execution of 7 ISIS jihadists|url=http://www.dailydot.com/politics/isis-red-room-dark-net-live-stream/|accessdate=29 August 2015|date=28 August 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911183336/http://www.dailydot.com/politics/isis-red-room-dark-net-live-stream/|archivedate=11 September 2015|df=}}</ref> === Phishing en swendelary === Phishing via geklone webwerwe en ander bedrogspulwebwerwe is volop,<ref>{{cite news |last1=Stockley |first1=Mark |title=Hundreds of Dark Web sites cloned and "booby trapped" |url=https://nakedsecurity.sophos.com/2015/07/01/hundreds-of-dark-web-sites-cloned-and-booby-trapped/ |access-date=8 Desember 2015 |date=1 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091332/https://nakedsecurity.sophos.com/2015/07/01/hundreds-of-dark-web-sites-cloned-and-booby-trapped/ |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Fox-Brewster |first1=Thomas |title= Many Sites That Fell In Epic Onymous Tor Takedown 'Were Scams Or Legit' |url= https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2014/11/18/tor-takedown-misinformation/ |access-date=19 Junie 2015 |date=18 November 2014 |work=Forbes |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20191230091635/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2014/11/18/tor-takedown-misinformation/ |archive-date= 30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met donkernetmarkte wat dikwels met bedrieglike URL's geadverteer word.<ref>{{cite news |title=Beware of Phishing Scams On Clearnet Sites! (darknetmarkets.org) |url=https://www.deepdotweb.com/2015/07/03/beware-of-phishing-scams-on-clearnet-sites-darknetmarkets-org/ |access-date=8 Desember 2015 |publisher=DeepDotWeb |date=3 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610054913/https://www.deepdotweb.com/2015/07/03/beware-of-phishing-scams-on-clearnet-sites-darknetmarkets-org/ |archive-date=10 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Warning: More Onion Cloner Phishing Scams |url=https://www.deepdotweb.com/2015/04/22/reminder-onion-cloner-phishing-scams/ |access-date=8 Desember 2015 |date=22 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616020107/https://www.deepdotweb.com/2015/04/22/reminder-onion-cloner-phishing-scams/ |archive-date=16 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Raaisels === Raaisels soos Cicada 3301 en opvolgers gebruik soms verborge dienste om anoniem leidrade te gee, wat dikwels spekulasie tov die identiteit van hul skeppers verhoog.<ref>{{cite news |last1=Bell |first1=Chris |title=The internet mystery that has the world baffled |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/internet/10468112/The-internet-mystery-that-has-the-world-baffled.html |access-date=8 Desember 2015 |date=25 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221075631/http://www.telegraph.co.uk/technology/internet/10468112/The-internet-mystery-that-has-the-world-baffled.html |archive-date=21 Februarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Onwettige pornografie === Daar is gereelde wetstoepassingsaksies teen webwerwe wat kinderpornografie versprei<ref>{{cite news |last1=Willacy |first1=Mark |title=Secret 'dark net' operation saves scores of children from abuse; ringleader Shannon McCoole behind bars after police take over child porn site |url=http://www.abc.net.au/news/2015-08-26/secret-anti-paedophile-operation-saves-children-from-abuse/6720304 |access-date=26 Augustus 2015 |date=26 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090358/https://www.abc.net.au/news/2015-08-26/secret-anti-paedophile-operation-saves-children-from-abuse/6720304 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Conditt |first1=Jessica |title=FBI hacked the Dark Web to bust 1,500 pedophiles |url=https://www.engadget.com/2016/01/07/fbi-hacked-the-dark-web-to-bust-1-500-pedophiles/ |access-date=8 Januarie 2016 |date=8 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322184412/https://www.engadget.com/2016/01/07/fbi-hacked-the-dark-web-to-bust-1-500-pedophiles/ |archive-date=22 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> - dikwels deur die inhoud van die webwerf te benadeel deur die verspreiding van virusse aan die gebruikers.<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=The FBI's 'Unprecedented' Hacking Campaign Targeted Over a Thousand Computers |url=https://motherboard.vice.com/read/the-fbis-unprecedented-hacking-campaign-targeted-over-a-thousand-computers |access-date=8 Januarie 2016 |date=5 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313204600/http://motherboard.vice.com/read/the-fbis-unprecedented-hacking-campaign-targeted-over-a-thousand-computers |archive-date=13 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Farivar |first1=Cyrus |title=Feds bust through huge Tor-hidden child porn site using questionable malware |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2015/07/feds-bust-through-huge-tor-hidden-child-porn-site-using-questionable-malware/ |access-date=8 Augustus 2015 |date=16 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324213851/https://arstechnica.com/tech-policy/2015/07/feds-bust-through-huge-tor-hidden-child-porn-site-using-questionable-malware/ |archive-date=24 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Webwerwe gebruik komplekse stelsels van gidse, forums en gemeenskapsregulering.<ref>{{cite news |last1=Evans |first1=Robert |title=5 Things I Learned Infiltrating Deep Web Child Molesters |url=http://www.cracked.com/personal-experiences-1760-5-things-i-learned-infiltrating-deep-web-child-molesters.html |access-date=29 Augustus 2015 |date=16 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090415/https://www.cracked.com/personal-experiences-1760-5-things-i-learned-infiltrating-deep-web-child-molesters.html |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander inhoud sluit seksuele [[marteling]] en doodmaak van diere<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=As the FBI Cleans the Dark Net, Sites Far More Evil Than Silk Road Live On |url=http://motherboard.vice.com/read/as-the-fbi-cleans-the-dark-net-sites-far-more-evil-than-silk-road-live-on |access-date=3 Augustus 2015 |date=11 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216075843/http://motherboard.vice.com/read/as-the-fbi-cleans-the-dark-net-sites-far-more-evil-than-silk-road-live-on |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en wraakpornografie in.<ref>{{cite news |last1=Markowitz |first1=Eric |title=The Dark Net: A Safe Haven for Revenge Porn? |url=http://www.vocativ.com/tech/internet/dark-net-safe-haven-revenge-porn/?PageSpeed=noscript |access-date=3 Augustus 2015 |date=10 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126051539/http://www.vocativ.com/tech/internet/dark-net-safe-haven-revenge-porn/?PageSpeed=noscript |archive-date=26 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Terrorisme === Daar is ten minste 'n paar egte maar ook bedrieglike webwerwe wat daarop aanspraak maak dat dit gebruik word deur [[Terrorisme|terroriste]] soos ISIL ([[ISIS]]), insluitende 'n valse een wat in Operation Onymous beslag gelê is.<ref>{{cite news |last1=Cub |first1=Nik |title=FBI seizes fake Tor hosted Jihad funding website as part of Operation Onymous, leaves up real site. |url=https://www.nikcub.com/posts/fbi-seizes-fake-tor-hosted-jihad-funding-website-as-part-of-operation-onymous-leaves-up-real-site/ |access-date=25 November 2015 |date=17 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222005628/https://www.nikcub.com/posts/fbi-seizes-fake-tor-hosted-jihad-funding-website-as-part-of-operation-onymous-leaves-up-real-site/ |archive-date=22 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die nasleep van die November 2015 [[Parys]] aanvalle is 'n werklike sodanige webwerf oorgeneem deur 'n [[Anonymous (kollektief)|Anonymous]] geaffilieerde kuberkrakergroep GhostSec en vervang met 'n advertensie vir Prozac.<ref>{{cite news |last1=Cuthbertson |first1=Anthony |title=Hackers replace dark web Isis propaganda site with advert for Prozac |url=http://www.ibtimes.co.uk/hackers-replace-dark-web-isis-propaganda-site-advert-prozac-1530385 |access-date=25 November 2015 |date=25 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090428/https://www.ibtimes.co.uk/hackers-replace-dark-web-isis-propaganda-site-advert-prozac-1530385 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Rawti Shax-Islamitiese groep was geidentifiseer dat dit op 'n stadium op die donker web aktief was.<ref>{{cite news |title=Jihadist cell in Europe 'sought recruits for Iraq and Syria' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34802317 |work=BBC News |date=12 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401044142/https://www.bbc.com/news/world-europe-34802317 |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Sosiale media === Binne die donker web bestaan daar opkomende [[sosiale media]]-platforms soortgelyk soos dié op die Wêreldwye Web. Facebook en ander tradisionele sosiale media-platforms het donker-web weergawes van hulle webwerwe begin maak om probleme wat met die tradisionele platforms verband hou, aan te spreek en om hul diens op alle gebiede van die Wêreldwye Web te behou.<ref name=":23" /> == Kommentaar en polisiëring == Alhoewel baie van die donker web onskadelik is, is sommige aanklaers en regeringsinstansies onder meer bekommerd dat dit 'n toevlugsoord vir kriminele aktiwiteite is.<ref>{{cite news |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2156271,00.html |title=The Secret Web: Where Drugs, Porn and Murder Live Online |author=Lev Grossman |work=TIME.com |date=11 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228175548/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2156271,00.html |archive-date=28 Februarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Spesiale nuuswebwerwe soos DeepDotWeb<ref name="yahoo">{{cite news |last1=Swearingen |first1=Jake |title=A Year After Death of Silk Road, Darknet Markets Are Booming |url=https://finance.yahoo.com/news/death-silk-road-darknet-markets-142500702.html |access-date=24 Mei 2015 |date=2 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091252/https://finance.yahoo.com/news/death-silk-road-darknet-markets-142500702.html |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Franceschi-Bicchierai |first1=Lorenzo |title=Hackers Tried To Hold a Darknet Market For a Bitcoin Ransom |url=http://motherboard.vice.com/read/hackers-tried-to-hold-a-darknet-market-for-a-bitcoin-ransom |access-date=19 Mei 2015 |date=13 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216050835/http://motherboard.vice.com/read/hackers-tried-to-hold-a-darknet-market-for-a-bitcoin-ransom |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en All Things Vice<ref>{{cite news |last1=Solon |first1=Olivia |title=Police crack down on Silk Road following first drug dealer conviction |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2013/02/police-crack-down-on-silk-road-following-first-drug-dealer-conviction/ |access-date=27 Mei 2015 |date=3 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219004357/https://arstechnica.com/tech-policy/2013/02/police-crack-down-on-silk-road-following-first-drug-dealer-conviction/ |archive-date=19 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> bied nuusdekking en praktiese inligting oor donker webwerwe en dienste. Die verborge [[Wiki]] en sy spieël webwerwe en gevurkte webwerwe hou op enige gegewe tydstip van die grootste inhoudsopgawes oor die donker web. Gewilde bronne van die donker web .onion skakels sluit in Pastebin, [[YouTube]], [[Twitter]], [[Reddit]] en ander internetforums.<ref>{{cite news |last1=Koebler |first1=Jason |title=The Closest Thing to a Map of the Dark Net: Pastebin |url=http://motherboard.vice.com/read/the-closest-thing-to-a-map-of-the-dark-net-pastebin |access-date=14 Julie 2015 |date=23 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222205738/http://motherboard.vice.com/read/the-closest-thing-to-a-map-of-the-dark-net-pastebin |archive-date=22 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Spesialismaatskappye met Darksum en Recorded Future volg web-kubermisdaad vir wetstoepassingsdoeleindes.<ref>{{cite news|last1=Simonite|first1=Tom|title=The Surprising Light Side of the Dark Web|url=https://www.technologyreview.com/s/601073/the-surprising-light-side-of-the-dark-web/|accessdate=20 Maart 2016|date=18 Maart 2016}}</ref> In 2015 is aangekondig dat [[Interpol]] nou 'n toegewyde webprogram aanbied wat tegniese inligting bevat oor Tor, kuberveiligheid en gesimuleerde teen-donkernetmarkte aksies.<ref>{{cite news|last1=Ricard|title=Interpol dark web Training Course|url=http://darkwebnews.com/news/interpol-dark-web-training-course/|accessdate=8 August 2015|date=2 Augustus 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150808230001/http://darkwebnews.com/news/interpol-dark-web-training-course/|archivedate=8 Augustus 2015|df=}}</ref> In Oktober 2013 het die Verenigde Koninkryk se Nasionale Misdaadagentskap en die GCHQ die vorming van 'n 'Joint Operations Cell' aangekondig om op kubermisdaad te fokus.<ref>{{cite news |last1=Rose |first1=David |title=Secrets of the UK's new FBI: Police chief reveals elite force of 5,000 'super' agents will wage a high-tech manhunt for Britain's most wanted criminals |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2445814/Secrets-UKs-new-FBI-Police-chief-reveals-elite-force-5-000-super-agents-wage-high-tech-manhunt-Britains-wanted-criminals.html |access-date=9 November 2015 |date=13 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315103853/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2445814/Secrets-UKs-new-FBI-Police-chief-reveals-elite-force-5-000-super-agents-wage-high-tech-manhunt-Britains-wanted-criminals.html |archive-date=15 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In November 2015 sal hierdie span die taak hê om kinderuitbuiting op die donker web sowel as ander kubermisdaad aan te pak.<ref>{{cite news |last1=Box |first1=Joseph |title=The UK Will Police the dark web with a New Task Force |url=http://motherboard.vice.com/read/the-uk-will-police-the-dark-web-with-a-new-task-force |access-date=9 November 2015 |date=8 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216092352/https://motherboard.vice.com/read/the-uk-will-police-the-dark-web-with-a-new-task-force |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Maart 2017 het die Congressional Research Service 'n uitgebreide verslag oor die donker web vrygestel, wat wys op die veranderende dinamika van hoe inligting bekom word en aangebied word op die donker web; gekenmerk deur die onbekende, is dit van toenemende belang vir navorsers, wetstoepassers en beleidsmakers.<ref name="Congression Research Service Report">{{cite web |url=https://fas.org/sgp/crs/misc/R44101.pdf |title=Dark Web |last=Finklea |first=Kristin |date=10 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413220723/https://fas.org/sgp/crs/misc/R44101.pdf |archive-date=13 April 2018 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> In Augustus 2017 het dit bekend geword dat korporatiewe sekuriteitsfirmas wat spesialiseer in die monitering en ondersoek van die donker web namens banke en handelaars gereeld hul bevindings met die FBI en met ander wetstoepassingsagentskappe, wanneer dit moontlik en nodig is, aangaande onwettige inhoud, deel. Die Russies-sprekende ondergrondse groepe se aanbod van misdaad-as-'n-diens-model word as besonder robuust beskou.<ref name="Dark Web Mainstream Media Coverage">{{Cite web |url=http://www.idahostatesman.com/news/nation-world/national/article164797842.html |title=Shocked by gruesome crime, cyber execs help FBI on dark web |last=Johnson |first=Tim |date=2017-08-02 |website=Idaho Statesman}}</ref> == Joernalistiek == Baie individuele joernaliste, alternatiewe nuusorganisasies, opvoeders en navorsers is invloedryk oor hul kennis van die donker web, en maak die gebruik van die donker web duidelik vir die algemene publiek. === Jamie Bartlett === Jamie Bartlett is 'n [[joernalis]] en [[tegnologie]] blogger vir ''The Telegraph'' en Direkteur van die Sentrum vir die Analise van Sosiale Media vir Demos in samewerking met die Universiteit van Sussex. In sy boek, ''The Dark Net'',<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-dark-netinside-the-digital-underworld-by-jamie-bartlett-book-review-9696473.html |title=The Dark Net:Inside the Digital Underworld by Jamie Bartlett, book review |last=Burrell |first=Ian |date=Augustus 28, 2014 |website=Independent |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303014309/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-dark-netinside-the-digital-underworld-by-jamie-bartlett-book-review-9696473.html |archive-date=3 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> illustreer Bartlett die wêreld van die donker web en die implikasies daarvan vir menslike gedrag in verskillende kontekste. Byvoorbeeld, die boek begin met die verhaal van 'n jong meisie wat positiewe terugvoer soek om haar [[selfbeeld]] te bou deur naak aanlyn te verskyn. Sy word uiteindelik opgespoor op sosiale media-webwerwe waar haar vriende en familie oorval is met naakte prente van haar. Hierdie storie beklemtoon die verskeidenheid menslike interaksies wat die donker web toelaat, maar herinner ook die leser hoe deelname aan 'n oorleg netwerk soos die donker web selde in volle skeiding van die groter Internet is. Bartlett se hoofdoelstelling is 'n verkenning van die donker web en die implikasie daarvan vir die [[samelewing]]. Hy ondersoek verskillende subkulture, sommige met positiewe implikasies vir die samelewing en sommige met negatiewe.<ref>{{cite web |url=http://www.wnyc.org/story/growth-dark-subcultures-internet/ |title=The Growth of Dark Subcultures On the Internet, The Leonard Lopate Show |date=Junie 2, 2015 |website=WNYC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090601/https://www.wnyc.org/story/growth-dark-subcultures-internet/ |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bartlett het in Junie 2015 'n TEDTalk gegee om die onderwerp verder te ondersoek.<ref>{{cite web |url=https://www.ted.com/talks/jamie_bartlett_how_the_mysterious_dark_net_is_going_mainstream#t-705685 |title=How the mysterious dark net is going mainstream |last=Bartlett |first=Jamie |date=June 2015 |website=ted.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020042728/https://www.ted.com/talks/jamie_bartlett_how_the_mysterious_dark_net_is_going_mainstream#t-705685 |archive-date=20 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy praatjie, getiteld "Hoe die geheimsinnige donker web hoofstroom word", stel die idee agter die donker web bekend vir die gehoor, gevolg deur 'n deurloop van een van die webwerwe wat die Silk Road genoem word. Hy wys op die bekendheid van webbladontwerp soortgelyk aan verbruikerswebwerwe wat in die groter kommersiële web gebruik word. Bartlett bied dan voorbeelde van hoe funksioneering in 'n onsekere, hoërisiko-mark soos dié in die donker web eintlik die innovering aanmoedig wat hy glo, op alle markte in die toekoms toegepas kan word. Soos hy daarop dui dat verskaffers altyd dink aan nuwe maniere om te werk en hulself te beskerm, het die donker web meer gedesentraliseer, meer kliëntvriendelik, moeiliker om te sensor, en meer innoverend. Aangesien ons samelewings toenemend op soek is na meer maniere om [[privaatheid]] aanlyn te behou, is sulke veranderinge soos dié wat in die donker web voorkom, nie net innoverend nie, maar kan voordelig wees vir kommersiële aanlyn-webwerwe en -markte. === Ander media === Tradisionele media en nuuskanale soos ''ABC News'' het ook artikels bevat wat die donker web ondersoek.<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/2016-01-27/explainer-what-is-the-dark-net/7038878 |title=Print Email Facebook Twitter More What is the dark net, and how will it shape the future of the digital age? |last=Viney |first=Steven |date=Januarie 27, 2016 |website=ABC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514210606/https://www.abc.net.au/news/2016-01-27/explainer-what-is-the-dark-net/7038878 |archive-date=14 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ''Vanity Fair'' tydskrif het in Oktober 2016 'n artikel gepubliseer met die titel "''The Other Internet''". Die artikel bespreek die opkoms van die donker web en noem dat die gevolge ernstig geword het in 'n wettelose digitale wildernis. Dit noem dat kwesbaarheid 'n swakheid in die netwerk se verdediging is. Ander onderwerpe sluit in die [[e-handel]] weergawes van konvensionele swart markte, kuberwapens van TheRealDeal, en die rol van operasionele sekuriteit.<ref name="The Other Internet">{{Cite journal|title=The Other Internet|journal=Vanity Fair|volume=58}}</ref> ==Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] [[Kategorie:Internetkultuur]] fp9mmkduooxxc48gmalq9p9p3ky2oyl 0 264521 2963447 2928614 2026-08-29T08:39:00Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963447 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Alexander Albon | image = Alex albon (51383514844) (cropped).jpg | caption = Albon by die Indianapolis Motor Speedway in 2021 | image_size = 160 | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|3|23|df=y}} | birth_place = [[Londen]], England | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|THA}} Thai | Years = 2019 - tans | Old Team = [[Scuderia Toro Rosso]]-[[Honda]]<br/>[[Red Bull Racing]]-[[Honda]] | 2026 Team = [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Car number = 23 | Races = {{F1stat|ALB|entries}} ({{F1stat|ALB|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|ALB|wins}} | Podiums = {{F1stat|ALB|podiums}} | Points = {{F1stat|ALB|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|ALB|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|ALB|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2024 | Last position = 16de (12 punte) }} '''Alexander Albon''' (gebore [[23 Maart]] [[1996]]) is 'n Brits-Thaise professionele motorrenjaer wat sedert 2022 vir die [[WilliamsF1|Williams Racing-span]] aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het in 2019 en 2020 vir die [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]-span deelgeneem. == Persoonlike lewe == Albon is op 23 Maart 1996 in Londen, Engeland gebore. Sy pa, Nigel Albon, is 'n voormalige Britse renjaer wat aan die Britse toermotorkampioenskap en Porsche Carrerabeker deelgeneem het.<ref>{{cite news|url=https://www.driverdb.com/drivers/nigel-albon/|title=Nigel Albon|publisher=Driver Database|date=30 August 2019}}</ref> Sy ma, Kankamol, is 'n burger van [[Thailand]]. Albon het in Bures, [[Suffolk]], saam met 'n jonger broer en drie susters grootgeword,<ref name="get-to-know">{{Cite web|url=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/get-to-know-your-driver-alex-albon|title=Get To Know Your Driver: Alex Albon|access-date=2020-07-30|website=Red Bull|language=en}}</ref> Albon was in die Ipswich-skool voordat hy sy professionele renloopbaan begin het.<ref>{{Cite web|last=Sandalls|first=Katy|title=Former Suffolk schoolboy gets top F1 seat|url=https://www.eadt.co.uk/news/ipswich-school-s-alex-albon-moves-to-red-bull-1-6211170|access-date=2020-07-30|website=East Anglian Daily Times|date=12 August 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=5 things you didn't know about 2019 Scuderia Toro Rosso driver Alexander Albon|url=https://www.redbull.com/au-en/alexander-albon-profile|access-date=2020-07-30|website=Red Bull|language=en}}</ref> Albon het dubbele Britse en Thaise nasionaliteit, en neem deel onder die Thaise vlag.<ref name="independent.co.uk">{{Cite web|date=2019-10-23|title=Alex Albon hoping to earn new Red Bull deal and move out of parents' house|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/f1-news-alex-albon-red-bull-deal-christian-horner-george-russell-lewis-hamilton-a9167761.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024164857/https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/f1-news-alex-albon-red-bull-deal-christian-horner-george-russell-lewis-hamilton-a9167761.html |archive-date=2019-10-24 |url-access=limited |url-status=live|access-date=2020-07-30|website=The Independent|language=en}}</ref> Dit is bekend dat Albon [[Boeddhisme]] beoefen<ref>{{Cite web|title=Albon reveals he is a 'practising Buddhist'|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_361975.html|access-date=2020-07-30|website=Sports Mole|language=en-GB}}</ref> en is sedert 2019 in 'n verhouding met die Chinese LPGA-gholfspeler [[Lily He]].<ref>{{Cite web |date=2022-04-22 |title=Formula 1's Alex Albon on his LPGA girlfriend Muni He, Netflix drama and the golf craze that's hit elite race-car drivers |url=https://golfweek.usatoday.com/2022/04/22/formula-1-alex-albon-lpga-muni-he-netflix-drive-survive/ |access-date=2023-01-22 |website=Golfweek |language=en-US |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122120112/https://golfweek.usatoday.com/2022/04/22/formula-1-alex-albon-lpga-muni-he-netflix-drive-survive/ |url-status=live }}</ref> == Formule 1-loopbaan == === Toro Rosso (2019) === [[Lêer:FIA F1 Austria 2019 Nr. 23 Albon 2.jpg|duimnael|links|Albon jaag in 'n [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] tydens die [[2019 Oostenrykse Grand Prix]]]] Op 26 November 2018 is aangekondig dat Albon van sy Nissan e.dams Formule E-kontrak vrygestel is ná gerugte dat hy vir [[Scuderia Toro Rosso]] in Formule Een sou teken. Op dieselfde dag het Toro Rosso aangekondig dat Albon vir 2019 saam met [[Daniil Kvyat]] by die span sal aansluit en dus is Albon se verhouding met Red Bull, wat sewe jaar tevore beëindig is, herstel. Hy is die tweede Thaise jaer wat aan Formule Een deelneem<ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.co.th/auto-racing/fia-formula-one-world-cship/72371/%E0%B8%84%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%84%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%882-%E0%B8%AD%E0%B8%B1%E0%B8%A5%E0%B8%9A%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2/|title=คนไทยคนที่2! อัลบอนเตรียมซิ่งF1ฤดูกาลหน้า|language=th|date=18 October 2018|access-date=18 August 2019|archive-date=18 Augustus 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818081821/https://www.foxsports.co.th/auto-racing/fia-formula-one-world-cship/72371/%e0%b8%84%e0%b8%99%e0%b9%84%e0%b8%97%e0%b8%a2%e0%b8%84%e0%b8%99%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%882-%e0%b8%ad%e0%b8%b1%e0%b8%a5%e0%b8%9a%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%95%e0%b8%a3%e0%b8%b5%e0%b8%a2/|url-status=dead}}</ref> en die eerste sedert Prins Bira wat in 1954 deelgeneem het.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.albon-to-partner-kvyat-at-toro-rosso-in-2019.2HXzDL0HW8oEUeIqIOsYkq.html|title=Albon to partner Kvyat at Toro Rosso in 2019|date=26 November 2018|work=formula1.com|access-date=11 March 2019|language=en}}</ref> Albon het veertiende geëindig in sy debuutren, die [[2019 Australiese Grand Prix]]. Hy het sy eerste punte by die volgende wedren, die [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], aangeteken, en negende geëindig. Albon se beste kwalifiserende resultaat met Toro Rosso was by die [[2019 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] met 'n negende plek, hoewel hy nie daarin kon slaag om punte in die wedren aan te teken nie. Albon het die [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] in die sestiende plek weggespring. Hy en Toro Rosso het voordeel getrek uit veranderende weersomstandighede om so hoog as vierde te vorder en uiteindelik sesde te eindig, al was dit agter spanmaat Kvyat wat die span se eerste podiumplek in meer as tien jaar behaal het. === Red Bull (2019–2021) === ==== 2019 ==== [[Lêer:Alexander Albon at 2019 Italian Grand Prix (qualifying).jpg|duimnael|Albon ry vir [[Red Bull Racing|Red Bull]] by die [[2019 Italiaanse Grand Prix]].]] Ná die [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] het Red Bull Racing aangekondig dat Albon vir Pierre Gasly by die span sou vervang vanaf die Belgiese Grand Prix, wie sou terugkeer na Toro Rosso. Oor die middelseisoenverandering het Red Bull gesê: "Die span sal die volgende nege wedrenne gebruik om Alex se prestasie te evalueer om 'n ingeligte besluit te neem oor wie in 2020 saam met Max sal ry."<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/news/f1/red-bull-drops-pierre-gasly-alexander-albon|title=Red Bull drops Pierre Gasly for Alexander Albon|date=2019-08-12|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=2019-08-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/49317809|title=Red Bull: Alexander Albon to replace Pierre Gasly|date=2019-08-12|access-date=2019-08-12}}</ref> Albon het sy debuutseisoen agtste in die Wêreldjaerskampioenskap met 92 punte afgesluit. Hy het die nuweling van die jaar-toekenning by die FIA-prysuitdeling ontvang. ==== 2020 ==== [[Lêer:Alexander Albon-Red Bull RB16 (4).jpg|duimnael|links|Albon ry vir Red Bull in [[Circuit de Barcelona-Catalunya|Barcelona]] in 2020 gedurende voorseisoentoetse]] Albon het in 2020 voortgegaan om vir Red Bull saam met spanmaat Verstappen te jaag.<ref name="rbr 2020">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.albon-to-remain-alongside-verstappen-at-red-bull-for-2020.1NXdYcThqNQuafedKhzCqH.html|title=Alex Albon to remain alongside Max Verstappen at Red Bull for 2020|date=12 November 2019|website=formula1.com|language=en|access-date=12 November 2019}}</ref> In die slotfase van die Oostenrykse Grand Prix, was Albon in die derde plek na die veiligheidsmotor op nuwe sagte bande, agter die voorste Mercedes-motors op ouer harde bande. Albon het probeer om Lewis Hamilton verby te steek, maar die twee het kontak gemaak en Albon in die gruis ingestuur. Albon het later onttrek met 'n elektriese fout wat enjinverskaffer Honda gesê het agv die botsing was.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/150362/albon-hamilton-clash-denied-me-potential-race-win|title=Albon: Hamilton clash denied me potential F1 race win at Austrian GP|website=autosport.com|first=Luke|last=Smith|date=5 July 2020|access-date=6 July 2020}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-10|title=Albon's DNF likely caused by Hamilton clash, not Honda fault|url=https://the-race.com/formula-1/albons-dnf-likely-caused-by-hamilton-clash-not-honda-fault/|access-date=2020-07-21|website=The Race|language=en}}</ref> [[Lêer:Alexander Albon 2020 Tuscan Grand Prix - race day.jpg|duimnael|Albon jaag by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]], waar hy sy debuut-podiumplek behaal het.]] Hy het onder druk gekom van Racing Point se [[Sergio Pérez]] in die laaste rondtes van die [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]], maar het die vierde plek behou nadat die jaers kontak gemaak het, wat Pérez se voorvleuel beskadig het.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2020/races/1046/austria/race-result.html|title=Formula 1 Pirelli Grosser Preis der Steiermark 2020 – Race Result|website=Formula1.com|date=12 July 2020|access-date=12 July 2020}}</ref> Red Bull het opgemerk dat hulle onseker is waarom Albon nie genoeg spoed in die wedloop het nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/red-bull-albon-slow-pace-styria/4833470/?ic_source=home-page-widget&ic_medium=widget&ic_campaign=widget-22|title=F1 news: Red Bull baffled by Albon's Styrian GP struggles|website=www.motorsport.com}}</ref> Hy het dertiende begin en tot vyfde verbeter by die [[2020 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|title=Albon's fifth place confirmed after Red Bull 'grid drying' investigation|url=https://www.racefans.net/2020/07/19/albon-keeps-fifth-place/|website=www.racefans.net|date=19 July 2020}}</ref> Albon het swaar gebots tydens oefeninge vir die [[2020 Britse Grand Prix]] en het maar twaalfde gekwalifiseer. Hy is in die wedren gestraf omdat hy 'n botsing met [[Kevin Magnussen]] veroorsaak het en het teruggeval in die veld voordat hy uiteindelik agtste geëindig het. Hy het vyfde gekwalifiseer vir die [[2020 Belgiese Grand Prix]] maar het sesde geëindig nadat hy in die laaste rondte deur [[Renault F1|Renault]] se [[Esteban Ocon]] verbygesteek is.<ref>{{Cite web|title=The Winners and Losers of the 2020 Belgian Grand Prix|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.the-winners-and-losers-of-the-2020-belgian-grand-prix.3yZcRKypzGgWiBtesRDLbR.html|access-date=2020-09-04|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Albon het sy eerste Formule Een-podium by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]] behaal deur [[Daniel Ricciardo]] in die sluitingsrondtes verby te steek, die eerste podium vir 'n [[Thailand|Thaise]] Formule Een-jaer.<ref>{{Cite web|date=13 September 2020|title=Tuscan GP Facts & Stats: Hamilton just one win shy of Schumacher record|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.tuscan-gp-facts-and-stats-hamilton-just-one-win-shy-of-schumacher-record.7e7BI7Kdlrl6zLnPQZOaad.html|access-date=14 September 2020}}</ref> ==== 2021 ==== Albon is afgegradeer tot die rol van toets- en reserwejaer by Red Bull vir 2021, en sy renplek is deur [[Sergio Pérez]] ingeneem.<ref>{{Cite web|date=18 December 2020|title=Perez to partner Verstappen at Red Bull in 2021, as Albon becomes reserve driver|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-to-partner-verstappen-at-red-bull-in-2021-as-albon-becomes.21qHfmHAyfzAjVHT3PfVBd.html|access-date=2020-12-18|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Na sy afgradering het Albon opgemerk dat "dit seer maak", maar bygevoeg dat hy hoop om terug te keer na 'n wedrenplek vir 2022.<ref>{{cite web|title='It hurts, but I'm not giving up' - Albon resolute as he breaks silence on losing Red Bull race seat|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.it-hurts-but-im-not-giving-up-albon-breaks-silence-on-losing-red-bull-seat.7av3V5do8Ax6loCh3tVKmW.html|access-date=2020-12-21|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Nadat hy sy 2021 DTM-veldtog voltooi het, het hy vanaf die [[2021 Turkse Grand Prix]] 'n afrigtingsrol vir die AlphaTauri-jaer [[Yuki Tsunoda]] ingeneem.<ref>{{Cite web|date=6 November 2021|title=Albon takes on coaching role for Tsunoda|url=https://www.grandprix.com/news/albon-takes-on-coaching-role-for-tsunoda.html|access-date=5 February 2022|website=Grandprix.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mitchell|first=Scott|date=5 November 2021|title=Albon giving Tsunoda 'a lot of knowledge' in F1 support role|url=https://the-race.com/formula-1/albon-giving-tsunoda-a-lot-of-knowledge-in-f1-support-role/|access-date=5 February 2022|website=The Race|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://f1feed.net/alex-albon-coaching-yuki-tsunoda-through-the-turkish-grand-prix-weekend/|title=Alex Albon coaching Yuki Tsunoda through the Turkish Grand Prix weekend|date=9 October 2021|website=F1 Feed}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Williams (2022–) === Albon het in 2022 na Formule Een teruggekeer by [[WilliamsF1|Williams]], en [[George Russell]] vervang as spanmaat van [[Nicholas Latifi]]<ref name="williams">{{Cite news|url=https://www.williamsf1.com/news/2021/drivers/williams-racing-confirms-latifi-albon-for-2022|title=Williams Racing confirms Latifi & Albon as 2022 driver line up|work=Williams F1|access-date=8 September 2021}}</ref> Nadat die aankondiging gemaak is, het Red Bull-spanhoof, Christian Horner, onthul dat Albon "'n skakel na Red Bull behou" en dat die span 'n opsie het om hom vir 2023 te herroep.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.red-bull-retain-option-on-williams-bound-albon-for-2023-reveals-horner.77XgULYCJyeK24jJ43ic6C.html|title=Red Bull retain option on Williams-bound Albon for 2023, reveals Horner|website=formula1.com|date=17 September 2021|accessdate=5 January 2022}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="2" |[[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Scuderia Toro Rosso|Red Bull Toro Rosso Honda]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR14 |rowspan=2| [[Honda Racing F1|Honda]] RA619H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>10</small> | | | | | | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''8''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''92''' |- | [[Red Bull Racing|Aston Martin Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB15 | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>6</small> | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Red Bull Racing|Aston Martin Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB16 | [[Honda Racing F1|Honda]] RA620H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>13</small>^† |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>12</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>7</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>4</small> | | | | | | | |style="background:#efefef"| '''7''' |style="background:#efefef"| '''105''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW44 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M13 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>14^† |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>13 | | |bgcolor=efefef|'''19''' |bgcolor=efefef|'''4''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW45 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M14 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> 10 |bgcolor=efcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> <small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> 12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> 14 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> 14 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> 16 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> 7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> 11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> 8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> 11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> 14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> 8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> 7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> 11 |bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> 13 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> 9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> 9 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LAS]]<br/> 12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> 14 | | |bgcolor=efefef|'''13''' |bgcolor=efefef|'''27''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW46 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M15 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> 15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> 11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> 11 |bgcolor=efcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> 12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> 18 |bgcolor=efcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> 9 |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>11 |bgcolor=efefef|'''16''' |bgcolor=efefef|'''12''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW47 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M16 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>11{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>16 |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''73''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW48 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M17 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>12 |bgcolor=ffffff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>20 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/><small>NC</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>17 |bgcolor=efcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>17 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ALB|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ALB|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * ^'''†''' Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Albon, Alexander}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Thaise sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3vhn5sgzv8ybltw5l9ojup0ah6ltisf 0 265993 2963476 2915356 2026-08-29T10:41:42Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Tikfout 2963476 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Diem logo.svg|duimnael|Diem se logo]] '''Diem''' (voorheen bekend as '''Libra''') was 'n toestemming [[blokketting]] [[Kriptogeld|digitale geldeenheid]] wat voorgestel was deur die Amerikaanse sosialemediakonglomeraat [[Facebook]].<ref name="bloomberg">{{Webaanhaling|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-07-16/bitcoin-drops-below-10-000-again-as-congress-scrutinizes-libra?srnd=premium|titel=Bitcoin Drops Below $10,000 Again as Congress Scrutinizes Libra|werk=Bloomberg.com|toegangsdatum=16 Julie 2019|outeur=Joanna Ossinger|datum=16 Julie 2019}}</ref> Die projek, geldeenheid en transaksies sou bestuur word en oorgelaat word aan die Libra Association, 'n lidmaatskapsorganisasie gestig deur Facebook se filiaal Calibra en 27 ander vanuit die betaling, [[tegnologie]], [[telekommunikasie]], aanlynmark, [[waagkapitaal]] en nie-winsorganisasies, velde. Die [[geldeenheid]] en die netwerk bestaan nie, en slegs eenvoudige eksperimentele [[kode]] is vrygestel. Die bekendstelling van Libra was beplan om in 2020 te wees.<ref name="engadget"/> Die projek het kritiek van regeringsreguleerders in die [[Europese Unie]] (EU), die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], ander lande en onder die algemene publiek oor monetêre soewereiniteit, finansiële stabiliteit, privaatheid en antitrustkwessies ontlok, wat uiteindelik gehelp het om die projek te beëindig.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/technology-60156682 |publisher=BBC |title=Facebook-funded cryptocurrency Diem winds down |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215161912/https://www.bbc.com/news/technology-60156682 |access-date=14 Maart 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |date=1 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> Die Diem-vereniging (oorspronklik die Libra-vereniging) het in Januarie 2022 gesluit en die projek aan Silvergate Bank verkoop. Silvergate het hul Diem-belegging in Januarie 2023 afgeskryf.<ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/facebooks-cryptocurrency-venture-to-wind-down-sell-assets-11643248799 | title=WSJ News Exclusive &#124; Facebook's Cryptocurrency Venture to Wind Down, Sell Assets | newspaper=Wall Street Journal | date=27 Januarie 2022 | last1=Rudegeair | first1=Peter | last2=Hoffman | first2=Liz }}</ref><ref name="seekingalpha.com">{{cite web | url=https://seekingalpha.com/news/3922273-silvergate-cutting-headcount-40-takes-196m-impairment-charge | title=Silvergate stock drops 40% after withdrawals spark cost cuts (NYSE:SI) &#124; Seeking Alpha | date=January 5, 2023 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-64176446 | title=US bank Silvergate hit with $8bn in crypto withdrawals | work=BBC News | date=6 Januarie, 2023 }}</ref> == Geskiedenis == Facebook se adjunkpresident, David A. Marcus, het in Mei 2018 van Facebook Messenger na 'n nuwe blokketting-afdeling verskuif.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2018/5/8/17332894/facebook-blockchain-group-employee-reshuffle-restructure-david-marcus-kevin-weil |title=Facebook is creating a mysterious blockchain division |last=Liao |first=Shannon |date=8 Mei 2018 |website=The Verge |access-date=21 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621204836/https://www.theverge.com/2018/5/8/17332894/facebook-blockchain-group-employee-reshuffle-restructure-david-marcus-kevin-weil |archive-date=21 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste berigte van Facebook wat 'n kriptogeldeenheid beplan, met Marcus in beheer, het 'n paar dae later verskyn.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2018/5/11/17344318/facebook-cryptocurrency-token-blockchain-report-david-marcus |title=Facebook reportedly plans to launch its own cryptocurrency |last=Gartenberg |first=Chaim |date=11 Mei 2018 |website=The Verge |access-date=21 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903025128/https://www.theverge.com/2018/5/11/17344318/facebook-cryptocurrency-token-blockchain-report-david-marcus |archive-date=3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen Februarie 2019 was daar meer as 50 ingenieurs wat aan die projek werk.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/02/28/technology/cryptocurrency-facebook-telegram.html |title=Facebook and Telegram Are Hoping to Succeed Where Bitcoin Failed |last=Popper |first=Nathaniel |date=28 Februarie 2019 |work=The New York Times |access-date=21 Junie 2019 |last2=Isaac |first2=Mike |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513111204/https://www.nytimes.com/2019/02/28/technology/cryptocurrency-facebook-telegram.html |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bevestiging dat Facebook werk aan 'n kriptogeldeenheid het eers in Mei 2019 verskyn. Op daardie stadium was dit bekend as "GlobalCoin" of "Facebook Coin".<ref>[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3351630 Social Media Monopolies and Cryptocurrencies: Facebook's Proposed Coin.] Cybersecurity, Privacy, & Networks eJournal. Social Science Research Network. (SSRN). Accessed June 19 2019.</ref> Libra is formeel aangekondig op [[18 Junie]] [[2019]].<ref name="nytimes20190618">{{cite news |last1=Isaac |first1=Mike |last2=Popper |first2=Nathaniel |title=Facebook Plans Global Financial System Based on Cryptocurrency |url=https://www.nytimes.com/2019/06/18/technology/facebook-cryptocurrency-libra.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage |accessdate=18 June 2019 |publisher=[[The New York Times]] |date=18 June 2019}}</ref><ref name="techcrunch">{{cite news |last1=Constine |first1=Josh |title=Facebook announces Libra cryptocurrency: All you need to know |url=https://techcrunch.com/2019/06/18/facebook-libra/ |access-date=19 Junie 2019 |publisher=TechCrunch |date=18 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504030550/https://techcrunch.com/2019/06/18/facebook-libra/ |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Eerste weergawe sou na verwagting in 2020 vrygestel word.<ref name= name-"npr20190618">{{cite web |url=https://www.npr.org/2019/06/18/733701971/facebook-unveils-libra-cryptocurrency-sets-launch-for-2020 |title=Facebook Unveils Libra Cryptocurrency, Sets Launch For 2020 |website=NPR.org |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505222833/https://www.npr.org/2019/06/18/733701971/facebook-unveils-libra-cryptocurrency-sets-launch-for-2020 |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geldeenheid == Die plan was dat die Librabewys (''token'') ondersteun word deur finansiële bates soos 'n mandjie geldeenhede,<ref>{{cite news|newspaper =Financial Times |date=Junie 18, 2019|title=Facebook's Libra currency draws instant response from regulators |authors=Caroline Binham, Chris Giles, and David Keohane |url=https://www.ft.com/content/5535fb3a-91ea-11e9-b7ea-60e35ef678d2}}</ref> en Amerikaanse tesourie-effekte in 'n poging om onbestendigheid te vermy. Facebook het aangekondig dat elkeen van die vennote 'n aanvanklike VSA $ 10 miljoen sal inspuit, dus Libra het volle bate steun op die dag wat dit geloods word.<ref name=Fortune2019-06-18B>{{cite news |url = http://fortune.com/2019/06/17/facebook-project-libra-cryptocurrency-fb-coin/ |title = Facebook Announces Project Libra, Its Wildly Ambitious Plan to Bring Cryptocurrency to the Masses |work = Fortune magazine |author = Jeff John Roberts |date = 2019-06-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190619143203/http://fortune.com/2019/06/17/facebook-project-libra-cryptocurrency-fb-coin/ |archivedate = 2019-06-19 |accessdate = 2019-06-19 |url-status = dead |quote = Die Libra-blokketting – soos ander blokkettings – sal 'n peutervaste rekord van transaksies op die netwerk verskaf. Maar, anders as Bitcoin en ander openbare blokkettings, sal slegs gemagtigde liggame – in hierdie geval, stigtingslede – toegelaat word om 'n nodus te bedryf. }}</ref> Libra-diensvennote, binne die Libra Association, sal nuwe Libra-geldeenhede op grond van die vraag skep.<ref name=Fortune2019-06-18C>{{cite news |url = http://fortune.com/2019/06/17/facebook-cryptocurrency-libra-privacy/ |title = Facebook Cryptocurrency: Calibra’s Privacy Implications |work = Fortune magazine |author = Robert Hackett |date = 2019-06-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190619153745/http://fortune.com/2019/06/17/facebook-cryptocurrency-libra-privacy/ |archivedate = 2019-06-19 |accessdate = 2019-06-19 |url-status = dead |quote = Mense wat Calibra gebruik, sal natuurlik Facebook se interne brandmure en sekuriteitsmaatreëls moet vertrou. En daar is baie data hier waartoe hackers en snuffelaars dalk toegang wil hê. Om te voldoen aan standaard "ken-jou-kliënt"- en "anti-geldwassery"-wette, sal Calibra mense se identiteite deur 'n deeglike proses moet verifieer, deur regeringsuitgereikte ID's en ander persoonlike besonderhede en dokumentasie in te samel. Dit sal Calibra se plig wees om hierdie data vertroulik en veilig te hou. }}</ref> Libra-geldeenhede sou afgetree word sodra hulle vir konvensionele geldeenheid geruil word. Aanvanklike versoening van transaksies sou by elke diensvennoot uitgevoer word, en die blokketting se verspreide [[grootboek]] sou gebruik word vir versoening tussen diensvennote.<ref name="Fortune2019-06-18C" /> Die bedoeling is om te voorkom dat almal, behalwe lede van die Libra Association, probeer om data uit die verspreide grootboek te versamel en te ontleed. In teenstelling met kriptogeld soos [[bitcoin]] wat toestemminglose blokkettings gebruik, sou Libra nie gedesentraliseer wees nie, en vertroue in die Libra Association sou dien as 'n ''de facto'' sentrale bank.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2019/6/18/18683867/facebook-cryptocurrency-libra-calibra-trust-banking |title=Facebook’s cryptocurrency has a trust problem |first=Russell |last=Brandom |date=Junie 18, 2019 |website=The Verge |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019213648/https://www.theverge.com/2019/6/18/18683867/facebook-cryptocurrency-libra-calibra-trust-banking |archive-date=19 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Implementering == === Blokkettingkonsensus === Libra sou nie staatmaak op die skep van eenhede deur dit te myn nie soos met [[bitcoin]] nie.<ref name="BBC">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/technology-48667525 |title=Why Facebook wants to be money's future |first=Rory |last=Cellan-Jones |date=Junie 18, 2019 |website=[[BBC News]]<!-- |via=www.bbc.co.uk--> |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307011823/https://www.bbc.com/news/technology-48667525 |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Slegs lede van die Libra Association sou transaksies met die toestemming van die blokketting kon verwerk. Libra het gehoop om binne vyf jaar oor te skakel na 'n toestemmingsvrye bewys-van-aandeel (''proof of stake'') stelsel.<ref name="techcrunch"/> Alhoewel hul eie materiaal erken dat daar op daardie staduim "...geen oplossing bestaan wat dit op die skaal, stabiliteit en sekuriteit kan lewer as wat nodig is om miljarde mense en transaksies oor die wêreld deur 'n toestemminglose netwerk te ondersteun nie."<ref>{{cite web |url=https://libra.org/en-US/white-paper/ |title=Libra White Paper &#124; Blockchain, Association, Reserve |website=Libra.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516050147/https://libra.org/en-US/white-paper/ |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=elaineou/> === Sagteware === Libra se bronkode is in Rust geskryf en gepubliseer as oop bron onder die Apache Lisensie met die bekendstelling op 18 Junie 2019. Elaine Ou, 'n opinieskrywer by Bloomberg News, het probeer om die publieke kode vir Libra op te stel en te gebruik. Soos voorsien, het die sagteware min gedoen en kon bloot valse munte in 'n beursie plaas. Byna al die funksies soos in die witskrif gestel word nie in die kode geïmplementeer nie, insluitende "belangrike argitektoniese eienskappe wat nog uitgevind moet word." Ou was verbaas dat Facebook "sagteware in so 'n staat sou vrystel."<ref name="elaineou">{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-06-20/facebook-s-libra-cryptocurrency-isn-t-actually-supposed-to-work |title=I Tried Using Facebook’s Libra Blockchain. It Didn’t Work. |last=Ou |first=Elaine |date=20 Junie 2019 |website=[[Bloomberg News]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029210247/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-06-20/facebook-s-libra-cryptocurrency-isn-t-actually-supposed-to-work |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Digitale beursie === Facebook beplan om 'n digitale beursie genaamd Calibra in 2020 beskikbaar te stel, binne Messenger, [[WhatsApp]], sowel as in 'n selfstandige [[toep]].<ref name="engadget">https://www.engadget.com/2019/06/18/facebook-calibra-libra-cryptocurrency-digital-wallet/?guccounter=1</ref> === Move === Move was die Libra-blokketting se voorgestelde slimkontrak en pasgemaakte transaksietaal. Daar was beplan om 'n [[Tipering (informatika)|staties getipeerde]] [[programmeringstaal]] te wees, wat na bitkode [[Vertalerkonstruksie|vertaal]] word. Die projek het hierdie voorbeeld van 'n Move-eweknietransaksieskrip in die witskrif gegee:<ref>{{cite web |url=https://developers.libra.org/docs/move-paper |title=Move: A Language With Programmable Resources · Libra |website=developers.libra.org |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203555/https://developers.libra.org/docs/move-paper |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <syntaxhighlight lang="rust"> public main(payee: address, amount: u64) { let coin: 0x0.Currency.Coin = 0x0.Currency.withdraw_from_sender(copy(amount)); 0x0.Currency.deposit(copy(payee), move(coin)); } </syntaxhighlight> == Libra Association == Facebook het die Libra Association gestig om oor die geldeenheid toesig te hou, aanvanklik met 28 lede in [[Genève]], [[Switserland]]:<ref name=""libre-founders">{{cite web |url=https://libra.org/en-US/association/ |title=Libra Association &#124; A not-for-profit organization |website=libra.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507145543/https://libra.org/en-US/association/ |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Betalings: Mastercard, [[PayPal]], PayU, Stripe, Visa Inc. * Tegnologie and markpleine: Booking Holdings, [[eBay]], [[Facebook]] se Calibra, Farfetch, Lyft, MercadoPago, [[Spotify]], [[Uber]] * Telekommunikasie: Iliad SA, Vodafone * Blokketting: Anchorage, Bison Trails, Coinbase, Xapo * Waagkapitaal: Andreessen Horowitz, Breakthrough Initiatives, Ribbit Capital, Thrive Capital, Union Square Ventures * Nie-winsgewend, multi-laterale organisasies,en akademiese instellings: Creative Destruction Lab, Kiva, Mercy Corps, Women's World Banking Die vereniging het gehoop om te groei tot 100 lede met 'n gelyke stem, terwyl Facebook verwag het om steeds 'n leierskaprol in 2019 te handhaaf.<ref>{{cite web |url=https://www.cnet.com/news/everything-you-need-to-know-about-facebooks-libra-cryptocurrency/ |title=Here's what you need to know about Libra, Facebook's cryptocurrency |first=Andrew |last=Morse |website=CNET |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819203107/https://www.cnet.com/news/everything-you-need-to-know-about-facebooks-libra-cryptocurrency/ |archive-date=19 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Ontvangs == Die projek was gekonfronteer met kritiek<ref>{{cite news |last1=Kaminska |first1=Izabella |title=Alphaville's Libra cheat sheet |url=https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848464000/Alphaville-s-Libra-cheat-sheet/ |access-date=18 Junie 2019 |publisher=Financial Times |date=18 Junie 2019 |url-access=registration |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502141043/https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848464000/Alphaville-s-Libra-cheat-sheet/ |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Kaminska |first1=Izabella |title=Zuckerberg: The man who would be monetary king |url=https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848403000/Zuckerberg--The-man-who-would-be-monetary-king/ |access-date=18 Junie 2019 |publisher=[[The Financial Times]] |date=18 Junie 2019 |url-access=registration |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919121101/https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848403000/Zuckerberg--The-man-who-would-be-monetary-king/ |archive-date=19 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en teenkanting van reserwebanke.<ref>{{cite news |last1=Marsh |first1=Alastair |title=France Calls for Central Bank Review of Facebook Token |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-06-18/france-calls-for-central-bank-review-of-facebook-cryptocurrency |access-date=18 Junie 2019 |publisher=Bloomberg News |date=18 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502141047/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-06-18/france-calls-for-central-bank-review-of-facebook-cryptocurrency |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die gebruik van 'n kriptogeldeenheid en blokketting vir die implementering is bevraagteken.<ref name="BBC"/> === Regulatoriese reaksie === Op 18 Junie 2019 het [[Maxine Waters]], voorsitter van die Laerhuisfinansiëledienstekomitee in die laerhuis van die [[Verenigde State van Amerika]], Facebook gevra om hul plan te stop vir die ontwikkeling en bekendstelling van Libra met verwysing na 'n lys van onlangse skandale. Sy het gesê: "Die kriptogeldeenheidmark het tans nie 'n duidelike regulatoriese raamwerk om sterk beskerming vir beleggers, verbruikers en die [[ekonomie]] te bied nie. Reguleerders moet dit sien as 'n opwek-oproep om ernstig te raak oor die privaatheid en nasionale veiligheidsbelange, kuberveiligheidsrisiko's en die hantering van risiko's wat deur kriptogeldeenhede veroorsaak word".<ref>{{cite news |last=Wong |first=Queenie |url=https://www.cnet.com/news/us-lawmaker-wants-facebook-to-halt-its-libra-cryptocurrency-project/ |title=US lawmaker wants Facebook to halt its Libra cryptocurrency project |work=CNET |date=18 Junie 2019 |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017082437/https://www.cnet.com/news/us-lawmaker-wants-facebook-to-halt-its-libra-cryptocurrency-project/ |archive-date=17 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 2 Julie 2019 het die Amerikaanse Huiskomitee oor Finansiële Dienste se Demokrate 'n brief aan Facebook gestuur om die maatskappy te versoek om die ontwikkeling van sy digitale geldeenheid te stop. Die brief spreek kommer uit oor privaatheid, nasionale veiligheid, handel en monetêre beleid vir die maatskappy asook vir hul meer as twee miljard gebruikers.<ref>{{cite web |url=https://financialservices.house.gov/news/documentsingle.aspx?DocumentID=404009 |title=Committee Democrats Call on Facebook to Halt Cryptocurrency Plans |publisher=U.S. House Committee on Financial Services Democrats |date=2 Julie 2019 |access-date=3 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200308101545/https://financialservices.house.gov/news/documentsingle.aspx?DocumentID=404009 |archive-date=8 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Amerikaanse president [[Donald Trump]] het op die sosiale netwerk [[Twitter]] teen Libra en ander kriptogeldeenhede uitgevaar. Hy het gesê dat hy "nie 'n aanhanger is nie" en dat Facebook en ander maatskappye om banklisensies moet aansoek doen indien hulle [[Bank (finansiële instelling)|banke]] wil word.<ref name="ft">{{cite web |url=https://www.ft.com/content/57692326-a452-11e9-974c-ad1c6ab5efd1 |title=Donald Trump hits out at Facebook’s Libra and bitcoin |date=12 Julie 2019 |access-date=12 Julie 2019 |work=[[Financial Times]] |first=Hannah |last=Murphy |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203145930/https://www.ft.com/content/57692326-a452-11e9-974c-ad1c6ab5efd1 |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="youtube-bloomberg-trump-libra">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=HGXqg37JMQE |title=Trump Warns Facebook on Crypto |work=[[YouTube]] |author=Bloomberg Politics |date=11 Julie 2019 |access-date=12 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712090125/https://www.youtube.com/watch?v=HGXqg37JMQE |archive-date=12 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Amerikaanse minister van finansies, [[Steven Mnuchin]], het gesê dat sy departement ernstig bekommerd is dat Libra deur [[Geldwassery|geldwassers]] en die befondsers van [[terrorisme]] misbruik kan word.<ref name="youtube-ft">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=b0PVBpSA3lw |title=US Treasury has 'serious concerns' over Facebook's Libra |work=[[YouTube]] |author=Financial Times |date=15 Julie 2019 |access-date=17 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725181705/https://www.youtube.com/watch?v=b0PVBpSA3lw |archive-date=25 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het verduidelik dat kriptogeld soos Bitcoin gebruik word om miljarde dollar se onwettige aktiwiteite, soos [[kubermisdaad]], belastingontduiking, afpersing, lospryssagteware, onwettige [[dwelmmiddel]]s, en mensehandel te fassiliteer, en dat kriptogeld 'n kwessie van nasionale sekuriteit is.<ref name="youtube-ft" /> === Bekommernisse oor privaatheid === Bedryfswaarnemers spekuleer of Libra betekenisvolle privaatheid aan sy gebruikers sou bied.<ref name=Fortune2019-06-18> {{cite news | url = http://fortune.com/2019/06/18/facebook-project-libra-crypto-coin-cryptocurrency-how-it-works/ | title = Facebook's Project Libra: 5 Things to Know About the Cryptocurrency | work = Fortune magazine | author = Jeff John Roberts | date = 2019-06-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190618114419/http://fortune.com/2019/06/18/facebook-project-libra-crypto-coin-cryptocurrency-how-it-works/ | archivedate = 2019-06-18 | accessdate = 2019-06-19 |url-status=live | quote = So, in theory, only Calibra will have a record of your transactions. But many Calibra users may decide to use its integrated Facebook friend-finding feature, and if they do, their data will be combined. }} </ref> Facebook se plan is om sy filiaal Calibra vir Libra vir Facebook-gebruikers te bestuur, en Facebook-bestuurders het gesê dat Calibra nie die rekeninghouer se aankoopinligting met Facebook sonder toestemming sal deel nie.<ref name=marketwatch2019-06-19> {{cite news | url = https://www.marketwatch.com/story/facebooks-libra-coin-could-become-a-big-pain-in-the-wallet-for-consumers-2019-06-19 | title = Why Facebook’s Libra coin could become a big pain in your wallet | work = Market Watch | author = Jacob Passy | date = 2019-06-19 | archiveurl = | archivedate = | accessdate = 2019-06-19 |url-status=live | quote = Libra sal 'n "stablecoin" wees, gekoppel aan die waarde van ander geldeenhede, anders as ander kriptogeldeenhede soos bitcoin BTC, -4.27% Verbruikers wat Facebook se Messenger-diens, WhatsApp of 'n losstaande toepassing gebruik, sal toegang tot Libra hê deur 'n digitale beursie wat deur die nuwe Facebook-filiaal Calibra bestuur word. }} </ref> Die stelsel was egter ook beplan om 'n vriend-soek-soekfunksie in te sluit, en die gebruik van hierdie funksie sal toestemming vir Calibra wees om die rekeninghouer se transaksiegeskiedenis te kombineer met hul Facebook-rekening.<ref name=Fortune2019-06-18C/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Notas == {{en-vertaal|Libra (cryptocurrency)}} {{Kriptogeld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geldeenhede]] bk84rhzv9h6b4n7xn3rq79oks5phxkw 2963490 2963476 2026-08-29T10:56:25Z Oesjaar 7467 /* Blokkettingkonsensus */ Nog 'n tikfout 2963490 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Diem logo.svg|duimnael|Diem se logo]] '''Diem''' (voorheen bekend as '''Libra''') was 'n toestemming [[blokketting]] [[Kriptogeld|digitale geldeenheid]] wat voorgestel was deur die Amerikaanse sosialemediakonglomeraat [[Facebook]].<ref name="bloomberg">{{Webaanhaling|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-07-16/bitcoin-drops-below-10-000-again-as-congress-scrutinizes-libra?srnd=premium|titel=Bitcoin Drops Below $10,000 Again as Congress Scrutinizes Libra|werk=Bloomberg.com|toegangsdatum=16 Julie 2019|outeur=Joanna Ossinger|datum=16 Julie 2019}}</ref> Die projek, geldeenheid en transaksies sou bestuur word en oorgelaat word aan die Libra Association, 'n lidmaatskapsorganisasie gestig deur Facebook se filiaal Calibra en 27 ander vanuit die betaling, [[tegnologie]], [[telekommunikasie]], aanlynmark, [[waagkapitaal]] en nie-winsorganisasies, velde. Die [[geldeenheid]] en die netwerk bestaan nie, en slegs eenvoudige eksperimentele [[kode]] is vrygestel. Die bekendstelling van Libra was beplan om in 2020 te wees.<ref name="engadget"/> Die projek het kritiek van regeringsreguleerders in die [[Europese Unie]] (EU), die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], ander lande en onder die algemene publiek oor monetêre soewereiniteit, finansiële stabiliteit, privaatheid en antitrustkwessies ontlok, wat uiteindelik gehelp het om die projek te beëindig.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/technology-60156682 |publisher=BBC |title=Facebook-funded cryptocurrency Diem winds down |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215161912/https://www.bbc.com/news/technology-60156682 |access-date=14 Maart 2022 |archive-date=15 Februarie 2022 |date=1 Februarie 2022 |url-status=live}}</ref> Die Diem-vereniging (oorspronklik die Libra-vereniging) het in Januarie 2022 gesluit en die projek aan Silvergate Bank verkoop. Silvergate het hul Diem-belegging in Januarie 2023 afgeskryf.<ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/facebooks-cryptocurrency-venture-to-wind-down-sell-assets-11643248799 | title=WSJ News Exclusive &#124; Facebook's Cryptocurrency Venture to Wind Down, Sell Assets | newspaper=Wall Street Journal | date=27 Januarie 2022 | last1=Rudegeair | first1=Peter | last2=Hoffman | first2=Liz }}</ref><ref name="seekingalpha.com">{{cite web | url=https://seekingalpha.com/news/3922273-silvergate-cutting-headcount-40-takes-196m-impairment-charge | title=Silvergate stock drops 40% after withdrawals spark cost cuts (NYSE:SI) &#124; Seeking Alpha | date=January 5, 2023 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-64176446 | title=US bank Silvergate hit with $8bn in crypto withdrawals | work=BBC News | date=6 Januarie, 2023 }}</ref> == Geskiedenis == Facebook se adjunkpresident, David A. Marcus, het in Mei 2018 van Facebook Messenger na 'n nuwe blokketting-afdeling verskuif.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2018/5/8/17332894/facebook-blockchain-group-employee-reshuffle-restructure-david-marcus-kevin-weil |title=Facebook is creating a mysterious blockchain division |last=Liao |first=Shannon |date=8 Mei 2018 |website=The Verge |access-date=21 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621204836/https://www.theverge.com/2018/5/8/17332894/facebook-blockchain-group-employee-reshuffle-restructure-david-marcus-kevin-weil |archive-date=21 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste berigte van Facebook wat 'n kriptogeldeenheid beplan, met Marcus in beheer, het 'n paar dae later verskyn.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2018/5/11/17344318/facebook-cryptocurrency-token-blockchain-report-david-marcus |title=Facebook reportedly plans to launch its own cryptocurrency |last=Gartenberg |first=Chaim |date=11 Mei 2018 |website=The Verge |access-date=21 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903025128/https://www.theverge.com/2018/5/11/17344318/facebook-cryptocurrency-token-blockchain-report-david-marcus |archive-date=3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen Februarie 2019 was daar meer as 50 ingenieurs wat aan die projek werk.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/02/28/technology/cryptocurrency-facebook-telegram.html |title=Facebook and Telegram Are Hoping to Succeed Where Bitcoin Failed |last=Popper |first=Nathaniel |date=28 Februarie 2019 |work=The New York Times |access-date=21 Junie 2019 |last2=Isaac |first2=Mike |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513111204/https://www.nytimes.com/2019/02/28/technology/cryptocurrency-facebook-telegram.html |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bevestiging dat Facebook werk aan 'n kriptogeldeenheid het eers in Mei 2019 verskyn. Op daardie stadium was dit bekend as "GlobalCoin" of "Facebook Coin".<ref>[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3351630 Social Media Monopolies and Cryptocurrencies: Facebook's Proposed Coin.] Cybersecurity, Privacy, & Networks eJournal. Social Science Research Network. (SSRN). Accessed June 19 2019.</ref> Libra is formeel aangekondig op [[18 Junie]] [[2019]].<ref name="nytimes20190618">{{cite news |last1=Isaac |first1=Mike |last2=Popper |first2=Nathaniel |title=Facebook Plans Global Financial System Based on Cryptocurrency |url=https://www.nytimes.com/2019/06/18/technology/facebook-cryptocurrency-libra.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage |accessdate=18 June 2019 |publisher=[[The New York Times]] |date=18 June 2019}}</ref><ref name="techcrunch">{{cite news |last1=Constine |first1=Josh |title=Facebook announces Libra cryptocurrency: All you need to know |url=https://techcrunch.com/2019/06/18/facebook-libra/ |access-date=19 Junie 2019 |publisher=TechCrunch |date=18 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504030550/https://techcrunch.com/2019/06/18/facebook-libra/ |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Eerste weergawe sou na verwagting in 2020 vrygestel word.<ref name= name-"npr20190618">{{cite web |url=https://www.npr.org/2019/06/18/733701971/facebook-unveils-libra-cryptocurrency-sets-launch-for-2020 |title=Facebook Unveils Libra Cryptocurrency, Sets Launch For 2020 |website=NPR.org |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505222833/https://www.npr.org/2019/06/18/733701971/facebook-unveils-libra-cryptocurrency-sets-launch-for-2020 |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geldeenheid == Die plan was dat die Librabewys (''token'') ondersteun word deur finansiële bates soos 'n mandjie geldeenhede,<ref>{{cite news|newspaper =Financial Times |date=Junie 18, 2019|title=Facebook's Libra currency draws instant response from regulators |authors=Caroline Binham, Chris Giles, and David Keohane |url=https://www.ft.com/content/5535fb3a-91ea-11e9-b7ea-60e35ef678d2}}</ref> en Amerikaanse tesourie-effekte in 'n poging om onbestendigheid te vermy. Facebook het aangekondig dat elkeen van die vennote 'n aanvanklike VSA $ 10 miljoen sal inspuit, dus Libra het volle bate steun op die dag wat dit geloods word.<ref name=Fortune2019-06-18B>{{cite news |url = http://fortune.com/2019/06/17/facebook-project-libra-cryptocurrency-fb-coin/ |title = Facebook Announces Project Libra, Its Wildly Ambitious Plan to Bring Cryptocurrency to the Masses |work = Fortune magazine |author = Jeff John Roberts |date = 2019-06-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190619143203/http://fortune.com/2019/06/17/facebook-project-libra-cryptocurrency-fb-coin/ |archivedate = 2019-06-19 |accessdate = 2019-06-19 |url-status = dead |quote = Die Libra-blokketting – soos ander blokkettings – sal 'n peutervaste rekord van transaksies op die netwerk verskaf. Maar, anders as Bitcoin en ander openbare blokkettings, sal slegs gemagtigde liggame – in hierdie geval, stigtingslede – toegelaat word om 'n nodus te bedryf. }}</ref> Libra-diensvennote, binne die Libra Association, sal nuwe Libra-geldeenhede op grond van die vraag skep.<ref name=Fortune2019-06-18C>{{cite news |url = http://fortune.com/2019/06/17/facebook-cryptocurrency-libra-privacy/ |title = Facebook Cryptocurrency: Calibra’s Privacy Implications |work = Fortune magazine |author = Robert Hackett |date = 2019-06-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190619153745/http://fortune.com/2019/06/17/facebook-cryptocurrency-libra-privacy/ |archivedate = 2019-06-19 |accessdate = 2019-06-19 |url-status = dead |quote = Mense wat Calibra gebruik, sal natuurlik Facebook se interne brandmure en sekuriteitsmaatreëls moet vertrou. En daar is baie data hier waartoe hackers en snuffelaars dalk toegang wil hê. Om te voldoen aan standaard "ken-jou-kliënt"- en "anti-geldwassery"-wette, sal Calibra mense se identiteite deur 'n deeglike proses moet verifieer, deur regeringsuitgereikte ID's en ander persoonlike besonderhede en dokumentasie in te samel. Dit sal Calibra se plig wees om hierdie data vertroulik en veilig te hou. }}</ref> Libra-geldeenhede sou afgetree word sodra hulle vir konvensionele geldeenheid geruil word. Aanvanklike versoening van transaksies sou by elke diensvennoot uitgevoer word, en die blokketting se verspreide [[grootboek]] sou gebruik word vir versoening tussen diensvennote.<ref name="Fortune2019-06-18C" /> Die bedoeling is om te voorkom dat almal, behalwe lede van die Libra Association, probeer om data uit die verspreide grootboek te versamel en te ontleed. In teenstelling met kriptogeld soos [[bitcoin]] wat toestemminglose blokkettings gebruik, sou Libra nie gedesentraliseer wees nie, en vertroue in die Libra Association sou dien as 'n ''de facto'' sentrale bank.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2019/6/18/18683867/facebook-cryptocurrency-libra-calibra-trust-banking |title=Facebook’s cryptocurrency has a trust problem |first=Russell |last=Brandom |date=Junie 18, 2019 |website=The Verge |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019213648/https://www.theverge.com/2019/6/18/18683867/facebook-cryptocurrency-libra-calibra-trust-banking |archive-date=19 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Implementering == === Blokkettingkonsensus === Libra sou nie staatmaak op die skep van eenhede deur dit te myn nie soos met [[bitcoin]] nie.<ref name="BBC">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/technology-48667525 |title=Why Facebook wants to be money's future |first=Rory |last=Cellan-Jones |date=Junie 18, 2019 |website=[[BBC News]]<!-- |via=www.bbc.co.uk--> |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307011823/https://www.bbc.com/news/technology-48667525 |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Slegs lede van die Libra Association sou transaksies met die toestemming van die blokketting kon verwerk. Libra het gehoop om binne vyf jaar oor te skakel na 'n toestemmingsvrye bewys-van-aandeel (''proof of stake'') stelsel.<ref name="techcrunch"/> Alhoewel hul eie materiaal erken dat daar op daardie stadium "...geen oplossing bestaan wat dit op die skaal, stabiliteit en sekuriteit kan lewer as wat nodig is om miljarde mense en transaksies oor die wêreld deur 'n toestemminglose netwerk te ondersteun nie."<ref>{{cite web |url=https://libra.org/en-US/white-paper/ |title=Libra White Paper &#124; Blockchain, Association, Reserve |website=Libra.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516050147/https://libra.org/en-US/white-paper/ |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=elaineou/> === Sagteware === Libra se bronkode is in Rust geskryf en gepubliseer as oop bron onder die Apache Lisensie met die bekendstelling op 18 Junie 2019. Elaine Ou, 'n opinieskrywer by Bloomberg News, het probeer om die publieke kode vir Libra op te stel en te gebruik. Soos voorsien, het die sagteware min gedoen en kon bloot valse munte in 'n beursie plaas. Byna al die funksies soos in die witskrif gestel word nie in die kode geïmplementeer nie, insluitende "belangrike argitektoniese eienskappe wat nog uitgevind moet word." Ou was verbaas dat Facebook "sagteware in so 'n staat sou vrystel."<ref name="elaineou">{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-06-20/facebook-s-libra-cryptocurrency-isn-t-actually-supposed-to-work |title=I Tried Using Facebook’s Libra Blockchain. It Didn’t Work. |last=Ou |first=Elaine |date=20 Junie 2019 |website=[[Bloomberg News]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029210247/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-06-20/facebook-s-libra-cryptocurrency-isn-t-actually-supposed-to-work |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Digitale beursie === Facebook beplan om 'n digitale beursie genaamd Calibra in 2020 beskikbaar te stel, binne Messenger, [[WhatsApp]], sowel as in 'n selfstandige [[toep]].<ref name="engadget">https://www.engadget.com/2019/06/18/facebook-calibra-libra-cryptocurrency-digital-wallet/?guccounter=1</ref> === Move === Move was die Libra-blokketting se voorgestelde slimkontrak en pasgemaakte transaksietaal. Daar was beplan om 'n [[Tipering (informatika)|staties getipeerde]] [[programmeringstaal]] te wees, wat na bitkode [[Vertalerkonstruksie|vertaal]] word. Die projek het hierdie voorbeeld van 'n Move-eweknietransaksieskrip in die witskrif gegee:<ref>{{cite web |url=https://developers.libra.org/docs/move-paper |title=Move: A Language With Programmable Resources · Libra |website=developers.libra.org |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203555/https://developers.libra.org/docs/move-paper |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <syntaxhighlight lang="rust"> public main(payee: address, amount: u64) { let coin: 0x0.Currency.Coin = 0x0.Currency.withdraw_from_sender(copy(amount)); 0x0.Currency.deposit(copy(payee), move(coin)); } </syntaxhighlight> == Libra Association == Facebook het die Libra Association gestig om oor die geldeenheid toesig te hou, aanvanklik met 28 lede in [[Genève]], [[Switserland]]:<ref name=""libre-founders">{{cite web |url=https://libra.org/en-US/association/ |title=Libra Association &#124; A not-for-profit organization |website=libra.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507145543/https://libra.org/en-US/association/ |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Betalings: Mastercard, [[PayPal]], PayU, Stripe, Visa Inc. * Tegnologie and markpleine: Booking Holdings, [[eBay]], [[Facebook]] se Calibra, Farfetch, Lyft, MercadoPago, [[Spotify]], [[Uber]] * Telekommunikasie: Iliad SA, Vodafone * Blokketting: Anchorage, Bison Trails, Coinbase, Xapo * Waagkapitaal: Andreessen Horowitz, Breakthrough Initiatives, Ribbit Capital, Thrive Capital, Union Square Ventures * Nie-winsgewend, multi-laterale organisasies,en akademiese instellings: Creative Destruction Lab, Kiva, Mercy Corps, Women's World Banking Die vereniging het gehoop om te groei tot 100 lede met 'n gelyke stem, terwyl Facebook verwag het om steeds 'n leierskaprol in 2019 te handhaaf.<ref>{{cite web |url=https://www.cnet.com/news/everything-you-need-to-know-about-facebooks-libra-cryptocurrency/ |title=Here's what you need to know about Libra, Facebook's cryptocurrency |first=Andrew |last=Morse |website=CNET |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819203107/https://www.cnet.com/news/everything-you-need-to-know-about-facebooks-libra-cryptocurrency/ |archive-date=19 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Ontvangs == Die projek was gekonfronteer met kritiek<ref>{{cite news |last1=Kaminska |first1=Izabella |title=Alphaville's Libra cheat sheet |url=https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848464000/Alphaville-s-Libra-cheat-sheet/ |access-date=18 Junie 2019 |publisher=Financial Times |date=18 Junie 2019 |url-access=registration |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502141043/https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848464000/Alphaville-s-Libra-cheat-sheet/ |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Kaminska |first1=Izabella |title=Zuckerberg: The man who would be monetary king |url=https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848403000/Zuckerberg--The-man-who-would-be-monetary-king/ |access-date=18 Junie 2019 |publisher=[[The Financial Times]] |date=18 Junie 2019 |url-access=registration |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919121101/https://ftalphaville.ft.com/2019/06/18/1560848403000/Zuckerberg--The-man-who-would-be-monetary-king/ |archive-date=19 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en teenkanting van reserwebanke.<ref>{{cite news |last1=Marsh |first1=Alastair |title=France Calls for Central Bank Review of Facebook Token |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-06-18/france-calls-for-central-bank-review-of-facebook-cryptocurrency |access-date=18 Junie 2019 |publisher=Bloomberg News |date=18 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502141047/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-06-18/france-calls-for-central-bank-review-of-facebook-cryptocurrency |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die gebruik van 'n kriptogeldeenheid en blokketting vir die implementering is bevraagteken.<ref name="BBC"/> === Regulatoriese reaksie === Op 18 Junie 2019 het [[Maxine Waters]], voorsitter van die Laerhuisfinansiëledienstekomitee in die laerhuis van die [[Verenigde State van Amerika]], Facebook gevra om hul plan te stop vir die ontwikkeling en bekendstelling van Libra met verwysing na 'n lys van onlangse skandale. Sy het gesê: "Die kriptogeldeenheidmark het tans nie 'n duidelike regulatoriese raamwerk om sterk beskerming vir beleggers, verbruikers en die [[ekonomie]] te bied nie. Reguleerders moet dit sien as 'n opwek-oproep om ernstig te raak oor die privaatheid en nasionale veiligheidsbelange, kuberveiligheidsrisiko's en die hantering van risiko's wat deur kriptogeldeenhede veroorsaak word".<ref>{{cite news |last=Wong |first=Queenie |url=https://www.cnet.com/news/us-lawmaker-wants-facebook-to-halt-its-libra-cryptocurrency-project/ |title=US lawmaker wants Facebook to halt its Libra cryptocurrency project |work=CNET |date=18 Junie 2019 |access-date=19 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017082437/https://www.cnet.com/news/us-lawmaker-wants-facebook-to-halt-its-libra-cryptocurrency-project/ |archive-date=17 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 2 Julie 2019 het die Amerikaanse Huiskomitee oor Finansiële Dienste se Demokrate 'n brief aan Facebook gestuur om die maatskappy te versoek om die ontwikkeling van sy digitale geldeenheid te stop. Die brief spreek kommer uit oor privaatheid, nasionale veiligheid, handel en monetêre beleid vir die maatskappy asook vir hul meer as twee miljard gebruikers.<ref>{{cite web |url=https://financialservices.house.gov/news/documentsingle.aspx?DocumentID=404009 |title=Committee Democrats Call on Facebook to Halt Cryptocurrency Plans |publisher=U.S. House Committee on Financial Services Democrats |date=2 Julie 2019 |access-date=3 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200308101545/https://financialservices.house.gov/news/documentsingle.aspx?DocumentID=404009 |archive-date=8 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Amerikaanse president [[Donald Trump]] het op die sosiale netwerk [[Twitter]] teen Libra en ander kriptogeldeenhede uitgevaar. Hy het gesê dat hy "nie 'n aanhanger is nie" en dat Facebook en ander maatskappye om banklisensies moet aansoek doen indien hulle [[Bank (finansiële instelling)|banke]] wil word.<ref name="ft">{{cite web |url=https://www.ft.com/content/57692326-a452-11e9-974c-ad1c6ab5efd1 |title=Donald Trump hits out at Facebook’s Libra and bitcoin |date=12 Julie 2019 |access-date=12 Julie 2019 |work=[[Financial Times]] |first=Hannah |last=Murphy |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203145930/https://www.ft.com/content/57692326-a452-11e9-974c-ad1c6ab5efd1 |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="youtube-bloomberg-trump-libra">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=HGXqg37JMQE |title=Trump Warns Facebook on Crypto |work=[[YouTube]] |author=Bloomberg Politics |date=11 Julie 2019 |access-date=12 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712090125/https://www.youtube.com/watch?v=HGXqg37JMQE |archive-date=12 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Amerikaanse minister van finansies, [[Steven Mnuchin]], het gesê dat sy departement ernstig bekommerd is dat Libra deur [[Geldwassery|geldwassers]] en die befondsers van [[terrorisme]] misbruik kan word.<ref name="youtube-ft">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=b0PVBpSA3lw |title=US Treasury has 'serious concerns' over Facebook's Libra |work=[[YouTube]] |author=Financial Times |date=15 Julie 2019 |access-date=17 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725181705/https://www.youtube.com/watch?v=b0PVBpSA3lw |archive-date=25 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het verduidelik dat kriptogeld soos Bitcoin gebruik word om miljarde dollar se onwettige aktiwiteite, soos [[kubermisdaad]], belastingontduiking, afpersing, lospryssagteware, onwettige [[dwelmmiddel]]s, en mensehandel te fassiliteer, en dat kriptogeld 'n kwessie van nasionale sekuriteit is.<ref name="youtube-ft" /> === Bekommernisse oor privaatheid === Bedryfswaarnemers spekuleer of Libra betekenisvolle privaatheid aan sy gebruikers sou bied.<ref name=Fortune2019-06-18> {{cite news | url = http://fortune.com/2019/06/18/facebook-project-libra-crypto-coin-cryptocurrency-how-it-works/ | title = Facebook's Project Libra: 5 Things to Know About the Cryptocurrency | work = Fortune magazine | author = Jeff John Roberts | date = 2019-06-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190618114419/http://fortune.com/2019/06/18/facebook-project-libra-crypto-coin-cryptocurrency-how-it-works/ | archivedate = 2019-06-18 | accessdate = 2019-06-19 |url-status=live | quote = So, in theory, only Calibra will have a record of your transactions. But many Calibra users may decide to use its integrated Facebook friend-finding feature, and if they do, their data will be combined. }} </ref> Facebook se plan is om sy filiaal Calibra vir Libra vir Facebook-gebruikers te bestuur, en Facebook-bestuurders het gesê dat Calibra nie die rekeninghouer se aankoopinligting met Facebook sonder toestemming sal deel nie.<ref name=marketwatch2019-06-19> {{cite news | url = https://www.marketwatch.com/story/facebooks-libra-coin-could-become-a-big-pain-in-the-wallet-for-consumers-2019-06-19 | title = Why Facebook’s Libra coin could become a big pain in your wallet | work = Market Watch | author = Jacob Passy | date = 2019-06-19 | archiveurl = | archivedate = | accessdate = 2019-06-19 |url-status=live | quote = Libra sal 'n "stablecoin" wees, gekoppel aan die waarde van ander geldeenhede, anders as ander kriptogeldeenhede soos bitcoin BTC, -4.27% Verbruikers wat Facebook se Messenger-diens, WhatsApp of 'n losstaande toepassing gebruik, sal toegang tot Libra hê deur 'n digitale beursie wat deur die nuwe Facebook-filiaal Calibra bestuur word. }} </ref> Die stelsel was egter ook beplan om 'n vriend-soek-soekfunksie in te sluit, en die gebruik van hierdie funksie sal toestemming vir Calibra wees om die rekeninghouer se transaksiegeskiedenis te kombineer met hul Facebook-rekening.<ref name=Fortune2019-06-18C/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Notas == {{en-vertaal|Libra (cryptocurrency)}} {{Kriptogeld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geldeenhede]] 7un7mzpcyp2ttrhc6swhm1jlp56yxw9 0 267596 2963479 2602762 2026-08-29T10:43:04Z Oesjaar 7467 /* Identiteit */ Tikfout 2963479 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wandmalerei -tankman-, A. Signl, Vogelsanger Straße 283,Köln-Ehrenfeld-9254.jpg|duimnael|Muurskildery in [[Keulen]] geïnspireerd deur die tenkman]] Die '''tenkman''' ([[Engels]]: '''Tank Man'''; [[Chinees]]: '''王维林''', ook bekend as die '''onbekende protesganger''' of die '''onbekende rebel'''), is die bynaam vir 'n anonieme man wat internasionaal beroemd geword het toe hy op [[5 Junie]] [[1989]] in die nasleep van die [[Tiananmen-betogings van 1989|Tiananmen-betogings]] in 'n straat naby [[Tiananmen-plein]], 'n kolom [[tenk]]s se pad versper het. Foto- en videomateriaal is beskikbaar oor die voorval, wat een van die bekendste beelde van die [[twintigste eeu]] is en 'n [[simbool]] van protes geword het. == Die voorval == Die gebeurtenis het op 5 Junie 1989 in die omgewing van die Tiananmen-plein, in Chang'anlaan, plaasgevind. Die plein was destyds verlate, die dag nadat die studenteprotesaksies op die Plein van die Hemelse Vrede op bevel van die owerhede wreedaardig beëindig is. Die oomblik toe agtien tenks opdaag, het een man met inkopiesakke in die hand in die straat gestap, en daarin geslaag om die aankomende tenks tot stilstand te bring. Die voorste tenk probeer toe om die man te kry om uit die pad te gaan, maar hy bly staan in die pad.<ref name="Time">[http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/rebel.html The Unknown Rebel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020208003534/http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/rebel.html |date= 8 Februarie 2002 }} [[Time Magazine]], ''13 April 1998''</ref> Die man klim toe op die eerste tenk en praat met die bestuurder. Uiteindelik, nadat hy van die tenk afgeklim het, is die man deur anonieme omstanders weggetrek en het in die skare verdwyn.<ref name="Time" /> == Film == Charlie Cole, 'n fotojoernalis, het die gebeurtenis van die balkon voor sy hotelkamer op die vyfde verdieping van die Beijing Hotel verfilm. Hy het vir ''[[Newsweek]]'' gewerk. Die dag na die slagting op Tiananmenplein is dit stil in Chang'anlaan, met min van die normale daaglikse verkeer. Dit verander as daar 'n kolom tenks opdaag. Dan kom 'n man in 'n wit hemp met sakke in albei hande, hy staan voor die tenks wat kom en waai met sy sakke. As die tenks die man aan die regterkant wil verbygaan, neem hy 'n paar tree na die kant toe en staan weer in die pad. Dan wil die voorste tenk aan die linkerkant verbygaan, maar die man verhoed dit weer deur weer voor dit te tree. Die ander tenks kom nader. Die eerste tenk skakel sy enjin af. Die man klim op die voorste tenk en probeer met die bemanning praat, maar die luik van die toring bly gesluit. Toe die man van die tenk afklim, skakel die bestuurder die enjin weer aan en verskyn 'n wit rookpluim. Die man staan langs die tenk en die tenk probeer toe wegry, maar vinnig staan die man weer voor die tenk en wys die tenk 'n [[stopteken]] met sy regterhand. Aan die einde van die film arriveer 'n paar mense, waaronder iemand op die fiets, hulle neem die tenkman en hardloop weg. Charlie Cole het besef dat die Chinese Veiligheidsdienste hom waargeneem het, en die hotel met buitelandse joernaliste word dopgehou vanuit 'n gebou oorkant. Hy haal die film uit die kamera, plaas die film in 'n plastiekbuis, gaan na die toilet en plaas die buis in die toilet se watertenk. Kort daarna bars veiligheidsagente by die hotelkamer in, deursoek die kamer, vind die kamera wat intussen 'n ander film daarin gehad het. 'n Dag en 'n half later is Cole terug na die hotelkamer om die film te herwin. Met een van sy foto's wen Cole in 1990 die 33ste uitgawe van die ''World Press Photo of the year''<ref>http://www.worldpressphoto.org/collection/photo/1990/world-press-photo-year/charlie-cole|{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Charlie Cole - 1990 Photo Contest - World Press Photo of the Year 1990 Photo Contest- World Press Photo Foundation</ref> en die foto is opgeneem in 'n oorsig van "100 foto's wat die wêreld verander het", saamgestel deur ''Life'' in 2003. == Fotomateriaal == Na afloop van die betogings word vier stelle foto's van die gebeurtenis bekend gemaak.<ref name="NYTime Tankman">{{en}} Patrick Witty, [http://lens.blogs.nytimes.com/2009/06/03/behind-the-scenes-tank-man-of-tiananmen/ Behind the Scenes: Tank Man of Tiananmen], ''[[The New York Times]]'', 3 Junie 2009</ref> Stuart Franklin van Magnum Photos was ook op dieselfde balkon. Sy foto gee 'n meer uitgebreide beeld van die situasie waarin verskeie tenks sigbaar is. Hy kon die materiaal deur 'n Franse student uit die land smokkel.<ref name="NYTime Tankman" /> 'n Ander weergawe is dié van Jeff Widener, 'n fotograaf wat lid was van Associated Press. Hierdie foto is ook geneem uit die Beijing Hotel, maar vanaf die sesde verdieping, ongeveer 800 meter van die gebeurtenis af.<ref name="NYTime Tankman" /> Arthur Tsang Hin Wan het namens die nuusagentskap [[Reuters]] 'n paar foto's geneem. Die foto is geneem kort voor die ander drie, en die tenks is nog op pad na hul posisie.<ref name="NYTime Tankman" /> Op 4 Junie 2009, amper 20 jaar na die betogings, is 'n nuwe foto vrygestel. Die foto, wat deur fotograaf Terril Jones namens Associated Press geneem is, verskil baie van die voorheen bekende foto's. Die foto is nie van 'n hoër gesigspunt geneem nie en die oomblik dat die man voor die tenks staan, is die foto van die grondvlak geneem en die man kan in die agtergrond gesien word op pad na die tenks.<ref name= "NYTNewPhoto">{{en}} Patrick Witty, [http://lens.blogs.nytimes.com/2009/06/04/behind-the-scenes-a-new-angle-on-history/?hp Behind the Scenes: A New Angle on History], ''[[The New York Times]]'', 4 Junie 2009</ref> == Identiteit == Die tenkman se identiteit is nog nooit met sekerheid vasgestel nie. Die op daardie stadium 19-jarige student met die naam Wang Weiling word geidentifiseer as die persoon maar dit kon nog nie bevestig word nie. == Kuns == Die tenkman inspireer ook [[kunstenaar]]s. In 2013 het die Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo 'n vyf meter hoë wit plastiekbeeldhouwerk van die tenkman gemaak vir sy tentoonstelling "The Sleep of Reason" in Rabo Art Zone Utrecht. Een weergawe was volgens skaal en dit was op 'n gereelde basis in Hoog Catharijne in [[Utrecht (munisipaliteit)|Utrecht]] tydens die Call of the Mall uitgestal. Die beeld is so lewensgetrou dat dit bewaak moes word, angesien mense aan die tenkman wou raak. Die Centraal Museum Utrecht het hierdie kunswerke aangekoop nadat Call of the Mall geëindig het. Dit is nou deel van die permanente uitstalling.<ref>[https://web.archive.org/web/20131203023944/http://centraalmuseum.nl/nieuws/centraal-museum-koopt-tank-man/ Centraal Museum koopt Tank Man] - 20 September 2013</ref> == Eksterne skakels == * {{en}} [http://lens.blogs.nytimes.com/2009/06/03/behind-the-scenes-tank-man-of-tiananmen/ Behind the Scenes: Tank Man of Tiananmen], artikel met die 4 foto's in ''[[The New York Times]]'', 3 Junie 2009 * [http://www.youtube.com/watch?v=9-nXT8lSnPQ 1989 Tiananmen Square Protests], video op [[YouTube]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tankman/view/ == Notas == {{nl-vertaal|Tankman}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van China]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] orb91vaxyicm2lu1571pr4xa2ybuz2j 0 280486 2963410 2906758 2026-08-28T22:18:40Z Raphicerus 213649 Het begin met die uitbreiding van Nicolae Ceaușescu se persoonlike lewe 2963410 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nicolae Ceaușescu.jpg|duimnael|Nicolae Ceausescu]] '''Nicolae Ceausescu''' (/tʃaʊˈʃɛskuː/; 26 Januarie [[1918]] - 25 Desember [[1989]]) was 'n [[Roemenië|Roemeense]] kommunistiese politikus en leier. Hy was van 1965 tot 1989 die sekretaris-generaal van die Roemeense Kommunistiese Party en derhalwe die tweede en laaste Kommunistiese leier van Roemenië. Hy was ook die land se staatshoof van 1967 af, president van die staatsraad en van 1974 af ook gelyklopend president van die republiek, tot sy omverwerping en teregstelling in die Roemeense Revolusie in Desember 1989 wat deel gevorm het van 'n reeks anti-Kommunistiese opstande in die [[Sowjetunie]] en elders in [[Oos-Europa]] in 1989. == Persoonlike Lewe == === Troeteldiere === In 1978 het destydse [[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)]] leier David Steel vir Nicolae 'n swart [[Labrador Retriever]] gegee. Die hondjie sou bekend word as [[Kameraad Corbu]], en het gou Nicolae se guntelling troeteldier geword. Kameraad Corbu sou rang van kolonel bereik in die Roemeense weermag. Nicolae was uiters bersorg teenoor Corbu, hy het vir hom 'n privaat villa en ingevoerde Britse hondkoekies gereël. In 1989 het Corbu en [[Șarona]], weens verdriet om hulle eienaar se dood geweier om te eet en het kort daarna gesterf.<ref>{{Cite web|url=https://retetesivedete.ro/retro-vip/corbu-si-sarona-cainii-preferati-ai-lui-nicolae-ceausescu-s-au-stins-de-dorul-stapanului|title=Corbu și Șarona, câinii preferați ai lui Nicolae Ceaușescu, s-au stins de dorul stăpânului – Rețete și vedete|last=Dohi|first=Marina|date=2020-12-21|website=retetesivedete.ro|language=ro-RO|access-date=2026-08-28}}</ref> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ceausescu, Nicolae}} [[Kategorie:Roemeense politici]] [[Kategorie:Diktators]] [[Kategorie:Kommuniste]] [[Kategorie:Kriminele]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Tereggestelde mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1918]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] m4gf9sgrm344pe6rnullvcfj68oh9b5 2963437 2963410 2026-08-29T08:08:30Z Raphicerus 213649 2963437 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nicolae Ceaușescu.jpg|duimnael|Nicolae Ceausescu]] '''Nicolae Ceausescu''' (/tʃaʊˈʃɛskuː/; 26 Januarie [[1918]] - 25 Desember [[1989]]) was 'n [[Roemenië|Roemeense]] kommunistiese politikus en leier. Hy was van 1965 tot 1989 die sekretaris-generaal van die Roemeense Kommunistiese Party en derhalwe die tweede en laaste Kommunistiese leier van Roemenië. Hy was ook die land se staatshoof van 1967 af, president van die staatsraad en van 1974 af ook gelyklopend president van die republiek, tot sy omverwerping en teregstelling in die Roemeense Revolusie in Desember 1989 wat deel gevorm het van 'n reeks anti-Kommunistiese opstande in die [[Sowjetunie]] en elders in [[Oos-Europa]] in 1989. == Persoonlike Lewe == === Familie === Nicolae Ceausescu was getroud met [[Elena Petrescu]], hulle het 4 kinders gehad: [[Valentina Ceaușescu]] ('n fisikus), [[Nicu Ceaușescu]] ('n fisikus en politikus), [[Dicu Ceaușescu]] (vroeg dood), en [[Zoe Ceaușescu]] (wiskundige). === Troeteldiere === In 1978 het destydse [[Liberale Party (Verenigde Koninkryk)]] leier David Steel vir Nicolae 'n swart [[Labrador Retriever]] gegee. Die hondjie sou bekend word as [[Kameraad Corbu]], en het gou Nicolae se guntelling troeteldier geword. Kameraad Corbu sou rang van kolonel bereik in die Roemeense weermag. Nicolae was uiters bersorg teenoor Corbu, hy het vir hom 'n privaat villa en ingevoerde Britse hondkoekies gereël. In 1989 het Corbu en [[Șarona]], weens verdriet om hulle eienaar se dood geweier om te eet en het kort daarna gesterf.<ref>{{Cite web|url=https://retetesivedete.ro/retro-vip/corbu-si-sarona-cainii-preferati-ai-lui-nicolae-ceausescu-s-au-stins-de-dorul-stapanului|title=Corbu și Șarona, câinii preferați ai lui Nicolae Ceaușescu, s-au stins de dorul stăpânului – Rețete și vedete|last=Dohi|first=Marina|date=2020-12-21|website=retetesivedete.ro|language=ro-RO|access-date=2026-08-28}}</ref> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ceausescu, Nicolae}} [[Kategorie:Roemeense politici]] [[Kategorie:Diktators]] [[Kategorie:Kommuniste]] [[Kategorie:Kriminele]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Tereggestelde mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1918]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] e83jkkoy45r8wgtcii0gix0ulxnexo5 0 285460 2963416 2957563 2026-08-29T01:57:31Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963416 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Kenia | beeld = Kenteken van die Keniaanse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Keniaanse Rugbyunie]] (KRU) | bynaam = ''Simbas'' (“die leeus”) | embleem = die [[leeu]] | stadion = [[RFUEA-veld]], [[Nairobi]] | kapasiteit = 6&nbsp;000 | kaptein = [[Daniel Sikuta]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Jerome Paarwater]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.digital/article/paarwater-back-as-simbas-head-coach-n316254 |title=Paarwater back as Simbas head coach |publisher=Citizen Sports |date=16 Maart 2023 |accessdate=16 November 2025}}</ref> <small>(sedert 2023)</small> | patroon_la1 = _Kenyaleft | patroon_b1 = _Kenyakitb | patroon_ra1 = _Kenyaright | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _Kenyasocks16 | linkerarm1 = 3c7c7c | liggaam1 = dd2222 | regterarm1 = 3c7c7c | broek1 = 000000 | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = _Kenyaleft | patroon_b2 = _Kenyakit | patroon_ra2 = _Kenyaright | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _Kenyasocks16 | linkerarm2 = dd2222 | liggaam2 = 3c7c7c | regterarm2 = dd2222 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Darwin Mukidza]] (30)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=35;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Darwin Kinyangi]] (302)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=35;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Darwin Kinyangi]] (13)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=35;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} '''Kenia''' ''wen teen'' [[Tanganjika]] {{vlagikoon|Tanganjika|1923}}<ref name="East Africa">{{en}} {{cite book |author1=M. Campbell |author2=E.J. Cohen |title=Rugby Football in East Africa 1909–1959 |year=1960 |publisher=Rugby Football Union of East Africa |pages=41}}</ref><br />([[Arusha]], [[Tanganjika]], 1954) | grootwen = {{KENru}} 96–3 {{NIGru-r}}<br />(Nairobi, Kenia; 10 Augustus 1987) | grootverloor = {{PORru}} 85–0 {{KENru-r}}<br />([[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]]; 12 November 2022) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.kru.co.ke | unieurl = }} Die '''Keniaanse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Kenya national rugby union team''; [[Swahili]]: ''Timu ya raga ya Kenya'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Kenia]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle dra die bynaam ''Simbas'' (“die leeus”), genoem na die [[leeu]] (''Panthera leo''), Kenia se wapendier. Rugby word in Kenia geadministreer deur die [[Keniaanse Rugbyunie]] (''Kenya Rugby Union'', KRU; Swahili: ''Shirikisho la Raga Kenya'') wat in 1970 gestig is. Kenia word deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak drie-span erken. Die Keniaanse rugbyspan is tans (November 2025) 36ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> Saam met [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] is Kenia tradisioneel een van die sterker nasionale [[Afrika]]rugbyspanne na die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die [[Namibië|Namibiese]] [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']]. Rugby in Kenia dateer uit die [[Britse Ryk|Britse koloniale tydperk]] en word sedertdien sterk deur die voormalige koloniale mag beïnvloed. Kenia het in 1954 sy eerste toetswedstryd teen [[Tanganjika]] (nou [[Tanzanië]]) gespeel. Hulle tuisveld is die RFUEA-veld in [[Nairobi]] wat in 1955 vir ’n Oos-Afrika-span teen die [[Britse en Ierse Leeus]] voorberei is. Die span het tydens die Afrikabeker twee titels ingepalm, vier keer in die derde en vier keer in die vierde plek geëindig. Hulle kon nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kenyarfu.com/index.php/about-us |title=About Us – Kenya Rugby Union |publisher=[[Keniaanse Rugbyunie]] |accessdate=5 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905215808/http://www.kenyarfu.com/index.php/about-us |archive-date=5 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Keniaanse span speel tradisioneel in rooi truie met swart broeke en groen sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Kenia]] ontleen is. Een voormalige Keniaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Keniaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Kenia is die Keniaanse Rugbyunie (Engels: ''Kenya Rugby Union'', KRU; Swahili: ''Shirikisho la Raga Kenya''). Die KRU is in 1970 gestig en het in 1990 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/kenya |title=Kenya |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> Daarbenewens was die Keniaanse Rugbyunie ’n stigterslid van die Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération africaine de rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA) wat in 1986 in [[Tunis]] deur agt beheerliggame gestig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die hoogste rugbyliga in Kenia is die Keniaanse Beker met elf spanne. Spelers met groter ambisies draf uit vir die keurspan ''Simbas'' wat aan die [[Suid-Afrika]]anse [[Curriebeker]] deelneem. Sedertdien is die meeste spelers van die Keniaanse nasionale span uit dié keurspan afkomstig of speel vir ander Suid-Afrikaanse spanne.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pulselive.co.ke/sports/full-kenya-rugby-15s-squad-unveiled-ahead-of-currie-cup/crje1k1 |title=Kenya's rugby 15s squad unveiled ahead of Currie Cup |publisher=Pulselive Kenya |date=6 April 2022 |accessdate=8 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108201535/https://www.pulselive.co.ke/sports/full-kenya-rugby-15s-squad-unveiled-ahead-of-currie-cup/crje1k1 |archive-date=8 Januarie 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van die ander spelers is veral in [[Europa]] aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Keniaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Kenia oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die ''Kenia Sevens'' is die Keniaanse [[sewesrugby]]span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === Aan die begin van die 20ste eeu het [[Verenigde Koninkryk|Britse]] setlaars rugby na die destydse kolonie [[Brits-Oos-Afrika]] saamgebring; in 1909 is die eerste gedokumenteerde wedstryd gespeel.<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=http://www.kenyarfu.com/KRFU%20DOCS/Kenya%20Rugby%20History%20Highlights.pdf |title=Kenya Rugby Historical Highlights |publisher=[[Keniaanse Rugbyunie]] |accessdate=4 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204162006/http://www.kenyarfu.com/KRFU%20DOCS/Kenya%20Rugby%20History%20Highlights.pdf |archive-date=4 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aan die begin is slegs “wit” setlaars toegelaat om rugby te speel, terwyl inheemses verbied is om dié sport te beoefen.<ref name="Review">{{en}} {{cite web |url=http://wesclark.com/rrr/kenya_rugby.html |title=A Review of Kenyan Rugby |publisher=Wesclark |author=Michael Mundia Kamau |accessdate=22 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222001453/http://wesclark.com/rrr/kenya_rugby.html |archive-date=22 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Rugbyvoetbalunie van Kenia (Engels: ''Rugby Football Union of Kenia'', “RFUK”) is in Augustus 1921 gestig en het teen 1923 operasioneel geword, nadat die eerste klub in Kenia, Nairobi-distrik, weens sy oorvleuelende sterkte in Nondescripts RFC en Harlequins verdeel is (moenie verwar word met die Kenia Harlequin FC nie).<ref name="History" /> Van die vroeë toernooie sluit in die Nairobi-distrikkampioenskap van 1925 af, die Enterprise-beker sedert 1930 en ’n Koninklike Gewapende Magte-toernooi sedert 1937.<ref name="History" /> Van die 1920’s tot die 1950’s het verskeie noemenswaardige spanne toere na Kenia onderneem, waaronder keurspanne van die [[Universiteit van Kaapstad]], [[Universiteit Stellenbosch]] en in 1951 ’n saamgestelde Universiteitspan ([[Universiteit van Oxford|Oxford]] en [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]]). Hierdie wedstryde is op die Mitchell Park-stadion gehuisves, voordat een jaar later die RFUEA-veld in [[Nairobi]] opgerig is.<ref name="History" /> In 1950 is die [[Oos-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] gestig as keurspan vir die beste spelers uit die kolonies Kenia, [[Tanganjika]] (nou [[Tanzanië]]) en [[Uganda]] na aanleiding van die [[Britse en Ierse Leeus]]. Dié span is ook ''Tuskers'' genoem, ’n term wat na [[Savanne-olifant]]e met baie groot [[slagtand]]e verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kenyapage.net/rugby/history/early.html |title=The Early Days of Kenya Rugby |website=KenyaPage.Net |accessdate=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912165317/https://kenyapage.net/rugby/history/early.html |archive-date=12 September 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ''Tuskers'' het gedurende die drie daaropvolgende dekades verskeie toere onderneem, onder andere na [[Engeland]] (in 1966) en [[Ierland]] (in 1972). Net só het hulle ook in Nairobi teen besoekende spanne te staan gekom, waaronder die Britse Leeus (in 1955 en 1962), die [[Britse Barbarians|Barbarians]] (in 1958), die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] (in 1961) en die [[Walliese nasionale rugbyspan|Walliese span]] (in 1964).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1955-south-africa/ |title=1955 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=16 November 2025 |archive-date=10 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810130059/http://www.lions-tour.com/1955-south-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1962-south-africa/ |title=1962 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=16 November 2025 |archive-date= 8 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250808202856/http://www.lions-tour.com/1962-south-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/157 |title=1960/61 South Africa tour to Europe and East Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/173 |title=1964 Wales tour to Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In 1953 het Tanganjika en Uganda as subunies by die RFUK aangesluit om die ''Rugbyvoetbalunie van Oos-Afrika'' (Engels: ''Rugby Football Union of East Africa'', “RFUEA”) te vorm.<ref>{{en}} {{cite book|author=John Nauright|title=Sports around the World: History, Culture, and Practice &#91;4 volumes&#93;: History, Culture, and Practice|url=https://books.google.com/books?id=mYBtMajLAaAC&pg=PA146|date=6 April 2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-301-9|pages=146–}}</ref> In 1954 het ’n Keniaanse span in [[Arusha]] vir die eerste keer teen ’n Tanganjikaanse span gespeel en hierdie ontmoeting gewen. Dit het gedien as ’n seleksieproef vir die ''Tuskers'' se toer na die [[Koperstreek]] in [[Noord-Rhodesië]] later dieselfde jaar.<ref name="East Africa" /> In 1955 is die wedstryd weer gespeel en dié keer het Tanganjika met 11–3 geseëvier. In 1956 is in Arusha die derde wedstryd tussen albei spanne gereël wat Kenia met 13–0 gewen het.<ref name="East Africa" /> In 1956 is die RFUK, wat nog slegs formeel bestaan het, ontbind, aangesien die subunies reeds op hul eie lede van die RFUEA was. In 1958 het ’n Keniaanse span die Ugandese s’n met 21–11 geklop.<ref name="East Africa" /> Vir beide die Keniaanse span en die ''Tuskers'' is dikwels spelers van ander Oos-Afrikaanse lande gekeur en ook spelers met ’n Europese afkoms opgeroep. Hoewel die uitslae soms eensydig was, het hierdie wedstryde rugby in Kenia gewild gemaak.<ref name="History" /> === Onafhanklikheid en integrasie === In 1963 het Kenia sy [[onafhanklikheid]] verkry. Ná die gepaardgaande einde van die rassesegregasie in die skoolstelsel is die inheemse bevolking (of ten minste die hoër klas) toegelaat om eliteskole soos ''Duke of York'' en ''Prince of Wales'' te besoek wat tradisionele rugbyvestings was. Spelers soos Chris Onsotti, John Gichinga, Dennis Awori, George Kariuki, Jackson “Jacko” Omaido en Jim Owino was deel die eerste generasie van inheemse Keniaanse rugbyspelers. Hierdie eerste spelergenerasie het ’n belangrike grondslag geleë vir die daaropvolgende spelergenerasie wat die Keniaanse rugby verder laat opbloei het.<ref name="Review" /> In 1970 is daar besluit om die bestaande plaaslike subunies in die [[Keniaanse Rugbyunie]] (Engels: ''Kenya Rugby Union'', KRU; Swahili: ''Shirikisho la Raga Kenya'') met sy setel in Nairobi te verenig. In dieselfde jaar is die Keniaanse Beker vir die eerste keer beslis.<ref name="History" /> In 1972 het Ted Kabetu die eerste inheemse speler geword wat vir die ''Tuskers'' uitgedraf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.paukwa.or.ke/story-series/kewachezaji/watembezi-rfc/ |title=Watembezi RFC |publisher=paukwa.or.ke |date=2024 |accessdate=16 November 2025}}</ref> ’n Toestroom van Tanzaniese spelers het aan die Keniaanse span ’n hupstoot besorg. Gedurende die vroeë 1970’s het verskeie Engelse klubs na Kenia begin toer vir nieamptelike toetse teen die Oos-Afrikaners. Dit sluit ’n byna-oorwinning oor [[Harlequins]] in, nadat hulle naelskraap met 15–20 geklop is. Ná uitnodigings in plaaslike dagblaaie aan Afrikarugbyspelers is Miro RFC as ’n uitnodigingspan soortgelyk aan die [[Britse Barbarians]], of meer plaaslik, die Scorpions RFC, gestig. Miro was ’n span vir “swart” spelers en het twee “wit” spelers (Doug Hamilton en Pat Orr) ingesluit; dié span het ’n belangrike rol gespeel om rugby onder Afrikane in Kenia te vestig. In 1976 het die span teen Rugby Roma Olimpic gespeel en met 20–12 gewen. Die span is egter ontbind oor vrae rakende die rasseseleksie van spelers. Die Oos-Afrikaanse keurspan, wat teen die middel-1970’s uit beide “swart” en “wit” spelers bestaan het, het teen Zambië te staan gekom; hulle kon vier van hul vyf toetswedstryde wen. Teen dié tyd het sommige klubs begin vou weens die migrasie van “wit” spelers. Ondanks die vordering het daar konflik ontstaan tussen die Keniaanse spelers en die talle klubs wat steeds deur uitgewekenes bestuur is; in 1979 het die Miro RFC weer begin speel en kon teen Blackheath FC met 32–19 seëvier wat aan die “swart” rugbyspelers nuwe hoop besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://johnkagagi.com/those-magnificent-flying-minds/ |title=Miro RFC: Those magnificent flying minds |publisher=johnkagagi.com |author=John Kagagi |date=30 Junie 2021 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In 1977 is beide Mean Machine RFC en Mwamba RFC as aparte spanne vir inheemse spelers gestig.<ref name="History" /> Mean Machine, ’n verteenwoordigende span van die Nairobi-universiteit bestaande uit spelers soos Absalom “Bimbo” Mutere, Tom Oketch en Joe “JJ” Masiga, het die Keniaanse beker in die eerste seisoen ingepalm. Dit was veral ’n noemenswaardige prestasie omdat rugby in Kenia destyds steeds ’n “wit” oorheersde sport was met klubs soos Kenya Harlequins, Nondescripts, Impala en Western Kenya/Oribis.<ref name="Review" /> Volgens die historikus Michael Mundia Kamau het met die stigting van Mean Machine by die [[Universiteit van Nairobi]] die transformasie in Keniaanse rugby afgeskop. Sedertdien beoefen in Kenia veral inheemse studente rugby.<ref name="Richards">{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=[https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich/page/278 278]}}</ref> Black Blad RFC van die Kenyatta Universiteitskollege het in die volgende jaar die beker ingepalm. Dit was veral spelers van die tweede generasie wat ’n leidende rol gespeel het by die stigtings van albei klubs.<ref name="Review" /> As gevolg van die mislukte [[staatsgreep]]poging teen president [[Daniel arap Moi]] in Augustus 1982 en die daaropvolgende sluiting van die Nairobi-universiteit moes die Mean Machine RFC sy speelprogram vir een jaar staak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://meanmachine.co.ke/history/the-political-era/ |title=The Political Era 1983 – 1987 |publisher=Mean Machine FC |date=2009 |accessdate=8 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608030517/http://meanmachine.co.ke/history/the-political-era/ |archive-date=8 Junie 2010}}</ref> Die beheerliggame van Kenia, Uganda en Tanzanië het toenemend uitmekaar gespat en hul belangstelling in die Oos-Afrikaanse keurspan het aansienlik verdwyn. In 1982 het die ''Tuskers'' hul laaste toer onderneem. Aan die ander kant het die Keniaanse Rugbyunie van 1979 af aktief daarop gefokus dat die voorheen verwaarloosde nasionale span elke jaar minstens een toetswedstryd teen ander Afrikaspanne speel. Gedurende die 1980’s het hulle veral teen [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]], Zambië, Madagaskar en Nigerië te staan gekom. Veral Zimbabwe en ná 1990 se onafhanklikwording het [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] groot mededingers vir Kenia in die Afrikabeker en die [[rugbywêreldbeker]]kwalifiserings geword. In Januarie 1986 was die Keniaanse beheerliggaam in [[Tunis]] een van die stigterslede van die vastelandse beheerliggaam Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération africaine de rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA). Die ander stigterslede was [[Ivoriaanse Rugbyfederasie|Ivoorkus]], Madagaskar, Marokko, Senegal, Seychelle, Tanzanië en Tunisië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/about-us/ |title=About us |publisher=[[Rugby Afrika]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar Kenia het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=16 November 2025}}</ref> === Langdurige krisis === In 1990 het die Keniaanse Rugbyunie by die Internasionale Rugbyvoetbalraad aangesluit<ref name="Wêreldrugby" /> en in dieselfde jaar is rugby as ’n skoolsport by [[Hoërskool|hoërskole]] ingevoer.<ref name="History" /> Die Keniane het egter nie aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Oor die algemeen het die Keniaanse rugbysport gedurende die 1990’s in ’n krisis verkeer. Een van die redes was die tragiese dood van Ken Kanyi in 1992, wie as een van die land se beste spelers beskou is. Hy is tydens ’n toernooi van die Impala RFC onder ongelukkige omstandighede dood, waarna byna ’n hele spelergenerasie die sport laat vaar het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.standardmedia.co.ke/sunday-magazine/article/2000199365/kenyan-rugby-has-mauled-and-rucked-its-way-to-the-top |title=Oyunga Pala |publisher=The Standard |date=18 April 2016 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die nasionale span moes opnuut opgebou word en kon slegs op ’n sporadiese vlak toetswedstryde speel. Daarbenewens het die variant [[sewesrugby]] ’n toenemende mededinger geword, wat veral danksy internasionale suksesse in gewildheid gegroei het. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering is Kenia deur beide Zimbabwe en Namibië geklop, terwyl hulle teen Arabië ’n naelskraapse oorwinning kon behaal, waarmee hulle die hooftoernooi misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering kon die Keniane Arabië verslaan, terwyl hulle teen Tunisië verloor het, waarmee hulle met ’n swakker punteverskil weer uitgeskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> [[Lêer:National Guard sponsorship of USA Rugby (3309784330).jpg|duimnael|Kenia teen die Weermag se nasionale wag in 2009]] Daarna het die Keniaanse rugby ’n stewige vordering beleef, nadat die spel se gewildheid onder die bevolking gegroei het. Nuwe toernooie het met meer geleenthede vir toetswedstryde gepaard gegaan wat die voorheen jarelange pouses beëindig het. Nadat die eerste Afrikabeker in 2000 nog sonder Kenia beslis is,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2000 |title=2000 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> het die ''Simbas'' een jaar later die tweede afdeling se finale rondte in die tweede plek agter Madagaskar afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/36?Stagione=2001 |title=2001 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In die tweede afdeling van die Afrikabeker 2002, wat ook as [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering gedien het, het op die naelskraapse oorwinning oor Kameroen ’n ewe naelskraapse nederlaag teen Uganda gevolg, waarmee hulle die daaropvolgende rondte misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/37?Stagione=2002 |title=2002 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Van die Afrikabeker 2003 af het die span in die eerste afdeling gespeel, waar hulle tweede agter Namibië geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2003 |title=2003 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Een jaar later het hulle dieselfde uitslag behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2004 |title=2004 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Ook in 2004 het die Keniane die eerste jaarlikse wedstryd om die nuwe Elgonbeker teen Uganda met 18–8 beklink. Tydens die Afrikabeker 2005 het hulle hul groep weer in die tweede plek afgesluit, dié keer agter die Marokkane.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2005 |title=2005 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Een jaar later was die Afrikabeker 2006 gelyktydig deel van die [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifisering. Die span kon beide Tunisië en Namibië tuis klop, terwyl hulle twee wegnederlae gely het; as gevolg van hul swakker punteverskil is hulle weer uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2006 |title=2006 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2007 het die Keniane hul groepwedstryde teen Marokko en Kameroen gewen. In die halfeindstryd het hulle teen Uganda vasgeval, terwyl hulle in die uitspeelwedstryd om die derde plek oor Ivoorkus met 20–17 geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2007 |title=2007 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2008/09 het oor twee jaar gestrek en as die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-Afrikakwalifisering gedien. Ná ’n oorwinning oor Kameroen en ’n nederlaag teen Tunisië het die Keniane hul groep tweede afgesluit en die halfeindrondte misgeloop, waarmee hulle ook versuim het om vir die toernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2008%2F09 |title=2008/09 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> === Geleidelike vestiging === [[Lêer:Hage-geingob-stadium inside2018.jpg|duimnael|Kenia teen Namibië tydens die Afrikabeker 2018 op die Hage Geingob Rugbystadion in [[Windhoek]]]] [[Lêer:Canada vs. Kenya, Qualifier in Marseille, November 2018.jpg|duimnael|Kenia teen Kanada tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering in [[Marseille]] in 2018]] Marokko en Namibië het weens finansiële beperkings hulself onttrek aan die Afrikabeker 2011. Die gasheer Kenia het die afwesigheid van albei gunstelinge benut, Tunisië in die eindstryd met 16–7 verslaan en daarmee vir die eerste keer die vastelandse toernooi beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2011 |title=2011 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2012 het die Keniane in die halfeindstryd teen hul buurland Uganda vasgeval, maar in die uitspeelwedstryd om die derde plek Tunisië geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2012 |title=2012 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2013 is in Madagaskar beslis en dit was deurslaggewend vir die Keniaanse rugby. In die halfeindstryd het die nasionale span Uganda getroef en in die eindstryd Zimbabwe, waarmee hulle hul tweede vastelandse titel ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2013 |title=2013 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In 2014 het die Keniane onder die naam “Simba XV” aan die [[Suid-Afrika]]anse [[Vodacombeker]] deelgeneem. Hulle het hul tuiswedstryde in [[Kaapstad]] gespeel en hul openingswedstryd teen die [[Oostelike Provinsie]] met 17–10 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.co.za/article.aspx?id=2349414&leagueid=1734 |title=Simba off to a winning start |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=8 Maart 2014 |accessdate=1 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701195941/http://www.sarugby.co.za/article.aspx?id=2349414&leagueid=1734 |archive-date=1 Julie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Keniane is egter in hul oorblywende ses wedstryde verslaan en het die suidelike afdeling in die sewende plek afgesluit. Die toernooideelname was vir die Keniaanse span ’n goeie voorbereiding op die daaropvolgende Afrikabeker 2014, wat saam met die 2013-toernooi getel het as die vastelandse [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering. Die Keniane kon in die eerste wedstryd Namibië klop en Madagaskar afransel. Nadat hulle egter deur Zimbabwe verslaan is, is hulle gelyk aan punte met Namibië en Zimbabwe uit die kwalifisering geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2014 |title=2014 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In Mei 2015 het Kenia vir die eerste keer sedert die Oos-Afrikaanse keurspan se wedstryde in die 1970’s en 1980’s weer teen Europese spanne te staan gekom en [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] in ’n toetswedstryd op die RFUEA-veld met 41–15 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nation.co.ke/sports/rugby/Kenya-Simbas-go-on-the-rampage-against-Portugal/-/1106/2734944/-/e703u6/-/index.html |title=Kenya Simbas go on the rampage against Portugal |publisher=Daily Nation |date=30 Mei 2015 |accessdate=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229213225/https://www.nation.co.ke/sports/rugby/Kenya-Simbas-go-on-the-rampage-against-Portugal/-/1106/2734944/-/e703u6/-/index.html |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die daaropvolgende Afrikabeker 2015 het die span ná nederlae teen Zimbabwe en Namibië, asook ’n oorwinning oor Tunisië in die derde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2015 |title=2015 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Een jaar later het Kenia tydens die Afrikabeker 2016 as naaswenner agter Namibië geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2016 |title=2016 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Ook in 2016 het die [[Keniaanse Rugbyunie]] ’n borgskapstransaksie met Sportpesa ter waarde van KES&nbsp;607 miljoen onderteken. Dit is die winsgewendste borgskapstransaksie in die Keniaanse rugbygeskiedenis. Die inkomste sal nie net die sewes- en mansspanne se ontwikkeling steun nie, maar ook die vroue- en jeugspanne s’n.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nation.co.ke/sports/rugby/Betting-firm-SportPesa-KRU-sign-Sh600m-deal/1106-3303754-6kxx5u/index.html |title=Betting firm SportPesa, KRU sign Sh600m deal |author=Isaac Swila |publisher=Daily Nation |date=20 Julie 2016 |accessdate=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229210008/https://www.nation.co.ke/sports/rugby/Betting-firm-SportPesa-KRU-sign-Sh600m-deal/1106-3303754-6kxx5u/index.html |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In September 2016 het die Keniaanse Rugbyunie formeel aansoek gedoen om aan die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] deel te neem,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the-star.co.ke/sports/2016-09-06-kenya-eye-currie-cup/ |title=Kenya eye Currie Cup |publisher=The Star |author=William Nuguna |date=6 September 2016 |accessdate=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229210007/https://www.the-star.co.ke/sports/2016-09-06-kenya-eye-currie-cup/ |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar hulle kon geen ooreenkoms met die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] bereik nie. Die Afrikabekertoernooie in 2017 en 2018 het gesamentlik as [[Rugbywêreldbeker 2019]]-Afrikakwalifisering gedien en Kenia het albei toernooie tweede agter Namibië geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2017 |title=2017 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2018 |title=2018 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Gevolglik het die span die uitspeelrondte om die laaste plek vir die hooftoernooi gehaal. Tydens die in November 2018 in [[Marseille]] besliste uitspeelrondte is die Keniane egter deur [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] en [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2019 |title=2019 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Nadat die toernooi twee keer vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] gekanselleer is, het die Keniane wel deelgeneem aan die Afrikabeker 2021/22, wat by uitsteek oor twee jaar gestrek het. Die eerste rondte, wat in 2021 in Nairobi beslis is, het met ’n naelskraapse nederlaag teen Senegal en ’n maklike oorwinning oor Zambië afgeskop, waarmee die Keniane die uitklopfase gehaal het. Om epidemiologiese redes is dit in Julie 2022 in die Franse stede [[Marseille]] en [[Aix-en-Provence]] beslis. Ná hul kwarteindstrydoorwinning oor Uganda en hul naelskraapse halfeindstrydoorwinning oor Algerië is die span egter in die eindstryd deur die Namibiërs verneder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/731445/qualifier-africa-one-rugby-world-cup-france-2023 |title=Namibia win Rugby Africa Cup to secure place at Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=10 Julie 2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Daarmee het die Keniane weer die interkontinentale kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2023]] gehaal, wat in [[Doebai (stad)|Doebai]] beslis is. Hulle het dié keer egter teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]], Portugal en Hongkong vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/777606/rugby-world-cup-2023-final-qualification-tournament-match-day-three-recap |title=Samuel Marques kicks Portugal to Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=18 November 2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2024 het die Keniane in die halfeindstryd teen Algerië ’n verrassende 12–20-nederlaag gely, waarna hulle in die bronseindstryd teen Namibië met 27–38 vasgeval het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scrummage.co.ke/2024/07/28/4th-for-kenya-simbas-in-rugby-africa/ |title=4th place for Kenya Simbas in 2024 Rugby Africa Cup after Namibia loss |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=28 Julie 2024 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering, maar Kenia het in die halfeindstryd naelskraap teen die Zimbabwiërs met 23–29 vasgeval en hulle is ook in die bronseindstryd deur die Algeryne met 15–5 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/1001963/zimbabwe-namibia-rugby-africa-cup-final-2025 |title=Zimbabwe hold on to book first Rugby World Cup spot since 1991 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=19 Julie 2025 |accessdate=16 November 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Lion waiting in Namibia.jpg|duimnael|Die [[leeu]], embleem van die Keniaanse nasionale rugbyspan]] Kenia speel tradisioneel in ’n rooi trui met swart-rooi-groen moue, swart broeke en groen-rooi sokkies, die kleure van die [[Vlag van Kenia|nasionale vlag]]. Hul alternatiewe trui is groen met swart-rooi-groen moue, swart broeke en groen-rooi sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Britse sportuitruster [[Umbro]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pulsesports.co.ke/rugby/story/new-era-as-kenya-rugby-union-secure-deal-with-international-kit-makers-2024010509023331673 |title=RUGBY New era as Kenya Rugby Union secure deal with international kit makers |publisher=Pulse Sports |author=Festus Chuma |date=5 Januarie 2024 |accessdate=16 November 2025}}</ref> en die truiborg is die Keniaanse dobbelmaatskappy SportPesa.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nation.africa/kenya/sports/rugby/sportpesa-make-timely-return-to-rugby-sponsorship-4049288 |title=SportPesa make timely return to rugby sponsorship |publisher=[[Daily Nation]] |author=Ayumba Ayodi |date=9 Desember 2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die [[Keniaanse Rugbyunie]] se kenteken, wat ook op die trui verskyn, toon ’n Leeu, Kenia se wapendier, en die belettering ''KENYA RUGBY''. Die nasionale span se bynaam is ''Simbas'' ([[Swahili]] vir: “die leeus”). == Tuisstadion == [[Lêer:RFUEA looking SouthWest.png|duimnael|Die [[RFUEA-veld]] in [[Nairobi]], tuiste van Keniaanse rugby]] Kenia se tuisstadion is die [[RFUEA-veld]] in [[Nairobi]] met ’n kapasiteit van sowat 6&nbsp;000. Dit is in besit van die [[Keniaanse Rugbyunie]] en word vir amper al die tuiswedstryde gebruik. Die Keniaanse regering het intussen grond vir die oprigting van ’n nuwe stadion beskikbaar gestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/rugby-in-africa-much-more-than-the-springboks/a-66042836 |title=Rugby in Africa: Much more than the Springboks |publisher=[[Deutsche Welle]] |author=Jonathan Harding |date=28 Junie 2023 |accessdate=18 Februarie 2025}}</ref> == Toetswedstryde == Kenia het 84 van sy 149 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 56,38%. Kenia se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen November 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=35;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Kenya |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ALGru}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BOTru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GERru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{HKGru}} || 7 || 1 || 5 || 1 || 14,29 |- | {{CIVru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CMRru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{MADru}} || 4 || 1 || 2 || 1 || 25,00 |- | {{MARru}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{MAUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 15 || 3 || 12 || 0 || 20,00 |- | {{NIGru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{RUSru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{SENru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{vlagland|Tanganjika|1923}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{TUNru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | {{UGAru}} || 44 || 30 || 12 || 2 || 68,18 |- | {{UAEru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ZAMru}} || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{ZIMru}} || 24 || 9 || 15 || 0 || 37,50 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''149''' || '''84''' || '''61''' || '''4''' || '''56,38''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Kenia kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikabeker === Kenia neem sedert 2001 aan die jaarlikse Afrikabeker deel. Hulle het sedertdien twee toernooie gewen. * Titeloorwinnings (2): 2011, 2013 === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Elgon Cup 2007.png|duimnael|upright|Die Elgonbeker in 2007]] Vanweë sy laat vestiging in 1981 het Kenia gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Kenia en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Keniane na Europa. As deel daarvan ding Kenia sedert 2004 met Uganda om die Elgonbeker mee (genoem na [[Elgon]], ’n [[berg]] op die grens tussen Kenia en Uganda).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/rugbyandtheolympics/news/newsid%3D2033337.html?att=&cid=rssfeed |title=Helen Buteme: A breakthrough year |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Helen Buteme |date=4 September 2009 |accessdate=12 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012033540/http://www.irb.com/rugbyandtheolympics/news/newsid%3D2033337.html?att=&cid=rssfeed |archive-date=12 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Buite die Afrikabeker neem die span ook aan die sporadiese Victoriabeker deel, saam met die Oos-Afrikaanse lande Uganda, Zambië en Zimbabwe. Wedstryde teen nie-Afrikaspanne is skaars. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Keniaanse span gevorm tydens die Rugbywêreldbeker 2023-uitspeelrondte: {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub |- | [[Samuel Asati]] || [[Skrumskakel]] || Kenya Commercial Bank SC |- | [[Brian Tanga]] || Skrumskakel || Kabras Sugar RC |- | [[Samson Onsumu]] || Skrumskakel || Menengai Oilers RC |- | [[Amon Wamalwa]] || [[Losskakel]] || Homeboyz RC |- | [[Geoffrey Ominde]] || Losskakel || Menengai Oilers RC |- | [[Bryceson Adaka]] || [[Senter]] || Kabras Sugar RC |- | [[John Okoth]] || Senter || Menengai Oilers RC |- | [[Peter Kilonzo]] || Senter || Kenya Commercial Bank SC |- | [[Timothy Omela]] || [[Vleuel]] || Menengai Oilers RC |- | [[Beldad Peter Ogeta Obia]] || Vleuel || Menengai Oilers RC |- | [[Jacob Ojee]] || Vleuel || Kenya Commercial Bank SC |- | [[Geoffrey Okwach]] || Vleuel || Kenya Commercial Bank SC |- | [[Darwin Mukidza]] || [[Heelagter]] || Kenya Commercial Bank SC |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub |- | [[Teddy Akala]] || [[Haker]] || Kabras Sugar RC |- | [[Eugene Sifuna]] || Haker || Kabras Sugar RC |- | [[Brian Waraba]] || Haker || Kenya Harlequins |- | [[Edward Mwaura]] || [[Stut]] || Menengai Oilers RC |- | [[Joseph Odero]] || Stut || Kabras Sugar RC |- | [[Ephraim Oduor]] || Stut || Kabras Sugar RC |- | [[Patrick Ouko]] || Stut || Kenya Commercial Bank RFC |- | [[Andrew Simiyu]] || Stut || [[Universiteit van Johannesburg]] |- | [[Ian Masheti]] || Stut || Impala Saracens |- | [[Brian Juma Otieno]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || Kabras Sugar RC |- | [[Thomas Okeyo Ongera]] || Slot || Universiteit van Johannesburg |- | [[Malcolm Onsando]] || Slot || CS Dinamo București |- | [[Clinton Odhiambo]] || Slot || Menengai Oilers RC |- | [[Daniel Sikuta]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Losvoorspeler]] || Kabras Sugar RC |- | [[Joshua Weru]] || Losvoorspeler || Northampton Saints |- | [[Martin Owilah]] || Losvoorspeler || Kenya Commercial Bank RFC |- | [[Bethwel Anami]] || [[Agsteman]] || Strathmore University RFC |} |} === Bekende spelers === Een voormalige Keniaanse speler is vir sy uitstekende prestasie in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Humphrey Kayange]] || [[Senter]] || 2011 |} === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Kenia se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen November 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=35;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Darwin Mukidza]] || 2015–2021 || 30 |- | {{0}}2 || [[Moses Amusala]] || 2014–2018 || 27 |- | {{0}}3 || [[Samson Onsomu]] || 2016–2021 || 25 |- | {{0}}4 || [[Peter Karia]] || 2015–2018 || 24 |- | {{0}}5 || [[Oliver Kizito]] || 2014–2018 || 24 |- | {{0}}6 || [[Tony Opondo]] || 2014–2018 || 24 |- | {{0}}7 || [[Isaac Adimo]] || 2011–2018 || 21 |- | {{0}}8 || [[Davis Chenge]] || 2014–2021 || 21 |- | {{0}}9 || [[Curtis Lilako]] || 2011–2018 || 20 |- | 10 || [[Martin Owilah]] || 2014–2018 || 19 |} <!-- | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=35;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || || || |- | {{0}}2 || || || |- | {{0}}3 || || || |- | {{0}}4 || || || |- | {{0}}5 || || || |- | {{0}}6 || || || |- | {{0}}7 || || || |- | {{0}}8 || || || |- | {{0}}9 || || || |- | 10 || || || |} --> |} {| | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=35;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Darwin Kinyangi]] || 2015–2021 || 302 |- | {{0}}2 || [[Tony Opondo]] || 2014–2018 || {{0}}55 |- | {{0}}3 || [[Davis Chenge]] || 2014–2021 || {{0}}50 |- | {{0}}4 || [[Jacob Ojee]] || 2015–2018 || {{0}}42 |- | {{0}}5 || [[Samson Onsomu]] || 2016–2021 || {{0}}35 |- | {{0}}6 || [[David Ambunya]] || 2011–2017 || {{0}}32 |- | {{0}}7 || [[Fabian Ogutu]] || 2015–2016 || {{0}}28 |- | {{0}}8 || [[Samuel Oliech]] || 2015–2018 || {{0}}25 |- | {{0}}9 || [[Martin Owilah]] || 2014–2018 || {{0}}25 |- | 10 || [[Oliver Kizito]] || 2014–2018 || {{0}}22 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=35;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Darwin Kinyangi]] || 2015–2021 || 13 |- | {{0}}2 || [[Tony Opondo]] || 2014–2018 || 11 |- | {{0}}3 || [[Davis Chenge]] || 2014–2021 || 10 |- | {{0}}4 || [[Jacob Ojee]] || 2015–2018 || {{0}}8 |- | {{0}}5 || [[Samson Onsomu]] || 2016–2021 || {{0}}7 |- | {{0}}6 || [[David Ambunya]] || 2011–2017 || {{0}}6 |- | {{0}}7 || [[Martin Owilah]] || 2014–2018 || {{0}}5 |- | {{0}}8 || [[William Ndayara]] || 2018–2018 || {{0}}4 |- | {{0}}9 || [[Moses Amusala]] || 2014–2018 || {{0}}4 |- | 10 || [[Oliver Kizito]] || 2014–2018 || {{0}}4 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Benjamin Ayimba LQ 2016.jpg|duimnael|upright|Benjamin Ayimba (2016)]] Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Keniaanse nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Kenia}} Ken Thimba || 2001–2003 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Benjamin Ayimba (tussentyds) || 2003 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Thomas Odundo || 2004–2006 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Manuel Okoth || 2006 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Michael Otieno || 2007–2012 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Jerome Paarwater || 2013–2017 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Ian Snook || 2018–2019 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Paul Odera || 2019–2022 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Jerome Paarwater || sedert 2023 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Keniaanse nasionale krieketspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kenya national rugby union team|Keniaanse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.kru.co.ke/ Amptelike webwerf van die Keniaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/kenya Kenia by Wêreldrugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Kenia]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Afrika]] bumsn6x5dif99lyjdwuzvukri280f0b 0 287609 2963336 2788502 2026-08-28T18:17:24Z ~2026-46873-76 213634 /* */ 2963336 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Odessa Young | Beeld = Odessa Young Venice 2015 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortejaar |1998}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2007–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3747611 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Odessa Young''' (gebore 1998) is 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Looking for Grace'' (2015), ''The Daughter'' (2015), en ''Assassination Nation'' (2018), en in die televisiereeks ''High Life'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Looking for Grace'' * 2015: ''The Daughter'' * 2018: ''Assassination Nation'' * 2018: ''Celeste'' * 2019: ''The Man in the Woods'' * ''Shirley'' === Televisiereekse === * 2012: ''Tricky Business'' * 2017: ''High Life'' === Video's === * 2016: ''Looking for Grace: Behind the Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3747611|Odessa Young}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Odessa}} [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] 7287jfeq7qzxj87z19jsai37w3ce82t 2963341 2963336 2026-08-28T18:25:19Z Oesjaar 7467 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-46873-76|~2026-46873-76]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:KabouterBot|KabouterBot]] 2788502 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Odessa Young | Beeld = Odessa Young Venice 2015 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortejaar en ouderdom|1998}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2007–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3747611 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Odessa Young''' (gebore 1998) is 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Looking for Grace'' (2015), ''The Daughter'' (2015), en ''Assassination Nation'' (2018), en in die televisiereeks ''High Life'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Looking for Grace'' * 2015: ''The Daughter'' * 2018: ''Assassination Nation'' * 2018: ''Celeste'' * 2019: ''The Man in the Woods'' * ''Shirley'' === Televisiereekse === * 2012: ''Tricky Business'' * 2017: ''High Life'' === Video's === * 2016: ''Looking for Grace: Behind the Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3747611|Odessa Young}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Odessa}} [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] 6dfg07t78447nw6nbn5cz8oufm7xudo 2963342 2963341 2026-08-28T18:25:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963342 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Odessa Young | Beeld = Odessa Young Venice 2015 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortejaar en ouderdom|1998|01|11}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2007–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3747611 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Odessa Young''' (gebore 11 Januarie 1998) is 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Looking for Grace'' (2015), ''The Daughter'' (2015), en ''Assassination Nation'' (2018), en in die televisiereeks ''High Life'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Looking for Grace'' * 2015: ''The Daughter'' * 2018: ''Assassination Nation'' * 2018: ''Celeste'' * 2019: ''The Man in the Woods'' * ''Shirley'' === Televisiereekse === * 2012: ''Tricky Business'' * 2017: ''High Life'' === Video's === * 2016: ''Looking for Grace: Behind the Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3747611|Odessa Young}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Odessa}} [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] lt47gb7rgo7pj66dgrf94d7fe3hfo7r 2963343 2963342 2026-08-28T18:26:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963343 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Odessa Young | Beeld = Odessa Young Venice 2015 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortejaar en ouderdom|1998|1|11}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2007–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3747611 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Odessa Young''' (gebore 11 Januarie 1998) is 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Looking for Grace'' (2015), ''The Daughter'' (2015), en ''Assassination Nation'' (2018), en in die televisiereeks ''High Life'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Looking for Grace'' * 2015: ''The Daughter'' * 2018: ''Assassination Nation'' * 2018: ''Celeste'' * 2019: ''The Man in the Woods'' * ''Shirley'' === Televisiereekse === * 2012: ''Tricky Business'' * 2017: ''High Life'' === Video's === * 2016: ''Looking for Grace: Behind the Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3747611|Odessa Young}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Odessa}} [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] kuj9s33bgbo14pzepv7qgxjmlsi95ho 2963344 2963343 2026-08-28T18:27:32Z Oesjaar 7467 En... 2963344 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Odessa Young | Beeld = Odessa Young Venice 2015 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortejaar en ouderdom|1998|11|1}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2007–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3747611 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Odessa Young''' (gebore 11 Januarie 1998) is 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Looking for Grace'' (2015), ''The Daughter'' (2015), en ''Assassination Nation'' (2018), en in die televisiereeks ''High Life'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Looking for Grace'' * 2015: ''The Daughter'' * 2018: ''Assassination Nation'' * 2018: ''Celeste'' * 2019: ''The Man in the Woods'' * ''Shirley'' === Televisiereekse === * 2012: ''Tricky Business'' * 2017: ''High Life'' === Video's === * 2016: ''Looking for Grace: Behind the Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3747611|Odessa Young}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Odessa}} [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] 9ikornfdnokzdjd7h7yi5mshgumpvgm 2963345 2963344 2026-08-28T18:27:52Z Oesjaar 7467 Wat is sy probleem? 2963345 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Odessa Young | Beeld = Odessa Young Venice 2015 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortejaar en ouderdom|1998|1|11}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2007–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3747611 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Odessa Young''' (gebore 11 Januarie 1998) is 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Looking for Grace'' (2015), ''The Daughter'' (2015), en ''Assassination Nation'' (2018), en in die televisiereeks ''High Life'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Looking for Grace'' * 2015: ''The Daughter'' * 2018: ''Assassination Nation'' * 2018: ''Celeste'' * 2019: ''The Man in the Woods'' * ''Shirley'' === Televisiereekse === * 2012: ''Tricky Business'' * 2017: ''High Life'' === Video's === * 2016: ''Looking for Grace: Behind the Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3747611|Odessa Young}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Odessa}} [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] kuj9s33bgbo14pzepv7qgxjmlsi95ho 2963346 2963345 2026-08-28T18:28:16Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2963346 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Odessa Young | Beeld = Odessa Young Venice 2015 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortejaar en ouderdom|1998|1|11}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2007–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3747611 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Odessa Young''' (gebore 11 Januarie 1998) is 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Looking for Grace'' (2015), ''The Daughter'' (2015), en ''Assassination Nation'' (2018), en in die televisiereeks ''High Life'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Looking for Grace'' * 2015: ''The Daughter'' * 2018: ''Assassination Nation'' * 2018: ''Celeste'' * 2019: ''The Man in the Woods'' * ''Shirley'' === Televisiereekse === * 2012: ''Tricky Business'' * 2017: ''High Life'' === Video's === * 2016: ''Looking for Grace: Behind the Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3747611|Odessa Young}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Odessa}} [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] 1bnbh8sbiq0p6vm9cnh5n7bwb5749i0 2963347 2963346 2026-08-28T18:31:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963347 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Odessa Young | Beeld = Odessa Young Venice 2015 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1998|1|11}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2007–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3747611 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Odessa Young''' (gebore 11 Januarie 1998) is 'n [[Australië|Australiese]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Looking for Grace'' (2015), ''The Daughter'' (2015), en ''Assassination Nation'' (2018), en in die televisiereeks ''High Life'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Looking for Grace'' * 2015: ''The Daughter'' * 2018: ''Assassination Nation'' * 2018: ''Celeste'' * 2019: ''The Man in the Woods'' * ''Shirley'' === Televisiereekse === * 2012: ''Tricky Business'' * 2017: ''High Life'' === Video's === * 2016: ''Looking for Grace: Behind the Scenes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|3747611|Odessa Young}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Odessa}} [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] 1t011xixnpgxzpxazf5q2rds28f4292 0 296186 2963484 2903685 2026-08-29T10:45:26Z Oesjaar 7467 /* Bewerings oor 'n entstof voordat dit bestaan het */ Tikfout 2963484 wikitext text/x-wiki '''Samesweringsteorieë''' en verkeerde inligting oor die '''Koronaviruspandemie van 2019-2020''' (covid-19) het na die aanvanklike uitbraak in China aanlyn na vore gekom, en sluit verkeerde inligting in oor die oorsprong, skaal, behandeling en ander aspekte van die siekte.{{R|bbc_misinfo|GUAR}} Daar is selfs beweer dat die SARS-CoV-2-virus 'n [[Biologiese oorlogvoering|biologiese wapen]] met 'n gepatenteerde [[entstof]] is, of 'n bevolkingsbeheerskema is, of die gevolg van 'n [[spioenasie]]operasie tussen die VSA en China is.{{R|Buzzfeed1|20200124factcheckA|vox_misinfo}} == Pogings om verkeerde inligting te bekamp == Die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] (WGO) het op 2 Februarie 2020 'n "massiewe infodemie" beskryf, met verwysing na 'n oorvloed van gemelde inligting, akkuraat en onwaar, oor die virus wat "dit moeilik maak vir mense om betroubare bronne en betroubare leiding te vind wanneer hulle dit nodig het." Die WGO het gesê dat die groot vraag na tydige en betroubare inligting die skepping van 'n direkte kommunikasielyn om mites teë te werk aangespoor het, waar die kommunikasie- en sosiale media-spanne op die WGO se webwerf en sosiale media-bladsye gemonitor en gereageer het.{{R|WGO3|UN1|Yahoo14}} Die WGO het sekere eise wat op sosiale media versprei is, as onwaar beskou, insluitende die bewering dat iemand kan sê of hy die virus het of nie net deur asem te haal; die bewering dat om baie water drink teen die virus beskerm; en die bewering dat om met soutwater te gorrel besmetting deur die virus sal voorkom.{{R|CNN1}} [[Facebook]], [[Twitter]] en [[Google]] het gesê dat hulle saam met die WGO werk om verkeerde inligting aan te spreek.{{R|Richtel}} In 'n [[Webjoernaal|webjoernaalpos]] het Facebook gesê dat hulle die inhoud wat deur vooraanstaande wêreldwye gesondheidsorganisasies en plaaslike owerhede gemerk is, wat die inhoudbeleid oor verkeerde inligting oortree wat tot 'fisieke skade' lei, sal verwyder.{{R|Reuters1}} Facebook gee ook gratis advertering aan die WGO.{{R|Inverse1}} Aan die einde van Februarie 2020 het [[Amazon.com|Amazon]] meer as een miljoen produkte verwyder wat beweer het dat hulle koronavirus kan genees of teen dit kan beskerm, en het tienduisende gesondheidsprodukte wat te duur was van hul lyste af verwyder.{{R|BBC1}} ==Samesweringsteorieë== ===Chinese biologiese wapen=== [[Lêer:WMD-biological.svg|duimnael|Die simbool wat gebruik word om biologiese wapens of gevaarlike biologiese afval aan te dui]] In Januarie 2020 het die ''[[BBC]]'' 'n artikel gepubliseer oor verkeerde inligting oor die koronavirus, met verwysing na twee artikels op 24 Januarie van ''The Washington Times'' waarin beweer word dat die virus deel was van 'n Chinese biologiese wapenprogram aan die Wuhan Institute of Virology (WIV).{{R|bbc_misinfo}} Die ''[[Washington Post]]'' het later 'n artikel gepubliseer waarin die samesweringsteorie uiteengesit is, met verwysing na Amerikaanse kundiges wat verduidelik het waarom die instituut nie geskik is vir biowapennavorsing nie, dat die meeste lande biowapens as vrugteloos laat vaar het, en dat daar geen bewyse is dat die virus geneties gemanipuleer is nie.{{R|20200129washingtonpost}} Op 29 Januarie het die finansiële nuuswebwerf en webjoernaal ''ZeroHedge'', sonder bewyse, voorgestel dat 'n wetenskaplike aan die WIV die covid-19-stam wat verantwoordelik is vir die uitbreek van die koronavirus geskep het. ZeroHedge het die volledige kontakbesonderhede van die wetenskaplikes wat vermoedelik verantwoordelik was gelys en aan lesers voorgestel dat hulle die Chinese wetenskaplike "besoek" as hulle wil weet "wat die koronaviruspandemie regtig veroorsaak het."{{R|the verge}} Twitter het later die webjoernaal se rekening permanent opgeskort vir die oortreding van sy platformmanipuleringsbeleid.{{R|Datoo1}} In Januarie 2020 het ''Buzzfeed News'' ook berig oor 'n samesweringsteorie van 'n skakel tussen die WIV se embleem en ''Umbrella Corporation'', die agentskap wat die "zombie-virus" gemaak het in die film ''Resident Evil''. Die teorie het ook 'n verband tussen "Racoon" (die belangrikste stad in Resident Evil) en 'n anagram van "Corona" gesien.{{R|SNOPES}} Die gewildheid van hierdie teorie het die aandag van Snopes getrek en hulle het bewys dat dit onwaar is dat die embleem van die WIV afkomstig is, maar eintlik van die maatskappy Shanghai Ruilan Bao Hu San Biotech Ltd, wat ongeveer 800 kilometer van Wuhan in [[Sjanghai]] geleë is, en ook daarop gewys dat die werklike naam van die stad in ''Resident Evil'' "Raccoon City" is.{{R|SNOPES}} In Februarie 2020 het Tom Cotton ('n Amerikaanse senator) en Francis Boyle ('n regsprofessor) voorgestel dat die virus moontlik 'n Chinese [[Biologiese oorlogvoering|biologiese wapen]] is,{{R|cotton}} terwyl daar volgens die mening van talle mediese kundiges geen bewyse hiervan bestaan ​​nie.{{R|fact checking}} Rush Limbaugh ('n konserwatiewe politieke kommentator) het op ''The Rush Limbaugh Show'', die gewildste radioprogram in die VSA, gesê die virus is waarskynlik "'n Chinese laboratoriumeksperiment" en dat die Chinese die virus en die media-histerie rondom dit gebruik teen [[Donald Trump]].{{R|MediaMatters|Examiner}} In Februarie 2020 het die ''[[Financial Times]]'' berig dat Trevor Bedford ('n viruskundige en 'n wêreldwye koronavirusondersoeker) gesê het: "Ons kon geen bewyse van genetiese ingenieurswese vind nie", en dat, "die bewyse wat ons het, is dat die mutasies [in die virus] heeltemal ooreenstem met die natuurlike evolusie."{{R|FT5}} Bedford het verder gesê: "Die mees waarskynlike scenario, gebaseer op genetiese ontleding, is dat die virus tussen 20 en 70 jaar gelede deur 'n vlermuis na 'n ander soogdier oorgedra is. Hierdie ''tussendier'' - nog nie geïdentifiseer nie - het dit oorgedra aan die eerste menslike gasheer in die stad Wuhan aan die einde van November of begin Desember 2019."{{R|FT5}} ''The Inverse'' ('n aanlyn wetenskapstydskrif) berig dat "Christopher Bouzy, die stigter van Bot Sentinel, 'n Twitter-analise vir Inverse gedoen het en gevind het dat [aanlyn] 'bots' en 'trollbots' 'n verskeidenheid valse aansprake maak. Hulle beweer dat China opsetlik die virus geskep het, dat dit 'n biologiese wapen is, dat Demokrate die bedreiging oorskadu om Donald Trump seer te maak, en meer. Alhoewel ons nie die oorsprong van hulle kan bevestig nie, is hulle beslis vir Trump."{{R|Inverse}} Toevallige lekkasie van virusse deur die WIV bly 'n bekommernis.{{R|BBC}} In 201 het die Amerikaanse molekulêre bioloog Richard H. Ebright sy kommer uitgespeek toe die WIV uitgebrei is om die vasteland van China se eerste "biologiese veiligheid vlak 4" laboratorium te word, hy het mense aan die vorige ontsnapping van die SARS-virus by ander Chinese laboratoriums herinner.{{R|nature}} Terwyl Ebright verskeie samesweringsteorieë met betrekking tot die WIV weerlê het (bv. Biologiese wapennavorsing, dat die virus vervaardig is, ens.), het hy aan BBC China gesê dit nog moontlik was dat die virus die bevolking kan aanval weens 'n laboratoriumongeluk.{{R|BBC}} Op 6 Februarie het die regering van die VSA wetenskaplikes en mediese navorsers gevra om vinnig die oorsprong van die virus te ondersoek ten einde die huidige verspreiding aan te spreek en "om toekomstige voorbereiding op die uitbraak in te lig en om diere-, menslike- en omgewingsoordragsaspekte van koronavirusse beter te verstaan."{{R|ABC}} Tobias Ellwood, voorsitter van die Verdedigingsgeselekteerde Komitee van die [[Verenigde Koninkryk]] se ''House of Commons'', het ook in die openbaar die rol van die Chinese weermag se Wuhan-instituut vir biologiese produkte bevraagteken en gevra vir "groter deursigtigheid oor die oorsprong van die koronavirus".{{R|Elwood}} Die ''South China Morning Post'' (SCMP) het berig dat een van die hoofnavorsers van die Instituut, Shi Zhengli, die besondere fokus was van persoonlike aanvalle in Chinese sosiale media wat beweer het dat haar werk op die vlermuis-gebaseerde virusse die bron van die virus is. Shi het geantwoord: "Ek sweer by my lewe, die virus het niks met die laboratorium te doen nie", en toe die SCMP haar gevra het om kommentaar te lewer op die aanvalle, het Shi geantwoord: "My tyd moet spandeer word aan meer belangrike sake."{{R|SCMP}} Caixin ('n media- en nuuswebwerf) berig dat Shi verdere openbare uitsprake gemaak het teen "waargenome teorieë oor die nuwe virus se bron", en aangehaal dat sy gesê het: "Die nuwe Koronavirus van 2019 is die natuur wat mense straf vir die behoud van onbeskaafde lewensgewoontes. Ek, Shi Zhengli, sweer by my lewe dat dit niks met ons laboratorium te doen het nie."{{R|Caixin}} Die regse kommentator Josh Bernstein het beweer dat die Demokratiese Party en die "mediese diep-bedryf" met die Chinese regering saamgewerk het om die koronavirus te skep en vry te stel om Donald Trump te laat val. Bernstein het verder voorgestel dat diegene wat verantwoordelik is, in 'n kamer met besmette koronaviruspasiënte toegesluit moet word.{{R|bernstein}} Jerry Falwell Jr., die president van "Liberty University" het op ''Fox News'' 'n samesweringsteorie bevorder dat Noord-Korea en China saamgesweer het om die koronavirus te skep.{{R|fox-falwell}} Hy het ook gesê dat mense na die uitbraak van die koronavirus oorreageer het en dat Demokrate probeer om die situasie te gebruik om president Trump te benadeel.{{R|Heim}} === Amerikaanse biologiese wapen === ==== Russiese beskuldiging ==== Amerikaanse amptenare het op 22 Februarie beweer dat Rusland agter 'n voortdurende veldtog van waninformasie is, en duisende sosiale media-rekeninge op Twitter, Facebook en Instagram gebruik om doelbewus ongegronde samesweringsteorieë te bevorder en beweer dat die virus 'n biologiese wapen is wat deur die [[Central Intelligence Agency|CIA]] vervaardig word. Hulle beweer ook dat die VSA 'n ekonomiese oorlog voer teen China met behulp van die virus.{{R|guardian-rus-disinfo|AFP1|Ng1}} Philip Reeker (waarnemende assistent-sekretaris van die staat vir [[Europa]] en [[Eurasië]]) het gesê dat "Rusland se oogmerk is om onmin te saai, om Amerikaanse instellings en bondgenootskappe van binne af te ondermyn deur die verspreiding van inligting oor koronavirus. Kwaadaardige Russiese akteurs kies weer om openbare veiligheid te bedreig deur afleiding van die globale gesondheidsreaksie."{{R|guardian-rus-disinfo}} Rusland ontken die bewering en sê dat dit 'n "doelbewuste vals verhaal" is.{{R|BBC4}} Volgens die Amerikaanse tydskrif ''The National Interest'', hoewel amptelike Russiese kanale gedemp is om die Amerikaanse biologiese wapen-samesweringsteorie te bevorder, is ander Russiese media-elemente nie onder die beheer van die Kremlin nie.{{R|TNI-russia}} ''Zvezda'' ('n nuuswinkel wat deur die Russiese verdedigingsministerie befonds word) het 'n artikel gepubliseer met die titel "Koronavirus: Amerikaanse biologiese oorlogvoering teen Rusland en China" waarin hulle beweer dat die virus bedoel is om die Chinese ekonomie te vernietig en China se posisie in die volgende ronde van handelsonderhandelinge te verswak.<ref name="TNI-russia" />{{R|TNI-russia}} Vladimir Zhirinovsky ('n ultra-nasionalistiese politikus en leier van die Liberaal-Demokratiese Party van Rusland) het op 'n radiostasie in Moskou beweer dat die virus 'n eksperiment is van die Pentagon en farmaseutiese maatskappye. Die politikus Igor Nikulin het op Russiese televisie- en nuusmedia verskyn en het aangevoer dat Wuhan vir die aanval gekies is omdat die teenwoordigheid van 'n BSL-4-viruslaboratorium 'n voorbladverhaal vir die Pentagon en CIA oor 'n Chinese bio-eksperiment-lekkasie sou verskaf.{{R|TNI-russia}} (BSL-4 is die hoogste vlak van biologiese veiligheidsmaatreëls). 'n Dokument van die [[Europese Unie|EU]] beweer daar was 80 pogings deur die Russiese media om misleidende informasie met betrekking tot die epidemie te versprei.{{R|reuters2020-03-18}} ==== Iranse beskuldiging ==== Volgens ''Radio Farda'' het die Iranse geestelike Seyyed Mohammad Saeedi die Amerikaanse president Donald Trump beskuldig dat hy [[Qom]] met die koronavirus teiken "om sy kultuur en eer te beskadig". Saeedi beweer dat Trump sy belofte nakom om Iranse kulturele terreine aan te val as Iraniërs wraak neem oor die Amerikaanse lugaanval waardeur Qasem Soleimani (bevelvoerder van die Koeds-mag, 'n deel van Iran se Islamitiese rewolusionêre wag) doodgemaak is.{{R|RadioFarda}} Die Iranse TV-persoonlikheid Ali Akbar Raefipour beweer dat die koronavirus deel uitmaak van 'n "[[hibriede oorlogvoering]]sprogram" wat die Verenigde State teen Iran en China voer.{{R|BBC5}} Brigadier-generaal Gholam Reza Jalali (hoof van die Iranse organisasie vir burgerlike verdediging) het beweer dat die koronavirus waarskynlik 'n biologiese aanval op China en Iran met ekonomiese doelstellings is.{{R|FarsNews|toi-civildefense}} Hossein Salami (die hoof van van Iran se Islamitiese rewolusionêre wag) het beweer dat die koronavirus-uitbraak in Iran moontlik te wyte is aan 'n Amerikaanse "biologiese aanval".{{R|Alarabiya}} Verskeie Iranse politici, waaronder Ali Khamenei, Hossein Amir-Abdollahian, Rasoul Falahati , Alireza Panahian, Abolfazl Hasanbeigi en Gholamali Jafarzadeh Imanabadi het ook soortgelyke opmerkings gemaak.{{R|iranwire}} Reza Malekzadeh (Iran se adjunkminister van gesondheid) het egter die biologiese oorlogvoeringsteorie verwerp.{{R|Alarabiya2}} Voormalige Iranse president Mahmoud Ahmadinejad het op 9 Maart 'n brief aan die [[Verenigde Nasies]] gestuur waarin hy beweer dat "dit vir die wêreld duidelik is dat die gemuteerde koronavirus in 'n laboratorium geproduseer is" en dat covid-19 "'n nuwe wapen is om politieke en ekonomiese voordeel in die globale arena te vestig en te onderhou."{{R|Examiner2}} ==== Chinese beskuldiging ==== Volgens die tydskrif ''The Economist'', is die internet van China vol samesweringsteorieë oor covid-19 wat beweer dat die CIA die virus geskep het om China in bedwang te hou.{{R|Economist2}} Alhoewel biologiese oorlogvoering teen Chinese troepe in die [[Korea-oorlog]] slegs as 'n aantyging in die VSA beskou word, word dit as amptelike geskiedenis in China beskou, wat aan hierdie nuwe teorieë geloofwaardigheid verleen. Verskeie samesweringsartikels in Chinees vanuit die [[Ernstige akute respiratoriese sindroom|EARS-virus-era]] het tydens die koronavirusuitbraak opgeduik met veranderde besonderhede en beweer dat die EARS-virus biologiese oorlogvoering is wat die VSA teen China voer. Sommige van hierdie artikels beweer dat die Beijing genomika-instituut in China genetiese inligting van die Chinese bevolking aan die VSA verkoop het, en dat die VSA dan die virus kon implementeer wat spesifiek gerig was op die genoom van Chinese individue. Op 26 Januarie het die Chinese militêre nuuswebwerf Xilu 'n artikel gepubliseer waarin hulle uiteensit hoe die virus kunsmatig deur die VSA gekombineer is om "Chinese mense presies te teiken". Die artikel is begin Februarie verwyder. Sommige artikels op gewilde webwerwe in Chinees wek ook die verdenking van Amerikaanse militêre atlete wat aan die Wuhan 2019 Militêre Wêreldspele deelgeneem het, wat tot einde Oktober 2019 geduur het, en het voorgestel dat hulle die virus ontplooi het. Hulle beweer dat die ongeërgde houding en die buitengewoon-swak resultate onder Amerikaanse atlete in die wedstryde buite verhouding was, dat hulle moontlik daar was vir ander doeleindes en dat dit in werklikheid biologiese oorlogvoering was. Sulke bewerings stel dat die Amerikaanse atlete se woonplek tydens hul verblyf in Wuhan ook naby aan die Huanan groothandelmark vir seekos was, waar die eerste bekende groep gevalle van covid-19 voorgekom het. Hierdie samesweringsteorie is in Maart 2020 onderskryf deur Zhao Lijian, 'n woordvoerder van die Ministerie van Buitelandse Sake van die Volksrepubliek China.{{R|Taiwan News March 2020|Budryk|Tang}} Op 13 Maart het die Amerikaanse regering die Chinese ambassadeur Cui Tiankai ontbied na [[Washington, D.C.]] oor die koronavirussamesweringsteorieë.{{R|Alarabiya5}} ==== Arabiese wêreld ==== Volgens die nie-winsgewende Midde-Ooste se Media-navorsingsinstituut (MEMRI), wat in [[Washington, D.C.]] gebaseer is, het talle skrywers in die Arabiese pers die samesweringsteorie bevorder dat covid-19, sowel as [[Ernstige akute respiratoriese sindroom|EARS]] en die [[Varkgriep]]virus doelbewus deur die VSA geskep en versprei is om entstowwe teen hierdie siektes te verkoop, en dat dit "deel is van 'n ekonomiese en sielkundige oorlog wat die VSA teen China voer met die doel om dit te verswak en dit as 'n agterlike land en 'n bron van siektes voor te stel."{{R|MEMRI-arab-disinfo}} Irakse politieke ontleder Sabah Al-Akili op Al-Etejah TV, die Saoedi-dagblad Al-Watan-skrywer Sa'ud Al-Shehry, die Siriese dagblad Al-Thawra-rubriekskrywer Hussein Saqer en die Egiptiese joernalis Ahmad Rif'at op die Egiptiese nuuswebwerf Vetogate, is deur MEMRI aangebied as voorbeelde van voortplanters van die Amerikaanse samesweringsteorie oor biologiese oorlogvoering in die Arabiese wêreld.{{R|MEMRI-arab-disinfo}} ==== Filippyne ==== 'n Filipynse senator, Tito Sotto, het 'n samesweringsvideo oor biologiese wapens gespeel tydens 'n verhoor in die Amerikaanse Senaat in Februarie 2020, wat daarop dui dat die koronavirus biologiese oorlogvoering teen China is.{{R|nypost-rubio|San Juan}} ==== Venezuela ==== Elvis Méndez, lid van die konstituerende vergadering van Venezuela, het verklaar dat die koronavirus 'n "bakteriologiese siekte is wat in '89, in '90 en histories ontstaan ​​het" en dat dit 'n siekte is wat "deur die ''gringos'' toegedien is". Méndez het teoretiseer dat die virus 'n wapen teen Latyns-Amerika en China is en dat die doel daarvan is "om die persoon te demoraliseer en te verswak."{{R|Gringos}} === Sameswerings teen Joodse mense === Iran se ''Press TV'' het aangevoer dat "Sionistiese elemente 'n dodeliker tipe van koronavirus ontwikkel het en wat teen Iran gebruik is."{{R|Frantzman}} Verskillende Arabiese mediakantore het Israel en die Verenigde State daarvan beskuldig dat hulle covid-19, [[voëlgriep]] en [[Ernstige akute respiratoriese sindroom|EARS]] geskep en versprei het.{{R|jpost}} Mense op sosiale media het 'n verskeidenheid teorieë aangebied, waaronder die veronderstelling dat Jode covid-19 vervaardig het om 'n wêreldwye ineenstorting van die aandelemark te bewerkstellig en sodoende wins te maak, terwyl 'n gas op Turkse televisie 'n meer ambisieuse idee voorstel waarin Jode en Sioniste covid-19, voëlgriep, en [[Kongokoors]] geskep het om "die wêreld te herskep, lande te oorheers, en die wêreld se bevolking te steriliseer."{{R|Cortellessa}} == Mediese waninligting == === Chlorokien en asitromisien === Chlorokien, of meer korrek, [[hidroksichlorokien]] is verkeerdelik geïdentifiseer as 'n effektiewe behandeling vir covid-19. Op 19 Maart 2020 het die Amerikaanse president [[Donald Trump]] beweer dat die Food and Drug Administration (FDA) 'n "baie kragtige" middel goedgekeur het om covid-19 te behandel.{{R|WH-6-2020}} Hidroksichlorokiensulfaat (HCS) word gebruik om [[malaria]], lupus ('n outo-immuunsiekte) en [[rumatoïede artritis]] te behandel,{{R|WebMD HCQ}} met chlorokiensulfaat wat gebruik word om akwariums skoon te maak.{{R|Shepherd}} Die FDA het gevolglik vinnige goedkeuring gegee vir gebruik van die middel slegs in mediese proewe, waarin dit gebruik kan word om "pasiënte met 'n matige covid-19-infeksie te behandel om die duur van die simptome te verminder, wat kan help om die verspreiding van siektes te voorkom" maar "kliniese proewe is nodig om wetenskaplike bewyse te lewer dat hierdie behandelings effektief is."{{R|Sandler}} Trump se verklaring is gebaseer op 'n oop-etiket, nie-gerandomiseerde proefstudie in Frankryk. Tydens die studie is dosisse HCS aan pasiënte toegedien wat besmet was met die SARS-CoV-2-virus en wat ligte simptome gehad het. Die navorser het beweer dat pasiënte vinniger herstel en vir 'n korter periode aansteeklik was.{{R|IHU|Connexion|Gautret}} 'n Afsonderlike, willekeurig-beheerde, dubbelblinde studie is in China gedoen waarby 30 mense betrokke was. Hierdie studie het geen statistiese betekenisvolle verskil gevind tussen die groep wat HCS ontvang het en dié wat dit nie ontvang het nie (die kontrolegroep). In werklikheid het een van die pasiënte ernstig siek geword en sy behandeling is gestaak. Die resultate is nie afdoende nie, omdat die groepgrootte klein was en geen [[plasebo]] gebruik is nie.{{R|Haelle}} Die [[antibiotikum]] asitromisien is in kombinasie met hidroksichlorokiensulfaat in proewe gebruik. Antibiotika het normaalweg geen effek op SARS-CoV-2 nie, aangesien dit 'n virus is. Maar asitromisien het egter ook ligte antivirale eienskappe. Die studies is gedoen om die effektiwiteit daarvan in hierdie verband en in samewerking met HCS te evalueer.{{R|Gautret}} === Ivermektien === In Desember 2020 gebruik die Amerikaanse politikus Ron Johnson 'n verhoor in die Senaat om 'n randteorie oor 'n covid-19-geneesmiddel te bevorder.<ref>{{Cite news|last=Qiu|first=Linda|date=17 Desember 2020|title=The election is over, but Ron Johnson keeps promoting false claims of fraud.|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/12/16/technology/the-election-is-over-but-ron-johnson-keeps-promoting-false-claims-of-fraud.html|access-date=18 Desember 2020|issn=0362-4331}}</ref> Onder die getuies was Pierre Kory, 'n dokter in long- en kritiekesorg, wat [[ivermektien]] verkeerdelik as 'wonderbaarlik' beskryf het en 'n 'wondermiddel' wat teen [[covid-19]] gebruik moes word. Videomateriaal van sy uitsprake het op sosiale media viraal geword en meer as een miljoen kyke gekry.<ref>{{cite web |author=Beatrice Dupuy |date=11 Desember 2020 |publisher=AP News |type=Fact check |title=No evidence ivermectin is a miracle drug against COVID-19 |url=https://apnews.com/article/fact-checking-afs:Content:9768999400}}</ref> [[David Gorski]] het geskryf dat die narratief van ivermektien as 'n 'wondermiddel' vir covid-19 'n 'gemetastaseerde' weergawe is van 'n soortgelyke [[samesweringsteorie]] rondom die geneesmiddel hidroksiechlorokien, waarin vermoed word dat ongespesifiseerde magte die nuus oor die doeltreffendheid van die middel onderdruk vir hul eie kwaadwillige doeleindes.<ref>{{cite web |vauthors=Gorski DH |publisher=[[Science-Based Medicine]] |title=2020 and the pandemic: A year of (some) physicians behaving badly |url=https://sciencebasedmedicine.org/2020-and-the-pandemic-a-year-of-physicians-behaving-badly/ |date=28 Desember 2020}}</ref> === Bewerings oor 'n entstof voordat dit bestaan het === Verskeie plasings op sosiale media het 'n samesweringsteorie bevorder waarin beweer word dat die koronavirus bekend was en dat daar reeds 'n entstof beskikbaar is, voordat dit amptelik vrygestel is. PolitiFact en FactCheck.org het opgemerk dat daar op daardie stadium geen entstof vir covid-19 bestaan het ​​nie. Die patente wat deur verskillende sosialemediaposte aangehaal word, verwys na bestaande patente vir genetiese volgordes en entstowwe vir ander stamme van [[koronavirus]], soos die [[Ernstige akute respiratoriese sindroom|EARS-koronavirus]].{{R|20200124factcheckA|PolitiFact1}} Die WGO het op 5 Februarie 2020 berig dat, te midde van nuusberigte oor 'deurbraak' medisyne, is daar op daardie stadium geen doeltreffende behandelings bekend vir mense wat met die virus besmet is nie{{R|WHO5}} en dit sluit antibiotika en kruiemiddels in wat geen nut het nie.{{R|aljazeera2}} Wetenskaplikes werk daaraan om 'n entstof te ontwikkel, maar tot en met 18 Maart 2020 het geen entstofkandidate kliniese toetse voltooi nie. === Kokaïengenesing === Verskeie virale sosiale- mediaberigte op [[Twitter]] wat beweer dat die snuif van [[kokaïen]] die neusgate van die koronavirus steriliseer, het oor Europa en Afrika versprei. In reaksie hierop het die Franse Ministerie van Gesondheid en die [[Wêreldgesondheidsorganisasie|WGO]] openbareveiligheidsaankondigings vrygestel wat hierdie eis ontken.{{R|Crellin}} === Weerstand in mense van Afrika === Vanaf 11 Februarie het berigte, wat vinnig via Facebook versprei is, geïmpliseer dat 'n [[Kameroen]]se student in China heeltemal genees is van die virus weens sy Afrika-genetika. Terwyl 'n student suksesvol behandel is, het ander bronne in die media opgemerk dat geen bewyse daarop dui dat mense van Afrika meer weerstand bied teen die virus nie en dat die eise as vals inligting bestempel word.{{R|Factcheck2}} Die Keniaanse minister van gesondheid, Mutahi Kagwe, het die gerugte dat "diegene met swart velle nie covid-19 kry nie" eksplisiet weerlê, nadat Kenia se eerste geval van covid-19 op 13 Maart aangekondig is.{{R|Alberti}} === 5G-mobiele netwerke === In Februarie 2020 berig die [[BBC]] dat samesweringsteoretici op sosiale mediagroepe 'n skakel tussen die koronavirus en 5G-mobiele netwerke beweer en dat die uitbrake van Wuhan en op die plesierboot ''Diamond Princess'' direk veroorsaak is deur elektromagnetiese velde en die bekendstelling van 5G- en draadlose tegnologieë.{{R|bbc-5g}} In Maart 2020, in 'n video deur Thomas Cowan, 'n mediese dokter, beweer hy dat koronavirus deur 5G veroorsaak word, gebaseer op die bewerings dat Afrikalande nie noemenswaardig deur die pandemie geraak is nie omdat Afrika nie 'n 5G-streek is nie.{{R|newsweek-5g}} Beide die aansprake en die video, wat deur die sangeres [[Keri Hilson]] onderskryf is, is op sosiale media gekritiseer en deur [[Reuters]]{{R|reuters-5g}} en Georges C. Benjamin (uitvoerende direkteur van die Amerikaanse Openbaregesondheidsvereniging) gediskrediteer.{{R|newsweek-5g|huffington-5g}} === Asemhaling-maskers is ondoeltreffend === Baie mediese kundiges, waaronder die Amerikaanse geneesheer-generaal Jerome Adams in Februarie 2020 en Alanna Shaikh in Maart 2020, het mense gevra om nie gesigmaskers in die openbaar te koop of te gebruik nie en het beweer dat hulle nie doeltreffend is nie.{{R|QZ.com|Shaikh}} Hulle advies het teen openbare epidemiologiese maatreëls gevaar.{{R|QZ.com|Sim|RG1|Feng}} Indien gesigmaskers korrek gebruik word, is die maskers effektief vir die beoogde gebruik. === Troeteldiere === Honderde troeteldiere in China en elders is van ontslae geraak onder die bygeloof dat gewone huishoudelike troeteldiere, soos honde en katte, besmet kan raak en die siekte kan versprei.{{R|Williams-BBC|Kim-CNN|time.com}} Alhoewel daar aanduidings is dat honde besmet kan raak met die virus, is daar min aanduidings dat hulle aansteeklik sou raak.{{R|vetmed|cnbc2|Brulliard-WP|ArsTech2}} === Metanol === Iran het voorvalle van die drink van [[metanol]], onder die verkeerde opvatting dat dit die koronavirusinfeksie sou genees of teen dit sou beskerm, aangemeld.{{R|independent-methanol}} Tuisgemaakte alkohol wat metanol bevat is dikwels verbruik sedert alkohol in Iran verbied is.{{R|slate-methanol}} As gevolg hiervan is meer as 300 mense dood aan metanolvergiftiging. Koronavirus-verwante metanolmisbruikvoorvalle word geassosieer met 'n Britse poniekoerant-verhaal oor whisky en heuning as 'n beweerde middel teen die koronavirus, sowel as valse assosiasies met alkoholgebaseerde hand-ontsmettingsmiddels.{{R|independent-methanol|slate-methanol|ap-nytimes-methanol}} Soortgelyke voorvalle het in Turkye plaasgevind, met 30 Turkse burgers wat aan metanolvergiftiging gesterf het wat verband hou met die koronavirus.{{R|CNNTurk}} === Verkeerde maniere om selftoetse vir die koronavirus te doen === Daar is wyd op sosiale media gesirkuleer dat daar 'n aantal eenvoudige toetse en behandelings vir die koronavirus is. Hulle is almal verkeerd en sluit onder meer in: * As jy in staat is om jou asem vir 10 sekondes in te hou is dit 'n effektiewe selftoets vir die koronavirus{{R|FactCheck3}} * Om gekookte gemmer op 'n leë maag te eet kan die koronavirus doodmaak{{R|FactCheck4}} * Suurlemoen met water drink kan gebruik word om die koronavirus en kanker te voorkom, omdat dit [[vitamien C]]-vlakke verhoog{{R|FactCheck5}} * Warm saunas en haardroërs (veral in die neus) kan die koronavirus doodmaak{{R|FactCheck6}} * 'n Antieke drankie van Sri Lanka kan die koronavirus voorkom{{R|FactCheck7}} * Seep gemaak van [[borrie]] en LifeBuoy-seep kan koronavirus voorkom{{R|TheWeek}} * UV-ligte, chloor en hoë temperatuur (hoër as 56°C) kan op mense gebruik word om die koronavirus dood te maak.{{R|FactCheck8}} Al die bogenoemde eise is weerlê. Daar is byvoorbeeld nie bewys dat gemmer 'n virussiekte genees nie, en daar is ook nie bewys dat vitamien C doeltreffend is teen die koronavirus nie. == Waninligting deur misdadigers == Die [[Wêreldgesondheidsorganisasie|WGO]] het gewaarsku teen strafregtelike swendelary waar oortreders hulself wanvoorstel as verteenwoordigers van die WGO wat persoonlike inligting van die slagoffers via e-pos of telefoon versoek.{{R|WGO2}} ''Cybersecurity Check Point'' sê daar was 'n groot toename in ''phishing''-aanvalle om slagoffers te lok om onbewustelik 'n rekenaarvirus te installeer onder die dekmantel van e-posse met koronavirus-temas wat aanhegsels bevat. Hulle gebruik vals domeine soos "cdc-gov.org" in plaas van die regte "cdc.gov", of boots selfs die oorspronklike domein na sodat die vals webbladsy soos die regte domein lyk. Meer as 4000 koronavirus-verwante domeine is geregistreer.{{R|Morrison}} Die polisie in New Jersey, VSA, het berigte van voorvalle van misdadigers wat aan mense se deure geklop het en beweer dat hulle van die Sentrums vir Siektebeheer en Voorkoming (CDC) is. Hulle probeer om produkte teen 'n verhoogde prys te verkoop of op 'n ander manier slagoffers te besteel onder die dekmantel van die opvoeding en beskerming van die publiek teen die koronavirus.{{R|Griffin}} Skakels wat voorgee om na die koronavirus-kaart van die Johns Hopkins-universiteit te gaan, maar in plaas daarvan na 'n vals webwerf gaan wat rekenaarvirusse versprei, het op die internet versprei.{{R|Miami}} == Dieet == [[Lêer:Corona beer.jpg|duimnael|Corona-bier word verkeerdelik geassosieer met die koronavirus]] === Eet van 'n vlermuis === Sommige media, waaronder [[Daily Mail]] en RT ('n Russiese internasionale televisienetwerk wat deur die regering gefinansier word), sowel as individue het verkeerde inligting versprei deur 'n video, wat 'n jong Chinese vrou wys wat 'n vlermuis eet, te versprei en valslik voorgestel dat dit in Wuhan opgeneem is.{{R|20200127foreignpolicy|GUAR}} Die video wat wyd versprei is bevat onverwante beeldmateriaal van 'n Chinese reisvideoweblogger, Wang Mengyun, wat vlermuissop eet op die eiland Palau in 2016.{{R|20200127foreignpolicy|GUAR|20200129news|fx-bso}} Wang het 'n verskoning op Weibo gepubliseer{{R|20200129news|fx-bso}} waarin sy gesê het dat sy dreigemente ontvang het,{{R|20200129news}} en dat sy slegs die Palauanse kookkuns wou vertoon.{{R|20200129news|fx-bso}} Die verspreiding van verkeerde inligting rakende vlermuise is gewortel in [[xenofobie]] teenoor Asiërs.{{R|Romm|Hussain}} Wetenskaplikes stel voor dat die virus sy oorsprong in vlermuise het en in 'n tussenganger gehuisves word voordat dit mense besmet het.{{R|bru-14bc}} === Vegetariese immuniteit === Sommige organisasies, waaronder PETA ('n Amerikaanse organisasie vir diereregte) en individue het op sosiale media vals bewerings gemaak dat die eet van vleis mense vatbaar maak vir die virus.{{R|bru-14bc}} In Indië het 'n vals gerug aanlyn versprei waarin beweer word dat slegs mense wat vleis eet deur koronavirusse geraak is wat "#NoMeat_NoCoronaVirus" op Twitter gewild gemaak het.{{R|Wire2}} === Verkeerde assosiasie met Corona-bier === In 'n meningspeiling is gewys dat 38% van die Amerikaanse bierdrinkers geweier het om Corona-bier te drink.{{R|PR|Gibson}} Hierdie statistiek word nie beskou as 'n betroubare aanduiding van 'n Amerikaanse geloof dat die drink van hierdie bier die virus veroorsaak nie, hoewel dit geïmpliseer is in die media en onder die publiek.{{R|bar-astw|Mounk}} Daar is geen verband tussen die virus en die bier nie.{{R|Gibson|bar-astw}} == Sien ook == *[[Koronavirus]] *[[Koronaviruspandemie van 2019-2020]] *[[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{verwysings|30em|verwysings= <ref name="20200124factcheckA">{{webaanhaling |url=https://www.factcheck.org/2020/01/social-media-posts-spread-bogus-coronavirus-conspiracy-theory/ |titel=Poste op sosiale media versprei die samesweringsteorie oor koronavirus |eerste=Jessica |laaste=McDonald |datum=24 Januarie 2020 |werk=factcheck.org |toegangsdatum=8 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200206102802/https://www.factcheck.org/2020/01/social-media-posts-spread-bogus-coronavirus-conspiracy-theory/ |argiefdatum=6 Februarie 2020 |taal=Engels}}</ref> <ref name="20200127foreignpolicy">{{Cite news |first=James |last=Palmer |url=https://foreignpolicy.com/2020/01/27/dont-blame-bat-soup-for-the-wuhan-virus/ |title=Moenie die vlermuissop vir die Wuhan-virus blameer nie |date=27 Januarie 2020 |work=Foreign Policy |access-date=3 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203090706/https://foreignpolicy.com/2020/01/27/dont-blame-bat-soup-for-the-wuhan-virus/ |archive-date=3 Februarie 2020 |language=Engels }}</ref> <ref name="20200129news">{{webaanhaling |url=https://www.news.com.au/lifestyle/food/food-warnings/chinese-influencer-wang-mengyun-aka-bat-soup-girl-breaks-silence/news-story/63ef0cec5b6d448d1843e2e1bcadb14d |titel=Die Chinese invloedrywer Wang Mengyun, ook bekend as 'Vlermuissopmeisie', verbreek die stilte |eerste=Marnie |laaste=O’Neill |datum=29 Januarie 2020 |werk=news.au |toegangsdatum=8 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200208145637/https://www.news.com.au/lifestyle/food/food-warnings/chinese-influencer-wang-mengyun-aka-bat-soup-girl-breaks-silence/news-story/63ef0cec5b6d448d1843e2e1bcadb14d |argiefdatum=8 Februarie 2020 |taal=Engels }}</ref> <ref name="20200129washingtonpost">{{webaanhaling |url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/01/29/experts-debunk-fringe-theory-linking-chinas-coronavirus-weapons-research/ |titel=Kenners ontketen teorie wat die koronavirus van China verbind met wapennavorsing |datum=29 Januarie 2020 |werk=The Washington Post |argiefurl=https://archive.today/20200131185716/https://www.washingtonpost.com/world/2020/01/29/experts-debunk-fringe-theory-linking-chinas-coronavirus-weapons-research/ |argiefdatum=31 Januarie 2020 |toegangsdatum=2 Februarie 2020 |taal=Engels}}</ref> <ref name="ABC">{{webaanhaling| datum=6 Februarie 2020| titel=Die regering vra wetenskaplikes om die oorsprong van koronavirus te ondersoek| url=https://abcnews.go.com/Politics/white-house-asks-scientists-investigate-origins-coronavirus/story?id=68807304| toegangsdatum=28 Februarie 2020| argiefurl=https://web.archive.org/web/20200208032258/https://abcnews.go.com/Politics/white-house-asks-scientists-investigate-origins-coronavirus/story?id=68807304| argiefdatum=8 Februarie 2020 |taal=Engels}}</ref> <ref name="AFP1">{{webaanhaling |url=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3051939/coronavirus-russia-pushing-fake-news-about-us-using |titel=Koronavirus: Rusland moedig vals nuus aan oor die gebruik van die Amerikaanse uitbraak om "ekonomiese oorlog" teen China te voer, sê amptenare | uitgewer=Agence France-Presse |datum=23 Februarie 2020 |toegangsdatum=27 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200223223639/https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3051939/coronavirus-russia-pushing-fake-news-about-us-using |argiefdatum=23 Februarie 2020 |taal=Engels }}</ref> <ref name="Alarabiya">{{Cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/03/05/Coronavirus-may-be-US-biological-attack-IRGC-head.html|title=Coronavirus kan 'n Amerikaanse 'biologiese aanval' wees: IRGC-hoof Hossein Salami|date=5 Maart 2020|work=Al Arabiya English|access-date=6 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200306204737/https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/03/05/Coronavirus-may-be-US-biological-attack-IRGC-head.html|archive-date=6 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Alarabiya2">{{Cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/03/14/Coronavirus-Iran-s-deputy-health-minister-rejects-biological-warfare-theory.html|title=Koronavirus: Iran se adjunkminister van gesondheid verwerp biologiese oorlogvoeringsteorie|date=14 Maart 2020|work=Al Arabiya English|access-date=14 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Alarabiya5">{{Cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/News/world/2020/03/14/US-summons-China-s-ambassador-to-Washington-over-coronavirus-conspiracy-theory.html|title=VSA beveel China se ambassadeur om na Washington te gaan oor die koronavirussamesweringsteorie |date=14 Maart 2020|work=Al Arabiya English|access-date=14 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Alberti">{{cite news|title=Minister verwerp vals gerugte dat "diegene met swart vel nie koronavirus kan opdoen nie", soos Kenia die eerste geval aanteken|first1=Mia|last1=Alberti|first2=Bethlehem|last2=Feleke|publisher=CNN|url=https://edition.cnn.com/world/live-news/coronavirus-outbreak-03-13-20-intl-hnk/h_daa3fbd19db18fdbb4be569a9613fe96|date=13 Maart 2020|accessdate=15 Maart 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="aljazeera2">{{cite news |title=Die mites rondom die nuwe koronavirus-uitbraak verdwyn|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/2/2/dispelling-the-myths-around-the-new-coronavirus-outbreak |accessdate=8 Februarie 2020 |publisher=Al Jazeera |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206033735/https://www.aljazeera.com/amp/news/2020/02/dispelling-myths-coronavirus-outbreak-200202093426388.html?utm_source=website&utm_medium=article_page&utm_campaign=read_more_links |archive-date=6 Februarie 2020 |language=Engels }}</ref> <ref name="ap-nytimes-methanol">{{cite news| url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/03/27/world/middleeast/ap-ml-virus-outbreak-iran-a-deadly-drink.html| title=In Iran val vals geloof dat 'n gif teen virusse veg honderde dood| work=The New York Times| date=27 Maart 2020| accessdate=28 Maart 2020| archive-date=2020-03-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20200328174609/https://www.nytimes.com/aponline/2020/03/27/world/middleeast/ap-ml-virus-outbreak-iran-a-deadly-drink.html| language=Engels| url-status=live}}</ref> <ref name="ArsTech2">{{webaanhaling |url=https://arstechnica.com/science/2020/03/dont-panic-the-comprehensive-ars-technica-guide-to-the-coronavirus/2/#h5 |titel= Moenie paniekerig raak nie: Ars Technica se uitgebreide gids tot die koronavirus |werk=Ars Technica |datum=25 Maart 2020| toegangsdatum 25 Maart 2020 | eerste=Beth| laaste=Mole| taal=Engels}}</ref> <ref name="bar-astw">{{webaanhaling |url=https://www.barrons.com/articles/americans-say-they-wont-drink-corona-because-of-coronavirus-but-sales-are-up-5-51583610529|titel=Amerikaners sê dat hulle nie Corona-bier sal drink nie weens die koronavirus. Die verkope is in elk geval 5% hoër.| laaste=Root| eerste=Al| werk=Barron's| taal=Engels| toegangsdatum=12 Maart 2020| argiefurl=https://web.archive.org/web/20200307220916/https://www.barrons.com/articles/americans-say-they-wont-drink-corona-because-of-coronavirus-but-sales-are-up-5-51583610529| argiefdatum=7 Maart 2020}}</ref> <ref name="BBC">{{webaanhaling | werk=BBC News China | url=https://www.bbc.com/zhongwen/simp/chinese-news-51388024 | titel=[Vertaal] Wuhan se longontsteking: "Wuhan Virus Research Institute" in die oë van die uitbraak en valse nuusstorm | datum=5 Februarie 2020 | toegangsdatum=8 Februarie 2020 | argiefurl=https://web.archive.org/web/20200216162120/https://www.bbc.com/zhongwen/simp/chinese-news-51388024 | argiefdatum=16 Februarie 2020 |taal=Chinees}}</ref> <ref name="BBC1">{{Cite news|url = https://www.bbc.co.uk/news/technology-51675183|title = Amazon verwyder een miljoen vals koronavirusprodukte|work = BBC News|date = 28 Februarie 2020|access-date = 1 Maart 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200301082532/https://www.bbc.co.uk/news/technology-51675183|archive-date = 1 Maart 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="BBC4">{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-51599009 |title=Koronavirus: Rusland ontken die verspreiding van Amerikaanse samesweringsteorie op sosiale media |date=23 Februarie 2020 |publisher=[[BBC]] |access-date=25 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225053306/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-51599009 |archive-date=25 Februarie 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="BBC5">{{cite news |title=Koronavirus: Waninligting en vals mediese advies versprei in Iran |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51677530 |work=BBC News |date=29 Februarie 2020 |access-date=1 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301202336/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51677530 |archive-date=1 Maart 2020 | language=Engels }}</ref> <ref name="bbc-5g">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51646309|title=Koronavirus: Valse nuus versprei vinnig|work=[[BBC]]|date=26 Februarie 2020|access-date=20 Maart 2020|first=Rory |last=Cellan-Jones |language=Engels}}</ref> <ref name="bbc_misinfo">{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-51271037 |title=Chinese koronavirus: verkeerde inligting versprei aanlyn |date=30 Januarie 2020 |access-date=3 Februarie 2020 |work=[[BBC News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204163412/https://www.bbc.com/news/blogs-trending-51271037 |archive-date=4 Februarie 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="bernstein">{{webaanhaling|url= https://www.rightwingwatch.org/post/josh-bernstein-the-coronavirus-outbreak-is-a-democratic-and-chinese-conspiracy-against-trump/|titel= Josh Bernstein: Die koronavirus-uitbraak is 'n demokratiese en Chinese sameswering teen Trump|toegangsdatum= 12 Maart 2020|argiefurl= https://web.archive.org/web/20200312173241/https://www.rightwingwatch.org/post/josh-bernstein-the-coronavirus-outbreak-is-a-democratic-and-chinese-conspiracy-against-trump/|argiefdatum= 12 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="bru-14bc">{{webaanhaling| eerste=Hilary| laaste=Brueck| toegangsdatum=7 Maart 2020| titel=14 valse aansprake oor die koronavirus, insluitend 'n valse klapperolie-kuur en 'n valse skakel na ingevoerde pakkette| url=https://www.businessinsider.com/wuhan-coronavirus-myths-red-meat-bleach-antibiotics-and-sesame-oil-2020-2| werk=Business Insider| datum=27 Februarie 2020| argiefurl=https://web.archive.org/web/20200206102658/https://www.businessinsider.com/wuhan-coronavirus-myths-red-meat-bleach-antibiotics-and-sesame-oil-2020-2/| argiefdatum=6 Februarie 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="Brulliard-WP">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/science/2020/03/13/dogs-pets-coronavirus/|title=Hond met 'n 'lae-vlak' koronavirus-infeksie bly in kwarantyn ná bloedtoets, sê Hong Kong se amptenare| first=Karin| last=Brulliard| publisher=The Washington Post| language=Engels}}</ref> <ref name="Budryk">{{Cite news |last=Budryk |first=Zack |title=China beskuldig die Amerikaanse weermag dat hulle koronavirus na Wuhan gebring het |url=https://thehill.com/policy/international/487308-china-pushing-conspiracy-theory-us-army-bringing-coronavirus-wuhan |newspaper=The Hill |accessdate=13 Maart 2020|date=12 Maart 2020| language=Engels }}</ref> <ref name="Buzzfeed1">{{webaanhaling |url=https://www.buzzfeednews.com/article/janelytvynenko/coronavirus-disinformation-spread |titel=Hier is 'n lys van verkeerde inligting wat versprei word oor die koronavirus |werk=Buzzfeed News |toegangsdatum=8 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200206212717/https://www.buzzfeednews.com/article/janelytvynenko/coronavirus-disinformation-spread |argiefdatum=6 Februarie 2020 | taal=Engels}}</ref> <ref name="Caixin">{{webaanhaling | url=https://www.caixinglobal.com/2020-02-07/wuhan-virology-lab-deputy-director-again-slams-coronavirus-conspiracies-101512828.html | titel=Adjunkdirekteur van "Wuhan Virology Lab" weereens verwerp die samesweringsteorieë oor koronavirus | werk=Caixin | eerste=Yang | laaste=Rui | mede-outeurs=Feng, Yuding; Zhao, Jinchao; Walsh, Matthew | datum=7 Februarie 2020 | toegangsdatum=8 Februarie 2020 | argiefurl=https://web.archive.org/web/20200219215801/https://www.caixinglobal.com/2020-02-07/wuhan-virology-lab-deputy-director-again-slams-coronavirus-conspiracies-101512828.html | argiefdatum=19 Februarie 2020 | taal=Engels }}</ref> <ref name="cnbc2">{{Cite news| url=https://www.cnbc.com/2020/02/28/a-dog-in-hong-kong-tests-positive-for-the-coronavirus-who-confirms.html| title='n Hond in Hong Kong toets positief vir die koronavirus, het die WGO-amptenare bevestig| first=Noah| last=Higgins-Dunn| date=28 Februarie 2020|publisher=CNBC| language=Engels}}</ref> <ref name="CNN1">{{cite news|url=https://www.cnn.com/2020/03/16/us/coronavirus-myths-debunking-holding-breath-10-seconds-trnd/index.html|title=Een gevaarlike koronavirus-"selftoets" word op sosiale media versprei. Waarom jy dit moet vermy.|last=Elassar|first=Alaa|date=17 Maart 2020|work=CNN|accessdate=17 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="CNNTurk">{{cite news |url=https://www.cnnturk.com/video/turkiye/9-kisi-daha-saf-alkolden-oldu |title=9 kişi daha saf alkolden öldü ([Vertaal]:9 mense is dood aan meer suiwer alkohol)|date=25 Maart 2020 |website=CNN Türk |access-date=28 Maart 2020 |language=Turks}}</ref> <ref name="Connexion">{{cite news | title=Franse navorser publiseer suksesvolle dwelmproef teen Covid-19 | website=connexionfrance.com | url=https://www.connexionfrance.com/French-news/French-researcher-in-Marseille-posts-successful-Covid-19-coronavirus-drug-trial-results | access-date=31 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Cortellessa"">{{cite journal|first=Eric|last=Cortellessa|title=Die samesweringsteorie dat Jode virus versprei het is op sosiale media, sê ADL|journal=Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/conspiracy-theory-that-jews-created-virus-spreads-on-social-media-adl-says/|date=14 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="cotton">{{cite news | url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/482228-chinese-ambassador-on-cotton-coronavirus-comments-its-very-harmful | title=Chinese ambassadeur rakende 'Cotton coronavirus': "Dit is baie skadelik om ongegronde gerugte op te wek" | newspaper=The Hill | first=Zack | last=Budryk | accessdate=11 Februarie 2020 | date=9 Februarie 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200210153906/https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/482228-chinese-ambassador-on-cotton-coronavirus-comments-its-very-harmful | archive-date=10 Februarie 2020 | language=Engels }}</ref> <ref name="Crellin">{{Cite news|url=https://www.pedestrian.tv/news/french-government-cocaine-coke-coronavirus-hoax/|title=Jammer vir die Franse mense wat gedink het kokaïen sou hulle teen die koronavirus beskerm|last=Crellin|first=Zac|website=Pedestrian.TV|access-date=11 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311082415/https://www.pedestrian.tv/news/french-government-cocaine-coke-coronavirus-hoax/|archive-date=11 Maart 2020| date=9 Maart 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Datoo1">{{webaanhaling |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-02-01/zero-hedge-permanently-suspended-from-twitter-for-harassment |titel=Zero Hedge is permanent van Twitter geskors vir 'teistering' |laaste=Datoo |eerste=Siraj |datum=31 Januarie 2020 |werk=Bloomberg |taal=Engels |toegangsdatum=7 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200202214859/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-02-01/zero-hedge-permanently-suspended-from-twitter-for-harassment |argiefdatum=2 Februarie 2020 }}</ref> <ref name="Economist2">{{Cite news |url=https://www.economist.com/china/2020/02/08/chinas-rulers-see-the-coronavirus-as-a-chance-to-tighten-their-grip |title=China se regeerders sien die koronavirus as 'n kans om hul greep te verskerp |date=8 Februarie 2020 |work=The Economist |access-date=29 Februarie 2020 |archive-url=https://archive.ph/20200229034330/https://www.economist.com/china/2020/02/08/chinas-rulers-see-the-coronavirus-as-a-chance-to-tighten-their-grip |archive-date=29 Februarie 2020 |language=Engels |url-status=live }}</ref> <ref name="Elwood">{{Cite news|last=Ellwood|first=Tobias|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2020/02/29/transparency-will-convince-world-china-friend/|title=Deursigtigheid sal die wêreld oortuig dat China 'n vriend is|date=29 Februarie 2020|work=The Telegraph|access-date=3 Maart 2020|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302000503/https://www.telegraph.co.uk/politics/2020/02/29/transparency-will-convince-world-china-friend/|archive-date=2 Maart 2020|language=Engels}}</ref> <ref name="Examiner">{{webaanhaling|url= https://www.washingtonexaminer.com/news/rush-limbaugh-claims-chinese-are-trying-to-weaponize-coronavirus-to-bring-down-trump|title= Rush Limbaugh beweer dat Chinese die probeer om van koronavirus 'n wapen te maak om Trump te laat val|datum= 25 Februarie 2020| toegangsdatum= 25 Februarie 2020|argiefurl=https://web.archive.org/web/20200229162810/https://www.washingtonexaminer.com/news/rush-limbaugh-claims-chinese-are-trying-to-weaponize-coronavirus-to-bring-down-trump|argiefdatum=29 Februarie 2020|taal=Engels}}</ref> <ref name="Examiner2">{{Cite news|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/biologic-war-former-iranian-president-says-coronavirus-was-produced-in-laboratories|title='Biologiese oorlog': Voormalige Iraanse president sê koronavirus is 'in laboratoriums vervaardig'|date=9 Maart 2020|agency=Washington Examiner|access-date=11 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311071331/https://www.washingtonexaminer.com/news/biologic-war-former-iranian-president-says-coronavirus-was-produced-in-laboratories|archive-date=11 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="fact checking">{{webaanhaling |url=https://edition.cnn.com/2020/02/18/politics/coronavirus-cotton-fact-check/index.html |titel=Feitkontroleer die eise van Tom Cotton oor die koronavirus |eerste=Tara |laaste=Subramaniam |datum=18 Februarie 2020 |uitgewer=CNN |toegangsdatum=19 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200219234740/https://edition.cnn.com/2020/02/18/politics/coronavirus-cotton-fact-check/index.html |argiefdatum=19 Februarie 2020 | taal=Engels }}</ref> <ref name="Factcheck2">{{webaanhaling|url=https://factcheck.afp.com/black-people-arent-more-resistant-novel-coronavirus|titel=Swart mense is nie meer bestand teen nuwe koronavirus nie|datum=12 Februarie 2020|werk=AFP Fact Check| toegangsdatum=16 Februarie 2020| argiefurl=https://web.archive.org/web/20200216141447/https://factcheck.afp.com/black-people-arent-more-resistant-novel-coronavirus| argiefdatum=16 Februarie 2020 |taal=Engels}}</ref> <ref name="FactCheck3">{{webaanhaling |url=https://factcheck.afp.com/world-health-organization-refutes-viral-claims-holding-your-breath-can-test-covid-19 |titel=Die Wêreldgesondheidsorganisasie weerlê virale bewerings dat jou asem op hou kan toets vir COVID-19|datum=4 Maart 2020|werk=AFP Fact Check| taal=Engels}}</ref> <ref name="FactCheck4">{{webaanhaling |url=https://factcheck.afp.com/doctors-refute-misleading-online-claim-consuming-boiled-ginger-can-cure-novel-coronavirus-infections |titel=Dokters weerlê misleidende aanlyn-bewering dat die verbruik van gekookte gemmer nuwe koronavirusinfeksies kan genees|datum=13 Februarie 2020|werk=AFP Fact Check| taal=Engels}}</ref> <ref name="FactCheck5">{{webaanhaling |url=https://factcheck.afp.com/false-claims-drinking-water-lemon-can-prevent-covid-19-circulate-online |titel=Vals beweerings versprei aanlyn dat die drink van water met suurlemoen COVID-19 kan voorkom |datum=10 Maart 2020|werk=AFP Fact Check| taal=Engels}}</ref> <ref name="FactCheck6">{{webaanhaling |url=https://factcheck.afp.com/hot-air-saunas-hair-dryers-wont-prevent-or-treat-covid-19 |titel=Warm lug van saunas, haardroërs sal COVID-19 nie voorkom of behandel nie| datum=19 Maart 2020|werk=AFP Fact Check| taal=Engels}}</ref> <ref name="FactCheck7">{{webaanhaling |url=https://factcheck.afp.com/health-experts-refute-claim-ancient-medicinal-herbs-are-effective-coronavirus-remedy |titel=Gesondheidskenners weerlê dat antieke medisinale kruie 'n effektiewe middel teen koronavirus is|datum=17 Maart 2020|werk=AFP Fact Check| taal=Engels}}</ref> <ref name="FactCheck8">{{webaanhaling |url=https://factcheck.afp.com/health-experts-refute-misleading-claim-coronavirus-disinfectants|titel=Misleidende verslag beweer dat UV-lig, chloor en hoë temperature COVID-19 kan doodmaak|datum=19 Maart 2020|werk=AFP Fact Check| taal=Engels}}</ref> <ref name="FarsNews">{{Cite news|url=http://en.farsnews.ir/newstext.aspx?nn=13981213000410|title=Burgerlike Verdedigingshoof: Koronavirus waarskynlik biologiese aanval teen China, Iran|date=3 Maart 2020|agency=Fars News Agency|access-date=4 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304231742/http://en.farsnews.ir/newstext.aspx?nn=13981213000410|archive-date=4 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Feng">{{Cite journal| last=Feng|first=Shuo| co-authors=Shen, Chen; Xia, Nan; Song, Wei; Fan, Mengzhen; Cowling, Benjamin J|date= Maart 2020|title=Rasionele gebruik van gesigsmaskers in die COVID-19-pandemie|url=http://dx.doi.org/10.1016/s2213-2600(20)30134-x|journal=The Lancet Respiratory Medicine|doi=10.1016/s2213-2600(20)30134-x|issn=2213-2600| language=Engels}}</ref> <ref name="fox-falwell">{{webaanhaling |url=https://www.mediamatters.org/coronavirus-covid-19/fox-guest-jerry-falwell-jr-speculates-north-korea-got-together-china-create|titel=Die gas op Fox-nuus, Jerry Falwell Jr, spekuleer dat Noord-Korea "met China saamgekom het" om koronavirus te skep|outeur=Media Matters Staff|werk=Media Matters for America|taal=Engels|toegangsdatum=13 Maart 2020}}</ref> <ref name="Frantzman">{{cite journal|last=Frantzman|first=Seth|title=Iran se regime moedig antisemitiese sameswerings oor koronavirus aan|journal=Jerusalem Post|date=8 Maart 2020|url=https://www.jpost.com/Middle-East/Iran-News/Irans-regime-pushes-antisemitic-conspiracies-about-coronavirus-620212|access-date=11 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310213820/https://www.jpost.com/Middle-East/Iran-News/Irans-regime-pushes-antisemitic-conspiracies-about-coronavirus-620212|archive-date=10 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="FT5">{{cite news | url=https://www.ft.com/content/a6392ee6-4ec6-11ea-95a0-43d18ec715f5 | title=Coronavirus is nie in 'n Wuhan-laboratorium geneties vervaardig nie, sê kenner | first=Clive | last=Cookson | date=14 Februarie 2020 | accessdate=14 Februarie 2020 | newspaper=[[Financial Times]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20200214112755/https://www.ft.com/content/a6392ee6-4ec6-11ea-95a0-43d18ec715f5 | archive-date=14 Februarie 2020 | language=Engels }}</ref> <ref name="fx-bso">{{webaanhaling |url=https://www.foxnews.com/food-drink/coronavirus-chinese-blogger-eats-bat-soup |titel=Coronavirus: Verontwaardiging oor die Chinese blogger wat "vlermuissop" eet, vra verskoning |laaste=Gaynor |eerste=Gerren Keith |datum=28 Januarie 2020 | uitgewer=Fox News Channel | toegangsdatum=8 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200204201417/https://www.foxnews.com/food-drink/coronavirus-chinese-blogger-eats-bat-soup |argiefdatum=4 Februarie 2020 |taal=Engels }}</ref> <ref name="Gautret">{{cite journal | last=Gautret | first=Philippe | last2=Lagier | first2=Jean-Christophe | last3=Parola | first3=Philippe | last4=Hoang | first4=Van Thuan | last5=Meddeb | first5=Line | last6=Mailhe | first6=Morgane | last7=Doudier | first7=Barbara | last8=Courjon | first8=Johan | last9=Giordanengo | first9=Valérie | last10=Vieira | first10=Vera Esteves | last11=Dupont | first11=Hervé Tissot | last12=Honoré | first12=Stéphane | last13=Colson | first13=Philippe | last14=Chabrière | first14=Eric | last15=La Scola | first15=Bernard | last16=Rolain | first16=Jean-Marc | last17=Brouqui | first17=Philippe | last18=Raoult | first18=Didier | title=Hidroksiechloorokien en azitromisien as a behandeling vir COVID-19: resultate van 'n oop-etiket, nie-gerandomiseerde kliniese proef | journal=International Journal of Antimicrobial Agents | publisher=Elsevier BV | year=2020 | issn=0924-8579 | doi=10.1016/j.ijantimicag.2020.105949 | page=105949| language=Engels}}</ref> <ref name="guardian-rus-disinfo">{{Cite news |last=Glenza |first=Jessica |url=https://www.theguardian.com/world/2020/feb/22/coronavirus-russia-disinformation-campaign-us-officials |title=Koronavirus: Amerika sê Rusland is agter die misleidende informasieveldtog |date=22 Februarie 2020 |work=The Guardian |access-date=25 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225051450/https://www.theguardian.com/world/2020/feb/22/coronavirus-russia-disinformation-campaign-us-officials |archive-date=25 Februarie 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Gibson">{{webaanhaling |url=https://www.cbsnews.com/news/cornavirus-corona-beer-they-have-nothing-to-do-with-each-other/ | eerste=Kate| laaste=Gibson| datum=1 Maart 2020| titel=Volgens die opname sê 38% van die Amerikaners wat bier drink, sê hulle sal nie 'n Corona bestel nie| werk=CBS News| toegangsdatum=12 Maart 2020| argiefurl=https://web.archive.org/web/20200306171055/https://www.cbsnews.com/news/cornavirus-corona-beer-they-have-nothing-to-do-with-each-other/| argiefdatum=6 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="Griffin">{{webaanhaling |url=https://news.yahoo.com/coronavirus-sinister-people-knocking-doors-171111975.html |titel=Koronavirus: Slegte mense klop aan deure en beweer dat hulle deel is van die amptelike reaksie op siektes, waarsku die polisie |werk=The Independent |uitgewer=Yahoo! News |eerste=Andrew |laaste=Griffin |datum=10 Maart 2020 |toegangsdatum=11 Maart 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200311172735/https://news.yahoo.com/coronavirus-sinister-people-knocking-doors-171111975.html |argiefdatum=11 Maart 2020 | taal=Engels }}</ref> <ref name="Gringos">{{webaanhaling|url=http://www.somostuvoz.net/destacado/constituyente-elvis-mendez-el-coronavirus-lo-inocularon-los-gringos/|title=Constituyente Elvis Méndez: "El coronavirus lo inocularon los gringos" ([Vertaal]: Konstituant Elvis Méndez: "Die koronavirus is geënt deur die gringos")|date=7 Maart 2020| website=Somos Tu Voz| language=Spaans|access-date=4 Maart 2020}}</ref> <ref name="GUAR">{{cite news | url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/31/bat-soup-dodgy-cures-and-diseasology-the-spread-of-coronavirus-bunkum | title=Vlermuissop, slegte behandelings en siektestudies: die verspreiding van verkeerde inligting oor koronavirus | date=31 Januarie 2020 | accessdate=3 Februarie 2020 | first=Josh | last=Taylor | newspaper=The Guardian | archive-url=https://web.archive.org/web/20200202141231/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/31/bat-soup-dodgy-cures-and-diseasology-the-spread-of-coronavirus-bunkum | archive-date=2 Februarie 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Haelle">{{cite news | last=Haelle | first=Tara | title=Hidroksiechloorokien gebruik vir COVID-19 koronavirus toon geen voordeel in die eerste klein maar beperkte beheerde proefneming nie | website=Forbes | date=25 Maart 2020 | url=https://www.forbes.com/sites/tarahaelle/2020/03/25/chloroquine-use-for-covid-19-shows-no-benefit-in-first-small-but-limited-controlled-trial/ | access-date=31 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Heim">{{cite news |last= Heim |first= Joe |title= Liberty Universiteit se Adjunkpresident Jerry Falwell Jr. sê klasse sal voortgaan |date= 13 Maart 2020 |accessdate=15 Maart 2020 |publisher=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/local/education/liberty-university-president-jerry-falwell-jr-says-in-person-classes-to-continue/2020/03/13/70b23a58-654e-11ea-acca-80c22bbee96f_story.html | language=Engels}}</ref> <ref name="huffington-5g">{{webaanhaling |url=https://www.huffpost.com/entry/keri-hilson-5g-did-not-cause-coronavirus_n_5e6f8ba7c5b6dda30fce0348|titel= Nee, Keri Hilson, 5G het nie die koronavirus veroorsaak nie |werk=HuffPost|datum=16 Maart 2020| toegangsdatum=20 Maart 2020|eerste=Taryn|laaste=Finley |taal=Engels}}</ref> <ref name="Hussain">{{webaanhaling | laaste=Hussain | eerste=Suhauna | titel=Die vrees vir koronavirus veroorsaak rassistiese sentimente wat Asiërs teiken |url=https://www.latimes.com/california/story/2020-02-03/fear-panic-around-the-coronavirus-fuels-racist-sentiment | werk=Los Angeles Times | datum=3 Februarie 2020 | toegangsdatum=11 Maart 2020 | argiefurl=https://web.archive.org/web/20200205072802/https://www.latimes.com/california/story/2020-02-03/fear-panic-around-the-coronavirus-fuels-racist-sentiment | argiefdatum=5 Februarie 2020 | taal=Engels }}</ref> <ref name="IHU">{{webaanhaling | titel=Coronavirus : diagnostiquons et traitons ! Premiers résultats pour la chloroquine – IHU ([Vertaal]:Koronavirus: Kom ons diagnoseer en behandel! Eerste resultate vir chloorokien| werk=IHU – Méditerranée Infection | url=https://www.mediterranee-infection.com/coronavirus-diagnostiquons-et-traitons-premiers-resultats-pour-la-chloroquine/ | taal=Frans | toegangsdatum=31 Maart 2020}}</ref> <ref name="independent-methanol">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-coronavirus-methanol-drink-cure-deaths-fake-a9429956.html |title=Koronavirus: Honderde dood in Iran weens die drink van metanol te midde van vals berigte dat dit siekte genees |first=Bel |last=Trew |work=The Independent| date=27 Maart 2020| access-date=27 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Inverse">{{cite news |title="Bots" voer 'n disinformasieveldtog oor koronavirus op sosiale media |url=https://www.inverse.com/mind-body/coronavirus-usa-2020 |work=Inverse |date=27 Februarie 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Inverse1">{{webaanhaling |url=https://www.inverse.com/innovation/facebook-is-giving-the-world-health-organization-free-ads-to-combat-the-coronavirus|titel=Facebook kondig aan hoe dit beplan om die koronavirus te help beveg| werk=Inverse|toegangsdatum=5 Maart 2020|argiefurl=https://web.archive.org/web/20200306204741/https://www.inverse.com/innovation/facebook-is-giving-the-world-health-organization-free-ads-to-combat-the-coronavirus|argiefdatum=6 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="iranwire">{{Cite news|url=https://iranwire.com/en/features/6815|title=Die leuen wat Khamenei se samesweringsteorie oor 'Biologiese aanval' veroorsaak het|date=16 Maart 2020|work=IranWire| language=Engels}}</ref> <ref name="jpost">{{cite journal|title=Arabiese media beskuldig VSA, Israel, van sameswering oor koronavirus teen China |journal=Jerusalem Post|date=9 Februarie 2020|url=https://www.jpost.com/Middle-East/Arab-media-accuse-US-Israel-of-coronavirus-conspiracy-against-China-617021|access-date=11 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301063057/https://www.jpost.com/Middle-East/Arab-media-accuse-US-Israel-of-coronavirus-conspiracy-against-China-617021|archive-date=1 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Kim-CNN">{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2020/03/15/asia/coronavirus-animals-pets-trnd/index.html|title=Katte en honde wat aan die begin van die uitbraak van die koronavirus laat vaar is, is honger of dood| last=Kim| first=Allen| publisher=CNN| access-date=27 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="MediaMatters">{{webaanhaling |url=https://www.mediamatters.org/rush-limbaugh/rush-limbaugh-coronavirus-effort-get-trump|title=Rush Limbaugh: "Die koronavirus is 'n poging om Trump te kry"|eerste=Media Matters|laaste=Staff|werk=Media Matters for America| taal=Engels}}</ref> <ref name="MEMRI-arab-disinfo">{{Cite news |url=https://www.memri.org/reports/arab-writers-coronavirus-part-biological-warfare-waged-us-against-china |title=Arabiese skrywers: Die koronavirus is deel van die biologiese oorlogvoering wat deur die VSA gevoer word teen China |date=6 Februarie 2020 |work=Middle East Media Research Institute (MEMRI)|access-date=29 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209043001/https://www.memri.org/reports/arab-writers-coronavirus-part-biological-warfare-waged-us-against-china |archive-date=9 Februarie 2020 | language=Engels }}</ref> <ref name="Miami">{{webaanhaling|url=https://www.miamiherald.com/news/nation-world/national/article241171546.html|titel=Hackers het hul eie koronaviruskaart gemaak om rekenaarvirusse te versprei, waarsku feds|werk=Miami Herald|datum=13 Maart 2020|toegangsdatum=14 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="Morrison">{{webaanhaling |url=https://www.vox.com/recode/2020/3/5/21164745/coronavirus-phishing-email-scams |titel=Koronavirus-e-posbedrog probeer om kontant uit jou vrees te kry |werk=vox.com |eerste=Sara |laaste=Morrison |datum=5 Maart 2020 |toegangsdatum=11 Maart 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200306153955/https://www.vox.com/recode/2020/3/5/21164745/coronavirus-phishing-email-scams |argiefdatum=6 Maart 2020 |taal=Engels }}</ref> <ref name="Mounk">{{webaanhaling| url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/02/about-corona-poll/607240/| titel=Wat die twyfelagtige Corona-peiling onthul| laaste=Mounk| eerste=Yascha| datum=28 Februarie 2020| werk=The Atlantic| taal=Engels| toegangsdatum=12 Maart 2020}}</ref> <ref name="nature">{{Cite journal|first=David|last=Cyranoski|title=Binne die Chinese laboratorium wat die gevaarlikste patogene ter wêreld bestudeer|date=22 Februarie 2017|journal=Nature | volume=592 | issue=7642 | pages= 399–400| bibcode= 2017Natur.542..399C| doi= 10.1038/nature.2017.21487|pmid= 28230144| language=Engels}}</ref> <ref name="newsweek-5g">{{webaanhaling |url=https://www.newsweek.com/youtube-video-suggests-5g-internet-causes-coronavirus-people-are-falling-it-1493321| titel= Youtube-video stel voor dat 5G-internet koronavirus veroorsaak en dat mense dit glo|werk=Newsweek|datum=19 Maart 2020| toegangsdatum=20 Maart 2020| eerste=Kelly| laaste=Wynne |taal=Engels}}</ref> <ref name="Ng1">{{webaanhaling |url=https://news.yahoo.com/us-accuses-russia-huge-coronavirus-171730161.html |titel=Die Verenigde State beskuldig Rusland van 'n reuse veldtog met verkeerde inligting rakende die koronavirus | werk=The Independent |eerste=Kate |laaste=Ng |date=23 Februarie 2020 |toegangsdatum=27 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200224090721/https://news.yahoo.com/us-accuses-russia-huge-coronavirus-171730161.html |argiefdatum=24 Februarie 2020 |taal=Engels }}</ref> <ref name="nypost-rubio">{{Cite news|last=Rubio|first=Marco|url=https://nypost.com/2020/03/03/russia-china-and-iran-are-waging-disinformation-war-over-coronavirus-outbreak/|title=Marco Rubio: Rusland, China en Iran voer inligtingsoorlog oor koronavirus|date=3 Maart 2020|work=New York Post|access-date=4 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304233343/https://nypost.com/2020/03/03/russia-china-and-iran-are-waging-disinformation-war-over-coronavirus-outbreak/| archive-date=4 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="PolitiFact1">{{webaanhaling |url=https://www.politifact.com/factchecks/2020/jan/23/facebook-posts/there-outbreak-china-wuhan-coronavirus-there-not-v/ |title=PolitiFact – Nee, daar is geen entstof vir die Wuhan se koronavirus nie | werk=politifact |toegangsdatum=7 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200207133056/https://www.politifact.com/factchecks/2020/jan/23/facebook-posts/there-outbreak-china-wuhan-coronavirus-there-not-v/ |argiefdatum=7 Februarie 2020 |taal=Engels }}</ref> <ref name="PR">{{cite news|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/5wpr-survey-reveals-38-of-beer-drinking-americans-wouldnt-buy-corona-now-301012225.html?mod=article_inline|title=5WPR se peiling toon dat 38% van die Amerikaners wat bier drink nie nou Corona sou koop nie| publisher=5W Public Relations| date=27 Februarie 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="QZ.com">{{webaanhaling |url=https://qz.com/1826717/do-masks-protect-against-coronavirus/| titel=Elke kundige opinie wat jy gehoor het oor die dra van maskers is korrek| laaste=Coren| eerste=Michael J.| werk=Quartz| toegangsdatum=30 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="RadioFarda">{{Cite news|url=https://en.radiofarda.com/a/iran-cleric-blames-trump-for-coronavirus-outbreak-in-religious-city/30449087.html|title=Die geestelike van Iran blameer Trump vir die uitbreek van koronavirus in die godsdienstige stad|date=22 Februarie 2020|work=Radio Farda|access-date=26 Februarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223170405/https://en.radiofarda.com/a/iran-cleric-blames-trump-for-coronavirus-outbreak-in-religious-city/30449087.html|archive-date=23 Februarie 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="reuters-5g">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/uk-factcheck-coronavirus-5g/false-claim-5g-networks-are-making-people-sick-not-coronavirus-idUSKBN2133TI|title=Vals bewering: 5G-netwerke maak mense siek, nie koronavirus nie |work=[[Reuters]]| date=17 Maart 2020|access-date=20 Maart 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Reuters1">{{Cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-facebook-idUSKBN1ZV388 |title=Soos verkeerde inligting oor koronavirus op sosiale media versprei, verwyder Facebook die plasings |date=1 Februarie 2020 |agency=Reuters |access-date=7 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206071606/https://www.reuters.com/article/us-china-health-facebook-idUSKBN1ZV388 |archive-date=6 Februarie 2020 |language=Engels }}</ref> <ref name="reuters2020-03-18">{{webaanhaling |titel=Rusland het verkeerde inligting oor koronavirus ontplooi om paniek in die Weste te saai, lui die EU-dokument |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-disinformation-idUSKBN21518F |werk=Reuters |taal=Engels |datum=18 Maart 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200319222849/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-disinformation-idUSKBN21518F |argiefdatum=19 Maart 2020 }}</ref> <ref name="RG1">{{cite journal | last=Jefferson | first=T. | co-authors=Del Mar, C.; Dooley, L.; Ferroni, E.; Al-Ansary, L. A; Bawazeer, G. A; van Driel, M. L; Foxlee, R.; Rivetti, A. | title=Fisiese ingrepe om die verspreiding van respiratoriese virusse te onderbreek of te verminder: Sistematiese oorsig | journal=BMJ | publisher=BMJ | volume=339 | issue=sep21 1 | date=21 September 2009 | issn=0959-8138 | doi=10.1136/bmj.b3675 | pages=b3675–b3675| language=Engels}}</ref> <ref name="Richtel">{{Cite news |last=Richtel |first=Matt |url=https://www.nytimes.com/2020/02/06/health/coronavirus-misinformation-social-media.html |title=WGO bestry 'n pandemie behalwe koronavirus: 'n "Infodemie" |date=6 Februarie 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=7 Februarie 2020 |issn=0362-4331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206224226/https://www.nytimes.com/2020/02/06/health/coronavirus-misinformation-social-media.html |archive-date=6 Februarie 2020 |language=Engels}}</ref> <ref name="Romm">{{webaanhaling | laaste=Romm | eerste=Tony | titel=Miljoene "twiete" bevorder samesweringsteorieë oor koronavirus in ander lande, lui 'n Amerikaanse verslag wat nie gepubliseer is nie |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/02/29/twitter-coronavirus-misinformation-state-department/ | werk=Washington Post |datum=1 Maart 2020 | toegangsdatum=11 Maart 2020 | taal=Engels| argiefdatum=9 Maart 2020| argiefurl=https://web.archive.org/web/20200309040454/https://www.washingtonpost.com/technology/2020/02/29/twitter-coronavirus-misinformation-state-department/ }}</ref> <ref name="San Juan">{{Cite news|last=San Juan|first=Ratziel|url=https://www.philstar.com/headlines/2020/02/04/1990332/bioweapon-conspiracy-video-creeps-senate-coronavirus-hearing|title=Die samesweringsvideo oor biologiese wapens kruip in die Senaat se koronavirusverhoor in |date=4 Februarie 2020|work=The Philippine Star|access-date=4 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310163521/https://www.philstar.com/headlines/2020/02/04/1990332/bioweapon-conspiracy-video-creeps-senate-coronavirus-hearing| archive-date=10 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Sandler">{{cite news | last=Sandler | first=Rachel | title=FDA gee toestemming vir antimalariamiddels Chloorokien en Hidroksiechloorokien vir nood koronavirusbehandeling | website=Forbes | date=30 Maart 2020 | url=https://www.forbes.com/sites/rachelsandler/2020/03/30/fda-approves-anti-malarial-drugs-chloroquine-and-hydroxychloroquine-for-emergency-coronavirus-treatment/ | access-date=31 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="SCMP">{{cite news | newspaper=South China Morning Post | url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/3049397/bat-ladys-cave-exploits-offer-hope-beat-virus-sneakier-sars | title=Koronavirus: Die grotteverkenning van vlermuis wetenskaplike bied hoop om virusse wat skelmer is as Sars te verslaan| first=Stephen | last=Chen | date=6 Februarie 2020 | accessdate=8 Februarie 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200207210442/https://www.scmp.com/news/china/society/article/3049397/bat-ladys-cave-exploits-offer-hope-beat-virus-sneakier-sars | archive-date=7 Februarie 2020 | language=Engels }}</ref> <ref name="Shaikh">{{webaanhaling|last=Shaikh|first=Alanna|title=Koronavirus is ons toekoms {{!}} Alanna Shaikh {{!}} TEDxSMU|url=https://www.ted.com/talks/alanna_shaikh_coronavirus_is_our_future|access-date=30 Maart 2020 | language=Engels}}</ref> <ref name="Shepherd">{{cite news | last=Shepherd | first=Katie | title='n Man het gedink dat akwariumskoonmaker met dieselfde naam as die antivirale middel chloroquine koronavirus sou voorkom. Dit het hom doodgemaak. | website=Washington Post | date=24 Maart 2020 | url=https://www.washingtonpost.com/nation/2020/03/24/coronavirus-chloroquine-poisoning-death/ | access-date=31 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="Sim">{{Cite journal|last=Sim|first=Shin Wei| co-authors=Moey, Kirm Seng Peter; Tan, Ngiap Chuan|date=Maart 2014| title=Die gebruik van gesigsmaskers om respiratoriese infeksie te voorkom: 'n literatuuroorsig in die konteks van die model van gesondheidsoortuiging |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4293989/ |journal=Singapore Medical Journal| volume=55|issue=3|pages=160–167|doi=10.11622/smedj.2014037|issn=0037-5675|pmc=4293989|pmid=24664384| language=Engels}}</ref> <ref name="slate-methanol">{{webaanhaling |url=https://slate.com/news-and-politics/2020/03/hundreds-die-iran-drinking-bootleg-alcohol-methanol-coronavirus-cure-social-media.html | titel=Honderde sterf in Iran van tuisgemaakte alkohol wat aanlyn verkoop word as 'n valse middel teen die koronavirus |eerste=Elliot | laaste=Hannon | werk=Slate| datum=27 Maart 2020| toegangsdatum=28 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="SNOPES">{{webaanhaling | url=https://www.snopes.com/fact-check/resident-evil-umbrella-coronavirus/ | titel=Is die "Umbrella Corporation" se kenteken soortgelyk aan dié van "Wuhan Biotech Lab"? | eerste=Dan | laaste=Evon | datum=29 Januarie 2020 | toegangsdatum=10 Februariw 2020 | werk=Snopes | taal=Engels }}</ref> <ref name="Taiwan News March 2020">{{webaanhaling |laaste=Cheng |eerste=Ching-Tse |titel=China se ministerie van buitelandse sake beskuldig die Amerikaanse weermag dat nulle die koronavirus na Wuhan gebring het |url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3896257 | werk=www.taiwannews.com.tw |uitgewer=Taiwan News |toegangsdatum=13 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="Tang">{{cite news |last=Tang |first=Didi |title=China beskuldig VSA dat hulle koronavirus na Wuhan gebring het |url=https://www.thetimes.co.uk/article/china-accuses-us-of-bringing-coronavirus-to-wuhan-c9rrfbrs7 |work=www.thetimes.co.uk |publisher=The Times |accessdate=13 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="TheWeek">{{webaanhaling |url=https://www.theweek.in/news/world/2020/03/13/italy-indian-youth-swear-by-turmeric-crave-for-lifebuoy-to-keep-covid-19-at-bay.html |titel=Indiese jeugdiges sweer by borrie, hunker na "Lifebuoy" om COVID-19 op dreef te hou|datum=13 Maart 2020|werk=The Week | taal=Engels}}</ref> <ref name="time.com">{{Cite news|url=https://time.com/5793363/china-coronavirus-covid19-abandoned-pets-wuhan/|title=Die toesluiting weens die koronavirus in China sien 'n oplewing in verlate troeteldiere|website=Time|access-date=27 Maart 2020|language=Engels|archive-date= 4 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304053002/https://time.com/5793363/china-coronavirus-covid19-abandoned-pets-wuhan/|url-status=dead}}</ref> <ref name="TNI-russia">{{Cite news |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/some-russia-think-coronavirus-us-biological-weapon-121731 |title=Sommige in Rusland dink dat die koronavirus 'n Amerikaanse biologiese wapen is |last=Episkopos |first=Mark |date=7 Februarie 2020 |work=The National Interest |access-date=27 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223172332/https://nationalinterest.org/blog/buzz/some-russia-think-coronavirus-us-biological-weapon-121731 |archive-date=23 Februarie 2020 |language=Engels }}</ref> <ref name="toi-civildefense">{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/virus-is-biological-attack-on-china-and-iran-iranian-civil-defense-chief-claims/|title=Virus is 'n biologiese aanval op China en Iran, beweer die Iraanse verdedigingshoof|date=4 Maart 2020|work=The Times of Israel|access-date=4 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305173532/https://www.timesofisrael.com/virus-is-biological-attack-on-china-and-iran-iranian-civil-defense-chief-claims/|archive-date=5 Maart 2020| language=Engels}}</ref> <ref name="UN1">{{webaanhaling |url=https://news.un.org/en/story/2020/02/1056672 |titel=Koronavirus: VN se gesondheidsagentskap beweeg vinnig om 'infodemie' aan te pak; Guterres waarsku teen stigmatisering |datum=4 Februarie 2020 |werk=UN News |toegangsdatum=5 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200205080207/https://news.un.org/en/story/2020/02/1056672 |argiefdatum=5 Februarie 2020 | taal=Engels }}</ref> <ref name="the verge">{{webaanhaling |url=https://www.theverge.com/2020/1/31/21117663/twitter-zero-hedge-suspended-platform-manipulation-policy-doxxing-coronavirus |title=Die marktewebjoernaalskrywer Zero Hedge is van Twitter geskors nadat hulle private inligting oor 'n Chinese wetenskaplike gepubliseer het |laaste=Peters |eerste=Jay |datum=31 Januarie 2020 |werk=The Verge |toegangsdatum=23 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200206214044/https://www.theverge.com/2020/1/31/21117663/twitter-zero-hedge-suspended-platform-manipulation-policy-doxxing-coronavirus |argiefdatum=6 Februarie 2020 | taal=Engels }}</ref> <ref name="vetmed">{{webaanhaling |url=https://vetmed.illinois.edu/pet_column/coronavirus-pets/| titel=koronavirus and troeteldiere: Vrae van die eienaars |toegangsdatum=29 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="vox_misinfo">{{webaanhaling |url=https://www.vox.com/recode/2020/1/31/21115589/coronavirus-wuhan-china-myths-hoaxes-facebook-social-media-tiktok-twitter-wechat |titel=Hoe tegniese ondernemings besig is om vals stories oor die koronavirus te hanteer |laaste=Ghaffary |eerste=Shirin |mede-outeurs=Heilweil, Rebecca |datum=31 Januarie 2020 |werk=Vox |toegangsdatum=8 February 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200208004124/https://www.vox.com/recode/2020/1/31/21115589/coronavirus-wuhan-china-myths-hoaxes-facebook-social-media-tiktok-twitter-wechat |argiefdatum=8 Februarie 2020 |taal=Engels}}</ref> <ref name="WebMD HCQ">{{webaanhaling | titel=Hidroksiechlorokien | werk=WebMD | datum=30 Januarie 2019 | url=https://www.webmd.com/drugs/2/drug-5482/hydroxychloroquine-oral/details | toegangsdatum=31 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="WGO2">{{webaanhaling |url=https://news.un.org/en/story/2020/02/1058381 |title=WGO waarsku teen koronavirus COVID-19 kriminele swendelary |werk=un.org |datum=29 Februarie 2020 |toegangsdatum=11 Maart 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200308013146/https://news.un.org/en/story/2020/02/1058381 |argiefdatum=8 Maart 2020 |url-status=live }}</ref> <ref name="WGO3">{{cite report | vauthors=((World Health Organization)) | year=2020 | title=Novel Coronavirus (&lrm;2019-nCoV)&lrm;: situation report, 13 | publisher=World Health Organization | hdl=10665/330778 | hdl-access=free |language=Engels}}</ref> <ref name="WH-6-2020">{{webaanhaling | titel=Opmerkings deur president Trump, vise-president Pence, en lede van die koronavirustaakmag in perstoespraak | werk=The White House | datum=19 Maart 2020 | url=https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/remarks-president-trump-vice-president-pence-members-coronavirus-task-force-press-briefing-6/ | toegangsdatum=31 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="WHO5">{{Cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6 |title=WGO: 'geen bekende effektiewe' behandeling vir nuwe koronavirus nie |date=5 Februarie 2020 |agency=Reuters |access-date=6 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205155653/https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6 |archive-date=5 Februarie 2020 |language=Engels }}</ref> <ref name="Williams-BBC">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51614957|title=Koronavirus: Redding van China se diere tydens die uitbraak| work=BBC News|date=29 Februarie 2020| last=Williams|first=Sophie| language=Engels}}</ref> <ref name="Wire2">{{webaanhaling | toegangsdatum=3 Maart 2020| titel='Geen vleis, geen koronavirus' maak geen sin nie|url=https://thewire.in/health/meat-eating-2019-novel-coronavirus-wuhan-bats-proteins-cattle-climate-cow-vigilantism | werk=The Wire| argiefurl=https://web.archive.org/web/20200303034133/https://thewire.in/health/meat-eating-2019-novel-coronavirus-wuhan-bats-proteins-cattle-climate-cow-vigilantism |argiefdatum=3 Maart 2020| taal=Engels}}</ref> <ref name="Yahoo14">{{webaanhaling |url=https://finance.yahoo.com/news/says-theres-no-effective-coronavirus-200035999.html |titel=WGO sê daar is nog geen doeltreffende koronavirusbehandeling nie |uitgewer=Yahoo! Finance |toegangsdatum=6 Februarie 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200206043018/https://finance.yahoo.com/news/says-theres-no-effective-coronavirus-200035999.html |argiefdatum=6 Februarie 2020 |taal=Engels }}</ref> }} {{Samesweringsteorieë}} {{normdata}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] n492dywfcrdka95vtsat8nxamws1e4u 0 299049 2963419 2953490 2026-08-29T04:40:30Z CommonsDelinker 1161 "Claude_Gensac.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Krd|Krd]] verwyder is omrede: No permission since 21 August 2026 2963419 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Claude Gensac | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1927|3|1}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1927|3|1|2016|12|27}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1952–2016 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0312985 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Claude Gensac''' (1 Maart 1927 – 27 Desember 2016) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Troops get Married'' (1968), ''The Troops on Vacation'' (1970), en ''Maxim's Porter'' (1976). == Filmografie == === Rolprente === * 1953: ''The Virtuous Scoundrel'' * 1964: ''Comment épouser un premier ministre'' * 1965: ''Journal d'une femme en blanc'' * 1968: ''The Troops get Married'' * 1969: ''Hibernatus'' * 1970: ''The Troops on Vacation'' * 1971: ''Jo'' * 1976: ''Maxim's Porter'' * 1981: ''The Cabbage Soup'' * 1984: ''Le gendarme et l'empereur'' * 1985: ''Le gaffeur'' * 2013: ''Lulu femme nue'' * 2016: ''Baden Baden'' === Televisiereekse === * 1967: ''Le chevalier Tempête'' * 1986: ''Aujourd'hui la vie'' * 1987: ''Marc et Sophie'' * 1994: ''Tout feu, tout femme'' * 2001: ''Docteur Claire Bellac'' * 2013: ''Love in Memory'' === Televisierolprente === * 1958: ''Adélaïde'' * 1958: ''Monsieur de Saint-Germain'' * 1959: ''Coquin de printemps'' * 1960: ''La terre est ronde'' * 1963: ''L'esprit et la lettre: Jacques le Fataliste et son maître'' * 1964: ''Christine ou La pluie sur la mer'' * 1964: ''Carlota'' * 1965: ''Le legs'' * 1969: ''Renaud et Armide'' * 1973: ''La dame de trèfle'' * 1976: ''La folle de Chaillot'' * 1980: ''Georges Dandin'' * 1981: ''Les fugitifs'' * 1984: ''Le sexe faible'' * 1986: ''L'étiquette'' * 1986: ''Le dindon'' * 1991: ''Quiproquos!'' * 1992: ''Tout ou presque'' * 1998: ''Changement de cap'' * 2003: ''Le Squat'' * 2005: ''Papa est formidable'' * 2015: ''Mon cher petit village'' === Video's === * 2011: ''Rendez-vous avec Jo'' * 2014: ''Louis de Funès et les Gendarmes'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://www.claude-gensac.com}} * {{IMDb|0312985|Claude Gensac}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gensac, Claude}} [[Kategorie:Geboortes in 1927]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] nrncqp05e6a23g9a3hm05nchqe17inb 0 306251 2963483 2955996 2026-08-29T10:45:00Z Oesjaar 7467 /* Korea */ Tikfout 2963483 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Room Where It Happened''}} {{Boek | titel = ''The Room Where It Happened'' | subtitel = ''A White House Memoir'' | oorspr titel = | vertaler = | beeld = The Room Where It Happened - cover.jpg | breedte = 200 | outeur = [[John Bolton]] | omslagontwerp = | land = {{vlagland|Verenigde State}} | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = | genre = [[Outobiografie]] | uitgewer = [[Simon & Schuster]] | uitgewingsdatum = 23 Junie 2020 | medium = Gedruk (hardeband) | bladsye = | grootte_gewig = | oplage = | isbn = | isbntoeligting = | issn = 9781982148034 | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The Room Where It Happened: A White House Memoir''''' (Die kamer waar dit gebeur het: 'n Withuis outobiografie) is 'n [[outobiografie]] van [[John Bolton]], wat as die Amerikaanse veiligheidsadviseur vir president [[Donald Trump]] gedien het.<ref>{{cite news |first1=Paula |last1=Reid |first2=Stefan |last2=Becket |url=https://www.cbsnews.com/news/john-bolton-report-bolton-book-says-trump-tied-ukraine-military-aid-to-biden-probe/ |title=Report: Bolton book says Trump tied Ukraine military aid to Biden probe |date=27 Januarie 2020 |website=CBS News |access-date=27 Januarie 2020 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623080306/https://www.cbsnews.com/news/john-bolton-report-bolton-book-says-trump-tied-ukraine-military-aid-to-biden-probe/ |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/26/us/politics/john-bolton-trump-book-takeaways.html |title=5 Takeaways on Trump and Ukraine From John Bolton's Book |last=Weiland |first=Noah |date=26 Januarie 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=27 Januarie 2020 |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623022328/https://www.nytimes.com/2020/01/26/us/politics/john-bolton-trump-book-takeaways.html |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens Bolton is 'n voorskot van $2 miljoen betaal.<ref name=thebl/> Einde Desember 2019 is een eksemplaar van die [[manuskrip]] aan die [[Withuis]] voorsien vir standaardbeoordeling voor publikasie. Aan die einde van Januarie 2020, tydens die staat van beskuldiging verhoor van Trump in die Senaat, het nuus oor die boek bekend geword. Bolton se medewerkers was verbaas dat daar blykbaar verskeie kopieë van die manuskrip gemaak en gesirkuleer is.<ref>{{cite web |url=https://www.rawstory.com/2020/01/bolton-book-leaked-after-the-white-house-made-copies-of-the-single-manuscript-they-were-given-report/ |title=Bolton book leaked after the White House made copies of the single manuscript they were given: report |last=Brigham |first=Bob |date=27 Januarie 2020 |website=The Raw Story |access-date=28 Januarie 2020 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408055758/https://www.rawstory.com/2020/01/bolton-book-leaked-after-the-white-house-made-copies-of-the-single-manuscript-they-were-given-report/ |archive-date=8 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://nypost.com/2020/01/27/bolton-lawyer-implies-that-white-house-leaked-book-manuscript/ |title=Bolton lawyer implies that White House leaked book manuscript |last=Jacobs |first=Emily |date=27 Januarie 2020 |website=New York Post |access-date=28 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622121207/https://nypost.com/2020/01/27/bolton-lawyer-implies-that-white-house-leaked-book-manuscript/ |archive-date=22 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Uitgelekte inligting oor die boek se inhoud het die druk verhoog om Bolton te laat getuig in die Senaat-verhoor van Trump.<ref>{{cite web |url=https://www.msn.com/en-us/news/politics/pressure-grows-for-bolton-to-testify-at-impeachment-trial/ar-BBZmZdq |title=Pressure Grows for Bolton to Testify at Impeachment Trial |first1=Rebecca |last1=Ballhaus |first2=Siobhan |last2=Hughes |date=27 Januarie 2020 |website=Msn.com |access-date=28 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128055006/https://www.msn.com/en-us/news/politics/pressure-grows-for-bolton-to-testify-at-impeachment-trial/ar-BBZmZdq |archive-date=28 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die konsepmanuskrip van Bolton het William Barr en Bolton 'n gesprek gehad oor kommer wat blyk dat Trump onbehoorlike invloed gehad het op twee Amerikaanse ondersoeke van die departement van justisie van maatskappye in die [[Volksrepubliek van China]] en [[Turkye]]; spesifiek rakende die leier van China, [[Xi Jinping]] met betrekking tot ZTE en president [[Recep Tayyip Erdoğan]] met betrekking tot Halkbank.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/28/us/politics/bolton-book-trump-china-turkey.html |title=Bolton Book Puts New Focus on Trump's Actions in Turkey and China Cases |last1=Lipton |first1=Eric |date=28 Januarie 2020 |work=The New York Times |access-date=30 Januarie 2020 |last2=Rappeport |first2=Alan |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623031514/https://www.nytimes.com/2020/01/28/us/politics/bolton-book-trump-china-turkey.html |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/2020/01/27/politics/john-bolton-trump-turkey-china/index.html |title=New York Times: Bolton wrote he was concerned Trump was granting favors to autocratic leaders |last=LeBlanc |first=Paul |date=28 Januarie 2020 |website=CNN |access-date=30 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301211313/https://www.cnn.com/2020/01/27/politics/john-bolton-trump-turkey-china/index.html |archive-date=1 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bolton beweer dat Trump, in 'n poging om herverkiesing in die VSA landboustate in die 2020-verkiesing te verseker by Xi gepleit het om verhoogde invoere ten einde te verseker dat hy sou wen. "[Trump] het die belangrikheid van boere benadruk en die Chinese aankope van sojabone en [[koring]] vir die verkiesingsuitslag ".<ref name="nyt-baker-bolton"/> (Bolton het ook geskryf dat hy Trump direk wil aanhaal, maar nie as gevolg van "die regering se proses voor die publikasie van hersiening nie".<ref name="nyt-baker-bolton"/> Hy het ook gesê dat Trump gevra het of [[Finland]] 'n deel van [[Rusland]] is, en dat Trump nie bewus was dat die [[Verenigde Koninkryk]] 'n kernmoontheid is nie.<ref name="nyt-baker-bolton">{{cite web |last1=Baker |first1=Peter |title=Bolton Says Trump Impeachment Inquiry Missed Other Troubling Actions |url=https://www.nytimes.com/2020/06/17/us/politics/bolton-book-trump-impeached.html |work=The New York Times |access-date=17 Junie 2020 |date=17 Junie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623230805/https://www.nytimes.com/2020/06/17/us/politics/bolton-book-trump-impeached.html |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens Bolton het Trump tussenbeide getree in die Amerikaanse wetstoepassing en het hy "belemmering van die regsproses as 'n lewenswyse beoefen".<ref name="nyt-baker-bolton" /><ref name=nydnbolton /> Op 16 Junie 2020 het die Trump-administrasie gepoog om die vrystelling van die boek deur [[Simon & Schuster]], wat op 23 Junie gepubliseer sou word, te blokkeer.<ref name="thebl">{{cite news |last1=Knight |first1=Dan |title=Justice Department sues President Trump’s former national security adviser |url=https://thebl.com/politics/justice-department-sues-president-trumps-former-national-security-adviser.html |publisher=The Beauty of Life |date=17 Junie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618115423/https://thebl.com/politics/justice-department-sues-president-trumps-former-national-security-adviser.html |archive-date=18 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Amerikaanse federale regter hierdie versoek op 20 Junie geweier.<ref name="HsuBlock">Spencer S. Hsu, [https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/us-judge-declines-to-block-release-of-book-by-former-national-security-adviser-john-bolton/2020/06/20/e14842f2-b301-11ea-8758-bfd1d045525a_story.html U.S. judge declines to block release of book by former national security adviser John Bolton], Washington Post (20 Junie 2020).</ref> Op 21 Junie verskyn roofkopieë van die boek aanlyn.<ref>Press, Associated. "''Pirated editions of Bolton's book appearing online''". POLITICO. Besoek op 22 Junie 2020.</ref> Die Departement van Justisie het gekla dat nasionale veiligheid in gevaar is omdat Bolton ooreenkomste verbreek het wat hy as voorwaarde vir sy diens onderteken het:<ref name=thebl/> "Die Verenigde State se nasionale veiligheidsraad (NVR) bepaal dat die manuskrip in sy huidige vorm sekere gedeeltes bevat - sommige tot enkele paragrawe lank - wat geklassifiseerde inligting oor nasionale veiligheid bevat. In werklikheid het die NVR bepaal dat inligting in die manuskrip op die vertroulike, geheime en uiters geheime vlak geklassifiseer word. [Die boek] sal onherstelbare skade berokken, omdat die openbaarmaking van gevalle van geklassifiseerde inligting in die manuskrip redelikerwys kon verwag word om die nasionale veiligheid van die Verenigde State ernstige skade, of buitengewoon ernstige skade, te berokken." Op 22 Junie het die regering van [[Suid-Korea]] verskil met die verslag van Bolton oor gebeure rondom die [[Hanoi]]-beraad tussen [[Noord-Korea]] en die [[Verenigde State van Amerika]], met die Suid-Koreaanse nasionale veiligheidsadviseur Chung Eui-yong wat gesê het dat "eensydige publisering van konsultasies wat plaasgevind het op die basis van onderlinge vertroue is in stryd met die basiese beginsels van [[diplomasie]] en kan toekomstige onderhandelinge ernstig benadeel."<ref name="hsgm">{{cite news |last1=Shin |first1=Hyonhee |title=South Korea says Bolton's account of Trump-Kim summits is distorted |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-south-korea-says-boltons-account-of-trump-kim-summits-is-distorted/ |agency=Reuters |publisher=The Globe and Mail Inc |date=22 Junie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623045046/https://www.theglobeandmail.com/world/article-south-korea-says-boltons-account-of-trump-kim-summits-is-distorted/ |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bolton het ook in die boek geskryf dat die Suid-Koreaanse president [[Moon Jae-in]] se idees en standpunte rakende Noord-Korea "[[skisofrenie]]s" was. In antwoord daarop, het 'n topamptenaar in Moon se kantoor gesê dat "[Bolton] miskien ook in daardie toestand is". == Inhoud == In die boek skryf Bolton dat: === Verenigde State === * Trump het 'n patroon gevestig om in te gryp teen die Amerikaanse wetstoepassing,<ref name=nydnbolton>{{cite news |url=https://www.nydailynews.com/news/politics/ny-bolton-book-trump-favors-dictators-20200617-cjyfe6ygpreatkvqi7ukvnk3ry-story.html |title=John Bolton book says Trump gave 'favors to dictators,' confirms he bullied Ukraine |first=Chris |last=Sommerfeldt |publisher=New York Daily News |date=17 Junie 2020 |access-date=17 Junie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623080239/https://www.nydailynews.com/news/politics/ny-bolton-book-trump-favors-dictators-20200617-cjyfe6ygpreatkvqi7ukvnk3ry-story.html |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en dat Pat Cipollone, advokaat van die Withuis, "duidelik verbaas was oor Trump se benadering tot wetstoepassing, of die gebrek daaraan." <ref name="nyt-baker-bolton" /> === China === * Trump die Chinese leier Xi Jinping gevra het om hom te help om die herverkiesing te wen, en aangebied om Amerikaanse tariewe te verlaag in ruil "vir 'n verhoging in Chinese aankope van plaasprodukte, om te help met die deurslaggewende stem in die landboustate.".<ref>Dawsey, Josh (17 Junie 2020). "''Trump asked China's Xi to help him win reelection, according to Bolton book''". Washington Post. Besoek op 17 Junie 2020.</ref><ref name="bolton">Bolton, John (17 Junie 2020). "''John Bolton: The Scandal of Trump's China Policy''". Wall Street Journal. Besoek op 17 Junie 2020.</ref> * Trump goedkeuring uitgespreek het vir die Chinese regering om [[Konsentrasiekamp|konsentrasiekampe]] vir die Moslem-[[Oeigoere]]-bevolking te bou.<ref name="bolton" /> *Trump het geweier om China se skending van [[menseregte]] in die openbaar te kritiseer en het geweier om 'n verklaring af te lê ter viering van die [[Tiananmen-betogings van 1989| bloedbad op die Tiananmenplein in 1989]], waarin hy sê "dit was 15 jaar gelede" (dit was eintlik 30 jaar gelede).<ref name="Business-China">{{cite news |title='Who cares about that?': Bolton said Trump wouldn't make a statement on the 30th anniversary of the Tiananmen Square massacre because he was prioritizing a deal with China |url=https://www.businessinsider.com/bolton-trump-didnt-care-30th-anniversary-of-tiananmen-square-massacre-2020-6 |work=Business Insider |date=17 Junie 2020}}</ref> *Trump wou nie betrokke raak by die protesoptogte in [[Hongkong]] van 2019 tot 2020 nie, alhoewel die Kongres-Demokrate en die Republikeine albei betrokke was.<ref name="Business-China"/> === Korea === *Die Suid-Koreaanse president [[Moon Jae-in]] se idees en standpunte rakende Noord-Korea was 'skisofrenies'.<ref>{{cite book|first=John|last=Bolton|year=2020|title=The Room Where It Happened|url=https://archive.org/details/roomwhereithappe0000john|page=[https://archive.org/details/roomwhereithappe0000john/page/301 301]|quote=Chung het ook Moon Jae-in se skisofreniese idee weerspieël dat hoewel ons reg was om Noord-Korea se formule 'aksie vir aksie' te verwerp, die bereidwilligheid van Kim om Yongbyon (wat nog nooit duidelik gedefinieër is nie) af te breek, 'n baie betekenisvolle eerste stap was, wat toon dat die Noorde 'n onomkeerbare stadium betree het van kernontwapening.}}</ref> *Tydens Trump se 2018-beraad in [[Singapoer]] met [[Kim Jong-Un]], het die staatsekretaris Mike Pompeo aan Bolton 'n nota gegee wat Trump gekarakteriseer het as "so vol kak" en het Trump se diplomasie met Noord-Korea ook gekenmerk as 'n "nul-waarskynlikheid tot sukses." Sonder om die spesifieke bewerings te ontken, het Pompeo later Bolton as 'n "verraaier" aan die kaak gestel en die boek beskryf as "...'n aantal leuens, volledig geweef uit halwe waarhede en onwaarhede".<ref>{{cite news|url=https://www.axios.com/pompeo-bolton-book-traitor-06372bb9-5279-45db-9166-a107d74d69ec.html|work=Axios|date=June 19, 2020|first=Orion|last=Rummler|title=Pompeo calls Bolton 'a traitor' over upcoming tell-all book}}{{Dooie skakel|date=Junie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Oos-Europa === *Trump het nie geweet of [[Finland]] 'n deel van [[Rusland]] is of nie.<ref name="nyt-baker-bolton" /> *Bolton het die sentrale beskuldiging van Trump se staat van beskuldiging dat hy hulp aan die [[Oekraïne]] weerhou het, in ruil vir 'n ondersoek na die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]], [[Joe Biden]] en sy seun, Hunter, bevestig.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/26/us/politics/trump-bolton-book-ukraine.html|work=The New York Times|title=Trump Tied Ukraine Aid to Inquiries He Sought, Bolton Book Says|date=23 Junie 2020|accessdate=29 Junie 2020|first1=Maggie|last1=Haberman|first2=Michael S.|last2=Schmidt}}</ref> === Midde Ooste === *Trump het aan die [[Turkye|Turkse]] president, [[Recep Tayyip Erdoğan]], gesê dat hy (Trump) sal sorg dat die ondersoek van Geoffrey Berman teen die Turkse staatsbeheerde bank Halkbank wat daarvan beskuldig word van bankbedrog en [[geldwassery]] namens Iranse entiteite ter waarde van $20 miljard, "hanteer sal word".<ref>{{cite news |title=John Bolton urged to elaborate on Trump-Erdoğan claims |url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/jun/18/john-bolton-urged-to-elaborate-on-trump-erdogan-claims |work=The Guardian |date=18 Junie 2020}}</ref> *Trump het die [[Saoedi-Arabië|Saoedi-Arabiese]] kroonprins [[Mohammad bin Salman]] verdedig ná die [[sluipmoord]] op [[Jamal Khashoggi]] om aandag af te lei van Ivanka Trump se e-posskandaal.<ref>{{cite news |title=Trump defended Saudi leader after Khashoggi's murder to distract from Ivanka's email scandal: Bolton |url=https://www.salon.com/2020/06/18/trump-defended-saudi-leader-after-khashoggis-murder-to-distract-from-ivankas-email-scandal-bolton/ |work=Salon |date=18 Junie 2020}}</ref> *Trump het die [[Israel|Israeliese]] premier [[Benjamin Netanyahu]] die groen lig gegee om [[Iran]] aan te val.<ref>{{cite news |title=Trump supported Israeli attack on Iran, John Bolton writes in tell-all memoir |url=https://www.jta.org/quick-reads |work=Jewish Telegraphic Agency |date=22 Junie 2020 }}{{Dooie skakel|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *In 2019 het [[Benjamin Netanyahu]], Bolton en die minister van buitelandse sake, [[Mike Pompeo]], Trump se pogings om diplomatieke kanale met Iran te open, suksesvol gesaboteer.<ref>{{cite news |title=John Bolton Can Stomach Kim Jong Un's North Korea, but Not Iran |url=https://foreignpolicy.com/2020/06/25/bolton-book-netanyahu-pompeo-undermine-us-iran-interests-israel-saudi-arabia/ |work=Foreign Policy |date=25 Junie 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=How Bolton, Netanyahu and Pompeo Sabotaged Trump’s Dream of Talks With Iran |url=https://www.haaretz.com/us-news/.premium-how-bolton-netanyahu-and-pompeo-sabotaged-trump-s-dream-of-talks-with-iran-1.8937077 |work=Haaretz |date=21 Junie 2020}}</ref> === Wes-Europa === *Trump was nie bewus daarvan dat die [[Verenigde Koninkryk]] 'n kernmoondheid is nie.<ref name="nyt-baker-bolton" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = The Room Where It Happened }} {{Normdata}} [[Kategorie:Biografieë]] bucqgmpvjlg4dplblgevxu2s88wwmqb 0 364870 2963482 2928340 2026-08-29T10:44:29Z Oesjaar 7467 /* Ontvangs */ Tikfout 2963482 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Vaclav Smil | beeld = vaclav-smil.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Vaclav Smil | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1943|12|9}} | geboorteplek = [[Pilsen]], Duitse protektoraat [[Boheme]] en [[Morawië]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Kanada}} | vakgebied = Omgewingsstudies en openbare beleidsstudies | werkplek = | alma mater = [[Karelsuniversiteit]] | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Skryfwerk oor omgewingskwessies en openbare beleidsstudies | beïnvloed deur = | invloed op = [[Bill Gates]] | toekennings = | handtekening = | webblad = {{url|vaclavsmil.com|VaclavSmil.com}} | voetnotas = }} '''Václav Smil''' (gebore op [[9 Desember]] [[1943]]) is 'n Tsjeggies-Kanadese wetenskaplike en beleidsontleder.<ref>http://www.vaclavsmil.com/{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Official Site of Vaclav Smil</ref> Hy is 'n toonaangewende [[professor]] [[emeritus]]<ref>{{Cite web |url=http://www.umanitoba.ca/faculties/environment/departments/geography/staff/486.htm |title=University of Manitoba: Faculty of Environment |access-date=27 November 2020 |archive-date=28 Oktober 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101028153357/http://www.umanitoba.ca/faculties/environment/departments/geography/staff/486.htm |url-status=dead }}</ref> in die Fakulteit Omgewing aan die [[Universiteit van Manitoba]] in [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Kanada]]. Sy [[interdissiplinêre]] navorsingsbelangstellings omvat 'n breë gebied van [[energie]]-, omgewings-, [[voedsel]]-, bevolkings-, ekonomiese, historiese en openbare beleidsstudies, en hy het ook hierdie benaderings toegepas op energie-, voedsel- en omgewingsake in die [[Volksrepubliek China]]. == Vroeë lewe en opvoeding == Smil is tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in [[Pilsen]] gebore, destyds in die Duitse protektoraat [[Boheme]] en [[Morawië]] (die huidige [[Tsjeggiese Republiek]]). <ref name=sciencemag/> Sy vader was 'n polisiebeampte en sy moeder 'n boekhouer.<ref name=sciencemag/> Toe hy in 'n afgeleë bergdorp in die Pilsen streek grootgeword het, het hy daagliks hout gekap om die huis warm te hou. Dit het hom 'n vroeë les gegee oor energie-doeltreffendheid en digtheid.<ref name=sciencemag/> Smil het sy voorgraadse studie aan die Fakulteit Natuurwetenskappe aan die [[Karelsuniversiteit]] in [[Praag]] voltooi, waar hy vyf jaar lank 35 klasse per week, 10 maande per jaar, geneem het.<ref name=sciencemag/> "Hulle het my van die natuur geleer, van geologie tot wolke," het Smil gesê.<ref name=sciencemag/> Na die gradeplegtigheid het hy geweier om by die Kommunistiese Party aan te sluit, en sy werkvooruitsigte is daardeur ondermyn, hoewel hy werk by 'n streekbeplanningskantoor gekry het. Hy is getroud met Eva, wat studeer om [[dokter]] te word.<ref name=sciencemag/> In 1969, na die Sowjet-inval in [[Tsjeggo-Slowakye]] en ook Eva se gradeplegtigheid, emigreer die Smils na die [[VSA]] en verlaat die land maande voordat 'n Sowjet-reisverbod die grense sluit. "Dit was nie 'n geringe opoffering nie, weet jy?" het Smil gesê.<ref name=sciencemag/> In die volgende twee jaar het Smil 'n doktorsgraad in [[geografie]] voltooi aan die College of Earth and Mineral Sciences van die Pennsilvaniese Staatsuniversiteit.<ref name=sciencemag>{{cite journal |url=http://science.sciencemag.org/content/359/6382/1320.full |title=The Realist |journal=Science Magazine |author=Paul Voosen |volume=359 |issue=6382 |pages=1320–1324 |date=23 Maart 2018 |accessdate=24 Maart 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322234243/http://science.sciencemag.org/content/359/6382/1320.full |archivedate=2018-03-22 |url-status=live|doi=10.1126/science.359.6382.1320 |pmid=29567690 }}</ref> == Loopbaan == In 1972 aanvaar Smil sy eerste werksaanbod aan die [[Universiteit van Manitoba]] waar hy dekades lank gebly het, tot sy aftrede.<ref name=sciencemag/> Hy het inleidende kursusse in omgewingswetenskap aangebied, onder andere oor [[energie]], atmosferiese verandering, China, bevolking en ekonomiese ontwikkeling.<ref name=sciencemag/> === Standpunt oor energie === Smil is skepties of daar 'n vinnige oorgang na skoon energie sal plaasvind, en glo dat dit baie langer sal duur as wat baie voorspel.<ref name=sciencemag/> Smil het gesê: "Ek was nog nooit verkeerd oor hierdie belangrike energie- en omgewingskwessies nie, want ek het niks om te verkoop nie, anders as baie energie-ondernemings en politici." Smil merk in 2018 op dat [[steenkool]], olie en [[aardgas]] steeds 90% van die wêreld se primêre energie lewer. Ten spyte van dekades se groei in nuwer tegnologieë vir [[hernubare energie]], het die wêreldwye deel van die energie wat deur [[fossielbrandstowwe]] voorsien word sedert 2000 toegeneem.<ref name=sciencemag/> Hy beklemtoon dat "...die grootste langtermynuitdaging in die industriële sektor sal wees om fossielkoolstof wat in die produksie van primêre [[yster]], [[sement]], [[ammoniak]] en [[plastiek]] gebruik word, te vervang', wat 15% van die totale verbruik van [[fossielbrandstowwe]] wêreldwyd uitmaak.<ref>{{Citation|last=|first=|title=Václav Smil at Driva Climate Investment Meeting 2019|url=|volume=|pages=|language=en|quote=|access-date=|time=30min from the beginning of his presentation}}</ref> === Standpunt oor ekonomiese groei === Smil is van meening dat ekonomiese [[groei]] moet eindig, dat alle groei logisties eerder as eksponensiaal is, en dat mense baie laer vlakke van materiale en energie kan verbruik.<ref>{{Cite web | url=https://www.theguardian.com/books/2019/sep/21/vaclav-smil-interview-growth-must-end-economists |title = Vaclav Smil: 'Growth must end. Our economist friends don't seem to realise that' &#124; Science and nature books &#124; the Guardian}}</ref><ref name="sciencemag.org">{{Cite web | url=https://www.sciencemag.org/news/2018/03/meet-vaclav-smil-man-who-has-quietly-shaped-how-world-thinks-about-energy |title = Meet Vaclav Smil, the man who has quietly shaped how the world thinks about energy|date = 2018-03-21|work=Science Magazine|first=Paul|last=Voosen}}</ref><ref>{{Cite web |first=Bill|last=Gates|author-link=Bill Gates|date=26 Maart 2013|work=GatesNotes: The Blog of Bill Gates| url=https://www.gatesnotes.com/Books/Harvesting-The-Biosphere | title=Humans are using up earth's biomass}}</ref> ==Ontvangs== Onder die bewonderaars van Smil is die medestigter van [[Microsoft]], [[Bill Gates]] <ref>{{cite web|last=King|first=Ritchie|title=Meet Vaclav Smil, the Canadian polymath whose books Bill Gates is racing to read|url=https://qz.com/113086/meet-vaclav-smil-the-canadian-polymath-whose-books-bill-gates-is-racing-to-read/|work=Quartz|date=8 Augustus 2013|accessdate=8 Augustus 2013}}</ref>] wat al Smil se 36 boeke gelees het.<ref>{{cite web|last=Bennet|first=James|title=We Need an Energy Miracle|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2015/11/we-need-an-energy-miracle/407881/|work=The Atlantic|date=November 2015|accessdate=14 Oktober 2015}}</ref> "Ek wag op nuwe Smil-boeke soos sommige mense op die volgende Star Wars-film wag," het Gates in 2017 geskryf.<ref name=sciencemag/> "Ek sal vir ewig die wetenskaplike van Bill Gates wees," het Smil op 'n stadium gesê.<ref name=sciencemag/>"Hy is 'n doodslaaner van gemors," sê David Keith, 'n energie- en klimaatwetenskaplike aan die [[Harvard-universiteit]].<ref name=sciencemag/> == Persoonlike lewe == Sy vrou Eva is 'n [[geneesheer]]<ref name=sciencemag/> en sy seun David is 'n organiese sintetiese [[chemikus]]. Hy woon in 'n huis met buitengewone dik isolasie, verbou van sy eie kos en eet ongeveer een keer per week vleis.<ref name="sciencemag.org"/> Hy lees 60 tot 110 nie-tegniese boeke per jaar en hou 'n lys van alle boeke wat hy sedert 1969 gelees het. Hy "is nie van plan om ooit 'n [[selfoon]] te hê nie". Smil is bekend daarvoor dat hy 'intens privaat' is en die pers vermy terwyl hy sy boeke vanself laat praat.<ref name=sciencemag/> Aan die Universiteit van Manitoba daag hy net op een fakulteitsvergadering (sedert die 1980's) op. Die skool het sy onwilligheid aanvaar, solank hy aangehou het om boeke uit te gee wat hoog aangeskryf is. == Toekennings en eerbewyse == Hy is 'n genoot van die Royal Society of Canada (Science Academy)<ref>{{cite web |url=http://www.rsc.ca/submitallsearch.php?pageNum_rsResults=33&totalRows_rsResults=1961 |title=All Fellows: Records 1651 to 1700 |publisher=Royal Society of Canada |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120224102721/http://www.rsc.ca/submitallsearch.php?pageNum_rsResults=33&totalRows_rsResults=1961 |archivedate=2012-02-24 |url-status=dead}}</ref> en die ontvanger van die American Association for the Advancement of Science Toekenning vir openbare vestaan van wetenskap en tegnologie in 2000.<ref>{{cite web |url=http://www.aaas.org/aboutaaas/awards/public/public_winners.shtml |title=AAAS Public Engagement with Science Award Recipients |publisher=American Association for the Advancement of Science |author= |date= |accessdate=24 Maart 2018 |archive-date=21 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021185535/http://www.aaas.org/aboutaaas/awards/public/public_winners.shtml |url-status=dead }}</ref> In 2010 word hy deur die tydskrif ''Foreign Policy'' benoem tot sy lys van FP se top 100 globale denkers.<ref name=fp>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/articles/2010/11/29/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,35 |title=The FP Top 100 Global Thinkers: 49. Vaclav Smil |work=Foreign Policy |date=Desember 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203001242/https://foreignpolicy.com/articles/2010/11/29/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,35 |archivedate=2010-12-03 |url-status=dead}}</ref> In 2013 het die Goewerneur-generaal die Orde van Kanada aan hom toegeken.<ref>{{cite web |url=http://www.gg.ca/document.aspx?id=15215 |title=Appointments to the Order of Canada |publisher=Governor General of Canada |author= |date=28 Junie 2013 |accessdate=24 Maart 2018 |archive-date= 4 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104054300/http://www.gg.ca/document.aspx?id=15215 |url-status=dead }}</ref> In die herfs van 2013 was hy die EADS Distinguished Visitor aan die American Academy in [[Berlyn]]. Hy was 'n uitgenooide spreker in meer as 300 konferensies en werksessies in die VSA, Kanada, [[Europa]], [[Asië]] en [[Afrika]], het by baie universiteite in Noord-Amerika, Europa en Oos-Asië gedoseer en as konsultant gewerk vir baie Amerikaanse, [[Europese Unie]] en internasionale instellings. ==Publikasies== ===Boeke=== {{Refbegin|2}} * 2019 : ''Growth: From Microorganisms to Megacities.'' [https://mitpress.mit.edu/books/growth The MIT Press] {{ISBN|0262042835}} * 2017 : ''Energy and Civilization: A History.'' [https://mitpress.mit.edu/books/energy-and-civilization The MIT Press] {{ISBN|9780262035774}} * 2015 : ''Natural Gas: Fuel for the 21st Century.'' [http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1119012864.html Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331183136/https://www.wiley.com/en-sg/Natural+Gas%3A+Fuel+for+the+21st+Century-p-9781119012863 |date=31 Maart 2020 }} {{ISBN|9781119012863}} * 2015 : ''Power Density: A Key to Understanding Energy Sources and Uses'' [https://mitpress.mit.edu/books/power-density The MIT Press] {{ISBN|9780262029148}} * 2013 : ''Making the Modern World: Materials and Dematerialization'' [http://eu.wiley.com/WileyCDA/Section/id-302479.html?query=Vaclav+Smil Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331183137/https://www.wiley.com//WileyCDA/Section/id-302479.html?query=Vaclav%2BSmil%3Fquery%3DVaclav%2BSmil |date=31 Maart 2020 }} {{ISBN|978-1119942535}} * 2013 : ''Made in the USA: The Rise and Retreat of American Manufacturing'' [http://mitpress.mit.edu/authors/vaclav-smil The MIT Press] {{ISBN|978-0262019385}} * 2013 : ''Should We Eat Meat? Evolution and Consequences of Modern Carnivory'' [http://eu.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1118278720.html Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219061525/http://eu.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1118278720.html |date=19 Desember 2013 }} {{ISBN|978-1118278727}} * 2013 : ''Harvesting the Biosphere; What We Have Taken from Nature'' [http://mitpress.mit.edu/authors/vaclav-smil The MIT Press] {{ISBN|978-0262018562}} * 2012 : ''Japan’s Dietary Transition and Its Impacts'' [http://mitpress.mit.edu/authors/vaclav-smil The MIT Press] {{ISBN|978-0313381775}} * 2010 : ''Prime Movers of Globalization: The History and Impact of Diesel Engines and Gas Turbines'' The MIT Press Cambridge, 261 p.&nbsp;{{ISBN|978-0-262-01443-4}} * 2010 : ''Energy Myths and Realities: Bringing Science to the Energy Policy Debate'' The American Enterprise Institute Press, Washington, D.C., 212p.&nbsp;{{ISBN|978-0-8447-4328-8}} * 2010 : ''Energy Transitions: History, Requirements, Prospects.'' [http://www.vaclavsmil.com/energy-transitions-history-requirements-prospects/ Praeger]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Santa Barabara, CA, 178 p.&nbsp;{{ISBN|978-0-313-38177-5}} * 2010 : ''Why America is Not a New Rome'' MIT Press Cambridge, 322 p.&nbsp;{{ISBN|978-0-262-19593-5}}<ref>{{Cite web |url=http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=12054 |title=Archived copy |access-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125124652/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=12054 |archive-date=2010-11-25 |url-status=dead }} </ref> * 2008 : ''Global Catastrophes and Trends: The Next Fifty Years'', ''The MIT Press'', Cambridge, xi + 307 p. {{ISBN|978-0-262-19586-7}} * 2008 : ''Oil: A Beginner's Guide'' [https://www.oneworld-publications.com/books/vaclav-smil/oil#.VIXkJPnF_mc Oneworld Publications] {{ISBN|9781851685714}} * 2008 : ''Energy in Nature and Society: General Energetics of Complex Systems'', ''The MIT Press'', Cambridge, xi + 480 p. * 2006 : ''Energy: A Beginner's Guide'' [https://www.oneworld-publications.com/books/vaclav-smil/energy#.VIXiPvnF_mc Oneworld Publications] {{ISBN|9781851684526}} * 2006 : ''Transforming the Twentieth Century: Technical Innovations and Their Consequences'', ''[[Oxford University Press]]'', New York, x + 358 p. * 2005 : ''Creating the Twentieth Century: Technical Innovations of 1867-1914 and Their Lasting Impact'', ''Oxford University Press'', New York, xv + 350 p. * 2004 : ''China’s Past, China’s Future'', ''RoutledgeCurzon'', New York et Londres, xvi + 232 p. * 2003 : ''Energy at the Crossroads Global Perspectives and Uncertainties'', ''The MIT Press'', Cambridge, xiv + 427 p. * 2002 : ''The Earth's Biosphere: Evolution, Dynamics and Change'', ''The MIT Press'', Cambridge, xxviii + 360 p. * 2001 : ''Enriching the Earth: [[Fritz Haber]], Carl Bosch and the Transformation of World Food Production'', ''The MIT Press'', Cambridge, xvii + 411 p. * 2000 : ''Feeding the World: A Challenge for the 21st Century'', ''The MIT Press'', Cambridge, xxviii + 360 p. * 2000 : ''Cycles of Life: Civilization and the Biosphere'', ''Scientific American Library'', New York, x + 221 p. * 1998 : ''Energies: An Illustrated Guide to the Biosphere and Civilization'', ''The MIT Press'', Cambridge, xi + 217 p. * 1994 : ''Energy in World History'', ''Westview Press'', Boulder, xviii + 300 p. * 1993 : ''China's Environment: An Inquiry into the Limits of National Development'', ''M. E. Sharpe'', Armonk, xix + 257 p. Winner of the 1995 Joseph Levenson Book Prize. * 1993 : ''Global Ecology: Environmental Change and Social Flexibility'', Routledge, London, xiii + 240 p. * 1991 : ''General Energetics: Energy in the Biosphere and Civilization'', ''John Wiley & Sons|John Wiley'', New York, xiii + 369 p. * 1988 : ''Energy in China's Modernization'', ''M.E. Sharpe'', Armonk, xiv + 250 p. * 1987 : ''Energy Food Environment: Realities Myths Options'', ''[[Oxford University Press]]'', Oxford, ix + 361 p. * 1985 : ''Carbon Nitrogen Sulfur: Human Interference in Grand Biospheric Cycles'', ''Plenum Press'', New York, xv + 459 p. * 1984 : ''The Bad Earth: Environmental Degradation in China'', ''M.E. Sharpe'', Armonk, xvi + 245 p. * 1983 : ''Biomass Energies: Resources, Links, Constraints'', ''Plenum Press'', New York, xxi + 453 p. * 1982 : (in collaboration with P. Nachman and T.V. Long, II) ''Energy Analysis in Agriculture: An Application to U.S. Corn Production'', ''Westview Press'', Boulder, xvi + 191 p. * 1980 : (in collaboration with W. E. Knowland) ''Energy in the Developing World'', ''Oxford University Press'', Oxford, 386 p. * 1976 : ''China's Energy: Achievements, Problems, Prospects'', ''Praeger Publishers'', New York, xxi + 246 p. {{Refend}} ===Artikels=== {{Refbegin|2}} * [https://inference-review.com/article/good-eats "Good Eats","] by Vaclav Smil, ''Inference,'' v5n1, geplaas 12 Desember 2019 * [https://spectrum.ieee.org/aerospace/satellites/sputnik-at-60 "Sputnik at 60,"] by Vaclav Smil, ''IEEE Spectrum,'' Geplaas 26 Sep 2017, 19:00 GMT * [https://spectrum.ieee.org/energy/renewables/a-skeptic-looks-at-alternative-energy/ "A Skeptic Looks at Alternative Energy,"] deur Vaclav Smil, ''IEEE Spectrum,'' July 2012 * Energy innovation as a process: Lessons from LNG. ''Master Resource: A Free-Market Energy Blog''. Januarie 11, 2010. * Two decades later: Nikkei and lessons from the fall. ''The American'', December 29, 2009. * The Iron Age & coal-based coke: A neglected case of fossil-fuel dependence. ''Master Resource: A Free-Market Energy Blog''. September 17, 2009. * U.S. energy policy: The need for radical departures. ''Issues in Science and Technology'' Summer 2009:47-50. * Long-range energy forecasts are no more than fairy tales. ''Nature ''453''':'''154; 2008. * Moore's curse and the great energy delusion. ''The American'' 2(6): 34–41; 2008. * Water news: bad, good and virtual. ''American Scientist'' 96:399-407; 2008. * On meat, fish and statistics: The global food regime and animal consumption in the United States and Japan. ''Japan Focus'', October 19, 2008. . * James N. Galloway, Marshall Burke, G. Eric Bradford, Rosamond Naylor, Walter Falcon, Ashok K. Chapagain, Joanne C. Gaskell, Ellen McCullough, Harold A. Mooney, Kirsten L. L. Oleson, Henning Steinfeld, Tom Wassenaar and Vaclav Smil. 2007. International trade in meat: The tip of the pork chop. ''<u>Ambio</u>'' 36:622-629. * The two prime movers of globalization: history and impact of diesel engines and gas turbines. ''Journal of Global History'' 3:373-394; 2007. * Global material cycles. ''Encyclopedia of Earth,'' 2 Junie 2007. * The unprecedented shift in Japan's population: Numbers, age, and prospects. ''Japan Focus'', May 1, 2007. * Light behind the fall: Japan's electricity consumption, the environment, and economic growth. ''Japan Focus'', April 2, 2007. * [http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/2083/ 21st century energy: Some sobering thoughts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926172852/https://oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/2083/ |date=26 September 2020 }}. ''OECD Observer''; 2006. * Peak oil: A catastrophist cult and complex realities. ''World Watch'' 19: 22–24; 2006. * Naylor, R., Steinfeld, H., Falcon, W., Galloway, J., Smil, V., Bradford, E., Alder, J., Mooney, H. Losing the links between livestock and land. ''Science'' 310:1621-1622 * The next 50 years: Unfolding trends. ''Population and Development Review'' 31: 605–643; 2005. * Feeding the world: How much more rice do we need? In: Toriyama K., Heong K.L., Hardy B., eds. ''Rice is life: scientific perspectives for the 21st century''. Proceedings of the World Rice Research Conference held in Tokyo and Tsukuba, Japan, 4–7 November 2004. Los Baños (Philippines): International Rice Research Institute, pp.&nbsp;21–23. * The next 50 Years: Fatal discontinuities. ''Population and Development Review'' 31: 201–236; 2005. * Improving efficiency and reducing waste in our food system. ''Environmental Sciences'' 1:17-26; 2004. * {{Refend}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{en-vertaal|Vaclav Smil}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Smil, Vaclav}} [[Kategorie:Kanadese wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Akademici]] sl34zx4mccbbrhowqq8dm0ic85qob3a 0 365082 2963304 2893370 2026-08-28T16:10:13Z Interlingvisto 213611 2963304 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | naam = ''Die vindingryke ridder Don Quijote de La Mancha | beeld = Gustave Doré - Miguel de Cervantes - Don Quixote - Part 1 - Chapter 1 - Plate 1 "A world of disorderly notions, picked out of his books, crowded into his imagination".jpg | beeldonderskrif = Don Quichot, soos afgebeeld op 'n boekillustrasie uit 1863, van die hand van [[Gustave Doré]] | orig titel = Don Quijote | outeur = [[Miguel de Cervantes|Cervantes]] | vertaler = [[André P. Brink]] | voorwoord = | illustrasies = | land = [[Spanje]] | oorspronklike taal = [[Spaans]] | reeks = | onderwerp = | genre = | uitgewer = | uitgewingsdatum | bladsye = 1117 | grootte = | gewig = | oplae = | isbn = 978-90-253-0659-5 | issn = }} '''Don Quichot''' of '''Don Quijote''', ook bekend as '''die Ridder van die Droewige Gelaat''' (Spaans: ''Don Quijote'' of ''Quixote''), is die hoofkarakter in [[Miguel de Cervantes|Cervantes]] se [[roman]] ''Die vindingryke ridder Don Quijote de La Mancha''. Die roman bestaan uit twee dele: die eerste deel is in [[1605]] gepubliseer en die tweede deel in [[1615]]. Die boek was een van die eerste romans wat geskryf is in 'n moderne Europese [[taal]]. Dit is 'n relaas van die komiese reisavonture van 'n ou heer wat hom verbeel dat hy 'n dwalende of dolende ridder is. Die hoofkarakter, Don Quijote, is die stereotipe van die idealis, 'n dwase held wat hom met sy goeie bedoelings maar onpraktiese dade min of meer belaglik maak. == Die verhaal == Die ''hidalgo'' (die laagste adellike rang in Spanje) Alonso Quijano het deur die lees van te veel [[ridderroman]]s sy verstand kwytgeraak. Nadat hy die beeld van 'n dolende ridder aanneem, verlaat hy sy huis onder die naam ''Don Quijote van La Mancha'' (na sy geboortestreek) en begin 'n dwaaltog deur die platteland van [[Spanje]]. Hy begin die tog op sy strydros Rocinant, wat in werklikheid 'n ou, uitgeteerde basterperd is wat hy as 'n rasegte perd verheerlik. Geklee in ou geroeste wapenrusting en 'n papierhelm, neem hy hom voor om oorlog te voer teen allerhande onregte. Deur goeie dade te verrig, hoop hy om beroemd te word en sodoende die guns te verkry van sy groot liefde, die mooie Dulcinea. Die soeke na hierdie begeerlike prinses, wat in werklikheid 'n idealisering is van Aldonza Lorenzo, 'n eenvoudige en nederige boeredogter uit die naburige dorpie El Toboso, wat hy nog nooit gesien het nie, en wat waarskynlik nie eens bestaan nie, is 'n [[parodie]] op die ''amour lointain'' genre. Op sy tog word Don Quijote vergesel deur sy buurman en dienskneg Sancho Panza. Sancho is 'n kleinboer, en ongeletterd, maar nie dom nie, met 'n belangstelling in goeie eet- en drinkgoed. Sancho weet sy meester is effe kranksinnig; Sancho betitel hom as die "Ridder van die Droewige Gelaat", <ref>''Don Quichot. De vernuftige edelman van La Mancha.'' [http://www.leestafel.info/miguel-de-cervantes-s]</ref> tog volg hy vir Quijote, want sy swakheid vir aardse plesiere laat hom tog glo in die groot beloning wat sy reis saam met Don Quijote vir hom inhou. [[Lêer:Campo de Criptana Molinos de Viento 1.jpg|duimnael| [[Windmeul]]e of mitiese reuse?]] Dat Don Quijote nogal verward is, word duidelik wanneer hy herberge vir kastele aansien, geestelikes vir skurke (kritiek op die kerk) en windmeulens vir reuse. Hy bevry ook enkele "staatsgevaarlike misdadigers" (mense wat om hul afwykende menings opgesluit is). <ref>Vinck, J., ''Don Quichot en de windmolens''. [http://www.beleven.org./verhaal/don_quichot_en_de_windmolens]</ref> Sy wan-idees en dwalings stuit egter telkens teen die nugterheid, omsigtigheid en spreekwoorde van Sancho. Hierdie botsing tussen die ideale en fiktiewe wêreld van Don Quijote en die werklike wêreld van Sancho, is een van die hooftemas van die boek en terselfdertyd die bron van baie van die humor. Terwyl hulle op reis is, ontmoet Don Quijote en Sancho baie verskillende karakters, van herders tot adellikes, van misdadigers tot priesters, van kwetsende vroue en jaloerse mans tot hitsige meisies en dolle verliefdes. 'n Verdere hooftema van die roman word hier duidelik: liefde. In die ridderromans kom slegs hoflike liefde voor; Cervantes toon aan dat daar veel meer in die liefde steek: van verwerpte liefde tot owerspel, van ideale vriendskap tot onmoontlike liefde, van pure aanbidding tot suiwer wellus. Die tweede deel van die roman is [[surrealisme|surrealisties]] en bevat 'n sterk self-reflekterende karakter. Hierdie introspeksie was ongekend in literêre werke. Don Quijote en Sancho ontmoet dus verskeie karakters wat die eerste deel van die boek gelees het en hulle en hul avonture ken. Don Quijote en Sancho meet hulself nie meer aan die werklike wêreld nie, maar beleef eerder avonture wat daardie ander karakters vir hul vermaak opgestel het - soos hul hemelvaart op 'n houtperd, of Sancho se verrassend edele heerskappy oor 'n denkbeeldige eiland. Die metafoor van "die wêreld as 'n verhoog" word hier letterlik waar. As gevolg hiervan kom die wêreld dikwels meer gek voor as Don Quijote self. Heel aan die einde van die verhaal, na 'n slapie van 6 uur, vind hy sy gedagtes terug. Die leser kan homself dan afvra of die vroeëre dwaasheid van Don Quijote nie meer waardevol en menslik was as sy nuutgevonde nugterheid nie. 'n Opvallende detail uit die tweede deel is die spot wat Cervantes dryf met die skrywer Alonso Fernández de Avellanada - sonder om hom by name te noem. Hierdie Fernández het die sukses van Don Quijote benut deur in 1612 'n vervolgverhaal op die avontuurboek te skryf. Die ware tweede deel, deur Cervantes self, het eers in 1615 verskyn. Om verdere apokriewe verhale te voorkom, laat Cervantes sy protagonis aan die einde van die tweede deel sterf. ==Spelling en uitspraak== [[Lêer:Miguel de Cervantes (1605) El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha.png |duimnael|Titelbladsy van die vierde druk]] Die oorspronklike titel van Cervantes se boek is ''El ingenioso hidalgo don Quixote de la Mancha''. Die skryf van die naam met 'n 'x' is oorgeneem in die [[Engels]], met die uitspraak 'Kwíkset' [ˈkwɪksət] (teenwoordig spreek die Engelse dit darem beter uit). Sedertdien is die uitspraak in die [[Spaans|Kastiliaans]] verander en die spelling gewysig, waardeur die 'x' (uitspraak 'sj') 'n 'j' (uitspraak: harde 'g') geword het. In moderne Spaans word dit dus gespel as ''Don Quijote'', met die uitspraak 'Kigotte' [kiˈxote] (nie 'Kigoote'). In Afrikaans word die moderne Spaanse spelling nougeset gevolg (sien die titel van [[André P. Brink]] se vertaling). In die Spaans van die sewentiende eeu is die naam van die ridder dus uitgespreek as 'Kiesjotte' [kiˈʃote]. In die [[Frans]] word dit geskryf as Quichotte. In die [[Nederlands]] word die Franse skryfwyse oorgeneem, en omdat die laaste lettergreep in moderne Frans onhoorbaar is, verander die Nederlandse skryfwyse ook na ''Quichot''. Hierdie spelling sonder die laaste lettergreep kom dus nie uit die Spaans nie. Die 'ch' in ''La Mancha'' word korrek op die Spaanse manier uitgespreek ('tsj'), dus is die moderne Nederlandse uitspraak: 'Don Kiesjot van La Mantsja' (nie 'Mansja' nie). Dit is vrywel gelyk aan die oorspronklike uitspraak, op die eindlettergreep van Quixote na. Daar is egter baie Nederlanders wat vasklou aan die juiste uitspraak Kiegotte of Kiesjotte. 'n Groot deel van die Nederlandse vertalings en bewerkings gebruik die spelling Quichotte.<ref>zie collectie Koninklijke Bibliotheek [https://web.archive.org/web/20141223160832/http://www.kb.nl/themas/kinderboeken-en-strips/klassieke-kinderboeken/don-quichotte www.kb.nl]</ref> ==Spreekwoorde== Die figuur van Don Quijote en sy dade kom in die daaglikse taalgebruik tereg met onder meer die volgende uitdrukkings: * ''teen windmeulens veg'' – 'n denkbeeldig gevaar bestry, of ook: om te probeer verander wat nie verander kan word nie, 'n hopelose stryd voer; * '''n Klap van die meul bykry\gekry'' - nie by jou gesonde verstand wees nie; * '''n donquichot'' – iemand wat 'n hopelose stryd voer, iemand wat nuttelose doele nastreef of 'n onbereikbare liefde najaag, iemand wat buite die werklikheid staan; * ''donquichotterie'' – dwaas-idealistiese optrede; * '''n dulcinea'' – 'n geïdealiseerde, onbereikbare vrou; * '''n rossinant'' – 'n slegte perd. ==Musiek en Don Quijote== Die lewenswandelinge van Don Quichot is meerdere maal getoonset. Hieronder volg 'n (nie volledig nie) lys van orkeswerke, [[ballet]]te, liedere en [[opera]]'s op sy tema: * [[Jacques Brel]]: ''L'Homme de la Mancha'' (1968). * Joan Manuel Serrat: ''Vencidos'' (1971). * Roberto Gerhard: ''Don Quichotte'', ballet uit 1941, waaruit hy twee orkessuites saamstel (1ste 1941, 2de 1947), 'n verwerking van die ballet word in 1949 voltooi.<ref>Orquesta Sinfónico de Tenerife, Víctor Pablo Pérez, Auvidis Valois records 3660</ref> * Jesús Guridi: ''Una aventura de Don Quijote''.<ref>Orquesta Sinfónica de Bilbao, Juan José Mena, [[Naxos Plate-etiket|Naxos]] 8.557110</ref> * Jacques Ibert: ''Don Quichotte'', musiek by 'n filmproduksie uit 1932. * Wilhelm Kienzl: ''Don Quixote'', opera, op. 50.<ref>Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin, Rundfunkchor Berlin, Gustav Kuhn, CPO records 999 873</ref> * [[Jules Massenet]]: ''Don Quichotte, comédie héroïque en cinq actes''.<ref>L’Orchestre de la Suisse Romande, Chœur de la Radio Suisse Romande, Kazimierz Kord, EMI records 430 636</ref> * [[Felix Mendelssohn]]: ''Die Hochzeit des Camacho'', opera, op. 11. * [[Léon Minkus]]: ''Don Quixote'', ballet.<ref>Sofia Nationaal Opera orkest, Nayden Todorov, [[Naxos Plate-etiket|Naxos]] 8.557065-66</ref> * [[Maurice Ravel]]: ''Don Quichotte à Dulcinée'', drie liedere.<ref>Orchestre de chambre de Lausanne, Armin Jordan; Huttenlocher, Erato records 75318</ref> * Anton Rubinstein: ''Don Quixote'', 'musikale skildering' uit 1870, op. 87.<ref>Staatssimfonieorkes van Rusland, Igor Golovchin, RUSSIAN DISC records 11 397</ref> * Robert W. Smith: ''Don Quixote'', Simfonie No. 3 vir orkes (2008).<ref>Banda Simfònica Unió Musical de Lliria, Robert W. Smit, Walking Frog Records WFR356</ref> * [[Richard Strauss]]: ''Don Quixote, fantastische Variationen über ein Thema ritterlichen Charakters'', op. 35, vir tjello (Don Quichot), altviool (Sancho Panza) en orkes (1896-97) * Georg Philipp Telemann: ''Don Quichotte auf der Hochzeit des Comacho'', komiese opera. * Mitch Leigh: ''De man van La Mancha'', musiek tydens 'n [[Broadway (teater)|Broadwaymusiekblyspel]] uit 1965. * Patrick van Deurzen: ''Choral, Fugue & Prelude'' uit 2005, blaasinstrument kwintet, in elke deel word tekste uit Don Quijote voorgedra. * Het Nationale Ballet: ''Don Quichot''. * Eric Vaarzon Morel: ''De nieuwe wereld van Don Quichot'', vanaf 2011/2012 in Nederlandse teaters. Met Maarten Ornstein (basklarinet), Carlos Denia (sang), Raquela Ortega en sanger-rapper Brownie Dutch. * Magazine 60: ''Don Quichotte (no están aqui) uit 1985. ==Afrikaanse en Nederlandse vertalings== ''Don Quichot'' is ná die [[Bybel]] een van die mees vertaalde boeke en is vier keer uit die Spaans in Nederlands vertaal. Lambert van den Bos was eerste in 1657 met ''[https://archive.org/stream/denverstandigenv00cerv#page/n1/mode/2up Den verstandigen vroomen ridder, Don Quichot de la Mancha]''. Die tweede vertaling is in 1854-59 gedoen deur die poliglot en advokaat Christiaan Lodewijk Schuller tot Peursum, wat die boek met die titel ''De vernuftige jonkheer Don Quichote van de Mancha'' laat verskyn het in 'n vierdelige weergawe ([https://books.google.be/books?id=0BQUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=nl#v=onepage&q&f=false deel I], [https://books.google.be/books?id=a6FRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=nl#v=onepage&q&f=false deel II], [https://books.google.be/books?id=MxUUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=nl#v=onepage&q&f=false deel IV]) waarvan tallose bewerkings gemaak is, onder meer die gewilde [[Vlaams (taalkunde)|Vlaamse]] bewerking deur René De Clercq (1930). In 1941-43 laat die Spaanse kenner C.F.A. van Dam en die digter [[J.W.F. Werumeus Buning|Buning]] 'n moderne vierdelige vertaling onder die titel ''[https://www.dbnl.org/tekst/cerv001donq03_01/ De geestrijke ridder Don Quichot van de Mancha]'' die lig sien. Barber van de Pol bring in 1997 'n leesbare en noukeurige vertaling uit, getiteld ''De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha''. Die werk word in [[1966]] deur [[André P. Brink]] in Afrikaans vertaal as ''Die vindingryke ridder Don Quijote de la Mancha''. ==Eksterne skakels== * [https://web.archive.org/web/20141223160832/http://www.kb.nl/themas/kinderboeken-en-strips/klassieke-kinderboeken/don-quichotte Dossier 400 jaar Don Quichotte, Koninklijke Bibliotheek] * [http://librivox.org/don-quichot-van-la-mancha-by-miguel-de-cervantes-saavedra/ Don Quichot Librivox luisterboek en e-boek] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Don Quichot (boek) }} {{Normdata}} [[Kategorie:Letterkunde]] [[Kategorie:Boeke]] d2dh0wxzyh6468m5lyzbxw9f766nmco 0 365264 2963462 2896925 2026-08-29T10:07:39Z Aliwal2012 39067 2963462 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2020 | Huidige = 2021 | Volgende = 2022 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] [[Lêer:Max Verstappen 2017 Malaysia 3.jpg|duimnael|260px|[[Max Verstappen]] is die 2021-bestuurderskampioen in die F1-Wêreldkampioenskapsreeks.]] Die '''[[2021]] [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] [[Formule Een]]-seisoen''' is 'n topwedrenreeks vir Formule Eenmotors. Dit was die 72ste bestaansjaar van Formule Een. Die seisoen het uit 22 Grands Prix-wedrenne bestaan, die meeste nog in een seisoen vir daardie tyd. [[Lewis Hamilton]] was die heersende wêreldbestuurderskampioen, en [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] die verdedigende wêreldkampioen vir vervaardigers nadat hulle beide hulle 7de wêreldkampioenskapstitel in 2020 verower het. [[Pirelli]] was weereens die enigste bandverskaffer vir die 2021-seisoen. [[Lêer:FIA F1 Austria 2019 Nr. 44 Hamilton 1.jpg|duimnael|330px|[[Lewis Hamilton]] en [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] was die verdedigende kampioene in die F1-Wêreldkampioenskapsreeks.]] == Inskrywings == Die volgende spanne en renjaers het aan die FIA Formule 1-Wêreldkampioenskap van 2021 deelgeneem: {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" !Span !Onderstel/enjin !Nr. !Renjaer |- | rowspan="2" |{{CH-VLAG}} Alfa Romeo Racing ! rowspan="2" |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] |align="center"| 7 |{{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]]<ref>[https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alfa-romeo-to-retain-raikkonen-and-giovinazzi-in-unchanged-2021.19pDOGCQr6fEivcPLGv4MZ.html Alfa Romeo to retain Raikkonen and Giovinazzi in unchanged 2021 driver line-up]</ref> |- |align="center"| 99 |{{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] |- | rowspan="2" |{{IT-VLAG}} Scuderia AlphaTauri ! rowspan="2" |[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda]] |align="center"|10 ||{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]<ref>{{Cite web|url= https://racingnews365.nl/marko-bevestigt-positie-pierre-gasly-bij-red-bull-voor-2021/amp|title= Marko bevestigt positie Pierre Gasly in Red Bull-familie voor 2021}}</ref> |- |align="center"| 22 |{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]]<ref name="Yuki">{{nl}} [https://www.gpfans.com/nl/artikelen/60528/breaking-alphatauri-haalt-yuki-tsunoda-binnen-voor-2021/ AlphaTauri haalt Yuki Tsunoda binnen voor 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201216080941/https://www.gpfans.com/nl/artikelen/60528/breaking-alphatauri-haalt-yuki-tsunoda-binnen-voor-2021/ |date=16 Desember 2020 }}</ref> |- | rowspan="2" |{{FR-VLAG}} Alpine F1-span<ref name="Alpine">{{Cite web |url=https://racingnews365.nl/officieel-renault-formule-1-team-ondergaat-naamswijziging/ |title=Officieel: Renault Formule 1-team ondergaat naamswijziging |access-date=14 Desember 2020 |archive-date=25 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925215948/https://racingnews365.nl/officieel-renault-formule-1-team-ondergaat-naamswijziging |url-status=dead }}</ref> ! rowspan="2" |[[Renault F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align="center" | 14 |{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]]<ref name="Alonso">{{Cite web|url=https://www.ad.nl/formule-1/officieel-alonso-keert-terug-bij-renault-in-de-f1~a5bfad4f/|title=Officieel: Alonso keert terug bij Renault in de F1|date=8 Julie 2020|url-status=live|access-date=8 Julie 2020|lang=nl}}</ref> |- | align="center" | 31 |{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]]<ref>[https://racingnews365.nl/officieel-ocon-nieuwe-teamgenoot-ricciardo-bij-renault/ Ocon nieuwe teamgenoot Ricciardo bij Renault]</ref> |- |rowspan="2"| {{GB-VLAG}} Aston Martin F1<ref name="Aston Martin">[https://racingnews365.nl/racing-point-wordt-aston-martin-fabrieksteam/ Racing Point wordt Aston Martin fabrieksteam]</ref> !rowspan="2"|[[Racing Point F1-span|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align="center"| 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]]<ref name="Vettel">[https://www.gpfans.com/nl/artikelen/56638/breaking-sebastian-vettel-in-2021-naar-aston-martin/ Sebastian Vettel in 2021 na Aston Martin]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |align="center"| 18 |{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] |- |rowspan="2"| {{IT-VLAG}} Scuderia Ferrari !rowspan="2"| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |align="center"| 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]<ref name="Leclerc">[https://nl.motorsport.com/f1/news/leclerc-vervanger-raikkonen-ferrari-2019/3171481/ Leclerc vervang Raikkonen by Ferrari in 2019]</ref> |- |align="center"| 55 |{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200514_04958561|title=Carlos Sainz maakt droomtransfer naar Ferrari F1 team|date=14 Mei 2020|publisher=Het Nieuwsblad|lang=nl}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-confirmed-as-leclercs-ferrari-team-mate-for-2021.5dSxBMUOyivTKN67Qx28Tl.html|title=Sainz confirmed as Leclerc's Ferrari team mate for 2021|date=14 Mei 2020|publisher=Formula 1|lang=en}}</ref> |- |rowspan="2"| {{US-VLAG}} Haas F1-span !rowspan="2"| [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] |align="center"| 9 |{{RU-VLAG}} [[Nikita Mazepin]]<ref name="Mazepin">[https://racingnews365.nl/officieel-mazepin-maakt-formule-1-debuut-bij-haas-in-2021/ Mazepin maak F1 debuut by Haas in 2021]</ref> |- |align="center"|47 |{{DE-VLAG}} [[Mick Schumacher]]<ref name="Schumacher"/> |- |rowspan="2"|{{GB-VLAG}} McLaren F1-span !rowspan="2"|[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<ref name="McLarenMercedes">[https://racingnews365.nl/officieel-mclaren-keert-renault-de-rug-toe-en-stapt-over-naar-mercedes-motoren/ McLaren keert Renault de rug toe en stapt over naar Mercedes motoren]</ref> |align="center"| 3 |{{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]]<ref name="Ricciardo">[https://racingnews365.nl/officieel-daniel-ricciardo-verlaat-renault-voor-mclaren/ Daniel Ricciardo verlaat Renault voor McLaren]</ref> |- |align="center"| 4 |{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]<ref name="Ricciardo" /> |- |rowspan="2"|{{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] !rowspan="2"|[[Mercedes-Benz]] |align="center"| 77 |{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.nl/officieel-bottas-verlengt-contract-bij-mercedes/amp|title=Bottas verleng kontrak met Mercedes|date=6 Augustus 2020|publisher=Racing News 365|lang=nl}}</ref> |- |align="center"| 44 |{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]<ref>{{en}} [https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-lewis-hamilton-and-mercedes-agree-new-contract-for-2021.4ppL2okK1mDNn775nluEmb.html Lewis Hamilton and Mercedes agree new contract for 2021] 8 Februarie 2021 </ref> |- |rowspan="2"|{{AT-VLAG}} Red Bull Racing !rowspan="2"|[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] |align="center"| 33 |{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ad.nl/formule-1/verstappen-verlengt-contract-bij-red-bull-tot-en-met-2023~a41290a7/|title=Verstappen verleng kontrak by Red Bull tot en met 2023|date=7 Januarie 2020|publisher=AD|lang=Nederlands}}</ref> |- |align="center"| 11 |{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] <ref name="Pérez">{{Cite web|url=https://racingnews365.nl/officieel-sergio-perez-nieuwe-teamgenoot-max-verstappen-bij-red-bull|title=Sergio Pérez nieuwe teamgenoot Max Verstappen|access-date=18 Desember 2020|publisher=Racingnews365.nl|lang=nl}}</ref> |- |rowspan="2"| {{GB-VLAG}} Williams Racing !rowspan="2"| [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align="center"| 6 |{{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]]<ref name="Williams">{{Cite web|title=Russell and Latifi to stay on at Williams in unchanged 2021 driver line-up|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-and-latifi-to-stay-on-at-williams-in-unchanged-2021-driver-line-up.2buMT250BE0Ef8Q2bUBDFE.html|date=16 Julie 2020|website=Formula 1|language=en|url-status=live|access-date=16 Julie 2020}}</ref> |- |align="center"| 63 |{{GB-VLAG}} [[George Russell]]<ref name="Williams"/> |} === Veranderinge by spanne in 2021 === ; Nuut in Formule 1 *[[Nikita Mazepin]]: Formule 2 (Hitech Grand Prix) → [[Haas F1-span|Haas]]<ref>{{Cite web |url=https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/ |title=Nikita Mazepin bevestigd als Haas-coureur voor 2021 |access-date=14 Desember 2020 |archive-date= 1 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080740/https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/ |url-status=dead }}</ref> *[[Mick Schumacher]]: Formule 2 (Prema Powerteam) → [[Haas F1-span|Haas]]<ref name="Schumacher">{{Cite web|url=https://sporza.be/nl/2020/12/02/opnieuw-een-schumacher-in-de-formule-1-mick-krijgt-zitje-bij-ha~1606896417509/|title= Opnieuw een Schumacher in de Formule 1: Mick krijgt zitje bij Haas|publisher=Sporza|date=2 Desember 2020|access-date=2 Desember 2020}}</ref> *[[Yuki Tsunoda]]: Formule 2 (Carlin) → [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]<ref name="Yuki"/> ; Van span verander * [[Carlos Sainz jr.]]: [[McLaren]] → [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Daniel Ricciardo]]: [[Renault F1|Renault]] → [[McLaren]]<ref name="Ricciardo"/> * [[Sebastian Vettel]]: [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] → [[Racing Point F1-span|Aston Martin]]<ref name="Vettel"/> ; Terugkerend na Formule 1 * [[Fernando Alonso]]: FIA World Endurance Championship → [[Renault F1-span|Alpine]]<ref name="Alonso"/> == Kalender en uitslae == [[Lêer:Formula 1 all over the world-2021.svg|thumb|300px|Lande wat 'n [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] in 2021 aangebied het, word in groen gewys, voormalige lande is in donkergrys.]] Die volgende Grands Prix was vir die 2021 Formule Een-Wêreldkampioenskap gekontrakteer: {|class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- !scope="column"|Rondte ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Renbaan !Datum !Verslag |- !1 |[[Bahreinse Grand Prix]] |{{vlagikoon|BHR}} [[Bahrein Internasionale Renbaan]], [[Sakhir]] |28 Maart | [[2021 Bahreinse Grand Prix|Verslag]] |- !2 | [[Emilia-Romagna Grand Prix]] |{{vlagikoon|ITA}} [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan]], Imola |18 April | [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|Verslag]] |- !3 | [[Portugese Grand Prix]] |{{vlagikoon|POR}} Autódromo Internacional do Algarve, Portimao |2 Mei | [[2021 Portugese Grand Prix|Verslag]] |- !4 |[[Spaanse Grand Prix]] |{{vlagikoon|ESP}} [[Circuit de Barcelona-Catalunya]], Montmeló |9 Mei | [[2021 Spaanse Grand Prix|Verslag]] |- !5 |[[Monaco Grand Prix]] |{{vlagikoon|MCO}} [[Circuit de Monaco]], [[Monte Carlo]] |23 Mei | [[2021 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- !6 |[[Azerbeidjanse Grand Prix]] |{{vlagikoon|AZE}} [[Bakoe-straatrenbaan]], [[Bakoe]] |6 Junie | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|Verslag]] |- !7 |[[Franse Grand Prix]] |{{vlagikoon|FRA}} [[Paul Ricard-renbaan]], [[Le Castellet]] |20 Junie | [[2021 Franse Grand Prix|Verslag]] |- !8 |[[Stiermarkse Grand Prix]] | rowspan="2"| {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Ring]], Spielberg |27 Junie | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Verslag]] |- !9 |[[Oostenrykse Grand Prix]] |4 Julie | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- !10 |[[Britse Grand Prix]] |{{vlagikoon|VK}} [[Silverstone-renbaan]], Silverstone |18 Julie | [[2021 Britse Grand Prix|Verslag]] |- !11 |[[Hongaarse Grand Prix]] |{{vlagikoon|HUN}} [[Hungaroring]], Mogyoród |1 Augustus | [[2021 Hongaarse Grand Prix|Verslag]] |- !12 |[[Belgiese Grand Prix]] |{{vlagikoon|BEL}} [[Circuit de Spa-Francorchamps]], [[Stavelot]] |29 Augustus | [[2021 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- !13 |[[Nederlandse Grand Prix]] |{{vlagikoon|NED}} [[Zandvoort-renbaan]], Zandvoort |5 September | [[2021 Nederlandse Grand Prix|Verslag]] |- !14 |[[Italiaanse Grand Prix]] |{{vlagikoon|ITA}} [[Autodromo Nazionale Monza]], Monza |12 September | [[2021 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- !15 |[[Russiese Grand Prix]] |{{vlagikoon|RUS}} [[Sochi Autodrom]], [[Sotsji]] |26 September | [[2021 Russiese Grand Prix|Verslag]] |- !16 |[[Turkse Grand Prix]] |{{vlagikoon|TUR}} [[Istanbul Park-renbaan]], [[Istanboel]] |10 Oktober | [[2021 Turkse Grand Prix|Verslag]] |- !17 |{{nowrap|[[Verenigde State Grand Prix]]}} |{{vlagikoon|VSA}} [[Circuit of the Americas]], [[Austin, Texas]] |24 Oktober | [[2021 Verenigde State Grand Prix|Verslag]] |- !18 |[[Meksikaanse Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] |{{vlagikoon|MEX}} [[Autódromo Hermanos Rodríguez]], [[Meksikostad]] |7 November | [[2021 Meksikostad Grand Prix|Verslag]] |- !19 |[[Brasiliaanse Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] |{{vlagikoon|BRA}} [[Autódromo José Carlos Pace]], [[São Paulo]] |14 November | [[2021 São Paulo Grand Prix|Verslag]] |- !20 |[[Katarse Grand Prix]] | {{vlagikoon|QAT}} [[Losail Internasionale Renbaan]], Lusail naby [[Doha]] |21 November | [[2021 Katarse Grand Prix|Verslag]] |- !21 |[[Saoedi-Arabiese Grand Prix]] |{{vlagikoon|SAU}} [[Djedda-straatrenbaan]], [[Djedda]] |5 Desember | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Verslag]] |- !22 |[[Aboe Dhabi Grand Prix]] |{{vlagikoon|UAE}} [[Yas Marina-renbaan|Yas Marina]], [[Aboe Dhabi]] |12 Desember | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|Verslag]] |- | colspan="5" style="background:#eaecf0; text-align:center;"|Bron:<ref>{{Cite web|date=2020-11-10|title=F1 schedule 2021: Formula 1 announces provisional 23-race calendar for 2021|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.formula-1-announces-provisional-23-race-calendar-for-2021.2Dgw83ieWq48p0ZjmcGRnX.html|url-status=live|access-date=10 November 2020|website=F1}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] [[Kategorie:Sport in 2021]] 6966ok3cz955r8gira1z4detxst79gr 0 365288 2963457 2729944 2026-08-29T09:04:35Z Aliwal2012 39067 2963457 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Nikita Mazepin | image = Mazepin 2019.jpg | imagesize = 200px | caption = Mazepin in 2019 | nationality = {{vlagikoon|RUS}} Rus | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|3|2|df=y}} | birth_place = [[Moskou]], [[Rusland]] | related to = Dmitry Mazepin (vader) | current series = [[Formule Een]] | first year = [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | Old Team = [[Haas F1-span|Haas F1]] (2021) | Car number = 9 | Races = 22 (21 begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|MAZ|wins}} | Podiums = {{F1stat|MAZ|podiums}} | Points = {{F1stat|MAZ|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|MAZ|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|MAZ|fastestlaps}} | First race = [[2021 Bahreinse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last season = | Last position = }} '''Nikita Mazepin''' ([[Moskou]], [[2 Maart]] [[1999]]) is 'n voormalige [[Rusland|Russiese]] [[Formule Een]]-renjaer. Sy vader is die miljoenêr Dmitry Mazepin. ==Loopbaan== ===Formule 3=== In 2016 het Mazepin aan die FIA Formule 3 Europese Kampioenskap vir Hitech Grand Prix deelgeneem. Dit was 'n teleurstellende seisoen waarin hy vier punte behaal het en die 20ste plek in die kampioenskap behaal het. Nadat hy tydens 'n baansessie deur Callum Ilott geblokkeer is, het Mazepin 'n onderonsie met Ilott gehad, waartydens hy hom in die gesig geslaan het. Dit het daartoe gelei het dat hy verban is vir die eerste ren van die Hungaroring Grand Prix. Die sanksie self was kontroversieel, met Frits van Amersfoort, baas van Ilott se span, wat die besluit as te sag beskou, en het dit "'n belaglike besluit van die wedrenbeamptes" genoem.<ref>{{cite web |title=Nikita Mazepin banned for altercation in European Formula 3 paddock |url=https://www.autosport.com/f3/news/123917/mazepin-banned-for-paddock-altercation |website=autosport.com |publisher=Autosport |access-date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Driver Banned From First F3 Race For Punching Rival In The Face |url=https://wtf1.com/post/mazepin-banned-hungary-f3/ |website=wtf1.com |publisher=wtf1 |access-date=1 Desember 2020 |archive-date=19 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119203723/https://wtf1.com/post/mazepin-banned-hungary-f3/ |url-status=dead }}</ref>Desondanks is Mazepin vir nog 'n seisoen behou. Hy het baie verbeter in vergelyking met sy eerste seisoen, 108 punte behaal en drie keer op die podium geëindig. Hy eindig een plek agter die spanmaat Ralf Aron, wat in die 9de plek was. [[Beeld:Mazepin Force India VJM11 Testing Barcelona.jpg|duimnael|Mazepin toetsbestuur die Force India VJM11 in Barcelona, 2018]] In die winter van 2019 en 2020 neem Mazepin deel aan die Asiatiese Formule 3-kampioenskap vir die Hitech Racing-span. ===Formule 2=== In 2019 het Mazepin tot Formule 2 gevorder om saam met Nyck de Vries by ART Grand Prix te jaag. Sy seisoen is veral gekenmerk weens die ongeluk wat hy met Nobuharu Matsushita in die naelloop op die Sochi Autodrom veroorsaak het. Terwyl sy spanmaat uiteindelik die kampioenskap verower het, sou Mazepin in die 18de plek eindig met 11 punte. Mazepin het vir die nuwe Hitech Grand Prix-span geteken om in 2020 saam met die Italianer Luca Ghiotto te jaag. Sy eerste podium was op die Hungaroring met 'n tweede plek, terwyl hy sy eerste F2-oorwinning in Brittanje behaal het. Mazepin het ook die ren in Mugello gewen. Op die laaste rondte van die Belgiese ren, het hy die Carlin Motorsport-jaer Juki Tsunoda wyd gedruk en is 'n straf van 5 sekondes opgelê wat hom die oorwinning gekos het. ===Formule 1=== Op 1 Desember 2020 is bekend gemaak dat Mazepin in 2021 oorbeweeg na Formule 1, as deel van die [[Haas F1-span]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/|title=Nikita Mazepin bevestigd als Haas-coureur voor 2021|website=gpfans|author=Michelle Kleinheerenbrink|date=1 Desember 2020|language=nl|access-date=16 Desember 2020|archive-date= 1 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080740/https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/|url-status=dead}}</ref> Op 5 Maart 2022 is Mazepin weggelaat (sy kontrak is gekanselleer) by [[Haas F1-span|Haas]], omdat hy 'n [[Rusland|Russiese burger]] is, terwyl [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Rusland oorlog maak teen Oekraïne]].<ref>{{Cite web |title=Haas announces split with Mazepin and Uralkali |url=https://the-race.com/formula-1/haas-announces-split-with-mazepin-and-uralkali/ |access-date=2022-03-05|date=2022-03-05 |website=The Race |language=en}}</ref> ===Loopbaanuitslae=== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! Seisoen ! Reeks ! Span ! Renne ! Wenne ! Voorste ! Vinnigste ! Podiums ! Punte ! Plek |- ! 2014–15 |align=left| MRF Challenge Formula 2000 |align=left| MRF Racing | 4 | 0 | 0 | 0 | 1 | 36 | 10de |- !rowspan=3| 2015 |align=left| Formula Renault 2.0 NEC |align=left rowspan=2| Josef Kaufmann Racing | 16 | 0 | 0 | 0 | 1 | 125.5 | 12de |- |align=left| Eurocup Formula Renault 2.0 | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | NC† |- |align=left| 2015 Toyota Racing-reeks |align=left| ETEC Motorsport | 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | 304 | 18de |- !rowspan=4| 2016 |align=left| FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left rowspan=2| Hitech GP | 30 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 20ste |- |align=left| Macau Grand Prix | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | DNF |- |align=left| Eurocup Formula Renault 2.0 |align=left| AVF by Adrián Vallés | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11 | 16de |- |align=left| BRDC Britse Formule 3-kampioenskap |align=left| Carlin Motorsport | 3 | 1 | 0 | 0 | 1 | 51 | 23ste |- !2017 |align=left| FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left| Hitech GP | 30 | 0 | 0 | 1 | 3 | 108 | 10de |- ! 2018 |align=left| GP3-reeks |align=left| ART Grand Prix | 18 | 4 | 1 | 5 | 8 | 198 |style="background:#DFDFDF;"| '''2de''' |- ! 2019 |align=left| 2019 FIA Formule 2-kampioenskap |align=left| ART Grand Prix | 22 | 0 | 2 | 0 | 0 | 11 | 18de |- ! 2019–20 |align=left| F3 Asiese kampioenskap |align=left| Hitech Grand Prix | 15 | 1 | 0 | 0 | 4 | 186 |style="background:#FFDF9F;"| '''3de''' |- ! 2020 |align=left| 2020 FIA Formule 2 kampioenskap |align=left| Hitech Grand Prix | 24<!--At the end of the 2019 season Mazepin had 22 starts--> | 2 | 0<!--Prior to the 2020 Mazepin had 2 poles--> | 2 | 6 | 164<!--At the end of the 2019 season Mazepin had 11-point--> | 5de |} ^† Mazepin was 'n gasbestuurder, dus kon hy geen punte verdien nie. ==FIA Formule 2-kampioenskapuitslae== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Inskrywer ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Pos ! Punte |- | 2019 ! [[ART Grand Prix]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Sakhir Formula 2 round|BHR<br />FEA]]<br />{{small|19}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Sakhir Formula 2 round|BHR<br />SPR]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Baku Formula 2 round|BAK<br />FEA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Baku Formula 2 round|BAK<br />SPR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />FEA]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />SPR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Monte Carlo Formula 2 round|MON<br />FEA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Monte Carlo Formula 2 round|MON<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Le Castellet Formula 2 round|LEC<br />FEA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Le Castellet Formula 2 round|LEC<br />SPR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Spielberg Formula 2 round|RBR<br />FEA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Spielberg Formula 2 round|RBR<br />SPR]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Silverstone Formula 2 round|SIL<br />FEA]]<br />{{small|16†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Silverstone Formula 2 round|SIL<br />SPR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Budapest Formula 2 round|HUN<br />FEA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Budapest Formula 2 round|HUN<br />SPR]]<br />{{small|15}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2019 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />FEA]]<br />{{small|C}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2019 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />SPR]]<br />{{small|C}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monza Formula 2 round|MNZ<br />FEA]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monza Formula 2 round|MNZ<br />SPR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Sochi Formula 2 round|SOC<br />FEA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Sochi Formula 2 round|SOC<br />SPR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Yas Island Formula 2 round|YMC<br />FEA]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Yas Island Formula 2 round|YMC<br />SPR]]<br />{{small|17}} ! 18de ! 11 |- | 2020 ! Hitech Grand Prix |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Spielberg Formula 2 round|RBR1<br />FEA]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Spielberg Formula 2 round|RBR1<br />SPR]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 2nd Spielberg Formula 2 round|RBR2<br />FEA]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Spielberg Formula 2 round|RBR2<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[2020 Budapest Formula 2 round|HUN<br />FEA]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Budapest Formula 2 round|HUN<br />SPR]]<br />{{small|5}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2020 Silverstone Formula 2 round|SIL1<br />FEA]]<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Silverstone Formula 2 round|SIL1<br />SPR]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Silverstone Formula 2 round|SIL2<br />FEA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Silverstone Formula 2 round|SIL2<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />FEA]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />SPR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2020 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />FEA]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />SPR]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Monza Formula 2 round|MNZ<br />FEA]]<br />{{small|NC}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Monza Formula 2 round|MNZ<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2020 Mugello Formula 2 round|MUG<br />FEA]]<br />{{small|1}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Mugello Formula 2 round|MUG<br />SPR]]<br />{{small|18}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Sochi Formula 2 round|SOC<br />FEA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[2020 Sochi Formula 2 round|SOC<br />SPR]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Sakhir Formula 2 round|BHR1<br />FEA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2020 Sakhir Formula 2 round|BHR1<br />SPR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Sakhir Formula 2 round|BHR2<br />FEA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 2nd Sakhir Formula 2 round|BHR2<br />SPR]]<br />{{small|9}} ! 5de ! 164 |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Mazepin, Nikita}} [[Kategorie:Russiese renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9mgld80p7fhuxzlss8u6a6o1r8nsjwa 2963459 2963457 2026-08-29T09:38:16Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-kampioenskapuitslae */ 2963459 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Nikita Mazepin | image = Mazepin 2019.jpg | imagesize = 200px | caption = Mazepin in 2019 | nationality = {{vlagikoon|RUS}} Rus | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|3|2|df=y}} | birth_place = [[Moskou]], [[Rusland]] | related to = Dmitry Mazepin (vader) | current series = [[Formule Een]] | first year = [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | Old Team = [[Haas F1-span|Haas F1]] (2021) | Car number = 9 | Races = 22 (21 begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|MAZ|wins}} | Podiums = {{F1stat|MAZ|podiums}} | Points = {{F1stat|MAZ|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|MAZ|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|MAZ|fastestlaps}} | First race = [[2021 Bahreinse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last season = | Last position = }} '''Nikita Mazepin''' ([[Moskou]], [[2 Maart]] [[1999]]) is 'n voormalige [[Rusland|Russiese]] [[Formule Een]]-renjaer. Sy vader is die miljoenêr Dmitry Mazepin. ==Loopbaan== ===Formule 3=== In 2016 het Mazepin aan die FIA Formule 3 Europese Kampioenskap vir Hitech Grand Prix deelgeneem. Dit was 'n teleurstellende seisoen waarin hy vier punte behaal het en die 20ste plek in die kampioenskap behaal het. Nadat hy tydens 'n baansessie deur Callum Ilott geblokkeer is, het Mazepin 'n onderonsie met Ilott gehad, waartydens hy hom in die gesig geslaan het. Dit het daartoe gelei het dat hy verban is vir die eerste ren van die Hungaroring Grand Prix. Die sanksie self was kontroversieel, met Frits van Amersfoort, baas van Ilott se span, wat die besluit as te sag beskou, en het dit "'n belaglike besluit van die wedrenbeamptes" genoem.<ref>{{cite web |title=Nikita Mazepin banned for altercation in European Formula 3 paddock |url=https://www.autosport.com/f3/news/123917/mazepin-banned-for-paddock-altercation |website=autosport.com |publisher=Autosport |access-date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Driver Banned From First F3 Race For Punching Rival In The Face |url=https://wtf1.com/post/mazepin-banned-hungary-f3/ |website=wtf1.com |publisher=wtf1 |access-date=1 Desember 2020 |archive-date=19 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119203723/https://wtf1.com/post/mazepin-banned-hungary-f3/ |url-status=dead }}</ref>Desondanks is Mazepin vir nog 'n seisoen behou. Hy het baie verbeter in vergelyking met sy eerste seisoen, 108 punte behaal en drie keer op die podium geëindig. Hy eindig een plek agter die spanmaat Ralf Aron, wat in die 9de plek was. [[Beeld:Mazepin Force India VJM11 Testing Barcelona.jpg|duimnael|Mazepin toetsbestuur die Force India VJM11 in Barcelona, 2018]] In die winter van 2019 en 2020 neem Mazepin deel aan die Asiatiese Formule 3-kampioenskap vir die Hitech Racing-span. ===Formule 2=== In 2019 het Mazepin tot Formule 2 gevorder om saam met Nyck de Vries by ART Grand Prix te jaag. Sy seisoen is veral gekenmerk weens die ongeluk wat hy met Nobuharu Matsushita in die naelloop op die Sochi Autodrom veroorsaak het. Terwyl sy spanmaat uiteindelik die kampioenskap verower het, sou Mazepin in die 18de plek eindig met 11 punte. Mazepin het vir die nuwe Hitech Grand Prix-span geteken om in 2020 saam met die Italianer Luca Ghiotto te jaag. Sy eerste podium was op die Hungaroring met 'n tweede plek, terwyl hy sy eerste F2-oorwinning in Brittanje behaal het. Mazepin het ook die ren in Mugello gewen. Op die laaste rondte van die Belgiese ren, het hy die Carlin Motorsport-jaer Juki Tsunoda wyd gedruk en is 'n straf van 5 sekondes opgelê wat hom die oorwinning gekos het. ===Formule 1=== Op 1 Desember 2020 is bekend gemaak dat Mazepin in 2021 oorbeweeg na Formule 1, as deel van die [[Haas F1-span]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/|title=Nikita Mazepin bevestigd als Haas-coureur voor 2021|website=gpfans|author=Michelle Kleinheerenbrink|date=1 Desember 2020|language=nl|access-date=16 Desember 2020|archive-date= 1 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080740/https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/|url-status=dead}}</ref> Op 5 Maart 2022 is Mazepin weggelaat (sy kontrak is gekanselleer) by [[Haas F1-span|Haas]], omdat hy 'n [[Rusland|Russiese burger]] is, terwyl [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Rusland oorlog maak teen Oekraïne]].<ref>{{Cite web |title=Haas announces split with Mazepin and Uralkali |url=https://the-race.com/formula-1/haas-announces-split-with-mazepin-and-uralkali/ |access-date=2022-03-05|date=2022-03-05 |website=The Race |language=en}}</ref> ===Loopbaanuitslae=== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! Seisoen ! Reeks ! Span ! Renne ! Wenne ! Voorste ! Vinnigste ! Podiums ! Punte ! Plek |- ! 2014–15 |align=left| MRF Challenge Formula 2000 |align=left| MRF Racing | 4 | 0 | 0 | 0 | 1 | 36 | 10de |- !rowspan=3| 2015 |align=left| Formula Renault 2.0 NEC |align=left rowspan=2| Josef Kaufmann Racing | 16 | 0 | 0 | 0 | 1 | 125.5 | 12de |- |align=left| Eurocup Formula Renault 2.0 | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | NC† |- |align=left| 2015 Toyota Racing-reeks |align=left| ETEC Motorsport | 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | 304 | 18de |- !rowspan=4| 2016 |align=left| FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left rowspan=2| Hitech GP | 30 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 20ste |- |align=left| Macau Grand Prix | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | DNF |- |align=left| Eurocup Formula Renault 2.0 |align=left| AVF by Adrián Vallés | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11 | 16de |- |align=left| BRDC Britse Formule 3-kampioenskap |align=left| Carlin Motorsport | 3 | 1 | 0 | 0 | 1 | 51 | 23ste |- !2017 |align=left| FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left| Hitech GP | 30 | 0 | 0 | 1 | 3 | 108 | 10de |- ! 2018 |align=left| GP3-reeks |align=left| ART Grand Prix | 18 | 4 | 1 | 5 | 8 | 198 |style="background:#DFDFDF;"| '''2de''' |- ! 2019 |align=left| 2019 FIA Formule 2-kampioenskap |align=left| ART Grand Prix | 22 | 0 | 2 | 0 | 0 | 11 | 18de |- ! 2019–20 |align=left| F3 Asiese kampioenskap |align=left| Hitech Grand Prix | 15 | 1 | 0 | 0 | 4 | 186 |style="background:#FFDF9F;"| '''3de''' |- ! 2020 |align=left| 2020 FIA Formule 2 kampioenskap |align=left| Hitech Grand Prix | 24<!--At the end of the 2019 season Mazepin had 22 starts--> | 2 | 0<!--Prior to the 2020 Mazepin had 2 poles--> | 2 | 6 | 164<!--At the end of the 2019 season Mazepin had 11-point--> | 5de |} ^† Mazepin was 'n gasbestuurder, dus kon hy geen punte verdien nie. ==FIA Formule 2-kampioenskapuitslae== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Inskrywer ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Pos ! Punte |- | 2019 ! [[ART Grand Prix]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Sakhir Formula 2 round|BHR<br />FEA]]<br />{{small|19}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Sakhir Formula 2 round|BHR<br />SPR]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Baku Formula 2 round|BAK<br />FEA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Baku Formula 2 round|BAK<br />SPR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />FEA]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />SPR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Monte Carlo Formula 2 round|MON<br />FEA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Monte Carlo Formula 2 round|MON<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Le Castellet Formula 2 round|LEC<br />FEA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Le Castellet Formula 2 round|LEC<br />SPR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Spielberg Formula 2 round|RBR<br />FEA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Spielberg Formula 2 round|RBR<br />SPR]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Silverstone Formula 2 round|SIL<br />FEA]]<br />{{small|16†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Silverstone Formula 2 round|SIL<br />SPR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Budapest Formula 2 round|HUN<br />FEA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Budapest Formula 2 round|HUN<br />SPR]]<br />{{small|15}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2019 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />FEA]]<br />{{small|C}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2019 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />SPR]]<br />{{small|C}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monza Formula 2 round|MNZ<br />FEA]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monza Formula 2 round|MNZ<br />SPR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Sochi Formula 2 round|SOC<br />FEA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Sochi Formula 2 round|SOC<br />SPR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Yas Island Formula 2 round|YMC<br />FEA]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Yas Island Formula 2 round|YMC<br />SPR]]<br />{{small|17}} ! 18de ! 11 |- | 2020 ! Hitech Grand Prix |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Spielberg Formula 2 round|RBR1<br />FEA]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Spielberg Formula 2 round|RBR1<br />SPR]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 2nd Spielberg Formula 2 round|RBR2<br />FEA]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Spielberg Formula 2 round|RBR2<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[2020 Budapest Formula 2 round|HUN<br />FEA]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Budapest Formula 2 round|HUN<br />SPR]]<br />{{small|5}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2020 Silverstone Formula 2 round|SIL1<br />FEA]]<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Silverstone Formula 2 round|SIL1<br />SPR]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Silverstone Formula 2 round|SIL2<br />FEA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Silverstone Formula 2 round|SIL2<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />FEA]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />SPR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2020 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />FEA]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />SPR]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Monza Formula 2 round|MNZ<br />FEA]]<br />{{small|NC}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Monza Formula 2 round|MNZ<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2020 Mugello Formula 2 round|MUG<br />FEA]]<br />{{small|1}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Mugello Formula 2 round|MUG<br />SPR]]<br />{{small|18}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Sochi Formula 2 round|SOC<br />FEA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[2020 Sochi Formula 2 round|SOC<br />SPR]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Sakhir Formula 2 round|BHR1<br />FEA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2020 Sakhir Formula 2 round|BHR1<br />SPR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Sakhir Formula 2 round|BHR2<br />FEA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 2nd Sakhir Formula 2 round|BHR2<br />SPR]]<br />{{small|9}} ! 5de ! 164 |} ==Formule 1-uitslae== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Seisoen ! Inskrywer ! O/stel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !Plek !Punte |- |[[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Haas F1-span]] |VF-21 |Ferrari 065/6 |bgcolor=efcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2021|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Emilia-Romagna 2021|EMI]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Portugal 2021|POR]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2021|SPA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2021|MON]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Azerbeidzjan 2021|AZE]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Frankrijk 2021|FRA]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Stiermarken 2021|STI]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Oostenrijk 2021|OOS]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2021|GBR]]<br/>17 |bgcolor=efcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2021|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van België 2021|BEL]]<br/>17 |bgcolor=efcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Nederland 2021|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2021|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Rusland 2021|RUS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2021|TUR]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2021|VST]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Mexico-Stad 2021|MXS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van São Paulo 2021|SAP]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Qatar 2021|QAT]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Saoedi-Arabië 2021|SAR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffff| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2021|ABU]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efefef| '''21''' |bgcolor=efefef| '''0''' |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Mazepin, Nikita}} [[Kategorie:Russiese renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] at8z1d08p3ppbfc90gpdgwwcio2fteu 2963463 2963459 2026-08-29T10:10:13Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963463 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Nikita Mazepin | image = Mazepin 2019.jpg | imagesize = 200px | caption = Mazepin in 2019 | nationality = {{vlagikoon|RUS}} Rus | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|3|2|df=y}} | birth_place = [[Moskou]], [[Rusland]] | related to = Dmitry Mazepin (vader) | current series = [[Formule Een]] | first year = [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | Old Team = [[Haas F1-span|Haas F1]] (2021) | Car number = 9 | Races = 22 (21 begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|MAZ|wins}} | Podiums = {{F1stat|MAZ|podiums}} | Points = {{F1stat|MAZ|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|MAZ|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|MAZ|fastestlaps}} | First race = [[2021 Bahreinse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last season = | Last position = }} '''Nikita Mazepin''' ([[Moskou]], [[2 Maart]] [[1999]]) is 'n voormalige [[Rusland|Russiese]] [[Formule Een]]-renjaer. Sy vader is die miljoenêr Dmitry Mazepin. ==Loopbaan== ===Formule 3=== In 2016 het Mazepin aan die FIA Formule 3 Europese Kampioenskap vir Hitech Grand Prix deelgeneem. Dit was 'n teleurstellende seisoen waarin hy vier punte behaal het en die 20ste plek in die kampioenskap behaal het. Nadat hy tydens 'n baansessie deur Callum Ilott geblokkeer is, het Mazepin 'n onderonsie met Ilott gehad, waartydens hy hom in die gesig geslaan het. Dit het daartoe gelei het dat hy verban is vir die eerste ren van die Hungaroring Grand Prix. Die sanksie self was kontroversieel, met Frits van Amersfoort, baas van Ilott se span, wat die besluit as te sag beskou, en het dit "'n belaglike besluit van die wedrenbeamptes" genoem.<ref>{{cite web |title=Nikita Mazepin banned for altercation in European Formula 3 paddock |url=https://www.autosport.com/f3/news/123917/mazepin-banned-for-paddock-altercation |website=autosport.com |publisher=Autosport |access-date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Driver Banned From First F3 Race For Punching Rival In The Face |url=https://wtf1.com/post/mazepin-banned-hungary-f3/ |website=wtf1.com |publisher=wtf1 |access-date=1 Desember 2020 |archive-date=19 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119203723/https://wtf1.com/post/mazepin-banned-hungary-f3/ |url-status=dead }}</ref>Desondanks is Mazepin vir nog 'n seisoen behou. Hy het baie verbeter in vergelyking met sy eerste seisoen, 108 punte behaal en drie keer op die podium geëindig. Hy eindig een plek agter die spanmaat Ralf Aron, wat in die 9de plek was. [[Beeld:Mazepin Force India VJM11 Testing Barcelona.jpg|duimnael|Mazepin toetsbestuur die Force India VJM11 in Barcelona, 2018]] In die winter van 2019 en 2020 neem Mazepin deel aan die Asiatiese Formule 3-kampioenskap vir die Hitech Racing-span. ===Formule 2=== In 2019 het Mazepin tot Formule 2 gevorder om saam met Nyck de Vries by ART Grand Prix te jaag. Sy seisoen is veral gekenmerk weens die ongeluk wat hy met Nobuharu Matsushita in die naelloop op die Sochi Autodrom veroorsaak het. Terwyl sy spanmaat uiteindelik die kampioenskap verower het, sou Mazepin in die 18de plek eindig met 11 punte. Mazepin het vir die nuwe Hitech Grand Prix-span geteken om in 2020 saam met die Italianer Luca Ghiotto te jaag. Sy eerste podium was op die Hungaroring met 'n tweede plek, terwyl hy sy eerste F2-oorwinning in Brittanje behaal het. Mazepin het ook die ren in Mugello gewen. Op die laaste rondte van die Belgiese ren, het hy die Carlin Motorsport-jaer Juki Tsunoda wyd gedruk en is 'n straf van 5 sekondes opgelê wat hom die oorwinning gekos het. ===Formule 1=== Op 1 Desember 2020 is bekend gemaak dat Mazepin in 2021 oorbeweeg na Formule 1, as deel van die [[Haas F1-span]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/|title=Nikita Mazepin bevestigd als Haas-coureur voor 2021|website=gpfans|author=Michelle Kleinheerenbrink|date=1 Desember 2020|language=nl|access-date=16 Desember 2020|archive-date= 1 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080740/https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/|url-status=dead}}</ref> Op 5 Maart 2022 is Mazepin weggelaat (sy kontrak is gekanselleer) by [[Haas F1-span|Haas]], omdat hy 'n [[Rusland|Russiese burger]] is, terwyl [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Rusland oorlog maak teen Oekraïne]].<ref>{{Cite web |title=Haas announces split with Mazepin and Uralkali |url=https://the-race.com/formula-1/haas-announces-split-with-mazepin-and-uralkali/ |access-date=2022-03-05|date=2022-03-05 |website=The Race |language=en}}</ref> ===Loopbaanuitslae=== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! Seisoen ! Reeks ! Span ! Renne ! Wenne ! Voorste ! Vinnigste ! Podiums ! Punte ! Plek |- ! 2014–15 |align=left| MRF Challenge Formula 2000 |align=left| MRF Racing | 4 | 0 | 0 | 0 | 1 | 36 | 10de |- !rowspan=3| 2015 |align=left| Formula Renault 2.0 NEC |align=left rowspan=2| Josef Kaufmann Racing | 16 | 0 | 0 | 0 | 1 | 125.5 | 12de |- |align=left| Eurocup Formula Renault 2.0 | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | NC† |- |align=left| 2015 Toyota Racing-reeks |align=left| ETEC Motorsport | 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | 304 | 18de |- !rowspan=4| 2016 |align=left| FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left rowspan=2| Hitech GP | 30 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 20ste |- |align=left| Macau Grand Prix | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | DNF |- |align=left| Eurocup Formula Renault 2.0 |align=left| AVF by Adrián Vallés | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11 | 16de |- |align=left| BRDC Britse Formule 3-kampioenskap |align=left| Carlin Motorsport | 3 | 1 | 0 | 0 | 1 | 51 | 23ste |- !2017 |align=left| FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left| Hitech GP | 30 | 0 | 0 | 1 | 3 | 108 | 10de |- ! 2018 |align=left| GP3-reeks |align=left| ART Grand Prix | 18 | 4 | 1 | 5 | 8 | 198 |style="background:#DFDFDF;"| '''2de''' |- ! 2019 |align=left| 2019 FIA Formule 2-kampioenskap |align=left| ART Grand Prix | 22 | 0 | 2 | 0 | 0 | 11 | 18de |- ! 2019–20 |align=left| F3 Asiese kampioenskap |align=left| Hitech Grand Prix | 15 | 1 | 0 | 0 | 4 | 186 |style="background:#FFDF9F;"| '''3de''' |- ! 2020 |align=left| 2020 FIA Formule 2 kampioenskap |align=left| Hitech Grand Prix | 24<!--At the end of the 2019 season Mazepin had 22 starts--> | 2 | 0<!--Prior to the 2020 Mazepin had 2 poles--> | 2 | 6 | 164<!--At the end of the 2019 season Mazepin had 11-point--> | 5de |} ^† Mazepin was 'n gasbestuurder, dus kon hy geen punte verdien nie. ==FIA Formule 2-kampioenskapuitslae== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Inskrywer ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Pos ! Punte |- | 2019 ! [[ART Grand Prix]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Sakhir Formula 2 round|BHR<br />FEA]]<br />{{small|19}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Sakhir Formula 2 round|BHR<br />SPR]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Baku Formula 2 round|BAK<br />FEA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Baku Formula 2 round|BAK<br />SPR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />FEA]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />SPR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Monte Carlo Formula 2 round|MON<br />FEA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Monte Carlo Formula 2 round|MON<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Le Castellet Formula 2 round|LEC<br />FEA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Le Castellet Formula 2 round|LEC<br />SPR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Spielberg Formula 2 round|RBR<br />FEA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Spielberg Formula 2 round|RBR<br />SPR]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Silverstone Formula 2 round|SIL<br />FEA]]<br />{{small|16†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Silverstone Formula 2 round|SIL<br />SPR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Budapest Formula 2 round|HUN<br />FEA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Budapest Formula 2 round|HUN<br />SPR]]<br />{{small|15}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2019 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />FEA]]<br />{{small|C}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2019 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />SPR]]<br />{{small|C}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monza Formula 2 round|MNZ<br />FEA]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monza Formula 2 round|MNZ<br />SPR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Sochi Formula 2 round|SOC<br />FEA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Sochi Formula 2 round|SOC<br />SPR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Yas Island Formula 2 round|YMC<br />FEA]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Yas Island Formula 2 round|YMC<br />SPR]]<br />{{small|17}} ! 18de ! 11 |- | 2020 ! Hitech Grand Prix |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Spielberg Formula 2 round|RBR1<br />FEA]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Spielberg Formula 2 round|RBR1<br />SPR]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 2nd Spielberg Formula 2 round|RBR2<br />FEA]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Spielberg Formula 2 round|RBR2<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[2020 Budapest Formula 2 round|HUN<br />FEA]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Budapest Formula 2 round|HUN<br />SPR]]<br />{{small|5}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2020 Silverstone Formula 2 round|SIL1<br />FEA]]<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Silverstone Formula 2 round|SIL1<br />SPR]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Silverstone Formula 2 round|SIL2<br />FEA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Silverstone Formula 2 round|SIL2<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />FEA]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />SPR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2020 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />FEA]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />SPR]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Monza Formula 2 round|MNZ<br />FEA]]<br />{{small|NC}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Monza Formula 2 round|MNZ<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2020 Mugello Formula 2 round|MUG<br />FEA]]<br />{{small|1}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Mugello Formula 2 round|MUG<br />SPR]]<br />{{small|18}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Sochi Formula 2 round|SOC<br />FEA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[2020 Sochi Formula 2 round|SOC<br />SPR]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Sakhir Formula 2 round|BHR1<br />FEA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2020 Sakhir Formula 2 round|BHR1<br />SPR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Sakhir Formula 2 round|BHR2<br />FEA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 2nd Sakhir Formula 2 round|BHR2<br />SPR]]<br />{{small|9}} ! 5de ! 164 |} ==Formule 1-uitslae== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Seisoen ! Inskrywer ! O/stel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !Plek !Punte |- |[[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Haas F1-span]] |VF-21 |Ferrari 065/6 |bgcolor=efcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix||OOS]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>17 |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>17 |bgcolor=efcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2021|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Rusland 2021|RUS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2021|TUR]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2021|VSA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Mexico-Stad 2021|MXS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van São Paulo 2021|SAP]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Qatar 2021|KAT]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[Grand Prix Formule 1 van Saoedi-Arabië 2021|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffff| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2021|ABU]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efefef| '''21''' |bgcolor=efefef| '''0''' |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Mazepin, Nikita}} [[Kategorie:Russiese renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] 13f7vpwud9z75lppjkwgpx3aluxiylw 2963464 2963463 2026-08-29T10:19:54Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963464 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Nikita Mazepin | image = Mazepin 2019.jpg | imagesize = 200px | caption = Mazepin in 2019 | nationality = {{vlagikoon|RUS}} Rus | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|3|2|df=y}} | birth_place = [[Moskou]], [[Rusland]] | related to = Dmitry Mazepin (vader) | current series = [[Formule Een]] | first year = [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | Old Team = [[Haas F1-span|Haas F1]] (2021) | Car number = 9 | Races = 22 (21 begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|MAZ|wins}} | Podiums = {{F1stat|MAZ|podiums}} | Points = {{F1stat|MAZ|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|MAZ|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|MAZ|fastestlaps}} | First race = [[2021 Bahreinse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last season = | Last position = }} '''Nikita Mazepin''' ([[Moskou]], [[2 Maart]] [[1999]]) is 'n voormalige [[Rusland|Russiese]] [[Formule Een]]-renjaer. Sy vader is die miljoenêr Dmitry Mazepin. ==Loopbaan== ===Formule 3=== In 2016 het Mazepin aan die FIA Formule 3 Europese Kampioenskap vir Hitech Grand Prix deelgeneem. Dit was 'n teleurstellende seisoen waarin hy vier punte behaal het en die 20ste plek in die kampioenskap behaal het. Nadat hy tydens 'n baansessie deur Callum Ilott geblokkeer is, het Mazepin 'n onderonsie met Ilott gehad, waartydens hy hom in die gesig geslaan het. Dit het daartoe gelei het dat hy verban is vir die eerste ren van die Hungaroring Grand Prix. Die sanksie self was kontroversieel, met Frits van Amersfoort, baas van Ilott se span, wat die besluit as te sag beskou, en het dit "'n belaglike besluit van die wedrenbeamptes" genoem.<ref>{{cite web |title=Nikita Mazepin banned for altercation in European Formula 3 paddock |url=https://www.autosport.com/f3/news/123917/mazepin-banned-for-paddock-altercation |website=autosport.com |publisher=Autosport |access-date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Driver Banned From First F3 Race For Punching Rival In The Face |url=https://wtf1.com/post/mazepin-banned-hungary-f3/ |website=wtf1.com |publisher=wtf1 |access-date=1 Desember 2020 |archive-date=19 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119203723/https://wtf1.com/post/mazepin-banned-hungary-f3/ |url-status=dead }}</ref>Desondanks is Mazepin vir nog 'n seisoen behou. Hy het baie verbeter in vergelyking met sy eerste seisoen, 108 punte behaal en drie keer op die podium geëindig. Hy eindig een plek agter die spanmaat Ralf Aron, wat in die 9de plek was. [[Beeld:Mazepin Force India VJM11 Testing Barcelona.jpg|duimnael|Mazepin toetsbestuur die Force India VJM11 in Barcelona, 2018]] In die winter van 2019 en 2020 neem Mazepin deel aan die Asiatiese Formule 3-kampioenskap vir die Hitech Racing-span. ===Formule 2=== In 2019 het Mazepin tot Formule 2 gevorder om saam met Nyck de Vries by ART Grand Prix te jaag. Sy seisoen is veral gekenmerk weens die ongeluk wat hy met Nobuharu Matsushita in die naelloop op die Sochi Autodrom veroorsaak het. Terwyl sy spanmaat uiteindelik die kampioenskap verower het, sou Mazepin in die 18de plek eindig met 11 punte. Mazepin het vir die nuwe Hitech Grand Prix-span geteken om in 2020 saam met die Italianer Luca Ghiotto te jaag. Sy eerste podium was op die Hungaroring met 'n tweede plek, terwyl hy sy eerste F2-oorwinning in Brittanje behaal het. Mazepin het ook die ren in Mugello gewen. Op die laaste rondte van die Belgiese ren, het hy die Carlin Motorsport-jaer Juki Tsunoda wyd gedruk en is 'n straf van 5 sekondes opgelê wat hom die oorwinning gekos het. ===Formule 1=== Op 1 Desember 2020 is bekend gemaak dat Mazepin in 2021 oorbeweeg na Formule 1, as deel van die [[Haas F1-span]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/|title=Nikita Mazepin bevestigd als Haas-coureur voor 2021|website=gpfans|author=Michelle Kleinheerenbrink|date=1 Desember 2020|language=nl|access-date=16 Desember 2020|archive-date= 1 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080740/https://www.gpfans.com/nl/artikelen/59861/nikita-mazepin-bevestigd-als-haas-coureur-voor-2021/|url-status=dead}}</ref> Op 5 Maart 2022 is Mazepin weggelaat (sy kontrak is gekanselleer) by [[Haas F1-span|Haas]], omdat hy 'n [[Rusland|Russiese burger]] is, terwyl [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Rusland oorlog maak teen Oekraïne]].<ref>{{Cite web |title=Haas announces split with Mazepin and Uralkali |url=https://the-race.com/formula-1/haas-announces-split-with-mazepin-and-uralkali/ |access-date=2022-03-05|date=2022-03-05 |website=The Race |language=en}}</ref> ===Loopbaanuitslae=== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! Seisoen ! Reeks ! Span ! Renne ! Wenne ! Voorste ! Vinnigste ! Podiums ! Punte ! Plek |- ! 2014–15 |align=left| MRF Challenge Formula 2000 |align=left| MRF Racing | 4 | 0 | 0 | 0 | 1 | 36 | 10de |- !rowspan=3| 2015 |align=left| Formula Renault 2.0 NEC |align=left rowspan=2| Josef Kaufmann Racing | 16 | 0 | 0 | 0 | 1 | 125.5 | 12de |- |align=left| Eurocup Formula Renault 2.0 | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | NC† |- |align=left| 2015 Toyota Racing-reeks |align=left| ETEC Motorsport | 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | 304 | 18de |- !rowspan=4| 2016 |align=left| FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left rowspan=2| Hitech GP | 30 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 20ste |- |align=left| Macau Grand Prix | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | DNF |- |align=left| Eurocup Formula Renault 2.0 |align=left| AVF by Adrián Vallés | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11 | 16de |- |align=left| BRDC Britse Formule 3-kampioenskap |align=left| Carlin Motorsport | 3 | 1 | 0 | 0 | 1 | 51 | 23ste |- !2017 |align=left| FIA Formule 3 Europese kampioenskap |align=left| Hitech GP | 30 | 0 | 0 | 1 | 3 | 108 | 10de |- ! 2018 |align=left| GP3-reeks |align=left| ART Grand Prix | 18 | 4 | 1 | 5 | 8 | 198 |style="background:#DFDFDF;"| '''2de''' |- ! 2019 |align=left| 2019 FIA Formule 2-kampioenskap |align=left| ART Grand Prix | 22 | 0 | 2 | 0 | 0 | 11 | 18de |- ! 2019–20 |align=left| F3 Asiese kampioenskap |align=left| Hitech Grand Prix | 15 | 1 | 0 | 0 | 4 | 186 |style="background:#FFDF9F;"| '''3de''' |- ! 2020 |align=left| 2020 FIA Formule 2 kampioenskap |align=left| Hitech Grand Prix | 24<!--At the end of the 2019 season Mazepin had 22 starts--> | 2 | 0<!--Prior to the 2020 Mazepin had 2 poles--> | 2 | 6 | 164<!--At the end of the 2019 season Mazepin had 11-point--> | 5de |} ^† Mazepin was 'n gasbestuurder, dus kon hy geen punte verdien nie. ==FIA Formule 2-kampioenskapuitslae== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Inskrywer ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Pos ! Punte |- | 2019 ! [[ART Grand Prix]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Sakhir Formula 2 round|BHR<br />FEA]]<br />{{small|19}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Sakhir Formula 2 round|BHR<br />SPR]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Baku Formula 2 round|BAK<br />FEA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Baku Formula 2 round|BAK<br />SPR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />FEA]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />SPR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Monte Carlo Formula 2 round|MON<br />FEA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Monte Carlo Formula 2 round|MON<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Le Castellet Formula 2 round|LEC<br />FEA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Le Castellet Formula 2 round|LEC<br />SPR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Spielberg Formula 2 round|RBR<br />FEA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Spielberg Formula 2 round|RBR<br />SPR]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Silverstone Formula 2 round|SIL<br />FEA]]<br />{{small|16†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Silverstone Formula 2 round|SIL<br />SPR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Budapest Formula 2 round|HUN<br />FEA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Budapest Formula 2 round|HUN<br />SPR]]<br />{{small|15}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2019 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />FEA]]<br />{{small|C}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2019 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />SPR]]<br />{{small|C}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monza Formula 2 round|MNZ<br />FEA]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Monza Formula 2 round|MNZ<br />SPR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Sochi Formula 2 round|SOC<br />FEA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Sochi Formula 2 round|SOC<br />SPR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Yas Island Formula 2 round|YMC<br />FEA]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Yas Island Formula 2 round|YMC<br />SPR]]<br />{{small|17}} ! 18de ! 11 |- | 2020 ! Hitech Grand Prix |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Spielberg Formula 2 round|RBR1<br />FEA]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Spielberg Formula 2 round|RBR1<br />SPR]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 2nd Spielberg Formula 2 round|RBR2<br />FEA]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Spielberg Formula 2 round|RBR2<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[2020 Budapest Formula 2 round|HUN<br />FEA]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Budapest Formula 2 round|HUN<br />SPR]]<br />{{small|5}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2020 Silverstone Formula 2 round|SIL1<br />FEA]]<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Silverstone Formula 2 round|SIL1<br />SPR]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Silverstone Formula 2 round|SIL2<br />FEA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Silverstone Formula 2 round|SIL2<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />FEA]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Barcelona Formula 2 round|CAT<br />SPR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2020 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />FEA]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Spa-Francorchamps Formula 2 round|SPA<br />SPR]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Monza Formula 2 round|MNZ<br />FEA]]<br />{{small|NC}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Monza Formula 2 round|MNZ<br />SPR]]<br />{{small|8}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2020 Mugello Formula 2 round|MUG<br />FEA]]<br />{{small|1}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 Mugello Formula 2 round|MUG<br />SPR]]<br />{{small|18}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Sochi Formula 2 round|SOC<br />FEA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[2020 Sochi Formula 2 round|SOC<br />SPR]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 Sakhir Formula 2 round|BHR1<br />FEA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2020 Sakhir Formula 2 round|BHR1<br />SPR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2020 2nd Sakhir Formula 2 round|BHR2<br />FEA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2020 2nd Sakhir Formula 2 round|BHR2<br />SPR]]<br />{{small|9}} ! 5de ! 164 |} ==Formule 1-uitslae== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Seisoen ! Inskrywer ! O/stel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !Plek !Punte |- |[[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Haas F1-span]] |VF-21 |Ferrari 065/6 |bgcolor=efcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>17 |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>17 |bgcolor=efcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efefef| '''21''' |bgcolor=efefef| '''0''' |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Mazepin, Nikita}} [[Kategorie:Russiese renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3vsmahm10pbazi9c2tp2rsd0c9exg3t 0 365291 2963461 2797876 2026-08-29T09:59:35Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963461 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Mick Schumacher | image = Mick Schumacher - 2019202181015 2019-07-21 Champions for Charity - 1500 - B70I1535.jpg | imagesize = 200px | caption = | nationality = {{vlagikoon|GER}} Duitser | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1999|3|22|df=y}}<ref name="born1">{{cite web|url=http://www.verstappen.nl/?locatie=bericht&id=1014|title=Mick Schumacher is born|publisher=Verstappen Info Page|date=25 Maart 1999|accessdate=26 Maart 2015}}</ref><ref name="born2">{{cite web|url=http://www.adac-motorsport.de/adac-formel-4/uk/fahrerportrait-2015/mick-schumacher-3427|title=Schumacher, Mick Germany – ADAC Formel 4 Driver 2015|publisher=ADAC Formel 4|accessdate=24 April 2015|archive-date=30 Maart 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330205303/https://www.adac-motorsport.de/adac-formel-4/uk/fahrerportrait-2015/mick-schumacher-3427/|url-status=dead}}</ref> | birth_place = Vufflens-le-Château, [[Switserland]] | related to = [[Michael Schumacher]] (vader)<br/>[[Ralf Schumacher]] (oom) | current series = [[Formule Een]] | first year = [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | Old Team = | 2022 Team = [[Haas F1-span|Haas F1]] | Car number = 47 | Races = 44 (43 begin) | Championships = 0 | Wins = 0 | Podiums = 0 | Points = 12 | Poles = | Fastest laps = | First race = [[2021 Bahreinse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last season = 2022 | Last position = 16de (12 punte) }} '''Mick Schumacher''' (Vufflens-le-Château, [[Switserland]], [[22 Maart]] [[1999]])<ref name="born1"/><ref name="born2"/> is 'n [[Duitsland|Duitse]] renjaer wat voorheen in die [[Formule Een]]-kampioenskapsreeks vir die [[Haas F1-span]] gejaag het en ook 'n lid is van die Ferrari Driver Academy. Hy begin sy loopbaan in knortjorre (''karting'') in 2008 en vorder tot die Duitse ADAC-formule 4 in 2015. Nadat hy die FIA F3 Europese kampioenskap in 2018 gewen het, het Schumacher in 2019 tot Formule 2 gevorder en die daaropvolgende jaar die Formule 2-kampioenskap gewen. In 2021 skuif hy op na Formule Een vir Haas, maar verloor aan die einde van 2022 sy sitplek weens onderprestasie. ==Persoonlike lewe== Schumacher is die seun van [[Michael Schumacher]], die sewemalige Formule Een-wêreldkampioen, en die Westerse Europese ruiterkampioen, Corinna Schumacher. Sy oom [[Ralf Schumacher]] is 'n afgetrede renjaer en sy neef David Schumacher is ook 'n renjaer. Schumacher is gebore en het grootgeword in Switserland, het tot 2008 in Vufflens-le-Château gewoon, en daarna in Gland.<ref>{{cite web|title=Mick Facts – Career|url=http://www.mickschumacher.ms/en/#!/facts|website=mickschumacher.ms|accessdate=1 November 2016}}</ref> Schumacher is die neef van Sebastian Stahl, en kleinseun van Elizabeth en Rolf Schumacher. Schumacher het saam met sy pa geski toe Michael op 29 Desember 2013 lewensgevaarlike breinbeserings opgedoen het. In Maart 2017 het Mick die eerste keer in die openbaar oor sy vader gepraat en hom beskryf as 'my afgod' en 'my rolmodel'.<ref>[http://autoweek.com/article/formula-one/mick-schumacher-declares-father-michael-his-idol Mick Schumacher declares father Michael as his idol] – Autoweek, 29 Maart 2017</ref> Voor die aanvang van die Belgiese Grand Prix 2017 het hy sy vader se Benetton B194-kampioenskapbekroonde renmotor bestuur. Hy het nog een van sy pa se kampioenmotors, die Ferrari F2004, bestuur tydens 'n demonstrasie voor die Toskaanse Grand Prix in 2020 in Mugello, om Scuderia Ferrari se 1000ste Formule Een-ren te vier, terwyl hy sy vader se valhelm vir die geleentheid gedra het.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/29874931/mick-schumacher-drives-michael-2004-ferrari-tuscan-grand-prix |title=Mick Schumacher drives Michael's 2004 Ferrari at Tuscan Grand Prix |author= |date=13 September 2020 |website=ESPN.com|access-date=2 Oktober 2020}}</ref> ==Loopbaan== Schumacher het sy motorsportloopbaan in 2008 begin. Om openbare aandag vanweë sy beroemde vader te vermy, het hy sy loopbaan onder die skuilnaam 'Mick Betsch' begin en sy ma se nooiensvan gebruik.<ref name="Spiegel">{{cite web|url=http://www.spiegel.de/sport/formel1/schumacher-sohn-mick-wird-zweiter-bei-kart-wm-a-993352.html|title= Schumacher-Sohn Mick: Großer Name, große Erwartungen (Duits)|work=Der Spiegel|date=23 September 2014|accessdate=2 Maart 2015}}</ref> ===Knortjorre=== In 2011 en 2012 ry Schumacher in die KF3-klas van die ADAC Kart Masters en eindig onderskeidelik in die 9de en 7de plek. In die Euro Wintercup van die KF3-klas was hy 3de in 2011 en 2012 en in 2012 3de in die KF3 Rating DMV Kart-kampioenskap. In 2013 eindig hy 3de in die Duitse Junior Kart-kampioenskap, en die CIK-FIA Super Cup KF juniors. In 2014 gebruik Schumacher die naam 'Mick Junior', <ref name="Spiegel"/> begin in die Internasionale en Nasionale Junior Kampioenskappe, en eindig die seisoen 2de in die Duitse Junior Kart-kampioenskap,<ref>{{cite web|url=http://www.kart-dm.de/fileadmin/content/files/ergebnisse/2014_Meisterschaft_DJKM.pdf|title=Deutsche Junior-Kart-Meisterschaft 2014|lang=Duits|publisher=kart-dm.de|accessdate=2 Maart 2015|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074018/http://www.kart-dm.de/fileadmin/content/files/ergebnisse/2014_Meisterschaft_DJKM.pdf|url-status=dead}}</ref> asook in die Europese en Wêreldkampioenskap.<ref>{{cite web|url=http://www.cikfia.com/fileadmin/content/Export/2014/Championships/kf_junior_championship.pdf|title= Result FIA CIK Karting European Championship 2014|publisher=FIA-CIK-Homepage|accessdate=2 Maart 2015}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.cikfia.com/fileadmin/content/Export/2014/Essay/kf-junior_results107.pdf|title=Result FIA CIK Karting World Championship 2014|publisher=FIA-CIK-Homepage|accessdate=2 Maart 2015}}</ref> Alhoewel hy nie onder sy regte naam in karting gejaag het nie, het die internasionale pers dadelik sy suksesse in karting bespeur en dit gepubliseer.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Auto/22-09-2014/f1-schumacher-mick-schumi-jr-vice-iridato-kart-90525179774.shtml|title=Schumi jr vice iridato nei kart: "Ma io voglio il Mondiale" (Italian)|publisher=gazetta.it|date=22 September 2014|accessdate=2 Maart 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.lequipe.fr/Sport-auto/Actualites/Mick-schumacher-vice-champion-du-monde/501134|title=Mick Schumacher vice-champion du monde (French)|work=L'Équipe|date=22 September 2014|accessdate=2 Maart 2015}}</ref> ===Formule 4=== [[Lêer:Mike Schumacher, Formel 4 2015.JPG|duimnael|links|Schumacher neem deel aan die ADAC Formula 4 vir Van Amersfoort Racing in 2015]] Aan die einde van 2014 voltooi hy toetsritte vir Jenzer Motorsport in 'n Formule 4-renmotor.<ref>{{cite web|url=http://www.motorsport-magazin.com/motorsport/news-205524-mick-schumacher-testet-im-formelauto/|title=Mehr Motorsport&nbsp;– Mick Schumacher testet im Formelauto |lang=Duits|location=Aufstieg in den Formelsport?|publisher=Motorsport-Magazin.com|date=16 Desember 2014|accessdate=2 Maart 2015}}</ref> In 2015 het Schumacher vir die eerste keer in formuleklasse begin jaag en vir Van Amersfoort Racing in die ADAC Formule 4 gejaag, onder sy Schumacher-naam.<ref>{{cite web|url=http://www.motorsport-magazin.com/adac-formel-4/news-208293-mick-schumacher-faehrt-fuer-van-amersfoort-racing/|title=ADAC Formel 4 – Mick Schumacher fährt für Van Amersfoort Racing |lang=Duits|location=Einstieg in den Formelsport perfekt|publisher=Motorsport-Magazin.com|date=3 Februarie 2015|accessdate=3 Februarie 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/sport/sonst/michael-schumachers-sohn-mick-faehrt-jetzt-formel-4-a-1021306.html|title=Nachwuchspilot: Schumacher-Sohn Mick startet in der Formel 4 |lang=Duits|work=[[Der Spiegel]]|date=2 Maart 2015|accessdate=2 Maart 2015}}</ref><ref>{{cite news|publisher=BBC|date=2 Maart 2015|title=Michael Schumacher's son Mick signs deal to race in Formula 4|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/31694581|accessdate=3 Maart 2015}}</ref> In 2016 bly Schumacher in die ADAC Formule 4, maar skakel oor na Prema Powerteam,<ref>{{cite news|first=Chris|last=Medland|work=F1i|publisher=Chris Medland|date=19 Februarie 2016|title=Schumacher moves to Prema in F4|url=http://en.f1i.com/news/41599-schumacher-moves-to-prema-in-formula-4.html|accessdate=19 Februarie 2016|archive-date= 6 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306092014/http://en.f1i.com/news/41599-schumacher-moves-to-prema-in-formula-4.html|url-status=dead}}</ref> 'n span wat bekend is vir sy noue bande met die Ferrari Driver Academy. Hy het ook aan die Italiaanse F4-kampioenskap deelgeneem en in albei kampioenskappe onderskeidelik vir Joey Mawson en Marcos Siebert geklop. ===Formule 3=== In November 2016 het Schumacher sy eerste verskyning in Formule 3-masjinerie gemaak deur aan die MRF Challenge, 'n kampioenskap in Indië, deel te neem. Hy het aan die boonste Formule 2000-klas deelgeneem en die reeks in die 3de plek afgesluit met vier oorwinnings, nege podiums en twee voorste wegspronge. Schumacher eindig agter Harrison Newey en Joey Mawson, maar voor sy toekomstige Formule 3- en Formule 2-kompetisie Jüri Vips en Felipe Drugovich. [[Lêer:2018 FIA Formula 3 European Championship, Norisring (28087356267).jpg|duimnael|Mick Schumacher tydens die FIA Formule 3 rondte by Norisring in 2018]] In April 2017 maak Schumacher sy debuut in die FIA Formule 3 Europese kampioenskap vir die Prema Powerspan.<ref>{{cite web|last1=Simmons|first1=Marcus|title=Mick Schumacher confirms 2017 European F3 campaign with Prema|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/127566|website=Autosport|accessdate=11 Januarie 2017|date=24 Desember 2016}}</ref> Hy het die seisoen in die 12de plek afgeluit met 'n beste 3de plek by Monza.<ref>[https://www.express.co.uk/news/world/867758/Michael-Schumacher-2017-update-news-mick-schumacher-lot-to-learn-formula-3-season Michael Schumacher's son "has a lot to learn" after finishing 12th in maiden F3 season] – Ross Logan, Daily Express, 17 Oktober 2017</ref> Schumacher was die laagsgeplaasde van die vier Prema-jaers, maar tog as die derde beste nuweling in die kampioenskap geplaas. Schumacher het voortgegaan om vir Prema in die 2018-kampioenskap te jaag. Hy het 'n stadige begin in die seisoen gehad en uiteindelik sy eerste oorwinning eers in die vyftiende ren van die jaar op [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]], amper halfpad deur die seisoen, behaal. Voor hierdie wedren, was hy in die 10de plek in die kampioenskap geplaas, 67 punte agter Dan Ticktum, die kampioenskapsvoorloper. Schumacher het egter die laaste helfte van die seisoen oorheers en nog sewe oorwinnings behaal, waaronder vyf agtereenvolgens. Hy eindig die seisoen as kampioen, 57 punte beter as Ticktum, met agt oorwinnings, veertien podiumplekke, sewe voorste wegspronge en vier vinnigste rondtes. ===Formule 2=== [[Lêer:FIA F2 Austria 2019 Nr. 9 Schumacher 1.jpg|duimnael|Schumacher jaag in die Formule 2 rondte te Spielberg in 2019]] Schumacher het in 2019 na die FIA Formule 2-kampioenskap opgeskuif, as spanmaat van Sean Gelael by Prema Racing.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mick-schumacher-to-compete-in-f2-with-prema-racing-in-2019.1VKOaQggW0kAa8MMAsmG4U.html|title=Mick Schumacher to compete in F2 with Prema Racing in 2019 |access-date=27 November 2018}}</ref> In die eerste ronde van die seisoen in Bahrein, het Schumacher 10de weggespring en 8ste klaargemaak, nadat hy Nobuharu Matsushita in die laaste rondte verbygesteek het, dit het hom die omgekeerde-rooster voorste wegspringposisie vir die naelren gegee, waarin hy 6de gekom het. Schumacher het vanaf 7de weggespring in die voorwedren in Baku, maar is na 'n tolslag gedwing om te onttrek. Hy het van die 19de tot die 5de plek in die naelloop herstel. Hy het nie daarin geslaag om punte by [[Circuit de Barcelona-Catalunya|Barcelona]] aan te teken nie, terwyl hy in die eerste ren 'n botsing gehad het en 'n tydstraf ontvang het vir 'n onwettige verbysteek van Jack Aitken in die tweede ren. In Monaco het Schumacher met verskeie motors gebots en die [[Vlae gebruik in motorwedrenne|rooi vlag]] het verskyn. Hy sou in geen van beide wedlope punte behaal nie. 'n Dubbele onttrekking het by die Circuit Paul Ricard gevolg, nadat hy in die eerste ren in 'n botsing met spanmaat Gelael betrokke was en in die tweede ren 'n pap band gekry het. Schumacher het by die Red Bull Ring die motor op die rooster laat stol en eindig in die 18de plek voordat hy in die naelloop vinnig deur die veld vorder om 4de te eindig. In die naelloop op Silverstone het hy 6de gekom. Hy het 'n agtste plek behaal tydens die vertoonren in Hongarye, en het vir die naelloop sy voorste posisie behou om sy eerste oorwinning in Formule 2 te behaal. Schumacher het 6de gekwalifiseer by Spa-Francorchamps, maar albei wedrenne is afgelas weens 'n ongeluk wat die dood van Anthoine Hubert veroorsaak het. Op Monza het hy 'n kragprobleem ondervind en onttrek, maar hy het herstel om 'n sesde plek in die naelloop te eindig, en ook die vinnigste rondte te behaal. Hy het uit albei renne in Rusland getree, na 'n enjinprobleem in die eerste en 'n botsing met Giuliano Alesi in die tweede. Schumacher eindig die seisoen met die 9de en 11de plek in Aboe Dhabi. Hy eindig die seisoen in die 12de plek in die kampioenskap met 53 punte, aansienlik ver voor spanmaat Gelael, en behaal een oorwinning en een vinnigste rondte. Hy het voortgejaag vir Prema in die FIA Formule 2-kampioenskap in 2020, saam met die heersende FIA Formula 3-kampioen en mede-lid van die Ferrari Driver Academy, Robert Shwartzman. In die ren in Oostenryk het hy die baan verlaat terwyl hy en Callum Ilott in 'n stryd om die voorsprong gewikkel was. In die tweede ronde op dieselfde baan het sy brandblusser in die naelren afgegaan. In Hongarye het Schumacher met 'n dubbele podium teruggebons. Daarna het hy vyf agtereenvolgende podiums van Spanje na Monza behaal, insluitend 'n oorwinning in die vertoonwedren op Monza, en die kampioenskapvoorsprong op Mugello behaal. Hy het die volgende ronde in Rusland gewen en derde gekom in die naelloop wat verkort is weens 'n ongeluk tussen Luca Ghiotto en Jack Aitken. By die Bahrein-ronde kwalifiseer hy in die 10de plek en klim tot die 4de plek in die voorwedren. Hy eindig 7de in die naelren. Dit het tot gevolg gehad dat Callum Ilott die agterstand tot 14 punte in die laaste ronde op die buitebaan kon verminder. In Sakhir behaal Schumacher sy loopbaanswakste 18de plek na 'n voorval met Roy Nissany. Hy behaal 'n goeie herstel tot 6de plek met die vinnigste rondte. Dit het beteken dat die puntegaping in die finale ren dieselfde gebly het. In die naelren het Schumacher sy bande pap geslyt terwyl hy om die voorsprong veg, wat daartoe gelei het dat hy Ilott vir die eerste helfte van die ren afgeweerhet. Na nog 'n paar remsluite, het hy vir sagte bande geruil wat hom uit die punte laat val. As gevolg van sterk aanvalle en verdediging het Ilott se bande nie veel beter gevaar nie en hy het ook stadig uit die punte geval. Hierdie uitslag bevestig Schumacher as die FIA Formule 2-kampioen in 2020. ===Formule 1=== Schumacher is op 19 Januarie 2019 as 'n renjaer ingeneem by die Ferrari Driver Academy. Schumacher het in sy pa se voetspore gevolg en Ferrari se grootste deel van sy hart en die spesiale bande met die span en sy gesin van kleins af aangehaal as 'n belangrike deel van sy toetrede tot die span se akademie. Op 2 April 2019 het Mick Schumacher sy debuut agter die stuur van 'n moderne Formule 1-motor gemaak en Scuderia Ferrari se SF90 tydens die eerste dag van die midseisoentoetsing by [[Bahrein Internasionale Renbaan]] as die enigste debutant in die veld bestuur. Tydens die oggendsessie het Schumacher 'n persoonlike beste tyd van 1:32.552 tydens sy 30 rondtes aangeteken, wat hom die sesde vinnigste jaer die dag gemaak het nadat reën die sessie twee keer onderbreek het. Die res van die dag het Schumacher nog 26 rondtes ingespan om 'n beste tyd van 1:29.976 op die sagste beskikbare bande op te stel, wat die vinnigste tyd gebly het totdat [[Max Verstappen]] van [[Red Bull Racing]] 'n rondte van 1:29.379 vyf minute later aangeteken het.<ref>{{Cite web|url=https://www.crash.net/f1/livecommentaries/916085/bahrain-f1-test|title=2019 Bahrain F1 Test Live|website=Crash|access-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-pips-schumacher-to-fastest-time-in-bahrain-testing.6I9LPnJPXgD93WJlky2lIN.html|title=Mick Schumacher pipped by Verstappen to fastest time in Bahrain F1 test|publisher=Formula One|access-date=3 April 2019}}</ref> Na Dinsdag se toetssessie het Schumacher gesê dat hy tuis voel by Scuderia Ferrari en sy eerste rit geniet het. "Ek het dit baie geniet vandag" het hy gesê. "Dit het van die eerste oomblik af soos 'n tuiste in die motorhuis gevoel, met baie mense wat my al van jongs af ken. Die SF90 is ongelooflik vanweë die krag wat dit bied, maar dit is ook glad om te bestuur, en daarom het ek myself so geniet." Schumacher het bygevoeg dat hy beïndruk was met die remkrag van 'n moderne F1-motor. "Dit het vir my gelyk of jy later en later kan rem, en die motor sou in elk geval die draai kon maak. Ek wil Ferrari bedank vir hierdie ongelooflike geleentheid."<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/47793425|title=Mick Schumacher second fastest at Bahrain F1 test in Ferrari|date=2 April 2019|access-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/apr/02/mick-schumacher-max-verstappen-f1-testing-ferrari-bahrain-fernando-alonso|title=‘It felt like home’: Mick Schumacher second in testing on maiden F1 drive|last=Richards|first=Giles|date=2 April 2019|work=The Guardian|access-date=3 April 2019|issn=0261-3077}}</ref> Schumacher sou die volgende dag in die seisoen vir [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]] gaan toets. Schumacher sou sy Formule Een-oefendebuut in die [[2020 Eifelse Grand Prix]] se eerste oefensessie maak, en vir Alfa Romeo Racing in die plek van [[Antonio Giovinazzi]] gery het. As gevolg van slegte weerstoestande is die sessie gekanselleer, wat beteken dat hy nie gejaag het nie. Op 2 Desember 2020 word dit bekend gemaak dat Mick Schumacher in 2021 vir die [[Haas F1-span]] in Formule 1 sal jaag, saam met nuwe spanmaat [[Nikita Mazepin]].<ref>{{nl}} {{Cite web|url=https://sporza.be/nl/2020/12/02/opnieuw-een-schumacher-in-de-formule-1-mick-krijgt-zitje-bij-ha~1606896417509/|title= Opnieuw een Schumacher in de Formule 1: Mick krijgt zitje bij Haas|publisher=Sporza|date=2 Desember 2020|access-date=2 Desember 2020}}</ref> Op 11 Desember 2020 neem hy die eerste keer as toetsrenjaer deel tydens die eerste vrye oefening van die [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix]] vir Haas. == Formule 1-uitslae == {{Tabelverklaring vir F1-renjaeruitslag}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Seisoen ! Inskrywer ! O/stel ! Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !Pos !Punte |- |[[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Haas F1-span]] |VF-20 |[[Ferrari]] 065 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |bgcolor=| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]] |bgcolor=| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]] |bgcolor=| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]] |bgcolor=| [[70ste Herdenking Grand Prix|70Jr]] |bgcolor=| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]] |bgcolor=| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor=| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |bgcolor=| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]] |bgcolor=| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]] |bgcolor=| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]] |bgcolor=| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]] |bgcolor=| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] |bgcolor=| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]] |bgcolor=| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]] |bgcolor=| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]] |bgcolor=| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>Toets</small> | | | | | |bgcolor=efefef|'''-''' |bgcolor=efefef|'''-''' |- |[[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Haas F1-span]] |VF-21 |Ferrari 065/6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Spaanse Grand Prix|ESP]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>14 |bgcolor=efefef| '''19de''' |bgcolor=efefef| '''0''' |- |[[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |[[Haas F1-span]] |VF-22 |[[Ferrari]] 066/7 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>11 |bgcolor=ffffff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|ESP]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>16 |bgcolor=efefef|'''16de''' |bgcolor=efefef|'''12''' |}<!-- '''*''' Seisoen nog aan die gang. --> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Mick}} [[Kategorie:Duitse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] bueoklmubuvrfc8zcvs9bip9gppcxem 0 370390 2963411 2954369 2026-08-28T23:51:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963411 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = John Williams | beeld = | byskrif = | vollenaam = Johannes Gerhardus Williams | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1946|10|29}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1946|10|29|2024|12|5}} | sterfteplek = [[Pretoria]], Suid-Afrika | lengte = 2,01&nbsp;m | gewig = 108&nbsp;kg | ru_posisies = [[Slot (rugby)|Slot]] | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = | ru_proklubs = | ru_klubwedstryde = | ru_klubpunte = | ru_klubopdatering = | ru_provinsie = {{nowrap|[[Blou Bulle|Noord-Transvaal]]}} | ru_provinsiejare = | ru_provinsiewedstryde = | ru_provinsiepunte = | ru_provinsieopdatering = | ru_nasionalespan = {{Rugby-unie-landdata|RSA|1928}} | ru_nasionalejare = 1971–1976 | ru_nasionalewedstryde = 13 | ru_nasionalepunte = | ru_nsopdatering = | ru_afrigtingklubs = [[Blou Bulle|Noord-Transvaal]]<br />{{Rugby-unie-landdata|RSA|1928}} | ru_afrigtingjare = 1987–1991<br />1992 | ru_afrigtingopdatering = | springbokid = 450 | sarugbyno = | ander = | beroep = | eggenote = | kinders = | familie = | skool = [[Hoërskool Piet Potgieter]], [[Potgietersrus]] | universiteit = | url = }} '''Johannes Gerhardus 'John' Williams''' (29 Oktober 1946 – 5 Desember 2024) was 'n [[Suid-Afrika]]anse [[rugby]]speler en [[afrigter]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/southafrica/rugby/player/7760.html |title=John Williams |publisher=ESPNscrum |accessdate=2 April 2021 |archive-date=20 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620074053/http://en.espn.co.uk/southafrica/rugby/player/7760.html |url-status=dead }}</ref> == Loopbaan as speler == John Williams het sy seniorrugby vir die [[Blou Bulle|Noord-Transvaalse provinsiale span]] gespeel. Hy het sy debuut vir die [[Springbokke]] op 12 Junie 1971 gemaak teen die span van die besoekende [[Franse nasionale rugbyspan|Franse]] rugbytoer by die Vrystaat Rugbystadion in Bloemfontein. Hy het toetse teen [[Wallabies|Australië]] in 1971, [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] in 1972, die [[Britse en Ierse Leeus]] in 1974 en die [[All Blacks]] in 1976 gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |last=Jooste, Graham K. |title=South African rugby test players 1949–1995 |date=1995 |publisher=Penguin |isbn=0-14-025017-4 |location=Johannesburg |pages=79–94 |oclc=36916860}}</ref> Hy het verder in elf toerwedstryde gespeel waar hy een keer 'n drie gedruk het vir die Springbokke.<ref>{{en}} {{cite book |title=The South African Rugby Annual 1999 |last=Colquhoun |first=Andy |publisher=MWP Media Sport |year=1999 |isbn=0-9584231-4-8 |location=Kaapstad |pages=166}}</ref> == Afrigterloopbaan == Williams was van 1987 tot 1991 die Noord-Transvaalse rugbyafrigter en het elke jaar sy span tot in die Curriebeker-eindstryd gelei. Noord-Transvaal het drie van die eindstryde gewen, in 1987, 1988 en 1991 en in 1989 het hulle die titel met die [[Westelike Provinsie]] gedeel. In 1992 is Williams as [[Springbokafrigter]] aangestel. == Dood == Williams is op 5 Desember 2024 in [[Pretoria]] aan leukemie dood. Hy was vir tien dae in 'n koma.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/sport/rugby/springboks/john-williams-the-first-springbok-coach-post-isolation-has-died-20241205 |title=John Williams, the first Springbok coach post-isolation, has died |publisher=[[Nuus24]] |author=Herman Mostert |date=5 Desember 2024 |accessdate=5 Desember 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{beginboks}} {{opvolgboks| titel=[[Springbokafrigters]]| jare= 1992 | voor=[[Cecil Moss]] | na=[[Ian McIntosh]] }} {{eindboks}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Williams, John}} [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Springbokrugbyspelers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rugbyafrigters]] 5i6bjbvfolilm4jwx9xxnsyf7hu4ybl 0 372453 2963451 2928589 2026-08-29T08:47:12Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslae */ 2963451 wikitext text/x-wiki '''[[Aston Martin]]''' is 'n Britse motorvervaardiger wat reeds histories aan [[Formule Een]]wedrenne deelgeneem het. Die maatskappy het die eerste keer aan Formule Een deelgeneem tydens die 1959-seisoen, toe hulle die DBR4-onderstel met hul eie enjin ingeskryf het, maar geen punte kon behaal nie. Hulle het gedurende die 1960-seisoen steeds swak presteer, en weer eens geen punte behaal nie. As gevolg hiervan het Aston Martin besluit om homself ná 1960 uit Formule Een te onttrek. 'n Kommersiële handelsmerkverandering van die [[Racing Point F1-span]] het daartoe gelei dat hierdie span vanaf [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] as Aston Martin bekend staan, en met [[Mercedes-Benz|Mercedes-krageenhede]] meeding. Die spanhoof is Mike Krack, met [[Lance Stroll]] en [[Fernando Alonso]] hul renjaers in 2023, nadat [[Sebastian Vettel]] aan die einde van 2022 uitgetree het. == Renuitslae == === 2021 – hede === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" !Jaar !Onderstel<br/> en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |- |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| AMR21 <br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M12 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] h | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{vlagikoon|POR}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAR]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''77''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''7''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor=cfcfff| 15 |bgcolor=cfcfff| 15 |bgcolor=cfcfff| 13 |bgcolor=cfcfff| 13 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfdfdf| 2 |bgcolor=dfffdf| 9 |bgcolor=cfcfff| 12 |bgcolor=cfcfff| 17 |bgcolor=efcfff| <small>DNF</small> |bgcolor=000000 style="color:white"| <small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=cfcfff| 13 |bgcolor=cfcfff| 12 |bgcolor=cfcfff| 12 |bgcolor=cfcfff| 18 |bgcolor=dfffdf| 10 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=cfcfff| 11 |bgcolor=dfffdf| 10 |bgcolor=efcfff| <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| 11 | | |- |align="left"| {{CA-VLAG}}<br/>[[Lance Stroll]] |bgcolor=dfffdf| 10 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=cfcfff| 14 |bgcolor=cfcfff| 11 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| 10 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=cfcfff| 13 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=efcfff| <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| 20 |bgcolor=cfcfff| 12 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=cfcfff| 11 |bgcolor=dfffdf| 9 |bgcolor=cfcfff| 12 |bgcolor=cfcfff| 14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=cfcfff| 11 |bgcolor=cfcfff| 13 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="4"| AMR22 <br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=4|[[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M13 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] h | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''55''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''7''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor=|<small>DNS</small> |bgcolor=|<small>DNS</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|17† |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| | | |- |align="left"| {{CA-VLAG}}<br/>[[Lance Stroll]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16† |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|8 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan="3"| AMR23 <br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"|[[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M14 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] h | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''280''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |- |align="left"| {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''6'''4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|^'''5'''2 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''6 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|3 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 | | |- |align="left"| {{CA-VLAG}}<br/>[[Lance Stroll]] |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''7 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=|<small>WD</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|17^† |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|10 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan="3"| AMR24 <br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"|[[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] h | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''94''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''5''' |- |align="left"| {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |- |align="left"| {{CA-VLAG}}<br/> [[Lance Stroll]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|19'''†''' |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan="3"|AMR25 <br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"|[[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] h | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=3 bgcolor=efefef|'''89''' |rowspan=3 bgcolor=efefef|'''7''' |- |align="left"| {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|^'''6'''14 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf|6 |- |align="left"| {{CA-VLAG}}<br/> [[Lance Stroll]] |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=dfffdf|10 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan="3"| AMR25 <br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''3*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''10*''' |- |align="left"| {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align="left"| {{CA-VLAG}}<br/> [[Lance Stroll]] |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |} '''†''' Die renjaer kon nie die wedren voltooi nie, maar is nogtans geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het.<br/> '''‡''' Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<br/> '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.astonmartinf1.com}} [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] kxy1e4zrwhvpuxv2wgtnmne2bw2yzx7 0 387241 2963470 2954438 2026-08-29T10:37:45Z Oesjaar 7467 /* Teorieë */ Tikfout 2963470 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Otto Lilienthal | bynaam = | beeld = otto-lilienthal.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Lilienthal, ongeveer 1895 | geboortenaam = Karl Wilhelm Otto Lilienthal | geboortedatum = [[23 Mei]] [[1848]] | geboorteplek = Alkam, [[Pruise]] | dood_datum = {{SDEO|1848|5|23|1896|8|10}} | sterfteplek = [[Berlyn]], [[Duitse Ryk]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Duitse Ryk | beroep = Ingenieur en lugvaartpionier | ander = | bekend = Suksesvolle sweefeksperimente | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = Unterschrift Otto Lilienthal (1848 -1896).png }} '''Karl Wilhelm Otto Lilienthal''' (Aklam, [[23 Mei]] [[1848]] – [[Berlyn]], [[10 Augustus]] [[1896]]) was 'n Duitse uitvinder en ontwerper van baie [[Sweeftuig|sweeftuie]]. Hy word beskou as een van die pioniers van die [[vliegtuig]]. ==Lewensloop== [[Lêer:Fliegeberg1.jpg|links|duimnael|Fliegeberg met die Lilienthal-monument]] Na sy opleiding aan 'n tegniese skool in [[Potsdam]] het hy in 1867 met sy eksperimente begin. In 1891 het hy sy eerste sweefvlug van meer as 25 meter gemaak. In 1893 het hy reeds sweefvlugte van 250 meter gemaak en in 1896 het hy sy eerste vlug met 'n [[Tweedekker(Vliegtuig)|tweedekker]] gemaak. In Lichterfelde (Berlyn), sy destydse woning, het hy 'n 15 meter hoë kunsmatige heuwel (Fliegeberg) laat bou waar hy 'n sweeftuigloods gebou het. Van hier af het hy talle proef- en toetsvlugte gemaak, wat hierdie heuwel in Berlyn vinnig 'n landmerk gemaak het. Vandag het hierdie gebied die Otto Lilienthal-park geword en op die top van daardie heuwel is die gedenkmonument vir Lilienthal. Nadat hy 2000 sweeftugvlugte gemaak het, is hy ernstig beseer in 'n mislukte sweefvlug in 1896 en is die volgende dag dood. Op sy sterfbed sou Lilienthal die onvergeetlike woorde sê: " ''Opfer müssen gebracht werden!''“(Opofferings moet gemaak word!”). Dit blyk egter dat hy hierdie woorde vroeër in sy lewe gebruik het om na iets anders te verwys. Die [[Wright-broers]] het sy kennis van vlieg benut en ook verskeie vlugte in sy sweeftuie gemaak. Die broers het ook self sweeftuie gebou en toe dit bevredigend was, het hulle besluit om 'n enjin in 'n effens groter tipe te plaas. Met hierdie vliegtuig, die ''[[Wright Flyer]]'', het hulle geskiedenis gemaak deur die eerste suksesvolle gemotoriseerdevlug op [[17 Desember]] [[1903]] uit te voer. ==Teorieë== [[Lêer:Lilienthal aviodrome.JPG|links|duimnael|Model van Lilienthal en sy vlerke in die Lugvaartmuseum Aviodrome]] [[Lêer:Lilienthal in flight.jpg|duimnael|Sweefvlug deur Otto Lilienthal.]] As gevolg van verskeie sketse en studies oor [[voël]]vlug het hy die boek ''Der Vogelflug als Grundlage der Fliegerkunst'' (Die voëlvlug as basis vir die kuns van vlieg) geskryf. Alhoewel hierdie boek as sy mees gevestigde werk beskou word, het Lilienthal voor, tydens en na (van 1876 tot 1896) sy beroemde eksperimente talle essays en lesings geskryf en dit hoofsaaklik in tydskrifte gepubliseer. 'n Keur van sy publikasies: *''Theorie des Vogelflugs'' (1873), Lilienthal se vroegste gedokumenteerde lesing met insigte in menslike pogings om voëlvlug tot op daardie stadium na te boots. *''Der Flug der Vögel und des Menschen durch die Sonnenwärme'' (1890), Oor termiese en sirkulerende [[Lugstroom|lugstrome]]. *''Über meine diesjährigen Flugversuche'' (1891) ==Bibliografie== * Anderson, John D. ''A History of Aerodynamics and Its Impact on Flying Machines.'' Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2001, First edition 1999. {{ISBN|978-0-521-66955-9}}. * Crouch, Tom D. ''The Bishop's Boys: A Life of Wilbur and Orville Wright''. New York: W. W. Norton & Company, 1989. {{ISBN|0-393-30695-X}}. * Jarret, Philip. "Soaring Inspiration: Otto Lilienthal's Influence in Britain". ''Air Enthusiast'', No. 65, September–October 1996, pp.&nbsp;2–7. {{ISSN|0143-5450}}. * Lilienthal, Otto. [http://www.lilienthal-museum.de/olma/e6.htm ''Birdflight as the Basis of Aviation.''] First edition, 1911 reprinted 2001: {{ISBN|0-938716-58-1}}. (Translation from German edition, Berlin 1889: [http://www.lilienthal-museum.de/olma/6.htm ''Der Vogelflug als Grundlage der Fliegekunst''] reprinted 2003: {{ISBN|3-9809023-8-2}}.) * Nitsch, Stephan. ''Vom Sprung zum Flug (From the jump to the flight)''. Berlin, Brandenburgisches Verlagshaus, 1991. {{ISBN|3-327-01090-0}}. Modified second edition: ''Die Flugzeuge von Otto Lilienthal. Technik - Dokumentation - Rekonstruktion. (The airplanes of Otto Lilienthal. Technique - Documentation - Reconstruction)''. Otto-Lilienthal-Museum Anklam, 2016. {{ISBN|978-3-941681-88-0}}. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{de}}{{en}}[http://www.lilienthal-museum.de/olma/el2026.htm Lilienthal-museum] * {{de}}[http://www.deutsches-museum.de/sammlungen/ausgewaehlte-objekte/meisterwerke-iii/segelapparat/ ''Der Normal-Segelapparat von Otto Lilienthal'' - Deutsches-Museum] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lilienthal, Otto}} [[Kategorie:Lugvaartpioniers]] [[Kategorie:Geboortes in 1848]] [[Kategorie:Sterftes in 1896]] a79q0j8x1ts08nbx6jxb8qx5a115yms 0 388544 2963445 2928453 2026-08-29T08:34:15Z Aliwal2012 39067 /* 2021 – hede */ 2963445 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Logo of alpine f1 team 2022.png|raamloos|regs|Die span se logo sedert 2022]] [[Lêer:Renault RS01 Arnoux 2007.jpg|duimnael|Renault F1 RS01 van [[René Arnoux]].]] [[Lêer:Jarno Trulli 2003.jpg|duimnael|[[Jarno Trulli]] in die Renault F1 R203]] '''Alpine F1-span''', wat meeding as '''BWT Alpine F1 Team''',<ref>{{Cite web|url=https://en.media.alpinecars.com/news/bwt-and-alpine-f1-team-combine-forces-in-strategic-partnership-aimed-at-sustainability-drive-50ef-989c5.html|title=BWT and Alpine F1 Team combine forces in strategic partnership aimed at sustainability drive|date=11 Februarie 2022|website=Alpinecars.com|access-date=11 Februarie 2022}}</ref> is 'n Formule Een-vervaardiger wat hul debuut gemaak het aan die begin van die [[2021 Formule Een-seisoen|2021 Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen]]. Diie span was voorheen bekend as die [[Renault F1]]-span en in besit van die Franse motormaatskappy [[Renault|Groupe Renault]]. Die span is hernoem vir 2021 om Renault se sportmotorhandelsmerk, Alpine, te bevorder en dien steeds as Renault se fabriekspan. Die onderstel en bestuurskant van die span is gebaseer in Enstone, [[Oxfordshire]], Engeland, en die enjinkant van die span was gebaseer in Viry-Châtillon, 'n voorstad van [[Parys]], Frankryk. Sedert die [[2026 Formule Een-seisoen]] word daar egter van die [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6-hibriedenjin]] gebruik gemaak. == Wedrengeskiedenis == === 2021-seisoen === Alpine F1-span het die tweemalige wêreldkampioen, [[Fernando Alonso]], gekontrakteer<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|title=Fernando Alonso Joins Renault For 2021 Formula 1 Season|website=Eurosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110133019/https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|archive-date=10 January 2020|access-date=30 August 2021}}</ref> om [[Daniel Ricciardo]] wat die Renault-span verlaat het te vervang,<ref>{{Cite web|url=https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/01/changing-gear-daniel-ricciardo-leaves-renault-for-mclaren/|title=Daniel Ricciardo Leaves Renault for McLaren|website=The Checkered Flag|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103100041/https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/01/changing-gear-daniel-ricciardo-leaves-renault-for-mclaren/|archive-date=3 January 2021|access-date=31 August 2021}}</ref> en [[Esteban Ocon]] is behou uit die 2020 Renault-span.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/ocon-would-welcome-alonso-as-renault-f1-team-mate-in-2021-4981530/4981530/|title=Ocon would welcome Alonso as Renault F1 team-mate in 2021|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830233201/https://www.autosport.com/f1/news/ocon-would-welcome-alonso-as-renault-f1-team-mate-in-2021-4981530/4981530/|archive-date=30 August 2021|access-date=31 August 2021}}</ref> Die Alpine-motor het in hierdie jare van 'n Renault-hibriedenjin gebruik gemaak.<ref name="F1Announcement">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.renault-alpine-f1-team-2021.7eY84dCU9MythQjcYG8T45.html|title=Renault to rebrand as Alpine F1 Team in 2021|date=6 September 2020|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906091902/https://www.formula1.com/en/latest/article.renault-alpine-f1-team-2021.7eY84dCU9MythQjcYG8T45.html|archive-date=6 September 2020|access-date=31 August 2021}}</ref> Renault se spanbaas, Cyril Abiteboul, het aangekondig dat hy sal vertrek namate Renault na Alpine oorgeskakel het.<ref>{{Cite web|url=https://wwos.nine.com.au/motorsport/f1-cyril-abiteboul-leaves-renault-ahead-of-rebranding-as-alpine-for-2021-season/0199d065-6136-4bb1-9591-4e43cd382af5|title=F1 team principal Cyril Abiteboul leaves Renault ahead of rebranding as Alpine|last=|first=|date=12 January 2021|website=Wide World of Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114114738/https://wwos.nine.com.au/motorsport/f1-cyril-abiteboul-leaves-renault-ahead-of-rebranding-as-alpine-for-2021-season/0199d065-6136-4bb1-9591-4e43cd382af5|archive-date=14 January 2021|access-date=14 January 2021}}</ref> Abiteboul is vervang deur Davide Brivio, wat voorheen vir Suzuki in MotoGP gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12473/12190417/alpine-f1-sign-ex-motogp-boss-davide-brivio-as-new-racing-director|title=Alpine F1 sign ex-MotoGP boss Davide Brivio as new racing director|website=Sky Sports|language=en|access-date=30 August 2021}}</ref> Alpine se eerste ren het geëindig met Alonso wat gedwing is om te onttrek, nadat puin in die luginlate sy motor laat oorverhit het.<ref>{{Cite web|url=https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/04/alpine-f1-team-left-empty-handed-following-the-bahrain-grand-prix/|title=Alpine F1 Team left empty handed following the Bahrain Grand Prix.|last=Butler|first=Jasmine|date=1 April 2021|website=The Checkered Flag|language=en|access-date=30 August 2021|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927093021/https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/04/alpine-f1-team-left-empty-handed-following-the-bahrain-grand-prix/|url-status=dead}}</ref> Ocon is deur Aston Martin-jaer, [[Sebastian Vettel]], getref.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2021-bahrain-grand-prix-vettel-crashes-into-the-back-of-ocon.1696505131132939404.html|title=2021 Bahrain Grand Prix: Vettel crashes into the back of Ocon|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=30 August 2021}}</ref> Ten spyte van 'n teleurstellende begin, kon Alpine wel in die volgende vyftien wedrenne punte aangeteken,<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/teams/alpine/results|title=Alpine (Sky Sports)|website=SkySports|language=en|access-date=30 Augustus 2021}}</ref> insluitend 'n oorwinning vir Ocon in die [[2021 Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ocon-beats-vettel-to-claim-shock-maiden-victory-in-action-packed-hungarian.4Ewxz6olluqX7Y4E1U8NOq.html|title=2021 Hungarian Grand Prix race report & highlights: Ocon claims shock maiden victory in action-packed Hungarian Grand Prix as Vettel disqualified from P2|website=www.formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801152535/https://www.formula1.com/en/latest/article.ocon-beats-vettel-to-claim-shock-maiden-victory-in-action-packed-hungarian.4Ewxz6olluqX7Y4E1U8NOq.html|archive-date=1 Augustus 2021|access-date=5 Augustus 2021}}</ref> Dit was die eerste oorwinning vir 'n Franse bestuurder wat 'n Franse motor bestuur het wat deur 'n Franse enjin aangedryf is, sedert [[Alain Prost]] se triomf by die Oostenrykse Grand Prix in 1983 met 'n Renaultmotor.<ref name="FOM Hungarian GP Facts and Stats 2021">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hungarian-gp-facts-and-stats-ocon-secures-first-french-triple-since-prost.5XbTbqY86QtN09qWP0wbKh.html|title=Hungarian GP Facts & Stats: Ocon secures first French triple since Prost – and there's a new record for Alonso|last=Kelly|first=Sean|date=1 Augustus 2021|website=Formula One website|publisher=Liberty Media|access-date=5 Augustus 2021}}</ref> Alonso was ook op die podium in die [[2021 Katarse Grand Prix]], nadat hy vyfde gekwalifiseer het, maar derde weggespring het weens [[Max Verstappen|Verstappen]] en [[Valtteri Bottas|Bottas]] wat elk 'n roosterstraf ontvang het. == Formule Een-resultate == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} ===2021 – hede=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" |- !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| Alpine A521<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Renault]] E-Tech 21 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{vlagikoon|POR}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''155''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |- |align="left"| {{ES-VLAG}}<br />[[Fernando Alonso]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18^† |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 8 | | |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br />[[Esteban Ocon]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 9 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="3"| Alpine A522<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Renault]] E-Tech RE22 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''173''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{ES-VLAG}}<br />[[Fernando Alonso]] |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> | | |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br />[[Esteban Ocon]] |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|^'''6'''5 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan="3"| A523<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"|[[Renault]] E-Tech RE23 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''120''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''6''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Pierre Gasly]] |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13^† |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''7''' 6 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 | | |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Esteban Ocon]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14^† |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|12 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan="4"| Alpine A524<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Renault]] E-Tech RE24<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''65''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''6''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Pierre Gasly]] |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=ffffff|DNS |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=ffdf9f|^'''7'''3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|7 |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Esteban Ocon]] |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |- |align=left|{{AU-VLAG}} [[Jack Doohan]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|15 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan=4| Alpine A525<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Renault]] E-Tech RE25<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''22''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''10''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Pierre Gasly]] |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor="#000000" style="color:white"| <small>DSQ</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|19 |- |align=left|{{AU-VLAG}}<br/>[[Jack Doohan]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |- |align=left|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|20 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |rowspan="3"| Alpine A526<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M17 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |bgcolor=| |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''63*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''6*''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Pierre Gasly]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |} * ^† Die renjaer het nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] 9ue0iue4th0whq0rgatbsrq25oj5fja 0 396988 2963471 2568386 2026-08-29T10:39:24Z Oesjaar 7467 Tikfout 2963471 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:Heldenplatz Luftaufnahme 1900.jpg|duimnael|Die Hofburg rondom 1900 vanuit 'n lugballon]] Die '''Hofburg''' is 'n paleis in [[Wene]]. Dit was vanaf die dertiende eeu tot 1918 die residensie van die [[Huis van Habsburg|Habsburgse]] aartshertoë en later van die keisers van [[Heilige Romeinse Ryk]] en van [[Oostenryk-Hongarye|Oostenryk]]. Sedert 1945 dien 'n deel van die paleis as die amptelike residensie van die bondspresident van [[Oostenryk]]. Die voormalige woonkwartiere van die keiserlike huishouding is nou 'n museum en kan besoek word. Die Oostenrykse Nasionale Biblioteek is ook in die kompleks. Gedurende die tyd van die Oostenrykse monargie het Hofburg gedien as die winterresidensie, ''Schloss Schönbrunn'' as die somerresidensie van die keiserlike familie. Sedert September 2017 is die Hofburg ook tydelik die setel van die parlement van Oostenryk. Tydens die renovasie van die parlementsgebou vergader sowel die Nasionale Raad as die Bondsraad in die Redoutensaal van die Hofburg. Onder die Habsburgse [[Rudolf I|keiser Rudolf I]] word in [[1279]] 'n begin gemaak met die bou van 'n [[kasteel]] op die terrein van die ''Schweizerhof'' (Switserse Hof). In die daaropvolgende eeue word dié gebou so dikwels verbou en aangebou dat daar niks meer te sien is van die oorspronklike struktuur nie. In Middeleeuse dokumente word daarna verwys as ''castro wiennensi'' en die ''Alte Burg'' (Ou Kasteel). Die gebou sien op daardie stadium uit as 'n tipiese [[Middeleeue|Middeleeuse]] kasteel met hoektorings en 'n groot binnehof. Toe [[Ferdinand I|keiser Ferdinand I]] in die middel van die sestiende eeu sy residensie na Wene verskuif, begin die verbouing van die ''Alte Burg'' in die Renaissance Hofburg. Bestaande vleuels word vergroot en nuwes word gebou. Al die Habsburgse heersers wou hul stempel op die Hofburg afdruk, wat veroorsaak het dat die Hofburg verskeie argitektoniese syle deur die geskiedenis vertoon. Vleuels uit die [[Middeleeue]], [[Renaissance]], [[Barok]] en vleuels in die historiserende styl van die [[19de eeu|negentiende]] en [[20ste eeu|vroegtwintigste]]-eeu is almal te vind in dié kompleks. In die periode 1881–1913 met die bou van die ''Neue Burg'' vind die grootste uitbreiding van die Hofburg plaas. Die ''Neue Burg'' is 'n reusagtige geboë vleuel wat van die oue dele van die Hofburg tot aan die [[Wiener Ringstraße|Ringstraße]] uitstrek. Vanaf die balkon van die ''Neue Burg'' kondig [[Adolf Hitler]] in 1938 die ''[[Anschluss]]'' van Oostenryk by [[Nazi-Duitsland]] aan. Die keiserlike woonstelle rondom die ''Amalienburg'' sien vandag nog dieselfde uit as in die tyd van keiser [[Frans Josef I van Oostenryk|Franss Jozef]] en keiserin [[Elisabeth van Oostenryk-Hongarye|Elisabeth]] (Sisi). == Besienswaardighede == In die Hofburg vind mens deesdae die volgende besienswaardighede: * Die ''[[Neue Burg]]'' (Nuwe Kasteel) aan die Heldenplatz (Heldeplein) met daarin: ** die [[Oostenrykse Nasionale Biblioteek]] ** Die ''[[Weltmuseum]]'' (Wêreldmuseum – Etnografise Museum) ** Die ''Ephesosmuseum'' (antieke versameling uit Efesos in Kleinasië) ** Die [[OVSE|Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]] (OVSE) * Die ''Alte Burg'' met daarin: ** Die [[Albertina (Wenen)|Albertina]] ** Die [[Augustijnenkerk (Wenen)|Augustinerkirche (Augustynekerk]]), die voormalige hofkerk van die kaiserlike familie ** Die [[Spaanse rijschool|''Spanische Hofeitschule'']] (Spaanse Ryskool) ** Die ''Hofbibliothek'' (keiserlike Biblioteek) ** Die keiserlike woonstelle (museum) ** Die [[Sissi-Museum]] ** Die [[Schweizertor|Schweizerhof]] ** Die [[kaiserlike Skatkamer]] == Galery == <gallery> Lêer:Michaelerplatz z01.jpg|Die Michaelvleugel Lêer:Präsidentschaftskanzlei Wien.jpg|Die Leopoldvleugel met daarin die kantore van die Bondspresident van Oostenryk Lêer:Amalienburg Vienna Oct. 2006 002.jpg|Die ''Amalienburg'' Lêer:Weltliche Schatzkammer Wien (5).JPG|Die oostenrykse kroonjuwele in die ''Keizerlike Skatkamer'' Lêer:Wenen, Oostenrijk Jul 31, 2019 12-40-02 PM.jpeg|Michaelvleugel </gallery> {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Wene]] [[Kategorie:Oostenryk]] [[Kategorie:Wene]] [[Kategorie:Argitektuur]] hm852a75g2b2uzlq4k6zhx71ke5jyux 0 400501 2963480 2712889 2026-08-29T10:43:27Z Oesjaar 7467 /* Lewensloop */ Tikfout 2963480 wikitext text/x-wiki '''Guillaume Chenu de Chalezac''', ([[1 November]] [[1672]], tot [[30 Desember]] [[1731]]) Franse avonturier wat gestrand was aan die Kaapse Ooskus en in die [[Xhosa]] gemeenskap gewoon het van Februarie 1687 tot Junie 1688. Hy het ‘n boek van sy ervarings geskryf wat in 1746 in [[Duits]] gepubliseer is en later in [[Frans]] en [[Engels]] vertaal is. == Lewensloop == Hy is op 1 November 1672 as die seun van 'n gesiene prokureur in [[Bordeaux]], [[Frankryk]] gebore. Aangesien hulle [[Protestantisme|Protestant]]e (Hugenote) was, wou sy pa hom uit [[Frankryk]] kry en hom na Guillaume se broer in Duitsland stuur. Dit was 'n [[misdaad]] vir 'n Protestant om uit Frankryk te vlug. Sy pa smokkel hom in Maart 1686 op 'n skip na [[Madeiraeilande|Madeira]] van waar hy na [[Nederland]] en daarvandaan [[Duitsland]] toe kon reis. Hy was maar 15 jaar oud op daardie stadium. In Madeira het hy het ses maande lank by twee Franse Protestantse handelaars gewoon terwyl hy vir die skip na Nederland wag. Voor sy vertrek, het die Portugese bevelvoerder op die eiland agtergekom hy is 'n vlugtende Protestant en hom onder die bewaking van [[Jesuïet|Jesuïtiese]] priesters geplaas. Hy het ontsnap en vir John Cribb, die kaptein van die Engelse [[fregat]] die ''Bauden'', gesmeek om hom saam te neem. Cribb het hom as sy persoonlike bediende aangestel. Die ''Bauden'' is op 16 November 1686 suid van die [[Kaap Verdiese Eilande]] deur [[seerower]]s aangeval. In die woeste gevegte, waaraan die toe 16-jarige sê hy aktief deelgeneem het, is kaptein Cribb en tien ander matrose gedood. Net minder as drie maande later het die bemanning land gewaar. Hulle het gehoop dit was die [[Kaap van Goeie Hoop]], waar hulle voorrade sou kon inneem. Dit was waarskynlik eintlik in die omgewing van die huidige [[Port St. Johns]] aan die [[Wildekus]]. Die nuwe bevelvoerder het 'n seilboot met vier dae se kos land toe gestuur om 'n geskikte landingsplek te soek, maar die kus was te rotsagtig en hulle het later besluit om terug na die ''Bauden'' te gaan. Die skip het egter teen daardie tyd reeds verder na [[Delagoabaai]] gevaar. Eers tien dae nadat hulle die ''Bauden'' verlaat het, het De Chalezac en sy makkers 'n strandjie gekry waar hulle die boot op die sand kon uittrek. 'n Swart man het vir hulle 'n leersak vol [[karringmelk]] gegee in ruil vir 'n stukkie [[koper]]. Die volgende dag was die strand “vol swartes” wat [[vleis]] en [[melk]] vir koper wou ruil. Na ‘n misverstand breek daar gevegte tussen die matrose en die Xhosas uit. De Chalezac word beseer en later deur plaaslike inwoners verpleeg en kos gegee, in ruil moes hy hulle beeste oppas. 'n Paar dae later het 'n wit man met 'n woeste baard en lang blonde hare by die kraal aangekom. Die man was 'n oorlewende van die Hollandse skip die ''Stavenisse'' wat op 16 Februarie 1668 net suid van vandag se [[Durban]] op die rotse geloop het. Die twee kon in [[Portugees]] met mekaar kommunikeer. Die Hollander het hom na die plaaslike hoofman se kraal geneem waar hy en ander ''Stavenisse''-oorlewendes gebly het. Die man was toe volgens De Chalezac al vlot in [[Xhosa]]. Die hoofman het hom goedhartig verwelkom en om verskoning gevra dat van sy onderdane hom en sy makkers aangeval het. Die Europeërs het toe besluit om die lang pad [[Kaapstad]] toe aan te pak. De Chalezac skryf van hulle twee rampspoedige probeerslae wat aanvalle deur [[Khoikhoi]] en noue ontkomings met leeus, seekoeie, olifante en luiperds ingesluit het. Hulle is toe maar terug na die hoofman se kraal. Die hoofman het De Chalezac as sy peetkind aangeneem. Hy praat met groot toegeneentheid en respek van die hoofman en vertel hoe dapper hy aan die bloedige gevegte teen Khoikhoi-groepe deelgeneem het. Hy het aan de Chalezac 'n trop beeste gegee wat sy status in die groep verhoog het en versoek dat De Chalezac met sy jongste dogter trou. De Chalezac skryf in sy latere boek breedvoerig oor die [[kultuur]], gebruike en rituele van die [[Xhosa]], vir wie hy duidelik groot waardering gehad het. Hy het dit vreemd gevind dat hulle nie [[vis]] geëet het nie, maar verduidelik dat hulle dit as [[slang]]e geklassifiseer het. Hy verduidelik die regstelsel en hoe kwaai die strawwe vir veediefstal en vergiftiging kon wees: 'n Vrou wat haar man vergiftig het, is op 'n miernes vasgebind tot sy dood is. Die diefstal van [[koper]] of [[yster]] is egter nie gestraf nie, want dit was so seldsaam en waardevol en die versoeking was dus te groot vir enigeen om dit te weerstaan. Hy skryf: “Ek sou nooit kon glo dat dié mense, so brutaal en rof soos hulle was, ook behoorlikheid en goeie maniere beoefen het nie.” 'n Jaar nadat hy as 'n aangenome Xhosa begin lewe het, is 'n skip wat uit die Kaap gestuur is om die ''Stavenisse''-oorlewendes te gaan haal, die ''Centaurus'', daar aangekom. De Chalezac het besluit om saam te gaan, hoewel sommige van die Europeërs besluit het om te bly. Op 30 Junie 1688 het Guillaume aan boord van die Hollandse skip die ''Spierdijk'' na Amsterdam vertrek. Hy is daarvandaan na [[Dessau-Roßlau|Dessau]] in Duitsland waar sy broer, Jacques, 'n senior [[infanterie]]-offisier en later bekend as Freiherr de Chalezac, lank reeds gewoon het. De Chalezac is op 30 Desember 1731 in [[Maagdeburg]] dood. Sy grafskrif in die Franse kerk daar lees: “Hier rus in God, Guillaume Chenu de Chalezac, Seigneur de Laujardiére, kolonel in die infanterie-regiment in diens van Sy Majesteit die Koning van [[Pruise]], fiskaal van die distrikte Stolpe, Wollen, Ueckerunde en Pedugl, gebore op 1 November 1672, oorlede 30 Desember 1731. In glorieryke herinnering.” == Bronnelys == * Du Preez, Max, ''Die Franse Seun, Adonis van die amaXhosa''. [[Vrye Weekblad]], 12 Mei 2023. https://www.vryeweekblad.com/menings-en-debat/2023-05-12-die-franse-seun-adonis-van-die-amaxhosa/ Besoek 14 Mei 2023. * Nathanael Weiss: ''Les aventures de Guillaume Chenu de Chalezac, seigneur de Laujardiere, au pays des Cafre, 1686-1689.'' In: ''Bulletin de Societe de l'Histoire du Protestantisme Francais.'' Band 80, 1921 * ''Reisen und abentheuer der bruder Robinsons.'' 1791, S. 150ff., [http://books.google.de/books?id=IiQPudr2hN4C&pg=PA150 Digitalisat] * Jean Pierre Erman, Pierre Christian Frédéric Reclam: ''Mémoires pour servir à l'histoire des réfugiés françois dans les États du roi.'' Band 9, 1799, S. 65, [http://books.google.de/books?id=W8Y9AAAAYAAJ&pg=PA65 Digitalisat] * Leopold von Zedlitz-Neukirch: ''Neues preussisches Adelslexicon.'' Band I, 1836, S. 152, [http://books.google.de/books?id=_ZlAAAAAcAAJ&pg=PA152 Digitalisat] * Stephen Abel Laval: ''A compendious history of the Reformation in France.'' 1741, S. 7, [http://books.google.de/books?id=5MwCAAAAQAAJ&pg=PA7 Digitalisat] (zur Vertreibung der Familie aus Frankreich) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:de Chalezac, Guillaume Chenu}} [[Kategorie:Geboortes in 1672]] [[Kategorie:Sterftes in 1731]] r7hf2pzk5mgv6skbawrzagxyy47dvdn 0 405464 2963438 2928338 2026-08-29T08:19:02Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963438 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Liam Lawson | image = Liam Lawson at the Red Bull Fan Zone – Crown Riverwalk, Melbourne (028A7793).jpg | caption = Lawson by die [[2026 Australiese Grand Prix]] | birth_name = Liam Jared Lawson | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2002|02|11}} | birth_place = Hastings, Nieu-Seeland | nationality = {{vlagikoon|NZL}} Nieu-Seelander | Car number = 30 | 2026 Team = [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | Races = {{F1stat|LAW|entries}} ({{F1stat|LAW|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LAW|wins}} | Podiums = {{F1stat|LAW|podiums}} | Points = {{F1stat|LAW|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LAW|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LAW|fastestlaps}} | First race = [[2023 Nederlandse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 14de (38 punte) }} '''Liam Lawson''' (gebore 11 Februarie 2002) is 'n Nieu-Seelandse motorrenjaer wat tans aan [[Formule Een]] deelneem vir [[Scuderia AlphaTauri]] en die Super Formule-kampioenskap vir Team Mugen. Lawson, wat deur die driemalige [[Nieu-Seelandse Grand Prix]]-wenner Ken Smith afgerig word, het voorheen vir die Carlin- span aan die FIA Formule 2-kampioenskap deelgeneem, waar hy derde geëindig het in 2022.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.fiaformula2.com/Drivers/1207/Liam-Lawson|title=Liam Lawson|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en|access-date=2021-03-27}}</ref> Hy is 'n vorige Toyota Racing Series-kampioen en lid van die Red Bull Junior-span.<ref>{{Cite web|url=https://wtf1.com/post/76-year-old-kiwi-motorsport-legend-ken-smith-will-compete-in-the-new-zealand-grand-prix/|title=76-Year-Old Kiwi Motorsport Legend Ken Smith Will Compete In The New Zealand Grand Prix|last=Ashenhurst|first=Ryan|date=February 6, 2018|website=WTF1|access-date=November 24, 2018|archive-date=13 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213170536/https://wtf1.com/post/76-year-old-kiwi-motorsport-legend-ken-smith-will-compete-in-the-new-zealand-grand-prix/|url-status=dead}}</ref><ref name="TRS">{{Cite web|url=http://www.formulascout.com/lawson-wins-new-zealand-grand-prix/48154|title=Lawson defeats Armstrong in New Zealand GP to secure TRS title|last=Waring|first=Bethonie|date=February 10, 2019|website=FormulaScout|access-date=February 10, 2019}}</ref><ref name="Red Bull">{{Cite web|url=https://juniorteam.redbull.com/article/liam-lawson-joins-juniors-all-corners-global-challenge|title=Liam Lawson joins Juniors from all corners for global challenge|date=February 18, 2019|access-date=February 18, 2019}}</ref> In 2021 het hy ook vir die [[Red Bull Racing|Red Bull]] AF Corse-span in die Deutsche Tourenwagen Masters gejaag, saam met [[Alexander Albon]] en het die kampioenskap in die laaste ronde misgeloop. Lawson dien ook tans as 'n reserwejaer vir [[Red Bull Racing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.redbullracing.com/int-en/drivers/liam-lawson-reserve-driver|title=Liam Lawson|website=[[Red Bull Racing]]|language=en|access-date=18 July 2023}}</ref> Hy het sy Formule Een-debuut by die [[2023 Nederlandse Grand Prix]] gemaak, toe hy [[Daniel Ricciardo]] by die [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri-span]] vervang het. Ricciardo het 'n gebreekte beentjie in sy hand opgedoen tydens 'n ongeluk in vrye oefening.<ref name="CleerenAug20232">{{cite news|last1=Cleeren|first1=Filip|title=Ricciardo out of F1 Dutch GP with injured hand, Lawson to sub|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-out-of-f1-dutch-gp-with-broken-wrist/10511470/|access-date=25 August 2023|work=www.motorsport.com|date=25 August 2023|language=en}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:75%" !Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Plek ! Punte |- ! rowspan="2" | [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT03 | rowspan="2" | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]]<br /> 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]] | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]] | style="background:#F1F8FF;" | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /> {{Small|TD}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | style="Background:#F1F8FF;" | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXC]]<br /> {{Small|TD}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]] | | | | rowspan="2" bgcolor=efefef|'''–''' | rowspan="2" bgcolor=efefef|'''–''' |- | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | style="background:#F1F8FF;" | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] {{Small|TD}} | | |- ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT04 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH001]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>17 | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXC]] | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LVG]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |bgcolor=efefef|'''20''' |bgcolor=efefef|'''2''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[RB F1-span|RB]] | RB <br/>VCARB 01 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>17† |bgcolor=efefef|'''21''' |bgcolor=efefef|'''4''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB21 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH003]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>12 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''14''' |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''38''' |- |[[Racing Bulls]] |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 02 |[[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |<!-- laat blanko --> |<!-- laat blanko --> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>18 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2 |[[2026 Formule Een-seisoen|2026]] | |[[Racing Bulls]] | |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 03 | |[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 | |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LAW|seasonposition}}'''* |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LAW|seasonpoints}}'''* |- | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB22 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>7 | | | | | | | | | | | | |} * ^'''†''' Lawson haal nie die eindstreep nie, maar word wel geklassifiseer, omdat hy meer as 90% van die renafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geboortes in 2002]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui]] 1f5o0c0uyg2vxl3dmglrloheasinzr4 0 405946 2963494 2634088 2026-08-29T11:44:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963494 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Louis van der Westhuizen | beeld = [[Lêer:Louis van der Westhuizen 2015 RWC.jpg|180px]] | byskrif = | vollenaam = | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1995|02|25|df=yes}} | geboorteplek = [[Windhoek]], [[Namibië]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,80 m | gewig = 100 kg | ru_posisies = [[Haker]] | ru_huidigespan = {{Rut Cheetahs}} / [[Vrystaat Cheetahs]] | springbokid = | sarugbyno = | ru_amateurjare = 2016–2018 | ru_amateurklubs = [[Noordwes-universiteit|NWU-Pukke]] | ru_amklubwedstryde = 9 | ru_amklubpunte = (14) | ru_amopdatering = | ru_klubjare = | ru_proklubs = | ru_klubwedstryde = | ru_klubpunte = | ru_klubopdatering = 29 Augustus 2023 | super14 = {{Rut Bulls}}<br />{{Rut Cheetahs}} | super14jare = 2020<br />2020– | super14wedstryde = 0<br />1 | super14punte = (0)<br />(0) | ru_currentclub = | super14opdatering = 29 Augustus 2023 | ru_provinsie = Luiperds<br />[[Namibië|Welwitschias]]<br />{{Rut Vrystaat Cheetahs}} | ru_provinsiejare = 2016–2018<br />2019<br />2020– | ru_provinsiewedstryde = 28<br />2<br />22 | ru_provinsiepunte = (10)<br />(5)<br />(85) | ru_provinsieopdatering = 29 Augustus 2023 | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = {{NAMru}} | ru_nasionalejare = 2013–tans | ru_nasionalewedstryde = 21 | ru_nasionalepunte = (45) | ru_nsopdatering = 29 Augustus 2023 | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Professionele Rugbyspeler | eggenote = | kinders = | familie = | skool = Hoërskool Windhoek | universiteit = [[Noordwes-universiteit]], [[Potchefstroom]] | url = }} '''Louis van der Westhuizen''' (gebore 25 Februarie 1995) is 'n [[Namibië|Namibiese]] [[rugby]]speler.<ref name="Bio">{{en}} {{cite web|url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/206177.html|title=Louis van der Westhuizen|date=18 September 2015|website=ESPN|access-date=18 September 2015|archive-date= 2 Oktober 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002021358/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/206177.html|url-status=dead}}</ref> Hy is gekies vir [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] se groep vir die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.rugbyworldcup.com/news/86968|title=Jacques Burger to lead Namibia in RWC 2015|date=27 August 2015|publisher=Rugby World Cup|access-date=27 August 2015}}</ref> Sy gewone speelposisie is op [[haker]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Rugbysaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1995]] [[Kategorie:Cheetahs rugbyspelers]] [[Kategorie:Bulls rugbyspelers]] [[Kategorie:Namibiese rugbyspelers]] 47s0iaty59r6uzynq8py15rv821n9ie 0 406177 2963306 2929008 2026-08-28T16:17:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963306 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = <!-- ITA Airways ....die logo vertoon naam netjies....--> | image = ITA Airways Logo.svg | image_size = 175 | IATA = AZ | ICAO = ITY<ref>{{Cite web|last=Buyck|first=Cathy|title=Alitalia Successor ITA Moves Closer to Mid-October Launch|url=https://www.ainonline.com/aviation-news/air-transport/2021-08-19/alitalia-successor-ita-moves-closer-mid-october-launch|access-date=2021-08-23|website=Aviation International News|df=dmy-all}}</ref> | callsign = ITARROW<ref>{{Cite web|title=The Aviation Codes Website - Airline Codes beginning with|url=https://www.avcodes.co.uk/airlcoderes.asp|access-date=2021-08-23|website=www.avcodes.co.uk|df=dmy-all|archive-date=2023-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115111018/https://www.avcodes.co.uk/airlcoderes.asp|url-status=dead}}</ref> | founded = {{start date|2020|11|11|df=yes}} | commenced = {{start date and age|2021|10|15|df=yes|br=yes}} | hubs = [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino|Rome–Fiumicino]] | focus_cities = Milaan–Linate | frequent_flyer = Volare | alliance = [[SkyTeam]] | fleet_size = 76 | destinations = 70 | parent = Italiaanse Regering (100%) | headquarters = [[Rome]], [[Italië]] | key_people = Fabio Lazzerini ([[HUB]]) | num_employees = 3&nbsp;600 <ref>{{cite web | url=https://www.ansa.it/europa/notizie/qui_europa/2023/01/09/i-numeri-di-ita-airways-dai-dipendenti-alle-rotte-_767ce6c7-b5fe-4152-ba64-ec2408fc8bb4.html | title=I numeri di Ita Airways, dai dipendenti alle rotte | date=9 January 2023 }}</ref> | website = {{URL|www.ita-airways.com}} }} '''Italia Trasporto Aereo SpA.''' ([[IATA]]: '''AZ''' – [[ICAO]]: '''ITY''') wat handel dryf as '''ITA Airways''', is die vlagdraer van [[Italië]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/english/news/2021/08/24/ita-to-start-off-with-2800-workers_d5be1dc6-690f-40f7-9bcb-b103ef78e1dd.html|title=ITA to start off with 2,800 workers|date=24 August 2021|website=Ansa.it|access-date=2021-08-28}}</ref> Dit word besit deur die regering van Italië via die Ministerie van Ekonomie en Finansies. Die lugredery vlieg na meer as 70 geskeduleerde binnelandse, Europese en interkontinentale bestemmings. ITA Airways is 'n lid van die [[SkyTeam]]-lugrederyalliansie met sy [[Spil (lughawe)|spilpunt]] in die [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino]] in [[Rome]], met Milaan-Linate as sy fokusstad. == Vloot == [[Lêer:ITA AIRWAYS A350-941 EI-IFF HND RJTT 19-APR-2023 (52829502995).jpg|duimnael| ITA Airways [[Airbus A350|Airbus A350-900]]]] [[Lêer:ITA Airways, I-ADVA, Airbus A220-100 (54007495525) at Milan Linate.jpg|duimnael| ITA Airways Airbus A220-100]] === Huidige vloot === ITA Airways bedryf 'n vloot van slegs [[Airbus]]-vliegtuie, meeste oorgeërf van die ontbinde [[Alitalia]]:<ref>{{Cite web|url=https://www.airfleets.net/flottecie/ITA%20-%20Italia%20Trasporto%20Aereo.htm|title=ITA Fleet Details|date=|website=Airfleets.net|access-date=4 September 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Vliegtuie ! rowspan="2" | In diens ! rowspan="2" | Bestellings ! colspan="5" | Passasiers <ref>{{Cite web|url=https://www.planespotters.net/airline/ITA-Italia-Trasporto-Aereo|title=ITA Airways Fleet Details and History|date=|website=planespotters.net|access-date=4 September 2023|archive-date=27 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827210407/https://www.planespotters.net/airline/ITA-Italia-Trasporto-Aereo|url-status=dead}}</ref> |- ! <abbr title="Magnifica/Business Class Medium Haul">B</abbr> ! <abbr title="Premium Economy">E+</abbr> ! <abbr title="Economy">E</abbr> ! Totaal ! Verws |- | Airbus A220-100 | &#x2014; | 7 <ref name="airbus.com">Airbus Orders and Deliveries (XLS), monthly updated, accessed via {{Cite web|url=http://www.airbus.com/aircraft/market/orders-deliveries.html|title=Orders & deliveries|date=|website=Airbus|publisher=Airbus SAS|access-date=4 September 2023}}</ref> | &#x2013; | &#x2013; | 125 | 125 | <ref>{{Cite web|url=https://www.key.aero/article/how-ita-airways-intends-avoid-mistakes-alitalia|title=How ITA Airways intends to avoid the mistakes of Alitalia|date=24 January 2023|website=key.aero}}</ref> |- | rowspan="2" |Airbus A220-300 | rowspan="2" | 5 | rowspan="2" | 10 <ref>{{Cite web|url=https://www.flugrevue.de/zivil/ita-airways-itas-erste-a220-mit-blauer-lackierung/|title=Hier strahlt ITA Airways' erste azurblaue A220|date=19 July 2023|website=Flugrevue|language=de}}</ref> | &#x2013; | &#x2013; | 148 | 148 | rowspan="2" | <ref>{{Cite web|url=https://simpleflying.com/ita-airways-1st-blue-airbus-a220-delivery/|title=ITA Airways Takes Delivery Of Its 1st Blue Airbus A220|date=28 August 2023|website=simpleflying.com}}</ref> |- | &#x2013; | &#x2013; | 149 | 149 |- | [[Airbus A319|Airbus A319-100]] | 18 | &#x2014; | &#x2013; | &#x2013; | 144 | 144 | |- | rowspan="3" | [[Airbus A320|Airbus A320-200]] | rowspan="3" | 26 | rowspan="3" | &#x2014; | rowspan="3" | &#x2013; | rowspan="3" | &#x2013; | 171 | 171 | rowspan="3" | <ref>{{Cite web|url=https://www.alitalia.com/content/dam/alitalia/00_tagliate_nuovo_sito/05_volare_alitalia/mondo_alitalia/flotta/map/seat-map-A320.pdf|title=A320/32A - 180 SEATS - DOMESTIC FLIGHTS|access-date=16 September 2023|archive-date= 2 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102175816/https://www.alitalia.com/content/dam/alitalia/00_tagliate_nuovo_sito/05_volare_alitalia/mondo_alitalia/flotta/map/seat-map-A320.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://seatmaps.com/it/airlines/az-ita-airways/airbus-a320/#2cb274e6ce940f47beb8011d8ecb1462|title=ITA Airways Airbus A320 Mappa dei posti a sedere - Aggiornato 2023. Trovare il posto migliore {{!}} SeatMaps|website=seatmaps.com|access-date=28 June 2023}}</ref><!-- "Born in 2021" kleure en "Rome 2030 EXPO kandidaat"-plakkers. --> |- | 174 | 174 |- | 180 | 180 |- | [[Airbus A320neo-familie|Airbus A320neo]] | 9 | 17 <ref>{{Cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/124721-italys-ita-airways-inducts-first-a320neo|title=Italy’s ITA Airways inducts first A320neo|date=22 February 2023|website=ch-aviation.com}}</ref> | &#x2013; | &#x2013; | 180 | 180 | |- |Airbus A321LR <ref>{{Cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/121486-italys-ita-airways-to-add-39-new-airbus-aircraft-in-2023|title=Italy’s ITA Airways to add 39 new Airbus aircraft in 2023|last=|first=|date=15 November 2022|website=ch-aviation.com}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aerotelegraph.com/ita-airways-bekommt-ab-2023-airbus-a321-lr3|title=ITA Airways bekommt ab 2023 Airbus A321 LR|last=|first=|date=17 May 2022|website=aerotelegraph.com|language=de}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | &#x2014; | 9 <ref name=":6">{{Cite press release|title=Air Lease Corporation Announces Lease Placement of 31 New Airbus Aircraft with ITA|url=https://airleasecorp.com/press/air-lease-corporation-announces-lease-placement-of-31-new-airbus-aircraft-with-ita|access-date=2021-10-06|archivedate=2022-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221102131740/https://airleasecorp.com/press/air-lease-corporation-announces-lease-placement-of-31-new-airbus-aircraft-with-ita}}</ref> | colspan="4" | TBA | |- |[[Airbus A330|Airbus A330-200]] | 8 | &#x2014; | 20 | 17 | 219 | 256 | <ref>{{Cite web|url=https://www.alitalia.com/content/dam/alitalia/00_tagliate_nuovo_sito/05_volare_alitalia/mondo_alitalia/flotta/map/seat-map-A330.pdf|title=Seat map: A330|website=Alitalia|access-date=16 September 2023|archive-date= 2 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102175822/https://www.alitalia.com/content/dam/alitalia/00_tagliate_nuovo_sito/05_volare_alitalia/mondo_alitalia/flotta/map/seat-map-A330.pdf|url-status=dead}}</ref> |- | Airbus A330-900 | 4 | 13 | 30 | 24 | 237 | 291 | <ref>{{Cite press release|url=https://www.ita-airways.com/content/dam/ita/files/EN/fly/ita-world/press-release/ITA_Airways_prende_in_consegna_l%27Airbus_A330neo_ENG.pdf|title=The First Airbus A330neo joins ITA Airways' fleet|date=26 May 2023|access-date=16 September 2023|archivedate=29 Mei 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230529044524/https://www.ita-airways.com/content/dam/ita/files/EN/fly/ita-world/press-release/ITA_Airways_prende_in_consegna_l%27Airbus_A330neo_ENG.pdf}}</ref> |- | [[Airbus A350]]-900 | 6 | &#x2014; | 33 | &#x2013; | 301 | 334 | <ref>{{Cite press release|url=https://www.airbus.com/en/newsroom/press-releases/2022-05-ita-airways-becomes-first-italian-a350-operator|title=ITA Airways becomes first Italian A350 operator|date=12 May 2023}}</ref> |- ! Totaal ! 76 ! 56 ! colspan="6" | |} === Vlootontwikkeling === Op 30 September 2021 is aangekondig dat ITA Airways 'n ooreenkoms met [[Airbus]] onderteken het vir 'n bestelling vir 10 Airbus A330neo, 11 [[Airbus A320neo-familie|Airbus A320neo]] en 7 Airbus A220. ITA Airways het ook 'n ooreenkoms met Air Lease Corporation en ander vliegtuigverhuringsmaatskappye aangekondig om 56 vliegtuie op te neem, insluitend die Airbus A220, [[Airbus A320neo-familie|Airbus A320neo]], Airbus A321neo, Airbus A321LR, Airbus A330neo en [[Airbus A350]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/108313-italys-ita-selects-airbus-for-comprehensive-fleet-renewal|title=Italy's ITA selects Airbus for comprehensive fleet renewal|website=ch-aviation|language=en|access-date=2021-09-30}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|url=https://airwaysmag.com/airlines/ita-takeoff-airbus-fleet/|title=Sidestick Tops Yoke: ITA to Takeoff with Airbus Fleet|last=Kleps|first=Kochan|date=2021-09-30|website=Airways Magazine|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015064351/https://airwaysmag.com/airlines/ita-takeoff-airbus-fleet/|archive-date=15 October 2021|access-date=2021-09-30}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.flightglobal.com/airlines/italys-ita-outlines-airbus-driven-fleet-plan-including-a330neos-and-a350s/145719.article|title=Italy's ITA outlines Airbus-driven fleet plan including A330neos and A350s|last=Kaminski-Morrow|first=David|date=2021-09-30|website=Flight Global|language=en|access-date=2021-09-30}}</ref> Die maatskappy het die Airbus A321LR voorgestel vir langafstandbestemmings in die Midde-Ooste (soos Koeweitstad, Riyadh, Djeddah) en Sentraal-Afrika (soos Dakar, Addis Abeba). Daarbenewens sal die nuwe langafstandvloot die lugredery in staat stel om nuwe toekomstige roetes na bestemmings in die Amerikas soos [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta]], [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth]], [[Philadelphia Internasionale Lughawe|Philadelphia]], [[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago]], Detroit en [[Seattle-Tacoma Internasionale Lughawe|Seattle/Tacoma]] te bedryf. Op 15 Oktober 2021 het ITA Airways 49 vliegtuie van [[Alitalia]] verkry in die nasleep van daardie lugdiens se sluiting op 14 Oktober 2021, insluitend 18 [[Airbus A319|Airbus A319-100's]], 25 [[Airbus A320|A320-200's]] en 6 [[Airbus A330|A330-200's]]. Hierdie vliegtuie wat by die vloot aangesluit het, was bykomend tot die 2 [[Airbus A320|A320-200]] en die 1 [[Airbus A330|A330-200]] wat reeds onder die ITA Airways AOC was. Die byvoeging van hierdie 49 vliegtuie het ITA se vloottotaal op 52 vliegtuie te staan gebring, die beplande aantal vir die aanvang van bedrywighede. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Lugrederye]] [[Kategorie:Italiaanse maatskappye]] bzosfy865vj041imrcu7tc27v8hwazv 0 412760 2963439 2928369 2026-08-29T08:21:43Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslae */ 2963439 wikitext text/x-wiki Die '''Racing Bulls F1-span''' is 'n [[Formule Een]]-renmotorspan wat sedert Maart 2024 aan Grands Prix deelneem. Hul volledige naam is '''Visa Cash App Racing Bulls Formula One Team'''. Die '''RB''' in die voormalige akroniem staan vir '''Racing Bulls S.p.A.''' uit Italië, en nie vir Red Bull, die energiedrankiemaatskappy wat die span asook hul susterspan [[Red Bull Racing]] borg. Die span het voorheen (van die 2020 tot 2023-seisoen) bekend gestaan as [[Scuderia AlphaTauri]] en kry vir die 2024-seisoen die naam RB, gevolg deur Racing Bulls in 2025. Die span se renjaers vir die [[2024 Formule Een-seisoen]] was die Australiër [[Daniel Ricciardo]] en die Japannees [[Yuki Tsunoda]], met Laurent Mekies as die spanhoof. Die span se renjaers vir die [[2026 Formule Een-seisoen]] is die Nieu-Seelander [[Liam Lawson]] en die Sweed [[Arvid Lindblad]]. == Renuitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2024 – hede === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan=4| VCARB 01<br/>{{Pirelli}} |rowspan=4|[[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''46''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''8''' |- |align=left|{{nowrap|{{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]]}} |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|^'''4'''15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |- |align=left|{{nowrap|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]]}} |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|^'''8'''7 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |- |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan=4| VCARB 02<br/>{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH003]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''92''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''6''' |- |align=left|{{nowrap|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]]}} |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''16 |bgcolor=|<!-- laat blanko verder ondertoe, hy is weg na 'n ander span --> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{nowrap|{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]}} |bgcolor=|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|^'''8'''20 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|17 |- |align=left|{{nowrap|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]]}} |<!-- laat blanko --> |<!-- laat blanko --> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|18 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan=4| VCARB 03<br/>{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Red Bull Powertrains|Red Bull]]<br/> Ford DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |bgcolor=| |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''66*''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''5*''' |- |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=|→Red Bull |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| | |- |align=left|{{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=ffffff|^'''8'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 ! Punte ! Plek |} </div> * ^'''†''' Die renjaer haal nie die einde nie, maar word wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die renafstand voltooi het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] tquexw31r06gr5rvoj26e7mtwhw2tgb 2963440 2963439 2026-08-29T08:24:09Z Aliwal2012 39067 /* 2024 – hede */ 2963440 wikitext text/x-wiki Die '''Racing Bulls F1-span''' is 'n [[Formule Een]]-renmotorspan wat sedert Maart 2024 aan Grands Prix deelneem. Hul volledige naam is '''Visa Cash App Racing Bulls Formula One Team'''. Die '''RB''' in die voormalige akroniem staan vir '''Racing Bulls S.p.A.''' uit Italië, en nie vir Red Bull, die energiedrankiemaatskappy wat die span asook hul susterspan [[Red Bull Racing]] borg. Die span het voorheen (van die 2020 tot 2023-seisoen) bekend gestaan as [[Scuderia AlphaTauri]] en kry vir die 2024-seisoen die naam RB, gevolg deur Racing Bulls in 2025. Die span se renjaers vir die [[2024 Formule Een-seisoen]] was die Australiër [[Daniel Ricciardo]] en die Japannees [[Yuki Tsunoda]], met Laurent Mekies as die spanhoof. Die span se renjaers vir die [[2026 Formule Een-seisoen]] is die Nieu-Seelander [[Liam Lawson]] en die Sweed [[Arvid Lindblad]]. == Renuitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2024 – hede === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan=4| VCARB 01<br/>{{Pirelli}} |rowspan=4|[[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''46''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''8''' |- |align=left|{{nowrap|{{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]]}} |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|^'''4'''15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |bgcolor=|<!--geen ren--> |- |align=left|{{nowrap|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]]}} |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|^'''8'''7 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |- |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan=4| VCARB 02<br/>{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH003]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''92''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''6''' |- |align=left|{{nowrap|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]]}} |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''16 |bgcolor=|<!-- laat blanko verder ondertoe, hy is weg na 'n ander span --> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{nowrap|{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]}} |bgcolor=|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|^'''8'''20 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|17 |- |align=left|{{nowrap|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]]}} |<!-- laat blanko --> |<!-- laat blanko --> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|18 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan=4| VCARB 03<br/>{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Red Bull Powertrains|Red Bull]]<br/> Ford DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |bgcolor=| |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''66*''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''5*''' |- |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=|→Red Bull |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| | |- |align=left|{{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=ffffff|^'''8'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 ! Punte ! Plek |} </div> * ^'''†''' Die renjaer haal nie die einde nie, maar word wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die renafstand voltooi het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] 0cqwebl7vasmnbcgz99t2v3j76jrqzp 0 412929 2963455 2928612 2026-08-29T08:54:04Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963455 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Oliver James Bearman | image = Ollie Bearman Austria 2022.jpg | imagesize = | caption = Bearman in 2022 | nationality = {{vlagikoon|VK}} Brit | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2005|5|8|df=y}} | birth_place = [[Chelmsford]], Engeland | Years = 2023–hede | Old Team = | 2026 Team = [[Haas F1-span|Haas]] | Car number = 38 | Races = {{F1stat|BEA|entries}} ({{F1stat|BEA|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|BEA|wins}} | Podiums = {{F1stat|BEA|podiums}} | Points = {{F1stat|BEA|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|BEA|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|BEA|fastestlaps}} | First race = [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|2024 Saoedi-Arabiese GP]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 13de (41 punte) }} '''Oliver James Bearman''' (gebore 8 Mei 2005) is 'n [[VK|Britse]] renjaer. Hy het tot in 2024 aan die FIA Formule 2-kampioenskap vir Prema deelneem en is 'n lid van die Ferrari-bestuurderakademie. In [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] jaag hy vir die [[Haas F1-span]] in [[Formule Een]]. Hy het egter sy Formule Een-debuut vir [[Scuderia Ferrari]] gemaak by die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix]], toe hy [[Carlos Sainz jr.]] vervang het. Hy is die 2021 Italiaanse en ADAC Formule 4-kampioen. == Persoonlike lewe == Bearman is op 8 Mei 2005 in Havering, Londen gebore, sy ouers is David en Terri Bearman.<ref>{{Cite web|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/6wK9o5XmTgYSaLKDPi5ACS/in-profile-oliver-bearman|title=In profile: Oliver Bearman|date=9 August 2022|publisher=FIA Formula 3 Championship}}</ref> Hy het 'n jonger broer en suster. Sy pa is die stigter en [[hoof- uitvoerende beampte]] van die versekeringsfirma Aventum Group.<ref name=Silverman>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/03/10/oliver-bearman-f1-ferrari-grand-prix-estelle-ogilvy/|work=The Telegraph|title=How Oliver Bearman went from Chelmsford to Formula One in record time |date=10 March 2024|last=Silverman|first=Rosa}}{{subscription required}}</ref> Bearman het grootgeword in [[Chelmsford]], Essex, waar hy by King Edward VI Grammar School skool gegaan het. Bearman het die skool op die ouderdom van 16 verlaat om by die Ferrari Bestuurdersakademie in [[Modena]], Italië, aan te sluit. == Loopbaan == === Karting loopbaan === Bearman het in 2013 mededingend begin kartry toe hy in die kampioenskap van die Trent Valley Kart Club gejaag het. Hy het hierna verskuif om aan die Super 1 Nasionale Kampioenskap deel te neem, waar hy in 2016 en 2017 'n beste tweede plek behaal het in die Kadetkategorie.<ref>{{Cite web|url=https://www.driverdb.com/championships/standings/super-1-national-honda-cadet-championship/2016/|title=Super 1 National Honda Cadet Championship 2016 standings {{!}} Driver Database|website=DriverDB.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212822/https://www.driverdb.com/championships/standings/super-1-national-honda-cadet-championship/2016/|archive-date=2 June 2021|access-date=2021-05-29}}</ref> Die Brit het toe die Kartmasters Britse Grand Prix in 2017 gewen, en hy het sy kartloopbaan goed afgesluit in 2019 met 'n oorwinning in die IAME Internasionale Finaal, IAME Euroreeks en IAME Winterbeker.<ref>{{Cite web|url=https://www.driverdb.com/championships/standings/iame-international-final---x30-junior/2019/|title=IAME International Final - X30 Junior 2019 standings {{!}} Driver Database|website=DriverDB.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212604/https://www.driverdb.com/championships/standings/iame-international-final---x30-junior/2019/|archive-date=2 Junie 2021|access-date=29 Mei 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.olliebearman.com/|title=Ollie Bearman {{!}} British Racing Driver {{!}} Formula 4|website=Ollie Bearman|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516213759/https://www.olliebearman.com/|archive-date=16 Mei 2021|access-date=29 Mei 2021}}</ref> === Formule 1-loopbaan === In Oktober 2021 is Bearman aangewys as een van die finaliste van die ''Ferrari Driver Academy'' se Talentsoek-wêreldfinaal.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/italian-f4-champion-bearman-makes-final-of-ferrari-scouting-world-final/85155|title=Italian F4 champion Bearman makes final of Ferrari Scouting World Final|last=Wood|first=Ida|date=12 Oktober 2021|website=Formula Scout|archive-url=https://web.archive.org/web/20211012165316/https://formulascout.com/italian-f4-champion-bearman-makes-final-of-ferrari-scouting-world-final/85155|archive-date=12 Oktober 2021|access-date=7 November 2021}}</ref> Die volgende maand is bevestig dat Bearman saam met die kartkampioen Rafael Câmara by die Akademie aansluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/british-youngster-bearman-joins-ferrari-driver-academy/6759344/|title=British youngster Bearman joins Ferrari Driver Academy|last=Smith|first=Luke|date=8 November 2021|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108113520/https://www.motorsport.com/f1/news/british-youngster-bearman-joins-ferrari-driver-academy/6759344/|archive-date=8 November 2021|access-date=8 November 2021}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Haas F1-span|Haas]] |[[Haas F1-span|Haas]] <br/>VF-23 |Ferrari 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>Toets</small> |bgcolor=| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>Toets</small> | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|[[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Haas F1-span|Haas]] |[[Haas F1-span|Haas]] <br/>VF-24 |Ferrari 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><small>Toets</small> |bgcolor=| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>Toets</small> |bgcolor=| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>Toets</small> |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>Toets</small> |bgcolor=| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>10 |bgcolor=| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>12 |bgcolor=| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''18''' |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''7''' |- |[[Scuderia Ferrari]] |[[Ferrari]]<br/>SF-24 |[[Ferrari]]<br/>066/12 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=| |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>7 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>Toets</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Haas F1-span|Haas]] |[[Haas F1-span|Haas]] <br/>VF-25 |Ferrari 66/15 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''7'''11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>12 |bgcolor=efefef|'''13''' |bgcolor=efefef|'''41''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Haas F1-span|Haas]] |[[Haas F1-span|Haas]] <br/>VF-26 |Ferrari 067/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''8'''5 |bgcolor=efcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>17 ^† |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>19 |bgcolor=efcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|BEA|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|BEA|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * ^† Jaer kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bearman, Oliver}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 2005]] [[Kategorie:Lewende mense]] ckqq9k0bzw0dbf7m8l087n73d7ivq67 0 418667 2963444 2919633 2026-08-29T08:32:15Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963444 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Franco Colapinto | image = Conferencia de prensa Colapinto ACA octubre 2023 - BugWarp (13) (cropped).jpg | image_size = 200 | caption = Colapinto in 2023 | birth_name = Franco Alejandro Colapinto | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2003|5|27|df=y}} | birth_place = Pilar, [[Buenos Aires]], Argentinië | nationality = {{Vlagland|ARG}} | website = {{URL|https://www.francolapinto.com}} | Old_Team(s) = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams Racing]] | 2026 Team = [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-AMG|Mercedes]] | Car number = 43 | Races = {{f1stat|COL|entries}} ({{f1stat|COL|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{f1stat|COL|wins}}<!-- | Podiums = {{f1stat|COL|podiums}} | Points = {{f1stat|COL|careerpoints}} | Poles = {{f1stat|COL|poles}} | Fastest laps = {{f1stat|COL|fastestlaps}} --> | First race = [[2024 Italiaanse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 20ste (0 punte) }} '''Franco Alejandro Colapinto''' (gebore 27 Mei 2003 in Pilar) is 'n [[Argentinië|Argentynse]] motorrenjaer. In 2019 het hy die Spaanse Formule 4-kampioen geword. Vanaf 2023 tot 2024 was hy deel van die Williams Driver Academy, die oefenprogram van die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams Formule 1-span]], maar jaag sedert Mei 2025 vir die [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault F1|Renaultfabriekspan]]. == Herkoms == Colapinto is gebore en getoë in Pilar, [[Buenos Aires]], van [[Italianers|Italiaanse]] afkoms deur sy vader, en van [[Oekraïners|Oekraïense]] afkoms deur sy moeder Andrea Trofimczuk;<ref>{{cite news|url=https://setantasports.com/uk/racing/novachok-f1-franko-colapinto-maie-ukrainske-korinnia/|title=Новачок Ф1 Франко Колапінто має українське коріння|language=uk|publisher=setantasports.com|date=11 September 2024}}</ref> hy besit dubbele burgerskap van [[Argentinië]] en [[Italië]].<ref>{{cite news|date=19 September 2024|title=La nacionalidad de Colapinto|trans-title=The nationality of Colapinto|url=https://www.lagaceta.com.ar/nota/1052154/opinion/cartas-lectores-nacionalidad-colapinto.html|publisher=La Gaceta|language=Spaans}}</ref> == Jeugloopbaan == Colapinto het op negejarige ouderdom met mededingende kartwedrenne begin en verskeie streeks- en nasionale kampioenskappe gewen. Nadat hy in 2018 na die juniorformules gegradueer het, het Colapinto sy eerste titel by die 2019 F4 Spaanse Kampioenskap met Drivex verower. Hy het toe derde geëindig in die Formule Renault Eurocup en die Toyota Racing Series in 2020. Colapinto het in 2021 na sportmotorrenne oorgeskakel en in die LMP2- klas van die FIA Wêrelduithoukampioenskap, Europese Le Mans-reeks en Asiatiese Le Mans-reeks vir die span van G-Drive deelgeneem, en derde by laasgenoemde geëindig. Hy het ook aan die Formule Regional European saam met MP deelgeneem en algeheel sesde geëindig. Colapinto het in 2022 na FIA Formule 3 gevorder, die volgende seisoen vierde geëindig met MP en na FIA se Formule 2 gegradueer. As 'n lid van die Williams Driver Academy sedert 2023, het Colapinto sy Formule Een-debuut met [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] by die [[2024 Italiaanse Grand Prix]] gemaak, waar hy [[Logan Sargeant]] vir die res van die 2024 seisoen vervang het as 'n tussentydse jaer vir die inkomende [[Carlos Sainz jr.]]. Met sy debuut het hy die eerste Argentynse jaer geword wat in Formule Een meegeding het sedert Gastón Mazzacane in 2001. Colapinto het sy eerste punte by die [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix]] verdien en hierdie prestasie in die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] herhaal. Hy het by [[Alpine F1-span|Alpine]] aangesluit as 'n reserwebestuurder vir 2025 en is na ses Grands Prix bevorder deur [[Jack Doohan]] te vervang. == Formule 1-loopbaan == In Januarie 2023 het Colapinto by die Williams Bestuurdersakademie aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/4a325da4-5ed8-4db6-812f-a6921f86a0bb/franco-colapinto-williams-racing-driver-academy-announcement|title=Franco Colapinto joins Williams Racing Driver Academy|date=9 January 2023|website=[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Racing]]|access-date=10 January 2023}}</ref> Colapinto het sy eerste Formule Een-toets tydens die 2023 naseisoentoets by die [[Yas Marina-renbaan]] voltooi in die Williams FW45.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1s-abu-dhabi-post-season-test-who-is-driving-and-more/10552868/|title=F1's Abu Dhabi post-season test: Who is driving and more|last=Hardy|first=Ed|date=27 November 2023|website=[[Autosport]]|access-date=9 December 2024}}</ref> Hy het die twee-en-twintigste vinnigste tyd algeheel opgestel en 65 rondtes voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ocon-tops-f1s-abu-dhabi-post-season-test-as-russell-crashes/10553145/|title=Ocon tops F1's Abu Dhabi post-season test as Russell crashes|last=Cleeren|first=Filip|date=28 November 2023|website=Motorsport.com|access-date=9 December 2024}}</ref> Colapinto het sy Formule Een-oefendebuut by die [[2024 Britse Grand Prix]] gemaak, waar hy in die eerste sessie vir [[Williams F1|Williams]] in die plek van [[Logan Sargeant]] gery het.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/a18c22db-1129-4c95-9349-b0eb50f3e80e/franco-colapinto-to-take-the-wheel-in-silverstone-fp1|title=Franco Colapinto to take the wheel in Silverstone FP1 session|date=1 July 2024|website=Williams Racing|access-date=1 July 2024}}</ref> Colapinto het gesê dat dit 'n "historiese oomblik" was om Argentinië by dié geleentheid te verteenwoordig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/its-a-historic-moment-colapinto-on-his-mega-fp1-chance-at-silverstone-with.3pX4QW9X76vxWa6uvCafr4|title='It's a historic moment' – Colapinto on his 'mega' FP1 chance at Silverstone with Williams and representing Argentina|date=3 July 2024|website=Formula 1|access-date=3 July 2024}}</ref> === Williams (2024) === In die middel van die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] na die [[Nederlandse Grand Prix]], het Williams aangekondig dat Colapinto as die plaasvervanger vir [[Logan Sargeant]] by die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] sal debuteer en gekontrakteer is om aan die oorblywende nege rondes van die seisoen deel te neem.<ref name="gert">{{Cite web|url=https://feederseries.net/2024/08/27/colapinto-to-make-f1-debut-for-williams-at-monza-replacing-sargeant/|title=Colapinto to make F1 debut for Williams at Monza, replacing Sargeant|last=McClure|first=Michael|date=27 August 2024|website=Feeder Series|access-date=27 August 2024}}</ref> <ref name="contract24">{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/fd43d928-0914-42ff-b9ee-394342064dc4/williams-racing-team-statement?srsltid=AfmBOooSqAvclDh6ceY19B7HcYD9lWY5Aj8CNnAf6IRrI--9NvYo3m8c|title=Williams Racing announces that Franco Colapinto will race with the team for the remainder of the 2024 FIA Formula 1 World Championship season|date=27 August 2024|website=Williams Racing|access-date=27 August 2024}}</ref> Colapinto het die eerste Formule Een-bestuurder van Argentinië geword sedert Gastón Mazzacane by die [[2001 San Marino Grand Prix]].<ref name="gert" /> Met sy debuut het Colapinto agtiende gekwalifiseer en twaalfde geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-tortoise-wins-the-race-albon-reflects-on-intense-italian-gp-as-colapinto.74Jm4AHcTpOfWnvPXX2zl|title=Albon reflects on 'intense' Italian GP as he scores points|website=Formula 1|access-date=21 October 2024}}</ref> Die volgende wedren in [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] het hy negende gekwalifiseer en agtste geëindig, en sodoende die eerste Argentyn geword wat punte in Formule Een aangeteken het sedert [[Carlos Reutemann]] by die [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/colapinto-declares-points-finish-a-dream-come-true-as-williams-celebrate.4jVwmupqRiGAcmGplBs24O|title=Colapinto declares points finish 'a dream come true' as Williams celebrate double success in Baku|date=15 September 2024|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915233135/https://www.formula1.com/en/latest/article/colapinto-declares-points-finish-a-dream-come-true-as-williams-celebrate.4jVwmupqRiGAcmGplBs24O|archive-date=15 September 2024|access-date=16 September 2024}}</ref> By die [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] het hy elfde geëindig en lof ontvang van [[Red Bull Racing|Red Bull]] se [[Sergio Pérez]] vir sy verdedigende bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-dominates-singapore-gp-to-cut-verstappens-title-lead-again.MZ20MuNu3E9hLQmNEg2Tc|title=Norris dominates Singapore GP to cut Verstappen's title lead again|date=22 September 2024|website=Formula 1|access-date=22 September 2024|quote=Elsewhere, Perez took to the radio to describe Colapinto’s efforts as "very good", with the Argentinian proving "difficult to pass".}}</ref> Colapinto het tiende geëindig by die [[2024 Verenigde State Grand Prix]] en nog 'n punt aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/bf9e522e-beed-48b0-8530-c56e40b02e91/report-a-point-claimed-in-austin|title=REPORT: A point claimed in Austin!|website=Williams Racing|access-date=21 October 2024}}</ref> In [[2024 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] het hy sestiende gekwalifiseer en tot twaalfde in die wedren gevorder.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/91f6ced2-488b-4d37-a10a-6c96c4dba3d0/report-no-points-from-our-mexico-city-sunday?srsltid=AfmBOorN_dkTQmzPDwq7OSVNZCC4N-XRM3pHpoYyJeTaxIoGsvD8X4uB|title=Only one Williams Racing car crossed the line in the 2024 Mexico City GP|date=27 October 2024|website=Williams Racing|access-date=2 December 2024}}</ref> Na die wedren het die [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] Colapinto 'n tydstraf van 10 sekondes opgelê – wat nie sy posisie beïnvloed het nie – vir 'n botsing met [[Liam Lawson]], asook twee strafpunte op sy FIA Superlisensie vir 12 maande.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/colapinto-questions-consequence-based-penalty-for-lawson-clash/10667982/|title=Colapinto questions consequence-based penalty for Lawson clash|last=Hall|first=Sam|date=29 October 2024|website=[[Autosport]]|access-date=2 December 2024}}</ref> By die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] het Colapinto twaalfde in die naelren geëindig nadat hy veertiende weggespring het.<ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2024%20São%20Paulo%20Grand%20Prix%20-%20Final%20Sprint%20Classification.pdf|title=2024 São Paulo Grand Prix – Doc 45 – Final Sprint Classification|date=2 November 2024|website=[[Fédération Internationale de l'Automobile]]|access-date=2 November 2024}}</ref> Colapinto het uit die eerste kwalifiseringsessie geval – wat deur die FIA tot Sondag uitgestel is weens stortreën – en het agtiende vir die Grand Prix gekwalifiseer,<ref name="SP24">{{Cite news |url=https://news.sky.com/story/chaos-and-crashes-at-wet-f1-brazilian-grand-prix-as-delayed-qualifying-ends-with-lando-norris-on-pole-13247476 |website=Sky News |date=3 November 2024 |access-date=2 December 2024 |title=Chaos and crashes at wet F1 Brazilian Grand Prix – as Max Verstappen claims victory from 17th}}</ref> deur sestiende weg te spring na roosterstraf vir [[Max Verstappen]] en [[Carlos Sainz jr.]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2024%20São%20Paulo%20Grand%20Prix%20-%20Final%20Starting%20Grid.pdf|title=2024 São Paulo Grand Prix – Doc 63 – Final Starting Grid|date=3 November 2024|website=[[Fédération Internationale de l'Automobile]]|access-date=3 November 2024}}</ref> In die reën-geteisterde wedren het Colapinto in rondte 31 onder veiligheidsmotortoestande gebots, wat 'n rooi vlag veroorsaak het <ref name="SP24" /> In kwalifisering vir die [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]] het Colapinto 'n 50 ''[[Gravitasie|g]]''-botsing teen die versperring gemaak,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/colapinto-declared-fit-to-race-in-las-vegas-grand-prix-after-50g-qualifying.bckip5T9rs7wZXNUjmvoz|title=Franco Colapinto declared fit to race in Las Vegas Grand Prix after 50G qualifying crash {{!}} Formula 1®|website=Formula 1|access-date=24 November 2024}}</ref> wat hom gedwing het om die wedren vanaf die kuipebaan te begin;<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/racing/f1/story/_/id/42569902/las-vegas-gp-franco-colapinto-cleared-race-qualifying-crash|title=Colapinto cleared to race in Vegas after quali crash|last=Edmondson|first=Laurence|date=24 November 2024|website=[[ESPN]]|access-date=24 November 2024}}</ref> hy het veertiende geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/f76777da-bd5d-4f20-bdcc-31fb77327333/report-a-tough-evening-under-the-las-vegas-lights|title=REPORT: A tough evening under the Las Vegas lights|website=Williams Racing|access-date=24 November 2024}}</ref> As gevolg van sy verskeie ongelukke, was Colapinto gedwing om verouderde motoronderdele tydens die [[2024 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix]] te gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportweek.com/2024/11/29/franco-colapinto-reveals-williams-parts-situation-after-las-vegas-f1-crash/|title=Franco Colapinto reveals Williams parts situation after Las Vegas F1 crash|last=Powling|first=Taylor|date=29 November 2024|website=Motorsport Week|access-date=1 December 2024}}</ref> Nadat hy agtiende in die naelren geëindig het, het hy negentiende vir die hoofwedren gekwalifiseer voordat hy uitgeval het na 'n botsing in die eerste rondte met [[Nico Hülkenberg]] en [[Esteban Ocon]].<ref>{{Cite web|url=https://buenosairesherald.com/sports/franco-colapinto/trouble-in-qatar-colapintos-grand-prix-weekend-ends-in-a-blink|title=Trouble in Qatar: Colapinto's Grand Prix weekend ends in a blink|last=Nuñez|first=Fernando Romero|date=1 December 2024|website=Buenos Aires Herald|access-date=1 December 2024}}</ref> Colapinto het negentiende gekwalifiseer vir die seisoen-afsluitende [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]], voor debutant [[Jack Doohan]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-clinches-pole-position-for-abu-dhabu-gp-ahead-of-piastri-as-mclaren.7KEE85AuggglAopzsSmBX3|title=Norris clinches pole position for Abu Dhabi GP ahead of Piastri as McLaren lock out front row|date=7 December 2024|website=Formula 1|access-date=9 December 2024}}</ref> en laaste weggespring na 'n ratkasstraf.<ref name="AD24">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-sails-to-victory-ahead-of-sainz-and-leclerc-in-abu-dhabi-as-mclaren.52fogZq77Kgmdt75WN8kGM|title=Norris sails to victory ahead of Sainz and Leclerc in Abu Dhabi as McLaren seal constructors' championship|date=8 December 2024|website=Formula 1|access-date=9 December 2024}}</ref> Hy het 'n pap band in die derde rondte opgedoen na 'n botsing met [[Oscar Piastri]], en uiteindelik in rondte 26 weens 'n verkoelingsprobleem onttrek.<ref name="AD24" /> Hy het die seisoen negentiende op die punteleer afgesluit, nadat hy vyf kampioenskapspunte oor nege Grands Prix behaal het.<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/f1-results-2024-abu-dhabi-grand-prix-race-standings|title=2024 Abu Dhabi Grand Prix – F1 race results and final standings for F1 2024 season|last=Valantine|first=Henry|date=8 December 2024|website=PlanetF1.com|access-date=9 December 2024}}</ref> === Alpine (2025–hede) === In [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] het Colapinto by [[Alpine F1-span|Alpine]] aangesluit as 'n toets- en reserwebestuurder op 'n meerjarige kontrak.<ref name="agreement">{{Cite web|url=https://media.alpinecars.com/bwt-alpine-formula-one-team-enters-into-agreement-with-williams-racing-to-secure-services-of-franco-colapinto-on-multi-year-deal/?lang=eng|title=BWT Alpine Formula One Team enters into agreement with Williams Racing to secure services of Franco Colapinto on multi-year deal|date=9 January 2025|website=Newsroom Alpine|language=en-EN|access-date=2025-01-09}}</ref> Te midde van gerugte dat hy die voltydse bestuurder [[Jack Doohan]] gedurende die seisoen kon vervang, het spanbestuurder Flavio Briatore gewaarborg dat Alpine die seisoen met Doohan sou begin, en bygevoeg dat "ons daarna sal sien".<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/briatore-delivers-damning-alpine-driver-change-warning|title=Briatore delivers damning Alpine driver change warning|date=4 January 2025|access-date=10 January 2025}}</ref> Na afloop van die [[2025 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] is bevestig dat Doohan, wat tot reserwebestuurder afgegradeer is, sy Alpine-sitplek aan Colapinto op 'n "roterende-basis" sal afstaan, met laasgenoemde wat geskeduleer is om by die daaropvolgende [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] te debuteer en vir vyf wedrenne vir Alpine te jaag.<ref name="contract">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK|title=Alpine confirm Colapinto to replace Doohan for next five rounds as team opt to 'rotate' seat|date=7 May 2025|website=Formula One}}</ref> == Volledige loopbaanuitslae == === F4 Spaanse Kampioenskap-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Span !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !DC !Punte |- |2018 !Drivex School |ARA<br/>1 |ARA<br/>2 |ARA<br/>3 |CRT<br/>1 |CRT<br/>2 |CRT<br/>3 |ALG<br/>1 |ALG<br/>2 |ALG<br/>3 |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />1]] |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />2]] |[[Jerez-renbaan|JER<br />1]] |[[Jerez-renbaan|JER<br />2]] |[[Jerez-renbaan|JER<br />3]] | style="background:#DFFFDF;" |NAV<br />1<br />{{Small|5}} | style="background:#DFFFDF;" |NAV<br />2<br />{{Small|5}} | style="background:#DFDFDF;" |NAV<br />3<br />{{Small|2}} | style="background:#FFFFBF;" |NAV<br />4<br />{{Small|1}} | colspan="3" | !9de !49 |- |2019 ! Drivex School | style="background:#FFFFBF;" |'''''NAV<br />1'''''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFDF9F;" |'''NAV<br />2'''<br />{{Small|3}} | style="background:#DFFFDF;" |'''NAV<br />3'''<br />{{Small|6}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Paul Ricard-renbaan|LEC<br />1]]<br />{{Small|4}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Paul Ricard-renbaan|LEC<br />2]]<br />{{Small|7}} | style="background:#DFFFDF;" |''[[Paul Ricard-renbaan|LEC<br />3]]''<br />{{Small|4}} | style="background:#FFFFBF;" |ARA<br />1<br />{{Small|1}} | style="background:#CFCFFF;" |ARA<br />2<br />{{Small|14}} | style="background:#CFCFFF;" |''ARA<br />3''<br />{{Small|11}} | style="background:#FFFFBF;" |'''''CRT<br />1'''''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |''CRT<br />2''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |''CRT<br />3''<br />{{Small|1}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Jerez-renbaan|JER<br />1]]<br />{{Small|4}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Jerez-renbaan|JER<br />2]]<br />{{Small|3}} | style="background:#FFFFBF;" |'''''[[Jerez-renbaan|JER<br />3]]'''''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |'''''ALG<br />1'''''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |'''ALG<br />2'''<br />{{Small|1}} | style="background:#DFFFDF;" |'''''ALG<br />3'''''<br />{{Small|4}} | style="background:#FFFFBF;" |'''[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />1]]'''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |'''[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />2]]'''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |''[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />3]]''<br />{{Small|1}} ! style="background:#FFFFBF;" |1ste ! style="background:#FFFFBF;" |325 |} === Europese Le Mans-reeksuitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar ! Deelnemer ! Klas ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! Rang ! Punte |- | 2021 ! nowrap="" | G-Drive Racing ! LMP2 ! nowrap="" | Aurus 01 ! nowrap="" | GibsonGK428 4.2 L V8 | style="background:#DFFFDF;" | [[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />{{Small|4}} | style="background:#DFDFDF;" | [[Red Bull Ring|RBR]]<br />{{Small|2}} | style="background:#FFFFBF;" | [[Paul Ricard-renbaan|LEC]]<br />{{Small|1}} | style="background:#DFFFDF;" | '''''[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]'''''<br />{{Small|8}} | style="background:#CFCFFF;" | [[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />{{Small|NC}} | style="background:#DFFFDF;" | ALG<br />{{Small|5}} ! 4de ! 74 |} === 24 Uur van Le Mans resultate === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Jaar ! Span ! Mede-bestuurders ! Motor ! Klas ! Rondtes ! Pos. ! Klas<br/>pos. |- ! 2021 | align="left" |[[Beeld:Russian Automobile Federation flag.svg|30px]] G-Drive Racing | align="left" |[[Beeld:Russian Automobile Federation flag.svg|30px]] Roman Rusinov<br/>{{Vlagikoon|NED}} [[Nyck de Vries]] | align="left" |Aurus 01 - Gibson | LMP2 | 358 | 12de | 7de |} === FIA Formule 3 Kampioenskap-uitslae === (Wedrenne in '''vetdruk''' dui voorste wegspringplek aan; wedrenne in ''kursief'' dui vinnigste rondte aan) {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !DC !Punte |- |2022 ! Van Amersfoort Racing | style="background:#CFCFFF;" |[[Bahrein Internasionale Renbaan|BHR]]<br />SPR<br />{{Small|25}} | style="background:#DFFFDF;" |'''[[Bahrein Internasionale Renbaan|BHR]]<br />FEA'''<br />{{Small|5}} | style="background:#FFFFBF;" |[[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|IMO]]<br />SPR<br />{{Small|1}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|IMO]]<br />FEA<br />{{Small|22}} | style="background:#EFCFFF;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />SPR<br />{{Small|Ret}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />FEA<br />{{Small|8}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />SPR<br />{{Small|13}} | style="background:#EFCFFF;" |[[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />FEA<br />{{Small|Ret}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Red Bull Ring|RBR]]<br />SPR<br />{{Small|3}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Red Bull Ring|RBR]]<br />FEA<br />{{Small|6}} | style="background:#DFDFDF;" |[[Hungaroring|HON]]<br />SPR<br />{{Small|2}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Hungaroring|HON]]<br />FEA<br />{{Small|15}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />SPR<br />{{Small|15}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />FEA<br />{{Small|12}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Zandvoort-renbaan|ZAN]]<br />SPR<br />{{Small|13}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Zandvoort-renbaan|ZAN]]<br />FEA<br />{{Small|3}} | style="background:#FFFFBF;" |[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]<br />SPR<br />{{Small|1}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]<br />FEA<br />{{Small|15}} !9de !76 |- |2023 ! nowrap="" |MP Motorsport | style="background:#DFDFDF;" |[[Bahrein Internasionale Renbaan|BHR]]<br />SPR<br />{{Small|2}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Bahrein Internasionale Renbaan|BHR]]<br />FEA<br />{{Small|10}} | style="background:#000000; color:white;" |[[Melbourne Grand Prix Renbaan|<span style="color:white;">MEL]]</span><br/>SPR<br />{{Small|DSQ}} | style="background:#EFCFFF;" |[[Melbourne Grand Prix Renbaan|MEL]]<br />FEA<br />{{Small|Ret}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Monaco-renbaan|MON]]<br />SPR<br />{{Small|4}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Monaco-renbaan|MON]]<br />FEA<br />{{Small|6}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />SPR<br />{{Small|6}} | style="background:#DFDFDF;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />FEA<br />{{Small|2}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Red Bull Ring|RBR]]<br />SPR<br />{{Small|13}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Red Bull Ring|RBR]]<br />FEA<br />{{Small|4}} | style="background:#FFFFBF;" |[[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />SPR<br />{{Small|1}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />FEA<br />{{Small|8}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Hungaroring|HON]]<br />SPR<br />{{Small|7}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Hungaroring|HON]]<br />FEA<br />{{Small|3}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />SPR<br />{{Small|5}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />FEA<br />{{Small|10}} | style="background:#FFFFBF;" |[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]<br />SPR<br />{{Small|1}} | style="background:#EFCFFF;" |[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]<br />FEA<br />{{Small|Ret}} !4de !110 |} === FIA Formule 2 Kampioenskap van 2024 === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; font-size:85%; text-align:center; float:left; margin-right:5px;" |- !Seisoen !Span !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !25 !26 !27 !28 !Plek !Punte |- | rowspan="2"| FIA Formule-2 van 2024 ! rowspan="2"| MP Motorsport | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|BHR}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|Saoedi-Arabië}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|Australië}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|ITA}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|Monaco}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|Spanje}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|AUT}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|GBR}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|HUN}} | style="width:5em" colspan="2" | {{BEL}} | style="width:5em" colspan="2" | {{ITA}} | style="width:5em" colspan="2" | {{AZE}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|QAT}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|UAE}} ! rowspan="2"| 6de ! rowspan="2"| 96 |- | style="background:#CFCFFF;"| 18 | style="background:#DFFFDF;"| 6 | style="background:#CFCFFF;"| 11 | style="background:#EFCFFF;"| DNF | style="background:#DFFFDF;"| 4 | style="background-color:#000000;color:white" | DSQ | style="background:#FFFFBF;"| 1 | style="background:#DFFFDF;"| 5 | style="background:#DFFFDF;"| 5 | style="background:#CFCFFF;"| 13 | style="background:#CFCFFF;"| 18 | style="background:#DFDFDF;"| 2 | style="background:#CFCFFF;"| 18 | style="background:#DFDFDF;"| 2 | style="background:#DFFFDF;"| 5 | style="background:#DFFFDF;"| 4 | style="background:#DFFFDF;"| 5 | style="background:#DFFFDF;"| 13 | style="background:#CFCFFF;"| 8 | style="background:#EFCFFF;"| DNF | | | | | | | | |- |} {{clear}} === Formule 1-uitslae === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW46 | [[Mercedes-AMG]] F1 M15 E <br/>Performance [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>Toets</small> |bgcolor=| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efefef|'''19''' |bgcolor=efefef|'''5''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A525 |[[Renault F1|Renault]] E-Tech RE25 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>15 |bgcolor=ffffff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>20 |bgcolor=efefef|'''20''' |bgcolor=efefef|'''0''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A526 |[[Mercedes-AMG]] M17 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>14 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|COL|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|COL|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |} * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. <!--* {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die renafstand afgelê het. --> == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 2003]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3zqn52y2pqu3cjrvn12wg4rbkf8137l 0 420332 2963489 2891874 2026-08-29T10:49:32Z Oesjaar 7467 /* Deelnemer Seleksie */ Beter woord. 2963489 wikitext text/x-wiki {{Wedstrydartikel}} '''Mejuffrou Heelal''', of Miss Universe, is 'n internasionale skoonheidskompetisie wat jaarliks gehou word. Dit is een van die mees gesogte en bekende skoonheidskompetisies ter wêreld. Die wenner van Mejuffrou Heelal verteenwoordig haar land en word gekroon as 'n ambassadeur vir verskeie sosiale en humanitêre kwessies. Mejuffrou Heelal word beskou as een van vier groot internasionale skoonheidskompetisies, saam met Miss World, Miss International, en Miss Earth.<ref>Enriquez, Amee (02 Februarie, 2014). [https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 "Beauty Pageant Basics"]. Besoek op 21 Oktober, 2024. </ref> Die kompetisie word geadministreer deur die Mejuffrou Heelal Organisasie, wat gebaseer is in Thailand en Mexiko. == Organisasie en Eienaarskap == Die Mejuffrou Heelal Organisasie word besit deur JKN Global Group en Legacy Holding Group USA Inc., 'n Amerikaanse afdeling van die Mexikaanse maatskappy Legacy Holding. Die uitsaairegte vir die 2023 kompetisie behoort aan Telemundo. <ref>Bundel, Ani (16 Desember, 2018) [https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626 "Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why."] Besoek op 20 Desember, 2018. </ref> Die huidige Mejuffrou Heelal is Sheynnis Palacios van [[Nicaragua]], wat op 18 November 2023 in San Salvador, El Salvador gekroon is. === Doelwitte van die Mejuffrou Heelal Organisasie === Die Mejuffrou Heelal Organisasie (MUO) is daarop gemik om vroue te bemagtig en bewusmaking te skep oor belangrike sosiale en humanitêre kwessies. Hulle doel is om 'n positiewe impak op die wêreld te hê deur die platforms van hul wenners te gebruik om verandering te bevorder. Mejuffrou Heelal wenners het dikwels gefokus op gesondheidskwessies soos MIV/vigs, kankerbewustheid, en geestesgesondheid. Byvoorbeeld, Pia Wurtzbach, Mejuffrou Heelal 2015, het haar platform gebruik om MIV/vigs-bewustheid te bevorder. Die organisasie ondersteun ook projekte wat onderwys en geletterdheid bevorder. Demi-Leigh Nel-Peters, Mejuffrou Heelal 2017, het haar platform gebruik om haar “Unbreakable” veldtog te bevorder, wat fokus op selfverdediging en die bemagtiging van vroue. Mejuffrou Heelal wenners neem dikwels deel aan humanitêre missies en rampverligting. Catriona Gray, Mejuffrou Heelal 2018, het haar platform gebruik om bewustheid te skep oor kinderarmoede en onderwys in die Filippyne. Die organisasie werk saam met verskeie nie-regeringsorganisasies en internasionale liggame om hierdie doelwitte te bereik en 'n blywende impak te maak. === Keuringsproses van Mejuffrou Heelal Wenners === Die Mejuffrou Heelal wenners word gekies deur 'n uitgebreide keuringsproses wat verskeie beoordelingsrondes en kriteria insluit. Eerstens neem deelnemers deel aan nasionale kompetisies in hul onderskeie lande, en die wenners van hierdie kompetisies verteenwoordig hul land by die internasionale Mejuffrou Heelal kompetisie. Voor die hoofkompetisie vind daar voorafbeoordelings plaas, insluitend onderhoude, swemdrag, en aanddrag rondes, wat help om die finaliste te bepaal. Tydens die hoofkompetisie neem die deelnemers deel aan verskeie rondes, soos die swemdrag ronde, waar hulle beoordeel word op selfvertroue, fisiese fiksheid, en voorkoms, en die aanddrag ronde, waar elegansie, styl, en persoonlikheid beoordeel word. Daar is ook 'n onderhoud ronde waar deelnemers se intelligensie, kommunikasievaardighede, en die vermoë om vrae oor verskeie onderwerpe te beantwoord, getoets word. In die finale fase beantwoord die top finaliste 'n vraag wat hul denke, opinies, en probleemoplossingsvaardighede toets. 'n Paneel van beoordelaars, wat dikwels bestaan uit bekendes, vorige wenners, en kundiges in verskeie velde, evalueer die deelnemers op grond van hul prestasies in al die rondes. Die deelnemer met die hoogste algehele telling word uiteindelik as Mejuffrou Heelal gekroon. Hierdie proses is ontwerp om 'n goed afgeronde wenner te kies wat nie net op fisiese voorkoms nie, maar ook op intelligensie, persoonlikheid, en die vermoë om 'n positiewe impak te maak, uitblink. === Suid-Afrikaanse Mejuffrou Heelal Wenners === Suid- Afrika het die Mejuffrou Heelal skoonheidskompetisie al vier keer in die verlede gewen. [[Margaret Gardiner]] was die eerste Suid-Afrikaanse wenner van Mejuffrou Heelal in 1978. Sy het die titel gewen toe sy 18 jaar oud was en het daarna 'n suksesvolle loopbaan as joernalis en skrywer gevolg. [[Penny Coelen]], die tweede Suid-Afrikaanse wenner, het die titel in 1958 gewen toe sy 19 jaar oud was. Sy het daarna 'n loopbaan in mode en besigheid gevolg. [[Demi-Leigh Nel-Peters]] het die titel in 2017 gewen nadat sy ook Mejuffrou Suid-Afrika in dieselfde jaar gewen het. Sy het bekendheid verwerf vir haar “Unbreakable” veldtog, wat fokus op selfverdediging en die bemagtiging van vroue. [[Zozibini Tunzi]] het die titel in 2019 gewen en het bekend geword vir haar pleidooi vir natuurlike skoonheid en die bemagtiging van vroue. Sy het 'n sterk boodskap van selfaanvaarding en diversiteit uitgedra, wat haar 'n geliefde figuur in die skoonheidskompetisie wêreld gemaak het. === Geskiedenis van die Mejuffrou Heelal Organisasie === Die titel “Mejuffrou Heelal” is vir die eerste keer in 1926 gebruik deur die International Pageant of Pulchritude, wat jaarliks tot 1935 gehou is. Die [[Groot Depressie]] en gebeure voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die kompetisie laat doodloop. [[Lêer:Miss Universe 1952 Armi Kuusela 1950 (JOKAUAS34-5).tif|duimnael|Die Eerste Mejuffrou Heelal (1952): Armi Kuusela]] Die huidige Mejuffrou Heelal-kompetisie is in 1952 gestig deur Pacific Knitting Mills, 'n klerevervaardigingsmaatskappy in Kalifornië en vervaardiger van Catalina Swimwear. Die maatskappy het die Mejuffrou Amerika-kompetisie tot 1951 geborg, maar het daarna die Mejuffrou VSA en Mejuffrou Heelal-kompetisies georganiseer. Die eerste Mejuffrou Heelal-kompetisie is in 1952 in Long Beach, Kalifornië, gehou en is gewen deur Armi Kuusela van Finland, wat haar titel opgegee het om te trou. Die kompetisie is vir die eerste keer in 1955 op televisie uitgesaai. CBS het in 1960 begin om die gekombineerde Mejuffrou VSA en Mejuffrou Heelal-kompetisies uit te saai, en vanaf 1965 as afsonderlike kompetisies. In 1975 het Gulf and Western Industries die Kayser-Roth Corporation gekoop, wat die Mejuffrou Heelal-kompetisie ingesluit het, tot dit in 1991 deur Procter & Gamble gekoop is. In 1996 het [[Donald Trump]] die kompetisie by ITT Corp gekoop en 'n uitsaai-ooreenkoms met CBS gehad tot 2002. In 1998 het Mejuffrou Heelal, Inc. sy naam verander na die Mejuffrou Heelal Organisasie en sy hoofkwartier na New York Stad verskuif. In 2002 het Trump 'n gesamentlike onderneming met NBC begin, wat die TV-regte in 2003 verkry het. Die kompetisie is van 2003 tot 2014 in die Verenigde State op NBC uitgesaai. In Junie 2015 het NBC alle besigheidsverhoudings met Trump en die Mejuffrou Heelal Organisasie gekanselleer weens omstrede uitsprake oor onwettige immigrante. Trump het NBC se 50% aandeel in die maatskappy uitgekoop en die maatskappy drie dae later aan WME/IMG verkoop. In Oktober 2015 het Fox en Azteca die amptelike uitsaaier van die Mejuffrou Heelal en Mejuffrou VSA-kompetisies geword. Die uitsaairegte vir die Mejuffrou Heelal-kompetisie was tydelik verdeel tussen Telemundo en FYI gedurende die 2020-kompetisie tydens die COVID-19 pandemie. Die kontrak met Fox en aanbieder [[Steve Harvey]] is hervat vir die 2021-kompetisie. Op 26 Oktober 2022 het die Thailand-gebaseerde JKN Global Group die Mejuffrou Heelal Organisasie van IMG Worldwide vir $14 miljoen verkry, wat Anne Jakapong Jakrajutatip die eerste [[transgender]] vrou gemaak het om die organisasie te besit. Dit was ook die eerste keer dat die organisasie sy hoofkwartier buite die VSA uitgebrei het. Vanaf die 2022-kompetisie het NBC weer uitsaairegte vir die kompetisie verkry via The Roku Channel, wat die eerste keer in Mejuffrou Heelal-geskiedenis was dat die kompetisie oorgeskakel het van tradisionele uitsaainetwerkdekking na volledige stroomdiens in die Verenigde State. Op 16 November 2023 het Paula Shugart, president van die Mejuffrou Heelal Organisasie, aangekondig dat sy die organisasie verlaat. Die posisie sal nie vervang word nie. Na Shugart se vertrek het die uitvoerende hoof, Amy Emmerich, op 8 Februarie 2024 aangekondig dat sy ook aanbeweeg en het die organisasie op 1 Maart 2024 verlaat. === Deelnemer Seleksie === Om aan Mejuffrou Heelal deel te neem, moet 'n land 'n plaaslike maatskappy of persoon hê wat die plaaslike regte van die kompetisie koop deur 'n [[Konsessiesaak|franchise]]<nowiki/>fooi. Hierdie fooi sluit die regte van beeld, handelsmerk, en alles wat met die kompetisie verband hou, in. Dikwels gee die eienaar van die franchise dit terug aan die Mejuffrou Heelal Organisasie, wat dit weer aan 'n nuwe belanghebbende verkoop. Die herverkoop van die franchise is algemeen in die geskiedenis van die geleentheid, soms weens kontraktuele oortredings of finansiële redes. Die aantal deelnemers wissel jaarliks as gevolg van botsende skedules, maar sedert 1989 het dit bestendig bo 70 lande gebly. Gewoonlik behels 'n land se kandidaatseleksie plaaslike skoonheidskompetisies, waar plaaslike wenners in 'n nasionale kompetisie meeding. Sommige lande kies egter vir 'n interne seleksie. Byvoorbeeld, van 2000 tot 2004 is Australiese afgevaardigdes deur 'n modelagentskap gekies. Alhoewel sulke “kiesings” oor die algemeen ontmoedig word, is Jennifer Hawkins gekies om Australië by Mejuffrou Heelal in 2004 te verteenwoordig, waar sy die kroon gewen het. Australië het vanaf 2005 sy nasionale kompetisie vir Mejuffrou Heelal hervestig. Onlangse lande wat hul debuut in die kompetisie gemaak het, sluit [[Bhoetan]] (2022) en Pakistan (2023) in. Pakistan het in 2023 in die halfeindronde in die Top 20 gedebuteer. Daar is spekulasies oor Saoedi-Arabië se potensiële toetrede tot die Mejuffrou Heelal kompetisie, maar die organisasie het hierdie gerugte ontken. Botswana bly die mees onlangse eerste keer inskrywing wat ooit Mejuffrou Heelal op sy debuutjaar gewen het (Mpule Kwelagobe in 1999), en Nicaragua is die mees onlangse land wat sy eerste nasionale oorwinning behaal het (Sheynnis Palacios in 2023). Kulturele hindernisse, veral met die baaikostuum afdeling, en buitensporige franchisefooie het sommige lande soos Mosambiek verhinder om deel te neem. Nietemin, die Mejuffrou Heelal Kompetisie is gewild in streke soos die Amerikas, Afrika, en Asië, asook in lande soos die Verenigde State, Filippyne, Colombia, Brasilië, Venezuela, Suid-Afrika, Thailand, en Indonesië, gegewe hul suksesvolle rekord van verskeie halfeindronde verskynings en titels in die kompetisie se geskiedenis. Vanaf 2024 was slegs twee lande teenwoordig by elke Mejuffrou Heelal sedert sy ontstaan in 1952: Kanada en Frankryk. Sedert 2012 is openlik transgender vroue toegelaat om deel te neem solank hulle hul nasionale kompetisies gewen het. Ses jaar nadat hierdie reël in werking getree het, het Angela Ponce van Spanje die eerste openlik transgender kandidaat geword om in die 2018-kompetisie deel te neem. In 2019 het Myanmar se Swe Zin Htet die eerste openlik lesbiese vrou geword om aan Mejuffrou Heelal deel te neem. Spanje se Patricia Yurena Rodríguez is tans die hoogste geplaasde [[LGBT]]-lid by Mejuffrou Heelal, wat tweede plek gekom het na Venezuela se Gabriela Isler in 2013, alhoewel sy eers jare na die kompetisie uitgekom het. In 2021 het Beatrice Gomez van die Filippyne die eerste openlik [[Biseksualiteit|biseksuele]] (en LGBT) deelnemer geword wat die Mejuffrou Heelal halfeindronde betree het, en sy het as 'n finalis in die Top 5 geëindig. In 2023 het Marina Machete van Portugal die eerste transgender deelnemer geword wat die halfeindronde betree het, en sy het in die Top 20 geëindig. Tot onlangs het amptelike reëls bepaal dat deelnemers nie tans of voorheen getroud of geskei mag wees nie, en ook nie geboorte gegee het of 'n kind grootgemaak het nie. Titelhouers moes ook ongetroud bly gedurende hul Mejuffrou Heelal termyn. In Augustus 2022 het die Mejuffrou Heelal Organisasie egter aangekondig dat moeders, getroude of swanger vroue in aanmerking kom om deel te neem. Hierdie nuwe reël het sedert 2023 in werking getree. Om getroude deelnemers toe te laat, het spanning veroorsaak tussen die Amerikaanse-gebaseerde Mejuffrou Heelal kompetisie en die Europese-gebaseerde Mevrou Heelal kompetisie, wat voorheen die enigste kanaal vir getroude vroue was om vir die Heelal titel mee te ding. Later daardie jaar het Camila Avella van Colombia die eerste kandidaat geword om 'n moeder te wees voordat sy 'n halfeindronde plek behaal het, en sy het as 'n finalis in die Top 5 geëindig. Die Mejuffrou Heelal Organisasie het altyd ouderdomsversinseling streng verbied. Alhoewel die minimum ouderdomsgrens op 18 jaar gestel is, is dit 'n probleem vir verskeie Europese lande wat 17-jarige deelnemers toelaat om in hul kompetisies mee te ding. Nasionale titelhouers onder 18 jaar moet vervang word deur hul naaswenner of 'n ander kandidaat in die hoofkompetisie. In onlangse jare moes alle Mejuffrou Heelal-kandidate ten minste universiteitsgrade hou of werkende professionele persone wees vanaf die aanvang van hul nasionale kompetisies. In September 2023 het R’Bonney Gabriel aangekondig dat die organisasie die boonste ouderdomsgrens sou laat val. Voorheen moes deelnemers tussen 18 en 28 jaar oud wees teen die begin van die kompetisie. Vanaf 2024 sal “elke volwasse vrou in die wêreld in aanmerking kom om as Mejuffrou Heelal mee te ding.” === Deurlopende Geskiedenis en Organisasie === Die Mejuffrou Heelal-kompetisie het deur die jare verskeie skeduleringsveranderings ondergaan. In die afgelope dekade is die kompetisie konsekwent oor 'n tydperk van twee weke tussen vroeg November en laat Januarie gehou. Weens televisie skedule vereistes en botsende nasionale geleenthede, soos die [[Covid-19-pandemie|COVID-19 pandemie]], die [[Olimpiese Spele]], [[FIFA Wêreldbeker]] en nasionale verkiesings, is vier kompetisies uitgestel na die volgende jaar (2014, 2016, 2020, en 2022). Sedert die 2022-kompetisie in New Orleans, Verenigde State, het die Mejuffrou Heelal Organisasie gereeld die gasheerland van die volgende kompetisie tydens die regstreekse kroningsaand aangekondig. Die volgende kompetisie is geskeduleer vir 2024 in Mexiko. Van die vroeë 1970’s tot die laat 2000’s het die kompetisie oor 'n volle maand gestrek, gewoonlik tussen Maart en Junie, om tyd te gee vir repetisies, optredes, en die voorlopige kompetisie. Volgens die organiseerders is die Mejuffrou Heelal-kompetisie meer as net 'n skoonheidskompetisie, alhoewel deelnemers aan baaikostuum- en aandrokkompetisies deelneem. Vroue wat aspirasies het om Mejuffrou Heelal te word, moet intelligent, goed gemanierd en gesofistikeerd wees. As 'n kandidaat nie goed presteer tydens elke ronde nie, word sy uitgeskakel. Normaalweg word die plasing van die kandidate bepaal deur 'n gerangskikte stemming, waar elke beoordeelaar elke kandidaat individueel beoordeel. In die verlede is die halfeindronde kandidate gekies op 'n rondte-robin stelsel. Tussen 2017 en 2019 is die halfeindronde kandidate gekies op grond van die hoogste tellings per kontinentale groep, gevolg deur die beoordelaars se wildcard lys en 'n ekstra kandidaat gekies deur gewilde keuse. Vanaf 2020 is die rondte-robin stelsel weer ingestel, waar die groep kandidate met die laagste tellings progressief uitgeskakel word. Hierdie kriteria is aangepas om geweegde gemiddeldes te gebruik of met punte wat deur stadiums van die voorlopige kompetisie tot kroningsaand opgebou is. Vanaf 2011 tot 2014, 2016, 2020 en sedert 2022, kan die publiek ook 'n halfeindronde kandidaat kies deur aanhangerstem. Sedert die ontstaan van die kompetisie word alle halfeindronde aangekondig aan die begin van die regstreekse uitsending, en as daar gelykop uitslae in die finale rondes voorkom, word die voorlopige resultate gebruik. Die wenner teken 'n kontrak met die Mejuffrou Heelal Organisasie wat minstens sewe maande tot meer as 'n volle jaar kan duur. Die nuwe Mejuffrou Heelal neem onmiddellik oor by die Mejuffrou Heelal wat haar kroon na die kroningsdiens en word 'n ambassadeur vir 'n jaar om boodskappe oor die beheer van siektes, vrede en openbare bewustheid van VIGS te versprei. Die organisasie se mees onlangse humanitêre werke sluit vroue- en etniese minderheidsregte, kontemporêre rassekwessies, openbare gesondheidskwessies en die gevolge van aardverwarming in. === Voordele en Toekennings === Die wenner van Mejuffrou Heelal ontvang 'n kontantoelae vir haar hele bewind, 'n beurs by die New York Film Academy, 'n modelleerportefeulje, skoonheidsprodukte, klere, skoene, en stilering, gesondheidsorg en fiksheidsdienste van verskeie borge. Sy kry ook eksklusiewe toegang tot modevertonings, openingsgeleenthede, oudisies en modelleergeleenthede regdeur New York Stad. Tussen 1996 en 2015 het die wenner 'n woonstel in Trump Place, New York Stad, gedeel met Mejuffrou VSA en Mejuffrou Tiener VSA. Vanaf 2022 wissel die wenner en die twee naaswenners tussen residensies in New York en Bangkok, Thailand. As die wenner nie haar pligte kan vervul nie, neem die eerste naaswenner oor. Dit het tot 2024 slegs een keer gebeur, toe Justine Pasek van Panama in 2002 Oxana Fedorova van Rusland opgevolg het ná haar onttrooning. Benewens die hoofwenner en haar naaswenners, word spesiale toekennings gegee aan die wenners van Beste Nasionale Kostuum, Mejuffrou Fotogenies, en Mejuffrou Vriendelikheid. Die Mejuffrou Vriendelikheid-toekenning word deur die afgevaardigdes self gekies. In onlangse jare is Mejuffrou Fotogenies gekies deur populêre internetstemming, en die wenner van Beste Nasionale Kostuum word regstreeks aangekondig na die benoeming van die halfeindronde kandidate tydens die kroningsaand. === Krone van Mejuffrou Heelal === Die Mejuffrou Heelal kroon het nege keer verander oor die verloop van sy 70-jarige geskiedenis. '''Romanov Imperiale Huwelikskroon (1952):''' Die eerste kroon, voorheen besit deur die Russiese monargie, is in 1952 gebruik om Armi Kuusela te kroon. '''Romanov Diadeem Kroon (1953):''' Hierdie metaalbronskroon het die huwelikskroon vervang. Christiane Martel, Mejuffrou Heelal 1953, was die enigste titelhouer wat dit gedra het. '''Ster van die Heelal (1954–1960):''' Hierdie kroon, vernoem na die stervorm bo-op, bestaan uit ongeveer 1,000 oosterse gekweekte en swart pêrels, geset in soliede goud en platinum. Dit het 1.25 pond geweeg en was verseker vir US$500,000. '''Lady Rhinestone Kroon (1961–2001):''' Gemaak van rhinestones, het hierdie kroon in 1961 gedebuteer as deel van die 10de herdenking van die Mejuffrou Heelal-kompetisie. Dit is in 1963 herontwerp deur juwelier Sarah Coventry om 'n vroulike figuur wat 'n septer vashou as die hoofmiddelpunt te hê. Die ontwerp is weer in 1973 gewysig vir die draer se gerief en is tot 2002 gebruik. '''Mikimoto Kroon (2002–2007, 2017–2018):''' Ontwerp deur Tomohiro Yamaji vir die Mikimoto Maatskappy, het hierdie kroon die feniks wat opkom uitgebeeld en was gewaardeer op US$250,000. Dit bevat 500 natuurlike kleurlose diamante en 120 Suidsee en Akoya pêrels. Catriona Gray was die laaste houer daarvan in 2019. '''CAO Kroon (2008):''' Hierdie tiara, ontwerp deur Rosalina Lydster en Dang Kim Lien van CAO Fine Jewelry, was gewaardeer op US$120,000. Dit was gemaak van 'n 18 karaat kombinasie van wit en geel goud en bevat meer as 1,000 kosbare stene. Dayana Mendoza het egter geweier om hierdie kroon te gebruik en het die Mikimoto kroon gebruik toe sy Stefanía Fernández as haar opvolger gekroon het. '''Diamond Nexus Kroon (2009–2013):''' Gemaak deur Diamond Nexus Labs, bevat hierdie kroon 1,371 edelstene wat in totaal 416.09 karaat weeg. Dit bevat sintetiese robyne om Mejuffrou Heelal se MIV/VIGS opvoedings- en bewusmakingsplatform te verteenwoordig. Diamond Nexus Labs was die eerste omgewingsvriendelike amptelike juwelier van Mejuffrou Heelal. '''DIC Kroon (2014–2016):''' Hierdie kroon, vervaardig deur die Tsjeggiese maatskappy Diamonds International Corporation, is gebruik om Paulina Vega, Pia Wurtzbach en Iris Mittenaere te kroon. Dit was gewaardeer op US$300,000. Die produksieproses het vier maande geneem en die werk van tien vakmanne vereis. Die kroon, wat mens aan die Manhattan Skyline herinner, bestaan uit 311 diamante, 5 stukke blou topaas, 198 stukke blou saffier, 33 hitte-gevuurde kristalle, en 220 gram 18 karaat witgoud. Dit weeg 411 gram. Die kroon is in 2017 afgetree weens kopieregskending en betalingskwessies tussen DIC en die Miss Universe Organisasie. '''Mouawad Power of Unity-kroon (2019–2021):''' Gemaak deur Mouawad Jewelry, het hierdie kroon 'n geskatte waarde van byna US$6 miljoen, wat dit die duurste skoonheidskompetisiekroon op rekord maak. Van 2019 tot 2021 is Zozibini Tunzi, Andrea Meza en Harnaaz Sandhu daarmee gekroon. Die kroon bevat 'n goue kanarie-diamant van 62.83 karaat en simboliseer Ambisie, Diversiteit, Gemeenskap, en Skoonheid. '''Mouawad Force for Good-kroon (2022–hede):''' Hierdie tweede Mouawad-kroon is op 19 Desember 2022 bekendgestel. Dit bevat 110 karaat blou saffiere, 48 karaat wit diamante, en 'n 45.14-karaat koninklike blou saffier in die middel. '''Naamlose Jewelmer Miss Universe-kroon (2024–hede):''' Hierdie kroon is die nuutste toevoeging tot die Mejuffrou Heelal-kronings. == Verwysings == {{Verwysings}} 2hvobtbm9fm7j1tgq4vihwz1lb2j0cr 0 423596 2963443 2962646 2026-08-29T08:30:15Z Aliwal2012 39067 2963443 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Gabriel Bortoleto | image = Gabriel Bortoleto (cropped).jpg | caption = | birth_name = Gabriel Lourenzo Bortoleto Oliveira | birth_date = {{geboortedatum en ouderdom|df=yes|2004|10|14}} | birth_place = Osasco, [[São Paulo (deelstaat)|São Paulo]], Brasilië | nationality = {{vlagikoon|BRA}} [[Brasilië|Brasilianer]] | 2025 Team = [[Sauber Motorsport|Kick Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<ref name="signing">{{Cite web|title=Kick Sauber confirm rookie Bortoleto as second driver for 2025|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kick-sauber-confirm-rookie-bortoleto-as-second-driver-for-2025.2EL5ciR1wh3baHcobZqGl9 |date=6 November 2024 |language=en}}</ref> | 2026 Team = [[Audi F1-span|Audi Revolut F1-span]] | Car number = 5 | Races = {{F1stat|BOR|entries}} ({{F1stat|BOR|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|BOR|wins}} | Podiums = {{F1stat|BOR|podiums}} | Points = {{F1stat|BOR|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|BOR|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|BOR|fastestlaps}} | First race = [[2025 Australiese Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 19 (19 punte) }} '''Gabriel Lourenzo Bortoleto Oliveira''' (gebore 14 Oktober 2004) is 'n nuweling [[Brasilië|Brasiliaanse]] renjaer, wat gekontrakteer is om aan [[Formule Een]] vir die [[Audi F1-span|Audi Revolut F1-span]] deel te neem. Bortoleto, gebore en getoë in Osasco, [[São Paulo (deelstaat)|São Paulo]], het op sewejarige ouderdom met mededingende kartwedrenne begin, verskeie nasionale titels gewen en in 2020 na junior formules opgeskuif. Bortoleto, 'n protégé van tweemalige wêreldrenjaerkampioen [[Fernando Alonso]], het gou 'n wedrenwenner in Italiaanse F4 en Formule Europastreek geword, voordat hy sy eerste titel by die 2023 FIA Formule 3-kampioenskap vir Trident gewen het. Bortoleto het in 2024 na FIA Formule 2 gevorder en daardie jaar saam met Invicta die kampioenskap gewen om die sewende jaer in die geskiedenis te word wat die GP2 /Formule 2-titel in hul nuwelingseisoen wen; by die Monza-wedren het Bortoleto die eerste jaer geword wat van laaste op die rooster in Formule 2 of Formule 1 gewen het. Bortoleto was 'n lid van die [[McLaren]]-bestuurderontwikkelingsprogram van 2023 tot 2024. Hy het vir [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] by Sauber aangesluit, voor hul verkryging deur Audi in 2026. Bortoleto is gekontrakteer om by [[Audi F1-span|Sauber/Audi]] aan te bly tot ten minste die einde van die 2026-seisoen.<ref name="signing">{{Cite web|title=Kick Sauber confirm rookie Bortoleto as second driver for 2025|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kick-sauber-confirm-rookie-bortoleto-as-second-driver-for-2025.2EL5ciR1wh3baHcobZqGl9 |date=6 November 2024 |language=en}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !O/stel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Sauber|Kick Sauber]] |[[Sauber]] C45 |Ferrari 066/15 1.6 [[V6-enjin|V6]]&nbsp;[[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>18 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>11 |bgcolor=efefef|'''19''' |bgcolor=efefef|'''19''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Audi F1-span|Audi Revolut F1-span]] | [[Audi]]<br/>R26 | Audi AFR&nbsp;26<br/> 1.6 [[V6-enjin|V6]]&nbsp;[[Turboaanjaer|t]] h |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>9 |bgcolor=ffffff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|BOR|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|BOR|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |} * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. <!--* {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die renafstand afgelê het. --> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Official website|http://www.gabrielbortoleto.com.br/}} {{in lang|pt}} * {{DriverDB renjaer|gabriel-bortoleto}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 2004]] [[Kategorie:Lewende mense]] 1w7m5tg6kx1b62cu7kruuqcqdsrqkls 0 425402 2963487 2901027 2026-08-29T10:47:17Z Oesjaar 7467 /* Smokkelary en beskerming */ Tikfout 2963487 wikitext text/x-wiki [[Lêer:فريد ندى المذهان.png|duimnael|Die militêre identiteitskaart van Fareed al-Madhhan.]] '''Farid Nada al-Madhhan''' ([[Arabies]]: فريد ندى المذهان, geromaniseer: Farīd Nadá almdhhān; alias, '''Caesar''') is 'n voormalige Siriese offisier met die rang van Eerste Assistent. Hy het die pos van Hoof van die Geregtelike Getuieniskantoor in die Militêre Polisie in [[Damaskus]] beklee. Al-Madhhan was bekend as "Caesar." Hy was die offisier wat [[foto]]'s van slagoffers in die Siriese regime se aanhoudingsentrums uitgelek het tydens [[Basjar al-Assad]] se bewind te midde van die [[Siriese Burgeroorlog|Siriese rewolusie]].<ref>{{cite web|access-date=2020-04-23 |author=Fidelius Schmid, Martin Knobbe, Jörg Diehl |publisher=Der Spiegel |title=Syrien: Wie Deutschland die Verbrechen Assads aufklären will |url=https://www.spiegel.de/spiegel/syrien-wie-deutschland-die-verbrechen-assads-aufklaeren-will-a-1169438.html}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2020-04-23 |author=Hannah El-Hitami |publisher=Der Spiegel |title=Syrien: „Caesar“-Fotos liefern Beweise für Folter - Prozess in Deutschland |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/syrien-caesar-fotos-liefern-beweise-fuer-folter-prozess-in-deutschland-a-9746c311-3e56-40bb-8265-9b933407c6ba}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> ==Geskiedenis== Caesar is die alias van 'n voormalige forensiese fotograaf vir die Siriese Militêre Polisie wat uit [[Sirië]] gevlug het met ongeveer 45 000 foto's wat tussen 2011 en 2013 geneem is. Die mees prominente van hierdie beelde beeld [[marteling]] en sterftes in Siriese regime-tronke uit, wat die liggame van 6 786 prisoniers 4 025,burgelikes gedood buite tronke en 1 036 militêre personeel.<ref name="Welt.de">{{cite web|access-date=2017-10-03 |date=2016-03-17 |publisher=Welt.de |title=Codename Caesar: Anonymer Fotograf ist Assads Staatsfeind Nummer eins |url=https://www.welt.de/politik/ausland/article153360350/Anonymer-Fotograf-ist-Assads-Staatsfeind-Nummer-eins.html}}</ref> Hierdie foto's is in die laboratoriums van regsinstellings en howe geverifieer, bestudeer, geklassifiseer en ontleed. Hierdie dokumente het Siriese families in staat gestel om te soek na die lot van hul geliefdes wat deur die regime se geheime dienste gearresteer is of slagoffers van gedwonge verdwyning was. Menseregte-organisasies het ook hierdie dokumente gebruik om verslae oor aanhoudingstoestande in Sirië voor te berei. Daarbenewens is hulle deur die [[Verenigde Nasies]] en howe gebruik, veral in die Al-Khatib-verhoor in [[Koblenz]], [[Duitsland]].<ref name="Br.de">{{cite web|access-date=2017-10-03 |archive-date=2017-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171003224829/http://www.br.de/nachrichten/mittelfranken/inhalt/internationaler-nuernberger-menschenrechtspreis-caesar-militaerfotograf-syrien-100.html |date=2017-09-22 |publisher=Br.de |title=Archivar des Todes: Syrischer Fotograf „Caesar“ erhält Nürnberger Menschenrechtspreis |url=http://www.br.de/nachrichten/mittelfranken/inhalt/internationaler-nuernberger-menschenrechtspreis-caesar-militaerfotograf-syrien-100.html}}</ref> ==Fotograaf in die Siriese Leër== "Caesar" het voor die rewolusie as fotograaf in die Dokumentasie-eenheid van die Siriese Militêre Polisie gewerk. Sy werk was om tonele te fotografeer van misdade en voorvalle waarby militêre personeel betrokke was. Die situasie het in Maart 2011 begin, met die aankoms van die liggame van betogers van Daraa, slagoffers van die regime se veiligheidsmagte se onderdrukking. Dit het voortgegaan met al hoe meer liggame van aangehoudenes. Deur hierdie hele tydperk het hy, soos sy kollegas, die liggame van etlike duisende aangehoudenes wat onder marteling gesterf het, gefotografeer, soms tot 50 per dag. Die liggame wat hy in die Mezzeh- en Tishreen-militêre hospitale afgeneem het, kom van 24 sekuriteitsentrums in die Damaskus-goewerneur. Caesar was daarvoor verantwoordelik om net mans te fotografeer, nie vroue of kinders nie.<ref name=":0">{{cite web|access-date=2020-05-14 |language=en-US |title=France opens probe into Assad regime for crimes against humanity |url=https://news.yahoo.com/france-opens-war-crimes-inquiry-against-assad-regime-222026549.html}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> Die militêre identiteit van elke oorledene het nommers wat op die foto's sigbaar moet wees. By aankoms by die hospitaal dra elke liggaam die gevangene se nommer en die taknommer waar hulle gesterf het. Hierdie nommers word met 'n merker geskryf, hetsy op 'n plakker wat op die voorkop of bors geplaas is, of direk op die vel. Dan ken die forensiese dokter, Caesar se meerdere, 'n derde nommer aan elke liggaam toe vir die mediese verslag, wat vir klassifikasie en argivering gebruik word. Die aantal liggame en hul toestand (gebreekte tande, diep wonde, uitgesteekte oë, brandwonde, snye, bebloede liggame, ens.) wat hy gedwing is om te fotografeer, het geen ruimte vir twyfel gelaat oor die regime se oortredings nie. In die lente van 2011 het hy daaraan begin dink om te vlug en sy goeie vriend, Sami, vertroue te maak oor sy begeerte. Die vriend, wat in kontak was met opposisiegroepe, het Caesar oortuig om voort te gaan met sy werk en soveel foto's as moontlik te versamel. Hy het ingestem en begin om al sy foto's en dié van sy departement te kopieer, dit op verskeie USB-stasies te stoor, en sy lewe vir twee jaar in die geheim gewaag.<ref>https://www.nuernberg.de/imperia/md/menschenrechte/dokumente/menschenrechtspreis/preistraeger/artikel_der_spiegel_caesar.pdf</ref><ref>{{cite web|access-date=2020-07-29 |date=2020-04-23 |publisher=tagesspiegel.de |title=Verfahren in Koblenz beginnt: Weltweit erster Prozess wegen Folter in Syrien |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/verfahren-in-koblenz-beginnt-weltweit-erster-prozess-wegen-folter-in-syrien/25763998.html#}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> ==Smokkelary en beskerming== In 2013, nadat hy agtergekom het dat die vermoede hom begin druk het, het hy gevlug met die hulp van sy vriend, wat 'n lid van die Vrye Siriese Weermag gekontak het. Hy het in [[Jordanië]] aangekom en toe skuiling in [[Europa]] gevind, met 45 000 foto's saam met hom.<ref name=":0" /><ref>[https://www.tagesschau.de/inland/olg-koblenz-staatsfolter-syrien-urteil-101.html Lebenslange Haft im Staatsfolter-Prozess, Januar 2022, Meldung auf Tagesschau.de] </ref> Die alias "Caesar" word gebruik om die individu se identiteit as 'n veiligheidsmaatreël te beskerm, asook om sy gesig en sekere persoonlike inligting te verberg. As hy gevind word, vrees hy weerwraak teen hom of sy oorblywende familielede in Sirië: “Ek sal doodgemaak word as die Siriese owerhede my kry,” bevestig hy. Caesar, steeds onbekend op daardie stadium, vermom homself altyd met 'n hoed en sonbril, en stem in om voor die [[Verenigde Nasies]] en die [[Amerikaanse Kongres]] te getuig.<ref>{{cite web|access-date=2020-05-19 |author=Christoph Reuter |publisher=Der Spiegel |title=Prozess gegen syrische Geheimdienstmitarbeiter in Koblenz: Die Tücke der Verantwortung |url=https://www.spiegel.de/politik/deutschland/prozess-gegen-syrische-geheimdienstmitarbeiter-in-koblenz-die-tuecke-der-verantwortung-a-3ee0d19a-eb33-41fa-b729-c1e1c71d9732}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> ==Caesar se foto's== ===Stawing=== Die foto's wat Caesar geneem het, is aan die Sirian National Current, 'n opposisie politieke beweging wat in [[Turkye]] gevestig is, oorhandig. Om hulle te verifieer, het [[Katar]] 'n prokureursfirma in [[Londen]], Carter-Ruck & Partners, opdrag gegee. Die firma het drie voormalige internasionale aanklaers aangestel—sir Desmond de Silva, voormalige hoofaanklaer van die spesiale hof vir [[Sierra Leone]]; Sir Geoffrey Nice, voormalige hoofaanklaer in die verhoor van [[Slobodan Milošević]]; en professor David Crane, wat president [[Charles Taylor]] aangekla het - saam met drie kundiges in mediese antropologie. Hulle het in Januarie 2014 ’n verslag gepubliseer wat die egtheid bevestig van die foto’s wat Caesar geneem het. Volgens David Crane, "Hierdie beelde bewys die bestaan van 'n moordbedryf wat ons nie sedert die [[Holocaust]] gesien het nie."<ref>{{cite web|access-date=2020-07-29 |date=2019 |language=en |publisher=www.govtrack.us |title=S.&nbsp;52: Caesar Syria Civilian Protection Act of 2019 |url=https://www.govtrack.us/congress/bills/116/s52}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> In 2017 het die Duitse regstelsel weer al die foto's deur 'n onafhanklike span, insluitend forensiese mediese spesialiste, ondersoek. ===Gevolgtrekking en definisies=== Die Sirian National Current het eers die bestaan van 55 000 foto's aangekondig wat deur Caesar geneem is, saam met 11 000 liggame van aanhoudingsentrums. Hierdie syfers is egter opgeklaar: die 45 000 foto's beeld nie almal die liggame van aangehoudenes uit nie. Van Caesar se 18 000 foto's wys 1 036 die liggame van soldate, van wie die meeste in gevegte gedood is, en 4 025 burgerlikes, van wie die meerderheid in hul huise dood is. Die oorblywende 28 000 foto's fokus op gevangenes wat in die regime se tronke gesterf het. Elke liggaam is vier keer gefotografeer, en 'n totaal van 6 786 slagoffers wat in die tronk gesterf het, is aangeteken.<ref>{{cite web|access-date=2020-07-29 |date=2020-07-13 |language=en |publisher=www.crisisgroup.org |title=U.S. Sanctions on Syria: What Comes Next? |url=https://www.crisisgroup.org/middle-east-north-africa/eastern-mediterranean/syria/us-sanctions-syria-what-comes-next}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> Die foto's van die aangehoudenes is op twee plekke geneem: die lykshuis by die Tishreen-hospitaal in Damaskus, en 'n gedeelte van die militêre hospitaal 601 in Mezzeh, naby die presidensiële paleis en agter die [[Frankryk|Franse]] hoërskool in Damaskus. Die slagoffers het van 24 aanhoudingplekke in Damaskus gekom, maar meer as 80% van die liggame was van takke 215 en 227 van die Militêre Intelligensie Direktoraat alleen. Onder die 6 786 slagoffers wat getel is, het 2 936 aan wanvoeding en hongersnood gely, 2 769 het tekens van marteling getoon, en 455 se oë is uitgesteek. (Caesar was verantwoordelik om net mans te fotografeer). Die lêer wat 4 000 foto's bevat van burgerlikes wat buite die tronk vermoor is, is gemerk "Die Terroriste." Volgens Garance Loucan sluit dit foto's van bejaarde individue en kinders in, wat in die agterkop geskiet is. Human Rights Watch, 'n nie-regeringsorganisasie, het 28 707 van hierdie foto's ondersoek. Danksy kruisverwysings met alle beskikbare inligting, het die organisasie bevestig dat minstens 6 786 gevangenes gesterf het terwyl hulle aangehou is of nadat hulle van aanhoudingsentrums na militêre hospitale oorgeplaas is. Die NRO het onderhoude gevoer met voormalige gevangenes en families van die verdwynings. Dit het verskeie gevalle ondersoek van individue wie se gesigte op die foto's geïdentifiseer kon word, 27 mense herken en die name van 8 van hulle onthul (baie families weier om die name bekend te maak weens vrees vir vergelding), in 'n verslag wat in Desember 2015 gepubliseer is. Tientalle vermiste persone se families en individue wat deur die regime aangehou en gelek is deur die regimente, is in staat om uitgeken te word van hul dood verneem. Sommige van hierdie sterftes is later bevestig deur doodskennisgewings wat die regime in die lente en somer van 2018 uitgereik het. In Sirië help die Vrye Prokureursvereniging die families van die verdwynde soektog na hul geliefdes, danksy getuienisse van alle voormalige aangehoudenes wat vrygelaat is en ondervra kan word. Dit behels die insameling van inligting oor individue wat steeds in aanhouding is of wat gesterf het terwyl hulle in aanhouding was, asook die vergelyking van foto's van vermiste persone, wat hul familielede aan Caesar se uitgelekte beelde toevertrou het. 'n Gedeelte van die voorheen ongepubliseerde foto's is in 2020 aanlyn vrygestel, en duisende Siriërs het weer ure spandeer om die beelde te ondersoek. Die vrylating — sowel as die dood van 'n pa aan 'n hartaanval nadat hy sy seun op een van die foto's herken het — laat die gesprek ontstaan: Moet foto's sonder die toestemming van hul families gepubliseer word, sodat soveel mense as moontlik dit kan sien? Of moet die waardigheid van die oorledenes en die gevoelens van hul families gerespekteer word? In Junie 2020 het Imad al-Din Rashid, stigter van die Siriese Vereniging vir Verdwenes en Gewetensgevangenes, wat die toestande van oorlogslagoffers en gevangenes in Sirië monitor, aangekondig dat 731 familielede van slagoffers sy organisasie gekontak het. Hy het bygevoeg dat 85% van hulle persoonlike inligting oor die slagoffers gedeel het, en die helfte van hulle was ook bereid om in die hof te getuig. ===Internasionale reaksies=== Op 12 Januarie 2014 is die lêer agter geslote deure aan 11 ministers van buitelandse sake voorgelê. Na die vergadering het die Franse Minister van Buitelandse Sake en Internasionale Ontwikkeling, Laurent Fabius, aan een van sy kollegas vertrou: "Dit is afgryslik. Ontstellend. En ons moet werk om die waarheid aangaande al hierdie kritiek belangrike dokumente te ontbloot." Een van sy familielede het bygevoeg: "Dit is beelde wat ons nog nie gesien het sedert die Joodse volksmoord en die Khmer Rouge-misdade nie. Die metode waarin die Siriese regime sy misdade dokumenteer en kategoriseer, neem ons 70 jaar terug."<ref>{{cite book|page=159 |title=Opération César. Au cœur de la machine de mort syrienne.}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref>{{,}}<ref name="HRW161215">[https://www.hrw.org/fr/news/2015/12/16/syrie-temoignages-sur-les-photos-des-detenus-tues Syrie : Témoignages sur les photos des détenus tués], ''Human Rights Watch'', 16 Desember 2015.</ref> Die Franse diplomatieke kommunikasie het opgemerk: "Duisende afgryslike beelde, gedokumenteer deur talle kenners, wat gemartelde en uitgehongerde liggame in die regime se tronke wys - getuig van die sistematiese brutaliteit van Bashar al-Assad se regime." ===[[Geregtigheid]]=== Gegrond hoofsaaklik op die dokumente wat deur Caesar uitgelek is en die getuienisse, het die Franse staatsaanklaer se kantoor 'n voorlopige ondersoek geopen na die oorlogsmisdade wat deur Bashar al-Assad se regime gepleeg is. In Januarie 2015 het Bashar al-Assad die bestaan van die militêre fotograaf ontken en gesê: "Wie het hierdie foto's geneem? Wie is hy? Niemand weet nie. Hierdie bewysstukke is nie geverifieer nie. Dit is bewerings sonder bewyse." Onder die doodskennisgewings wat in die somer van 2018 deur die Siriese regime uitgereik is, is die name van twee Siries-Franse burgers, Mazen en Patrick Dabbagh, ingesluit. Dit het die Franse regbank, na aanleiding van 'n familieklag in Frankryk en gebaseer op inligting uit die "Caesar-lêer", toegelaat om drie arrestasiebevele uit te reik teen regimefigure wat van betrokkenheid by hierdie sterftes beskuldig word. Aan die begin van 2019 het 'n ondersoek spesifiek gebaseer op die foto's wat Caesar verskaf het gelei tot die arrestasie van 'n martelingverdagte in Frankryk en twee ander in Duitsland. Die drie was beweerde voormalige agente van die Siriese regime se intelligensiedienste, wat daarvan beskuldig word dat hulle dade van marteling, misdade teen die mensdom en medepligtigheid tussen 2011 en 2013 in Sirië gepleeg het. Caesar se foto's het ondersoekers in staat gestel om die liggame te ondersoek vir tekens wat kan help om elke tak van die betrokke intelligensie-agentskappe te identifiseer. Voormalige kolonel Anwar Raslan, hoof van die ondersoektak ('n geheimediensgevangenis waar aangehoudenes ondervra is), is in 2020 in Duitsland verhoor op aanklagte van misdade teen die mensdom. 'n Honderd foto's wat deur Caesar uitgelek is, het aangehoudenes verteenwoordig wat in Tak 251 gesterf het gedurende die tyd wat Anwar Raslan die hoof daarvan was. In 2017 het Sami 27 000 foto's van hoë gehalte van gevangenes wat deur die Siriese regime gehou is, aan die Duitse aanklaer se kantoor verskaf. Duitse ondersoekers het 'n onafhanklike forensiese diens opdrag gegee om al die beelde te ontleed. Weens die brutaliteit van die foto's en hul inhoud het die werk vir twee jaar voortgegaan. Die ontledings het toe die vergelyking van sigbare merke op die liggame van 6 812 individue met getuienisse van oorlewendes van marteling moontlik gemaak. Hierdie ontledings is daarna beskikbaar gestel aan enige Europese aanklaers wat dit versoek het.<ref>{{cite web|access-date=2024-12-12 |language=ar |title=«مهرّب» أرشيف التعذيب السوري يكشف هويته لـ«الشرق الأوسط» |url=https://aawsat.com/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/5090933-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%91%D8%A8-%D8%A3%D8%B1%D8%B4%D9%8A%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%B0%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D9%87%D9%88%D9%8A%D8%AA%D9%87-%D9%84%D9%80%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7 |website=aawsat.com}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref>{{,}}<ref>{{cite web|access-date=2024-12-12 |date=2024-12-12 |language=en |title=Years after exposing torture by al-Assad’s regime, Syria’s ‘Sami’ reveals himself |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/12/12/years-after-revealing-torture-by-al-assad-s-regime-syria-s-sami-reveals-himself- |website=Al Arabiya English}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> ===Vereniging van slagoffers se families=== Honderdeduisende Siriërs, onder die foto's wat deur verskeie menseregte-organisasies gepubliseer is, probeer hul vermiste of aangehoue geliefdes wat deur die regime aangehou is, identifiseer. Die Vrye Prokureursvereniging in Sirië staan gesinne by in hul regsprosedures. Om mekaar te ondersteun het baie gesinne besluit om 'n vereniging te stig. Op 26 Januarie 2018, Wêrelddag ter ondersteuning van slagoffers van marteling, is die Caesar Families Association gestig. Luidens sy persverklaring beoog die vereniging om die families van slagoffers te help om die oorskot van hul geliefdes terug te kry sodat hulle dit kan begrawe, emosionele en sielkundige ondersteuning aan die families kan bied in hul soeke na die lot van aangehoudenes en die verdwyndes, en diegene wat verantwoordelik is voor die howe aanspreeklik te hou.<ref>{{cite web|access-date=2024-01-08 |date=2024-01-04 |language=fr-FR |title="Camera obscura" : Gwenaëlle Lenoir rend hommage dans un roman à César, un photographe qui a documenté les massacres du régime de Bachar al-Assad |url=https://www.francetvinfo.fr/culture/livres/roman/camera-obscura-gwenaelle-lenoir-met-en-lumiere-cesar-un-photographe-qui-a-documente-les-massacres-du-regime-de-bachar-al-assad_6267063.html |website=Franceinfo}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref>{{,}}.<ref>{{cite web|access-date=2024-01-08 |date=2024-01-08 |language=fr-FR |title=Gwenaëlle Lenoir, de Sarzeau, présente son premier roman « Caméra obscura » |url=https://www.letelegramme.fr/morbihan/sarzeau-56370/a-sarzeau-gwenaelle-lenoir-de-sarzeau-presente-son-premier-roman-camera-obscure-6500863.php |website=Le Télégramme}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:al-Madhhan, Fareed}} [[Kategorie:Lewende mense]] iklbei4l02uyp0v3agwt5kmybuj5vg8 0 455873 2963421 2891776 2026-08-29T06:42:49Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963421 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Leonora van den Heever| bynaam = | beeld = | | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Leonora van den Heever | geboortedatum = [[9 Julie]] [[1926]] | geboorteplek = [[Windhoek]] | dood_datum = [[20 November]] [[2025]] | sterfteplek = [[Kaapstad]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = 'n regter van die Hooggeregshof van Suid-Afrika | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Leonora van den Heever''' ([[9 Julie]] [[1926]] – [[20 November]] [[2025]]) was 'n [[regter]] van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]]. Sy was [[Suid-Afrika]] se eerste vroulike regter en die eerste vrou wat as regter van die Hooggeregshof van Appèl van Suid-Afrika aangestel is.<ref name=":0">{{Cite web|title=Leonora van den Heever Papers|url=https://atom.lib.uct.ac.za/index.php/za-uct-bc1529|website=AtoM@UCT}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Signing of the Civic Honours Book|url=http://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Signing%20of%20Civic%20Honours%20Book%20Previous%20Recipients%20booklet.pdf|website=City of Cape Town|page=13|access-date=23 November 2025|archive-date=19 Januarie 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119172244/https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Signing%20of%20Civic%20Honours%20Book%20Previous%20Recipients%20booklet.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |last=Riding |first=Alan |date=2022-03-31 |title=The Paris Opera's Next Season |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/03/31/arts/music/paris-opera-new-season.html |access-date=2022-04-02 |issn=0362-4331}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Van den Heever is in [[Windhoek]] gebore, die dogter van die juris en digter [[Toon van den Heever]] en Margaretha van den Heever (née Rautenbach).<ref>{{Cite web |title=Leonora van den Heever 1998 |url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Leonora-van-den-Heever-1998 |access-date=2025-03-23 |website=Nelson Mandela University}}</ref> Sy het die [[Christelike en Nasionale Meisieskool Oranje|C&N Sekondêre Meisieskool Oranje]] in [[Bloemfontein]] bygewoon, waarna sy haar tersiêre studies aan die [[Universiteit van Pretoria]] voltooi het, waar sy, cum laude, haar BA-graad in [[Engels]] en [[Latyn]] verwerf het, gevolg deur 'n MA-graad, ''cum laude'', in Engels.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Southwood|first=M. D.|date=1988|title=Fathers and their children on our Bench|journal=Advocate |pages=21–27|publisher=General Council of the Bar of South Africa |url=https://www.gcbsa.co.za/law-journals/1988/october/1988-october-vol001-no2-pp21-27.pdf}}</ref> Sy het daarna by die Normaalkollege in Bloemfontein klas gegee, maar, oorreed deur haar vader, het sy tydelik as 'n regtersregistrateur begin werk en ook deeltyds haar LLB deur die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] begin, waar sy in 1951 gegradueer het.<ref>{{Cite journal|date=1999|title=Vroue-advokaat – amper 'n halfeeu gelede [Female Advocate – almost half a century ago]|journal=Advocate|pages=33–35|publisher=General Council of the Bar of South Africa|url=https://www.gcbsa.co.za/law-journals/1999/march/1999-march-vol012-no1-pp33-35.pdf}}</ref> ==Loopbaan== Van den Heever het in 1952 as [[advokaat]] by die Bloemfonteinse Balie begin praktiseer en in 1968 het sy 'n senior advokaat geword. In 1969 is sy as regter in die Noord-Kaapse Afdeling aangestel en sodoende die eerste vroulike regter in Suid-Afrika geword.<ref name=":2" /> In 1979 het sy begin dien op die Bank van die Kaapse Provinsiale Afdeling en van tyd tot tyd gedurende 1982 tot 1985 was sy deel van die Bophuthatswana Hof van Appèl. In 1991 het sy die eerste vroulike regter geword wat permanent aangestel is in die appèlafdeling van die Suid-Afrikaanse Hooggeregshof in Bloemfontein, waar sy gedien het tot haar aftrede. Nadat sy op 70-jarige ouderdom afgetree het, het sy ingestem tot werk in die Kaapse Provinsiale Afdeling en vir 'n aantal jare op die Appèlbanke van Lesotho en Swaziland gedien.<ref name=":1" /> ==Ander belangstellings== Van den Heever het haar liefde vir [[letterkunde]] voortgesit deur twee gepubliseerde kinderboeke te skryf, asook kortverhale onder 'n skuilnaam vir [[Sarie]] Tydskrif.<ref name=":0" /> Sy het ook as trustee van die Ballet Benevolent Fund vir [[Kruik]] en as raadslid van die SA Jeugorkes opgetree en was ook voorsitter van die SA Biblioteekraad.<ref name=":1" /> ==Afsterwe== Van den Heever is op 20 November 2025 in [[Kaapstad]] oorlede, op die ouderdom van 99.<ref>[https://www.news24.com/southafrica/news/south-africas-first-female-judge-dies-at-99-20251122-1105#google_vignette South Africa’s first female judge dies at 99] (betaalmuur)</ref> ==Eerbewyse en toekennings== Van den Heever het in 1996 die Kanseliersmedalje van die Universiteit van Pretoria ontvang, in 1997 'n ere-LLD van die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] en in 1987 die Women's Bureau Prestasietoekenning.<ref name=":1" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van den Heever, Leonora }} [[Kategorie:Geboortes in 1926]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] mwk9h18byw322bzecayg2fu56nyjt1d 2 458273 2963278 2879524 2026-08-28T12:52:21Z Kewarona 203617 Konsep 4 2963278 wikitext text/x-wiki My naam is Kewarona. [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 1|Konsep 1]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 2|Konsep 2]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 3|Konsep 3]]* [[Konsep 4]] 5rm6pqur6lp0834g990k3hgjen4pt9i 2963282 2963278 2026-08-28T13:56:20Z Kewarona 203617 Konsep 5 2963282 wikitext text/x-wiki My naam is Kewarona. [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 1|Konsep 1]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 2|Konsep 2]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 3|Konsep 3]]* [[Konsep 4]] [[Konsep 5]] eptkbmy8lu28k30y9jz8g96v9wlmfvl 0 458865 2963441 2919516 2026-08-29T08:25:19Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963441 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Arvid Lindblad | image = Arvid Lindblad at the Red Bull Fan Zone – Crown Riverwalk, Melbourne (028A7869).jpg | imagesize = | caption = Lindblad in 2026 | nationality = {{vlagikoon|VK}} Brit | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2007|8|8|df=y}} | birth_place = [[Virginia Water]], Engeland | Years = 2026–hede | Old Team = | 2026 Team = [[Racing Bulls]] | Car number = 41 | Races = {{F1stat|LIN|entries}} ({{F1stat|LIN|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LIN|wins}} | Podiums = {{F1stat|LIN|podiums}} | Points = {{F1stat|LIN|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LIN|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LIN|fastestlaps}} | First race = [[2026 Australiese Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = | Last position = }} '''Arvid Anand Olof Lindblad''' (gebore 8 Augustus 2007) is 'n [[VK|Brits]]-[[Swede|Sweedse]] renjaer.<ref>{{Cite news |title=Most revving up for a new season in 30 years |last=Richards |first=Giles |date=28 February 2026 |work=[[The Guardian]] |page=s3 |issn=0261-3077}}</ref> Hy het in 2025 aan die FIA Formule 2-kampioenskap vir Campos Racing deelgeneem. In [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] jaag hy vir die [[Racing Bulls]]-span in [[Formule Een]]. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:75%" !Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Plek ! Punte |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Red Bull Racing]] |Red Bull<br/>RB21 |[[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH003]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>TB</small> |bgcolor=| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>TB</small> |bgcolor=| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>TB</small> |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |[[Racing Bulls]] |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 03 |[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>14 |bgcolor=ffffff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>^'''8'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LIN|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LIN|seasonpoints}}'''* |} <!--* † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/>--> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geboortes in 2007]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Britse sportlui]] o92nog4bso7icegsp1ljftbevdntjvw 2963442 2963441 2026-08-29T08:26:29Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2963442 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Arvid Lindblad | image = Arvid Lindblad at the Red Bull Fan Zone – Crown Riverwalk, Melbourne (028A7869).jpg | imagesize = | caption = Lindblad in 2026 | nationality = {{vlagikoon|VK}} Brit | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2007|8|8|df=y}} | birth_place = [[Virginia Water]], Engeland | Years = 2026–hede | Old Team = | 2026 Team = [[Racing Bulls]] | Car number = 41 | Races = {{F1stat|LIN|entries}} ({{F1stat|LIN|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LIN|wins}} | Podiums = {{F1stat|LIN|podiums}} | Points = {{F1stat|LIN|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LIN|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LIN|fastestlaps}} | First race = [[2026 Australiese Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = | Last position = }} '''Arvid Anand Olof Lindblad''' (gebore 8 Augustus 2007) is 'n [[VK|Brits]]-[[Swede|Sweedse]] renjaer.<ref>{{Cite news |title=Most revving up for a new season in 30 years |last=Richards |first=Giles |date=28 February 2026 |work=[[The Guardian]] |page=s3 |issn=0261-3077}}</ref> Hy het in 2025 aan die FIA Formule 2-kampioenskap vir Campos Racing deelgeneem. In [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] jaag hy vir die [[Racing Bulls]]-span in [[Formule Een]]. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:75%" !Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Plek ! Punte |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Red Bull Racing]] |Red Bull<br/>RB21 |[[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH003]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>TB</small> |bgcolor=| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>TB</small> |bgcolor=| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>TB</small> |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |[[Racing Bulls]] |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 03 |[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>14 |bgcolor=ffffff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>^'''8'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LIN|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LIN|seasonpoints}}'''* |} <!--* † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/>--> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geboortes in 2007]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Britse sportlui]] 1mqpsxqufhsuvslfh736gfdgj6iof6s 0 463092 2963428 2913460 2026-08-29T07:15:38Z Oesjaar 7467 Tikfout 2963428 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Indigofera reducta | authority = N.E.Br., (1926) | synonyms =* ''Indigofera atrinota'' <small>N.E.Br.</small> }} '''''Indigofera reducta''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Limpopo]] voor. == Galery == <gallery> Indigofera reducta, peule, Skrikfontein, a.jpg Indigofera reducta, twyg met blare, Skrikfontein, a.jpg Indigofera reducta, vyf blare van naby, Skrikfontein, a.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=357-351 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:499902-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/985c7ce6-989a-4f3c-b104-042ca0b0fef1 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Indigofera|reducta]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] dya1hdyx587651algrfumfq6bupyzyd 0 463507 2963435 2915628 2026-08-29T07:50:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963435 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lisandro Martínez | image = [[Lêer:Lisandro Martinez 2022.jpg|240px]] | caption = Martínez in 2022 | full_name = Lisandro Martínez<ref>{{cite web |url=https://editorial.uefa.com/resources/0272-14859901c25b-59d32ff5294b-1000/ucl_-_booking_list_before_round_of_16_-_2nd_leg.pdf |title=UEFA Champions League 2021/2022: Booking List before Round of 16 Second Leg |publisher=UEFA |page=3 |access-date=15 August 2022 |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103092935/https://editorial.uefa.com/resources/0272-14859901c25b-59d32ff5294b-1000/ucl_-_booking_list_before_round_of_16_-_2nd_leg.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1998|1|18|df=y}}<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/67191/Lisandro-Mart%C3%ADnez/overview |title=Lisandro Martínez: Overview |publisher=Premier League |access-date=15 August 2022 |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922051118/https://www.premierleague.com/players/67191/Lisandro-Mart%C3%ADnez/overview |url-status=dead }}</ref> | birth_place = Gualeguay, [[Argentinië]] | height = 1,75 m | position = Sentrale verdediger | currentclub = [[Manchester United]] | clubnumber = 6 | youthyears1 = 2002–2006 | youthclubs1 = Club Urquiza | youthyears2 = 2006–2014 | youthclubs2 = Club Libertad | youthyears3 = 2014–2017 | youthclubs3 = [[Newell's Old Boys]] | years1 = 2017–2018 | clubs1 = [[Newell's Old Boys]] | caps1 = 1 | goals1 = 0 | years2 = 2017–2018 | clubs2 = → [[Defensa y Justicia]] (leen) | caps2 = 21 | goals2 = 1 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = [[Defensa y Justicia]] | caps3 = 25 | goals3 = 2 | years4 = 2019–2022 | clubs4 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps4 = 74 | goals4 = 6 | years5 = 2022– | clubs5 = [[Manchester United]] | caps5 = 76 | goals5 = 3 | nationalyears1 = 2016–2017 | nationalteam1 = Argentinië o/20 | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = Argentinië o/23 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2019– | nationalteam3 = [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] | nationalcaps3 = 31 | nationalgoals3 = 2 | club-update = 24 Mei 2026 | nationalteam-update = 4 Julie 2026 }} '''Lisandro Martínez''' (gebore [[18 Januarie]] [[1998]]) is 'n [[Argentinië|Argentynse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as sentrale verdediger vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Manchester United]] en die [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentynse nasionale span]] speel. Hy het sy loopbaan by Newell's Old Boys begin voordat hy hom in 2017, aanvanklik op lening, by Defensa y Justicia aangesluit het. In 2019 het hy by [[AFC Ajax|Ajax]] aangesluit, waar hy 120 wedstryde oor drie seisoene gespeel en twee [[Eredivisie]]-titels en een [[KNVB-beker]] gewen het. Hy is ook as Ajax se Speler van die Jaar vir die 2021/22-seisoen aangewys. ==Verwysings== {{verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martínez, Lisandro}} [[Kategorie:Argentynse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] my6jz4x1y48fqakc2impqcnexv1uv1z 2 463933 2963340 2955048 2026-08-28T18:24:21Z Антивандал-эхо 211267 2963340 wikitext text/x-wiki I'm from Moscow. <br> I am interested in articles about literature and the media. {{Babel|ru|en-3}} 2lqq33pl3r99twdjkcq67wolkhvvu51 0 464659 2963335 2963221 2026-08-28T18:17:21Z Oesjaar 7467 /* Kragafdeling */ Verbeter 2963335 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] thwo4cfkzvn3qbaxup02n9wiromk6oj 2963349 2963335 2026-08-28T18:34:33Z Oesjaar 7467 /* Laskompressor afdeling */ Verbeter, jy beter weer lees oesjaar! 2963349 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] 7wjqga06i61g7ld3pg3ee0lp2nvb4e8 2963356 2963349 2026-08-28T18:56:22Z Oesjaar 7467 /* Ratkas afdeling */ Verbeter 2963356 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir APU-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] 5xfrxuwtv5fncsztc9fxou2stt8o98q 2963357 2963356 2026-08-28T19:09:20Z Oesjaar 7467 /* Ratkas afdeling */ Verbeter 2963357 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir APU-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die Boeing 787, 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die APU slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied brandstofsel HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] 1cw0ycobou4500da4kpzo9hzt9movgs 2963358 2963357 2026-08-28T19:10:34Z Oesjaar 7467 /* Ratkas afdeling */ Skakel 2963358 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir APU-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die APU slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied brandstofsel HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] imuozchlrraaxoag29w77zlcedkl4tp 2963359 2963358 2026-08-28T19:11:14Z Oesjaar 7467 /* Ratkas afdeling */ Verbeter 2963359 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied brandstofsel HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] ahvn76mx9md9zetx0v1yp9yksjtdla1 2963361 2963359 2026-08-28T19:14:10Z Oesjaar 7467 /* Ratkas afdeling */ Verbeter 2963361 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] bav1vt46pntavytp2ejs9zme9tmby27 2963362 2963361 2026-08-28T19:18:08Z Oesjaar 7467 /* Vervaardigers */ Verbeter 2963362 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. Die markaandeel van 2018 het gewissel volgens die toepassingsplatforms:<ref>{{Cite web |date=September 27, 2018 |title=Case M.8858 – Boeing/Safran/JV (Auxiliary power units), Commission decision pursuant to Article 6(1)(b) of Council, Regulation No 139/2004 and Article 57 of the Agreement on the European Economic Area |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018M8858&qid=1660219951114&from=EN |access-date=August 11, 2022 |website=[[EUR-Lex]] |publisher=European Commission |page=14}}</ref> * Groot kommersiële vliegtuie: Honeywell 70–80%, Pratt & Whitney 20–30%, ander 0–5% * Streeksvliegtuie: Pratt & Whitney 50–60%, Honeywell 40–50%, ander 0–5% * Sakestralers: Honeywell 90–100%, ander 0–5% * Helikopters: Pratt & Whitney 40–50%, Motorsich 40–50%, Honeywell 5–10%, Safran Power Units 5–10%, ander 0–5% == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] g5t68yz5tatoehhmtw2yalqcoapaaoe 2963363 2963362 2026-08-28T19:19:54Z Oesjaar 7467 /* Vervaardigers */ Ek dink dit is 'n beter woord. 2963363 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. Die markaandeel van 2018 het gewissel volgens die toepassingsplatforms:<ref>{{Cite web |date=September 27, 2018 |title=Case M.8858 – Boeing/Safran/JV (Auxiliary power units), Commission decision pursuant to Article 6(1)(b) of Council, Regulation No 139/2004 and Article 57 of the Agreement on the European Economic Area |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018M8858&qid=1660219951114&from=EN |access-date=August 11, 2022 |website=[[EUR-Lex]] |publisher=European Commission |page=14}}</ref> * Groot kommersiële vliegtuie: Honeywell 70–80%, Pratt & Whitney 20–30%, ander 0–5% * Streeksvliegtuie: Pratt & Whitney 50–60%, Honeywell 40–50%, ander 0–5% * Besigheidstralers: Honeywell 90–100%, ander 0–5% * Helikopters: Pratt & Whitney 40–50%, Motorsich 40–50%, Honeywell 5–10%, Safran Power Units 5–10%, ander 0–5% == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] p2md059pv10bjrj13tg4sn0nkm217ws 2963365 2963363 2026-08-28T19:23:52Z Oesjaar 7467 /* Vervaardigers */ Verbeter 2963365 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. Die markaandeel van 2018 het gewissel volgens die toepassingsplatforms:<ref>{{Cite web |date=September 27, 2018 |title=Case M.8858 – Boeing/Safran/JV (Auxiliary power units), Commission decision pursuant to Article 6(1)(b) of Council, Regulation No 139/2004 and Article 57 of the Agreement on the European Economic Area |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018M8858&qid=1660219951114&from=EN |access-date=August 11, 2022 |website=[[EUR-Lex]] |publisher=European Commission |page=14}}</ref> * Groot kommersiële vliegtuie: Honeywell 70–80%, Pratt & Whitney 20–30%, ander 0–5% * Streeksvliegtuie: Pratt & Whitney 50–60%, Honeywell 40–50%, ander 0–5% * Besigheidstralers: Honeywell 90–100%, ander 0–5% * Helikopters: Pratt & Whitney 40–50%, Motorsich 40–50%, Honeywell 5–10%, Safran Power Units 5–10%, ander 0–5% Op 4 Junie 2018 het Boeing en Safran hul 50-50-vennootskap aangekondig om HKE's te ontwerp, te bou en te onderhou na regulatoriese en antitrust-goedkeuring in die tweede helfte van 2018.<ref>{{cite press release |title= Boeing, Safran Agree to Design, Build and Service Auxiliary Power Units |date= June 4, 2018 |url=https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617115653/https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-date=2018-06-17 |website=Safran}}</ref> == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] g3a6yutvwmeexymht9h1i653fkql3j7 2963366 2963365 2026-08-28T19:27:59Z Oesjaar 7467 /* Vervaardigers */ Verbeter 2963366 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. Die markaandeel van 2018 het gewissel volgens die toepassingsplatforms:<ref>{{Cite web |date=September 27, 2018 |title=Case M.8858 – Boeing/Safran/JV (Auxiliary power units), Commission decision pursuant to Article 6(1)(b) of Council, Regulation No 139/2004 and Article 57 of the Agreement on the European Economic Area |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018M8858&qid=1660219951114&from=EN |access-date=August 11, 2022 |website=[[EUR-Lex]] |publisher=European Commission |page=14}}</ref> * Groot kommersiële vliegtuie: Honeywell 70–80%, Pratt & Whitney 20–30%, ander 0–5% * Streeksvliegtuie: Pratt & Whitney 50–60%, Honeywell 40–50%, ander 0–5% * Besigheidstralers: Honeywell 90–100%, ander 0–5% * Helikopters: Pratt & Whitney 40–50%, Motorsich 40–50%, Honeywell 5–10%, Safran Power Units 5–10%, ander 0–5% Op 4 Junie 2018 het Boeing en Safran hul 50-50-vennootskap aangekondig om HKE's te ontwerp, te bou en te onderhou na regulatoriese en antitrust-goedkeuring in die tweede helfte van 2018.<ref>{{cite press release |title= Boeing, Safran Agree to Design, Build and Service Auxiliary Power Units |date= June 4, 2018 |url=https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617115653/https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-date=2018-06-17 |website=Safran}}</ref> Boeing het in die vroeë 1960's etlike honderde T50/T60 klein turboas en hul afgeleides vervaardig. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] bgmmxph5csan4omgcfmpbayock71htb 2963369 2963366 2026-08-28T19:35:41Z Oesjaar 7467 /* Vervaardigers */ Skakel 2963369 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. Die markaandeel van 2018 het gewissel volgens die toepassingsplatforms:<ref>{{Cite web |date=September 27, 2018 |title=Case M.8858 – Boeing/Safran/JV (Auxiliary power units), Commission decision pursuant to Article 6(1)(b) of Council, Regulation No 139/2004 and Article 57 of the Agreement on the European Economic Area |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018M8858&qid=1660219951114&from=EN |access-date=August 11, 2022 |website=[[EUR-Lex]] |publisher=European Commission |page=14}}</ref> * Groot kommersiële vliegtuie: Honeywell 70–80%, Pratt & Whitney 20–30%, ander 0–5% * Streeksvliegtuie: Pratt & Whitney 50–60%, Honeywell 40–50%, ander 0–5% * Besigheidstralers: Honeywell 90–100%, ander 0–5% * [[Helikopter]]s: Pratt & Whitney 40–50%, Motorsich 40–50%, Honeywell 5–10%, Safran Power Units 5–10%, ander 0–5% Op 4 Junie 2018 het Boeing en Safran hul 50-50-vennootskap aangekondig om HKE's te ontwerp, te bou en te onderhou na regulatoriese en antitrust-goedkeuring in die tweede helfte van 2018.<ref>{{cite press release |title= Boeing, Safran Agree to Design, Build and Service Auxiliary Power Units |date= June 4, 2018 |url=https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617115653/https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-date=2018-06-17 |website=Safran}}</ref> Boeing het in die vroeë 1960's etlike honderde T50/T60 klein turboas en hul afgeleides vervaardig. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] 9njxbm8xsudx0i9bhusn8y9lqche57s 2963373 2963369 2026-08-28T19:40:36Z Oesjaar 7467 /* Vervaardigers */ Skakel 2963373 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. Die markaandeel van 2018 het gewissel volgens die toepassingsplatforms:<ref>{{Cite web |date=September 27, 2018 |title=Case M.8858 – Boeing/Safran/JV (Auxiliary power units), Commission decision pursuant to Article 6(1)(b) of Council, Regulation No 139/2004 and Article 57 of the Agreement on the European Economic Area |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018M8858&qid=1660219951114&from=EN |access-date=August 11, 2022 |website=[[EUR-Lex]] |publisher=European Commission |page=14}}</ref> * Groot kommersiële vliegtuie: Honeywell 70–80%, Pratt & Whitney 20–30%, ander 0–5% * Streeksvliegtuie: Pratt & Whitney 50–60%, Honeywell 40–50%, ander 0–5% * Besigheidstralers: Honeywell 90–100%, ander 0–5% * [[Helikopter]]s: Pratt & Whitney 40–50%, Motorsich 40–50%, Honeywell 5–10%, Safran Power Units 5–10%, ander 0–5% Op 4 Junie 2018 het [[Boeing]] en Safran hul 50-50-vennootskap aangekondig om HKE's te ontwerp, te bou en te onderhou na regulatoriese en antitrust-goedkeuring in die tweede helfte van 2018.<ref>{{cite press release |title= Boeing, Safran Agree to Design, Build and Service Auxiliary Power Units |date= June 4, 2018 |url=https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617115653/https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-date=2018-06-17 |website=Safran}}</ref> Boeing het in die vroeë 1960's etlike honderde T50/T60 klein turboas en hul afgeleides vervaardig. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] 9umf212x16osccforb9xmhs8sqqvxvf 2963386 2963373 2026-08-28T20:26:10Z ~2026-46910-53 213646 /* Vervaardigers */ Skakel 2963386 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. Die markaandeel van 2018 het gewissel volgens die toepassingsplatforms:<ref>{{Cite web |date=September 27, 2018 |title=Case M.8858 – Boeing/Safran/JV (Auxiliary power units), Commission decision pursuant to Article 6(1)(b) of Council, Regulation No 139/2004 and Article 57 of the Agreement on the European Economic Area |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018M8858&qid=1660219951114&from=EN |access-date=August 11, 2022 |website=[[EUR-Lex]] |publisher=European Commission |page=14}}</ref> * Groot kommersiële vliegtuie: Honeywell 70–80%, Pratt & Whitney 20–30%, ander 0–5% * Streeksvliegtuie: Pratt & Whitney 50–60%, Honeywell 40–50%, ander 0–5% * Besigheidstralers: Honeywell 90–100%, ander 0–5% * [[Helikopter]]s: Pratt & Whitney 40–50%, Motorsich 40–50%, Honeywell 5–10%, Safran Power Units 5–10%, ander 0–5% Op 4 Junie 2018 het [[Boeing]] en [[Safran]] hul 50-50-vennootskap aangekondig om HKE's te ontwerp, te bou en te onderhou na regulatoriese en antitrust-goedkeuring in die tweede helfte van 2018.<ref>{{cite press release |title= Boeing, Safran Agree to Design, Build and Service Auxiliary Power Units |date= June 4, 2018 |url=https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617115653/https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-date=2018-06-17 |website=Safran}}</ref> Boeing het in die vroeë 1960's etlike honderde T50/T60 klein turboas en hul afgeleides vervaardig. == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] 5he9dela4eppyxqptv5258cqb5k07x7 1 464660 2963355 2963201 2026-08-28T18:53:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963355 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Jet fuel starter (JFS) == {{ping|Sobaka|BurgertB}}, hoe sal julle bogenoemde vertaal uit die taal van die [https://en.wikipedia.org/wiki/Auxiliary_power_unit vyand]? Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:11, 8 Augustus 2026 (UTC) : ''Jet fuel starter'' : stralerbrandstofaansitter of ander opsie vliegtuigbrandstofaansitter ? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:24, 8 Augustus 2026 (UTC) == Nog besig... == {{ping|Aliwal2012}}, ek is nog nie klaar nie! Dankie vir jou verbeteringe so ver in elk geval. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:52, 28 Augustus 2026 (UTC) : Ek ek nie die woord ''handmatig'' nie. Jy gelukkig daarmee? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:05, 28 Augustus 2026 (UTC) == Help == {{ping|Gaius le Roux}} hoe sou jy dié uit die Engels vertaal: ''the inlet guide vanes that regulate airflow..'' Wat seg jou vliegtuigtermeboek? Groete! cw006xagjgjuszpyhlvkagr7lumcq3a 0 465644 2963309 2963202 2026-08-28T17:37:10Z Aliwal2012 39067 Zeetharr added links 2963309 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Beetle (Cleridae) on Grielum humifusum (Neuradaceae) (23585678648).jpg|duimnael|''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'']] '''Duikerwortel''' (''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'') is ’n plant in die [[Familie (biologie)|familie]] Neuradaceae. Dit is ’n kruipende plant met dun, wit hare en geel blomme. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond in droë gebiede. Dit kom onder andere in [[Namakwaland]] en die [[Karoo]] voor. Die plant staan ook bekend as pietsnot, Maritzwater en snotwortel. Duikwortel is ’n laaggroeiende, meerjarige [[kruid]] wat klein matjies op die grond vorm. Dit het dik, vlesige, groen en ronde blare wat ongeveer 3–5 mm in deursnee is. Die plant het klein, geel blomme wat in groepies tussen die blare groei. Dit blom gewoonlik van die [[lente]] tot die begin van die [[somer]].<ref>{{cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/grielum-humifusum-thunb-var-humifusum/676678/1|title=Grielum Humifusum Thunb. Var. Humifusum|website=Botanikks}}</ref> Duikwortel het verskeie tradisionele gebruike. Dit word in tradisionele medisyne gebruik om maagpyn, hoes en seerkeel te behandel. Die plant word ook gebruik om tradisionele bier te maak en kan help om die smaak en geur daarvan te verbeter. In tye van voedselskaarste word dit ook as [[voedsel]] vir [[vee]] gebruik.<ref>[https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2756-4 Threatened Species Programme | SANBI Red List of South African Plants]</ref> Die plant word ook as ’n [[sierplant]] in tuine aangeplant. Dit is gewild in rotstuine en [[Vetplant|vetplanttuine]] vanweë sy unieke vorm. Dit is maklik om te kweek, benodig min versorging en kan droë toestande goed verdra. Dit kan in houers of in die tuin geplant word. Die plant groei die beste in goed gedreineerde grond en op ’n sonnige plek.<ref>[https://plantiary.com/plant/grielum-humifusum_30938.html Paper Snotblom (Grielum Humifusum) Care Guide: Water, Soil & Propagation - Plantiary]</ref> Die plant benodig gereelde water, maar te veel water moet vermy word. Die grond moet tussen natmaakbeurte effens uitdroog. Tydens warmer weer kan die plant meer gereeld water benodig. 'n Gebalanseerde [[kunsmis]] kan gedurende die groeiseisoen toegedien word. Te veel kunsmis kan egter lei tot swak groei en minder blomme.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77230435-1 Grielum humifusum var. humifusum – Plants of the World Online]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vetplante]] kpdpqxuwzhrqkvpr0ljztja9wyz77l7 2963315 2963309 2026-08-28T17:50:10Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2963315 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Grielum humifusum var. humifusum | authority = ([[Ernst van Jaarsveld|van Jaarsv.]]) van Jaarsv., (2017) | synonyms =* ''Grielum flagelliforme'' <small>E.Mey.</small> * ''Grielum laciniatum'' <small>Gaertn.</small> }} [[Lêer:Beetle (Cleridae) on Grielum humifusum (Neuradaceae) (23585678648).jpg|duimnael|''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'']] '''Duikerwortel''' (''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'') is ’n plant in die [[Familie (biologie)|familie]] Neuradaceae. Dit is ’n kruipende plant met dun, wit hare en geel blomme. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond in droë gebiede. Dit kom onder andere in [[Namakwaland]] en die [[Karoo]] voor. Die plant staan ook bekend as pietsnot, Maritzwater en snotwortel. Duikwortel is ’n laaggroeiende, meerjarige [[kruid]] wat klein matjies op die grond vorm. Dit het dik, vlesige, groen en ronde blare wat ongeveer 3–5 mm in deursnee is. Die plant het klein, geel blomme wat in groepies tussen die blare groei. Dit blom gewoonlik van die [[lente]] tot die begin van die [[somer]].<ref>{{cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/grielum-humifusum-thunb-var-humifusum/676678/1|title=Grielum Humifusum Thunb. Var. Humifusum|website=Botanikks}}</ref> Duikwortel het verskeie tradisionele gebruike. Dit word in tradisionele medisyne gebruik om maagpyn, hoes en seerkeel te behandel. Die plant word ook gebruik om tradisionele bier te maak en kan help om die smaak en geur daarvan te verbeter. In tye van voedselskaarste word dit ook as [[voedsel]] vir [[vee]] gebruik.<ref>[https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2756-4 Threatened Species Programme | SANBI Red List of South African Plants]</ref> Die plant word ook as ’n [[sierplant]] in tuine aangeplant. Dit is gewild in rotstuine en [[Vetplant|vetplanttuine]] vanweë sy unieke vorm. Dit is maklik om te kweek, benodig min versorging en kan droë toestande goed verdra. Dit kan in houers of in die tuin geplant word. Die plant groei die beste in goed gedreineerde grond en op ’n sonnige plek.<ref>[https://plantiary.com/plant/grielum-humifusum_30938.html Paper Snotblom (Grielum Humifusum) Care Guide: Water, Soil & Propagation - Plantiary]</ref> Die plant benodig gereelde water, maar te veel water moet vermy word. Die grond moet tussen natmaakbeurte effens uitdroog. Tydens warmer weer kan die plant meer gereeld water benodig. 'n Gebalanseerde [[kunsmis]] kan gedurende die groeiseisoen toegedien word. Te veel kunsmis kan egter lei tot swak groei en minder blomme.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77230435-1 Grielum humifusum var. humifusum – Plants of the World Online]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vetplante]] eexn2i2x4udbt21tnn3y7du5dqk1kuo 2963316 2963315 2026-08-28T17:50:45Z Oesjaar 7467 Onseker.... 2963316 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Grielum humifusum var. humifusum | authority = | synonyms =* ''Grielum flagelliforme'' <small>E.Mey.</small> * ''Grielum laciniatum'' <small>Gaertn.</small> }} [[Lêer:Beetle (Cleridae) on Grielum humifusum (Neuradaceae) (23585678648).jpg|duimnael|''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'']] '''Duikerwortel''' (''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'') is ’n plant in die [[Familie (biologie)|familie]] Neuradaceae. Dit is ’n kruipende plant met dun, wit hare en geel blomme. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond in droë gebiede. Dit kom onder andere in [[Namakwaland]] en die [[Karoo]] voor. Die plant staan ook bekend as pietsnot, Maritzwater en snotwortel. Duikwortel is ’n laaggroeiende, meerjarige [[kruid]] wat klein matjies op die grond vorm. Dit het dik, vlesige, groen en ronde blare wat ongeveer 3–5 mm in deursnee is. Die plant het klein, geel blomme wat in groepies tussen die blare groei. Dit blom gewoonlik van die [[lente]] tot die begin van die [[somer]].<ref>{{cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/grielum-humifusum-thunb-var-humifusum/676678/1|title=Grielum Humifusum Thunb. Var. Humifusum|website=Botanikks}}</ref> Duikwortel het verskeie tradisionele gebruike. Dit word in tradisionele medisyne gebruik om maagpyn, hoes en seerkeel te behandel. Die plant word ook gebruik om tradisionele bier te maak en kan help om die smaak en geur daarvan te verbeter. In tye van voedselskaarste word dit ook as [[voedsel]] vir [[vee]] gebruik.<ref>[https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2756-4 Threatened Species Programme | SANBI Red List of South African Plants]</ref> Die plant word ook as ’n [[sierplant]] in tuine aangeplant. Dit is gewild in rotstuine en [[Vetplant|vetplanttuine]] vanweë sy unieke vorm. Dit is maklik om te kweek, benodig min versorging en kan droë toestande goed verdra. Dit kan in houers of in die tuin geplant word. Die plant groei die beste in goed gedreineerde grond en op ’n sonnige plek.<ref>[https://plantiary.com/plant/grielum-humifusum_30938.html Paper Snotblom (Grielum Humifusum) Care Guide: Water, Soil & Propagation - Plantiary]</ref> Die plant benodig gereelde water, maar te veel water moet vermy word. Die grond moet tussen natmaakbeurte effens uitdroog. Tydens warmer weer kan die plant meer gereeld water benodig. 'n Gebalanseerde [[kunsmis]] kan gedurende die groeiseisoen toegedien word. Te veel kunsmis kan egter lei tot swak groei en minder blomme.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77230435-1 Grielum humifusum var. humifusum – Plants of the World Online]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vetplante]] rpsn2dn3vtaibqjo4stcxh0qd667sn0 2963318 2963316 2026-08-28T17:52:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963318 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Grielum humifusum var. humifusum | authority = | synonyms =* ''Grielum flagelliforme'' <small>E.Mey.</small> * ''Grielum laciniatum'' <small>Gaertn.</small> }} '''Duikerwortel''' (''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'') is ’n plant in die [[Familie (biologie)|familie]] Neuradaceae. Dit is ’n kruipende plant met dun, wit hare en geel blomme. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond in droë gebiede. Dit kom onder andere in [[Namakwaland]] en die [[Karoo]] voor. Die plant staan ook bekend as pietsnot, Maritzwater en snotwortel. Duikwortel is ’n laaggroeiende, meerjarige [[kruid]] wat klein matjies op die grond vorm. Dit het dik, vlesige, groen en ronde blare wat ongeveer 3–5 mm in deursnee is. Die plant het klein, geel blomme wat in groepies tussen die blare groei. Dit blom gewoonlik van die [[lente]] tot die begin van die [[somer]].<ref>{{cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/grielum-humifusum-thunb-var-humifusum/676678/1|title=Grielum Humifusum Thunb. Var. Humifusum|website=Botanikks}}</ref> Duikwortel het verskeie tradisionele gebruike. Dit word in tradisionele medisyne gebruik om maagpyn, hoes en seerkeel te behandel. Die plant word ook gebruik om tradisionele bier te maak en kan help om die smaak en geur daarvan te verbeter. In tye van voedselskaarste word dit ook as [[voedsel]] vir [[vee]] gebruik.<ref>[https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2756-4 Threatened Species Programme | SANBI Red List of South African Plants]</ref> Die plant word ook as ’n [[sierplant]] in tuine aangeplant. Dit is gewild in rotstuine en [[Vetplant|vetplanttuine]] vanweë sy unieke vorm. Dit is maklik om te kweek, benodig min versorging en kan droë toestande goed verdra. Dit kan in houers of in die tuin geplant word. Die plant groei die beste in goed gedreineerde grond en op ’n sonnige plek.<ref>[https://plantiary.com/plant/grielum-humifusum_30938.html Paper Snotblom (Grielum Humifusum) Care Guide: Water, Soil & Propagation - Plantiary]</ref> Die plant benodig gereelde water, maar te veel water moet vermy word. Die grond moet tussen natmaakbeurte effens uitdroog. Tydens warmer weer kan die plant meer gereeld water benodig. 'n Gebalanseerde [[kunsmis]] kan gedurende die groeiseisoen toegedien word. Te veel kunsmis kan egter lei tot swak groei en minder blomme.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77230435-1 Grielum humifusum var. humifusum – Plants of the World Online]</ref> == Galery == <gallery> Beetle (Cleridae) on Grielum humifusum (Neuradaceae) (23585678648).jpg </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vetplante]] ggmmtaiac4552x74cd4n0s3yflu252m 2963320 2963318 2026-08-28T17:56:36Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2963320 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Grielum humifusum var. humifusum | authority = | synonyms =* ''Grielum flagelliforme'' <small>E.Mey.</small> * ''Grielum laciniatum'' <small>Gaertn.</small> }} '''Duikerwortel''' (''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'') is ’n plant in die [[Familie (biologie)|familie]] Neuradaceae. Dit is ’n kruipende plant met dun, wit hare en geel blomme. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond in droë gebiede. Dit kom onder andere in [[Namakwaland]] en die [[Karoo]] voor. Die plant staan ook bekend as pietsnot, Maritzwater en snotwortel. Duikwortel is ’n laaggroeiende, meerjarige [[kruid]] wat klein matjies op die grond vorm. Dit het dik, vlesige, groen en ronde blare wat ongeveer 3–5 mm in deursnee is. Die plant het klein, geel blomme wat in groepies tussen die blare groei. Dit blom gewoonlik van die [[lente]] tot die begin van die [[somer]].<ref>{{cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/grielum-humifusum-thunb-var-humifusum/676678/1|title=Grielum Humifusum Thunb. Var. Humifusum|website=Botanikks}}</ref> Duikwortel het verskeie tradisionele gebruike. Dit word in tradisionele medisyne gebruik om maagpyn, hoes en seerkeel te behandel. Die plant word ook gebruik om tradisionele bier te maak en kan help om die smaak en geur daarvan te verbeter. In tye van voedselskaarste word dit ook as [[voedsel]] vir [[vee]] gebruik.<ref>[https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2756-4 Threatened Species Programme | SANBI Red List of South African Plants]</ref> Die plant word ook as ’n [[sierplant]] in tuine aangeplant. Dit is gewild in rotstuine en [[Vetplant|vetplanttuine]] vanweë sy unieke vorm. Dit is maklik om te kweek, benodig min versorging en kan droë toestande goed verdra. Dit kan in houers of in die tuin geplant word. Die plant groei die beste in goed gedreineerde grond en op ’n sonnige plek.<ref>[https://plantiary.com/plant/grielum-humifusum_30938.html Paper Snotblom (Grielum Humifusum) Care Guide: Water, Soil & Propagation - Plantiary]</ref> Die plant benodig gereelde water, maar te veel water moet vermy word. Die grond moet tussen natmaakbeurte effens uitdroog. Tydens warmer weer kan die plant meer gereeld water benodig. 'n Gebalanseerde [[kunsmis]] kan gedurende die groeiseisoen toegedien word. Te veel kunsmis kan egter lei tot swak groei en minder blomme.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77230435-1 Grielum humifusum var. humifusum – Plants of the World Online]</ref> == Galery == <gallery> Beetle (Cleridae) on Grielum humifusum (Neuradaceae) (23585678648).jpg </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Grielum|humifusum]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] mjxi297lvkiiq3xpcum1vm42d47j1d8 2963326 2963320 2026-08-28T18:00:40Z Aliwal2012 39067 weer gekyk, ek verkies hierdie styl 2963326 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Grielum humifusum var. humifusum | authority = | synonyms =* ''Grielum flagelliforme'' <small>E.Mey.</small> * ''Grielum laciniatum'' <small>Gaertn.</small> }} '''Duikerwortel''' (''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'') is ’n plant in die [[Familie (biologie)|familie]] Neuradaceae. Dit is ’n kruipende plant met dun, wit hare en geel blomme. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond in droë gebiede. Dit kom onder andere in [[Namakwaland]] en die [[Karoo]] voor. Die plant staan ook bekend as pietsnot, Maritzwater en snotwortel. Duikwortel is ’n laaggroeiende, meerjarige [[kruid]] wat klein matjies op die grond vorm. Dit het dik, vlesige, groen en ronde blare wat ongeveer 3–5 mm in deursnee is. Die plant het klein, geel blomme wat in groepies tussen die blare groei. Dit blom gewoonlik van die [[lente]] tot die begin van die [[somer]].<ref>{{cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/grielum-humifusum-thunb-var-humifusum/676678/1|title=Grielum Humifusum Thunb. Var. Humifusum|website=Botanikks}}</ref> Duikwortel het verskeie tradisionele gebruike. Dit word in tradisionele medisyne gebruik om maagpyn, hoes en seerkeel te behandel. Die plant word ook gebruik om tradisionele bier te maak en kan help om die smaak en geur daarvan te verbeter. In tye van voedselskaarste word dit ook as [[voedsel]] vir [[vee]] gebruik.<ref>[https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2756-4 Threatened Species Programme | SANBI Red List of South African Plants]</ref> Die plant word ook as ’n [[sierplant]] in tuine aangeplant. Dit is gewild in rotstuine en [[Vetplant|vetplanttuine]] vanweë sy unieke vorm. Dit is maklik om te kweek, benodig min versorging en kan droë toestande goed verdra. Dit kan in houers of in die tuin geplant word. Die plant groei die beste in goed gedreineerde grond en op ’n sonnige plek.<ref>[https://plantiary.com/plant/grielum-humifusum_30938.html Paper Snotblom (Grielum Humifusum) Care Guide: Water, Soil & Propagation - Plantiary]</ref> Die plant benodig gereelde water, maar te veel water moet vermy word. Die grond moet tussen natmaakbeurte effens uitdroog. Tydens warmer weer kan die plant meer gereeld water benodig. 'n Gebalanseerde [[kunsmis]] kan gedurende die groeiseisoen toegedien word. Te veel kunsmis kan egter lei tot swak groei en minder blomme.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77230435-1 Grielum humifusum var. humifusum – Plants of the World Online]</ref> [[Lêer:Beetle (Cleridae) on Grielum humifusum (Neuradaceae) (23585678648).jpg|duimnael|''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'']] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Grielum|humifusum]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] kslos4jrnvv4vef3cywvjm41cilqwf6 2963432 2963326 2026-08-29T07:29:54Z Aliwal2012 39067 authority = van Jaarsv., (2017) 2963432 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Grielum humifusum var. humifusum | authority = ([[Ernst van Jaarsveld|van Jaarsv.]]), (2017) | synonyms =* ''Grielum flagelliforme'' <small>E.Mey.</small> * ''Grielum laciniatum'' <small>Gaertn.</small> }} '''Duikerwortel''' (''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'') is ’n plant in die [[Familie (biologie)|familie]] Neuradaceae. Dit is ’n kruipende plant met dun, wit hare en geel blomme. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond in droë gebiede. Dit kom onder andere in [[Namakwaland]] en die [[Karoo]] voor. Die plant staan ook bekend as pietsnot, Maritzwater en snotwortel. Duikwortel is ’n laaggroeiende, meerjarige [[kruid]] wat klein matjies op die grond vorm. Dit het dik, vlesige, groen en ronde blare wat ongeveer 3–5 mm in deursnee is. Die plant het klein, geel blomme wat in groepies tussen die blare groei. Dit blom gewoonlik van die [[lente]] tot die begin van die [[somer]].<ref>{{cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/grielum-humifusum-thunb-var-humifusum/676678/1|title=Grielum Humifusum Thunb. Var. Humifusum|website=Botanikks}}</ref> Duikwortel het verskeie tradisionele gebruike. Dit word in tradisionele medisyne gebruik om maagpyn, hoes en seerkeel te behandel. Die plant word ook gebruik om tradisionele bier te maak en kan help om die smaak en geur daarvan te verbeter. In tye van voedselskaarste word dit ook as [[voedsel]] vir [[vee]] gebruik.<ref>[https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2756-4 Threatened Species Programme | SANBI Red List of South African Plants]</ref> Die plant word ook as ’n [[sierplant]] in tuine aangeplant. Dit is gewild in rotstuine en [[Vetplant|vetplanttuine]] vanweë sy unieke vorm. Dit is maklik om te kweek, benodig min versorging en kan droë toestande goed verdra. Dit kan in houers of in die tuin geplant word. Die plant groei die beste in goed gedreineerde grond en op ’n sonnige plek.<ref>[https://plantiary.com/plant/grielum-humifusum_30938.html Paper Snotblom (Grielum Humifusum) Care Guide: Water, Soil & Propagation - Plantiary]</ref> Die plant benodig gereelde water, maar te veel water moet vermy word. Die grond moet tussen natmaakbeurte effens uitdroog. Tydens warmer weer kan die plant meer gereeld water benodig. 'n Gebalanseerde [[kunsmis]] kan gedurende die groeiseisoen toegedien word. Te veel kunsmis kan egter lei tot swak groei en minder blomme.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77230435-1 Grielum humifusum var. humifusum – Plants of the World Online]</ref> [[Lêer:Beetle (Cleridae) on Grielum humifusum (Neuradaceae) (23585678648).jpg|duimnael|''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'']] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Grielum|humifusum]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 3ygqjc4n6gmjz4tou38pr6ki9gfhfaz 2963460 2963432 2026-08-29T09:59:21Z Oesjaar 7467 Definitief nie van Jaarsveld nie. 2963460 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Grielum humifusum var. humifusum | authority = | synonyms =* ''Grielum flagelliforme'' <small>E.Mey.</small> * ''Grielum laciniatum'' <small>Gaertn.</small> }} '''Duikerwortel''' (''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'') is ’n plant in die [[Familie (biologie)|familie]] Neuradaceae. Dit is ’n kruipende plant met dun, wit hare en geel blomme. Die plant groei hoofsaaklik in sanderige grond in droë gebiede. Dit kom onder andere in [[Namakwaland]] en die [[Karoo]] voor. Die plant staan ook bekend as pietsnot, Maritzwater en snotwortel. Duikwortel is ’n laaggroeiende, meerjarige [[kruid]] wat klein matjies op die grond vorm. Dit het dik, vlesige, groen en ronde blare wat ongeveer 3–5 mm in deursnee is. Die plant het klein, geel blomme wat in groepies tussen die blare groei. Dit blom gewoonlik van die [[lente]] tot die begin van die [[somer]].<ref>{{cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/grielum-humifusum-thunb-var-humifusum/676678/1|title=Grielum Humifusum Thunb. Var. Humifusum|website=Botanikks}}</ref> Duikwortel het verskeie tradisionele gebruike. Dit word in tradisionele medisyne gebruik om maagpyn, hoes en seerkeel te behandel. Die plant word ook gebruik om tradisionele bier te maak en kan help om die smaak en geur daarvan te verbeter. In tye van voedselskaarste word dit ook as [[voedsel]] vir [[vee]] gebruik.<ref>[https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2756-4 Threatened Species Programme | SANBI Red List of South African Plants]</ref> Die plant word ook as ’n [[sierplant]] in tuine aangeplant. Dit is gewild in rotstuine en [[Vetplant|vetplanttuine]] vanweë sy unieke vorm. Dit is maklik om te kweek, benodig min versorging en kan droë toestande goed verdra. Dit kan in houers of in die tuin geplant word. Die plant groei die beste in goed gedreineerde grond en op ’n sonnige plek.<ref>[https://plantiary.com/plant/grielum-humifusum_30938.html Paper Snotblom (Grielum Humifusum) Care Guide: Water, Soil & Propagation - Plantiary]</ref> Die plant benodig gereelde water, maar te veel water moet vermy word. Die grond moet tussen natmaakbeurte effens uitdroog. Tydens warmer weer kan die plant meer gereeld water benodig. 'n Gebalanseerde [[kunsmis]] kan gedurende die groeiseisoen toegedien word. Te veel kunsmis kan egter lei tot swak groei en minder blomme.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77230435-1 Grielum humifusum var. humifusum – Plants of the World Online]</ref> [[Lêer:Beetle (Cleridae) on Grielum humifusum (Neuradaceae) (23585678648).jpg|duimnael|''Grielum humifusum'' var. ''humifusum'']] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Grielum|humifusum]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] glkmahpsnkeejd0412uaot97edf7vfg 0 468298 2963270 2963259 2026-08-28T12:12:02Z BurgertB 2401 /* Rolverdeling */ 2963270 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=280 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] pqa4wfeft4u28mpish1p7m48x7tqj76 2963271 2963270 2026-08-28T12:13:42Z BurgertB 2401 Besig 2963271 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] j7z4fk5cenzjwxmwhqllvhd4a9yopgz 2963287 2963271 2026-08-28T14:18:10Z BurgertB 2401 Besig 2963287 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is, Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aaan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. Op ’n reënerige dag arriveer die konstruksiespan by Jane se huis om met die verbouing te begin. Adam verskyn onverwags en sê vir haar dit bring goeie geluk om met die grondwerk te begin terwyl dit reën. Die twee lag saam wanneer hy haar vra of sy weer bereid sal wees om sjokolade-croissants te maak. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] llexuqilaaq252xg85z85isnwp7btnn 2963288 2963287 2026-08-28T14:21:12Z BurgertB 2401 /* Rolverdeling */ 2963288 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se nuwe vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is, Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aaan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. Op ’n reënerige dag arriveer die konstruksiespan by Jane se huis om met die verbouing te begin. Adam verskyn onverwags en sê vir haar dit bring goeie geluk om met die grondwerk te begin terwyl dit reën. Die twee lag saam wanneer hy haar vra of sy weer bereid sal wees om sjokolade-croissants te maak. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 3wbzft271h6mmtl0jlekmaccqjnz5vx 2963289 2963288 2026-08-28T14:32:58Z BurgertB 2401 /* Storielyn */ 2963289 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se nuwe vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is, Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. [[Beeld:Santa Barbara County Courthouse.jpg|thumb|240px|Hoewel die verhaal in Santa Barbara afspeel, is die fliek hoofsaaklik in New York verfilm.]] Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aaan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. Op ’n reënerige dag arriveer die konstruksiespan by Jane se huis om met die verbouing te begin. Adam verskyn onverwags en sê vir haar dit bring goeie geluk om met die grondwerk te begin terwyl dit reën. Die twee lag saam wanneer hy haar vra of sy weer bereid sal wees om sjokolade-croissants te maak. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] b3u92rmu32wlak5whl3dsbs4nszh857 2963321 2963289 2026-08-28T17:58:21Z BurgertB 2401 Klaar 2963321 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se nuwe vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is, Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. [[Beeld:Santa Barbara County Courthouse.jpg|thumb|240px|Hoewel die verhaal in Santa Barbara afspeel, is die fliek hoofsaaklik in New York verfilm.]] Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aaan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 58% van 183 resensies positief, met ’n gemiddelde gradering van 5,80/10. Die webtuiste se kritiese konsensus lui: "Ondanks goeie werk deur ’n goeie rolverdeling, is ''It's Complicated'' voorspelbare romantiese komedie, wat eerder op breë humor as op subtiliteit en nuansering staatmaak."<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1208806-its_complicated/ |title=It's Complicated (2009) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=Fandango Media |access-date=April 11, 2025}}</ref> Op [[Metacritic]] het die fliek ’n telling van 57 uit 100 gekry op grond van 30 resensies, wat dui op ’n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/its-complicated |title=It's Complicated Reviews |work=[[Metacritic]] |publisher=CBS Interactive |access-date=March 15, 2018}}</ref> Gehore wat deur CinemaScore ondervra is, het die prent ’n gemiddelde telling van "A-" op ’n skaal van A+ tot F gegee.<ref>{{cite web |title='Apocalypto' lays to ruins all boxoffice newcomers {{!}} Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/apocalypto-lays-ruins-all-boxoffice-146176 |website=The Hollywood Reporter |date=12 December 2006}}</ref> Wesley Morris van die ''Boston Globe'' het die prent "die emosioneel gesofistikeerdste van al Meyers se fantasieë" genoem en die toneelspel daarin geprys. Hy het geskryf dit voel of "die prent vir Meryl gemaak is. Streep was volgens hom “onweerstaanbaar" en Baldwin is ’n waardige teenstander vir haar.<ref name="wapo">{{cite news|title=It's Complicated|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/24/AR2009122401092.html|first=Wesley |last=Morris|work=Boston Globe|access-date=2012-12-10|date=2009-12-25}}</ref> In sy resensie vir die ''[[Washington Post]]'' het Michael O'Sullivan die fliek ’n "baie volwasse – en baie snaakse – liefdesverhaal genoem wat daarin slaag om tegelyk ligvoetig en swaar genoeg te wees om ’n soort boodskap oor te dra". Hy het afgesluit: "Food Network-pornografie, warm middeljarige seks en ’n gelukkige, hoewel effens bittersoet, einde. Vir ’n bepaalde gehoor – maar nie net vir daardie gehoor nie."<ref name="bg">{{cite news|url=http://archive.boston.com/ae/movies/articles/2009/12/25/in_a_made_for_meryl_film_baldwin_is_a_worthy_match/|title=Movie review: 'It's Complicated,' with Meryl Streep, is funny food for thought|first=Michael|last=O'Sullivan|newspaper=[[Washington Post]]|date=2009-12-25|access-date=2012-12-10}}</ref> [[Roger Ebert]] van die ''Chicago Sun-Times'' het dit twee en ’n halwe sterre gegee en dit ’n uitstekende voorbeeld genoem van Meyers se gevestigde "klein filmbedryf van rolprente oor middeljarige mense wat romanties ingestel is". Hy het die rolverdeling, insluitend Streep en Baldwin, geprys. Van eersgenoemde het hy gevoel dat sy "ons, soos so dikwels, inspireer om te glo dat sy goed is in alles wat sy doen", maar hy het opgemerk dat hoewel die film "snaakse dinge" en aangename karakters bevat, ''It's Complicated'' meer ’n "herrangskikking van die goedere in Nancy Meyers se bakkery is, en sommige daarvan hoort op die rak vir produkte van gister."<ref name="Ebert">{{cite news | url=https://www.rogerebert.com/reviews/its-complicated-2009 | title=It's Complicated (Review)| last=Ebert | first=Roger| author-link = Roger Ebert| date=2009-12-23| work=Chicago Sun-Times |access-date=2012-12-11}}</ref> Mary Pols het Streep se "stralende, snaakse en innemend kwesbare" vertolking en Meyers se "slim en vars [...] voorneme om die werklikheid van die fantasie wat waar word, te toon" in die tydskrif ''[[Time]]'' geprys. Sy het egter gevoel ''It's Complicated'' word eerder as ’n "watter-man-sal-sy-kies-verhaal" aangebied, wat nie die "dramatiese spanning het om daardie storielyn te voed nie."<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220064629/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|url-status=dead|archive-date=December 20, 2011|title=It's Complicated (2009)|first=Mary|last=Pols |magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2009-12-24|access-date=2012-12-10}}</ref> Lisa Schwarzbaum van ''Entertainment Weekly'' het die prent ’n gradering van B− gegee en beskryf as "middeljarige pornografie, Meyers se spesialiteit".<ref>{{cite magazine |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214231601/http://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |url-status=dead |archive-date=December 14, 2009 |title=It's Complicated (2009)|first=Lisa|last=Schwarzbaum|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=2009-12-30|access-date=2012-12-10}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] qz48vj8c68ecu1stzs4ndugfbv8y1iv 2963338 2963321 2026-08-28T18:18:59Z BurgertB 2401 /* Storielyn */ 2963338 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se nuwe vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is. Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. [[Beeld:Santa Barbara County Courthouse.jpg|thumb|240px|Hoewel die verhaal in Santa Barbara afspeel, is die fliek hoofsaaklik in New York verfilm.]] Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 58% van 183 resensies positief, met ’n gemiddelde gradering van 5,80/10. Die webtuiste se kritiese konsensus lui: "Ondanks goeie werk deur ’n goeie rolverdeling, is ''It's Complicated'' voorspelbare romantiese komedie, wat eerder op breë humor as op subtiliteit en nuansering staatmaak."<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1208806-its_complicated/ |title=It's Complicated (2009) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=Fandango Media |access-date=April 11, 2025}}</ref> Op [[Metacritic]] het die fliek ’n telling van 57 uit 100 gekry op grond van 30 resensies, wat dui op ’n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/its-complicated |title=It's Complicated Reviews |work=[[Metacritic]] |publisher=CBS Interactive |access-date=March 15, 2018}}</ref> Gehore wat deur CinemaScore ondervra is, het die prent ’n gemiddelde telling van "A-" op ’n skaal van A+ tot F gegee.<ref>{{cite web |title='Apocalypto' lays to ruins all boxoffice newcomers {{!}} Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/apocalypto-lays-ruins-all-boxoffice-146176 |website=The Hollywood Reporter |date=12 December 2006}}</ref> Wesley Morris van die ''Boston Globe'' het die prent "die emosioneel gesofistikeerdste van al Meyers se fantasieë" genoem en die toneelspel daarin geprys. Hy het geskryf dit voel of "die prent vir Meryl gemaak is. Streep was volgens hom “onweerstaanbaar" en Baldwin is ’n waardige teenstander vir haar.<ref name="wapo">{{cite news|title=It's Complicated|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/24/AR2009122401092.html|first=Wesley |last=Morris|work=Boston Globe|access-date=2012-12-10|date=2009-12-25}}</ref> In sy resensie vir die ''[[Washington Post]]'' het Michael O'Sullivan die fliek ’n "baie volwasse – en baie snaakse – liefdesverhaal genoem wat daarin slaag om tegelyk ligvoetig en swaar genoeg te wees om ’n soort boodskap oor te dra". Hy het afgesluit: "Food Network-pornografie, warm middeljarige seks en ’n gelukkige, hoewel effens bittersoet, einde. Vir ’n bepaalde gehoor – maar nie net vir daardie gehoor nie."<ref name="bg">{{cite news|url=http://archive.boston.com/ae/movies/articles/2009/12/25/in_a_made_for_meryl_film_baldwin_is_a_worthy_match/|title=Movie review: 'It's Complicated,' with Meryl Streep, is funny food for thought|first=Michael|last=O'Sullivan|newspaper=[[Washington Post]]|date=2009-12-25|access-date=2012-12-10}}</ref> [[Roger Ebert]] van die ''Chicago Sun-Times'' het dit twee en ’n halwe sterre gegee en dit ’n uitstekende voorbeeld genoem van Meyers se gevestigde "klein filmbedryf van rolprente oor middeljarige mense wat romanties ingestel is". Hy het die rolverdeling, insluitend Streep en Baldwin, geprys. Van eersgenoemde het hy gevoel dat sy "ons, soos so dikwels, inspireer om te glo dat sy goed is in alles wat sy doen", maar hy het opgemerk dat hoewel die film "snaakse dinge" en aangename karakters bevat, ''It's Complicated'' meer ’n "herrangskikking van die goedere in Nancy Meyers se bakkery is, en sommige daarvan hoort op die rak vir produkte van gister."<ref name="Ebert">{{cite news | url=https://www.rogerebert.com/reviews/its-complicated-2009 | title=It's Complicated (Review)| last=Ebert | first=Roger| author-link = Roger Ebert| date=2009-12-23| work=Chicago Sun-Times |access-date=2012-12-11}}</ref> Mary Pols het Streep se "stralende, snaakse en innemend kwesbare" vertolking en Meyers se "slim en vars [...] voorneme om die werklikheid van die fantasie wat waar word, te toon" in die tydskrif ''[[Time]]'' geprys. Sy het egter gevoel ''It's Complicated'' word eerder as ’n "watter-man-sal-sy-kies-verhaal" aangebied, wat nie die "dramatiese spanning het om daardie storielyn te voed nie."<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220064629/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|url-status=dead|archive-date=December 20, 2011|title=It's Complicated (2009)|first=Mary|last=Pols |magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2009-12-24|access-date=2012-12-10}}</ref> Lisa Schwarzbaum van ''Entertainment Weekly'' het die prent ’n gradering van B− gegee en beskryf as "middeljarige pornografie, Meyers se spesialiteit".<ref>{{cite magazine |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214231601/http://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |url-status=dead |archive-date=December 14, 2009 |title=It's Complicated (2009)|first=Lisa|last=Schwarzbaum|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=2009-12-30|access-date=2012-12-10}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 4bq3ersz2wrj1e4wk6x4uuuhlfwrab0 2963348 2963338 2026-08-28T18:32:25Z BurgertB 2401 /* Storielyn */ 2963348 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se nuwe vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is. Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. [[Beeld:Santa Barbara County Courthouse.jpg|thumb|240px|Hoewel die verhaal in Santa Barbara afspeel, is die fliek hoofsaaklik in New York verfilm.]] Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. Op ’n reënerige dag arriveer die konstruksiespan by Jane se huis om met die verbouing te begin. Adam verskyn onverwags en sê vir haar dat dit goeie geluk bring om die grondwerk in die reën te begin. Die twee lag saam toe hy haar vra of sy weer bereid sal wees om sjokolade-croissants te maak. ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 58% van 183 resensies positief, met ’n gemiddelde gradering van 5,80/10. Die webtuiste se kritiese konsensus lui: "Ondanks goeie werk deur ’n goeie rolverdeling, is ''It's Complicated'' voorspelbare romantiese komedie, wat eerder op breë humor as op subtiliteit en nuansering staatmaak."<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1208806-its_complicated/ |title=It's Complicated (2009) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=Fandango Media |access-date=April 11, 2025}}</ref> Op [[Metacritic]] het die fliek ’n telling van 57 uit 100 gekry op grond van 30 resensies, wat dui op ’n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/its-complicated |title=It's Complicated Reviews |work=[[Metacritic]] |publisher=CBS Interactive |access-date=March 15, 2018}}</ref> Gehore wat deur CinemaScore ondervra is, het die prent ’n gemiddelde telling van "A-" op ’n skaal van A+ tot F gegee.<ref>{{cite web |title='Apocalypto' lays to ruins all boxoffice newcomers {{!}} Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/apocalypto-lays-ruins-all-boxoffice-146176 |website=The Hollywood Reporter |date=12 December 2006}}</ref> Wesley Morris van die ''Boston Globe'' het die prent "die emosioneel gesofistikeerdste van al Meyers se fantasieë" genoem en die toneelspel daarin geprys. Hy het geskryf dit voel of "die prent vir Meryl gemaak is. Streep was volgens hom “onweerstaanbaar" en Baldwin is ’n waardige teenstander vir haar.<ref name="wapo">{{cite news|title=It's Complicated|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/24/AR2009122401092.html|first=Wesley |last=Morris|work=Boston Globe|access-date=2012-12-10|date=2009-12-25}}</ref> In sy resensie vir die ''[[Washington Post]]'' het Michael O'Sullivan die fliek ’n "baie volwasse – en baie snaakse – liefdesverhaal genoem wat daarin slaag om tegelyk ligvoetig en swaar genoeg te wees om ’n soort boodskap oor te dra". Hy het afgesluit: "Food Network-pornografie, warm middeljarige seks en ’n gelukkige, hoewel effens bittersoet, einde. Vir ’n bepaalde gehoor – maar nie net vir daardie gehoor nie."<ref name="bg">{{cite news|url=http://archive.boston.com/ae/movies/articles/2009/12/25/in_a_made_for_meryl_film_baldwin_is_a_worthy_match/|title=Movie review: 'It's Complicated,' with Meryl Streep, is funny food for thought|first=Michael|last=O'Sullivan|newspaper=[[Washington Post]]|date=2009-12-25|access-date=2012-12-10}}</ref> [[Roger Ebert]] van die ''Chicago Sun-Times'' het dit twee en ’n halwe sterre gegee en dit ’n uitstekende voorbeeld genoem van Meyers se gevestigde "klein filmbedryf van rolprente oor middeljarige mense wat romanties ingestel is". Hy het die rolverdeling, insluitend Streep en Baldwin, geprys. Van eersgenoemde het hy gevoel dat sy "ons, soos so dikwels, inspireer om te glo dat sy goed is in alles wat sy doen", maar hy het opgemerk dat hoewel die film "snaakse dinge" en aangename karakters bevat, ''It's Complicated'' meer ’n "herrangskikking van die goedere in Nancy Meyers se bakkery is, en sommige daarvan hoort op die rak vir produkte van gister."<ref name="Ebert">{{cite news | url=https://www.rogerebert.com/reviews/its-complicated-2009 | title=It's Complicated (Review)| last=Ebert | first=Roger| author-link = Roger Ebert| date=2009-12-23| work=Chicago Sun-Times |access-date=2012-12-11}}</ref> Mary Pols het Streep se "stralende, snaakse en innemend kwesbare" vertolking en Meyers se "slim en vars [...] voorneme om die werklikheid van die fantasie wat waar word, te toon" in die tydskrif ''[[Time]]'' geprys. Sy het egter gevoel ''It's Complicated'' word eerder as ’n "watter-man-sal-sy-kies-verhaal" aangebied, wat nie die "dramatiese spanning het om daardie storielyn te voed nie."<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220064629/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|url-status=dead|archive-date=December 20, 2011|title=It's Complicated (2009)|first=Mary|last=Pols |magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2009-12-24|access-date=2012-12-10}}</ref> Lisa Schwarzbaum van ''Entertainment Weekly'' het die prent ’n gradering van B− gegee en beskryf as "middeljarige pornografie, Meyers se spesialiteit".<ref>{{cite magazine |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214231601/http://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |url-status=dead |archive-date=December 14, 2009 |title=It's Complicated (2009)|first=Lisa|last=Schwarzbaum|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=2009-12-30|access-date=2012-12-10}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] gij052b7s5f1f05m6vbh2dr0gyzfofv 2963350 2963348 2026-08-28T18:34:47Z BurgertB 2401 /* Verwysings */ 2963350 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se nuwe vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is. Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. [[Beeld:Santa Barbara County Courthouse.jpg|thumb|240px|Hoewel die verhaal in Santa Barbara afspeel, is die fliek hoofsaaklik in New York verfilm.]] Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. Op ’n reënerige dag arriveer die konstruksiespan by Jane se huis om met die verbouing te begin. Adam verskyn onverwags en sê vir haar dat dit goeie geluk bring om die grondwerk in die reën te begin. Die twee lag saam toe hy haar vra of sy weer bereid sal wees om sjokolade-croissants te maak. ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 58% van 183 resensies positief, met ’n gemiddelde gradering van 5,80/10. Die webtuiste se kritiese konsensus lui: "Ondanks goeie werk deur ’n goeie rolverdeling, is ''It's Complicated'' voorspelbare romantiese komedie, wat eerder op breë humor as op subtiliteit en nuansering staatmaak."<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1208806-its_complicated/ |title=It's Complicated (2009) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=Fandango Media |access-date=April 11, 2025}}</ref> Op [[Metacritic]] het die fliek ’n telling van 57 uit 100 gekry op grond van 30 resensies, wat dui op ’n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/its-complicated |title=It's Complicated Reviews |work=[[Metacritic]] |publisher=CBS Interactive |access-date=March 15, 2018}}</ref> Gehore wat deur CinemaScore ondervra is, het die prent ’n gemiddelde telling van "A-" op ’n skaal van A+ tot F gegee.<ref>{{cite web |title='Apocalypto' lays to ruins all boxoffice newcomers {{!}} Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/apocalypto-lays-ruins-all-boxoffice-146176 |website=The Hollywood Reporter |date=12 December 2006}}</ref> Wesley Morris van die ''Boston Globe'' het die prent "die emosioneel gesofistikeerdste van al Meyers se fantasieë" genoem en die toneelspel daarin geprys. Hy het geskryf dit voel of "die prent vir Meryl gemaak is. Streep was volgens hom “onweerstaanbaar" en Baldwin is ’n waardige teenstander vir haar.<ref name="wapo">{{cite news|title=It's Complicated|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/24/AR2009122401092.html|first=Wesley |last=Morris|work=Boston Globe|access-date=2012-12-10|date=2009-12-25}}</ref> In sy resensie vir die ''[[Washington Post]]'' het Michael O'Sullivan die fliek ’n "baie volwasse – en baie snaakse – liefdesverhaal genoem wat daarin slaag om tegelyk ligvoetig en swaar genoeg te wees om ’n soort boodskap oor te dra". Hy het afgesluit: "Food Network-pornografie, warm middeljarige seks en ’n gelukkige, hoewel effens bittersoet, einde. Vir ’n bepaalde gehoor – maar nie net vir daardie gehoor nie."<ref name="bg">{{cite news|url=http://archive.boston.com/ae/movies/articles/2009/12/25/in_a_made_for_meryl_film_baldwin_is_a_worthy_match/|title=Movie review: 'It's Complicated,' with Meryl Streep, is funny food for thought|first=Michael|last=O'Sullivan|newspaper=[[Washington Post]]|date=2009-12-25|access-date=2012-12-10}}</ref> [[Roger Ebert]] van die ''Chicago Sun-Times'' het dit twee en ’n halwe sterre gegee en dit ’n uitstekende voorbeeld genoem van Meyers se gevestigde "klein filmbedryf van rolprente oor middeljarige mense wat romanties ingestel is". Hy het die rolverdeling, insluitend Streep en Baldwin, geprys. Van eersgenoemde het hy gevoel dat sy "ons, soos so dikwels, inspireer om te glo dat sy goed is in alles wat sy doen", maar hy het opgemerk dat hoewel die film "snaakse dinge" en aangename karakters bevat, ''It's Complicated'' meer ’n "herrangskikking van die goedere in Nancy Meyers se bakkery is, en sommige daarvan hoort op die rak vir produkte van gister."<ref name="Ebert">{{cite news | url=https://www.rogerebert.com/reviews/its-complicated-2009 | title=It's Complicated (Review)| last=Ebert | first=Roger| author-link = Roger Ebert| date=2009-12-23| work=Chicago Sun-Times |access-date=2012-12-11}}</ref> Mary Pols het Streep se "stralende, snaakse en innemend kwesbare" vertolking en Meyers se "slim en vars [...] voorneme om die werklikheid van die fantasie wat waar word, te toon" in die tydskrif ''[[Time]]'' geprys. Sy het egter gevoel ''It's Complicated'' word eerder as ’n "watter-man-sal-sy-kies-verhaal" aangebied, wat nie die "dramatiese spanning het om daardie storielyn te voed nie."<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220064629/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|url-status=dead|archive-date=December 20, 2011|title=It's Complicated (2009)|first=Mary|last=Pols |magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2009-12-24|access-date=2012-12-10}}</ref> Lisa Schwarzbaum van ''Entertainment Weekly'' het die prent ’n gradering van B− gegee en beskryf as "middeljarige pornografie, Meyers se spesialiteit".<ref>{{cite magazine |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214231601/http://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |url-status=dead |archive-date=December 14, 2009 |title=It's Complicated (2009)|first=Lisa|last=Schwarzbaum|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=2009-12-30|access-date=2012-12-10}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] smdh9gn3xzbxydr5yca4rh8krpnstk7 2963351 2963350 2026-08-28T18:36:00Z BurgertB 2401 2963351 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine|url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009}}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se nuwe vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is. Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. [[Beeld:Santa Barbara County Courthouse.jpg|thumb|240px|Hoewel die verhaal in Santa Barbara afspeel, is die fliek hoofsaaklik in New York verfilm.]] Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. Op ’n reënerige dag arriveer die konstruksiespan by Jane se huis om met die verbouing te begin. Adam verskyn onverwags en sê vir haar dat dit goeie geluk bring om die grondwerk in die reën te begin. Die twee lag saam toe hy haar vra of sy weer bereid sal wees om sjokolade-croissants te maak. ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 58% van 183 resensies positief, met ’n gemiddelde gradering van 5,80/10. Die webtuiste se kritiese konsensus lui: "Ondanks goeie werk deur ’n goeie rolverdeling, is ''It's Complicated'' voorspelbare romantiese komedie, wat eerder op breë humor as op subtiliteit en nuansering staatmaak."<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1208806-its_complicated/ |title=It's Complicated (2009) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=Fandango Media |access-date=April 11, 2025}}</ref> Op [[Metacritic]] het die fliek ’n telling van 57 uit 100 gekry op grond van 30 resensies, wat dui op ’n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/its-complicated |title=It's Complicated Reviews |work=[[Metacritic]] |publisher=CBS Interactive |access-date=March 15, 2018}}</ref> Gehore wat deur CinemaScore ondervra is, het die prent ’n gemiddelde telling van "A-" op ’n skaal van A+ tot F gegee.<ref>{{cite web |title='Apocalypto' lays to ruins all boxoffice newcomers {{!}} Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/apocalypto-lays-ruins-all-boxoffice-146176 |website=The Hollywood Reporter |date=12 December 2006}}</ref> Wesley Morris van die ''Boston Globe'' het die prent "die emosioneel gesofistikeerdste van al Meyers se fantasieë" genoem en die toneelspel daarin geprys. Hy het geskryf dit voel of "die prent vir Meryl gemaak is. Streep was volgens hom “onweerstaanbaar" en Baldwin is ’n waardige teenstander vir haar.<ref name="wapo">{{cite news|title=It's Complicated|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/24/AR2009122401092.html|first=Wesley |last=Morris|work=Boston Globe|access-date=2012-12-10|date=2009-12-25}}</ref> In sy resensie vir die ''[[Washington Post]]'' het Michael O'Sullivan die fliek ’n "baie volwasse – en baie snaakse – liefdesverhaal genoem wat daarin slaag om tegelyk ligvoetig en swaar genoeg te wees om ’n soort boodskap oor te dra". Hy het afgesluit: "Food Network-pornografie, warm middeljarige seks en ’n gelukkige, hoewel effens bittersoet, einde. Vir ’n bepaalde gehoor – maar nie net vir daardie gehoor nie."<ref name="bg">{{cite news|url=http://archive.boston.com/ae/movies/articles/2009/12/25/in_a_made_for_meryl_film_baldwin_is_a_worthy_match/|title=Movie review: 'It's Complicated,' with Meryl Streep, is funny food for thought|first=Michael|last=O'Sullivan|newspaper=[[Washington Post]]|date=2009-12-25|access-date=2012-12-10}}</ref> [[Roger Ebert]] van die ''Chicago Sun-Times'' het dit twee en ’n halwe sterre gegee en dit ’n uitstekende voorbeeld genoem van Meyers se gevestigde "klein filmbedryf van rolprente oor middeljarige mense wat romanties ingestel is". Hy het die rolverdeling, insluitend Streep en Baldwin, geprys. Van eersgenoemde het hy gevoel dat sy "ons, soos so dikwels, inspireer om te glo dat sy goed is in alles wat sy doen", maar hy het opgemerk dat hoewel die film "snaakse dinge" en aangename karakters bevat, ''It's Complicated'' meer ’n "herrangskikking van die goedere in Nancy Meyers se bakkery is, en sommige daarvan hoort op die rak vir produkte van gister."<ref name="Ebert">{{cite news | url=https://www.rogerebert.com/reviews/its-complicated-2009 | title=It's Complicated (Review)| last=Ebert | first=Roger| author-link = Roger Ebert| date=2009-12-23| work=Chicago Sun-Times |access-date=2012-12-11}}</ref> Mary Pols het Streep se "stralende, snaakse en innemend kwesbare" vertolking en Meyers se "slim en vars [...] voorneme om die werklikheid van die fantasie wat waar word, te toon" in die tydskrif ''[[Time]]'' geprys. Sy het egter gevoel ''It's Complicated'' word eerder as ’n "watter-man-sal-sy-kies-verhaal" aangebied, wat nie die "dramatiese spanning het om daardie storielyn te voed nie."<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220064629/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|url-status=dead|archive-date=December 20, 2011|title=It's Complicated (2009)|first=Mary|last=Pols |magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2009-12-24|access-date=2012-12-10}}</ref> Lisa Schwarzbaum van ''Entertainment Weekly'' het die prent ’n gradering van B− gegee en beskryf as "middeljarige pornografie, Meyers se spesialiteit".<ref>{{cite magazine |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214231601/http://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |url-status=dead |archive-date=December 14, 2009 |title=It's Complicated (2009)|first=Lisa|last=Schwarzbaum|magazine=Entertainment Weekly|date=2009-12-30|access-date=2012-12-10}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 4ff1t9psfvtozd88f8usewz5h2wv1xo 2963397 2963351 2026-08-28T20:48:38Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2963397 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It’s Complicated | beeld = | regisseur = Nancy Meyers | geskryf_deur = Nancy Meyers |vervaardiger ={{plainlist| * Nancy Meyers * Scott Rudin }} | met = {{plainlist| *[[Meryl Streep]] *[[Alec Baldwin]] *[[Steve Martin]] *[[John Krasinski]] }} | musiek = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Heitor Pereira }} | kinematografie = John Toll | ateljee = {{Plainlist| * Relativity Media * Waverly Films * Scott Rudin Productions }} | verspreider = Universal Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|12|25|df=yes}} | speeltyd = 120 min. | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 1230414 }} {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=270 |align=left |image1=Alec Baldwin, Meryl Streep 15th Annual Screen Actors Guild Awards.jpg|caption1=[[Alec Baldwin]] en [[Meryl Streep]] |image2=Steve Martin by David Shankbone.jpg|caption2=[[Steve Martin]] |image3=John Krasinski and Josh Wood (cropped).jpg|caption3=[[John Krasinski]] }} '''''It's Complicated''''' is ’n [[Amerika]]anse liefdeskomedie van 2009 wat deur Nancy Meyers geskryf en geregisseer is.<ref name="It's Complicated">{{cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015153910/https://www.tcm.com/tcmdb/title/773931/its-complicated#credits|url-status=dead|archive-date=October 15, 2020|=It's Complicated|work=Turner Classic Movies|access-date=June 19, 2016}}</ref> [[Meryl Streep]]<ref name="It's Complicated"/> speel die rol van die eienaar van ’n bakkery en ’n enkelma van drie wat 10 jaar ná haar egskeiding ’n geheime liefdesverhouding met haar eksman ([[Alec Baldwin]]) begin.<ref name="It's Complicated"/> Intussen voel sy ook aangetrokke tot haar argitek, Adam ([[Steve Martin]]).<ref name="It's Complicated"/> [[John Krasinski]] is in ’n byspelerrol te sien.<ref name="It's Complicated"/><ref>{{cite magazine |url=http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |title=Meryl Streep on the prowl in 'Its Complicated" trailer |last=Labrecque |first=Jeff |date=August 7, 2009 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=August 23, 2009 |archive-date=11 Augustus 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090811064529/http://popwatch.ew.com/2009/08/07/meryl-streep-on-the-prowl-in-its-complicated-trailer/ |url-status=dead }}</ref> ''It's Complicated'' het ’n gemengde reaksie gekry: Die akteurs se toneelspel is geprys, terwyl die “effens voorspelbare storie” kritiek gekry het. Die prent, met sy begroting van $75 miljoen tot $85 miljoen, het teen Januarie 2010 sowat $112,7&nbsp;miljoen in Amerika en [[Kanada]] ingesamel en eindelik wēreldwyd $219,1&nbsp;miljoen.<ref>{{cite web | url=https://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=nancymeyers.htm | title=Nancy Meyers Filmography | website=Box Office Mojo | access-date=2012-12-10}}</ref> ''It's Complicated'' het op die [[67ste Golden Globe-toekenningsaand]] drie benoemings gekry: vir beste blyspel of komedie en beste draaiboek (albei vir Meyers) en beste aktrise in ’n blyspel of komedie vir Streep. Baldwin is vir ’n [[Bafta]] benoem as beste manlike byspeler, terwyl die ensemble die National Board of Review Award vir beste akteurspan gewen het. ==Rolverdeling== {{div col|3}} * [[Meryl Streep]] as Jane Adler, die eienaar van 'n suksesvolle bakkery * [[Steve Martin]] as Adam Schaffer, Jane se argitek en liefdesbelangstelling * [[Alec Baldwin]] as Jacob "Jake" Adler, Jane se eksman * [[Lake Bell]] as Agness Adler, Jake se nuwe vrou * [[Hunter Parrish]] as Luke David Adler, Jane en Jake se seun * [[Zoe Kazan]] as Gabby Adler, Jane en Jake se jongste dogter * [[Caitlin FitzGerald]] as Lauren Adler, Jane en Jake se oudste dogter * [[John Krasinski]] as Harley, Lauren se verloofde * [[Mary Kay Place]] as Joanne * [[Rita Wilson]] as Trisha * [[James Patrick Stuart]] as dr. Moss, die plastiese chirurg * Jimmy Clabots as Chase * [[Blanchard Ryan]] as Annalise * Michael Rivera as Eddie * [[Robert Curtis Brown]] as Peter * [[Peter Mackenzie]] as dr. Alan, Jane se terapeut * Rosalie Ward as Alex * [[Emjay Anthony]] as Pedro Adler * [[Nora Dunn]] as Sally * Bruce Altman as Ted {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Jane, wat ’n suksesvolle bakkery in [[Santa Barbara, Kalifornië]], besit, en Jake Adler, ’n suksesvolle prokureur, is al 10 jaar geskei. Hulle het drie kinders saam: twee dogters en ’n seun, van wie die jongste pas kollege toe is. Dit laat Jane eensaam voel. Jake is intussen getroud met Agness, die veel jonger vrou met wie hy Jane verkul het. Agness bly tuis omdat haar seun, Pedro, siek is, en Jane en Jake woon hulle seun, Luke, se gradeplegtigheid in [[New York]] by. Die twee drink saam iets en geniet ’n aangename aand terwyl hulle herinneringe uit die verlede ophaal, wat daartoe lei dat hulle saam in die bed beland. Jane is onmiddellik spyt oor wat hulle gedoen het, terwyl Jake verheug is en haar steeds probeer nader toe hulle na Santa Barbara terugkeer. Hulle begin gou ’n verhouding. Terwyl Agness gereelde afsprake vir Jake by ’n vrugbaarheidskliniek reël, neem Jake in die geheim medikasie om sy gereelde urinering te verminder. Die newe-effekte daarvan is ’n verlaagde spermtelling en duiseligheid. Ná een van sy sessies het hy ’n middageteafspraak met Jane by ’n hotel. Jake sak in die hotelkamer inmekaar en ’n dokter word ontbied. Die dokter vermoed Jake se toestand word moontlik deur die medikasie veroorsaak en sê hy moet ophou om dit te gebruik. Jake en Jane se kinders weet niks van die verhouding nie, maar Harley, wat aan hulle oudste dogter verloof is, sien die twee saam met die dokter in die hotel. Hy verduur daarna aansienlike spanning terwyl hy hulle geheim bewaar. [[Beeld:Santa Barbara County Courthouse.jpg|thumb|240px|Hoewel die verhaal in Santa Barbara afspeel, is die fliek hoofsaaklik in New York verfilm.]] Jane bestee ’n aand daaraan om op Jake se versoek ’n uitgebreide maaltyd te berei, maar hy daag nie op nie omdat Agness haar planne verander het. Jane beëindig gevolglik die verhouding. Sy begin daarna vir Adam sien, die argitek wat sy aangestel het om haar huis te verbou en wat self nog besig is om van ’n egskeiding te herstel. Op die aand van Luke se gradeplegtigheidspartytjie in Santa Barbara nooi Jane Adam as haar metgesel. Sy is onder die invloed wanneer hy haar kom haal, omdat sy vroeër ’n trek van ’n [[dagga]]sigaret wat Jake vir haar gegee het, geneem het. Voordat hulle by die partytjie aansluit, rook Adam saam met Jane van die sigaret. Binne lag hulle en is hulle albei vrolik en onder die invloed. Jake raak jaloers terwyl hy hulle dophou en, nadat hy Jane daaroor uitgevra het, rook hy ook saam met haar. Agness sien daarna hoe Jake en Jane saam dans en besef hulle het ’n verhouding. Ná die partytjie gaan Adam en Jane na Jane se bakkery, waar hulle saam sjokolade-croissants maak en die aand met ’n romantiese soen afsluit. Jake en Agness gaan uitmekaar, hoewel dit nie duidelik is wie vir wie verlaat het nie. Die kinders, wat simpatie het met Jake se oënskynlike hartseer, vra hom om by hulle in Jane se huis te bly, waar hulle as ’n gesin ’n aangename aand saam deurbring. Jake gaan na Jane se slaapkamer en trek sy klere uit in ’n poging om haar te verlei, onbewus daarvan dat sy met Adam via ’n webkamera gesels. Hy sien Jake, en Jane moet noodgedwonge aan hom en haar kinders erken dat sy en Jake wel ’n verhouding gehad het, maar dat dit verby is en dat sy nie daarin belangstel om weer saam met hom te wees nie. Die kinders ry ontsteld weg. Adam sê later vir Jane hy kan haar nie meer sien nie omdat hy vrees dit sal uiteindelik net tot hartseer lei. Jane raak eindelik met haar kinders versoen en hulle erken hulle was ontsteld oor wat tussen hulle ouers gebeur het omdat hulle steeds van die egskeiding herstel. Jane beëindig dus haar verhouding met Jake vir goed en op ’n vriendskaplike wyse. Op ’n reënerige dag arriveer die konstruksiespan by Jane se huis om met die verbouing te begin. Adam verskyn onverwags en sê vir haar dat dit goeie geluk bring om die grondwerk in die reën te begin. Die twee lag saam toe hy haar vra of sy weer bereid sal wees om sjokolade-croissants te maak. ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 58% van 183 resensies positief, met ’n gemiddelde gradering van 5,80/10. Die webtuiste se kritiese konsensus lui: "Ondanks goeie werk deur ’n goeie rolverdeling, is ''It's Complicated'' voorspelbare romantiese komedie, wat eerder op breë humor as op subtiliteit en nuansering staatmaak."<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1208806-its_complicated/ |title=It's Complicated (2009) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=Fandango Media |access-date=April 11, 2025}}</ref> Op [[Metacritic]] het die fliek ’n telling van 57 uit 100 gekry op grond van 30 resensies, wat dui op ’n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/its-complicated |title=It's Complicated Reviews |work=[[Metacritic]] |publisher=CBS Interactive |access-date=March 15, 2018}}</ref> Gehore wat deur CinemaScore ondervra is, het die prent ’n gemiddelde telling van "A-" op ’n skaal van A+ tot F gegee.<ref>{{cite web |title='Apocalypto' lays to ruins all boxoffice newcomers {{!}} Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/apocalypto-lays-ruins-all-boxoffice-146176 |website=The Hollywood Reporter |date=12 December 2006}}</ref> Wesley Morris van die ''Boston Globe'' het die prent "die emosioneel gesofistikeerdste van al Meyers se fantasieë" genoem en die toneelspel daarin geprys. Hy het geskryf dit voel of "die prent vir Meryl gemaak is. Streep was volgens hom “onweerstaanbaar" en Baldwin is ’n waardige teenstander vir haar.<ref name="wapo">{{cite news|title=It's Complicated|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/24/AR2009122401092.html|first=Wesley |last=Morris|work=Boston Globe|access-date=2012-12-10|date=2009-12-25}}</ref> In sy resensie vir die ''[[Washington Post]]'' het Michael O'Sullivan die fliek ’n "baie volwasse – en baie snaakse – liefdesverhaal genoem wat daarin slaag om tegelyk ligvoetig en swaar genoeg te wees om ’n soort boodskap oor te dra". Hy het afgesluit: "Food Network-pornografie, warm middeljarige seks en ’n gelukkige, hoewel effens bittersoet, einde. Vir ’n bepaalde gehoor – maar nie net vir daardie gehoor nie."<ref name="bg">{{cite news|url=http://archive.boston.com/ae/movies/articles/2009/12/25/in_a_made_for_meryl_film_baldwin_is_a_worthy_match/|title=Movie review: 'It's Complicated,' with Meryl Streep, is funny food for thought|first=Michael|last=O'Sullivan|newspaper=[[Washington Post]]|date=2009-12-25|access-date=2012-12-10}}</ref> [[Roger Ebert]] van die ''Chicago Sun-Times'' het dit twee en ’n halwe sterre gegee en dit ’n uitstekende voorbeeld genoem van Meyers se gevestigde "klein filmbedryf van rolprente oor middeljarige mense wat romanties ingestel is". Hy het die rolverdeling, insluitend Streep en Baldwin, geprys. Van eersgenoemde het hy gevoel dat sy "ons, soos so dikwels, inspireer om te glo dat sy goed is in alles wat sy doen", maar hy het opgemerk dat hoewel die film "snaakse dinge" en aangename karakters bevat, ''It's Complicated'' meer ’n "herrangskikking van die goedere in Nancy Meyers se bakkery is, en sommige daarvan hoort op die rak vir produkte van gister."<ref name="Ebert">{{cite news | url=https://www.rogerebert.com/reviews/its-complicated-2009 | title=It's Complicated (Review)| last=Ebert | first=Roger| author-link = Roger Ebert| date=2009-12-23| work=Chicago Sun-Times |access-date=2012-12-11}}</ref> Mary Pols het Streep se "stralende, snaakse en innemend kwesbare" vertolking en Meyers se "slim en vars [...] voorneme om die werklikheid van die fantasie wat waar word, te toon" in die tydskrif ''[[Time]]'' geprys. Sy het egter gevoel ''It's Complicated'' word eerder as ’n "watter-man-sal-sy-kies-verhaal" aangebied, wat nie die "dramatiese spanning het om daardie storielyn te voed nie."<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220064629/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1950983,00.html#ixzz2Eh8hriVm|url-status=dead|archive-date=December 20, 2011|title=It's Complicated (2009)|first=Mary|last=Pols |magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2009-12-24|access-date=2012-12-10}}</ref> Lisa Schwarzbaum van ''Entertainment Weekly'' het die prent ’n gradering van B− gegee en beskryf as "middeljarige pornografie, Meyers se spesialiteit".<ref>{{cite magazine |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214231601/http://www.ew.com/ew/article/0,,20326478,00.html |url-status=dead |archive-date=December 14, 2009 |title=It's Complicated (2009)|first=Lisa|last=Schwarzbaum|magazine=Entertainment Weekly|date=2009-12-30|access-date=2012-12-10}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|1230414}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = It’s Complicated (film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 7b1zoxmrishzmdfg4gdyz6nixlua91c 2 468303 2963273 2963161 2026-08-28T12:28:27Z Pynappel 70858 AWS 11 2963273 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon | naam = Ratko Mladić | beeld = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | beeldgrootte = 250px | byskrif = Mladić in 1993 | bynaam = "Slagter van Bosnië" | gebore = 12 Maart 1942 | geboorteplek = Božanovići, [[Onafhanklike Staat Kroasië]]<br />{{Small|(hedendaagse [[Bosnië en Herzegowina]])}} | oorlede = 27 Augustus 2026 (op 84) | sterfteplek = VN-aanhoudingseenheid, [[Den Haag]], [[Nederland]] | lojaliteit = {{Unbulleted list|[[Joego-Slawië|Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië]]|[[Republiek van die Serwiese Krajina]]|[[Serwiese Republiek|Republika Srpska]]}} | tak = {{Unbulleted list|[[Joego-Slawiese Volksleër]] (tot 1992)|[[Leër van Republika Srpska]] (1992-1996)}} | diensjare = 1965-1996 | rang = Kolonel-generaal | eenheid = Pantserdivisies, artillerie, spesiale magte | poste = {{Unbulleted list|9de Korps (JNA)|Hoofkwartier van die 2de Militêre Distrik (JNA)|Hoof van die VRS-hoofstaf}} | oorloë = {{Unbulleted list|[[Joego-Slawiese oorloë]]|[[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]]|[[Bosniese Oorlog]]}} | toekennings = {{Unbulleted list|Orde van Broederskap en Eenheid (II)|Orde van Militêre Verdienste (III)|Orde van Militêre Verdienste (II)|Orde van die Volksleër (II)}} | familie = 2 kinders }} '''Ratko Mladić''' (Serwies-Cyrillies: ''Ратко Младић''; 12 Maart 1942 – 27 Augustus 2026) was 'n Bosnies-[[Serwiërs|Serwiese]] militêre offisier wat die [[Leër van Republika Srpska]] (VRS) gedurende die [[Joego-Slawiese oorloë]] aangevoer het. Hy is in die volksmond die "Slagter van Bosnië" genoem,{{Voetnota|Bronne wat Mladić met hierdie bynaam beskryf, sluit in: {{cite news |title=Ratko Mladic obituary: Bosnian Serb leader in Balkan conflicts |work=The Times |date=27 August 2026 |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/ratko-mladic-obituary-death-wsrtgrb7v |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Beaumont |first=Peter |title=Ratko Mladić, the 'Butcher of Bosnia', dies aged 84 |work=The Guardian |date=27 August 2026 |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/27/ratko-mladic-the-butcher-of-bosnia-dies-aged-84 |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Bilefsky |first=Dan |title=Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83 |work=The New York Times |date=27 August 2026 |url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Woodhouse |first=Sam |title=The monstrous crimes of Ratko Mladic, the 'Butcher of Bosnia' |work=BBC News |date=27 August 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2q05wzlx5xo |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |title=Ratko Mladic, so-called Butcher of Bosnia, dies in prison at 84 |work=CBS News |date=27 August 2026 |url=https://www.cbsnews.com/news/ratko-mladic-butcher-of-bosnia-convicted-of-genocide-dies-at-84/ |access-date=27 August 2026}}}} en is in 2017 deur die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] (ICTY) skuldig bevind aan [[Oorlogmisdaad|oorlogsmisdade]], [[Misdade teen die Mensdom|misdade teen die mensdom]] en [[Volksmoord|volksmoord]]. Hy het tot met sy dood in 2026 'n lewenslange vonnis vir hierdie misdade in [[Den Haag]] uitgedien.<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Preminuo general Ratko Mladić |url=https://www.euronews.rs/srbija/politika/219261/preminuo-general-ratko-mladic/vest |access-date=27 August 2026 |website=Euronews.rs |language=sr}}</ref> Mladić was 'n jarelange lid van die [[Bond van Kommuniste van Joego-Slawië]] en het sy loopbaan in 1965 in die [[Joego-Slawiese Volksleër]] (JNA) begin. Hy het tydens die Joego-Slawiese oorloë op die voorgrond getree, aanvanklik as 'n hooggeplaaste offisier van die JNA en daarna as stafhoof van die Leër van Republika Srpska in die [[Bosniese Oorlog]] van 1992-1995. In Julie 1996 het die verhoorkamer van die ICTY, wat ingevolge die ICTY se Reël 61 in Mladić se afwesigheid verrig is, al die aanklagte van die oorspronklike aanklagstate bevestig. Die kamer het bevind dat daar redelike gronde was om te glo dat hy die beweerde misdade gepleeg het, en het 'n [[Interpol|internasionale lasbrief vir inhegtenisneming]] uitgereik. Die Serwiese en Amerikaanse regerings het €5 miljoen aangebied vir inligting wat tot Mladić se opsporing en inhegtenisneming sou lei, maar hy het byna sestien jaar lank voortvlugtig gebly – aanvanklik met die beskerming van Serwiese en Bosnies-Serwiese veiligheidsmagte en later dié van sy familie. Mladić is in 2011 in Lazarevo in Serwië in hegtenis geneem en aan Den Haag uitgelewer. Sy inhegtenisneming is beskou as een van die voorwaardes vir Serwië om kandidaatstatus vir lidmaatskap van die [[Europese Unie]] te verkry. Sy verhoor het in 2012 formeel begin en tot 2017 geduur, toe hy deur die ICTY tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis is nadat hy op tien aanklagte skuldig bevind is: een van volksmoord, vyf van misdade teen die mensdom en vier van skendings van die wette of gebruike van oorlog. Hy is op 'n verdere aanklag van volksmoord onskuldig bevind. As die hoogste militêre offisier met bevelvoerdersaanspreeklikheid is Mladić deur die ICTY verantwoordelik gehou vir sowel die [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]] as die [[Slagting van Srebrenica|slagting van Srebrenica]]. ==Vroeë lewe en militêre loopbaan== Mladić is op 12 Maart 1942 in Božanovići naby Kalinovik gebore, destyds deel van die [[Onafhanklike Staat Kroasië]].<ref>{{cite web|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|title=Financial Sanctions: International Criminal Tribunal For The Former Yugoslavia|access-date=3 June 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081023173705/http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|archivedate=23 October 2008}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, ex-Bosnian Serb warlord who oversaw atrocities, dies in prison at 84, state TV says|url=https://apnews.com/article/ratko-mladic-obit-03abf53803bef360978882d89024c475|work=Associated Press|date=27 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref> Sy vader, Neđa (1909-1945), was 'n lid van die [[Joego-Slawiese Partisane]]. Sy moeder, Stana (gebore Lalović; 1919-2003), het haar drie kinders – dogter Milica (gebore 1940) en seuns Ratko en Milivoje (1944-2001) – alleen grootgemaak ná die dood van haar man in 1945 tydens die Tweede Wêreldoorlog. Bosnië en Herzegowina was destyds deel van die Onafhanklike Staat Kroasië, 'n fascistiese marionetstaat wat tussen 1941 en 1945 deur die Kroatiese Ustaše gelei is en deur [[Nazi-Duitsland]] en fascistiese Italië ingestel is nadat hulle die [[Joego-Slawië|Koninkryk Joego-Slawië]] in 1941 binnegeval en verdeel het. Mladić se vader Neđa is in 1945 – op Mladić se derde verjaardag – gedood terwyl hy 'n Partisaan-aanval op die tuisdorpie van Ustaše-leier Ante Pavelić gelei het.<ref>Adam Lebor, ''Milosevic: A Biography'', p. 4.</ref> Nadat hy laerskool voltooi het, het Mladić in [[Sarajevo]] as blikslaer vir die maatskappy PRETIS gewerk. Hy het in 1961 by die Militêre Nywerheidskool in Zemun ingeskryf. Daarna het hy die KOV-militêre akademie en vervolgens die offisiersakademie bygewoon. Ná sy studies op 27 September 1965 het Mladić sy loopbaan in die Joego-Slawiese Volksleër begin.<ref name="nybooks1995">{{cite magazine |url=http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic |title=The Madness of General Mladic by Robert Block |magazine=The New York Review of Books |access-date=26 May 2011 |last1=Block |first1=Robert |archive-date=30 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030204603/http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/07/22/serbia.mladic/index.html |title=Mladic now Balkan's most wanted |publisher=CNN |access-date=26 May 2011 |date=22 July 2008}}</ref> In dieselfde jaar het hy by die Bond van Kommuniste van Joego-Slawië aangesluit en lid gebly totdat die party in 1990 uitmekaar geval het.<ref name="nybooks1995"/> Mladić is aanvanklik na Masedonië gestuur en het in die daaropvolgende dekades deur die range gevorder deur agtereenvolgens 'n peloton, 'n pantserbataljon en 'n brigade te beveel.<ref name="nybooks1995"/> Op 31 Januarie 1989 is Mladić bevorder tot hoof van die opleidingsafdeling van die Derde Militêre Distrik van [[Skopje]].<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/icty/transe5&18/960711IT.htm |title=International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia |publisher=UN |access-date=26 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406075119/http://www.un.org/icty/transe5%2618/960711IT.htm |archive-date=6 April 2008 |url-status=dead }}</ref> Op 14 Januarie 1991 is hy weer bevorder, tot adjunkbevelvoerder in [[Pristina]].<ref name="nybooks1995"/> ==Rol in die Joego-Slawiese oorloë== {{Sien ook|Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog|Bosniese Oorlog}} In Junie 1991 is Mladić bevorder tot adjunkbevelvoerder van die Pristina-korps in die Sosialistiese Outonome Provinsie [[Kosovo]], in 'n tyd van groot spanning tussen die Serwiërs van Kosovo en Kosovo se Albanese meerderheidsbevolking. In daardie jaar het Mladić bevel oor die 9de Korps gekry en hierdie formasie teen Kroatiese magte in Knin, die hoofstad van die selfverklaarde [[Republiek van die Serwiese Krajina]], aangevoer.<ref name=BBCProfile>{{cite news |title=Profile: Ratko Mladic |publisher=BBC News |date=31 July 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm |access-date=18 November 2008 |archive-date=20 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091020180528/http://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm |url-status=live }}</ref> Op 4 Oktober 1991 is Mladić tot generaal-majoor bevorder.<ref name="indictment" /> Die JNA-magte onder sy bevel het aan die [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] deelgeneem, veral tydens Operasie Kus-91, 'n poging om [[Dalmasië]] van die res van [[Kroasië]] af te sny, wat op 'n dooiepunt uitgeloop het (die Kroate het die hele kuslyn naby Zadar en Šibenik behou, en die Serwiese Krajina het sy gebied in die binneland uitgebrei). Onder die ander vroeë operasies het Mladić Milan Martić se burgermag in die beleg van Kijevo van 1991 en in die slag van Zadar bygestaan.<ref name="Pavelic">{{cite news|last=Pavelic|first=Boris|date=21 May 2012|title=Croatia Sentenced Mladic in 1992 for War Crimes|url=https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/btj/|publisher=Balkan Insight|url-status=live|archive-url=https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/|archive-date=13 June 2021|access-date=27 August 2026}}</ref> Op 24 April 1992 is Mladić tot die rang van luitenant-kolonel-generaal bevorder.<ref name="indictment">{{Cite web|title=The International Criminal Tribunal For the Former Yugoslavia {{!}} Third Amended Indictment|url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf|publisher=ICTY|date=20 October 2011|access-date=27 August 2026}}</ref> Op 2 Mei 1992, een maand ná Bosnië en Herzegowina se onafhanklikheidsverklaring, het Mladić en sy generaals die stad [[Sarajevo]] geblokkeer deur alle verkeer in en uit die stad, sowel as die water- en elektrisiteitstoevoer, af te sny. Dít was die begin van die vierjarige [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]], die langste beleg van 'n stad in die geskiedenis van moderne oorlogvoering. Die stad is met granate en skerpskuttervuur bestook. Op 9 Mei 1992 het hy die pos van stafhoof/adjunkbevelvoerder van die hoofkwartier van die Tweede Militêre Distrik van die JNA in Sarajevo aanvaar.<ref name="indictment" /> Die volgende dag het Mladić bevel oor die hoofkwartier van die Tweede Militêre Distrik van die JNA oorgeneem. Op 12 Mei 1992 het die Bosnies-Serwiese parlement, in reaksie op Bosnië se afskeiding van Joego-Slawië, gestem om die [[Leër van Republika Srpska]] (afgekort VRS) te stig.<ref name="indictment" /> Terselfdertyd is Mladić aangestel as bevelvoerder van die hoofstaf van die VRS, 'n pos wat hy tot Desember 1996 beklee het. Tydens die 16de sitting van die Bosnies-Serwiese vergadering op 12 Mei 1992 het [[Radovan Karadžić]] sy "ses strategiese doelwitte" aangekondig, waaronder "Afbakening van die staat as apart van die ander twee nasionale gemeenskappe", "'n Korridor tussen Semberija en Krajina" en "Vestiging van 'n korridor in die vallei van die Drinarivier, en die uitwissing van die Drinarivier as 'n grens tussen die Serwiese state."<ref name="icty1883">{{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag |page=1883}}</ref> Mladić het toe gesê: {{Blockquote|text=Daar kan ons nie skoonmaak nie, en ons kan ook nie 'n sif hê om te sif sodat net Serwiërs sou oorbly, of dat die Serwiërs deur sou val en die res sou vertrek nie. Wel, dit is, dit sal nie, ek weet nie hoe mnr. Krajišnik en mnr. Karadžić dit aan die wêreld sou verduidelik nie. Mense, dit sou volksmoord wees. Ons moet 'n beroep doen op enige man wat sy voorkop teen die grond gebuig het om hierdie gebiede en die grondgebied van die staat wat ons beplan om te maak, te omarm.|source=<ref name="icty1883" />}} In Mei 1992, ná die onttrekking van JNA-magte uit Bosnië, het die Tweede Militêre Distrik van die JNA die kern van die hoofstaf van die VRS geword. Op 24 Junie 1994 is hy bevorder tot die rang van kolonel-generaal oor ongeveer 80 000 soldate wat in die gebied gestasioneer was.<ref>{{cite news |title=Hague court jails ex-Yugoslav army general |url=https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general |publisher=Al Jazeera |date=6 September 2011 |quote=Perisic had kept General Mladic on the Yugoslav Army payroll list, and personally signed Mladic's promotion to the rank of colonel general in 1994. |archive-date=9 April 2022 |access-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409211759/https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general |url-status=live }}</ref> In Julie 1995 het troepe onder Mladić se bevel, terwyl hulle deur NAVO-lugaanvalle geteister is wat bedoel was om nakoming van 'n VN-ultimatum om swaar wapens uit die Sarajevo-omgewing te verwyder af te dwing, die VN- "veilige gebiede" van [[Srebrenica]] en Žepa oorrompel en beset. By Srebrenica is meer as 40 000 [[Bosniake]] wat daar veiligheid gesoek het, verdryf. Na raming is 8 300 op Mladić se bevel vermoor.<ref>"UN peacekeeping in civil wars", [https://books.google.com/books?id=QeVykay5lakC&pg=PA49 p. 49]. Besoek op 13 November 2010.</ref><ref>"The suitcase: refugee voices from...", [https://books.google.com/books?id=VJP3PkyI2Z4C&pg=PA12 p. 12]. Besoek op 13 November 2010.</ref> Nadat Srebrenica geval het, het Mladić later voor die kamera gesê: {{Blockquote|text=Hier is ons … in Serwiese Srebrenica. Aan die vooraand van nog 'n Serwiese feesdag gee ons hierdie dorp as 'n geskenk aan die Serwiese volk. Uiteindelik, ná die opstand teen die dahis, het die tyd aangebreek om wraak te neem op die Turke in hierdie streek.|source=<ref>{{Cite web|title=Survivors recount Bosnia's Srebrenica genocide, 25 years on|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|work=Al Jazeera English|date=11 July 2020|last=Gadzo|first=Mersiha|access-date=27 August 2026|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228154908/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|url-status=live}}</ref>}} Op 4 Augustus 1995, met 'n groot Kroatiese militêre mag gereed om die Serwies-beheerde streek in sentraal-Kroasië aan te val, het [[Radovan Karadžić]] aangekondig dat hy Mladić uit sy pos verwyder en self persoonlik bevel oor die VRS oorneem. Karadžić het Mladić blameer vir die verlies van twee belangrike Serwiese dorpe in Wes-Bosnië wat kort tevore aan die Kroatiese leër geval het, en hy het die verlies van die dorpe as verskoning gebruik om sy verrassende veranderinge aan die bevelstruktuur aan te kondig.<ref>{{cite news |last=Pomfret |first=John |title=In War or Peace, Serbs Perplex the West; Rift Between Leaders Adds to Confusion – and Offers Opening |url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113052331/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT |url-status=dead |archive-date=13 January 2012 |newspaper=The Washington Post |date=1 September 1995 |quote=Earlier this month, Karadzic tried to remove Mladic from his post after his forces lost two important towns in southwest Bosnia to the Croatian army.}}</ref> Mladić is tot "adviseur" gedegradeer. Hy het geweier om stilweg te vertrek en aanspraak gemaak op die steun van sowel die Bosnies-Serwiese weermag as die volk. Karadžić het gereageer deur Mladić as 'n "waansinnige" te veroordeel en te probeer om sy politieke rang te verwyder, maar Mladić se duidelike steun onder die bevolking het Karadžić genoop om sy bevel op 11 Augustus te herroep.<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/special/karadzic/timeline The Hague's Most Wanted – timeline of events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714173749/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/special/karadzic/timeline |date=14 July 2014 }}. ''Southeast European Times''. (21 Julie 2008). Besoek op 13 November 2010.</ref> Sy optrede gedurende die oorlog het daartoe gelei dat baie mense hom "die Slagter van Bosnië" genoem het.{{Voetnota|Bronne:<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/16/world/dutch-court-rules-state-liable-300-srebrenica-massacre-victims|title=Dutch court rules state liable for 300 Srebrenica massacre victims|date=16 July 2014|via=Japan Times|access-date=17 March 2016|archive-date=22 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822090319/http://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/16/world/dutch-court-rules-state-liable-300-srebrenica-massacre-victims/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2012/05/18/mladic-war-crimes-trial-halted-over-%e2%80%98irregularities%e2%80%99/|title=Mladic war crimes trial halted over 'irregularities' &#124; Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=18 June 2020|archive-date=22 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622131806/https://www.pakistantoday.com.pk/2012/05/18/mladic-war-crimes-trial-halted-over-%e2%80%98irregularities%e2%80%99/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/world/2011/05/26/serbia-arrests-man-believed-ratko-mladic |publisher=Fox News |title=Serbia Arrests 'Butcher of Bosnia' Ratko Mladic for Alleged War Crimes |date=26 May 2011 |archive-date=9 June 2021 |access-date=9 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609055038/https://www.foxnews.com/world/serbia-arrests-butcher-of-bosnia-ratko-mladic-for-alleged-war-crimes |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/May/Butcher-of-Bosnia-Arrested-In-Serbia |title='Butcher of Bosnia' Arrested in Serbia |work=Christian Broadcast News |access-date=9 April 2012 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214558/http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/May/Butcher-of-Bosnia-Arrested-In-Serbia/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-serbia-mladic-idUSTRE74P33820110526 |work=Reuters |title=Career soldier Mladic became 'butcher of Bosnia' |date=26 May 2011 |archive-date=25 April 2022 |access-date=5 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425170214/https://www.reuters.com/article/us-serbia-mladic-idUSTRE74P33820110526 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voices.yahoo.com/radovan-karadzic-accused-serbian-war-criminal-captured-1710045.html |title=Yahoo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813113039/http://voices.yahoo.com/radovan-karadzic-accused-serbian-war-criminal-captured-1710045.html |archive-date=13 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/karadzic-bosnias-butcher-poet/story-e6frg6to-1111116989738 |first=Jamie |last=Walker |title=Radovan Karadzic: Bosnia's butcher poet |date=23 July 2008 |work=The Australian}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2008/07/22/DI2008072201921.html |newspaper=The Washington Post |first=Olga |last=Kavran |title=Bosnian Serb Leader Radovan Karadzic Arrested: What Lies Ahead |date=23 July 2008 |archive-date=8 March 2021 |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308223446/https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?next_url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2008/07/22/DI2008072201921.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/the-trial-of-ratko-mladic/? |title=The Trial of Ratko Mladić |website=FRONTLINE |access-date=9 June 2025 |archive-date=14 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614063731/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/the-trial-of-ratko-mladic/ |url-status=live }}</ref>}} Verskeie van Mladić se gesprekke is gedurende die oorlog opgeneem: {{Aanhalingskas|width=90%|align=center|quote=In 'n onderskepte gesprek op 23 Mei 1992 het Mladić vir Fikret Abdić gesê dat hy 'hier vir vrede' is, maar het gedreig met vergeldingsaanvalle indien sy eise nie ingewillig word nie, en verklaar dat hy 'die bombardement van die hele Bihać sou beveel […] en dit sal ook brand'. Mladić het Abdić gewaarsku dat 'die hele Bosnië sal brand as ek begin "praat"'. Mladić het toe gedreig dat die Bosniese leierskap, waarvan Abdić deel was, 'dit alles' veroorsaak het, en verklaar dat as sy eise aan Abdić nie ingewillig word nie, hy 'Sarajevo nie met rus sal laat solank iemand daarin asemhaal nie' … Mladić het gesê: 'So, ons het stadig gevorder om hierdie valleie in te neem en daardie Turkse gemors op te ruim.' Mladić het bygevoeg dat hy bang was 'die manne van daar onder' sou die vlugtelinge – wat hy as 'Turke' en Kroate beskryf het – toelaat om terug te keer, en gesê dis waarom hulle 'moet sien wat ons moet doen en hoe om dit te doen'. In 'n ander opgeneemde gesprek tussen Mladić en Karadžić op dieselfde dag het Mladić verklaar dat hy vroeër vir professor Koljević gesê het: 'fok die Turke in Žepa, in Srebrenica, in Goražde'.|source=Die ICTY, in sy vonnis teen Mladić.<ref name="icty2251">{{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag |pages=2251-2253}}</ref>}} Op 8 November 1996 het Biljana Plavšić, die president van die Bosnies-Serwiese republiek, Mladić uit sy pos ontslaan. Hy het tot November 2005 steeds 'n pensioen ontvang.<ref>{{cite web|url=http://www.balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|title=Serbia confirms that Mladic received pension until November|work=Balkan Times|access-date=27 July 2008|archive-date=9 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309203739/http://balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_gb/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|url-status=dead}}</ref> ==Aanklag deur die ICTY== [[Lêer:ICTY.JPG|duimnael|Die gebou van die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] in [[Den Haag]]]] Op 24 Julie 1995 is Mladić deur die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] (ICTY) aangekla van volksmoord, misdade teen die mensdom en talle oorlogsmisdade (waaronder misdade rakende die beweerde skerpskutterveldtog teen burgerlikes in Sarajevo). Op 16 November 1995 is die aanklagte uitgebrei om aanklagte van oorlogsmisdade vir die aanval op die VN-verklaarde veilige gebied van [[Srebrenica]] in Julie 1995 in te sluit.<ref name=BBCProfile/> As voortvlugtige van die ICTY is vermoed dat hy hom óf in Serwië óf in [[Serwiese Republiek|Republika Srpska]] skuilhou. Daar is berig dat Mladić in Maart 2000 'n sokkerwedstryd tussen China en Joego-Slawië in Belgrado bygewoon het. Hy het deur 'n VIP-ingang binnegekom en in 'n privaat losie gesit, omring deur agt gewapende lyfwagte. Daar was bewerings dat hy in 'n voorstad van [[Moskou]] gesien is, en dat hy "gereeld" [[Thessaloniki]] en [[Athene]] besoek het, wat vermoedens laat ontstaan het dat talle vals berigte gestuur is om sy spoor te verdoesel. Sommige berigte het gesê dat hy in sy oorlogstydse bunker in Han Pijesak, nie ver van Sarajevo nie, of in [[Montenegro]] skuiling gesoek het.<ref name=BBCProfile/> Vroeg in Februarie 2006 is gedeeltes van 'n Serwiese militêre intelligensieverslag aan die Serwiese koerant ''Politika'' uitgelek. Daarin is gesê dat Mladić tot 1 Junie 2002 in fasiliteite van die Leër van Republika Srpska en die Joego-Slawiese leër weggesteek is, toe die Nasionale Vergadering van Serwië 'n wet aangeneem het wat samewerking met die ICTY in Den Haag verpligtend gemaak het.<ref name=Telegraph /> Die destydse hoofgeneraal van die Joego-Slawiese leër, Nebojša Pavković, het versoek dat Mladić die fasiliteit ontruim waar hy op die berg Povlen naby Valjevo verblyf gehou het, waarna die Serwiese militêre agentskappe beweer dat hulle alle spoor van hom verloor het. Mladić het aanvanklik vryelik in [[Belgrado]] gewoon.<ref>{{cite news |title=Ratko Mladic arrested: Bosnia war crimes suspect held |date=26 May 2011 |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |access-date=26 May 2011 |archive-date=20 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220175507/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |url-status=live }}</ref> Ná die inhegtenisneming van [[Slobodan Milošević]] in 2001 het Mladić ondergronds gegaan, maar hy is steeds deur Serwiese veiligheidsdienste en die weermag beskerm. Serwië se versuim om Mladić voor die gereg te bring, het sy verhouding met die [[Europese Unie]] ernstig geskaad.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2011/05/26/caught-at-last |access-date=29 October 2012 |title=Ratko Mladic: Caught at last |newspaper=The Economist |date=28 May 2011 |archive-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120144233/https://www.economist.com/europe/2011/05/26/caught-at-last |url-status=live }}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/10154507 |title=Family wants Ratko Mladic declared 'legally dead' |publisher=BBC News |date=25 May 2010 |access-date=26 May 2011 |archive-date=20 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120093751/http://www.bbc.co.uk/news/10154507 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author=Mark Lowen |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |title=Ratko Mladic hunt: Serbian police arrest suspect |publisher=BBC News |access-date=26 May 2011 |date=26 May 2011 |archive-date=20 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220175507/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |url-status=live }}</ref> In 2004 het Paddy Ashdown, destyds die Hoë Verteenwoordiger van die Verenigde Nasies in Bosnië en Herzegowina, 58 amptenare uit hul poste verwyder<ref>{{cite web|url=http://www.ohr.int/ohr_archive/ohr-bih-media-round-up-5112005/|title=OHR BiH Media Round-up, 5/11/2005|publisher=Office of the High Representative in Bosnia & Herzegovina|date=11 May 2005|access-date=3 November 2021|archive-date=7 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407051647/http://www.ohr.int/ohr_archive/ohr-bih-media-round-up-5112005/|url-status=live}}</ref> weens vermoedens dat hulle oorlogsmisdaadverdagtes, waaronder Mladić en Karadžić, gehelp het om inhegtenisneming te ontduik. Sommige amptenare is aan reisverbode onderwerp en hul bankrekeninge is bevries. Die verbod is later ná Mladić se opsporing opgehef.<ref>{{cite news|last=Sito-Sucic|first=Daria|url=http://www.trust.org/alertnet/news/bosnia-envoy-lifts-ban-against-mladic-supporters|title=Bosnia envoy lifts ban against Mladić supporters|agency=Reuters|publisher=Trust|date=10 June 2011|archive-date=26 July 2011|access-date=14 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726152949/http://www.trust.org/alertnet/news/bosnia-envoy-lifts-ban-against-mladic-supporters|url-status=dead}}</ref> In November 2004 het Britse verdedigingsamptenare erken dat militêre optrede waarskynlik nie daarin sou slaag om Mladić en ander verdagtes voor die gereg te bring nie. Op 'n wintersdag is Britse VN-troepe met sypistole gekonfronteer deur die generaal wat by Sarajevo se voormalige Olimpiese skioord afgeski het, maar hulle het nie na hul wapens beweeg nie; vier lyfwagte het agter Mladić geski. Ten spyte van sy Haagse lasbrief<ref>{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf|title=IT-09-92 case information sheet|publisher=Communications Service of the ICTY|access-date=26 May 2011|archive-date=6 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606090856/http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf|url-status=live}}</ref> het die Britse soldate besluit om aan te hou ski. [[NAVO]] het later kommando's gestuur om verskeie oorlogsmisdaadverdagtes in hegtenis te neem, maar Mladić het eenvoudig ondergronds gegaan. Geen mate van NAVO-optrede of VN-eise, of selfs 'n prysgeld van $5 miljoen wat deur Washington aangekondig is, kon hom inbring nie.<ref>[https://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html "Lure of EU membership led to arrest of Mladic"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023233617/http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html |date=23 October 2012 }}, ''The Irish Times'', 27 Mei 2011.</ref> In Desember 2004 is aan die lig gebring dat die Leër van Republika Srpska Mladić tot die somer van 2004 gehuisves en beskerm het, ten spyte van herhaalde en openbare versoeke om met die ICTY saam te werk en oorlogsmisdadigers in hegtenis te neem. Op 6 Desember het NAVO gesê dat Mladić gedurende die somer sy oorlogstydse bunker besoek het om die dag van die Leër van Republika Srpska te vier.<ref name=Telegraph>{{cite news |title=Ratko Mladic arrested: timeline of war criminal hunt |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8538220/Ratko-Mladic-arrested-timeline-of-war-criminal-hunt.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8538220/Ratko-Mladic-arrested-timeline-of-war-criminal-hunt.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=26 May 2011 |location=London |access-date=17 July 2015}}{{Cbignore}}</ref> In Junie 2005 het die koerant ''The Times'' beweer dat Mladić $5 miljoen (£2,75 miljoen) "vergoeding" vir sy familie en lyfwagte geëis het indien hy homself aan die ICTY in Den Haag sou oorgee. In Januarie 2006 het 'n Belgradose hof 10 mense aangekla omdat hulle Mladić van 2002 tot Januarie 2006 gehelp het om weg te kruip. 'n Ondersoek het getoon dat Mladić sy tyd in [[Novi Beograd]], 'n voorstad van die hoofstad, deurgebring het.<ref name=Telegraph /> Op 21 Februarie 2006 is verkeerdelik berig dat Mladić in Belgrado in hegtenis geneem is en via Tuzla na die ICTY-oorlogstribunaal oorgeplaas word.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,13509-2051525,00.html|title=Mladic arrest claim is denied|date=21 February 2006|access-date=3 June 2011|work=The Times|location=London|first1=Philippe|last1=Naughton}}{{Dooie skakel|date=September 2024}}{{Cbignore}}</ref> Die inhegtenisneming is deur die Serwiese regering ontken. Die regering het nie gerugte ontken van 'n beplande onderhandelde oorgawe tussen Mladić en Serwiese spesiale magte nie. Die Roemeense regering en Serwiese bronne het op 22 Februarie 2006 beweer dat Mladić in [[Roemenië]] naby Drobeta-Turnu Severin, digby die Serwiese grens, in hegtenis geneem is deur 'n gesamentlike Roemeens-Britse spesiale operasie wat deur troepe van daardie onderskeie lande uitgevoer is.<ref>{{cite web|url=http://www.focus-fen.net/index.php?catid=125&newsid=83213&ch=0|title=FOCUS Information Agency|publisher=Focus|date=22 May 2011|access-date=26 May 2011|archive-date=21 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122401/http://www.focus-fen.net/index.php?catid=125&newsid=83213&ch=0|url-status=dead}}</ref> Die ICTY-aanklaer Carla Del Ponte het egter die gerugte dat Mladić in hegtenis geneem is, ontken en gesê dat hulle "absoluut geen grondslag hoegenaamd" gehad het nie. Del Ponte het die Serwiese regering aangespoor om hom sonder verdere versuim op te spoor en gesê Mladić is binne bereik van die Serwiese owerhede en is sedert 1998 in Serwië. Sy het gesê 'n versuim om hom op te spoor, sou Serwië se poging om by die [[Europese Unie]] (EU) aan te sluit, benadeel. Die sperdatum van 1 Mei 2006 wat Del Ponte vir Serwië gestel het om Mladić te oorhandig, het verstryk, wat daartoe gelei het dat samesprekings tussen Serwië en die EU opgeskort is. Die EU het Mladić se inhegtenisneming, tesame met volle samewerking met die ICTY, beskou as voorwaardes wat nagekom moes word voordat Serwië by die organisasie kon aansluit.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8537878/Ratko-Mladic-war-crimes-fugitive-arrested-in-Serbia.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8537878/Ratko-Mladic-war-crimes-fugitive-arrested-in-Serbia.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Ratko Mladic: war crimes fugitive 'arrested in Serbia'|last=Wardrop|first=Murray|date=26 May 2011|work=The Daily Telegraph|location=UK|access-date=26 May 2011}}{{Cbignore}}</ref> In Julie 2008 het Serwiese amptenare kommer uitgespreek dat Mladić sy lyfwagte sou beveel of reeds beveel het om hom dood te maak om te verhoed dat hy gevang word om verhoor te word.<ref>{{cite news |title=Radovan Karadzic ally General Ratko Mladic will 'commit suicide rather than face justice'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/2455317/Radovan-Karadzic-ally-General-Ratko-Mladic-will-commit-suicide-rather-than-face-justice.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/2455317/Radovan-Karadzic-ally-General-Ratko-Mladic-will-commit-suicide-rather-than-face-justice.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=24 July 2008 |location=London |first1=Gordon |last1=Rayner |first2=Alex |last2=Todorovic}}{{Cbignore}}</ref> Volgens 'n meningspeiling van Maart 2009 deur die nieregeringsorganisasie Strategic Marketing vir die televisiestasie B92, waarby 1 050 respondente betrokke was, sou 14% van Serwië se burgers inligting bekend maak wat tot sy inhegtenisneming sou lei in ruil vir €1 miljoen, het 21% geen bepaalde houding gehad nie, en sou 65% nie inligting vir €1 miljoen prysgee nie (die peiling is gehou toe die Amerikaanse ambassade 'n beloning van €1,3 miljoen vir enige inligting oor Mladić uitgereik het).<ref>[http://www.iht.com/articles/ap/2009/01/23/europe/EU-Serbia-Mladic-Poll.php Search – EU-Serbia-Mladic-Poll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201145459/http://www.iht.com/articles/ap/2009/01/23/europe/EU-Serbia-Mladic-Poll.php |date=1 February 2009 }}. ''International Herald Tribune'' (29 Maart 2009). Besoek op 13 November 2010.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/crimes-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=12&nav_id=44506|title=EUR 1 mn on Mladić's head|publisher=B92|date=12 October 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208043323/http://www.b92.net/eng/news/crimes-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=12&nav_id=44506|archive-date=8 December 2008}}</ref> Daar is egter opgemerk dat die formulering van die vraag 'n probleem kon wees, aangesien die peilingsmonsters wat "Nee" gekies het, ook diegene ingesluit het wat Mladić onmiddellik sonder betaling sou aanmeld omdat hulle glo betaling is in hierdie geval immoreel. Hoewel voorafgaande verslae aangedui het dat 47% uitlewering gesteun het, was dit duidelik dat die meeste van die bevolking daarteen gekant was.<ref>Press Online, [http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?id=56946&sectionId=37&view=story "Ratka Mladića Ne Damo Ni Za Milion!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151227155508/http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?id=56946&sectionId=37&view=story |date=27 December 2015 }}, 25 Januarie 2009. Besoek op 13 November 2010. {{In taal|sr}}</ref> Volgens 'n peiling wat deur die Nasionale Komitee vir Samewerking met die ICTY gehou is, sou 78% van die ondervraagdes nie Mladić by die owerhede aanmeld nie, en 40% het geglo dat hy 'n held is. Slegs 34% het gesê hulle sou Mladić se inhegtenisneming goedkeur.<ref>{{cite news |title=Poll: Most Serbs Support General Accused Of War Crimes |url=https://www.rferl.org/a/poll_says_most_serbs_support_general_accused_of_war_crimes/24176617.html |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=16 May 2011 |archive-date=21 January 2026 |access-date=19 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121231335/https://www.rferl.org/a/poll_says_most_serbs_support_general_accused_of_war_crimes/24176617.html |url-status=live }}</ref> Op 11 Junie 2009 het 'n Bosniese televisiestasie video's van Mladić uitgesaai wat oor die voorafgaande dekade geneem is.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8094664.stm |publisher=BBC News |title=Bosnian TV airs 'Mladic pictures' |date=11 June 2009 |access-date=22 May 2010 |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124000649/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8094664.stm |url-status=live }}</ref> Die laaste video wat in die program ''60 Minuta'' vertoon is, het Mladić saam met twee vroue getoon, na bewering in die winter van 2008 verfilm. Die aanbieders het egter geen bewyse hiervoor verskaf nie. Serwië het verklaar dat dit "onmoontlik" was dat die video's in 2008 verfilm kon gewees het. Rasim Ljajić, Serwië se minister verantwoordelik vir samewerking met die VN-tribunaal, het bevestig dat die beeldmateriaal oud was en reeds in Maart 2009 aan die ICTY oorhandig is. Ljajić het beweer: "die laaste bekende beeldmateriaal is agt jaar gelede geneem. Die laaste keer wat Mladić in militêre persele was, was op 1 Junie 2002 by die Krcmari-kaserne naby [die Wes-Serwiese dorp] Valjevo." Die voorheen ongesiene beelde toon Mladić in verskeie restaurante en woonstelle en by wat blykbaar militêre kasernes in Serwië is, byna altyd vergesel deur sy vrou Bosa en seun Darko.<ref>{{Cite web |title=New footage of Ratko Mladic's life on the run |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25623997-12335,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615001321/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25623997-12335,00.html |archive-date=15 June 2009 |access-date=15 February 2025 |website=The Australian |language=en |url-status=dead }}</ref> Op 16 Junie 2010 het Mladić se familie 'n versoek ingedien om hom dood te verklaar, met die bewering dat hy in swak gesondheid verkeer en sewe jaar lank afwesig was.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/7765770/Family-of-Ratko-Mladic-seek-to-have-him-declared-dead.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/7765770/Family-of-Ratko-Mladic-seek-to-have-him-declared-dead.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Family of Ratko Mladic seek to have him declared dead|work=The Daily Telegraph|location=UK|date=26 May 2010|access-date=26 May 2011}}{{Cbignore}}</ref> Indien die verklaring goedgekeur is, sou Mladić se vrou 'n staatspensioen kon ontvang en sy eiendom kon verkoop.<ref name="autogenerated1" /> Op daardie tydstip het Mladić in 'n huis weggekruip wat aan sy familie behoort het.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2011/05/ratko_mladic|access-date=29 October 2012|title=Ratko Mladic: What's next?|newspaper=The Economist|date=27 May 2011|archive-date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417160053/https://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2011/05/ratko_mladic|url-status=live}}</ref> In Oktober 2010 het Serwië die soektog verskerp deur die beloning vir Mladić se opsporing van €5 miljoen tot €10 miljoen te verhoog.<ref>[https://www.reuters.com/article/idUSTRE69R3C320101028 "Serbia raises reward for Mladic to 10 million euros"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308191554/https://www.reuters.com/article/idUSTRE69R3C320101028 |date=8 March 2021 }}. Reuters. Besoek op 13 November 2010.</ref> ==Inhegtenisneming, verhoor en skuldigbevinding== [[Lêer:Mladić Start of Trial.jpg|duimnael|Mladić in die hof, Mei 2012]] Mladić is op 26 Mei 2011 in Lazarevo in Noord-Serwië in hegtenis geneem, waar hy by 'n familielid se huis gebly het.<ref>{{cite web|url=http://www.zrenjanin.org.rs/3-45-45-1712/Ratko-Mladic-uhapsen-u-Lazarevu|title=Ratko Mladić uhapšen u Lazarevu!|publisher=Zrenjanin|access-date=26 May 2011|archive-date=6 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006205827/http://www.zrenjanin.org.rs/3-45-45-1712/Ratko-Mladic-uhapsen-u-Lazarevu|url-status=dead}}</ref> Sy inhegtenisneming is uitgevoer deur ongeveer twee dosyn beamptes met swart uniforms en maskers. Hulle is gestuur om die huis van Mladić se familielede te gaan nagaan, maar het geen spesifieke rede gehad om te glo dat hy daar was nie.<ref name="yahooarrest"/><ref>{{cite news |last1=Borger |first1=Julian |title=Ratko Mladic: the full story of how the general evaded capture for so long |url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/02/ratko-mladic-life-run |access-date=27 August 2026 |work=The Guardian |date=2 April 2013}}</ref> Ten tyde van sy inhegtenisneming was Mladić op die punt om 'n vroegoggendwandeling te gaan doen. Hy het homself aan die polisie geïdentifiseer en twee handwapens wat hy gedra het, oorhandig. Hy is toe na [[Belgrado]] geneem.<ref name="yahooarrest">{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20110527/ap_on_re_eu/eu_serbia_mladic|title=Mladic could be extradited as early as Monday|publisher=Yahoo!|access-date=3 June 2011|archive-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528200717/https://news.yahoo.com/s/ap/20110527/ap_on_re_eu/eu_serbia_mladic|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/us-serbia-warcrimes-idUSTRE74P24A20110526?feedType=RSS&feedName=topNews Bosnian Serb fugitive Mladic arrested: family friend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324094048/https://www.reuters.com/article/us-serbia-warcrimes-idUSTRE74P24A20110526?feedType=RSS&feedName=topNews |date=24 March 2023 }} Reuters, 26 Mei 2011</ref> Die Serwiese president Boris Tadić het Mladić se inhegtenisneming by 'n perskonferensie bevestig en aangekondig dat die proses om hom aan die ICTY uit te lewer, aan die gang was. Mladić het die skuilnaam "Milorad Komadić" gebruik terwyl hy weggekruip het,<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/7624cfca-8789-11e0-af98-00144feabdc0|title=Serbia confirms arrest of Ratko Mladic|last=Spiegel|first=Peter|date=26 May 2011|work=Financial Times|access-date=26 May 2011}}</ref> maar het geen vermomming gedra toe hy in hegtenis geneem is nie. Sy voorkoms het na bewering getoon dat hy "aansienlik verouder" het, en een van sy arms was verlam weens 'n reeks beroertes.<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|title=Ratko Mladić arrested – details emerging|date=26 May 2011|publisher=B92|access-date=26 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528051454/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|archive-date=28 May 2011|url-status=dead}}</ref> Ná sy inhegtenisneming het Mladić voor die Belgradose Hoërhof verskyn vir 'n verhoor oor die vraag of hy geskik was om aan Den Haag uitgelewer te word. Regter Milan Dilparić het die ondervraging weens sy swak gesondheid opgeskort. Mladić se prokureur, Miloš Šaljić, het gesê dat sy swak gesondheid hom verhinder het om behoorlik te kommunikeer. Hy kon na bewering nie sy persoonlike besonderhede bevestig nie, maar het by verskeie geleenthede probeer om met die aanklaers te praat, veral met die adjunk-aanklaer vir oorlogsmisdade, Bruno Vekarić.<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|title=Judge suspends interrogation due to Mladić's ill health|publisher=B92|access-date=3 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528051454/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|archive-date=28 May 2011|url-status=dead}}</ref> Die hof het egter op 27 Mei beslis dat hy geskik was om uitgelewer te word. Volgens die Serwiese Ministerie van Gesondheid het 'n span tronkdokters sy gesondheid ná ondersoeke as stabiel beskryf. Mladić is ook in die tronk besoek deur die minister van gesondheid, Zoran Stanković, 'n voormalige vriend.<ref>[https://abcnews.go.com/Blotter/ratko-mladic-fit-hague-war-crimes-trial-serbian/story?id=13702775 "Ratko Mladic Fit for Hague War Crimes Trial: Serbian Court"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324094041/https://abcnews.go.com/Blotter/ratko-mladic-fit-hague-war-crimes-trial-serbian/story?id=13702775 |date=24 March 2023 }}, ''ABC News'' (VSA)</ref> Mladić is op 31 Mei 2011 aan Den Haag uitgelewer, en sy verhoor het op 16 Mei 2012 formeel in Den Haag begin.<ref>{{cite magazine|title=Bosnia's Butcher in Court: Ratko Mladic Stands Trial for War Crimes|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2114968,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516184529/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2114968,00.html|url-status=dead|archive-date=16 May 2012|magazine=Time|date=16 May 2012|access-date=16 May 2012|first=Leo|last=Cendrowicz}}</ref><ref>{{cite news|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/31/serbia.ratko.mladic/index.html?hpt=hp_t2|title=Mladic jailed at The Hague after extradition from Serbia|access-date=31 May 2011|date=27 May 2011|archive-date=10 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110023736/http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/31/serbia.ratko.mladic/index.html?hpt=hp_t2|url-status=live}}</ref> Mladić het ook 'n hartaanval oorleef wat hy op 23 Desember 2013 in sy aanhoudingseenheid gehad het.<ref name=mladicjune13 /> Mladić is op dieselfde dag in hegtenis geneem waarop die EU se verteenwoordiger, Catherine Ashton, Belgrado besoek het.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/charlemagne/2011/05/ratko_mladic_serbia_and_eu|access-date=29 October 2012|title=Ratko Mladic, Serbia and the EU: Nicked in the nick of time|newspaper=The Economist|date=28 May 2011|archive-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818005435/http://www.economist.com/blogs/charlemagne/2011/05/ratko_mladic_serbia_and_eu|url-status=live}}</ref> Sy inhegtenisneming het betrekkinge met die EU verbeter, wat bekommerd was dat Serwië Mladić beskerm.<ref>{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html|access-date=29 October 2012|title=Lure of EU membership led to arrest of Mladic|newspaper=The Irish Times|archive-date=23 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023233617/http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html|url-status=dead}}</ref> In Julie 2015 het die media berig dat hy "probeer om een Noorse offisier te vind om hom na Den Haag te laat kom om te getuig" in die verhoor.<ref>{{cite web|url=http://www.dagbladet.no/2015/07/14/nyheter/krigsforbrytelser/rettssaker/krig_og_konflikter/40151195|title=Ratko Mladic leter etter norsk offiser|date=14 July 2015|access-date=25 November 2017|archive-date=12 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512065711/http://www.dagbladet.no/2015/07/14/nyheter/krigsforbrytelser/rettssaker/krig_og_konflikter/40151195/|url-status=live}}</ref> In 2017 het die Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië (ICTY) Mladić op 10 aanklagte skuldig bevind: een van volksmoord, vyf van misdade teen die mensdom en vier van skendings van die wette of gebruike van oorlog.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-42080090 |title=Mladic guilty of genocide over Bosnia |date=22 November 2017 |publisher=BBC News |access-date=22 November 2017 |archive-date=15 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115194232/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-42080090 |url-status=live }}</ref><ref name="Gdn221117"/> Hy is op een aanklag van volksmoord onskuldig bevind. As hoogste militêre offisier met bevelvoerdersaanspreeklikheid is Mladić deur die ICTY verantwoordelik gehou vir sowel die [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]] as die [[Slagting van Srebrenica|slagting van Srebrenica]]. Die ICTY het Mladić tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis.<ref>[https://www.un.org/icty/indictment/english/mla-ai021010e.htm Ratko Mladic – Amended Indictment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070919030718/http://www.un.org/icty/indictment/english/mla-ai021010e.htm |date=19 September 2007 }}, van die VN se [http://www.icty.org ICTY-webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222012358/http://www.icty.org/ |date=22 February 2011 }}, 10 Oktober 2002.</ref><ref name="Gdn221117">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladic found guilty|last1=Bowcott|first1=Owen|first2=Julian|last2=Borger|date=22 November 2017|work=The Guardian|access-date=25 November 2017|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726083832/https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.hrw.org/news/2017/11/22/icty/bosnia-life-sentence-ratko-mladic| date=22 November 2017| publisher=Human Rights Watch| title=ICTY/Bosnia: Life Sentence for Ratko Mladic| access-date=4 December 2018| archive-date=23 February 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190223122433/https://www.hrw.org/news/2017/11/22/icty/bosnia-life-sentence-ratko-mladic| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.osce.org/permanent-council/359236?download=true | date=22 November 2017 | publisher=OSCE | title=EU Statement on the verdict in the case of Ratko Mladić of the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia | access-date=4 December 2018 | archive-date=20 August 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190820050043/https://www.osce.org/permanent-council/359236?download=true | url-status=live }}</ref> Ná sy skuldigbevinding het die voormalige VN-hoëkommissaris vir menseregte, Zeid Ra'ad al-Hussein, Mladić as die "verpersoonliking van boosheid" beskryf.<ref>{{Cite news|title=Ratko Mladić, the 'Butcher of Bosnia', dies aged 84|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/27/ratko-mladic-the-butcher-of-bosnia-dies-aged-84|work=The Guardian|date=27 August 2026|last=Beaumont|first=Peter|access-date=27 August 2026}}</ref> In 2018, gedurende die appèlproses, is drie van die vyf regters van die appèlhof deur die Meganisme vir Internasionale Strafhowe (MICT) verwyder omdat hulle "bevooroordeeld voorgekom het", aangesien hulle voorheen sekere gevolgtrekkings in verband met Mladić in ander sake in Den Haag gemaak het.<ref>{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2018/09/05/hague-tribunal-changes-judge-panel-in-mladic-case-09-05-2018/|title=Hague Tribunal Replaces 'Biased' Judges in Mladic Case|date=5 September 2018|access-date=15 June 2019|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109043805/https://balkaninsight.com/2018/09/05/hague-tribunal-changes-judge-panel-in-mladic-case-09-05-2018/|url-status=live}}</ref> In Januarie 2019 het die voorappèlkamer 'n versoek van die vervolging gedeeltelik toegestaan en drie van die vyf aansoeke wat Mladić ingedien het om nuwe getuienis voor te lê, geskrap.<ref>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=244161&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=10 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310092303/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=244161&s=|url-status=dead}}</ref> Op 7 Junie 2019 het Mladić 'n verlenging vir sy appèlaansoeke versoek, wat toegestaan is.<ref>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245343&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225172347/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245343&s=|url-status=dead}}</ref> Op 13 Junie 2019 is by 'n statuskonferensie aangekondig dat Mladić met "onskadelike aritmie" gediagnoseer is en dat die skedulering van die moontlike appèlverhore ook nog nie begin het nie.<ref name=mladicjune13>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245388&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224144623/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245388&s=|url-status=dead}}</ref> Op 10 Julie 2019 is Mladić ná 'n gesondheidskrisis in die hospitaal opgeneem, maar is toe ontslaan en op 12 Julie terug na die Haagse aanhoudingseenheid oorgeplaas nadat vasgestel is dat die siekte nie lewensbedreigend was nie en nie 'n teken van verergerde hartprobleme was nie.<ref>{{cite web |url=https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2019&mm=07&dd=12&nav_id=106996 |title=General Ratko Mladic transferred from hospital to the detention unit in Scheveningen |website=B92.net |access-date=13 July 2019 |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712125257/https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2019&mm=07&dd=12&nav_id=106996 |url-status=live }}</ref> Die eerste appèlverhoor is op 25 en 26 Augustus 2020 gehou.<ref name=firstappealshearing>[https://www.irmct.org/sites/default/files/cases/public-information/cis_mladic_en_1.pdf Case Information Sheet: Ratko Mladic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026050937/https://www.irmct.org/sites/default/files/cases/public-information/cis_mladic_en_1.pdf |date=26 October 2020 }} United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals. Besoek op 3 Oktober 2020.</ref> Op 3 September 2020 het die paneel van vyf regters wat die MICT se appèlkamer verteenwoordig het, 4-1 gestem om Mladić se versoek om toekomstige hospitalisasie buite sy Haagse aanhoudingsentrum te verwerp.<ref>{{cite news |url=https://www.sarajevotimes.com/the-mechanism-rejected-ratko-mladics-request-for-hospitalization/ |title=The Mechanism rejected Ratko Mladic's Request for Hospitalization |work=Sarajevo Times |date=3 September 2020 |access-date=3 October 2020 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925043928/http://www.sarajevotimes.com/the-mechanism-rejected-ratko-mladics-request-for-hospitalization/ |url-status=live }}</ref> Op 8 Junie 2021 is Mladić se finale appèl verwerp en sy lewenslange gevangenisstraf bevestig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-57346523 |title=Srebrenica massacre: UN court rejects Mladic genocide appeal |work=BBC News |date=8 June 2021 |access-date=8 June 2021 |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609030403/https://www.bbc.com/news/world-europe-57346523 |url-status=live }}</ref> Hy het die res van sy lewe deurgebring deur sy tronkstraf in Den Haag uit te dien.<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2022/09/13/rakto-mladic-convicted-bosnian-serb-war-criminal-is-in-poor-health-says-his-son |title=Ratko Mladić: Convicted Bosnian Serb war criminal is in poor health, says his son |date=13 September 2022 |work=Euronews |access-date=24 February 2024 |archive-date=25 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000921/https://www.euronews.com/2022/09/13/rakto-mladic-convicted-bosnian-serb-war-criminal-is-in-poor-health-says-his-son |url-status=live }}</ref> In 2025 is berig dat Mladić terminaal siek was met slegs maande om te leef. 'n Versoek om vrylating op grond van deernis is van die hand gewys.<ref>{{cite news |url=https://www.barrons.com/news/un-court-denies-butcher-of-bosnia-mladic-early-release-f916ab9f |title=UN court denies 'Butcher of Bosnia' Mladic Early Release |newspaper=Barron's |date=29 July 2025 |archive-date=21 August 2025 |access-date=29 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821131725/https://www.barrons.com/news/un-court-denies-butcher-of-bosnia-mladic-early-release-f916ab9f |url-status=live }}</ref> In April 2026 het Mladić 'n mediese noodgeval beleef en is kortliks in die hospitaal opgeneem. Ná die voorval het sy prokureurs weer 'n versoek om vrylating op grond van deernis ingedien, met die bewering dat Mladić 'n "gevorderde, onomkeerbare agteruitgang" in die gesig gestaar het.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/ratko-mladic-netherlands-serbia-bosnia-yugoslavia-b2966576.html |title=UN court orders medical evaluation for Bosnian Serb commander Ratko Mladic |newspaper=The Independent |date=28 April 2026 |first=Molly |last=Quell |archive-date=29 April 2026 |access-date=28 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429043430/https://www.independent.co.uk/news/ratko-mladic-netherlands-serbia-bosnia-yugoslavia-b2966576.html |url-status=live }}</ref> In Mei is 'n poging om Mladić vrygelaat te kry deur 'n VN-hof in Den Haag verwerp, aangesien hy "omvattende en deernisvolle behandeling" in die tronk vir sy "haglike" toestand ontvang het.<ref>{{Cite news|date=27 August 2026|title=Convicted Bosnian Serb war criminal Mladić dies aged 84|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5ywxpryj95o|work=BBC News|access-date=27 August 2026|archive-date=27 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827150302/https://www.bbc.com/news/articles/c5ywxpryj95o|url-status=live}}</ref> Voor sy dood het 'n dokter van die VN in Augustus 2026 verklaar dat Mladić se dood "enige oomblik kan plaasvind", moontlik binne weke.<ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, former general convicted of Bosnia genocide, dies|url=https://www.reuters.com/world/bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-genocide-has-died-un-official-says-2026-08-27/|work=Reuters|date=27 August 2026|last1=Sekularac|first1=Ivana|last2=Deutsch|first2=Anthony|access-date=27 August 2026}}</ref> ==Persoonlike lewe en dood== {{Anker|Ana}}Mladić en sy vrou Bosiljka het twee kinders gehad: 'n seun met die naam Darko en 'n dogter met die naam Ana.<ref name=NYTobit/> Ana is in 1994 op 23-jarige ouderdom oorlede in wat blykbaar selfmoord was.<ref>{{cite book |last=Thomas |first=Robert |title=The politics of Serbia in the 1990s |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6_jRhz_y5tMC&pg=PA199 |access-date=1 June 2009 |year=1999 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-11381-6 |page=199 |chapter=19. The Belgrade—Pale Schism (July—August 1994)}}</ref> Daar was teenstrydige berigte in Serwiese publikasies oor haar dood en die ontdekking van haar liggaam. Sommige het gesê haar liggaam is in haar bloedbespatte slaapkamer gevind, ander in 'n nabygeleë park of in die bos naby die Topčider-begraafplaas. Daar is bevind dat sy haar vader se handwapen gebruik het, wat in sy jeug by die militêre skool aan hom toegeken is. Daar is ook teenstrydige menings oor die rede vir haar selfmoord, waarvan een van die algemener teorieë is dat sy onder geweldige druk van die breë publiek verkeer het omdat haar vader gereeld in die Serwiese koerante berispe en onder die loep geneem is vir sy optrede teen burgerlikes in Bosnië. 'n Ander teorie verwys na die dood van haar kêrel Dragan, wat in die Bosniese Oorlog gesneuwel het.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece|title=The graveside bench that could snare most wanted war criminal|last=Wilson|first=Peter|date=28 February 2006|work=The Times |access-date=1 June 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523102905/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece |archive-date=23 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|title=Zašto se ubila kći Ratka Mladića? Uzela je očev pištolj, a godinu dana kasnije dogodila se Srebrenica|website=Jutarnji list|date=19 October 2013|access-date=18 June 2020|language=hr|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611095205/https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Jože Pirjevec ondersteun hierdie teorie en skryf dat sy haarself doodgemaak het om haar vader te straf omdat hy haar kêrel na die front gestuur het om te veg, en versuim het om haar van sy dood te vertel.<ref>{{cite book |last=Pirjevec|first=Jože|title=Le guerre jugoslave|year=2001|publisher=Einaudi |isbn=9788858426791 |chapter=5. 1994}}</ref> Mladić is op 27 Augustus 2026 in die VN-aanhoudingseenheid in [[Den Haag]] oorlede nadat hy verskeie beroertes gehad het. Hy was 84.<ref name=NYTobit>{{Cite news |last=Bilefsky |first=Dan |date=27 August 2026 |title=Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83 |url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |access-date=27 August 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132544/https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2026 |title=Ex-Bosnian Serb military leader Ratko Mladic dies |url=https://www.rte.ie/news/world/2026/0827/1589456-ratko-mladic/ |access-date=27 August 2026 |work=RTÉ News |language=en |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827125242/https://www.rte.ie/news/world/2026/0827/1589456-ratko-mladic/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2026 |title=Former Bosnian Serb general Ratko Mladic convicted of genocide dies, state media says |url=https://www.france24.com/en/europe/20260827-former-bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-of-genocide-dies-state-media-says |access-date=27 August 2026 |work=France 24 |language=en |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132225/https://www.france24.com/en/europe/20260827-former-bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-of-genocide-dies-state-media-says |url-status=live }}</ref> ==Notas== {{Notas}} ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ===ICTY=== * {{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag }} ==Verdere leesstof== * Božović, Marijeta, Bogdan Trifunović en Aleksandar Bošković. "The arrest of Ratko Mladić online: Tracing memory models across digital genres." ''Digital Icons: Studies in Russian, Eurasian and Central European New Media'' 12 (2014): 77-104. [https://www.academia.edu/download/35918681/DI12_4_Bozovic.pdf aanlyn]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025}} * Dojčinović, Predrag. "In the mind of the crime: Proving the mens rea of genocidal intent in the words of Ratko Mladić and other members of the joint criminal enterprise." ''Propaganda and International Criminal Law'' (Routledge, 2019), pp. 179-198. * Flanery, Brady. "An Analysis of the Ratko Mladic Trial and the Struggle to Reach a Guilty Verdict for Perpetrators of Genocide." ''Indonesian Journal of International & Comparative Law'' 7 (2020): 75+. * Fournet, Caroline. "'Face to face with horror': The Tomašica mass grave and the trial of Ratko Mladić." ''Human Remains and Violence: An Interdisciplinary Journal'' 6.2 (2020): 23-41. [https://www.manchesteropenhive.com/view/journals/hrv/6/2/article-p23.xml aanlyn] * Mulaj, Klejda. "Genocide and the ending of war: Meaning, remembrance and denial in Srebrenica, Bosnia." ''Crime, Law and Social Change'' 68.1-2 (2017): 123-143. [https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/27475/KM_Srebrenica_8_May_2017_Clean_Copy.pdf?sequence=2&isAllowed=y aanlyn] * Trahan, Jennifer. "An Overview Of Justice In The Former Yugoslavia And Reflections For Accountability In Syria." ''ILSA Journal of International & Comparative Law'' 23.2 (2017): 4+. [https://nsuworks.nova.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1949&context=ilsajournal/ aanlyn] * {{cite web |url=https://srebrenica.sensecentar.org/|title=Srebrenica: Genocide in Eight Acts |publisher=SENSE Transitional Justice Center|date=7 July 2016|access-date=6 June 2021}} ==Eksterne skakels== {{Commonscat|Ratko Mladić}} * [http://www.icty.org/case/mladic/4 Mladić (IT-09-92)] by icty.org * [https://archive.sensecentar.org/slucajevi.php?aid=14 The Trial of Ratko Mladić] – daaglikse verslae by die [https://sensecentar.org/ SENSE Transitional Justice Center] * [http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic/ The Madness of General Mladic] * [https://www.aljazeera.com/topics/person/ratko-mladic.html Ratko Mladić] by [[Al Jazeera]] * [https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic Ratko Mladić] by ''[[The Guardian]]'' * [http://www.balkaninsight.com/en/balkan-transitional-justice/ratko-mladic-facing-justice-news/ Ratko Mladić] – versamelde nuus en kommentaar by Balkan Insight * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/m/ratko_mladic/index.html Ratko Mladić] by ''[[The New York Times]]'' * [http://jurist.org/currentawareness/mladic.php "Ratko Mladić"] by JURIST {{S-start}} {{S-mil}} |- {{S-new|reason=Ontbinding van [[Joego-Slawië]]}} {{S-ttl|title=Bevelvoerder van die [[Leër van Republika Srpska]]|years=1992-1996}} {{S-aft|after=Pero Čolić}} {{S-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mladic, Ratko}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Oorlogsmisdadigers]] [[Kategorie:Joego-Slawiese militariste]] [[Kategorie:Serwiërs]] [[Kategorie:Bosniërs]] 2ge27ysamtqn0nxbrrek8df4zuedf8u 2963274 2963273 2026-08-28T12:28:41Z Pynappel 70858 /* Rol in die Joego-Slawiese oorloë */ 2963274 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon | naam = Ratko Mladić | beeld = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | beeldgrootte = 250px | byskrif = Mladić in 1993 | bynaam = "Slagter van Bosnië" | gebore = 12 Maart 1942 | geboorteplek = Božanovići, [[Onafhanklike Staat Kroasië]]<br />{{Small|(hedendaagse [[Bosnië en Herzegowina]])}} | oorlede = 27 Augustus 2026 (op 84) | sterfteplek = VN-aanhoudingseenheid, [[Den Haag]], [[Nederland]] | lojaliteit = {{Unbulleted list|[[Joego-Slawië|Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië]]|[[Republiek van die Serwiese Krajina]]|[[Serwiese Republiek|Republika Srpska]]}} | tak = {{Unbulleted list|[[Joego-Slawiese Volksleër]] (tot 1992)|[[Leër van Republika Srpska]] (1992-1996)}} | diensjare = 1965-1996 | rang = Kolonel-generaal | eenheid = Pantserdivisies, artillerie, spesiale magte | poste = {{Unbulleted list|9de Korps (JNA)|Hoofkwartier van die 2de Militêre Distrik (JNA)|Hoof van die VRS-hoofstaf}} | oorloë = {{Unbulleted list|[[Joego-Slawiese oorloë]]|[[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]]|[[Bosniese Oorlog]]}} | toekennings = {{Unbulleted list|Orde van Broederskap en Eenheid (II)|Orde van Militêre Verdienste (III)|Orde van Militêre Verdienste (II)|Orde van die Volksleër (II)}} | familie = 2 kinders }} '''Ratko Mladić''' (Serwies-Cyrillies: ''Ратко Младић''; 12 Maart 1942 – 27 Augustus 2026) was 'n Bosnies-[[Serwiërs|Serwiese]] militêre offisier wat die [[Leër van Republika Srpska]] (VRS) gedurende die [[Joego-Slawiese oorloë]] aangevoer het. Hy is in die volksmond die "Slagter van Bosnië" genoem,{{Voetnota|Bronne wat Mladić met hierdie bynaam beskryf, sluit in: {{cite news |title=Ratko Mladic obituary: Bosnian Serb leader in Balkan conflicts |work=The Times |date=27 August 2026 |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/ratko-mladic-obituary-death-wsrtgrb7v |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Beaumont |first=Peter |title=Ratko Mladić, the 'Butcher of Bosnia', dies aged 84 |work=The Guardian |date=27 August 2026 |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/27/ratko-mladic-the-butcher-of-bosnia-dies-aged-84 |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Bilefsky |first=Dan |title=Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83 |work=The New York Times |date=27 August 2026 |url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Woodhouse |first=Sam |title=The monstrous crimes of Ratko Mladic, the 'Butcher of Bosnia' |work=BBC News |date=27 August 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2q05wzlx5xo |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |title=Ratko Mladic, so-called Butcher of Bosnia, dies in prison at 84 |work=CBS News |date=27 August 2026 |url=https://www.cbsnews.com/news/ratko-mladic-butcher-of-bosnia-convicted-of-genocide-dies-at-84/ |access-date=27 August 2026}}}} en is in 2017 deur die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] (ICTY) skuldig bevind aan [[Oorlogmisdaad|oorlogsmisdade]], [[Misdade teen die Mensdom|misdade teen die mensdom]] en [[Volksmoord|volksmoord]]. Hy het tot met sy dood in 2026 'n lewenslange vonnis vir hierdie misdade in [[Den Haag]] uitgedien.<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Preminuo general Ratko Mladić |url=https://www.euronews.rs/srbija/politika/219261/preminuo-general-ratko-mladic/vest |access-date=27 August 2026 |website=Euronews.rs |language=sr}}</ref> Mladić was 'n jarelange lid van die [[Bond van Kommuniste van Joego-Slawië]] en het sy loopbaan in 1965 in die [[Joego-Slawiese Volksleër]] (JNA) begin. Hy het tydens die Joego-Slawiese oorloë op die voorgrond getree, aanvanklik as 'n hooggeplaaste offisier van die JNA en daarna as stafhoof van die Leër van Republika Srpska in die [[Bosniese Oorlog]] van 1992-1995. In Julie 1996 het die verhoorkamer van die ICTY, wat ingevolge die ICTY se Reël 61 in Mladić se afwesigheid verrig is, al die aanklagte van die oorspronklike aanklagstate bevestig. Die kamer het bevind dat daar redelike gronde was om te glo dat hy die beweerde misdade gepleeg het, en het 'n [[Interpol|internasionale lasbrief vir inhegtenisneming]] uitgereik. Die Serwiese en Amerikaanse regerings het €5 miljoen aangebied vir inligting wat tot Mladić se opsporing en inhegtenisneming sou lei, maar hy het byna sestien jaar lank voortvlugtig gebly – aanvanklik met die beskerming van Serwiese en Bosnies-Serwiese veiligheidsmagte en later dié van sy familie. Mladić is in 2011 in Lazarevo in Serwië in hegtenis geneem en aan Den Haag uitgelewer. Sy inhegtenisneming is beskou as een van die voorwaardes vir Serwië om kandidaatstatus vir lidmaatskap van die [[Europese Unie]] te verkry. Sy verhoor het in 2012 formeel begin en tot 2017 geduur, toe hy deur die ICTY tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis is nadat hy op tien aanklagte skuldig bevind is: een van volksmoord, vyf van misdade teen die mensdom en vier van skendings van die wette of gebruike van oorlog. Hy is op 'n verdere aanklag van volksmoord onskuldig bevind. As die hoogste militêre offisier met bevelvoerdersaanspreeklikheid is Mladić deur die ICTY verantwoordelik gehou vir sowel die [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]] as die [[Slagting van Srebrenica|slagting van Srebrenica]]. ==Vroeë lewe en militêre loopbaan== Mladić is op 12 Maart 1942 in Božanovići naby Kalinovik gebore, destyds deel van die [[Onafhanklike Staat Kroasië]].<ref>{{cite web|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|title=Financial Sanctions: International Criminal Tribunal For The Former Yugoslavia|access-date=3 June 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081023173705/http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|archivedate=23 October 2008}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, ex-Bosnian Serb warlord who oversaw atrocities, dies in prison at 84, state TV says|url=https://apnews.com/article/ratko-mladic-obit-03abf53803bef360978882d89024c475|work=Associated Press|date=27 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref> Sy vader, Neđa (1909-1945), was 'n lid van die [[Joego-Slawiese Partisane]]. Sy moeder, Stana (gebore Lalović; 1919-2003), het haar drie kinders – dogter Milica (gebore 1940) en seuns Ratko en Milivoje (1944-2001) – alleen grootgemaak ná die dood van haar man in 1945 tydens die Tweede Wêreldoorlog. Bosnië en Herzegowina was destyds deel van die Onafhanklike Staat Kroasië, 'n fascistiese marionetstaat wat tussen 1941 en 1945 deur die Kroatiese Ustaše gelei is en deur [[Nazi-Duitsland]] en fascistiese Italië ingestel is nadat hulle die [[Joego-Slawië|Koninkryk Joego-Slawië]] in 1941 binnegeval en verdeel het. Mladić se vader Neđa is in 1945 – op Mladić se derde verjaardag – gedood terwyl hy 'n Partisaan-aanval op die tuisdorpie van Ustaše-leier Ante Pavelić gelei het.<ref>Adam Lebor, ''Milosevic: A Biography'', p. 4.</ref> Nadat hy laerskool voltooi het, het Mladić in [[Sarajevo]] as blikslaer vir die maatskappy PRETIS gewerk. Hy het in 1961 by die Militêre Nywerheidskool in Zemun ingeskryf. Daarna het hy die KOV-militêre akademie en vervolgens die offisiersakademie bygewoon. Ná sy studies op 27 September 1965 het Mladić sy loopbaan in die Joego-Slawiese Volksleër begin.<ref name="nybooks1995">{{cite magazine |url=http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic |title=The Madness of General Mladic by Robert Block |magazine=The New York Review of Books |access-date=26 May 2011 |last1=Block |first1=Robert |archive-date=30 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030204603/http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/07/22/serbia.mladic/index.html |title=Mladic now Balkan's most wanted |publisher=CNN |access-date=26 May 2011 |date=22 July 2008}}</ref> In dieselfde jaar het hy by die Bond van Kommuniste van Joego-Slawië aangesluit en lid gebly totdat die party in 1990 uitmekaar geval het.<ref name="nybooks1995"/> Mladić is aanvanklik na Masedonië gestuur en het in die daaropvolgende dekades deur die range gevorder deur agtereenvolgens 'n peloton, 'n pantserbataljon en 'n brigade te beveel.<ref name="nybooks1995"/> Op 31 Januarie 1989 is Mladić bevorder tot hoof van die opleidingsafdeling van die Derde Militêre Distrik van [[Skopje]].<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/icty/transe5&18/960711IT.htm |title=International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia |publisher=UN |access-date=26 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406075119/http://www.un.org/icty/transe5%2618/960711IT.htm |archive-date=6 April 2008 |url-status=dead }}</ref> Op 14 Januarie 1991 is hy weer bevorder, tot adjunkbevelvoerder in [[Pristina]].<ref name="nybooks1995"/> ==Rol in die Joego-Slawiese oorloë== In Junie 1991 is Mladić bevorder tot adjunkbevelvoerder van die Pristina-korps in die Sosialistiese Outonome Provinsie [[Kosovo]], in 'n tyd van groot spanning tussen die Serwiërs van Kosovo en Kosovo se Albanese meerderheidsbevolking. In daardie jaar het Mladić bevel oor die 9de Korps gekry en hierdie formasie teen Kroatiese magte in Knin, die hoofstad van die selfverklaarde [[Republiek van die Serwiese Krajina]], aangevoer.<ref name=BBCProfile>{{cite news |title=Profile: Ratko Mladic |publisher=BBC News |date=31 July 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm |access-date=18 November 2008 |archive-date=20 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091020180528/http://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm |url-status=live }}</ref> Op 4 Oktober 1991 is Mladić tot generaal-majoor bevorder.<ref name="indictment" /> Die JNA-magte onder sy bevel het aan die [[Kroasiese Onafhanklikheidsoorlog]] deelgeneem, veral tydens Operasie Kus-91, 'n poging om [[Dalmasië]] van die res van [[Kroasië]] af te sny, wat op 'n dooiepunt uitgeloop het (die Kroate het die hele kuslyn naby Zadar en Šibenik behou, en die Serwiese Krajina het sy gebied in die binneland uitgebrei). Onder die ander vroeë operasies het Mladić Milan Martić se burgermag in die beleg van Kijevo van 1991 en in die slag van Zadar bygestaan.<ref name="Pavelic">{{cite news|last=Pavelic|first=Boris|date=21 May 2012|title=Croatia Sentenced Mladic in 1992 for War Crimes|url=https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/btj/|publisher=Balkan Insight|url-status=live|archive-url=https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/|archive-date=13 June 2021|access-date=27 August 2026}}</ref> Op 24 April 1992 is Mladić tot die rang van luitenant-kolonel-generaal bevorder.<ref name="indictment">{{Cite web|title=The International Criminal Tribunal For the Former Yugoslavia {{!}} Third Amended Indictment|url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf|publisher=ICTY|date=20 October 2011|access-date=27 August 2026}}</ref> Op 2 Mei 1992, een maand ná Bosnië en Herzegowina se onafhanklikheidsverklaring, het Mladić en sy generaals die stad [[Sarajevo]] geblokkeer deur alle verkeer in en uit die stad, sowel as die water- en elektrisiteitstoevoer, af te sny. Dít was die begin van die vierjarige [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]], die langste beleg van 'n stad in die geskiedenis van moderne oorlogvoering. Die stad is met granate en skerpskuttervuur bestook. Op 9 Mei 1992 het hy die pos van stafhoof/adjunkbevelvoerder van die hoofkwartier van die Tweede Militêre Distrik van die JNA in Sarajevo aanvaar.<ref name="indictment" /> Die volgende dag het Mladić bevel oor die hoofkwartier van die Tweede Militêre Distrik van die JNA oorgeneem. Op 12 Mei 1992 het die Bosnies-Serwiese parlement, in reaksie op Bosnië se afskeiding van Joego-Slawië, gestem om die [[Leër van Republika Srpska]] (afgekort VRS) te stig.<ref name="indictment" /> Terselfdertyd is Mladić aangestel as bevelvoerder van die hoofstaf van die VRS, 'n pos wat hy tot Desember 1996 beklee het. Tydens die 16de sitting van die Bosnies-Serwiese vergadering op 12 Mei 1992 het [[Radovan Karadžić]] sy "ses strategiese doelwitte" aangekondig, waaronder "Afbakening van die staat as apart van die ander twee nasionale gemeenskappe", "'n Korridor tussen Semberija en Krajina" en "Vestiging van 'n korridor in die vallei van die Drinarivier, en die uitwissing van die Drinarivier as 'n grens tussen die Serwiese state."<ref name="icty1883">{{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag |page=1883}}</ref> Mladić het toe gesê: {{Blockquote|text=Daar kan ons nie skoonmaak nie, en ons kan ook nie 'n sif hê om te sif sodat net Serwiërs sou oorbly, of dat die Serwiërs deur sou val en die res sou vertrek nie. Wel, dit is, dit sal nie, ek weet nie hoe mnr. Krajišnik en mnr. Karadžić dit aan die wêreld sou verduidelik nie. Mense, dit sou volksmoord wees. Ons moet 'n beroep doen op enige man wat sy voorkop teen die grond gebuig het om hierdie gebiede en die grondgebied van die staat wat ons beplan om te maak, te omarm.|source=<ref name="icty1883" />}} In Mei 1992, ná die onttrekking van JNA-magte uit Bosnië, het die Tweede Militêre Distrik van die JNA die kern van die hoofstaf van die VRS geword. Op 24 Junie 1994 is hy bevorder tot die rang van kolonel-generaal oor ongeveer 80 000 soldate wat in die gebied gestasioneer was.<ref>{{cite news |title=Hague court jails ex-Yugoslav army general |url=https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general |publisher=Al Jazeera |date=6 September 2011 |quote=Perisic had kept General Mladic on the Yugoslav Army payroll list, and personally signed Mladic's promotion to the rank of colonel general in 1994. |archive-date=9 April 2022 |access-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409211759/https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general |url-status=live }}</ref> In Julie 1995 het troepe onder Mladić se bevel, terwyl hulle deur NAVO-lugaanvalle geteister is wat bedoel was om nakoming van 'n VN-ultimatum om swaar wapens uit die Sarajevo-omgewing te verwyder af te dwing, die VN- "veilige gebiede" van [[Srebrenica]] en Žepa oorrompel en beset. By Srebrenica is meer as 40 000 [[Bosniake]] wat daar veiligheid gesoek het, verdryf. Na raming is 8 300 op Mladić se bevel vermoor.<ref>"UN peacekeeping in civil wars", [https://books.google.com/books?id=QeVykay5lakC&pg=PA49 p. 49]. Besoek op 13 November 2010.</ref><ref>"The suitcase: refugee voices from...", [https://books.google.com/books?id=VJP3PkyI2Z4C&pg=PA12 p. 12]. Besoek op 13 November 2010.</ref> Nadat Srebrenica geval het, het Mladić later voor die kamera gesê: {{Blockquote|text=Hier is ons … in Serwiese Srebrenica. Aan die vooraand van nog 'n Serwiese feesdag gee ons hierdie dorp as 'n geskenk aan die Serwiese volk. Uiteindelik, ná die opstand teen die dahis, het die tyd aangebreek om wraak te neem op die Turke in hierdie streek.|source=<ref>{{Cite web|title=Survivors recount Bosnia's Srebrenica genocide, 25 years on|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|work=Al Jazeera English|date=11 July 2020|last=Gadzo|first=Mersiha|access-date=27 August 2026|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228154908/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|url-status=live}}</ref>}} Op 4 Augustus 1995, met 'n groot Kroatiese militêre mag gereed om die Serwies-beheerde streek in sentraal-Kroasië aan te val, het [[Radovan Karadžić]] aangekondig dat hy Mladić uit sy pos verwyder en self persoonlik bevel oor die VRS oorneem. Karadžić het Mladić blameer vir die verlies van twee belangrike Serwiese dorpe in Wes-Bosnië wat kort tevore aan die Kroatiese leër geval het, en hy het die verlies van die dorpe as verskoning gebruik om sy verrassende veranderinge aan die bevelstruktuur aan te kondig.<ref>{{cite news |last=Pomfret |first=John |title=In War or Peace, Serbs Perplex the West; Rift Between Leaders Adds to Confusion – and Offers Opening |url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113052331/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT |url-status=dead |archive-date=13 January 2012 |newspaper=The Washington Post |date=1 September 1995 |quote=Earlier this month, Karadzic tried to remove Mladic from his post after his forces lost two important towns in southwest Bosnia to the Croatian army.}}</ref> Mladić is tot "adviseur" gedegradeer. Hy het geweier om stilweg te vertrek en aanspraak gemaak op die steun van sowel die Bosnies-Serwiese weermag as die volk. Karadžić het gereageer deur Mladić as 'n "waansinnige" te veroordeel en te probeer om sy politieke rang te verwyder, maar Mladić se duidelike steun onder die bevolking het Karadžić genoop om sy bevel op 11 Augustus te herroep.<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/special/karadzic/timeline The Hague's Most Wanted – timeline of events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714173749/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/special/karadzic/timeline |date=14 July 2014 }}. ''Southeast European Times''. (21 Julie 2008). Besoek op 13 November 2010.</ref> Sy optrede gedurende die oorlog het daartoe gelei dat baie mense hom "die Slagter van Bosnië" genoem het.{{Voetnota|Bronne:<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/16/world/dutch-court-rules-state-liable-300-srebrenica-massacre-victims|title=Dutch court rules state liable for 300 Srebrenica massacre victims|date=16 July 2014|via=Japan Times|access-date=17 March 2016|archive-date=22 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822090319/http://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/16/world/dutch-court-rules-state-liable-300-srebrenica-massacre-victims/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2012/05/18/mladic-war-crimes-trial-halted-over-%e2%80%98irregularities%e2%80%99/|title=Mladic war crimes trial halted over 'irregularities' &#124; Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=18 June 2020|archive-date=22 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622131806/https://www.pakistantoday.com.pk/2012/05/18/mladic-war-crimes-trial-halted-over-%e2%80%98irregularities%e2%80%99/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/world/2011/05/26/serbia-arrests-man-believed-ratko-mladic |publisher=Fox News |title=Serbia Arrests 'Butcher of Bosnia' Ratko Mladic for Alleged War Crimes |date=26 May 2011 |archive-date=9 June 2021 |access-date=9 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609055038/https://www.foxnews.com/world/serbia-arrests-butcher-of-bosnia-ratko-mladic-for-alleged-war-crimes |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/May/Butcher-of-Bosnia-Arrested-In-Serbia |title='Butcher of Bosnia' Arrested in Serbia |work=Christian Broadcast News |access-date=9 April 2012 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214558/http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/May/Butcher-of-Bosnia-Arrested-In-Serbia/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-serbia-mladic-idUSTRE74P33820110526 |work=Reuters |title=Career soldier Mladic became 'butcher of Bosnia' |date=26 May 2011 |archive-date=25 April 2022 |access-date=5 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425170214/https://www.reuters.com/article/us-serbia-mladic-idUSTRE74P33820110526 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voices.yahoo.com/radovan-karadzic-accused-serbian-war-criminal-captured-1710045.html |title=Yahoo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813113039/http://voices.yahoo.com/radovan-karadzic-accused-serbian-war-criminal-captured-1710045.html |archive-date=13 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/karadzic-bosnias-butcher-poet/story-e6frg6to-1111116989738 |first=Jamie |last=Walker |title=Radovan Karadzic: Bosnia's butcher poet |date=23 July 2008 |work=The Australian}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2008/07/22/DI2008072201921.html |newspaper=The Washington Post |first=Olga |last=Kavran |title=Bosnian Serb Leader Radovan Karadzic Arrested: What Lies Ahead |date=23 July 2008 |archive-date=8 March 2021 |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308223446/https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?next_url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2008/07/22/DI2008072201921.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/the-trial-of-ratko-mladic/? |title=The Trial of Ratko Mladić |website=FRONTLINE |access-date=9 June 2025 |archive-date=14 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614063731/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/the-trial-of-ratko-mladic/ |url-status=live }}</ref>}} Verskeie van Mladić se gesprekke is gedurende die oorlog opgeneem: {{Aanhalingskas|width=90%|align=center|quote=In 'n onderskepte gesprek op 23 Mei 1992 het Mladić vir Fikret Abdić gesê dat hy 'hier vir vrede' is, maar het gedreig met vergeldingsaanvalle indien sy eise nie ingewillig word nie, en verklaar dat hy 'die bombardement van die hele Bihać sou beveel […] en dit sal ook brand'. Mladić het Abdić gewaarsku dat 'die hele Bosnië sal brand as ek begin "praat"'. Mladić het toe gedreig dat die Bosniese leierskap, waarvan Abdić deel was, 'dit alles' veroorsaak het, en verklaar dat as sy eise aan Abdić nie ingewillig word nie, hy 'Sarajevo nie met rus sal laat solank iemand daarin asemhaal nie' … Mladić het gesê: 'So, ons het stadig gevorder om hierdie valleie in te neem en daardie Turkse gemors op te ruim.' Mladić het bygevoeg dat hy bang was 'die manne van daar onder' sou die vlugtelinge – wat hy as 'Turke' en Kroate beskryf het – toelaat om terug te keer, en gesê dis waarom hulle 'moet sien wat ons moet doen en hoe om dit te doen'. In 'n ander opgeneemde gesprek tussen Mladić en Karadžić op dieselfde dag het Mladić verklaar dat hy vroeër vir professor Koljević gesê het: 'fok die Turke in Žepa, in Srebrenica, in Goražde'.|source=Die ICTY, in sy vonnis teen Mladić.<ref name="icty2251">{{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag |pages=2251-2253}}</ref>}} Op 8 November 1996 het Biljana Plavšić, die president van die Bosnies-Serwiese republiek, Mladić uit sy pos ontslaan. Hy het tot November 2005 steeds 'n pensioen ontvang.<ref>{{cite web|url=http://www.balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|title=Serbia confirms that Mladic received pension until November|work=Balkan Times|access-date=27 July 2008|archive-date=9 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309203739/http://balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_gb/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|url-status=dead}}</ref> ==Aanklag deur die ICTY== [[Lêer:ICTY.JPG|duimnael|Die gebou van die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] in [[Den Haag]]]] Op 24 Julie 1995 is Mladić deur die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] (ICTY) aangekla van volksmoord, misdade teen die mensdom en talle oorlogsmisdade (waaronder misdade rakende die beweerde skerpskutterveldtog teen burgerlikes in Sarajevo). Op 16 November 1995 is die aanklagte uitgebrei om aanklagte van oorlogsmisdade vir die aanval op die VN-verklaarde veilige gebied van [[Srebrenica]] in Julie 1995 in te sluit.<ref name=BBCProfile/> As voortvlugtige van die ICTY is vermoed dat hy hom óf in Serwië óf in [[Serwiese Republiek|Republika Srpska]] skuilhou. Daar is berig dat Mladić in Maart 2000 'n sokkerwedstryd tussen China en Joego-Slawië in Belgrado bygewoon het. Hy het deur 'n VIP-ingang binnegekom en in 'n privaat losie gesit, omring deur agt gewapende lyfwagte. Daar was bewerings dat hy in 'n voorstad van [[Moskou]] gesien is, en dat hy "gereeld" [[Thessaloniki]] en [[Athene]] besoek het, wat vermoedens laat ontstaan het dat talle vals berigte gestuur is om sy spoor te verdoesel. Sommige berigte het gesê dat hy in sy oorlogstydse bunker in Han Pijesak, nie ver van Sarajevo nie, of in [[Montenegro]] skuiling gesoek het.<ref name=BBCProfile/> Vroeg in Februarie 2006 is gedeeltes van 'n Serwiese militêre intelligensieverslag aan die Serwiese koerant ''Politika'' uitgelek. Daarin is gesê dat Mladić tot 1 Junie 2002 in fasiliteite van die Leër van Republika Srpska en die Joego-Slawiese leër weggesteek is, toe die Nasionale Vergadering van Serwië 'n wet aangeneem het wat samewerking met die ICTY in Den Haag verpligtend gemaak het.<ref name=Telegraph /> Die destydse hoofgeneraal van die Joego-Slawiese leër, Nebojša Pavković, het versoek dat Mladić die fasiliteit ontruim waar hy op die berg Povlen naby Valjevo verblyf gehou het, waarna die Serwiese militêre agentskappe beweer dat hulle alle spoor van hom verloor het. Mladić het aanvanklik vryelik in [[Belgrado]] gewoon.<ref>{{cite news |title=Ratko Mladic arrested: Bosnia war crimes suspect held |date=26 May 2011 |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |access-date=26 May 2011 |archive-date=20 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220175507/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |url-status=live }}</ref> Ná die inhegtenisneming van [[Slobodan Milošević]] in 2001 het Mladić ondergronds gegaan, maar hy is steeds deur Serwiese veiligheidsdienste en die weermag beskerm. Serwië se versuim om Mladić voor die gereg te bring, het sy verhouding met die [[Europese Unie]] ernstig geskaad.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2011/05/26/caught-at-last |access-date=29 October 2012 |title=Ratko Mladic: Caught at last |newspaper=The Economist |date=28 May 2011 |archive-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120144233/https://www.economist.com/europe/2011/05/26/caught-at-last |url-status=live }}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/10154507 |title=Family wants Ratko Mladic declared 'legally dead' |publisher=BBC News |date=25 May 2010 |access-date=26 May 2011 |archive-date=20 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120093751/http://www.bbc.co.uk/news/10154507 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author=Mark Lowen |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |title=Ratko Mladic hunt: Serbian police arrest suspect |publisher=BBC News |access-date=26 May 2011 |date=26 May 2011 |archive-date=20 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220175507/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |url-status=live }}</ref> In 2004 het Paddy Ashdown, destyds die Hoë Verteenwoordiger van die Verenigde Nasies in Bosnië en Herzegowina, 58 amptenare uit hul poste verwyder<ref>{{cite web|url=http://www.ohr.int/ohr_archive/ohr-bih-media-round-up-5112005/|title=OHR BiH Media Round-up, 5/11/2005|publisher=Office of the High Representative in Bosnia & Herzegovina|date=11 May 2005|access-date=3 November 2021|archive-date=7 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407051647/http://www.ohr.int/ohr_archive/ohr-bih-media-round-up-5112005/|url-status=live}}</ref> weens vermoedens dat hulle oorlogsmisdaadverdagtes, waaronder Mladić en Karadžić, gehelp het om inhegtenisneming te ontduik. Sommige amptenare is aan reisverbode onderwerp en hul bankrekeninge is bevries. Die verbod is later ná Mladić se opsporing opgehef.<ref>{{cite news|last=Sito-Sucic|first=Daria|url=http://www.trust.org/alertnet/news/bosnia-envoy-lifts-ban-against-mladic-supporters|title=Bosnia envoy lifts ban against Mladić supporters|agency=Reuters|publisher=Trust|date=10 June 2011|archive-date=26 July 2011|access-date=14 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726152949/http://www.trust.org/alertnet/news/bosnia-envoy-lifts-ban-against-mladic-supporters|url-status=dead}}</ref> In November 2004 het Britse verdedigingsamptenare erken dat militêre optrede waarskynlik nie daarin sou slaag om Mladić en ander verdagtes voor die gereg te bring nie. Op 'n wintersdag is Britse VN-troepe met sypistole gekonfronteer deur die generaal wat by Sarajevo se voormalige Olimpiese skioord afgeski het, maar hulle het nie na hul wapens beweeg nie; vier lyfwagte het agter Mladić geski. Ten spyte van sy Haagse lasbrief<ref>{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf|title=IT-09-92 case information sheet|publisher=Communications Service of the ICTY|access-date=26 May 2011|archive-date=6 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606090856/http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf|url-status=live}}</ref> het die Britse soldate besluit om aan te hou ski. [[NAVO]] het later kommando's gestuur om verskeie oorlogsmisdaadverdagtes in hegtenis te neem, maar Mladić het eenvoudig ondergronds gegaan. Geen mate van NAVO-optrede of VN-eise, of selfs 'n prysgeld van $5 miljoen wat deur Washington aangekondig is, kon hom inbring nie.<ref>[https://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html "Lure of EU membership led to arrest of Mladic"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023233617/http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html |date=23 October 2012 }}, ''The Irish Times'', 27 Mei 2011.</ref> In Desember 2004 is aan die lig gebring dat die Leër van Republika Srpska Mladić tot die somer van 2004 gehuisves en beskerm het, ten spyte van herhaalde en openbare versoeke om met die ICTY saam te werk en oorlogsmisdadigers in hegtenis te neem. Op 6 Desember het NAVO gesê dat Mladić gedurende die somer sy oorlogstydse bunker besoek het om die dag van die Leër van Republika Srpska te vier.<ref name=Telegraph>{{cite news |title=Ratko Mladic arrested: timeline of war criminal hunt |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8538220/Ratko-Mladic-arrested-timeline-of-war-criminal-hunt.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8538220/Ratko-Mladic-arrested-timeline-of-war-criminal-hunt.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=26 May 2011 |location=London |access-date=17 July 2015}}{{Cbignore}}</ref> In Junie 2005 het die koerant ''The Times'' beweer dat Mladić $5 miljoen (£2,75 miljoen) "vergoeding" vir sy familie en lyfwagte geëis het indien hy homself aan die ICTY in Den Haag sou oorgee. In Januarie 2006 het 'n Belgradose hof 10 mense aangekla omdat hulle Mladić van 2002 tot Januarie 2006 gehelp het om weg te kruip. 'n Ondersoek het getoon dat Mladić sy tyd in [[Novi Beograd]], 'n voorstad van die hoofstad, deurgebring het.<ref name=Telegraph /> Op 21 Februarie 2006 is verkeerdelik berig dat Mladić in Belgrado in hegtenis geneem is en via Tuzla na die ICTY-oorlogstribunaal oorgeplaas word.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,13509-2051525,00.html|title=Mladic arrest claim is denied|date=21 February 2006|access-date=3 June 2011|work=The Times|location=London|first1=Philippe|last1=Naughton}}{{Dooie skakel|date=September 2024}}{{Cbignore}}</ref> Die inhegtenisneming is deur die Serwiese regering ontken. Die regering het nie gerugte ontken van 'n beplande onderhandelde oorgawe tussen Mladić en Serwiese spesiale magte nie. Die Roemeense regering en Serwiese bronne het op 22 Februarie 2006 beweer dat Mladić in [[Roemenië]] naby Drobeta-Turnu Severin, digby die Serwiese grens, in hegtenis geneem is deur 'n gesamentlike Roemeens-Britse spesiale operasie wat deur troepe van daardie onderskeie lande uitgevoer is.<ref>{{cite web|url=http://www.focus-fen.net/index.php?catid=125&newsid=83213&ch=0|title=FOCUS Information Agency|publisher=Focus|date=22 May 2011|access-date=26 May 2011|archive-date=21 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122401/http://www.focus-fen.net/index.php?catid=125&newsid=83213&ch=0|url-status=dead}}</ref> Die ICTY-aanklaer Carla Del Ponte het egter die gerugte dat Mladić in hegtenis geneem is, ontken en gesê dat hulle "absoluut geen grondslag hoegenaamd" gehad het nie. Del Ponte het die Serwiese regering aangespoor om hom sonder verdere versuim op te spoor en gesê Mladić is binne bereik van die Serwiese owerhede en is sedert 1998 in Serwië. Sy het gesê 'n versuim om hom op te spoor, sou Serwië se poging om by die [[Europese Unie]] (EU) aan te sluit, benadeel. Die sperdatum van 1 Mei 2006 wat Del Ponte vir Serwië gestel het om Mladić te oorhandig, het verstryk, wat daartoe gelei het dat samesprekings tussen Serwië en die EU opgeskort is. Die EU het Mladić se inhegtenisneming, tesame met volle samewerking met die ICTY, beskou as voorwaardes wat nagekom moes word voordat Serwië by die organisasie kon aansluit.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8537878/Ratko-Mladic-war-crimes-fugitive-arrested-in-Serbia.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8537878/Ratko-Mladic-war-crimes-fugitive-arrested-in-Serbia.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Ratko Mladic: war crimes fugitive 'arrested in Serbia'|last=Wardrop|first=Murray|date=26 May 2011|work=The Daily Telegraph|location=UK|access-date=26 May 2011}}{{Cbignore}}</ref> In Julie 2008 het Serwiese amptenare kommer uitgespreek dat Mladić sy lyfwagte sou beveel of reeds beveel het om hom dood te maak om te verhoed dat hy gevang word om verhoor te word.<ref>{{cite news |title=Radovan Karadzic ally General Ratko Mladic will 'commit suicide rather than face justice'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/2455317/Radovan-Karadzic-ally-General-Ratko-Mladic-will-commit-suicide-rather-than-face-justice.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/2455317/Radovan-Karadzic-ally-General-Ratko-Mladic-will-commit-suicide-rather-than-face-justice.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=24 July 2008 |location=London |first1=Gordon |last1=Rayner |first2=Alex |last2=Todorovic}}{{Cbignore}}</ref> Volgens 'n meningspeiling van Maart 2009 deur die nieregeringsorganisasie Strategic Marketing vir die televisiestasie B92, waarby 1 050 respondente betrokke was, sou 14% van Serwië se burgers inligting bekend maak wat tot sy inhegtenisneming sou lei in ruil vir €1 miljoen, het 21% geen bepaalde houding gehad nie, en sou 65% nie inligting vir €1 miljoen prysgee nie (die peiling is gehou toe die Amerikaanse ambassade 'n beloning van €1,3 miljoen vir enige inligting oor Mladić uitgereik het).<ref>[http://www.iht.com/articles/ap/2009/01/23/europe/EU-Serbia-Mladic-Poll.php Search – EU-Serbia-Mladic-Poll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201145459/http://www.iht.com/articles/ap/2009/01/23/europe/EU-Serbia-Mladic-Poll.php |date=1 February 2009 }}. ''International Herald Tribune'' (29 Maart 2009). Besoek op 13 November 2010.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/crimes-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=12&nav_id=44506|title=EUR 1 mn on Mladić's head|publisher=B92|date=12 October 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208043323/http://www.b92.net/eng/news/crimes-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=12&nav_id=44506|archive-date=8 December 2008}}</ref> Daar is egter opgemerk dat die formulering van die vraag 'n probleem kon wees, aangesien die peilingsmonsters wat "Nee" gekies het, ook diegene ingesluit het wat Mladić onmiddellik sonder betaling sou aanmeld omdat hulle glo betaling is in hierdie geval immoreel. Hoewel voorafgaande verslae aangedui het dat 47% uitlewering gesteun het, was dit duidelik dat die meeste van die bevolking daarteen gekant was.<ref>Press Online, [http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?id=56946&sectionId=37&view=story "Ratka Mladića Ne Damo Ni Za Milion!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151227155508/http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?id=56946&sectionId=37&view=story |date=27 December 2015 }}, 25 Januarie 2009. Besoek op 13 November 2010. {{In taal|sr}}</ref> Volgens 'n peiling wat deur die Nasionale Komitee vir Samewerking met die ICTY gehou is, sou 78% van die ondervraagdes nie Mladić by die owerhede aanmeld nie, en 40% het geglo dat hy 'n held is. Slegs 34% het gesê hulle sou Mladić se inhegtenisneming goedkeur.<ref>{{cite news |title=Poll: Most Serbs Support General Accused Of War Crimes |url=https://www.rferl.org/a/poll_says_most_serbs_support_general_accused_of_war_crimes/24176617.html |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=16 May 2011 |archive-date=21 January 2026 |access-date=19 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121231335/https://www.rferl.org/a/poll_says_most_serbs_support_general_accused_of_war_crimes/24176617.html |url-status=live }}</ref> Op 11 Junie 2009 het 'n Bosniese televisiestasie video's van Mladić uitgesaai wat oor die voorafgaande dekade geneem is.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8094664.stm |publisher=BBC News |title=Bosnian TV airs 'Mladic pictures' |date=11 June 2009 |access-date=22 May 2010 |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124000649/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8094664.stm |url-status=live }}</ref> Die laaste video wat in die program ''60 Minuta'' vertoon is, het Mladić saam met twee vroue getoon, na bewering in die winter van 2008 verfilm. Die aanbieders het egter geen bewyse hiervoor verskaf nie. Serwië het verklaar dat dit "onmoontlik" was dat die video's in 2008 verfilm kon gewees het. Rasim Ljajić, Serwië se minister verantwoordelik vir samewerking met die VN-tribunaal, het bevestig dat die beeldmateriaal oud was en reeds in Maart 2009 aan die ICTY oorhandig is. Ljajić het beweer: "die laaste bekende beeldmateriaal is agt jaar gelede geneem. Die laaste keer wat Mladić in militêre persele was, was op 1 Junie 2002 by die Krcmari-kaserne naby [die Wes-Serwiese dorp] Valjevo." Die voorheen ongesiene beelde toon Mladić in verskeie restaurante en woonstelle en by wat blykbaar militêre kasernes in Serwië is, byna altyd vergesel deur sy vrou Bosa en seun Darko.<ref>{{Cite web |title=New footage of Ratko Mladic's life on the run |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25623997-12335,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615001321/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25623997-12335,00.html |archive-date=15 June 2009 |access-date=15 February 2025 |website=The Australian |language=en |url-status=dead }}</ref> Op 16 Junie 2010 het Mladić se familie 'n versoek ingedien om hom dood te verklaar, met die bewering dat hy in swak gesondheid verkeer en sewe jaar lank afwesig was.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/7765770/Family-of-Ratko-Mladic-seek-to-have-him-declared-dead.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/7765770/Family-of-Ratko-Mladic-seek-to-have-him-declared-dead.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Family of Ratko Mladic seek to have him declared dead|work=The Daily Telegraph|location=UK|date=26 May 2010|access-date=26 May 2011}}{{Cbignore}}</ref> Indien die verklaring goedgekeur is, sou Mladić se vrou 'n staatspensioen kon ontvang en sy eiendom kon verkoop.<ref name="autogenerated1" /> Op daardie tydstip het Mladić in 'n huis weggekruip wat aan sy familie behoort het.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2011/05/ratko_mladic|access-date=29 October 2012|title=Ratko Mladic: What's next?|newspaper=The Economist|date=27 May 2011|archive-date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417160053/https://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2011/05/ratko_mladic|url-status=live}}</ref> In Oktober 2010 het Serwië die soektog verskerp deur die beloning vir Mladić se opsporing van €5 miljoen tot €10 miljoen te verhoog.<ref>[https://www.reuters.com/article/idUSTRE69R3C320101028 "Serbia raises reward for Mladic to 10 million euros"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308191554/https://www.reuters.com/article/idUSTRE69R3C320101028 |date=8 March 2021 }}. Reuters. Besoek op 13 November 2010.</ref> ==Inhegtenisneming, verhoor en skuldigbevinding== [[Lêer:Mladić Start of Trial.jpg|duimnael|Mladić in die hof, Mei 2012]] Mladić is op 26 Mei 2011 in Lazarevo in Noord-Serwië in hegtenis geneem, waar hy by 'n familielid se huis gebly het.<ref>{{cite web|url=http://www.zrenjanin.org.rs/3-45-45-1712/Ratko-Mladic-uhapsen-u-Lazarevu|title=Ratko Mladić uhapšen u Lazarevu!|publisher=Zrenjanin|access-date=26 May 2011|archive-date=6 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006205827/http://www.zrenjanin.org.rs/3-45-45-1712/Ratko-Mladic-uhapsen-u-Lazarevu|url-status=dead}}</ref> Sy inhegtenisneming is uitgevoer deur ongeveer twee dosyn beamptes met swart uniforms en maskers. Hulle is gestuur om die huis van Mladić se familielede te gaan nagaan, maar het geen spesifieke rede gehad om te glo dat hy daar was nie.<ref name="yahooarrest"/><ref>{{cite news |last1=Borger |first1=Julian |title=Ratko Mladic: the full story of how the general evaded capture for so long |url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/02/ratko-mladic-life-run |access-date=27 August 2026 |work=The Guardian |date=2 April 2013}}</ref> Ten tyde van sy inhegtenisneming was Mladić op die punt om 'n vroegoggendwandeling te gaan doen. Hy het homself aan die polisie geïdentifiseer en twee handwapens wat hy gedra het, oorhandig. Hy is toe na [[Belgrado]] geneem.<ref name="yahooarrest">{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20110527/ap_on_re_eu/eu_serbia_mladic|title=Mladic could be extradited as early as Monday|publisher=Yahoo!|access-date=3 June 2011|archive-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528200717/https://news.yahoo.com/s/ap/20110527/ap_on_re_eu/eu_serbia_mladic|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/us-serbia-warcrimes-idUSTRE74P24A20110526?feedType=RSS&feedName=topNews Bosnian Serb fugitive Mladic arrested: family friend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324094048/https://www.reuters.com/article/us-serbia-warcrimes-idUSTRE74P24A20110526?feedType=RSS&feedName=topNews |date=24 March 2023 }} Reuters, 26 Mei 2011</ref> Die Serwiese president Boris Tadić het Mladić se inhegtenisneming by 'n perskonferensie bevestig en aangekondig dat die proses om hom aan die ICTY uit te lewer, aan die gang was. Mladić het die skuilnaam "Milorad Komadić" gebruik terwyl hy weggekruip het,<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/7624cfca-8789-11e0-af98-00144feabdc0|title=Serbia confirms arrest of Ratko Mladic|last=Spiegel|first=Peter|date=26 May 2011|work=Financial Times|access-date=26 May 2011}}</ref> maar het geen vermomming gedra toe hy in hegtenis geneem is nie. Sy voorkoms het na bewering getoon dat hy "aansienlik verouder" het, en een van sy arms was verlam weens 'n reeks beroertes.<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|title=Ratko Mladić arrested – details emerging|date=26 May 2011|publisher=B92|access-date=26 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528051454/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|archive-date=28 May 2011|url-status=dead}}</ref> Ná sy inhegtenisneming het Mladić voor die Belgradose Hoërhof verskyn vir 'n verhoor oor die vraag of hy geskik was om aan Den Haag uitgelewer te word. Regter Milan Dilparić het die ondervraging weens sy swak gesondheid opgeskort. Mladić se prokureur, Miloš Šaljić, het gesê dat sy swak gesondheid hom verhinder het om behoorlik te kommunikeer. Hy kon na bewering nie sy persoonlike besonderhede bevestig nie, maar het by verskeie geleenthede probeer om met die aanklaers te praat, veral met die adjunk-aanklaer vir oorlogsmisdade, Bruno Vekarić.<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|title=Judge suspends interrogation due to Mladić's ill health|publisher=B92|access-date=3 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528051454/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|archive-date=28 May 2011|url-status=dead}}</ref> Die hof het egter op 27 Mei beslis dat hy geskik was om uitgelewer te word. Volgens die Serwiese Ministerie van Gesondheid het 'n span tronkdokters sy gesondheid ná ondersoeke as stabiel beskryf. Mladić is ook in die tronk besoek deur die minister van gesondheid, Zoran Stanković, 'n voormalige vriend.<ref>[https://abcnews.go.com/Blotter/ratko-mladic-fit-hague-war-crimes-trial-serbian/story?id=13702775 "Ratko Mladic Fit for Hague War Crimes Trial: Serbian Court"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324094041/https://abcnews.go.com/Blotter/ratko-mladic-fit-hague-war-crimes-trial-serbian/story?id=13702775 |date=24 March 2023 }}, ''ABC News'' (VSA)</ref> Mladić is op 31 Mei 2011 aan Den Haag uitgelewer, en sy verhoor het op 16 Mei 2012 formeel in Den Haag begin.<ref>{{cite magazine|title=Bosnia's Butcher in Court: Ratko Mladic Stands Trial for War Crimes|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2114968,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516184529/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2114968,00.html|url-status=dead|archive-date=16 May 2012|magazine=Time|date=16 May 2012|access-date=16 May 2012|first=Leo|last=Cendrowicz}}</ref><ref>{{cite news|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/31/serbia.ratko.mladic/index.html?hpt=hp_t2|title=Mladic jailed at The Hague after extradition from Serbia|access-date=31 May 2011|date=27 May 2011|archive-date=10 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110023736/http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/31/serbia.ratko.mladic/index.html?hpt=hp_t2|url-status=live}}</ref> Mladić het ook 'n hartaanval oorleef wat hy op 23 Desember 2013 in sy aanhoudingseenheid gehad het.<ref name=mladicjune13 /> Mladić is op dieselfde dag in hegtenis geneem waarop die EU se verteenwoordiger, Catherine Ashton, Belgrado besoek het.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/charlemagne/2011/05/ratko_mladic_serbia_and_eu|access-date=29 October 2012|title=Ratko Mladic, Serbia and the EU: Nicked in the nick of time|newspaper=The Economist|date=28 May 2011|archive-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818005435/http://www.economist.com/blogs/charlemagne/2011/05/ratko_mladic_serbia_and_eu|url-status=live}}</ref> Sy inhegtenisneming het betrekkinge met die EU verbeter, wat bekommerd was dat Serwië Mladić beskerm.<ref>{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html|access-date=29 October 2012|title=Lure of EU membership led to arrest of Mladic|newspaper=The Irish Times|archive-date=23 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023233617/http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html|url-status=dead}}</ref> In Julie 2015 het die media berig dat hy "probeer om een Noorse offisier te vind om hom na Den Haag te laat kom om te getuig" in die verhoor.<ref>{{cite web|url=http://www.dagbladet.no/2015/07/14/nyheter/krigsforbrytelser/rettssaker/krig_og_konflikter/40151195|title=Ratko Mladic leter etter norsk offiser|date=14 July 2015|access-date=25 November 2017|archive-date=12 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512065711/http://www.dagbladet.no/2015/07/14/nyheter/krigsforbrytelser/rettssaker/krig_og_konflikter/40151195/|url-status=live}}</ref> In 2017 het die Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië (ICTY) Mladić op 10 aanklagte skuldig bevind: een van volksmoord, vyf van misdade teen die mensdom en vier van skendings van die wette of gebruike van oorlog.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-42080090 |title=Mladic guilty of genocide over Bosnia |date=22 November 2017 |publisher=BBC News |access-date=22 November 2017 |archive-date=15 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115194232/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-42080090 |url-status=live }}</ref><ref name="Gdn221117"/> Hy is op een aanklag van volksmoord onskuldig bevind. As hoogste militêre offisier met bevelvoerdersaanspreeklikheid is Mladić deur die ICTY verantwoordelik gehou vir sowel die [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]] as die [[Slagting van Srebrenica|slagting van Srebrenica]]. Die ICTY het Mladić tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis.<ref>[https://www.un.org/icty/indictment/english/mla-ai021010e.htm Ratko Mladic – Amended Indictment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070919030718/http://www.un.org/icty/indictment/english/mla-ai021010e.htm |date=19 September 2007 }}, van die VN se [http://www.icty.org ICTY-webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222012358/http://www.icty.org/ |date=22 February 2011 }}, 10 Oktober 2002.</ref><ref name="Gdn221117">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladic found guilty|last1=Bowcott|first1=Owen|first2=Julian|last2=Borger|date=22 November 2017|work=The Guardian|access-date=25 November 2017|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726083832/https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.hrw.org/news/2017/11/22/icty/bosnia-life-sentence-ratko-mladic| date=22 November 2017| publisher=Human Rights Watch| title=ICTY/Bosnia: Life Sentence for Ratko Mladic| access-date=4 December 2018| archive-date=23 February 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190223122433/https://www.hrw.org/news/2017/11/22/icty/bosnia-life-sentence-ratko-mladic| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.osce.org/permanent-council/359236?download=true | date=22 November 2017 | publisher=OSCE | title=EU Statement on the verdict in the case of Ratko Mladić of the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia | access-date=4 December 2018 | archive-date=20 August 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190820050043/https://www.osce.org/permanent-council/359236?download=true | url-status=live }}</ref> Ná sy skuldigbevinding het die voormalige VN-hoëkommissaris vir menseregte, Zeid Ra'ad al-Hussein, Mladić as die "verpersoonliking van boosheid" beskryf.<ref>{{Cite news|title=Ratko Mladić, the 'Butcher of Bosnia', dies aged 84|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/27/ratko-mladic-the-butcher-of-bosnia-dies-aged-84|work=The Guardian|date=27 August 2026|last=Beaumont|first=Peter|access-date=27 August 2026}}</ref> In 2018, gedurende die appèlproses, is drie van die vyf regters van die appèlhof deur die Meganisme vir Internasionale Strafhowe (MICT) verwyder omdat hulle "bevooroordeeld voorgekom het", aangesien hulle voorheen sekere gevolgtrekkings in verband met Mladić in ander sake in Den Haag gemaak het.<ref>{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2018/09/05/hague-tribunal-changes-judge-panel-in-mladic-case-09-05-2018/|title=Hague Tribunal Replaces 'Biased' Judges in Mladic Case|date=5 September 2018|access-date=15 June 2019|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109043805/https://balkaninsight.com/2018/09/05/hague-tribunal-changes-judge-panel-in-mladic-case-09-05-2018/|url-status=live}}</ref> In Januarie 2019 het die voorappèlkamer 'n versoek van die vervolging gedeeltelik toegestaan en drie van die vyf aansoeke wat Mladić ingedien het om nuwe getuienis voor te lê, geskrap.<ref>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=244161&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=10 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310092303/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=244161&s=|url-status=dead}}</ref> Op 7 Junie 2019 het Mladić 'n verlenging vir sy appèlaansoeke versoek, wat toegestaan is.<ref>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245343&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225172347/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245343&s=|url-status=dead}}</ref> Op 13 Junie 2019 is by 'n statuskonferensie aangekondig dat Mladić met "onskadelike aritmie" gediagnoseer is en dat die skedulering van die moontlike appèlverhore ook nog nie begin het nie.<ref name=mladicjune13>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245388&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224144623/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245388&s=|url-status=dead}}</ref> Op 10 Julie 2019 is Mladić ná 'n gesondheidskrisis in die hospitaal opgeneem, maar is toe ontslaan en op 12 Julie terug na die Haagse aanhoudingseenheid oorgeplaas nadat vasgestel is dat die siekte nie lewensbedreigend was nie en nie 'n teken van verergerde hartprobleme was nie.<ref>{{cite web |url=https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2019&mm=07&dd=12&nav_id=106996 |title=General Ratko Mladic transferred from hospital to the detention unit in Scheveningen |website=B92.net |access-date=13 July 2019 |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712125257/https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2019&mm=07&dd=12&nav_id=106996 |url-status=live }}</ref> Die eerste appèlverhoor is op 25 en 26 Augustus 2020 gehou.<ref name=firstappealshearing>[https://www.irmct.org/sites/default/files/cases/public-information/cis_mladic_en_1.pdf Case Information Sheet: Ratko Mladic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026050937/https://www.irmct.org/sites/default/files/cases/public-information/cis_mladic_en_1.pdf |date=26 October 2020 }} United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals. Besoek op 3 Oktober 2020.</ref> Op 3 September 2020 het die paneel van vyf regters wat die MICT se appèlkamer verteenwoordig het, 4-1 gestem om Mladić se versoek om toekomstige hospitalisasie buite sy Haagse aanhoudingsentrum te verwerp.<ref>{{cite news |url=https://www.sarajevotimes.com/the-mechanism-rejected-ratko-mladics-request-for-hospitalization/ |title=The Mechanism rejected Ratko Mladic's Request for Hospitalization |work=Sarajevo Times |date=3 September 2020 |access-date=3 October 2020 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925043928/http://www.sarajevotimes.com/the-mechanism-rejected-ratko-mladics-request-for-hospitalization/ |url-status=live }}</ref> Op 8 Junie 2021 is Mladić se finale appèl verwerp en sy lewenslange gevangenisstraf bevestig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-57346523 |title=Srebrenica massacre: UN court rejects Mladic genocide appeal |work=BBC News |date=8 June 2021 |access-date=8 June 2021 |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609030403/https://www.bbc.com/news/world-europe-57346523 |url-status=live }}</ref> Hy het die res van sy lewe deurgebring deur sy tronkstraf in Den Haag uit te dien.<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2022/09/13/rakto-mladic-convicted-bosnian-serb-war-criminal-is-in-poor-health-says-his-son |title=Ratko Mladić: Convicted Bosnian Serb war criminal is in poor health, says his son |date=13 September 2022 |work=Euronews |access-date=24 February 2024 |archive-date=25 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000921/https://www.euronews.com/2022/09/13/rakto-mladic-convicted-bosnian-serb-war-criminal-is-in-poor-health-says-his-son |url-status=live }}</ref> In 2025 is berig dat Mladić terminaal siek was met slegs maande om te leef. 'n Versoek om vrylating op grond van deernis is van die hand gewys.<ref>{{cite news |url=https://www.barrons.com/news/un-court-denies-butcher-of-bosnia-mladic-early-release-f916ab9f |title=UN court denies 'Butcher of Bosnia' Mladic Early Release |newspaper=Barron's |date=29 July 2025 |archive-date=21 August 2025 |access-date=29 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821131725/https://www.barrons.com/news/un-court-denies-butcher-of-bosnia-mladic-early-release-f916ab9f |url-status=live }}</ref> In April 2026 het Mladić 'n mediese noodgeval beleef en is kortliks in die hospitaal opgeneem. Ná die voorval het sy prokureurs weer 'n versoek om vrylating op grond van deernis ingedien, met die bewering dat Mladić 'n "gevorderde, onomkeerbare agteruitgang" in die gesig gestaar het.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/ratko-mladic-netherlands-serbia-bosnia-yugoslavia-b2966576.html |title=UN court orders medical evaluation for Bosnian Serb commander Ratko Mladic |newspaper=The Independent |date=28 April 2026 |first=Molly |last=Quell |archive-date=29 April 2026 |access-date=28 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429043430/https://www.independent.co.uk/news/ratko-mladic-netherlands-serbia-bosnia-yugoslavia-b2966576.html |url-status=live }}</ref> In Mei is 'n poging om Mladić vrygelaat te kry deur 'n VN-hof in Den Haag verwerp, aangesien hy "omvattende en deernisvolle behandeling" in die tronk vir sy "haglike" toestand ontvang het.<ref>{{Cite news|date=27 August 2026|title=Convicted Bosnian Serb war criminal Mladić dies aged 84|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5ywxpryj95o|work=BBC News|access-date=27 August 2026|archive-date=27 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827150302/https://www.bbc.com/news/articles/c5ywxpryj95o|url-status=live}}</ref> Voor sy dood het 'n dokter van die VN in Augustus 2026 verklaar dat Mladić se dood "enige oomblik kan plaasvind", moontlik binne weke.<ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, former general convicted of Bosnia genocide, dies|url=https://www.reuters.com/world/bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-genocide-has-died-un-official-says-2026-08-27/|work=Reuters|date=27 August 2026|last1=Sekularac|first1=Ivana|last2=Deutsch|first2=Anthony|access-date=27 August 2026}}</ref> ==Persoonlike lewe en dood== {{Anker|Ana}}Mladić en sy vrou Bosiljka het twee kinders gehad: 'n seun met die naam Darko en 'n dogter met die naam Ana.<ref name=NYTobit/> Ana is in 1994 op 23-jarige ouderdom oorlede in wat blykbaar selfmoord was.<ref>{{cite book |last=Thomas |first=Robert |title=The politics of Serbia in the 1990s |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6_jRhz_y5tMC&pg=PA199 |access-date=1 June 2009 |year=1999 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-11381-6 |page=199 |chapter=19. The Belgrade—Pale Schism (July—August 1994)}}</ref> Daar was teenstrydige berigte in Serwiese publikasies oor haar dood en die ontdekking van haar liggaam. Sommige het gesê haar liggaam is in haar bloedbespatte slaapkamer gevind, ander in 'n nabygeleë park of in die bos naby die Topčider-begraafplaas. Daar is bevind dat sy haar vader se handwapen gebruik het, wat in sy jeug by die militêre skool aan hom toegeken is. Daar is ook teenstrydige menings oor die rede vir haar selfmoord, waarvan een van die algemener teorieë is dat sy onder geweldige druk van die breë publiek verkeer het omdat haar vader gereeld in die Serwiese koerante berispe en onder die loep geneem is vir sy optrede teen burgerlikes in Bosnië. 'n Ander teorie verwys na die dood van haar kêrel Dragan, wat in die Bosniese Oorlog gesneuwel het.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece|title=The graveside bench that could snare most wanted war criminal|last=Wilson|first=Peter|date=28 February 2006|work=The Times |access-date=1 June 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523102905/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece |archive-date=23 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|title=Zašto se ubila kći Ratka Mladića? Uzela je očev pištolj, a godinu dana kasnije dogodila se Srebrenica|website=Jutarnji list|date=19 October 2013|access-date=18 June 2020|language=hr|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611095205/https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Jože Pirjevec ondersteun hierdie teorie en skryf dat sy haarself doodgemaak het om haar vader te straf omdat hy haar kêrel na die front gestuur het om te veg, en versuim het om haar van sy dood te vertel.<ref>{{cite book |last=Pirjevec|first=Jože|title=Le guerre jugoslave|year=2001|publisher=Einaudi |isbn=9788858426791 |chapter=5. 1994}}</ref> Mladić is op 27 Augustus 2026 in die VN-aanhoudingseenheid in [[Den Haag]] oorlede nadat hy verskeie beroertes gehad het. Hy was 84.<ref name=NYTobit>{{Cite news |last=Bilefsky |first=Dan |date=27 August 2026 |title=Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83 |url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |access-date=27 August 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132544/https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2026 |title=Ex-Bosnian Serb military leader Ratko Mladic dies |url=https://www.rte.ie/news/world/2026/0827/1589456-ratko-mladic/ |access-date=27 August 2026 |work=RTÉ News |language=en |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827125242/https://www.rte.ie/news/world/2026/0827/1589456-ratko-mladic/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2026 |title=Former Bosnian Serb general Ratko Mladic convicted of genocide dies, state media says |url=https://www.france24.com/en/europe/20260827-former-bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-of-genocide-dies-state-media-says |access-date=27 August 2026 |work=France 24 |language=en |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132225/https://www.france24.com/en/europe/20260827-former-bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-of-genocide-dies-state-media-says |url-status=live }}</ref> ==Notas== {{Notas}} ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ===ICTY=== * {{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag }} ==Verdere leesstof== * Božović, Marijeta, Bogdan Trifunović en Aleksandar Bošković. "The arrest of Ratko Mladić online: Tracing memory models across digital genres." ''Digital Icons: Studies in Russian, Eurasian and Central European New Media'' 12 (2014): 77-104. [https://www.academia.edu/download/35918681/DI12_4_Bozovic.pdf aanlyn]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025}} * Dojčinović, Predrag. "In the mind of the crime: Proving the mens rea of genocidal intent in the words of Ratko Mladić and other members of the joint criminal enterprise." ''Propaganda and International Criminal Law'' (Routledge, 2019), pp. 179-198. * Flanery, Brady. "An Analysis of the Ratko Mladic Trial and the Struggle to Reach a Guilty Verdict for Perpetrators of Genocide." ''Indonesian Journal of International & Comparative Law'' 7 (2020): 75+. * Fournet, Caroline. "'Face to face with horror': The Tomašica mass grave and the trial of Ratko Mladić." ''Human Remains and Violence: An Interdisciplinary Journal'' 6.2 (2020): 23-41. [https://www.manchesteropenhive.com/view/journals/hrv/6/2/article-p23.xml aanlyn] * Mulaj, Klejda. "Genocide and the ending of war: Meaning, remembrance and denial in Srebrenica, Bosnia." ''Crime, Law and Social Change'' 68.1-2 (2017): 123-143. [https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/27475/KM_Srebrenica_8_May_2017_Clean_Copy.pdf?sequence=2&isAllowed=y aanlyn] * Trahan, Jennifer. "An Overview Of Justice In The Former Yugoslavia And Reflections For Accountability In Syria." ''ILSA Journal of International & Comparative Law'' 23.2 (2017): 4+. [https://nsuworks.nova.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1949&context=ilsajournal/ aanlyn] * {{cite web |url=https://srebrenica.sensecentar.org/|title=Srebrenica: Genocide in Eight Acts |publisher=SENSE Transitional Justice Center|date=7 July 2016|access-date=6 June 2021}} ==Eksterne skakels== {{Commonscat|Ratko Mladić}} * [http://www.icty.org/case/mladic/4 Mladić (IT-09-92)] by icty.org * [https://archive.sensecentar.org/slucajevi.php?aid=14 The Trial of Ratko Mladić] – daaglikse verslae by die [https://sensecentar.org/ SENSE Transitional Justice Center] * [http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic/ The Madness of General Mladic] * [https://www.aljazeera.com/topics/person/ratko-mladic.html Ratko Mladić] by [[Al Jazeera]] * [https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic Ratko Mladić] by ''[[The Guardian]]'' * [http://www.balkaninsight.com/en/balkan-transitional-justice/ratko-mladic-facing-justice-news/ Ratko Mladić] – versamelde nuus en kommentaar by Balkan Insight * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/m/ratko_mladic/index.html Ratko Mladić] by ''[[The New York Times]]'' * [http://jurist.org/currentawareness/mladic.php "Ratko Mladić"] by JURIST {{S-start}} {{S-mil}} |- {{S-new|reason=Ontbinding van [[Joego-Slawië]]}} {{S-ttl|title=Bevelvoerder van die [[Leër van Republika Srpska]]|years=1992-1996}} {{S-aft|after=Pero Čolić}} {{S-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mladic, Ratko}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Oorlogsmisdadigers]] [[Kategorie:Joego-Slawiese militariste]] [[Kategorie:Serwiërs]] [[Kategorie:Bosniërs]] oav18yt0y55vs7nyjavpe6qz7w2ag51 2963275 2963274 2026-08-28T12:30:58Z Pynappel 70858 2963275 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon | naam = Ratko Mladić | beeld = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | beeldgrootte = 250px | byskrif = Mladić in 1993 | bynaam = "Slagter van Bosnië" | gebore = 12 Maart 1942 | geboorteplek = Božanovići, [[Onafhanklike Staat Kroasië]]<br />{{Small|(hedendaagse [[Bosnië en Herzegowina]])}} | oorlede = 27 Augustus 2026 (op 84) | sterfteplek = VN-aanhoudingseenheid, [[Den Haag]], [[Nederland]] | lojaliteit = {{Unbulleted list|[[Joego-Slawië|Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië]]|[[Republiek van die Serwiese Krajina]]|[[Serwiese Republiek|Republika Srpska]]}} | tak = {{Unbulleted list|[[Joego-Slawiese Volksleër]] (tot 1992)|[[Leër van Republika Srpska]] (1992-1996)}} | diensjare = 1965-1996 | rang = Kolonel-generaal | eenheid = Pantserdivisies, artillerie, spesiale magte | poste = {{Unbulleted list|9de Korps (JNA)|Hoofkwartier van die 2de Militêre Distrik (JNA)|Hoof van die VRS-hoofstaf}} | oorloë = {{Unbulleted list|Joego-Slawiese oorloë|Kroatiese Onafhanklikheidsoorlog|Bosniese Oorlog}} | toekennings = {{Unbulleted list|Orde van Broederskap en Eenheid (II)|Orde van Militêre Verdienste (III)|Orde van Militêre Verdienste (II)|Orde van die Volksleër (II)}} | familie = 2 kinders }} '''Ratko Mladić''' (Serwies-Cyrillies: ''Ратко Младић''; 12 Maart 1942 – 27 Augustus 2026) was 'n Bosnies-[[Serwiërs|Serwiese]] militêre offisier wat die [[Leër van Republika Srpska]] (VRS) gedurende die Joego-Slawiese oorloë aangevoer het. Hy is in die volksmond die "Slagter van Bosnië" genoem,{{Voetnota|Bronne wat Mladić met hierdie bynaam beskryf, sluit in: {{cite news |title=Ratko Mladic obituary: Bosnian Serb leader in Balkan conflicts |work=The Times |date=27 August 2026 |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/ratko-mladic-obituary-death-wsrtgrb7v |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Beaumont |first=Peter |title=Ratko Mladić, the 'Butcher of Bosnia', dies aged 84 |work=The Guardian |date=27 August 2026 |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/27/ratko-mladic-the-butcher-of-bosnia-dies-aged-84 |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Bilefsky |first=Dan |title=Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83 |work=The New York Times |date=27 August 2026 |url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |last=Woodhouse |first=Sam |title=The monstrous crimes of Ratko Mladic, the 'Butcher of Bosnia' |work=BBC News |date=27 August 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2q05wzlx5xo |access-date=27 August 2026}}; {{cite news |title=Ratko Mladic, so-called Butcher of Bosnia, dies in prison at 84 |work=CBS News |date=27 August 2026 |url=https://www.cbsnews.com/news/ratko-mladic-butcher-of-bosnia-convicted-of-genocide-dies-at-84/ |access-date=27 August 2026}}}} en is in 2017 deur die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] (ICTY) skuldig bevind aan [[Oorlogmisdaad|oorlogsmisdade]], [[Misdade teen die Mensdom|misdade teen die mensdom]] en [[Volksmoord|volksmoord]]. Hy het tot met sy dood in 2026 'n lewenslange vonnis vir hierdie misdade in [[Den Haag]] uitgedien.<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Preminuo general Ratko Mladić |url=https://www.euronews.rs/srbija/politika/219261/preminuo-general-ratko-mladic/vest |access-date=27 August 2026 |website=Euronews.rs |language=sr}}</ref> Mladić was 'n jarelange lid van die [[Bond van Kommuniste van Joego-Slawië]] en het sy loopbaan in 1965 in die [[Joego-Slawiese Volksleër]] (JNA) begin. Hy het tydens die Joego-Slawiese oorloë op die voorgrond getree, aanvanklik as 'n hooggeplaaste offisier van die JNA en daarna as stafhoof van die Leër van Republika Srpska in die Bosniese Oorlog van 1992-1995. In Julie 1996 het die verhoorkamer van die ICTY, wat ingevolge die ICTY se Reël 61 in Mladić se afwesigheid verrig is, al die aanklagte van die oorspronklike aanklagstate bevestig. Die kamer het bevind dat daar redelike gronde was om te glo dat hy die beweerde misdade gepleeg het, en het 'n [[Interpol|internasionale lasbrief vir inhegtenisneming]] uitgereik. Die Serwiese en Amerikaanse regerings het €5 miljoen aangebied vir inligting wat tot Mladić se opsporing en inhegtenisneming sou lei, maar hy het byna sestien jaar lank voortvlugtig gebly – aanvanklik met die beskerming van Serwiese en Bosnies-Serwiese veiligheidsmagte en later dié van sy familie. Mladić is in 2011 in Lazarevo in Serwië in hegtenis geneem en aan Den Haag uitgelewer. Sy inhegtenisneming is beskou as een van die voorwaardes vir Serwië om kandidaatstatus vir lidmaatskap van die [[Europese Unie]] te verkry. Sy verhoor het in 2012 formeel begin en tot 2017 geduur, toe hy deur die ICTY tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis is nadat hy op tien aanklagte skuldig bevind is: een van volksmoord, vyf van misdade teen die mensdom en vier van skendings van die wette of gebruike van oorlog. Hy is op 'n verdere aanklag van volksmoord onskuldig bevind. As die hoogste militêre offisier met bevelvoerdersaanspreeklikheid is Mladić deur die ICTY verantwoordelik gehou vir sowel die [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]] as die [[Slagting van Srebrenica|slagting van Srebrenica]]. ==Vroeë lewe en militêre loopbaan== Mladić is op 12 Maart 1942 in Božanovići naby Kalinovik gebore, destyds deel van die [[Onafhanklike Staat Kroasië]].<ref>{{cite web|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|title=Financial Sanctions: International Criminal Tribunal For The Former Yugoslavia|access-date=3 June 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081023173705/http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|archivedate=23 October 2008}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, ex-Bosnian Serb warlord who oversaw atrocities, dies in prison at 84, state TV says|url=https://apnews.com/article/ratko-mladic-obit-03abf53803bef360978882d89024c475|work=Associated Press|date=27 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref> Sy vader, Neđa (1909-1945), was 'n lid van die [[Joego-Slawiese Partisane]]. Sy moeder, Stana (gebore Lalović; 1919-2003), het haar drie kinders – dogter Milica (gebore 1940) en seuns Ratko en Milivoje (1944-2001) – alleen grootgemaak ná die dood van haar man in 1945 tydens die Tweede Wêreldoorlog. Bosnië en Herzegowina was destyds deel van die Onafhanklike Staat Kroasië, 'n fascistiese marionetstaat wat tussen 1941 en 1945 deur die Kroatiese Ustaše gelei is en deur [[Nazi-Duitsland]] en fascistiese Italië ingestel is nadat hulle die [[Joego-Slawië|Koninkryk Joego-Slawië]] in 1941 binnegeval en verdeel het. Mladić se vader Neđa is in 1945 – op Mladić se derde verjaardag – gedood terwyl hy 'n Partisaan-aanval op die tuisdorpie van Ustaše-leier Ante Pavelić gelei het.<ref>Adam Lebor, ''Milosevic: A Biography'', p. 4.</ref> Nadat hy laerskool voltooi het, het Mladić in [[Sarajevo]] as blikslaer vir die maatskappy PRETIS gewerk. Hy het in 1961 by die Militêre Nywerheidskool in Zemun ingeskryf. Daarna het hy die KOV-militêre akademie en vervolgens die offisiersakademie bygewoon. Ná sy studies op 27 September 1965 het Mladić sy loopbaan in die Joego-Slawiese Volksleër begin.<ref name="nybooks1995">{{cite magazine |url=http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic |title=The Madness of General Mladic by Robert Block |magazine=The New York Review of Books |access-date=26 May 2011 |last1=Block |first1=Robert |archive-date=30 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030204603/http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/07/22/serbia.mladic/index.html |title=Mladic now Balkan's most wanted |publisher=CNN |access-date=26 May 2011 |date=22 July 2008}}</ref> In dieselfde jaar het hy by die Bond van Kommuniste van Joego-Slawië aangesluit en lid gebly totdat die party in 1990 uitmekaar geval het.<ref name="nybooks1995"/> Mladić is aanvanklik na Masedonië gestuur en het in die daaropvolgende dekades deur die range gevorder deur agtereenvolgens 'n peloton, 'n pantserbataljon en 'n brigade te beveel.<ref name="nybooks1995"/> Op 31 Januarie 1989 is Mladić bevorder tot hoof van die opleidingsafdeling van die Derde Militêre Distrik van [[Skopje]].<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/icty/transe5&18/960711IT.htm |title=International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia |publisher=UN |access-date=26 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406075119/http://www.un.org/icty/transe5%2618/960711IT.htm |archive-date=6 April 2008 |url-status=dead }}</ref> Op 14 Januarie 1991 is hy weer bevorder, tot adjunkbevelvoerder in [[Pristina]].<ref name="nybooks1995"/> ==Rol in die Joego-Slawiese oorloë== In Junie 1991 is Mladić bevorder tot adjunkbevelvoerder van die Pristina-korps in die Sosialistiese Outonome Provinsie [[Kosovo]], in 'n tyd van groot spanning tussen die Serwiërs van Kosovo en Kosovo se Albanese meerderheidsbevolking. In daardie jaar het Mladić bevel oor die 9de Korps gekry en hierdie formasie teen Kroatiese magte in Knin, die hoofstad van die selfverklaarde [[Republiek van die Serwiese Krajina]], aangevoer.<ref name=BBCProfile>{{cite news |title=Profile: Ratko Mladic |publisher=BBC News |date=31 July 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm |access-date=18 November 2008 |archive-date=20 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091020180528/http://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm |url-status=live }}</ref> Op 4 Oktober 1991 is Mladić tot generaal-majoor bevorder.<ref name="indictment" /> Die JNA-magte onder sy bevel het aan die Kroatiese Onafhanklikheidsoorlog deelgeneem, veral tydens Operasie Kus-91, 'n poging om [[Dalmasië]] van die res van [[Kroasië]] af te sny, wat op 'n dooiepunt uitgeloop het (die Kroate het die hele kuslyn naby Zadar en Šibenik behou, en die Serwiese Krajina het sy gebied in die binneland uitgebrei). Onder die ander vroeë operasies het Mladić Milan Martić se burgermag in die beleg van Kijevo van 1991 en in die slag van Zadar bygestaan.<ref name="Pavelic">{{cite news|last=Pavelic|first=Boris|date=21 May 2012|title=Croatia Sentenced Mladic in 1992 for War Crimes|url=https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/btj/|publisher=Balkan Insight|url-status=live|archive-url=https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/|archive-date=13 June 2021|access-date=27 August 2026}}</ref> Op 24 April 1992 is Mladić tot die rang van luitenant-kolonel-generaal bevorder.<ref name="indictment">{{Cite web|title=The International Criminal Tribunal For the Former Yugoslavia {{!}} Third Amended Indictment|url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf|publisher=ICTY|date=20 October 2011|access-date=27 August 2026}}</ref> Op 2 Mei 1992, een maand ná Bosnië en Herzegowina se onafhanklikheidsverklaring, het Mladić en sy generaals die stad [[Sarajevo]] geblokkeer deur alle verkeer in en uit die stad, sowel as die water- en elektrisiteitstoevoer, af te sny. Dít was die begin van die vierjarige [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]], die langste beleg van 'n stad in die geskiedenis van moderne oorlogvoering. Die stad is met granate en skerpskuttervuur bestook. Op 9 Mei 1992 het hy die pos van stafhoof/adjunkbevelvoerder van die hoofkwartier van die Tweede Militêre Distrik van die JNA in Sarajevo aanvaar.<ref name="indictment" /> Die volgende dag het Mladić bevel oor die hoofkwartier van die Tweede Militêre Distrik van die JNA oorgeneem. Op 12 Mei 1992 het die Bosnies-Serwiese parlement, in reaksie op Bosnië se afskeiding van Joego-Slawië, gestem om die [[Leër van Republika Srpska]] (afgekort VRS) te stig.<ref name="indictment" /> Terselfdertyd is Mladić aangestel as bevelvoerder van die hoofstaf van die VRS, 'n pos wat hy tot Desember 1996 beklee het. Tydens die 16de sitting van die Bosnies-Serwiese vergadering op 12 Mei 1992 het [[Radovan Karadžić]] sy "ses strategiese doelwitte" aangekondig, waaronder "Afbakening van die staat as apart van die ander twee nasionale gemeenskappe", "'n Korridor tussen Semberija en Krajina" en "Vestiging van 'n korridor in die vallei van die Drinarivier, en die uitwissing van die Drinarivier as 'n grens tussen die Serwiese state."<ref name="icty1883">{{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag |page=1883}}</ref> Mladić het toe gesê: {{Blockquote|text=Daar kan ons nie skoonmaak nie, en ons kan ook nie 'n sif hê om te sif sodat net Serwiërs sou oorbly, of dat die Serwiërs deur sou val en die res sou vertrek nie. Wel, dit is, dit sal nie, ek weet nie hoe mnr. Krajišnik en mnr. Karadžić dit aan die wêreld sou verduidelik nie. Mense, dit sou volksmoord wees. Ons moet 'n beroep doen op enige man wat sy voorkop teen die grond gebuig het om hierdie gebiede en die grondgebied van die staat wat ons beplan om te maak, te omarm.|source=<ref name="icty1883" />}} In Mei 1992, ná die onttrekking van JNA-magte uit Bosnië, het die Tweede Militêre Distrik van die JNA die kern van die hoofstaf van die VRS geword. Op 24 Junie 1994 is hy bevorder tot die rang van kolonel-generaal oor ongeveer 80 000 soldate wat in die gebied gestasioneer was.<ref>{{cite news |title=Hague court jails ex-Yugoslav army general |url=https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general |publisher=Al Jazeera |date=6 September 2011 |quote=Perisic had kept General Mladic on the Yugoslav Army payroll list, and personally signed Mladic's promotion to the rank of colonel general in 1994. |archive-date=9 April 2022 |access-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409211759/https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general |url-status=live }}</ref> In Julie 1995 het troepe onder Mladić se bevel, terwyl hulle deur NAVO-lugaanvalle geteister is wat bedoel was om nakoming van 'n VN-ultimatum om swaar wapens uit die Sarajevo-omgewing te verwyder af te dwing, die VN- "veilige gebiede" van [[Srebrenica]] en Žepa oorrompel en beset. By Srebrenica is meer as 40 000 [[Bosniake]] wat daar veiligheid gesoek het, verdryf. Na raming is 8 300 op Mladić se bevel vermoor.<ref>"UN peacekeeping in civil wars", [https://books.google.com/books?id=QeVykay5lakC&pg=PA49 p. 49]. Besoek op 13 November 2010.</ref><ref>"The suitcase: refugee voices from...", [https://books.google.com/books?id=VJP3PkyI2Z4C&pg=PA12 p. 12]. Besoek op 13 November 2010.</ref> Nadat Srebrenica geval het, het Mladić later voor die kamera gesê: {{Blockquote|text=Hier is ons … in Serwiese Srebrenica. Aan die vooraand van nog 'n Serwiese feesdag gee ons hierdie dorp as 'n geskenk aan die Serwiese volk. Uiteindelik, ná die opstand teen die dahis, het die tyd aangebreek om wraak te neem op die Turke in hierdie streek.|source=<ref>{{Cite web|title=Survivors recount Bosnia's Srebrenica genocide, 25 years on|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|work=Al Jazeera English|date=11 July 2020|last=Gadzo|first=Mersiha|access-date=27 August 2026|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228154908/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|url-status=live}}</ref>}} Op 4 Augustus 1995, met 'n groot Kroatiese militêre mag gereed om die Serwies-beheerde streek in sentraal-Kroasië aan te val, het [[Radovan Karadžić]] aangekondig dat hy Mladić uit sy pos verwyder en self persoonlik bevel oor die VRS oorneem. Karadžić het Mladić blameer vir die verlies van twee belangrike Serwiese dorpe in Wes-Bosnië wat kort tevore aan die Kroatiese leër geval het, en hy het die verlies van die dorpe as verskoning gebruik om sy verrassende veranderinge aan die bevelstruktuur aan te kondig.<ref>{{cite news |last=Pomfret |first=John |title=In War or Peace, Serbs Perplex the West; Rift Between Leaders Adds to Confusion – and Offers Opening |url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113052331/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT |url-status=dead |archive-date=13 January 2012 |newspaper=The Washington Post |date=1 September 1995 |quote=Earlier this month, Karadzic tried to remove Mladic from his post after his forces lost two important towns in southwest Bosnia to the Croatian army.}}</ref> Mladić is tot "adviseur" gedegradeer. Hy het geweier om stilweg te vertrek en aanspraak gemaak op die steun van sowel die Bosnies-Serwiese weermag as die volk. Karadžić het gereageer deur Mladić as 'n "waansinnige" te veroordeel en te probeer om sy politieke rang te verwyder, maar Mladić se duidelike steun onder die bevolking het Karadžić genoop om sy bevel op 11 Augustus te herroep.<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/special/karadzic/timeline The Hague's Most Wanted – timeline of events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714173749/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/special/karadzic/timeline |date=14 July 2014 }}. ''Southeast European Times''. (21 Julie 2008). Besoek op 13 November 2010.</ref> Sy optrede gedurende die oorlog het daartoe gelei dat baie mense hom "die Slagter van Bosnië" genoem het.{{Voetnota|Bronne:<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/16/world/dutch-court-rules-state-liable-300-srebrenica-massacre-victims|title=Dutch court rules state liable for 300 Srebrenica massacre victims|date=16 July 2014|via=Japan Times|access-date=17 March 2016|archive-date=22 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822090319/http://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/16/world/dutch-court-rules-state-liable-300-srebrenica-massacre-victims/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2012/05/18/mladic-war-crimes-trial-halted-over-%e2%80%98irregularities%e2%80%99/|title=Mladic war crimes trial halted over 'irregularities' &#124; Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=18 June 2020|archive-date=22 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622131806/https://www.pakistantoday.com.pk/2012/05/18/mladic-war-crimes-trial-halted-over-%e2%80%98irregularities%e2%80%99/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/world/2011/05/26/serbia-arrests-man-believed-ratko-mladic |publisher=Fox News |title=Serbia Arrests 'Butcher of Bosnia' Ratko Mladic for Alleged War Crimes |date=26 May 2011 |archive-date=9 June 2021 |access-date=9 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609055038/https://www.foxnews.com/world/serbia-arrests-butcher-of-bosnia-ratko-mladic-for-alleged-war-crimes |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/May/Butcher-of-Bosnia-Arrested-In-Serbia |title='Butcher of Bosnia' Arrested in Serbia |work=Christian Broadcast News |access-date=9 April 2012 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214558/http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/May/Butcher-of-Bosnia-Arrested-In-Serbia/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-serbia-mladic-idUSTRE74P33820110526 |work=Reuters |title=Career soldier Mladic became 'butcher of Bosnia' |date=26 May 2011 |archive-date=25 April 2022 |access-date=5 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425170214/https://www.reuters.com/article/us-serbia-mladic-idUSTRE74P33820110526 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voices.yahoo.com/radovan-karadzic-accused-serbian-war-criminal-captured-1710045.html |title=Yahoo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813113039/http://voices.yahoo.com/radovan-karadzic-accused-serbian-war-criminal-captured-1710045.html |archive-date=13 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/karadzic-bosnias-butcher-poet/story-e6frg6to-1111116989738 |first=Jamie |last=Walker |title=Radovan Karadzic: Bosnia's butcher poet |date=23 July 2008 |work=The Australian}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2008/07/22/DI2008072201921.html |newspaper=The Washington Post |first=Olga |last=Kavran |title=Bosnian Serb Leader Radovan Karadzic Arrested: What Lies Ahead |date=23 July 2008 |archive-date=8 March 2021 |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308223446/https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?next_url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2008/07/22/DI2008072201921.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/the-trial-of-ratko-mladic/? |title=The Trial of Ratko Mladić |website=FRONTLINE |access-date=9 June 2025 |archive-date=14 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614063731/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/the-trial-of-ratko-mladic/ |url-status=live }}</ref>}} Verskeie van Mladić se gesprekke is gedurende die oorlog opgeneem: {{Aanhalingskas|width=90%|align=center|quote=In 'n onderskepte gesprek op 23 Mei 1992 het Mladić vir Fikret Abdić gesê dat hy 'hier vir vrede' is, maar het gedreig met vergeldingsaanvalle indien sy eise nie ingewillig word nie, en verklaar dat hy 'die bombardement van die hele Bihać sou beveel […] en dit sal ook brand'. Mladić het Abdić gewaarsku dat 'die hele Bosnië sal brand as ek begin "praat"'. Mladić het toe gedreig dat die Bosniese leierskap, waarvan Abdić deel was, 'dit alles' veroorsaak het, en verklaar dat as sy eise aan Abdić nie ingewillig word nie, hy 'Sarajevo nie met rus sal laat solank iemand daarin asemhaal nie' … Mladić het gesê: 'So, ons het stadig gevorder om hierdie valleie in te neem en daardie Turkse gemors op te ruim.' Mladić het bygevoeg dat hy bang was 'die manne van daar onder' sou die vlugtelinge – wat hy as 'Turke' en Kroate beskryf het – toelaat om terug te keer, en gesê dis waarom hulle 'moet sien wat ons moet doen en hoe om dit te doen'. In 'n ander opgeneemde gesprek tussen Mladić en Karadžić op dieselfde dag het Mladić verklaar dat hy vroeër vir professor Koljević gesê het: 'fok die Turke in Žepa, in Srebrenica, in Goražde'.|source=Die ICTY, in sy vonnis teen Mladić.<ref name="icty2251">{{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag |pages=2251-2253}}</ref>}} Op 8 November 1996 het Biljana Plavšić, die president van die Bosnies-Serwiese republiek, Mladić uit sy pos ontslaan. Hy het tot November 2005 steeds 'n pensioen ontvang.<ref>{{cite web|url=http://www.balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|title=Serbia confirms that Mladic received pension until November|work=Balkan Times|access-date=27 July 2008|archive-date=9 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309203739/http://balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_gb/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|url-status=dead}}</ref> ==Aanklag deur die ICTY== [[Lêer:ICTY.JPG|duimnael|Die gebou van die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] in [[Den Haag]]]] Op 24 Julie 1995 is Mladić deur die [[Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië]] (ICTY) aangekla van volksmoord, misdade teen die mensdom en talle oorlogsmisdade (waaronder misdade rakende die beweerde skerpskutterveldtog teen burgerlikes in Sarajevo). Op 16 November 1995 is die aanklagte uitgebrei om aanklagte van oorlogsmisdade vir die aanval op die VN-verklaarde veilige gebied van [[Srebrenica]] in Julie 1995 in te sluit.<ref name=BBCProfile/> As voortvlugtige van die ICTY is vermoed dat hy hom óf in Serwië óf in [[Serwiese Republiek|Republika Srpska]] skuilhou. Daar is berig dat Mladić in Maart 2000 'n sokkerwedstryd tussen China en Joego-Slawië in Belgrado bygewoon het. Hy het deur 'n VIP-ingang binnegekom en in 'n privaat losie gesit, omring deur agt gewapende lyfwagte. Daar was bewerings dat hy in 'n voorstad van [[Moskou]] gesien is, en dat hy "gereeld" [[Thessaloniki]] en [[Athene]] besoek het, wat vermoedens laat ontstaan het dat talle vals berigte gestuur is om sy spoor te verdoesel. Sommige berigte het gesê dat hy in sy oorlogstydse bunker in Han Pijesak, nie ver van Sarajevo nie, of in [[Montenegro]] skuiling gesoek het.<ref name=BBCProfile/> Vroeg in Februarie 2006 is gedeeltes van 'n Serwiese militêre intelligensieverslag aan die Serwiese koerant ''Politika'' uitgelek. Daarin is gesê dat Mladić tot 1 Junie 2002 in fasiliteite van die Leër van Republika Srpska en die Joego-Slawiese leër weggesteek is, toe die Nasionale Vergadering van Serwië 'n wet aangeneem het wat samewerking met die ICTY in Den Haag verpligtend gemaak het.<ref name=Telegraph /> Die destydse hoofgeneraal van die Joego-Slawiese leër, Nebojša Pavković, het versoek dat Mladić die fasiliteit ontruim waar hy op die berg Povlen naby Valjevo verblyf gehou het, waarna die Serwiese militêre agentskappe beweer dat hulle alle spoor van hom verloor het. Mladić het aanvanklik vryelik in [[Belgrado]] gewoon.<ref>{{cite news |title=Ratko Mladic arrested: Bosnia war crimes suspect held |date=26 May 2011 |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |access-date=26 May 2011 |archive-date=20 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220175507/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |url-status=live }}</ref> Ná die inhegtenisneming van [[Slobodan Milošević]] in 2001 het Mladić ondergronds gegaan, maar hy is steeds deur Serwiese veiligheidsdienste en die weermag beskerm. Serwië se versuim om Mladić voor die gereg te bring, het sy verhouding met die [[Europese Unie]] ernstig geskaad.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/europe/2011/05/26/caught-at-last |access-date=29 October 2012 |title=Ratko Mladic: Caught at last |newspaper=The Economist |date=28 May 2011 |archive-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120144233/https://www.economist.com/europe/2011/05/26/caught-at-last |url-status=live }}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/10154507 |title=Family wants Ratko Mladic declared 'legally dead' |publisher=BBC News |date=25 May 2010 |access-date=26 May 2011 |archive-date=20 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120093751/http://www.bbc.co.uk/news/10154507 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author=Mark Lowen |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |title=Ratko Mladic hunt: Serbian police arrest suspect |publisher=BBC News |access-date=26 May 2011 |date=26 May 2011 |archive-date=20 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220175507/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407 |url-status=live }}</ref> In 2004 het Paddy Ashdown, destyds die Hoë Verteenwoordiger van die Verenigde Nasies in Bosnië en Herzegowina, 58 amptenare uit hul poste verwyder<ref>{{cite web|url=http://www.ohr.int/ohr_archive/ohr-bih-media-round-up-5112005/|title=OHR BiH Media Round-up, 5/11/2005|publisher=Office of the High Representative in Bosnia & Herzegovina|date=11 May 2005|access-date=3 November 2021|archive-date=7 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407051647/http://www.ohr.int/ohr_archive/ohr-bih-media-round-up-5112005/|url-status=live}}</ref> weens vermoedens dat hulle oorlogsmisdaadverdagtes, waaronder Mladić en Karadžić, gehelp het om inhegtenisneming te ontduik. Sommige amptenare is aan reisverbode onderwerp en hul bankrekeninge is bevries. Die verbod is later ná Mladić se opsporing opgehef.<ref>{{cite news|last=Sito-Sucic|first=Daria|url=http://www.trust.org/alertnet/news/bosnia-envoy-lifts-ban-against-mladic-supporters|title=Bosnia envoy lifts ban against Mladić supporters|agency=Reuters|publisher=Trust|date=10 June 2011|archive-date=26 July 2011|access-date=14 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726152949/http://www.trust.org/alertnet/news/bosnia-envoy-lifts-ban-against-mladic-supporters|url-status=dead}}</ref> In November 2004 het Britse verdedigingsamptenare erken dat militêre optrede waarskynlik nie daarin sou slaag om Mladić en ander verdagtes voor die gereg te bring nie. Op 'n wintersdag is Britse VN-troepe met sypistole gekonfronteer deur die generaal wat by Sarajevo se voormalige Olimpiese skioord afgeski het, maar hulle het nie na hul wapens beweeg nie; vier lyfwagte het agter Mladić geski. Ten spyte van sy Haagse lasbrief<ref>{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf|title=IT-09-92 case information sheet|publisher=Communications Service of the ICTY|access-date=26 May 2011|archive-date=6 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606090856/http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf|url-status=live}}</ref> het die Britse soldate besluit om aan te hou ski. [[NAVO]] het later kommando's gestuur om verskeie oorlogsmisdaadverdagtes in hegtenis te neem, maar Mladić het eenvoudig ondergronds gegaan. Geen mate van NAVO-optrede of VN-eise, of selfs 'n prysgeld van $5 miljoen wat deur Washington aangekondig is, kon hom inbring nie.<ref>[https://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html "Lure of EU membership led to arrest of Mladic"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023233617/http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html |date=23 October 2012 }}, ''The Irish Times'', 27 Mei 2011.</ref> In Desember 2004 is aan die lig gebring dat die Leër van Republika Srpska Mladić tot die somer van 2004 gehuisves en beskerm het, ten spyte van herhaalde en openbare versoeke om met die ICTY saam te werk en oorlogsmisdadigers in hegtenis te neem. Op 6 Desember het NAVO gesê dat Mladić gedurende die somer sy oorlogstydse bunker besoek het om die dag van die Leër van Republika Srpska te vier.<ref name=Telegraph>{{cite news |title=Ratko Mladic arrested: timeline of war criminal hunt |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8538220/Ratko-Mladic-arrested-timeline-of-war-criminal-hunt.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8538220/Ratko-Mladic-arrested-timeline-of-war-criminal-hunt.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=26 May 2011 |location=London |access-date=17 July 2015}}{{Cbignore}}</ref> In Junie 2005 het die koerant ''The Times'' beweer dat Mladić $5 miljoen (£2,75 miljoen) "vergoeding" vir sy familie en lyfwagte geëis het indien hy homself aan die ICTY in Den Haag sou oorgee. In Januarie 2006 het 'n Belgradose hof 10 mense aangekla omdat hulle Mladić van 2002 tot Januarie 2006 gehelp het om weg te kruip. 'n Ondersoek het getoon dat Mladić sy tyd in [[Novi Beograd]], 'n voorstad van die hoofstad, deurgebring het.<ref name=Telegraph /> Op 21 Februarie 2006 is verkeerdelik berig dat Mladić in Belgrado in hegtenis geneem is en via Tuzla na die ICTY-oorlogstribunaal oorgeplaas word.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,13509-2051525,00.html|title=Mladic arrest claim is denied|date=21 February 2006|access-date=3 June 2011|work=The Times|location=London|first1=Philippe|last1=Naughton}}{{Dooie skakel|date=September 2024}}{{Cbignore}}</ref> Die inhegtenisneming is deur die Serwiese regering ontken. Die regering het nie gerugte ontken van 'n beplande onderhandelde oorgawe tussen Mladić en Serwiese spesiale magte nie. Die Roemeense regering en Serwiese bronne het op 22 Februarie 2006 beweer dat Mladić in [[Roemenië]] naby Drobeta-Turnu Severin, digby die Serwiese grens, in hegtenis geneem is deur 'n gesamentlike Roemeens-Britse spesiale operasie wat deur troepe van daardie onderskeie lande uitgevoer is.<ref>{{cite web|url=http://www.focus-fen.net/index.php?catid=125&newsid=83213&ch=0|title=FOCUS Information Agency|publisher=Focus|date=22 May 2011|access-date=26 May 2011|archive-date=21 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122401/http://www.focus-fen.net/index.php?catid=125&newsid=83213&ch=0|url-status=dead}}</ref> Die ICTY-aanklaer Carla Del Ponte het egter die gerugte dat Mladić in hegtenis geneem is, ontken en gesê dat hulle "absoluut geen grondslag hoegenaamd" gehad het nie. Del Ponte het die Serwiese regering aangespoor om hom sonder verdere versuim op te spoor en gesê Mladić is binne bereik van die Serwiese owerhede en is sedert 1998 in Serwië. Sy het gesê 'n versuim om hom op te spoor, sou Serwië se poging om by die [[Europese Unie]] (EU) aan te sluit, benadeel. Die sperdatum van 1 Mei 2006 wat Del Ponte vir Serwië gestel het om Mladić te oorhandig, het verstryk, wat daartoe gelei het dat samesprekings tussen Serwië en die EU opgeskort is. Die EU het Mladić se inhegtenisneming, tesame met volle samewerking met die ICTY, beskou as voorwaardes wat nagekom moes word voordat Serwië by die organisasie kon aansluit.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8537878/Ratko-Mladic-war-crimes-fugitive-arrested-in-Serbia.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/8537878/Ratko-Mladic-war-crimes-fugitive-arrested-in-Serbia.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Ratko Mladic: war crimes fugitive 'arrested in Serbia'|last=Wardrop|first=Murray|date=26 May 2011|work=The Daily Telegraph|location=UK|access-date=26 May 2011}}{{Cbignore}}</ref> In Julie 2008 het Serwiese amptenare kommer uitgespreek dat Mladić sy lyfwagte sou beveel of reeds beveel het om hom dood te maak om te verhoed dat hy gevang word om verhoor te word.<ref>{{cite news |title=Radovan Karadzic ally General Ratko Mladic will 'commit suicide rather than face justice'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/2455317/Radovan-Karadzic-ally-General-Ratko-Mladic-will-commit-suicide-rather-than-face-justice.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/2455317/Radovan-Karadzic-ally-General-Ratko-Mladic-will-commit-suicide-rather-than-face-justice.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Telegraph |date=24 July 2008 |location=London |first1=Gordon |last1=Rayner |first2=Alex |last2=Todorovic}}{{Cbignore}}</ref> Volgens 'n meningspeiling van Maart 2009 deur die nieregeringsorganisasie Strategic Marketing vir die televisiestasie B92, waarby 1 050 respondente betrokke was, sou 14% van Serwië se burgers inligting bekend maak wat tot sy inhegtenisneming sou lei in ruil vir €1 miljoen, het 21% geen bepaalde houding gehad nie, en sou 65% nie inligting vir €1 miljoen prysgee nie (die peiling is gehou toe die Amerikaanse ambassade 'n beloning van €1,3 miljoen vir enige inligting oor Mladić uitgereik het).<ref>[http://www.iht.com/articles/ap/2009/01/23/europe/EU-Serbia-Mladic-Poll.php Search – EU-Serbia-Mladic-Poll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201145459/http://www.iht.com/articles/ap/2009/01/23/europe/EU-Serbia-Mladic-Poll.php |date=1 February 2009 }}. ''International Herald Tribune'' (29 Maart 2009). Besoek op 13 November 2010.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/crimes-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=12&nav_id=44506|title=EUR 1 mn on Mladić's head|publisher=B92|date=12 October 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208043323/http://www.b92.net/eng/news/crimes-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=12&nav_id=44506|archive-date=8 December 2008}}</ref> Daar is egter opgemerk dat die formulering van die vraag 'n probleem kon wees, aangesien die peilingsmonsters wat "Nee" gekies het, ook diegene ingesluit het wat Mladić onmiddellik sonder betaling sou aanmeld omdat hulle glo betaling is in hierdie geval immoreel. Hoewel voorafgaande verslae aangedui het dat 47% uitlewering gesteun het, was dit duidelik dat die meeste van die bevolking daarteen gekant was.<ref>Press Online, [http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?id=56946&sectionId=37&view=story "Ratka Mladića Ne Damo Ni Za Milion!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151227155508/http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?id=56946&sectionId=37&view=story |date=27 December 2015 }}, 25 Januarie 2009. Besoek op 13 November 2010. {{In taal|sr}}</ref> Volgens 'n peiling wat deur die Nasionale Komitee vir Samewerking met die ICTY gehou is, sou 78% van die ondervraagdes nie Mladić by die owerhede aanmeld nie, en 40% het geglo dat hy 'n held is. Slegs 34% het gesê hulle sou Mladić se inhegtenisneming goedkeur.<ref>{{cite news |title=Poll: Most Serbs Support General Accused Of War Crimes |url=https://www.rferl.org/a/poll_says_most_serbs_support_general_accused_of_war_crimes/24176617.html |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=16 May 2011 |archive-date=21 January 2026 |access-date=19 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121231335/https://www.rferl.org/a/poll_says_most_serbs_support_general_accused_of_war_crimes/24176617.html |url-status=live }}</ref> Op 11 Junie 2009 het 'n Bosniese televisiestasie video's van Mladić uitgesaai wat oor die voorafgaande dekade geneem is.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8094664.stm |publisher=BBC News |title=Bosnian TV airs 'Mladic pictures' |date=11 June 2009 |access-date=22 May 2010 |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124000649/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8094664.stm |url-status=live }}</ref> Die laaste video wat in die program ''60 Minuta'' vertoon is, het Mladić saam met twee vroue getoon, na bewering in die winter van 2008 verfilm. Die aanbieders het egter geen bewyse hiervoor verskaf nie. Serwië het verklaar dat dit "onmoontlik" was dat die video's in 2008 verfilm kon gewees het. Rasim Ljajić, Serwië se minister verantwoordelik vir samewerking met die VN-tribunaal, het bevestig dat die beeldmateriaal oud was en reeds in Maart 2009 aan die ICTY oorhandig is. Ljajić het beweer: "die laaste bekende beeldmateriaal is agt jaar gelede geneem. Die laaste keer wat Mladić in militêre persele was, was op 1 Junie 2002 by die Krcmari-kaserne naby [die Wes-Serwiese dorp] Valjevo." Die voorheen ongesiene beelde toon Mladić in verskeie restaurante en woonstelle en by wat blykbaar militêre kasernes in Serwië is, byna altyd vergesel deur sy vrou Bosa en seun Darko.<ref>{{Cite web |title=New footage of Ratko Mladic's life on the run |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25623997-12335,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615001321/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25623997-12335,00.html |archive-date=15 June 2009 |access-date=15 February 2025 |website=The Australian |language=en |url-status=dead }}</ref> Op 16 Junie 2010 het Mladić se familie 'n versoek ingedien om hom dood te verklaar, met die bewering dat hy in swak gesondheid verkeer en sewe jaar lank afwesig was.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/7765770/Family-of-Ratko-Mladic-seek-to-have-him-declared-dead.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/serbia/7765770/Family-of-Ratko-Mladic-seek-to-have-him-declared-dead.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Family of Ratko Mladic seek to have him declared dead|work=The Daily Telegraph|location=UK|date=26 May 2010|access-date=26 May 2011}}{{Cbignore}}</ref> Indien die verklaring goedgekeur is, sou Mladić se vrou 'n staatspensioen kon ontvang en sy eiendom kon verkoop.<ref name="autogenerated1" /> Op daardie tydstip het Mladić in 'n huis weggekruip wat aan sy familie behoort het.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2011/05/ratko_mladic|access-date=29 October 2012|title=Ratko Mladic: What's next?|newspaper=The Economist|date=27 May 2011|archive-date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417160053/https://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2011/05/ratko_mladic|url-status=live}}</ref> In Oktober 2010 het Serwië die soektog verskerp deur die beloning vir Mladić se opsporing van €5 miljoen tot €10 miljoen te verhoog.<ref>[https://www.reuters.com/article/idUSTRE69R3C320101028 "Serbia raises reward for Mladic to 10 million euros"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308191554/https://www.reuters.com/article/idUSTRE69R3C320101028 |date=8 March 2021 }}. Reuters. Besoek op 13 November 2010.</ref> ==Inhegtenisneming, verhoor en skuldigbevinding== [[Lêer:Mladić Start of Trial.jpg|duimnael|Mladić in die hof, Mei 2012]] Mladić is op 26 Mei 2011 in Lazarevo in Noord-Serwië in hegtenis geneem, waar hy by 'n familielid se huis gebly het.<ref>{{cite web|url=http://www.zrenjanin.org.rs/3-45-45-1712/Ratko-Mladic-uhapsen-u-Lazarevu|title=Ratko Mladić uhapšen u Lazarevu!|publisher=Zrenjanin|access-date=26 May 2011|archive-date=6 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006205827/http://www.zrenjanin.org.rs/3-45-45-1712/Ratko-Mladic-uhapsen-u-Lazarevu|url-status=dead}}</ref> Sy inhegtenisneming is uitgevoer deur ongeveer twee dosyn beamptes met swart uniforms en maskers. Hulle is gestuur om die huis van Mladić se familielede te gaan nagaan, maar het geen spesifieke rede gehad om te glo dat hy daar was nie.<ref name="yahooarrest"/><ref>{{cite news |last1=Borger |first1=Julian |title=Ratko Mladic: the full story of how the general evaded capture for so long |url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/02/ratko-mladic-life-run |access-date=27 August 2026 |work=The Guardian |date=2 April 2013}}</ref> Ten tyde van sy inhegtenisneming was Mladić op die punt om 'n vroegoggendwandeling te gaan doen. Hy het homself aan die polisie geïdentifiseer en twee handwapens wat hy gedra het, oorhandig. Hy is toe na [[Belgrado]] geneem.<ref name="yahooarrest">{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20110527/ap_on_re_eu/eu_serbia_mladic|title=Mladic could be extradited as early as Monday|publisher=Yahoo!|access-date=3 June 2011|archive-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528200717/https://news.yahoo.com/s/ap/20110527/ap_on_re_eu/eu_serbia_mladic|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/us-serbia-warcrimes-idUSTRE74P24A20110526?feedType=RSS&feedName=topNews Bosnian Serb fugitive Mladic arrested: family friend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324094048/https://www.reuters.com/article/us-serbia-warcrimes-idUSTRE74P24A20110526?feedType=RSS&feedName=topNews |date=24 March 2023 }} Reuters, 26 Mei 2011</ref> Die Serwiese president Boris Tadić het Mladić se inhegtenisneming by 'n perskonferensie bevestig en aangekondig dat die proses om hom aan die ICTY uit te lewer, aan die gang was. Mladić het die skuilnaam "Milorad Komadić" gebruik terwyl hy weggekruip het,<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/7624cfca-8789-11e0-af98-00144feabdc0|title=Serbia confirms arrest of Ratko Mladic|last=Spiegel|first=Peter|date=26 May 2011|work=Financial Times|access-date=26 May 2011}}</ref> maar het geen vermomming gedra toe hy in hegtenis geneem is nie. Sy voorkoms het na bewering getoon dat hy "aansienlik verouder" het, en een van sy arms was verlam weens 'n reeks beroertes.<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|title=Ratko Mladić arrested – details emerging|date=26 May 2011|publisher=B92|access-date=26 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528051454/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|archive-date=28 May 2011|url-status=dead}}</ref> Ná sy inhegtenisneming het Mladić voor die Belgradose Hoërhof verskyn vir 'n verhoor oor die vraag of hy geskik was om aan Den Haag uitgelewer te word. Regter Milan Dilparić het die ondervraging weens sy swak gesondheid opgeskort. Mladić se prokureur, Miloš Šaljić, het gesê dat sy swak gesondheid hom verhinder het om behoorlik te kommunikeer. Hy kon na bewering nie sy persoonlike besonderhede bevestig nie, maar het by verskeie geleenthede probeer om met die aanklaers te praat, veral met die adjunk-aanklaer vir oorlogsmisdade, Bruno Vekarić.<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|title=Judge suspends interrogation due to Mladić's ill health|publisher=B92|access-date=3 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528051454/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=05&dd=26&nav_id=74562|archive-date=28 May 2011|url-status=dead}}</ref> Die hof het egter op 27 Mei beslis dat hy geskik was om uitgelewer te word. Volgens die Serwiese Ministerie van Gesondheid het 'n span tronkdokters sy gesondheid ná ondersoeke as stabiel beskryf. Mladić is ook in die tronk besoek deur die minister van gesondheid, Zoran Stanković, 'n voormalige vriend.<ref>[https://abcnews.go.com/Blotter/ratko-mladic-fit-hague-war-crimes-trial-serbian/story?id=13702775 "Ratko Mladic Fit for Hague War Crimes Trial: Serbian Court"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324094041/https://abcnews.go.com/Blotter/ratko-mladic-fit-hague-war-crimes-trial-serbian/story?id=13702775 |date=24 March 2023 }}, ''ABC News'' (VSA)</ref> Mladić is op 31 Mei 2011 aan Den Haag uitgelewer, en sy verhoor het op 16 Mei 2012 formeel in Den Haag begin.<ref>{{cite magazine|title=Bosnia's Butcher in Court: Ratko Mladic Stands Trial for War Crimes|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2114968,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516184529/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2114968,00.html|url-status=dead|archive-date=16 May 2012|magazine=Time|date=16 May 2012|access-date=16 May 2012|first=Leo|last=Cendrowicz}}</ref><ref>{{cite news|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/31/serbia.ratko.mladic/index.html?hpt=hp_t2|title=Mladic jailed at The Hague after extradition from Serbia|access-date=31 May 2011|date=27 May 2011|archive-date=10 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110023736/http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/05/31/serbia.ratko.mladic/index.html?hpt=hp_t2|url-status=live}}</ref> Mladić het ook 'n hartaanval oorleef wat hy op 23 Desember 2013 in sy aanhoudingseenheid gehad het.<ref name=mladicjune13 /> Mladić is op dieselfde dag in hegtenis geneem waarop die EU se verteenwoordiger, Catherine Ashton, Belgrado besoek het.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/charlemagne/2011/05/ratko_mladic_serbia_and_eu|access-date=29 October 2012|title=Ratko Mladic, Serbia and the EU: Nicked in the nick of time|newspaper=The Economist|date=28 May 2011|archive-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818005435/http://www.economist.com/blogs/charlemagne/2011/05/ratko_mladic_serbia_and_eu|url-status=live}}</ref> Sy inhegtenisneming het betrekkinge met die EU verbeter, wat bekommerd was dat Serwië Mladić beskerm.<ref>{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html|access-date=29 October 2012|title=Lure of EU membership led to arrest of Mladic|newspaper=The Irish Times|archive-date=23 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023233617/http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2011/0527/1224297845691.html|url-status=dead}}</ref> In Julie 2015 het die media berig dat hy "probeer om een Noorse offisier te vind om hom na Den Haag te laat kom om te getuig" in die verhoor.<ref>{{cite web|url=http://www.dagbladet.no/2015/07/14/nyheter/krigsforbrytelser/rettssaker/krig_og_konflikter/40151195|title=Ratko Mladic leter etter norsk offiser|date=14 July 2015|access-date=25 November 2017|archive-date=12 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512065711/http://www.dagbladet.no/2015/07/14/nyheter/krigsforbrytelser/rettssaker/krig_og_konflikter/40151195/|url-status=live}}</ref> In 2017 het die Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië (ICTY) Mladić op 10 aanklagte skuldig bevind: een van volksmoord, vyf van misdade teen die mensdom en vier van skendings van die wette of gebruike van oorlog.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-42080090 |title=Mladic guilty of genocide over Bosnia |date=22 November 2017 |publisher=BBC News |access-date=22 November 2017 |archive-date=15 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115194232/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-42080090 |url-status=live }}</ref><ref name="Gdn221117"/> Hy is op een aanklag van volksmoord onskuldig bevind. As hoogste militêre offisier met bevelvoerdersaanspreeklikheid is Mladić deur die ICTY verantwoordelik gehou vir sowel die [[Beleg van Sarajevo|beleg van Sarajevo]] as die [[Slagting van Srebrenica|slagting van Srebrenica]]. Die ICTY het Mladić tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis.<ref>[https://www.un.org/icty/indictment/english/mla-ai021010e.htm Ratko Mladic – Amended Indictment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070919030718/http://www.un.org/icty/indictment/english/mla-ai021010e.htm |date=19 September 2007 }}, van die VN se [http://www.icty.org ICTY-webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222012358/http://www.icty.org/ |date=22 February 2011 }}, 10 Oktober 2002.</ref><ref name="Gdn221117">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladic found guilty|last1=Bowcott|first1=Owen|first2=Julian|last2=Borger|date=22 November 2017|work=The Guardian|access-date=25 November 2017|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726083832/https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.hrw.org/news/2017/11/22/icty/bosnia-life-sentence-ratko-mladic| date=22 November 2017| publisher=Human Rights Watch| title=ICTY/Bosnia: Life Sentence for Ratko Mladic| access-date=4 December 2018| archive-date=23 February 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190223122433/https://www.hrw.org/news/2017/11/22/icty/bosnia-life-sentence-ratko-mladic| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.osce.org/permanent-council/359236?download=true | date=22 November 2017 | publisher=OSCE | title=EU Statement on the verdict in the case of Ratko Mladić of the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia | access-date=4 December 2018 | archive-date=20 August 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190820050043/https://www.osce.org/permanent-council/359236?download=true | url-status=live }}</ref> Ná sy skuldigbevinding het die voormalige VN-hoëkommissaris vir menseregte, Zeid Ra'ad al-Hussein, Mladić as die "verpersoonliking van boosheid" beskryf.<ref>{{Cite news|title=Ratko Mladić, the 'Butcher of Bosnia', dies aged 84|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/27/ratko-mladic-the-butcher-of-bosnia-dies-aged-84|work=The Guardian|date=27 August 2026|last=Beaumont|first=Peter|access-date=27 August 2026}}</ref> In 2018, gedurende die appèlproses, is drie van die vyf regters van die appèlhof deur die Meganisme vir Internasionale Strafhowe (MICT) verwyder omdat hulle "bevooroordeeld voorgekom het", aangesien hulle voorheen sekere gevolgtrekkings in verband met Mladić in ander sake in Den Haag gemaak het.<ref>{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2018/09/05/hague-tribunal-changes-judge-panel-in-mladic-case-09-05-2018/|title=Hague Tribunal Replaces 'Biased' Judges in Mladic Case|date=5 September 2018|access-date=15 June 2019|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109043805/https://balkaninsight.com/2018/09/05/hague-tribunal-changes-judge-panel-in-mladic-case-09-05-2018/|url-status=live}}</ref> In Januarie 2019 het die voorappèlkamer 'n versoek van die vervolging gedeeltelik toegestaan en drie van die vyf aansoeke wat Mladić ingedien het om nuwe getuienis voor te lê, geskrap.<ref>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=244161&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=10 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310092303/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=244161&s=|url-status=dead}}</ref> Op 7 Junie 2019 het Mladić 'n verlenging vir sy appèlaansoeke versoek, wat toegestaan is.<ref>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245343&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225172347/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245343&s=|url-status=dead}}</ref> Op 13 Junie 2019 is by 'n statuskonferensie aangekondig dat Mladić met "onskadelike aritmie" gediagnoseer is en dat die skedulering van die moontlike appèlverhore ook nog nie begin het nie.<ref name=mladicjune13>{{cite web|url=https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245388&s=|title=View Document &#124; United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals &#124; Judicial Records and Archives Database|website=jrad.irmct.org|access-date=13 July 2019|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224144623/https://jrad.irmct.org/view.htm?r=245388&s=|url-status=dead}}</ref> Op 10 Julie 2019 is Mladić ná 'n gesondheidskrisis in die hospitaal opgeneem, maar is toe ontslaan en op 12 Julie terug na die Haagse aanhoudingseenheid oorgeplaas nadat vasgestel is dat die siekte nie lewensbedreigend was nie en nie 'n teken van verergerde hartprobleme was nie.<ref>{{cite web |url=https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2019&mm=07&dd=12&nav_id=106996 |title=General Ratko Mladic transferred from hospital to the detention unit in Scheveningen |website=B92.net |access-date=13 July 2019 |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712125257/https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2019&mm=07&dd=12&nav_id=106996 |url-status=live }}</ref> Die eerste appèlverhoor is op 25 en 26 Augustus 2020 gehou.<ref name=firstappealshearing>[https://www.irmct.org/sites/default/files/cases/public-information/cis_mladic_en_1.pdf Case Information Sheet: Ratko Mladic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026050937/https://www.irmct.org/sites/default/files/cases/public-information/cis_mladic_en_1.pdf |date=26 October 2020 }} United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals. Besoek op 3 Oktober 2020.</ref> Op 3 September 2020 het die paneel van vyf regters wat die MICT se appèlkamer verteenwoordig het, 4-1 gestem om Mladić se versoek om toekomstige hospitalisasie buite sy Haagse aanhoudingsentrum te verwerp.<ref>{{cite news |url=https://www.sarajevotimes.com/the-mechanism-rejected-ratko-mladics-request-for-hospitalization/ |title=The Mechanism rejected Ratko Mladic's Request for Hospitalization |work=Sarajevo Times |date=3 September 2020 |access-date=3 October 2020 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925043928/http://www.sarajevotimes.com/the-mechanism-rejected-ratko-mladics-request-for-hospitalization/ |url-status=live }}</ref> Op 8 Junie 2021 is Mladić se finale appèl verwerp en sy lewenslange gevangenisstraf bevestig.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-57346523 |title=Srebrenica massacre: UN court rejects Mladic genocide appeal |work=BBC News |date=8 June 2021 |access-date=8 June 2021 |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609030403/https://www.bbc.com/news/world-europe-57346523 |url-status=live }}</ref> Hy het die res van sy lewe deurgebring deur sy tronkstraf in Den Haag uit te dien.<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2022/09/13/rakto-mladic-convicted-bosnian-serb-war-criminal-is-in-poor-health-says-his-son |title=Ratko Mladić: Convicted Bosnian Serb war criminal is in poor health, says his son |date=13 September 2022 |work=Euronews |access-date=24 February 2024 |archive-date=25 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000921/https://www.euronews.com/2022/09/13/rakto-mladic-convicted-bosnian-serb-war-criminal-is-in-poor-health-says-his-son |url-status=live }}</ref> In 2025 is berig dat Mladić terminaal siek was met slegs maande om te leef. 'n Versoek om vrylating op grond van deernis is van die hand gewys.<ref>{{cite news |url=https://www.barrons.com/news/un-court-denies-butcher-of-bosnia-mladic-early-release-f916ab9f |title=UN court denies 'Butcher of Bosnia' Mladic Early Release |newspaper=Barron's |date=29 July 2025 |archive-date=21 August 2025 |access-date=29 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821131725/https://www.barrons.com/news/un-court-denies-butcher-of-bosnia-mladic-early-release-f916ab9f |url-status=live }}</ref> In April 2026 het Mladić 'n mediese noodgeval beleef en is kortliks in die hospitaal opgeneem. Ná die voorval het sy prokureurs weer 'n versoek om vrylating op grond van deernis ingedien, met die bewering dat Mladić 'n "gevorderde, onomkeerbare agteruitgang" in die gesig gestaar het.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/ratko-mladic-netherlands-serbia-bosnia-yugoslavia-b2966576.html |title=UN court orders medical evaluation for Bosnian Serb commander Ratko Mladic |newspaper=The Independent |date=28 April 2026 |first=Molly |last=Quell |archive-date=29 April 2026 |access-date=28 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429043430/https://www.independent.co.uk/news/ratko-mladic-netherlands-serbia-bosnia-yugoslavia-b2966576.html |url-status=live }}</ref> In Mei is 'n poging om Mladić vrygelaat te kry deur 'n VN-hof in Den Haag verwerp, aangesien hy "omvattende en deernisvolle behandeling" in die tronk vir sy "haglike" toestand ontvang het.<ref>{{Cite news|date=27 August 2026|title=Convicted Bosnian Serb war criminal Mladić dies aged 84|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5ywxpryj95o|work=BBC News|access-date=27 August 2026|archive-date=27 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827150302/https://www.bbc.com/news/articles/c5ywxpryj95o|url-status=live}}</ref> Voor sy dood het 'n dokter van die VN in Augustus 2026 verklaar dat Mladić se dood "enige oomblik kan plaasvind", moontlik binne weke.<ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, former general convicted of Bosnia genocide, dies|url=https://www.reuters.com/world/bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-genocide-has-died-un-official-says-2026-08-27/|work=Reuters|date=27 August 2026|last1=Sekularac|first1=Ivana|last2=Deutsch|first2=Anthony|access-date=27 August 2026}}</ref> ==Persoonlike lewe en dood== {{Anker|Ana}}Mladić en sy vrou Bosiljka het twee kinders gehad: 'n seun met die naam Darko en 'n dogter met die naam Ana.<ref name=NYTobit/> Ana is in 1994 op 23-jarige ouderdom oorlede in wat blykbaar selfmoord was.<ref>{{cite book |last=Thomas |first=Robert |title=The politics of Serbia in the 1990s |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6_jRhz_y5tMC&pg=PA199 |access-date=1 June 2009 |year=1999 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-11381-6 |page=199 |chapter=19. The Belgrade—Pale Schism (July—August 1994)}}</ref> Daar was teenstrydige berigte in Serwiese publikasies oor haar dood en die ontdekking van haar liggaam. Sommige het gesê haar liggaam is in haar bloedbespatte slaapkamer gevind, ander in 'n nabygeleë park of in die bos naby die Topčider-begraafplaas. Daar is bevind dat sy haar vader se handwapen gebruik het, wat in sy jeug by die militêre skool aan hom toegeken is. Daar is ook teenstrydige menings oor die rede vir haar selfmoord, waarvan een van die algemener teorieë is dat sy onder geweldige druk van die breë publiek verkeer het omdat haar vader gereeld in die Serwiese koerante berispe en onder die loep geneem is vir sy optrede teen burgerlikes in Bosnië. 'n Ander teorie verwys na die dood van haar kêrel Dragan, wat in die Bosniese Oorlog gesneuwel het.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece|title=The graveside bench that could snare most wanted war criminal|last=Wilson|first=Peter|date=28 February 2006|work=The Times |access-date=1 June 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523102905/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece |archive-date=23 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|title=Zašto se ubila kći Ratka Mladića? Uzela je očev pištolj, a godinu dana kasnije dogodila se Srebrenica|website=Jutarnji list|date=19 October 2013|access-date=18 June 2020|language=hr|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611095205/https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Jože Pirjevec ondersteun hierdie teorie en skryf dat sy haarself doodgemaak het om haar vader te straf omdat hy haar kêrel na die front gestuur het om te veg, en versuim het om haar van sy dood te vertel.<ref>{{cite book |last=Pirjevec|first=Jože|title=Le guerre jugoslave|year=2001|publisher=Einaudi |isbn=9788858426791 |chapter=5. 1994}}</ref> Mladić is op 27 Augustus 2026 in die VN-aanhoudingseenheid in [[Den Haag]] oorlede nadat hy verskeie beroertes gehad het. Hy was 84.<ref name=NYTobit>{{Cite news |last=Bilefsky |first=Dan |date=27 August 2026 |title=Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83 |url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |access-date=27 August 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132544/https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2026 |title=Ex-Bosnian Serb military leader Ratko Mladic dies |url=https://www.rte.ie/news/world/2026/0827/1589456-ratko-mladic/ |access-date=27 August 2026 |work=RTÉ News |language=en |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827125242/https://www.rte.ie/news/world/2026/0827/1589456-ratko-mladic/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2026 |title=Former Bosnian Serb general Ratko Mladic convicted of genocide dies, state media says |url=https://www.france24.com/en/europe/20260827-former-bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-of-genocide-dies-state-media-says |access-date=27 August 2026 |work=France 24 |language=en |archive-date=27 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132225/https://www.france24.com/en/europe/20260827-former-bosnian-serb-general-ratko-mladic-convicted-of-genocide-dies-state-media-says |url-status=live }}</ref> ==Notas== {{Notas}} ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ===ICTY=== * {{cite web |author=ICTY |year=2017 |title=The Prosecutor vs Ratko Mladić – Trial Judgement – Volume 4 |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |location=Den Haag }} ==Verdere leesstof== * Božović, Marijeta, Bogdan Trifunović en Aleksandar Bošković. "The arrest of Ratko Mladić online: Tracing memory models across digital genres." ''Digital Icons: Studies in Russian, Eurasian and Central European New Media'' 12 (2014): 77-104. [https://www.academia.edu/download/35918681/DI12_4_Bozovic.pdf aanlyn]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025}} * Dojčinović, Predrag. "In the mind of the crime: Proving the mens rea of genocidal intent in the words of Ratko Mladić and other members of the joint criminal enterprise." ''Propaganda and International Criminal Law'' (Routledge, 2019), pp. 179-198. * Flanery, Brady. "An Analysis of the Ratko Mladic Trial and the Struggle to Reach a Guilty Verdict for Perpetrators of Genocide." ''Indonesian Journal of International & Comparative Law'' 7 (2020): 75+. * Fournet, Caroline. "'Face to face with horror': The Tomašica mass grave and the trial of Ratko Mladić." ''Human Remains and Violence: An Interdisciplinary Journal'' 6.2 (2020): 23-41. [https://www.manchesteropenhive.com/view/journals/hrv/6/2/article-p23.xml aanlyn] * Mulaj, Klejda. "Genocide and the ending of war: Meaning, remembrance and denial in Srebrenica, Bosnia." ''Crime, Law and Social Change'' 68.1-2 (2017): 123-143. [https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/27475/KM_Srebrenica_8_May_2017_Clean_Copy.pdf?sequence=2&isAllowed=y aanlyn] * Trahan, Jennifer. "An Overview Of Justice In The Former Yugoslavia And Reflections For Accountability In Syria." ''ILSA Journal of International & Comparative Law'' 23.2 (2017): 4+. [https://nsuworks.nova.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1949&context=ilsajournal/ aanlyn] * {{cite web |url=https://srebrenica.sensecentar.org/|title=Srebrenica: Genocide in Eight Acts |publisher=SENSE Transitional Justice Center|date=7 July 2016|access-date=6 June 2021}} ==Eksterne skakels== {{Commonscat|Ratko Mladić}} * [http://www.icty.org/case/mladic/4 Mladić (IT-09-92)] by icty.org * [https://archive.sensecentar.org/slucajevi.php?aid=14 The Trial of Ratko Mladić] – daaglikse verslae by die [https://sensecentar.org/ SENSE Transitional Justice Center] * [http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic/ The Madness of General Mladic] * [https://www.aljazeera.com/topics/person/ratko-mladic.html Ratko Mladić] by [[Al Jazeera]] * [https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic Ratko Mladić] by ''[[The Guardian]]'' * [http://www.balkaninsight.com/en/balkan-transitional-justice/ratko-mladic-facing-justice-news/ Ratko Mladić] – versamelde nuus en kommentaar by Balkan Insight * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/m/ratko_mladic/index.html Ratko Mladić] by ''[[The New York Times]]'' * [http://jurist.org/currentawareness/mladic.php "Ratko Mladić"] by JURIST {{S-start}} {{S-mil}} |- {{S-new|reason=Ontbinding van [[Joego-Slawië]]}} {{S-ttl|title=Bevelvoerder van die [[Leër van Republika Srpska]]|years=1992-1996}} {{S-aft|after=Pero Čolić}} {{S-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mladic, Ratko}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Oorlogsmisdadigers]] [[Kategorie:Joego-Slawiese militariste]] [[Kategorie:Serwiërs]] [[Kategorie:Bosniërs]] o7fipb10mur33zqsukvk410i0zgx5b1 0 468309 2963328 2963237 2026-08-28T18:01:13Z Oesjaar 7467 Klaar. 2963328 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Manuleopsis dinteri | authority = Thell., (1915) | synonyms =* ''Freyliniopsis trothae'' <small>Engl.</small> }} '''''Manuleopsis dinteri''''' is 'n [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan noordwes en sentraal [[Namibië]]. == Galery == <gallery> Manuleopsis dinteri 2310.jpg Manuleopsis dinteri 2311.jpg Manuleopsis dinteri 2312.jpg </gallery> == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:805492-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Manuleopsis|dinteri]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Namibië]] limc4z1uh4zh25k4ngev4kk092o624n 2963329 2963328 2026-08-28T18:04:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963329 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Manuleopsis dinteri | authority = Thell., (1915) | synonyms =* ''Freyliniopsis trothae'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> }} '''''Manuleopsis dinteri''''' is 'n [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan noordwes en sentraal [[Namibië]]. == Galery == <gallery> Manuleopsis dinteri 2310.jpg Manuleopsis dinteri 2311.jpg Manuleopsis dinteri 2312.jpg </gallery> == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:805492-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Manuleopsis|dinteri]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Namibië]] fbwqww4a1cvh4sfttdjhk7hwzgx071e 2 468311 2963310 2963239 2026-08-28T17:40:51Z Aliwal2012 39067 Zeetharr, jou artikel is reeds in die hoofnaamruimte geplaas....nie meer 'n konsep nie! 2963310 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Duikerwortel]] kj8n8i97eyh8jba9rf45jshdkarh179 2 468315 2963277 2026-08-28T12:48:40Z Kewarona 203617 Vrouedag 2963277 wikitext text/x-wiki == Vrouedag == Vrouedag word elke jaar op 9 Augustus in Suid-Afrika gevier. Dit is n spesiale dag waarop ons vroue vier hul krag en prestasies erken en die dapper vroue onthou wat vir vryheid en gelykheid geveg het. Die dag dateer terug na 9 Augustus 1956 toe ongeveer 20 000 vroue na die Uniegebou in Pretoria opgetrek het om teen die apartheidsregering se paswetgewing te protesteer. Hierdie wette het die lewe vir swart Suid-Afrika moeilik gemmak en hulle bewegingsvryheid beperk. Vroue uit verskillende agtergronde het bymekaargekom en vir hul regte opgestaan. Die vroue het ongelooflike moed getoon. Hulle het vreedsaam saamgestaan en petisies teen die pasawette ingedien. Hulle beroemde woorde " Wathintha Abafazi Wathintha Imbokodo", wat beteken " Jy slaan n vrou jy slaan n rots" het n kragtige simbool geword van die sterkte en vasberadenheid van Suid- Arika vroue. Vandag gaan Vrouedag oor veel meer as om die gebeure van 1956 te onthou. Dit is n geleentheid om die vroue rondom ons te waardeer ons moeders, susters , dogters , vriende en kollegas. Dit is ook n herinnering dat vroue dit verdien om met respek waardigheid en gelykheid behandel te word. Terwyl ons Vrouedag vier moet ons die vroue wat voor ons gekom het, eerbiedig terwyl ons voortgaan om n beter toekoms te skep vir die vroue en meisies wat na ons sal kom. == Verwysings == # [https://www.gauteng.net/whats-on-g/womens-day-history-south-africa/ The History Of Women’s Day In South Africa: Why It Still Matters - Whats On G] # [https://www.gov.za/WomensDay2025 Women's Day 2025 | South African Government] oy31srovleov9f8mq8y5a8a1xnrpno1 2963317 2963277 2026-08-28T17:52:09Z Aliwal2012 39067 gebruik asb leestekens, bv. kommas! 2963317 wikitext text/x-wiki == Vrouedag == Vrouedag word elke jaar op 9 Augustus in Suid-Afrika gevier. Dit is 'n spesiale dag waarop ons vroue hul krag en prestasies erken en die dapper vroue onthou wat vir vryheid en gelykheid geveg het. Die dag dateer terug na 9 Augustus 1956 toe ongeveer 20 000 vroue na die Uniegebou in Pretoria opgetrek het om teen die apartheidsregering se paswetgewing te protesteer. Hierdie wette het die lewe vir swart Suid-Afrika moeilik gemaak en hulle bewegingsvryheid beperk. Vroue uit verskillende agtergronde het bymekaargekom en vir hul regte opgestaan. Die vroue het ongelooflike moed getoon. Hulle het vreedsaam saamgestaan en petisies teen die pasawette ingedien. Hulle beroemde woorde " Wathintha Abafazi Wathintha Imbokodo", wat beteken "Jy slaan 'n vrou -- jy slaan 'n rots" het 'n kragtige simbool geword van die sterkte en vasberadenheid van Suid-Arikaase vroue. Vandag gaan Vrouedag oor veel meer as om die gebeure van 1956 te onthou. Dit is 'n geleentheid om die vroue rondom ons te waardeer ons moeders, susters, dogters, vriende en kollegas. Dit is ook 'n herinnering dat vroue dit verdien om met respek, waardigheid en gelykheid behandel te word. Terwyl ons Vrouedag vier moet ons die vroue wat voor ons gekom het, eerbied terwyl ons voortgaan om 'n beter toekoms te skep vir die vroue en meisies wat na ons kom. == Verwysings == # [https://www.gauteng.net/whats-on-g/womens-day-history-south-africa/ The History Of Women’s Day In South Africa: Why It Still Matters - Whats On G] # [https://www.gov.za/WomensDay2025 Women's Day 2025 | South African Government] mvmjc5t7j64rj4kv40y1cpz0o2v0wbm 2963319 2963317 2026-08-28T17:53:32Z Aliwal2012 39067 2963319 wikitext text/x-wiki == Vrouedag == {{NPOV}} Vrouedag word elke jaar op 9 Augustus in Suid-Afrika gevier. Dit is 'n spesiale dag waarop ons vroue hul prestasies vier en hul krag erken en die dapper vroue onthou wat vir vryheid en gelykheid geveg het. Die dag dateer terug na 9 Augustus 1956 toe ongeveer 20 000 vroue na die Uniegebou in Pretoria opgetrek het om teen die apartheidsregering se paswetgewing te protesteer. Hierdie wette het die lewe vir swart Suid-Afrika moeilik gemaak en hulle bewegingsvryheid beperk. Vroue uit verskillende agtergronde het bymekaargekom en vir hul regte opgestaan. Die vroue het ongelooflike moed getoon. Hulle het vreedsaam saamgestaan en petisies teen die pasawette ingedien. Hulle beroemde woorde " Wathintha Abafazi Wathintha Imbokodo", wat beteken "Jy slaan 'n vrou -- jy slaan 'n rots" het 'n kragtige simbool geword van die sterkte en vasberadenheid van Suid-Arikaase vroue. Vandag gaan Vrouedag oor veel meer as om die gebeure van 1956 te onthou. Dit is 'n geleentheid om die vroue rondom ons te waardeer ons moeders, susters, dogters, vriende en kollegas. Dit is ook 'n herinnering dat vroue dit verdien om met respek, waardigheid en gelykheid behandel te word. Terwyl ons Vrouedag vier moet ons die vroue wat voor ons gekom het, eerbied terwyl ons voortgaan om 'n beter toekoms te skep vir die vroue en meisies wat na ons kom. == Verwysings == # [https://www.gauteng.net/whats-on-g/womens-day-history-south-africa/ The History Of Women’s Day In South Africa: Why It Still Matters - Whats On G] # [https://www.gov.za/WomensDay2025 Women's Day 2025 | South African Government] jujlyzky4j97ldmrajtef5agk04kp6r 0 468316 2963281 2026-08-28T13:21:05Z Kewarona 203617 Menseregte Dag 2963281 wikitext text/x-wiki == Menseregte Dag == Menseregte dag word elke jaar op 21 Maart in Suid- Afrika gevier. Dit is n dag wanneer ons die mense onthou wat vir vryheid, gelykheid en basiese menseregte tydens die apartheidsera geveg het. die dag is veral verbind aan die Sharpville bloedbad wat op 21 Maart 1960 plaasgevind het. Op daardie dag het baie mense vreedsaam bymekaargekom om teen die apartheid se paswette te protesteer. Die protes het tragies geword toe die dood en besering van baie mense. Vandag is Menseregte dag meer as net om te onthou wat in die verlede gebeur het. Die herinner ons daaraan dat elke persoon met waardigheid respek en gelykheid behandel moet word. Ons het almal regte insluitend die reg op onderwysrers, vryheid van uitdrukking , gelykheid en vryheid van diskriminasie. Vir my is mensedag n herinnering aan hoeveel Suid-Afrika verander het maar ook aan hoeveel daar nog gedoen moet word. Alhoewel apartheid geeindig het ervaar baie mense steeds armoede , ongelykheid, diskriminasie en geweld . Uiteindelik herinner Menseregte Dag ons daaraan dat die vryheid en regte wat ons vandag het n groot prys gekos het. Dit is n dag om diegene te eer wat opgeoffer het vir n beter Suid - Afrika em om ons aan te moedig om n land te bou waar almal regverdig en met waardigheid behandel word. == Verwysings == # [https://www.gov.za/news/events/commemorative-events/human-rights-day-1 Human Rights Day | South African Government] # [https://www.parliament.gov.za/project-event-details/2 Human Rights Day - Parliament of South Africa] 1ia151riaff839n8ysaqlm3liwsmr89 2963312 2963281 2026-08-28T17:46:43Z Aliwal2012 39067 taalverbetering 2963312 wikitext text/x-wiki == Menseregtedag == Menseregtedag word elke jaar op 21 Maart in Suid- Afrika gevier. Dit is 'n dag wanneer ons die mense onthou wat vir vryheid, gelykheid en basiese menseregte geveg het. Die dag word veral verbind aan die Sharpville bloedbad wat op 21 Maart 1960 plaasgevind het. Op daardie dag het baie mense vreedsaam bymekaargekom om teen apartheid se paswette te protesteer. Die protes het tragies geword met die dood en besering van baie mense. Vandag is Menseregte dag meer as net om te onthou wat in die verlede gebeur het. Die herinner ons daaraan dat elke persoon met waardigheid, respek en gelykheid behandel moet word. Ons het almal regte insluitend die reg op onderwys, vryheid van uitdrukking, gelykheid en vryheid van diskriminasie. Menseregtedag is 'n herinnering aan hoeveel Suid-Afrika verander het maar ook aan hoeveel daar nog gedoen moet word. Alhoewel apartheid geëindig het, ervaar baie mense steeds armoede, ongelykheid, diskriminasie en geweld. Uiteindelik herinner Menseregtedag ons daaraan dat die vryheid en regte wat ons vandag het 'n groot prys gekos het. Dit is 'n dag om diegene te eer wat opgeoffer het vir 'n beter Suid-Afrika en om ons aan te moedig om 'n land te bou waar almal regverdig en met waardigheid behandel word. == Verwysings == # [https://www.gov.za/news/events/commemorative-events/human-rights-day-1 Human Rights Day | South African Government] # [https://www.parliament.gov.za/project-event-details/2 Human Rights Day - Parliament of South Africa] ebm5vmidgojhxeizuysdhmilvy57f3f 2963314 2963312 2026-08-28T17:48:17Z Aliwal2012 39067 2963314 wikitext text/x-wiki == Menseregtedag == {{NPOV}} Menseregtedag word elke jaar op 21 Maart in Suid-Afrika gevier. Dit is 'n dag wanneer ons die mense onthou wat vir vryheid, gelykheid en basiese menseregte geveg het. Die dag word veral verbind aan die Sharpeville bloedbad wat op 21 Maart 1960 plaasgevind het. Op daardie dag het baie mense vreedsaam bymekaargekom om teen apartheid se paswette te protesteer. Die protes het tragies geword met die dood en besering van baie mense. Vandag is Menseregte dag meer as net om te onthou wat in die verlede gebeur het. Die herinner ons daaraan dat elke persoon met waardigheid, respek en gelykheid behandel moet word. Ons het almal regte insluitend die reg op onderwys, vryheid van uitdrukking, gelykheid en vryheid van diskriminasie. Menseregtedag is 'n herinnering aan hoeveel Suid-Afrika verander het maar ook aan hoeveel daar nog gedoen moet word. Alhoewel apartheid geëindig het, ervaar baie mense steeds armoede, ongelykheid, diskriminasie en geweld. Uiteindelik herinner Menseregtedag ons daaraan dat die vryheid en regte wat ons vandag het 'n groot prys gekos het. Dit is 'n dag om diegene te eer wat opgeoffer het vir 'n beter Suid-Afrika en om ons aan te moedig om 'n land te bou waar almal regverdig en met waardigheid behandel word. == Verwysings == {{Verwysings}} # [https://www.gov.za/news/events/commemorative-events/human-rights-day-1 Human Rights Day | South African Government] # [https://www.parliament.gov.za/project-event-details/2 Human Rights Day - Parliament of South Africa] d5gxsjanm0syf9am59inrprj8mw23dt 0 468317 2963286 2026-08-28T14:16:46Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met 'Die huis in die [[Kaaps-Hollandse boustyl]] op die historiese plaas '''La Provence''' word deur kenners as die aantreklikste in die Franschhoekvallei beskou. '' ==Ligging== La Provence lê net wes van [[Franschhoek]] in die rigting van [[Simondium]], [[Paarl]] en [[Wellington]] en by die koordinate 33° 53′ 33″ suid en 19° 5′ 9″ oos. Ander bekende plase in die omgewing uit dieselfde tydperk is [[Allee Blue]], [[Bien Donné]], [[Babilonstoring]], Boschen...' 2963286 wikitext text/x-wiki Die huis in die [[Kaaps-Hollandse boustyl]] op die historiese plaas '''La Provence''' word deur kenners as die aantreklikste in die Franschhoekvallei beskou. '' ==Ligging== La Provence lê net wes van [[Franschhoek]] in die rigting van [[Simondium]], [[Paarl]] en [[Wellington]] en by die koordinate 33° 53′ 33″ suid en 19° 5′ 9″ oos. Ander bekende plase in die omgewing uit dieselfde tydperk is [[Allee Blue]], [[Bien Donné]], [[Babilonstoring]], [[Boschendal]], [[Laborie]], L’Arc d’Orleans, La Concorde, [[La Motte]], La Paris, Lekkerwyn, [[L’Ormarins]], [[Meerlust]], [[Rhône]], [[Simonsvlei]] en [[Zorgvliet]]. ==Huis== Hierdie plaas van meer as 60 hektaar is in 1694 deur die [[VOC]] toegken aan die Hugenoot Pierre Joubert uit De la Motte d’Aigues in Provence. In 1756 bou Pieter de Villiers die huis en in 1800 word die huis tot ‘n H-vorm omskep met ‘n holbol-gewel. Op hierdie gewel staan D3MD13D, met die betekenis “die derde maand, die 13de dag”, dus 13 Maart 1800. ‘n Volgende eienaar. Pieter Joubert, bou in 1815 aan die westelike kant van die huis nog ‘n gewel. Dus het die huis nou twee perfekte neo-klassieke gewels. Dit het ‘n rietdak, vensters met klein ruitjies en hortjies en bo- en onderdeure. Binne die huis is ingeboude kaste van stinkkout. Met die [[Bolandse aardbewing van 1969]] is die huis beskadig, maar met die hulp van [[Gawie Fagan]] is dit so herstel dat dit nou as een van die besbewaarde opstalle uit die 18de eeu in die [[Boland]] is. ==Bibliografie== *Fransen, Hans: A guide to the old buildings of the Cape. A survey of extant architecture from before c1910 in the area of Cape Town, Calvinia, Colesberg, Uitenhage. Kaapstad: Jonathan Ball, 2004. ISBN 1-86842-191-0 *https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=377 *https://www.grandeprovence.co.za/ *https://www.wineries.co.za/franschhoek/la-provence [[Kategorie: Wes-Kaap]] e8jq2m2ekueri7xaxy6az8l5eau9hvt 0 468318 2963290 2026-08-28T14:36:38Z Kewarona 203617 Werkersdag 2963290 wikitext text/x-wiki == Werkersdag == Elke jaar op 1 Mei in Suid-Afrika gevier. Dit is n dag waarop ond die harde werk erken en waardeer wat milijoene mense in die bou van hul gesinne, gemeenskappe en die land steek. werkersdag het n belangrike geskeidenis in Suid-Afrika.Tydens apartheid het baie wekers, veral swart werkers, onregverdige behandeling lae lone en swak werksomstandighede ervaar. Hulle is dikwels dieselfde geleenthede en regte as ander werkers onteem. In reaksie hierop het werkers deur vakbonde, stakings en protes saamgekom on te veg vir beter lone, veiliger werkplekke en gelyke behandeling. Die stryd was nie altyd maklik nie.Baie werkers het intimidasie , inhegtenisnemings en selfs geweld ervaar omdat hulle vir hul regte opgestaan het. Hulle moet en vasberadenheid het gehelp om aandag te vestig op die onregverdige omstandighede wat werkers ervaar het. Vandag gee Werkersdag ons n geleentheid om diegene te onthou wat vir werkersregte geveg het en om die mense wat elke dag hard werk te waardeer. Of iemand nou n onderwyser, verpleergster, skoonmaker,bestuurder,boerof kantoorwerker is elke werk dra iets waardevols by tot die samelewing. Werkersdag is egter ook n herinnering dat daar nog uitdagings is. Baie mense sukkel steeds met werkloosheid lae salarisse onveilige werkstandighede en onregverdige behandeling in die werk. Uiteindelik is Werkersdag n dag om werkers te eer die stryd van die verlede te onthou en voort te gaan om te werk vir n beter toekoms vir almal. == Verwysings == # [https://www.gov.za/WorkersDay2025 Workers' Day 2025 | South African Government] # [https://www.labour.gov.za/Media-Desk/Media-Statements/Pages/Celebrating-the-power-of-Labour--South-Africa%E2%80%99s-International-Workers%E2%80%99-Day.aspx Celebrating the power of Labour: South Africa’s International Workers’ Day] # [http://www.publicholiday.co.za/workers-day.html Workers Day - South Africa Public Holiday] nn54oi9zd8pdsjwt9y3d9icyort8oid 0 468319 2963299 2026-08-28T15:35:27Z Interlingvisto 213611 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Girl with a Pearl Earring.jpg|thumb|Johannes Vermeer: ''[[Meisie met die pêrel]]'', circa 1665-1667, [[Mauritshuis]], een van die bekendste werke uit die Goue Eeu. Kenmerkend van hierdie werk is die studie van die karakter van ’n persoon.]] Die '''Nederlandse skilderkuns''' het '''in die Goue Eeu''', wat grotendeels met die [[17de eeu]] saamgeval het, tot groot bloei gekom. Die vraag na skilderye het geweldig toegeneem en kunstenaars moes maniere vind om...' 2963299 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Girl with a Pearl Earring.jpg|thumb|Johannes Vermeer: ''[[Meisie met die pêrel]]'', circa 1665-1667, [[Mauritshuis]], een van die bekendste werke uit die Goue Eeu. Kenmerkend van hierdie werk is die studie van die karakter van ’n persoon.]] Die '''Nederlandse skilderkuns''' het '''in die Goue Eeu''', wat grotendeels met die [[17de eeu]] saamgeval het, tot groot bloei gekom. Die vraag na skilderye het geweldig toegeneem en kunstenaars moes maniere vind om hulle van mekaar te onderskei. Dit het gelei tot groot artistieke dinamiek en die ontwikkeling van ’n eie styl. Die dominante rigting het aangesluit by strominge met Italiaanse wortels, soos die [[Barok (stylperiode)|barok]] en [[Caravaggisme|caravaggisme]], maar het geleidelik, onder die invloed van [[Calvinisme|calvinisme]], meer na ’n ingetoë realisme geneig. Hierdie skilderwyse sou uiteindelik as tipies "Hollands" bestempel word. Parallel daarmee was ook die [[Klassisisme (hoofbetekenis)|klassisisme]] en die [[Maniërisme]] van invloed. Tematies het die bloei in die 17de-eeuse Nederlandse skilderkuns in feitlik alle genres tot uiting gekom. Historiese en Bybelse tonele, dikwels [[Allegorie (beeldende kuns)|allegories]] uitgewerk, portrette (sowel individuele as groepsportrette), huislike tonele, interieurs, landskappe, stadsuitsigte, see-uitsigte en stillewes: feitlik elke onderwerp het sy eie bloeitydperk geken. Die belangrikste Nederlandse kunstenaars uit die [[Goue Eeu (Nederland)|Goue Eeu]] is [[Rembrandt van Rijn]], [[Johannes Vermeer]] en [[Frans Hals]],<ref>Cf. ''Hollandse skilders in die Goue Eeu'', bl. 9</ref> soms aangevul met name soos [[Jacob van Ruisdael]] en [[Jan Steen (hoofbetekenis)|Jan Steen]]. Tot vandag toe word die skilderkuns uit hierdie tydperk beskou as een van die belangrikste handelsmerke en toeriste-aantreklikhede van Nederland. == Historiese konteks == [[Lêer:The Mill.jpg|thumb|Jacob van Ruisdael: ''[[Die meul by Wijk bij Duurstede]]'', circa 1670, met ’n weidse, kenmerkende Hollandse lug, dreigend, getrotseer deur ’n heroïese meul.]] Die Noord-Nederlandse geweste het in die tweede helfte van die sestiende eeu in opstand gekom teen die [[Spaanse Nederlande|Spaanse oorheersing]], wat uiteindelik sou lei tot die vorming van die [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande]]. ’n Eerste belangrike gebeurtenis in hierdie vryheidstryd was die [[Beeldebestorming]] in 1566, toe [[Calvinisme|calviniste]] en [[Lutheranisme|lutherane]] in verskeie groot stede die beelde en altaarstukke in Katolieke kerke vernietig het. Die reaksie vanuit Spanje was genadeloos. {{nowrap|Koning [[Filips II van Spanje|Filips II]]}} het die [[Fernando Álvarez de Toledo|hertog van Alva]] na die Nederlande gestuur om die [[Reformasie|reformatoriese]] opstand te onderdruk. Hierdie optrede het egter die teenoorgestelde uitwerking gehad en slegs tot ’n verskerping van die konflik gelei. Veral die provinsies [[Holland (hoofbetekenis)|Holland]] en [[Zeeland (provinsie)|Zeeland]], wat deur moerasse, water en riviere omring en gevolglik goed verdedigbaar en van voedselvoorrade voorsien was, is in oninneembare vestings omskep en kon nie herower word nie. Aan die ander kant was hierdie provinsies in die stryd teen Spanje eweneens nie in staat om die hele Nederlande te verenig nie. ’n Tweede deurslaggewende gebeurtenis in die onafhanklikheidstryd teen die Spanjaarde was die [[Beleg van Antwerpen (1584-1585)|val van Antwerpen]] in 1585, tot op daardie stadium die belangrikste handelsplek van die Lae Lande. Hierdie nederlaag het die verskuiwing van die maritieme welvaart van die suide na die provinsies Zeeland en Holland ingelui. Boonop het hierdie nederlaag teen die Spanjaarde gelei tot ’n migrasie van duisende, meestal ontwikkelde, burgers na die noorde, mede as gevolg van die onderdrukking van die [[reformasie]]. Die vlugtelinge het industriële en wetenskaplike kennis saamgebring, wat onder meer tot uiting gekom het in die latere bloei van die [[lakenindustrie]] in stede soos [[Haarlem (hoofbetekenis)|Haarlem]] en [[Leiden (hoofbetekenis)|Leiden]], asook in die [[boekdrukkuns]], [[seewaartkunde]] en [[kartografie]]. Daarbenewens het daar ’n verskuiwing op die gebied van die beeldende kunste plaasgevind. Volgens die kunshistorikus [[Jan Briels]] het omstreeks die eeuwisseling minstens byna honderd kunstenaars van Suid-Nederlandse herkoms na die provinsies Zeeland en Holland verhuis.<ref>Jan Briels, [https://www.dbnl.org/tekst/_nee003200501_01/_nee003200501_01_0099.php ''Die Suid-Nederlandse immigrasie en die dageraad van die Goue Eeu''], uit: ''Neerlandia/Nederlands van Nu''. Jaargang 109, 2005, dbnl.org</ref> Saam met hulle het nie net die aansien van die kuns verhuis nie, maar ook verskeie tegnieke en ’n aantal genres wat later as tipies van die skilderkuns in die Goue Eeu beskou sou word. == Die kunswêreld in die Goue Eeu == === Kunsmark === [[Bestand:Bartholomeus van der Helst - Gerard Andriesz Bicker.jpg|thumb|upright|Bartholomeus van der Helst: ''[[Portret van Gerard Andriesz Bicker]]'', circa 1642, ’n jong burger. Die nuwe burgery en regente het ’n belangrike groep opdraggewers gevorm.]] Die sedert die einde van die 16de eeu in die Nederlande geformaliseerde afbakening tussen die [[Katolisisme|Katolieke]] suide en die gereformeerde noorde het in die noorde tot ’n verdere uitbanning van Katolieke [[devotionalia]] gelei, in die nasleep van die Beeldebestorming. Gevolglik was daar skielik geen artistieke bestaansmiddel meer op die gebied van kerklike versiering nie. Gelukkig vir die kunswêreld het die reformatoriese afkeer van afbeeldings egter geblyk beperk te wees tot kerkinterieurs. Waar die mure daar in ’n kort tyd kaal en witgekalk is, het diegene wat ’n mate van luuksheid kon bekostig, hulle huise in die 17de eeu met skilderkuns versier. Veel meer as in ander lande is die Hollandse skilderkuns deur die kunshandel en die daarmee verband houdende kunsversameling oorheers. Die versameling van kuns het vroeër veral in Italië plaasgevind, maar hoofsaaklik ter versiering van paleise of villa's. Die versameling van kuns bloot vir die plesier daarvan was ’n nuwe verskynsel wat in die Republiek ’n groot opbloei beleef het. In Amsterdam en omgewing was daar in die 17de eeu honderde versamelings, waaronder dié van [[Jan Six (1618-1700)|Jan Six]] en [[Jan Reynst]]. Verskeie ander handelaars, wat ’n minder kapitaalkragtige segment van die mark bedien het en dikwels honderde skilderye in voorraad gehad het, was weer aan hierdie handel verbonde. Hulle het dikwels skilders in diens gehad. Hulle invloed op die skilderkuns was groot. Vir Rembrandt was die belangstelling van die kunshandelaar [[Hendrick van Uylenburgh]] ’n belangrike rede om in die 1630's van Leiden na Amsterdam te verhuis. Daar was geen artistiek bepalende sentrum nie, byvoorbeeld rondom ’n [[Absolute monargie|absolutistiese]] vorstehuis, soos in baie ander Europese lande. Die meeste skilders en hul afsetgebied was egter in die stede gevestig, hoofsaaklik dié van die provinsie Holland. Volgens [[John Michael Montias]] was daar in 1650 in die stede Haarlem, 's-Gravenhage, Leiden, Utrecht, Delft en Alkmaar 280 meesterskilders werksaam op ’n totaal van 192 000 inwoners, ’n gemiddeld van ongeveer een per 700 inwoners. In Amsterdam was daar in dieselfde jaar 175 meesterskilders aktief op 175 000 inwoners.<ref>Cf. ''Die skilderkuns van die Lae Lande'', deel 2, bl. 138</ref> Volgens Bert Biemans is daar gedurende die hele 17de eeu in die Republiek ongeveer een miljoen skilderye vervaardig.<ref>Bert Biemans, ''Een skatting van het aantal schilderijen dat in de zeventiende eeuw in de Republiek is gemaakt'', 13 Mei 2007</ref>{{#tag:ref|Skattings wissel van ongeveer een tot tien miljoen, afhangende van watter definisies gebruik word. Montias (1990) het op ses en ’n half tot sewe miljoen vir die hele 17de eeu uitgekom en Van de Woude (1991) op tien miljoen vir die tydperk 1580-1800 in die hele Republiek en vir die tydperk 1600-1700 op ses miljoen vir slegs Holland. Daar is kritiek gelewer op hul berekeningsmetodes deur Kloos-Frölich (2005) en Biemans (2007). Volgens [[Rudi Ekkart]] (2007) is daar in die 17de eeu tussen 750 000 en 1 100 000 portrette geskilder. Bronne: Bert Biemans, ''Een schatting van het aantal schilderijen dat in de zeventiende eeuw in de Republiek is gemaakt'', 13 Mei 2007; Marten Jan Bok (2008) ''Schilderien te coop. Nieuwe marketingtechnieken op de Nederlandse kunstmarkt van de Gouden Eeuw'', in: ''Thuis in de Gouden Eeuw. Kleine meesterwerken uit de SØR Rusche collectie'', bl. 9+29, en Ekkart, Rudi (2007) ''Portraits in the Golden Age'', in: ''Dutch Portraits'', bl. 17.|group=noot}} Die groot vraag na skilderye kan nie los gesien word van ’n sterk toegenomen welvaart in die Republiek nie, wat ’n groot opbloei beleef het ná die stigting van die [[Vereenigde Oostindische Compagnie]] in 1602 en eers ietwat afgeneem het ná die [[Rampjaar 1672|Rampjaar]] (1672). Hierdie welvaart was boonop volgens Europese standaarde redelik wyd versprei. Ook ’n verandering in mode en smaak by die inrigting van ’n huis was bepalend. Daarbenewens het skilders hul tegnieke aangepas en meer sketsmatig, monochromer en dus vinniger begin skilder; hulle het ook kleiner skilderye gemaak, waardeur die kosprys gedaal het. ’n Skilder soos [[Hendrick Avercamp]] het vir sy ''Winterlandskap met skaatsers'' van omstreeks 1610 eers ’n gedetailleerde voortekening gemaak en dit vervolgens [[Glaceringstegniek|glacerend]], met telkens ’n ander dun, deursigtige kleurlaag, uitgewerk. Elke laag [[olieverf]] moes eers volledig droog word voordat ’n volgende laag aangebring kon word. Omstreeks 1625 is die '[[Nat-in-nat-skildering|nat in nat]]' ingevoer, wat ingehou het dat die hele werk in een keer geskilder is. Die produksietyd is daardeur van enkele weke tot ’n paar dae verkort.<ref>Boers, Marion (2012) ''Die Noord-Nederlandse kunshandel in die eerste helfte van die sewentiende eeu'', bl. 26-27</ref> Veral stilleweskilders het egter steeds die glaceringstegniek gebruik. Kunstenaars in die Republiek het oor die algemeen nie in opdrag gewerk nie, afgesien van portrette, verskeie blommerangskikkings of ’n sporadiese openbare opdrag. Dat ’n skildery onderteken was, het in die eerste helfte van die sewentiende eeu nie beteken dat dit altyd deur die kunstenaar self geskilder is nie. Gewoonlik het die meesterskilder slegs die ontwerp vervaardig en die belangrikste dele geskilder. Dit het ook voorgekom dat hy dit slegs deeglik bygewerk het. Weens die hewige onderlinge mededinging het die belangrikheid van ’n volledig eiehandige skepping wel toegeneem, maar tot in die middel van die sewentiende eeu het dit geen wesenlike verandering meegebring in die manier waarop ’n skildery gemaak is nie.<ref>Boers, Marion (2012) ''Die Noord-Nederlandse kunshandel in die eerste helfte van die sewentiende eeu'', bl. 22</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Nederlandse skilderkuns| ]] [[Kategorie:Goue Eeu (Nederland)|Skilderkuns]] lj1k3le1jhjmrr53kwskvxppk3zinx8 2963300 2963299 2026-08-28T15:36:19Z Interlingvisto 213611 /* Die kunswêreld in die Goue Eeu */ 2963300 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Girl with a Pearl Earring.jpg|thumb|Johannes Vermeer: ''[[Meisie met die pêrel]]'', circa 1665-1667, [[Mauritshuis]], een van die bekendste werke uit die Goue Eeu. Kenmerkend van hierdie werk is die studie van die karakter van ’n persoon.]] Die '''Nederlandse skilderkuns''' het '''in die Goue Eeu''', wat grotendeels met die [[17de eeu]] saamgeval het, tot groot bloei gekom. Die vraag na skilderye het geweldig toegeneem en kunstenaars moes maniere vind om hulle van mekaar te onderskei. Dit het gelei tot groot artistieke dinamiek en die ontwikkeling van ’n eie styl. Die dominante rigting het aangesluit by strominge met Italiaanse wortels, soos die [[Barok (stylperiode)|barok]] en [[Caravaggisme|caravaggisme]], maar het geleidelik, onder die invloed van [[Calvinisme|calvinisme]], meer na ’n ingetoë realisme geneig. Hierdie skilderwyse sou uiteindelik as tipies "Hollands" bestempel word. Parallel daarmee was ook die [[Klassisisme (hoofbetekenis)|klassisisme]] en die [[Maniërisme]] van invloed. Tematies het die bloei in die 17de-eeuse Nederlandse skilderkuns in feitlik alle genres tot uiting gekom. Historiese en Bybelse tonele, dikwels [[Allegorie (beeldende kuns)|allegories]] uitgewerk, portrette (sowel individuele as groepsportrette), huislike tonele, interieurs, landskappe, stadsuitsigte, see-uitsigte en stillewes: feitlik elke onderwerp het sy eie bloeitydperk geken. Die belangrikste Nederlandse kunstenaars uit die [[Goue Eeu (Nederland)|Goue Eeu]] is [[Rembrandt van Rijn]], [[Johannes Vermeer]] en [[Frans Hals]],<ref>Cf. ''Hollandse skilders in die Goue Eeu'', bl. 9</ref> soms aangevul met name soos [[Jacob van Ruisdael]] en [[Jan Steen (hoofbetekenis)|Jan Steen]]. Tot vandag toe word die skilderkuns uit hierdie tydperk beskou as een van die belangrikste handelsmerke en toeriste-aantreklikhede van Nederland. == Historiese konteks == [[Lêer:The Mill.jpg|thumb|Jacob van Ruisdael: ''[[Die meul by Wijk bij Duurstede]]'', circa 1670, met ’n weidse, kenmerkende Hollandse lug, dreigend, getrotseer deur ’n heroïese meul.]] Die Noord-Nederlandse geweste het in die tweede helfte van die sestiende eeu in opstand gekom teen die [[Spaanse Nederlande|Spaanse oorheersing]], wat uiteindelik sou lei tot die vorming van die [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande]]. ’n Eerste belangrike gebeurtenis in hierdie vryheidstryd was die [[Beeldebestorming]] in 1566, toe [[Calvinisme|calviniste]] en [[Lutheranisme|lutherane]] in verskeie groot stede die beelde en altaarstukke in Katolieke kerke vernietig het. Die reaksie vanuit Spanje was genadeloos. {{nowrap|Koning [[Filips II van Spanje|Filips II]]}} het die [[Fernando Álvarez de Toledo|hertog van Alva]] na die Nederlande gestuur om die [[Reformasie|reformatoriese]] opstand te onderdruk. Hierdie optrede het egter die teenoorgestelde uitwerking gehad en slegs tot ’n verskerping van die konflik gelei. Veral die provinsies [[Holland (hoofbetekenis)|Holland]] en [[Zeeland (provinsie)|Zeeland]], wat deur moerasse, water en riviere omring en gevolglik goed verdedigbaar en van voedselvoorrade voorsien was, is in oninneembare vestings omskep en kon nie herower word nie. Aan die ander kant was hierdie provinsies in die stryd teen Spanje eweneens nie in staat om die hele Nederlande te verenig nie. ’n Tweede deurslaggewende gebeurtenis in die onafhanklikheidstryd teen die Spanjaarde was die [[Beleg van Antwerpen (1584-1585)|val van Antwerpen]] in 1585, tot op daardie stadium die belangrikste handelsplek van die Lae Lande. Hierdie nederlaag het die verskuiwing van die maritieme welvaart van die suide na die provinsies Zeeland en Holland ingelui. Boonop het hierdie nederlaag teen die Spanjaarde gelei tot ’n migrasie van duisende, meestal ontwikkelde, burgers na die noorde, mede as gevolg van die onderdrukking van die [[reformasie]]. Die vlugtelinge het industriële en wetenskaplike kennis saamgebring, wat onder meer tot uiting gekom het in die latere bloei van die [[lakenindustrie]] in stede soos [[Haarlem (hoofbetekenis)|Haarlem]] en [[Leiden (hoofbetekenis)|Leiden]], asook in die [[boekdrukkuns]], [[seewaartkunde]] en [[kartografie]]. Daarbenewens het daar ’n verskuiwing op die gebied van die beeldende kunste plaasgevind. Volgens die kunshistorikus [[Jan Briels]] het omstreeks die eeuwisseling minstens byna honderd kunstenaars van Suid-Nederlandse herkoms na die provinsies Zeeland en Holland verhuis.<ref>Jan Briels, [https://www.dbnl.org/tekst/_nee003200501_01/_nee003200501_01_0099.php ''Die Suid-Nederlandse immigrasie en die dageraad van die Goue Eeu''], uit: ''Neerlandia/Nederlands van Nu''. Jaargang 109, 2005, dbnl.org</ref> Saam met hulle het nie net die aansien van die kuns verhuis nie, maar ook verskeie tegnieke en ’n aantal genres wat later as tipies van die skilderkuns in die Goue Eeu beskou sou word. == Die kunswêreld in die Goue Eeu == === Kunsmark === [[Lêer:Bartholomeus van der Helst - Gerard Andriesz Bicker.jpg|thumb|upright|Bartholomeus van der Helst: ''[[Portret van Gerard Andriesz Bicker]]'', circa 1642, ’n jong burger. Die nuwe burgery en regente het ’n belangrike groep opdraggewers gevorm.]] Die sedert die einde van die 16de eeu in die Nederlande geformaliseerde afbakening tussen die [[Katolisisme|Katolieke]] suide en die gereformeerde noorde het in die noorde tot ’n verdere uitbanning van Katolieke [[devotionalia]] gelei, in die nasleep van die Beeldebestorming. Gevolglik was daar skielik geen artistieke bestaansmiddel meer op die gebied van kerklike versiering nie. Gelukkig vir die kunswêreld het die reformatoriese afkeer van afbeeldings egter geblyk beperk te wees tot kerkinterieurs. Waar die mure daar in ’n kort tyd kaal en witgekalk is, het diegene wat ’n mate van luuksheid kon bekostig, hulle huise in die 17de eeu met skilderkuns versier. Veel meer as in ander lande is die Hollandse skilderkuns deur die kunshandel en die daarmee verband houdende kunsversameling oorheers. Die versameling van kuns het vroeër veral in Italië plaasgevind, maar hoofsaaklik ter versiering van paleise of villa's. Die versameling van kuns bloot vir die plesier daarvan was ’n nuwe verskynsel wat in die Republiek ’n groot opbloei beleef het. In Amsterdam en omgewing was daar in die 17de eeu honderde versamelings, waaronder dié van [[Jan Six (1618-1700)|Jan Six]] en [[Jan Reynst]]. Verskeie ander handelaars, wat ’n minder kapitaalkragtige segment van die mark bedien het en dikwels honderde skilderye in voorraad gehad het, was weer aan hierdie handel verbonde. Hulle het dikwels skilders in diens gehad. Hulle invloed op die skilderkuns was groot. Vir Rembrandt was die belangstelling van die kunshandelaar [[Hendrick van Uylenburgh]] ’n belangrike rede om in die 1630's van Leiden na Amsterdam te verhuis. Daar was geen artistiek bepalende sentrum nie, byvoorbeeld rondom ’n [[Absolute monargie|absolutistiese]] vorstehuis, soos in baie ander Europese lande. Die meeste skilders en hul afsetgebied was egter in die stede gevestig, hoofsaaklik dié van die provinsie Holland. Volgens [[John Michael Montias]] was daar in 1650 in die stede Haarlem, 's-Gravenhage, Leiden, Utrecht, Delft en Alkmaar 280 meesterskilders werksaam op ’n totaal van 192 000 inwoners, ’n gemiddeld van ongeveer een per 700 inwoners. In Amsterdam was daar in dieselfde jaar 175 meesterskilders aktief op 175 000 inwoners.<ref>Cf. ''Die skilderkuns van die Lae Lande'', deel 2, bl. 138</ref> Volgens Bert Biemans is daar gedurende die hele 17de eeu in die Republiek ongeveer een miljoen skilderye vervaardig.<ref>Bert Biemans, ''Een skatting van het aantal schilderijen dat in de zeventiende eeuw in de Republiek is gemaakt'', 13 Mei 2007</ref>{{#tag:ref|Skattings wissel van ongeveer een tot tien miljoen, afhangende van watter definisies gebruik word. Montias (1990) het op ses en ’n half tot sewe miljoen vir die hele 17de eeu uitgekom en Van de Woude (1991) op tien miljoen vir die tydperk 1580-1800 in die hele Republiek en vir die tydperk 1600-1700 op ses miljoen vir slegs Holland. Daar is kritiek gelewer op hul berekeningsmetodes deur Kloos-Frölich (2005) en Biemans (2007). Volgens [[Rudi Ekkart]] (2007) is daar in die 17de eeu tussen 750 000 en 1 100 000 portrette geskilder. Bronne: Bert Biemans, ''Een schatting van het aantal schilderijen dat in de zeventiende eeuw in de Republiek is gemaakt'', 13 Mei 2007; Marten Jan Bok (2008) ''Schilderien te coop. Nieuwe marketingtechnieken op de Nederlandse kunstmarkt van de Gouden Eeuw'', in: ''Thuis in de Gouden Eeuw. Kleine meesterwerken uit de SØR Rusche collectie'', bl. 9+29, en Ekkart, Rudi (2007) ''Portraits in the Golden Age'', in: ''Dutch Portraits'', bl. 17.|group=noot}} Die groot vraag na skilderye kan nie los gesien word van ’n sterk toegenomen welvaart in die Republiek nie, wat ’n groot opbloei beleef het ná die stigting van die [[Vereenigde Oostindische Compagnie]] in 1602 en eers ietwat afgeneem het ná die [[Rampjaar 1672|Rampjaar]] (1672). Hierdie welvaart was boonop volgens Europese standaarde redelik wyd versprei. Ook ’n verandering in mode en smaak by die inrigting van ’n huis was bepalend. Daarbenewens het skilders hul tegnieke aangepas en meer sketsmatig, monochromer en dus vinniger begin skilder; hulle het ook kleiner skilderye gemaak, waardeur die kosprys gedaal het. ’n Skilder soos [[Hendrick Avercamp]] het vir sy ''Winterlandskap met skaatsers'' van omstreeks 1610 eers ’n gedetailleerde voortekening gemaak en dit vervolgens [[Glaceringstegniek|glacerend]], met telkens ’n ander dun, deursigtige kleurlaag, uitgewerk. Elke laag [[olieverf]] moes eers volledig droog word voordat ’n volgende laag aangebring kon word. Omstreeks 1625 is die '[[Nat-in-nat-skildering|nat in nat]]' ingevoer, wat ingehou het dat die hele werk in een keer geskilder is. Die produksietyd is daardeur van enkele weke tot ’n paar dae verkort.<ref>Boers, Marion (2012) ''Die Noord-Nederlandse kunshandel in die eerste helfte van die sewentiende eeu'', bl. 26-27</ref> Veral stilleweskilders het egter steeds die glaceringstegniek gebruik. Kunstenaars in die Republiek het oor die algemeen nie in opdrag gewerk nie, afgesien van portrette, verskeie blommerangskikkings of ’n sporadiese openbare opdrag. Dat ’n skildery onderteken was, het in die eerste helfte van die sewentiende eeu nie beteken dat dit altyd deur die kunstenaar self geskilder is nie. Gewoonlik het die meesterskilder slegs die ontwerp vervaardig en die belangrikste dele geskilder. Dit het ook voorgekom dat hy dit slegs deeglik bygewerk het. Weens die hewige onderlinge mededinging het die belangrikheid van ’n volledig eiehandige skepping wel toegeneem, maar tot in die middel van die sewentiende eeu het dit geen wesenlike verandering meegebring in die manier waarop ’n skildery gemaak is nie.<ref>Boers, Marion (2012) ''Die Noord-Nederlandse kunshandel in die eerste helfte van die sewentiende eeu'', bl. 22</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Nederlandse skilderkuns| ]] [[Kategorie:Goue Eeu (Nederland)|Skilderkuns]] plykteo6vj6rlwcwbffmqsmsi6ayq4r 2963301 2963300 2026-08-28T15:36:50Z Interlingvisto 213611 2963301 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Girl with a Pearl Earring.jpg|thumb|Johannes Vermeer: ''[[Meisie met die pêrel]]'', circa 1665-1667, [[Mauritshuis]], een van die bekendste werke uit die Goue Eeu. Kenmerkend van hierdie werk is die studie van die karakter van ’n persoon.]] Die '''Nederlandse skilderkuns''' het '''in die Goue Eeu''', wat grotendeels met die [[17de eeu]] saamgeval het, tot groot bloei gekom. Die vraag na skilderye het geweldig toegeneem en kunstenaars moes maniere vind om hulle van mekaar te onderskei. Dit het gelei tot groot artistieke dinamiek en die ontwikkeling van ’n eie styl. Die dominante rigting het aangesluit by strominge met Italiaanse wortels, soos die [[Barok (stylperiode)|barok]] en [[Caravaggisme|caravaggisme]], maar het geleidelik, onder die invloed van [[Calvinisme|calvinisme]], meer na ’n ingetoë realisme geneig. Hierdie skilderwyse sou uiteindelik as tipies "Hollands" bestempel word. Parallel daarmee was ook die [[Klassisisme (hoofbetekenis)|klassisisme]] en die [[Maniërisme]] van invloed. Tematies het die bloei in die 17de-eeuse Nederlandse skilderkuns in feitlik alle genres tot uiting gekom. Historiese en Bybelse tonele, dikwels [[Allegorie (beeldende kuns)|allegories]] uitgewerk, portrette (sowel individuele as groepsportrette), huislike tonele, interieurs, landskappe, stadsuitsigte, see-uitsigte en stillewes: feitlik elke onderwerp het sy eie bloeitydperk geken. Die belangrikste Nederlandse kunstenaars uit die [[Goue Eeu (Nederland)|Goue Eeu]] is [[Rembrandt van Rijn]], [[Johannes Vermeer]] en [[Frans Hals]],<ref>Cf. ''Hollandse skilders in die Goue Eeu'', bl. 9</ref> soms aangevul met name soos [[Jacob van Ruisdael]] en [[Jan Steen (hoofbetekenis)|Jan Steen]]. Tot vandag toe word die skilderkuns uit hierdie tydperk beskou as een van die belangrikste handelsmerke en toeriste-aantreklikhede van Nederland. == Historiese konteks == [[Lêer:The Mill.jpg|thumb|Jacob van Ruisdael: ''[[Die meul by Wijk bij Duurstede]]'', circa 1670, met ’n weidse, kenmerkende Hollandse lug, dreigend, getrotseer deur ’n heroïese meul.]] Die Noord-Nederlandse geweste het in die tweede helfte van die sestiende eeu in opstand gekom teen die [[Spaanse Nederlande|Spaanse oorheersing]], wat uiteindelik sou lei tot die vorming van die [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande]]. ’n Eerste belangrike gebeurtenis in hierdie vryheidstryd was die [[Beeldebestorming]] in 1566, toe [[Calvinisme|calviniste]] en [[Lutheranisme|lutherane]] in verskeie groot stede die beelde en altaarstukke in Katolieke kerke vernietig het. Die reaksie vanuit Spanje was genadeloos. {{nowrap|Koning [[Filips II van Spanje|Filips II]]}} het die [[Fernando Álvarez de Toledo|hertog van Alva]] na die Nederlande gestuur om die [[Reformasie|reformatoriese]] opstand te onderdruk. Hierdie optrede het egter die teenoorgestelde uitwerking gehad en slegs tot ’n verskerping van die konflik gelei. Veral die provinsies [[Holland (hoofbetekenis)|Holland]] en [[Zeeland (provinsie)|Zeeland]], wat deur moerasse, water en riviere omring en gevolglik goed verdedigbaar en van voedselvoorrade voorsien was, is in oninneembare vestings omskep en kon nie herower word nie. Aan die ander kant was hierdie provinsies in die stryd teen Spanje eweneens nie in staat om die hele Nederlande te verenig nie. ’n Tweede deurslaggewende gebeurtenis in die onafhanklikheidstryd teen die Spanjaarde was die [[Beleg van Antwerpen (1584-1585)|val van Antwerpen]] in 1585, tot op daardie stadium die belangrikste handelsplek van die Lae Lande. Hierdie nederlaag het die verskuiwing van die maritieme welvaart van die suide na die provinsies Zeeland en Holland ingelui. Boonop het hierdie nederlaag teen die Spanjaarde gelei tot ’n migrasie van duisende, meestal ontwikkelde, burgers na die noorde, mede as gevolg van die onderdrukking van die [[reformasie]]. Die vlugtelinge het industriële en wetenskaplike kennis saamgebring, wat onder meer tot uiting gekom het in die latere bloei van die [[lakenindustrie]] in stede soos [[Haarlem (hoofbetekenis)|Haarlem]] en [[Leiden (hoofbetekenis)|Leiden]], asook in die [[boekdrukkuns]], [[seewaartkunde]] en [[kartografie]]. Daarbenewens het daar ’n verskuiwing op die gebied van die beeldende kunste plaasgevind. Volgens die kunshistorikus [[Jan Briels]] het omstreeks die eeuwisseling minstens byna honderd kunstenaars van Suid-Nederlandse herkoms na die provinsies Zeeland en Holland verhuis.<ref>Jan Briels, [https://www.dbnl.org/tekst/_nee003200501_01/_nee003200501_01_0099.php ''Die Suid-Nederlandse immigrasie en die dageraad van die Goue Eeu''], uit: ''Neerlandia/Nederlands van Nu''. Jaargang 109, 2005, dbnl.org</ref> Saam met hulle het nie net die aansien van die kuns verhuis nie, maar ook verskeie tegnieke en ’n aantal genres wat later as tipies van die skilderkuns in die Goue Eeu beskou sou word. == Die kunswêreld in die Goue Eeu == === Kunsmark === [[Lêer:Bartholomeus van der Helst - Gerard Andriesz Bicker.jpg|thumb|upright|Bartholomeus van der Helst: ''[[Portret van Gerard Andriesz Bicker]]'', circa 1642, ’n jong burger. Die nuwe burgery en regente het ’n belangrike groep opdraggewers gevorm.]] Die sedert die einde van die 16de eeu in die Nederlande geformaliseerde afbakening tussen die [[Katolisisme|Katolieke]] suide en die gereformeerde noorde het in die noorde tot ’n verdere uitbanning van Katolieke [[devotionalia]] gelei, in die nasleep van die Beeldebestorming. Gevolglik was daar skielik geen artistieke bestaansmiddel meer op die gebied van kerklike versiering nie. Gelukkig vir die kunswêreld het die reformatoriese afkeer van afbeeldings egter geblyk beperk te wees tot kerkinterieurs. Waar die mure daar in ’n kort tyd kaal en witgekalk is, het diegene wat ’n mate van luuksheid kon bekostig, hulle huise in die 17de eeu met skilderkuns versier. Veel meer as in ander lande is die Hollandse skilderkuns deur die kunshandel en die daarmee verband houdende kunsversameling oorheers. Die versameling van kuns het vroeër veral in Italië plaasgevind, maar hoofsaaklik ter versiering van paleise of villa's. Die versameling van kuns bloot vir die plesier daarvan was ’n nuwe verskynsel wat in die Republiek ’n groot opbloei beleef het. In Amsterdam en omgewing was daar in die 17de eeu honderde versamelings, waaronder dié van [[Jan Six (1618-1700)|Jan Six]] en [[Jan Reynst]]. Verskeie ander handelaars, wat ’n minder kapitaalkragtige segment van die mark bedien het en dikwels honderde skilderye in voorraad gehad het, was weer aan hierdie handel verbonde. Hulle het dikwels skilders in diens gehad. Hulle invloed op die skilderkuns was groot. Vir Rembrandt was die belangstelling van die kunshandelaar [[Hendrick van Uylenburgh]] ’n belangrike rede om in die 1630's van Leiden na Amsterdam te verhuis. Daar was geen artistiek bepalende sentrum nie, byvoorbeeld rondom ’n [[Absolute monargie|absolutistiese]] vorstehuis, soos in baie ander Europese lande. Die meeste skilders en hul afsetgebied was egter in die stede gevestig, hoofsaaklik dié van die provinsie Holland. Volgens [[John Michael Montias]] was daar in 1650 in die stede Haarlem, 's-Gravenhage, Leiden, Utrecht, Delft en Alkmaar 280 meesterskilders werksaam op ’n totaal van 192 000 inwoners, ’n gemiddeld van ongeveer een per 700 inwoners. In Amsterdam was daar in dieselfde jaar 175 meesterskilders aktief op 175 000 inwoners.<ref>Cf. ''Die skilderkuns van die Lae Lande'', deel 2, bl. 138</ref> Volgens Bert Biemans is daar gedurende die hele 17de eeu in die Republiek ongeveer een miljoen skilderye vervaardig.<ref>Bert Biemans, ''Een skatting van het aantal schilderijen dat in de zeventiende eeuw in de Republiek is gemaakt'', 13 Mei 2007</ref>{{#tag:ref|Skattings wissel van ongeveer een tot tien miljoen, afhangende van watter definisies gebruik word. Montias (1990) het op ses en ’n half tot sewe miljoen vir die hele 17de eeu uitgekom en Van de Woude (1991) op tien miljoen vir die tydperk 1580-1800 in die hele Republiek en vir die tydperk 1600-1700 op ses miljoen vir slegs Holland. Daar is kritiek gelewer op hul berekeningsmetodes deur Kloos-Frölich (2005) en Biemans (2007). Volgens [[Rudi Ekkart]] (2007) is daar in die 17de eeu tussen 750 000 en 1 100 000 portrette geskilder. Bronne: Bert Biemans, ''Een schatting van het aantal schilderijen dat in de zeventiende eeuw in de Republiek is gemaakt'', 13 Mei 2007; Marten Jan Bok (2008) ''Schilderien te coop. Nieuwe marketingtechnieken op de Nederlandse kunstmarkt van de Gouden Eeuw'', in: ''Thuis in de Gouden Eeuw. Kleine meesterwerken uit de SØR Rusche collectie'', bl. 9+29, en Ekkart, Rudi (2007) ''Portraits in the Golden Age'', in: ''Dutch Portraits'', bl. 17.|group=noot}} Die groot vraag na skilderye kan nie los gesien word van ’n sterk toegenomen welvaart in die Republiek nie, wat ’n groot opbloei beleef het ná die stigting van die [[Vereenigde Oostindische Compagnie]] in 1602 en eers ietwat afgeneem het ná die [[Rampjaar 1672|Rampjaar]] (1672). Hierdie welvaart was boonop volgens Europese standaarde redelik wyd versprei. Ook ’n verandering in mode en smaak by die inrigting van ’n huis was bepalend. Daarbenewens het skilders hul tegnieke aangepas en meer sketsmatig, monochromer en dus vinniger begin skilder; hulle het ook kleiner skilderye gemaak, waardeur die kosprys gedaal het. ’n Skilder soos [[Hendrick Avercamp]] het vir sy ''Winterlandskap met skaatsers'' van omstreeks 1610 eers ’n gedetailleerde voortekening gemaak en dit vervolgens [[Glaceringstegniek|glacerend]], met telkens ’n ander dun, deursigtige kleurlaag, uitgewerk. Elke laag [[olieverf]] moes eers volledig droog word voordat ’n volgende laag aangebring kon word. Omstreeks 1625 is die '[[Nat-in-nat-skildering|nat in nat]]' ingevoer, wat ingehou het dat die hele werk in een keer geskilder is. Die produksietyd is daardeur van enkele weke tot ’n paar dae verkort.<ref>Boers, Marion (2012) ''Die Noord-Nederlandse kunshandel in die eerste helfte van die sewentiende eeu'', bl. 26-27</ref> Veral stilleweskilders het egter steeds die glaceringstegniek gebruik. Kunstenaars in die Republiek het oor die algemeen nie in opdrag gewerk nie, afgesien van portrette, verskeie blommerangskikkings of ’n sporadiese openbare opdrag. Dat ’n skildery onderteken was, het in die eerste helfte van die sewentiende eeu nie beteken dat dit altyd deur die kunstenaar self geskilder is nie. Gewoonlik het die meesterskilder slegs die ontwerp vervaardig en die belangrikste dele geskilder. Dit het ook voorgekom dat hy dit slegs deeglik bygewerk het. Weens die hewige onderlinge mededinging het die belangrikheid van ’n volledig eiehandige skepping wel toegeneem, maar tot in die middel van die sewentiende eeu het dit geen wesenlike verandering meegebring in die manier waarop ’n skildery gemaak is nie.<ref>Boers, Marion (2012) ''Die Noord-Nederlandse kunshandel in die eerste helfte van die sewentiende eeu'', bl. 22</ref> == Notas == <references group="noot"/> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Nederlandse skilderkuns| ]] [[Kategorie:Goue Eeu (Nederland)|Skilderkuns]] 383tjcjuvf4of5iua0ohsc6qeme2ymz 2 468320 2963302 2026-08-28T15:37:21Z Interlingvisto 213611 Nuwe bladsy geskep met '* [[Nederlandse skilderkuns in die Goue Eeu]]' 2963302 wikitext text/x-wiki * [[Nederlandse skilderkuns in die Goue Eeu]] fqbuf7e03nvot9cip6lawx2bwyki20o 2963303 2963302 2026-08-28T15:37:41Z Interlingvisto 213611 2963303 wikitext text/x-wiki * [[Nederlandse skilderkuns in die Goue Eeu]] [[:ia:Usator:Interlingvisto]] gvchfq5pi6skzof74jex4axw0vaiy06 14 468321 2963330 2026-08-28T18:05:50Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie. 2963330 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Scrophulariaceae]] mtbp235iv1u39q25c71fp7s705rw07a 15 468322 2963331 2026-08-28T18:06:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963331 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 468323 2963332 2026-08-28T18:13:15Z Oesjaar 7467 /* Goue Eeu */ nuwe afdeling 2963332 wikitext text/x-wiki == Goue Eeu == Gemeenskap, die artikel [[Goue Eeu]] bestaan reeds. Moet die twee versmelt word? Of is daar 'n fokus verskil? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:13, 28 Augustus 2026 (UTC) eqjtq48ka2ba0up3apt1si52q8leko0 6 468324 2963360 2026-08-28T19:13:30Z Sobaka 328 {{Beeldinligting |beskrywing= Vraag en aanbod in 'n verskaffingsketting |bron= Chat GPT herskepping van Engelse Wikipedia illustrasie |datum= 28 Augustus 2926 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2963360 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= Vraag en aanbod in 'n verskaffingsketting |bron= Chat GPT herskepping van Engelse Wikipedia illustrasie |datum= 28 Augustus 2926 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-self}} 1ihmjm47ku5vpsbonc37k17hwdr952b 6 468325 2963364 2026-08-28T19:22:03Z Sobaka 328 {{Beeldinligting |beskrywing= Verskaffingsketting as vraag-en-aanbodnetwerk |bron= Chat GPT herskepping en vertaling van Engelse Wikipedia illustrasie |datum= 28 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2963364 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= Verskaffingsketting as vraag-en-aanbodnetwerk |bron= Chat GPT herskepping en vertaling van Engelse Wikipedia illustrasie |datum= 28 Augustus 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-self}} nkqcptzd5eshq31rzrvfg6fdmt3su5d 0 468326 2963368 2026-08-28T19:35:08Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2963368 wikitext text/x-wiki 'n '''Voorsieningsketting''' is 'n komplekse logistieke stelsel wat bestaan uit fasiliteite wat grondstowwe in klaarprodukte omskakel en dit<ref>Ganeshan, R. and Harrison, T. P., [https://static1.squarespace.com/static/5b9e942a8f5130f854dbef81/t/5be89d3b21c67c13123b21bd/1541971264501/an-introduction-to-supply-chain-management.pdf An Introduction to Supply Chain Management], updated 22 Mei 2005, accessed 29 Junie 2023</ref> aan eindverbruikers<ref name="Ghiani 2004">{{cite book |last1=Ghiani |first1=Gianpaolo |last2=Laporte |first2=Gilbert |last3=Musmanno |first3=Roberto |title=Introduction to Logistics Systems Planning and Control |date=2004 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-84917-0 |pages=3–4 |url=https://books.google.com/books?id=KudTAAAAMAAJ |access-date=8 Januarie 2023}}</ref> of eindkliënte versprei,<ref name=harrison-godsell /> terwyl voorsieningskettingbestuur fokus op die optimalisering van die vloei van goedere binne die voorsieningsketting se verspreidingskanale om doeltreffendheid te verseker.<ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/276212454|last=Kozlenkova|first=Irina |display-authors=etal |volume=91|issue=4|pages=586–609|access-date=28 September 2016|doi=10.1016/j.jretai.2015.03.003|year=2015|title=The Role of Marketing Channels in Supply Chain Management|journal=Journal of Retailing}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pang |first1=Shinsiong |last2=Chen |first2=Mu-Chen |date=April 2024 |title=Investigating the impact of consumer environmental consciousness on food supply chain: The case of plant-based meat alternatives |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=201 |article-number=123190 |doi=10.1016/j.techfore.2023.123190 |issn=0040-1625}}</ref> In gesofistikeerde voorsieningskettingstelsels kan die herinvoering van gebruikte produkte in die voorsieningsketting plaasvind op enige punt waar die reswaarde van die produk herwinbaar is. Voorsieningskettings is gekoppel aan waardekettings,<ref>{{cite book |first=Anna |last=Nagurney |title=Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits |publisher=Edward Elgar |location=Cheltenham, UK |year=2006 |isbn=978-1-84542-916-4 }}</ref> en verskaffers binne 'n voorsieningsketting word dikwels in vlakke georganiseer. Eerstevlakverskaffers, ook na verwys as "direkte verskaffers",<ref>Groceries Code Adjudicator, [https://www.gov.uk/government/organisations/groceries-code-adjudicator/about About us], accessed on 29 Augustus 2025</ref> verskaf goedere of dienste direk aan die kliënt. Tweedevlakverskaffers verskaf aan die eerste vlak, ensovoorts,<ref>SCM Portal, [https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering Supplier Tiering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407050026/https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering |date=2023-04-07 }}, Procurement Glossary supplied by Chartered Institute of Procurement & Supply, accessed 11 Julie 2021</ref> wat 'n hiërargiese struktuur binne die voorsieningsnetwerk skep. Die frase "voorsieningsketting" is moontlik die eerste keer gepubliseer in 'n 1905-artikel in ''[[The Independent]]'', wat kortliks die problematiek genoem het om "'n voorsieningsketting met [[Indië]] ononderbroke te hou" tydens die Britse ekspedisie na [[Tibet]].<ref>{{cite journal |title=The Year at Home and Abroad |journal=The Independent |date=5 Januarie 1905 |volume=58 |issue=2927 |page=7 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.a0008446544 |access-date=6 Februarie 2024}}</ref> ==Oorsig== 'n Tipiese voorsieningsketting kan in twee stadiums verdeel word, naamlik produksie- en verspreidingsfases. In die produksiestadium word komponente en halfafgewerkte onderdele in vervaardigingsentrums vervaardig. Die komponente word dan in 'n monteeraanleg saamgestel. Die verspreidingsfase bestaan uit sentrale en streeksverspreidingsentrums wat produkte na eindverbruikers vervoer.<ref name="Ghiani 2004"/> Mentzer et al. stel voor dat ten minste drie entiteite benodig word vir 'n "voorsieningsketting".<ref name=mentzer /> Aan die einde van die voorsieningsketting vloei materiale en klaarprodukte slegs daarheen as gevolg van die kliëntegedrag aan die einde van die ketting;<ref>Gattorna, J. L., ed. (1998), ''Strategic Supply Chain Alignment'', Gower, Aldershot</ref> akademici Alan Harrison en Janet Godsell voer aan dat "voorsieningskettingprosesse gekoördineer moet word om op eindkliënt se koopgedrag te fokus", en soek na "kliëntresponsiwiteit" as 'n aanduiding wat bevestig dat materiale in staat is om "deur 'n reeks voorsieningskettingprosesse te vloei om aan eindkliënt se koopgedrag te voldoen".<ref name=harrison-godsell>Harrison, A. and Godsell, J. (2003), [https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/bitstream/handle/1826/377/SWP0103.pdf Responsive Supply Chains: An Exploratory Study of Performance Management], Cranfield School of Management, accessed 12 Mei 2021</ref> Baie van die uitruilings wat in die voorsieningsketting voorkom, vind plaas tussen verskillende maatskappye wat poog om hul [[inkomste]] binne hul belangstellingsfeer te maksimeer, maar min of geen kennis of belangstelling in die oorblywende spelers in die voorsieningsketting het nie. Meer onlangs is die losweg gekoppelde, selforganiserende netwerk van besighede wat saamwerk om produkte en dienste te lewer, die uitgebreide onderneming genoem,<ref>{{Cite book|last1=Ross |first1=Jeanne W.|title=Enterprise Architecture as Strategy: Creating a Foundation for Business Execution |date=2006|publisher=Harvard Business School Press|last2=Weill|first2=Peter|last3=Robertson|first3=David|isbn=1-59139-839-8|location=Boston, Mass.|oclc=66463473}}</ref> en die gebruik van die term "ketting" en die lineêre struktuur wat dit blyk te verteenwoordig, is gekritiseer as "moeiliker om te verbind met die manier waarop voorsieningsnetwerke werklik funksioneer".<ref>Keith, R., "[https://www.industryweek.com/supply-chain/article/22007454/so-why-do-we-call-it-a-supply-chain-anyway So Why Do We Call it a 'Supply Chain' Anyway?]", ''[[IndustryWeek]]'', emphasis added, published 3 Desember 2012, accessed 6 Januarie 2021.</ref> 'n Ketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg" /> As deel van hul pogings om etiese praktyke te demonstreer, integreer baie groot maatskappye en globale handelsmerke gedragskodes en riglyne in hul korporatiewe kulture en bestuurstelsels. Hierdeur stel maatskappye eise aan hul verskaffers (fasiliteite, plase, uitkontrakteringsdienste soos skoonmaak, kantien, sekuriteit, ens.) en verifieer hulle deur middel van sosiale oudits dat hulle aan die vereiste standaard voldoen. 'n Gebrek aan deursigtigheid in die voorsieningsketting kan verbruikers verhoed om te weet waar hul aankope vandaan kom en sosiaal onverantwoordelike praktyke fasiliteer. In 2018 het die Loyola Universiteit Chicago se Voorsienings- en Waardekettingsentrum in 'n opname bevind dat 53% van voorsieningskettingprofessionele persone etiek as "uiters" belangrik vir hul organisasies beskou het.<ref name=":0">{{Cite web|title=In this issue of SCMR: The ethical supply chain|url=https://www.scmr.com/article/the_ethical_supply_chain|access-date=2021-04-03|website=SCMR |first1= Judd |last1=Aschendbrand|first2=Jennifer |last2=Proctor |first3=Bob |last3=Trebilcock |date=14 November 2018 }}</ref> In sommige gevalle kan die bedryf van verskeie vlakke binne 'n voorsieningsketting aanleiding gee tot bykomende koste as gevolg van die "winslaag", waar elke vlak se operateurs 'n winsmarge by hul koste voeg. Byvoorbeeld, in 2015 het die VK se Ministerie van Justisie erken dat sy hysbakonderhoud- en opknappingskontrakte aan 'n hoofkontrakteur toegeken is wat dan die werk aan 'n spesialis-hysbakkontrakteur uitkontrakteer het. Die ministerie het die koste-impak van hierdie reëling vermy deur direk met die spesialiskontrakteurs vir hysbakwerk te kontrakteer.<ref>Cabinet Office, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c1c5de5274a1f5cc75da9/SME_Two_Year_On_Report.pdf Making Government business more accessible to SMEs: Two Years On, bl. 31, gepubliseer op 8 Augustus 2013, besoek op 25 Desember 2024</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Ingenieurswese]] [[Kategorie:Vervaardiging]] p4s883ow8ziwusldwvwrvd260laajso 2963372 2963368 2026-08-28T19:38:47Z Sobaka 328 Illustrasie 2963372 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Verskaffingsketting.png|duimnael|Vraag en aanbod gestapel in 'n konseptuele ketting. ]] 'n '''Voorsieningsketting''' is 'n komplekse logistieke stelsel wat bestaan uit fasiliteite wat grondstowwe in klaarprodukte omskakel en dit<ref>Ganeshan, R. and Harrison, T. P., [https://static1.squarespace.com/static/5b9e942a8f5130f854dbef81/t/5be89d3b21c67c13123b21bd/1541971264501/an-introduction-to-supply-chain-management.pdf An Introduction to Supply Chain Management], updated 22 Mei 2005, accessed 29 Junie 2023</ref> aan eindverbruikers<ref name="Ghiani 2004">{{cite book |last1=Ghiani |first1=Gianpaolo |last2=Laporte |first2=Gilbert |last3=Musmanno |first3=Roberto |title=Introduction to Logistics Systems Planning and Control |date=2004 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-84917-0 |pages=3–4 |url=https://books.google.com/books?id=KudTAAAAMAAJ |access-date=8 Januarie 2023}}</ref> of eindkliënte versprei,<ref name=harrison-godsell /> terwyl voorsieningskettingbestuur fokus op die optimalisering van die vloei van goedere binne die voorsieningsketting se verspreidingskanale om doeltreffendheid te verseker.<ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/276212454|last=Kozlenkova|first=Irina |display-authors=etal |volume=91|issue=4|pages=586–609|access-date=28 September 2016|doi=10.1016/j.jretai.2015.03.003|year=2015|title=The Role of Marketing Channels in Supply Chain Management|journal=Journal of Retailing}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pang |first1=Shinsiong |last2=Chen |first2=Mu-Chen |date=April 2024 |title=Investigating the impact of consumer environmental consciousness on food supply chain: The case of plant-based meat alternatives |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=201 |article-number=123190 |doi=10.1016/j.techfore.2023.123190 |issn=0040-1625}}</ref> In gesofistikeerde voorsieningskettingstelsels kan die herinvoering van gebruikte produkte in die voorsieningsketting plaasvind op enige punt waar die reswaarde van die produk herwinbaar is. Voorsieningskettings is gekoppel aan waardekettings,<ref>{{cite book |first=Anna |last=Nagurney |title=Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits |publisher=Edward Elgar |location=Cheltenham, UK |year=2006 |isbn=978-1-84542-916-4 }}</ref> en verskaffers binne 'n voorsieningsketting word dikwels in vlakke georganiseer. Eerstevlakverskaffers, ook na verwys as "direkte verskaffers",<ref>Groceries Code Adjudicator, [https://www.gov.uk/government/organisations/groceries-code-adjudicator/about About us], accessed on 29 Augustus 2025</ref> verskaf goedere of dienste direk aan die kliënt. Tweedevlakverskaffers verskaf aan die eerste vlak, ensovoorts,<ref>SCM Portal, [https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering Supplier Tiering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407050026/https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering |date=2023-04-07 }}, Procurement Glossary supplied by Chartered Institute of Procurement & Supply, accessed 11 Julie 2021</ref> wat 'n hiërargiese struktuur binne die voorsieningsnetwerk skep. Die frase "voorsieningsketting" is moontlik die eerste keer gepubliseer in 'n 1905-artikel in ''[[The Independent]]'', wat kortliks die problematiek genoem het om "'n voorsieningsketting met [[Indië]] ononderbroke te hou" tydens die Britse ekspedisie na [[Tibet]].<ref>{{cite journal |title=The Year at Home and Abroad |journal=The Independent |date=5 Januarie 1905 |volume=58 |issue=2927 |page=7 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.a0008446544 |access-date=6 Februarie 2024}}</ref> ==Oorsig== 'n Tipiese voorsieningsketting kan in twee stadiums verdeel word, naamlik produksie- en verspreidingsfases. In die produksiestadium word komponente en halfafgewerkte onderdele in vervaardigingsentrums vervaardig. Die komponente word dan in 'n monteeraanleg saamgestel. Die verspreidingsfase bestaan uit sentrale en streeksverspreidingsentrums wat produkte na eindverbruikers vervoer.<ref name="Ghiani 2004"/> Mentzer et al. stel voor dat ten minste drie entiteite benodig word vir 'n "voorsieningsketting".<ref name=mentzer /> Aan die einde van die voorsieningsketting vloei materiale en klaarprodukte slegs daarheen as gevolg van die kliëntegedrag aan die einde van die ketting;<ref>Gattorna, J. L., ed. (1998), ''Strategic Supply Chain Alignment'', Gower, Aldershot</ref> akademici Alan Harrison en Janet Godsell voer aan dat "voorsieningskettingprosesse gekoördineer moet word om op eindkliënt se koopgedrag te fokus", en soek na "kliëntresponsiwiteit" as 'n aanduiding wat bevestig dat materiale in staat is om "deur 'n reeks voorsieningskettingprosesse te vloei om aan eindkliënt se koopgedrag te voldoen".<ref name=harrison-godsell>Harrison, A. and Godsell, J. (2003), [https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/bitstream/handle/1826/377/SWP0103.pdf Responsive Supply Chains: An Exploratory Study of Performance Management], Cranfield School of Management, accessed 12 Mei 2021</ref> Baie van die uitruilings wat in die voorsieningsketting voorkom, vind plaas tussen verskillende maatskappye wat poog om hul [[inkomste]] binne hul belangstellingsfeer te maksimeer, maar min of geen kennis of belangstelling in die oorblywende spelers in die voorsieningsketting het nie. Meer onlangs is die losweg gekoppelde, selforganiserende netwerk van besighede wat saamwerk om produkte en dienste te lewer, die uitgebreide onderneming genoem,<ref>{{Cite book|last1=Ross |first1=Jeanne W.|title=Enterprise Architecture as Strategy: Creating a Foundation for Business Execution |date=2006|publisher=Harvard Business School Press|last2=Weill|first2=Peter|last3=Robertson|first3=David|isbn=1-59139-839-8|location=Boston, Mass.|oclc=66463473}}</ref> en die gebruik van die term "ketting" en die lineêre struktuur wat dit blyk te verteenwoordig, is gekritiseer as "moeiliker om te verbind met die manier waarop voorsieningsnetwerke werklik funksioneer".<ref>Keith, R., "[https://www.industryweek.com/supply-chain/article/22007454/so-why-do-we-call-it-a-supply-chain-anyway So Why Do We Call it a 'Supply Chain' Anyway?]", ''[[IndustryWeek]]'', emphasis added, published 3 Desember 2012, accessed 6 Januarie 2021.</ref> 'n Ketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg" /> As deel van hul pogings om etiese praktyke te demonstreer, integreer baie groot maatskappye en globale handelsmerke gedragskodes en riglyne in hul korporatiewe kulture en bestuurstelsels. Hierdeur stel maatskappye eise aan hul verskaffers (fasiliteite, plase, uitkontrakteringsdienste soos skoonmaak, kantien, sekuriteit, ens.) en verifieer hulle deur middel van sosiale oudits dat hulle aan die vereiste standaard voldoen. 'n Gebrek aan deursigtigheid in die voorsieningsketting kan verbruikers verhoed om te weet waar hul aankope vandaan kom en sosiaal onverantwoordelike praktyke fasiliteer. In 2018 het die Loyola Universiteit Chicago se Voorsienings- en Waardekettingsentrum in 'n opname bevind dat 53% van voorsieningskettingprofessionele persone etiek as "uiters" belangrik vir hul organisasies beskou het.<ref name=":0">{{Cite web|title=In this issue of SCMR: The ethical supply chain|url=https://www.scmr.com/article/the_ethical_supply_chain|access-date=2021-04-03|website=SCMR |first1= Judd |last1=Aschendbrand|first2=Jennifer |last2=Proctor |first3=Bob |last3=Trebilcock |date=14 November 2018 }}</ref> In sommige gevalle kan die bedryf van verskeie vlakke binne 'n voorsieningsketting aanleiding gee tot bykomende koste as gevolg van die "winslaag", waar elke vlak se operateurs 'n winsmarge by hul koste voeg. Byvoorbeeld, in 2015 het die VK se Ministerie van Justisie erken dat sy hysbakonderhoud- en opknappingskontrakte aan 'n hoofkontrakteur toegeken is wat dan die werk aan 'n spesialis-hysbakkontrakteur uitkontrakteer het. Die ministerie het die koste-impak van hierdie reëling vermy deur direk met die spesialiskontrakteurs vir hysbakwerk te kontrakteer.<ref>Cabinet Office, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c1c5de5274a1f5cc75da9/SME_Two_Year_On_Report.pdf Making Government business more accessible to SMEs: Two Years On, bl. 31, gepubliseer op 8 Augustus 2013, besoek op 25 Desember 2024</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Ingenieurswese]] [[Kategorie:Vervaardiging]] 5gmo0a4qzodlib83w9cedvqpbfe5848 2963374 2963372 2026-08-28T19:41:02Z Sobaka 328 /* Oorsig */ Illustrasie 2963374 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Verskaffingsketting.png|duimnael|Vraag en aanbod gestapel in 'n konseptuele ketting. ]] 'n '''Voorsieningsketting''' is 'n komplekse logistieke stelsel wat bestaan uit fasiliteite wat grondstowwe in klaarprodukte omskakel en dit<ref>Ganeshan, R. and Harrison, T. P., [https://static1.squarespace.com/static/5b9e942a8f5130f854dbef81/t/5be89d3b21c67c13123b21bd/1541971264501/an-introduction-to-supply-chain-management.pdf An Introduction to Supply Chain Management], updated 22 Mei 2005, accessed 29 Junie 2023</ref> aan eindverbruikers<ref name="Ghiani 2004">{{cite book |last1=Ghiani |first1=Gianpaolo |last2=Laporte |first2=Gilbert |last3=Musmanno |first3=Roberto |title=Introduction to Logistics Systems Planning and Control |date=2004 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-84917-0 |pages=3–4 |url=https://books.google.com/books?id=KudTAAAAMAAJ |access-date=8 Januarie 2023}}</ref> of eindkliënte versprei,<ref name=harrison-godsell /> terwyl voorsieningskettingbestuur fokus op die optimalisering van die vloei van goedere binne die voorsieningsketting se verspreidingskanale om doeltreffendheid te verseker.<ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/276212454|last=Kozlenkova|first=Irina |display-authors=etal |volume=91|issue=4|pages=586–609|access-date=28 September 2016|doi=10.1016/j.jretai.2015.03.003|year=2015|title=The Role of Marketing Channels in Supply Chain Management|journal=Journal of Retailing}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pang |first1=Shinsiong |last2=Chen |first2=Mu-Chen |date=April 2024 |title=Investigating the impact of consumer environmental consciousness on food supply chain: The case of plant-based meat alternatives |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=201 |article-number=123190 |doi=10.1016/j.techfore.2023.123190 |issn=0040-1625}}</ref> In gesofistikeerde voorsieningskettingstelsels kan die herinvoering van gebruikte produkte in die voorsieningsketting plaasvind op enige punt waar die reswaarde van die produk herwinbaar is. Voorsieningskettings is gekoppel aan waardekettings,<ref>{{cite book |first=Anna |last=Nagurney |title=Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits |publisher=Edward Elgar |location=Cheltenham, UK |year=2006 |isbn=978-1-84542-916-4 }}</ref> en verskaffers binne 'n voorsieningsketting word dikwels in vlakke georganiseer. Eerstevlakverskaffers, ook na verwys as "direkte verskaffers",<ref>Groceries Code Adjudicator, [https://www.gov.uk/government/organisations/groceries-code-adjudicator/about About us], accessed on 29 Augustus 2025</ref> verskaf goedere of dienste direk aan die kliënt. Tweedevlakverskaffers verskaf aan die eerste vlak, ensovoorts,<ref>SCM Portal, [https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering Supplier Tiering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407050026/https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering |date=2023-04-07 }}, Procurement Glossary supplied by Chartered Institute of Procurement & Supply, accessed 11 Julie 2021</ref> wat 'n hiërargiese struktuur binne die voorsieningsnetwerk skep. Die frase "voorsieningsketting" is moontlik die eerste keer gepubliseer in 'n 1905-artikel in ''[[The Independent]]'', wat kortliks die problematiek genoem het om "'n voorsieningsketting met [[Indië]] ononderbroke te hou" tydens die Britse ekspedisie na [[Tibet]].<ref>{{cite journal |title=The Year at Home and Abroad |journal=The Independent |date=5 Januarie 1905 |volume=58 |issue=2927 |page=7 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.a0008446544 |access-date=6 Februarie 2024}}</ref> ==Oorsig== [[Lêer:Verskaffingsketting A.png|duimnael|'n Verskaffingsketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref>]] 'n Tipiese voorsieningsketting kan in twee stadiums verdeel word, naamlik produksie- en verspreidingsfases. In die produksiestadium word komponente en halfafgewerkte onderdele in vervaardigingsentrums vervaardig. Die komponente word dan in 'n monteeraanleg saamgestel. Die verspreidingsfase bestaan uit sentrale en streeksverspreidingsentrums wat produkte na eindverbruikers vervoer.<ref name="Ghiani 2004"/> Mentzer et al. stel voor dat ten minste drie entiteite benodig word vir 'n "voorsieningsketting".<ref name=mentzer /> Aan die einde van die voorsieningsketting vloei materiale en klaarprodukte slegs daarheen as gevolg van die kliëntegedrag aan die einde van die ketting;<ref>Gattorna, J. L., ed. (1998), ''Strategic Supply Chain Alignment'', Gower, Aldershot</ref> akademici Alan Harrison en Janet Godsell voer aan dat "voorsieningskettingprosesse gekoördineer moet word om op eindkliënt se koopgedrag te fokus", en soek na "kliëntresponsiwiteit" as 'n aanduiding wat bevestig dat materiale in staat is om "deur 'n reeks voorsieningskettingprosesse te vloei om aan eindkliënt se koopgedrag te voldoen".<ref name=harrison-godsell>Harrison, A. and Godsell, J. (2003), [https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/bitstream/handle/1826/377/SWP0103.pdf Responsive Supply Chains: An Exploratory Study of Performance Management], Cranfield School of Management, accessed 12 Mei 2021</ref> Baie van die uitruilings wat in die voorsieningsketting voorkom, vind plaas tussen verskillende maatskappye wat poog om hul [[inkomste]] binne hul belangstellingsfeer te maksimeer, maar min of geen kennis of belangstelling in die oorblywende spelers in die voorsieningsketting het nie. Meer onlangs is die losweg gekoppelde, selforganiserende netwerk van besighede wat saamwerk om produkte en dienste te lewer, die uitgebreide onderneming genoem,<ref>{{Cite book|last1=Ross |first1=Jeanne W.|title=Enterprise Architecture as Strategy: Creating a Foundation for Business Execution |date=2006|publisher=Harvard Business School Press|last2=Weill|first2=Peter|last3=Robertson|first3=David|isbn=1-59139-839-8|location=Boston, Mass.|oclc=66463473}}</ref> en die gebruik van die term "ketting" en die lineêre struktuur wat dit blyk te verteenwoordig, is gekritiseer as "moeiliker om te verbind met die manier waarop voorsieningsnetwerke werklik funksioneer".<ref>Keith, R., "[https://www.industryweek.com/supply-chain/article/22007454/so-why-do-we-call-it-a-supply-chain-anyway So Why Do We Call it a 'Supply Chain' Anyway?]", ''[[IndustryWeek]]'', emphasis added, published 3 Desember 2012, accessed 6 Januarie 2021.</ref> 'n Ketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg" /> As deel van hul pogings om etiese praktyke te demonstreer, integreer baie groot maatskappye en globale handelsmerke gedragskodes en riglyne in hul korporatiewe kulture en bestuurstelsels. Hierdeur stel maatskappye eise aan hul verskaffers (fasiliteite, plase, uitkontrakteringsdienste soos skoonmaak, kantien, sekuriteit, ens.) en verifieer hulle deur middel van sosiale oudits dat hulle aan die vereiste standaard voldoen. 'n Gebrek aan deursigtigheid in die voorsieningsketting kan verbruikers verhoed om te weet waar hul aankope vandaan kom en sosiaal onverantwoordelike praktyke fasiliteer. In 2018 het die Loyola Universiteit Chicago se Voorsienings- en Waardekettingsentrum in 'n opname bevind dat 53% van voorsieningskettingprofessionele persone etiek as "uiters" belangrik vir hul organisasies beskou het.<ref name=":0">{{Cite web|title=In this issue of SCMR: The ethical supply chain|url=https://www.scmr.com/article/the_ethical_supply_chain|access-date=2021-04-03|website=SCMR |first1= Judd |last1=Aschendbrand|first2=Jennifer |last2=Proctor |first3=Bob |last3=Trebilcock |date=14 November 2018 }}</ref> In sommige gevalle kan die bedryf van verskeie vlakke binne 'n voorsieningsketting aanleiding gee tot bykomende koste as gevolg van die "winslaag", waar elke vlak se operateurs 'n winsmarge by hul koste voeg. Byvoorbeeld, in 2015 het die VK se Ministerie van Justisie erken dat sy hysbakonderhoud- en opknappingskontrakte aan 'n hoofkontrakteur toegeken is wat dan die werk aan 'n spesialis-hysbakkontrakteur uitkontrakteer het. Die ministerie het die koste-impak van hierdie reëling vermy deur direk met die spesialiskontrakteurs vir hysbakwerk te kontrakteer.<ref>Cabinet Office, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c1c5de5274a1f5cc75da9/SME_Two_Year_On_Report.pdf Making Government business more accessible to SMEs: Two Years On, bl. 31, gepubliseer op 8 Augustus 2013, besoek op 25 Desember 2024</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Ingenieurswese]] [[Kategorie:Vervaardiging]] ixv7slx7svoi334dm7gavci9hxezda5 2963375 2963374 2026-08-28T19:42:41Z Sobaka 328 skakel 2963375 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Verskaffingsketting.png|duimnael|[[Vraag en aanbod]] gestapel in 'n konseptuele ketting.]] 'n '''Voorsieningsketting''' is 'n komplekse logistieke stelsel wat bestaan uit fasiliteite wat grondstowwe in klaarprodukte omskakel en dit<ref>Ganeshan, R. and Harrison, T. P., [https://static1.squarespace.com/static/5b9e942a8f5130f854dbef81/t/5be89d3b21c67c13123b21bd/1541971264501/an-introduction-to-supply-chain-management.pdf An Introduction to Supply Chain Management], updated 22 Mei 2005, accessed 29 Junie 2023</ref> aan eindverbruikers<ref name="Ghiani 2004">{{cite book |last1=Ghiani |first1=Gianpaolo |last2=Laporte |first2=Gilbert |last3=Musmanno |first3=Roberto |title=Introduction to Logistics Systems Planning and Control |date=2004 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-84917-0 |pages=3–4 |url=https://books.google.com/books?id=KudTAAAAMAAJ |access-date=8 Januarie 2023}}</ref> of eindkliënte versprei,<ref name=harrison-godsell /> terwyl voorsieningskettingbestuur fokus op die optimalisering van die vloei van goedere binne die voorsieningsketting se verspreidingskanale om doeltreffendheid te verseker.<ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/276212454|last=Kozlenkova|first=Irina |display-authors=etal |volume=91|issue=4|pages=586–609|access-date=28 September 2016|doi=10.1016/j.jretai.2015.03.003|year=2015|title=The Role of Marketing Channels in Supply Chain Management|journal=Journal of Retailing}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pang |first1=Shinsiong |last2=Chen |first2=Mu-Chen |date=April 2024 |title=Investigating the impact of consumer environmental consciousness on food supply chain: The case of plant-based meat alternatives |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=201 |article-number=123190 |doi=10.1016/j.techfore.2023.123190 |issn=0040-1625}}</ref> In gesofistikeerde voorsieningskettingstelsels kan die herinvoering van gebruikte produkte in die voorsieningsketting plaasvind op enige punt waar die reswaarde van die produk herwinbaar is. Voorsieningskettings is gekoppel aan waardekettings,<ref>{{cite book |first=Anna |last=Nagurney |title=Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits |publisher=Edward Elgar |location=Cheltenham, UK |year=2006 |isbn=978-1-84542-916-4 }}</ref> en verskaffers binne 'n voorsieningsketting word dikwels in vlakke georganiseer. Eerstevlakverskaffers, ook na verwys as "direkte verskaffers",<ref>Groceries Code Adjudicator, [https://www.gov.uk/government/organisations/groceries-code-adjudicator/about About us], accessed on 29 Augustus 2025</ref> verskaf goedere of dienste direk aan die kliënt. Tweedevlakverskaffers verskaf aan die eerste vlak, ensovoorts,<ref>SCM Portal, [https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering Supplier Tiering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407050026/https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering |date=2023-04-07 }}, Procurement Glossary supplied by Chartered Institute of Procurement & Supply, accessed 11 Julie 2021</ref> wat 'n hiërargiese struktuur binne die voorsieningsnetwerk skep. Die frase "voorsieningsketting" is moontlik die eerste keer gepubliseer in 'n 1905-artikel in ''[[The Independent]]'', wat kortliks die problematiek genoem het om "'n voorsieningsketting met [[Indië]] ononderbroke te hou" tydens die Britse ekspedisie na [[Tibet]].<ref>{{cite journal |title=The Year at Home and Abroad |journal=The Independent |date=5 Januarie 1905 |volume=58 |issue=2927 |page=7 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.a0008446544 |access-date=6 Februarie 2024}}</ref> ==Oorsig== [[Lêer:Verskaffingsketting A.png|duimnael|'n Verskaffingsketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref>]] 'n Tipiese voorsieningsketting kan in twee stadiums verdeel word, naamlik produksie- en verspreidingsfases. In die produksiestadium word komponente en halfafgewerkte onderdele in vervaardigingsentrums vervaardig. Die komponente word dan in 'n monteeraanleg saamgestel. Die verspreidingsfase bestaan uit sentrale en streeksverspreidingsentrums wat produkte na eindverbruikers vervoer.<ref name="Ghiani 2004"/> Mentzer et al. stel voor dat ten minste drie entiteite benodig word vir 'n "voorsieningsketting".<ref name=mentzer /> Aan die einde van die voorsieningsketting vloei materiale en klaarprodukte slegs daarheen as gevolg van die kliëntegedrag aan die einde van die ketting;<ref>Gattorna, J. L., ed. (1998), ''Strategic Supply Chain Alignment'', Gower, Aldershot</ref> akademici Alan Harrison en Janet Godsell voer aan dat "voorsieningskettingprosesse gekoördineer moet word om op eindkliënt se koopgedrag te fokus", en soek na "kliëntresponsiwiteit" as 'n aanduiding wat bevestig dat materiale in staat is om "deur 'n reeks voorsieningskettingprosesse te vloei om aan eindkliënt se koopgedrag te voldoen".<ref name=harrison-godsell>Harrison, A. and Godsell, J. (2003), [https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/bitstream/handle/1826/377/SWP0103.pdf Responsive Supply Chains: An Exploratory Study of Performance Management], Cranfield School of Management, accessed 12 Mei 2021</ref> Baie van die uitruilings wat in die voorsieningsketting voorkom, vind plaas tussen verskillende maatskappye wat poog om hul [[inkomste]] binne hul belangstellingsfeer te maksimeer, maar min of geen kennis of belangstelling in die oorblywende spelers in die voorsieningsketting het nie. Meer onlangs is die losweg gekoppelde, selforganiserende netwerk van besighede wat saamwerk om produkte en dienste te lewer, die uitgebreide onderneming genoem,<ref>{{Cite book|last1=Ross |first1=Jeanne W.|title=Enterprise Architecture as Strategy: Creating a Foundation for Business Execution |date=2006|publisher=Harvard Business School Press|last2=Weill|first2=Peter|last3=Robertson|first3=David|isbn=1-59139-839-8|location=Boston, Mass.|oclc=66463473}}</ref> en die gebruik van die term "ketting" en die lineêre struktuur wat dit blyk te verteenwoordig, is gekritiseer as "moeiliker om te verbind met die manier waarop voorsieningsnetwerke werklik funksioneer".<ref>Keith, R., "[https://www.industryweek.com/supply-chain/article/22007454/so-why-do-we-call-it-a-supply-chain-anyway So Why Do We Call it a 'Supply Chain' Anyway?]", ''[[IndustryWeek]]'', emphasis added, published 3 Desember 2012, accessed 6 Januarie 2021.</ref> 'n Ketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg" /> As deel van hul pogings om etiese praktyke te demonstreer, integreer baie groot maatskappye en globale handelsmerke gedragskodes en riglyne in hul korporatiewe kulture en bestuurstelsels. Hierdeur stel maatskappye eise aan hul verskaffers (fasiliteite, plase, uitkontrakteringsdienste soos skoonmaak, kantien, sekuriteit, ens.) en verifieer hulle deur middel van sosiale oudits dat hulle aan die vereiste standaard voldoen. 'n Gebrek aan deursigtigheid in die voorsieningsketting kan verbruikers verhoed om te weet waar hul aankope vandaan kom en sosiaal onverantwoordelike praktyke fasiliteer. In 2018 het die Loyola Universiteit Chicago se Voorsienings- en Waardekettingsentrum in 'n opname bevind dat 53% van voorsieningskettingprofessionele persone etiek as "uiters" belangrik vir hul organisasies beskou het.<ref name=":0">{{Cite web|title=In this issue of SCMR: The ethical supply chain|url=https://www.scmr.com/article/the_ethical_supply_chain|access-date=2021-04-03|website=SCMR |first1= Judd |last1=Aschendbrand|first2=Jennifer |last2=Proctor |first3=Bob |last3=Trebilcock |date=14 November 2018 }}</ref> In sommige gevalle kan die bedryf van verskeie vlakke binne 'n voorsieningsketting aanleiding gee tot bykomende koste as gevolg van die "winslaag", waar elke vlak se operateurs 'n winsmarge by hul koste voeg. Byvoorbeeld, in 2015 het die VK se Ministerie van Justisie erken dat sy hysbakonderhoud- en opknappingskontrakte aan 'n hoofkontrakteur toegeken is wat dan die werk aan 'n spesialis-hysbakkontrakteur uitkontrakteer het. Die ministerie het die koste-impak van hierdie reëling vermy deur direk met die spesialiskontrakteurs vir hysbakwerk te kontrakteer.<ref>Cabinet Office, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c1c5de5274a1f5cc75da9/SME_Two_Year_On_Report.pdf Making Government business more accessible to SMEs: Two Years On, bl. 31, gepubliseer op 8 Augustus 2013, besoek op 25 Desember 2024</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Ingenieurswese]] [[Kategorie:Vervaardiging]] qr1080mk618yqiogflfn4ous7hoovas 2963378 2963375 2026-08-28T19:46:00Z Sobaka 328 /* Oorsig */ verwysing 2963378 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Verskaffingsketting.png|duimnael|[[Vraag en aanbod]] gestapel in 'n konseptuele ketting.]] 'n '''Voorsieningsketting''' is 'n komplekse logistieke stelsel wat bestaan uit fasiliteite wat grondstowwe in klaarprodukte omskakel en dit<ref>Ganeshan, R. and Harrison, T. P., [https://static1.squarespace.com/static/5b9e942a8f5130f854dbef81/t/5be89d3b21c67c13123b21bd/1541971264501/an-introduction-to-supply-chain-management.pdf An Introduction to Supply Chain Management], updated 22 Mei 2005, accessed 29 Junie 2023</ref> aan eindverbruikers<ref name="Ghiani 2004">{{cite book |last1=Ghiani |first1=Gianpaolo |last2=Laporte |first2=Gilbert |last3=Musmanno |first3=Roberto |title=Introduction to Logistics Systems Planning and Control |date=2004 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-84917-0 |pages=3–4 |url=https://books.google.com/books?id=KudTAAAAMAAJ |access-date=8 Januarie 2023}}</ref> of eindkliënte versprei,<ref name=harrison-godsell /> terwyl voorsieningskettingbestuur fokus op die optimalisering van die vloei van goedere binne die voorsieningsketting se verspreidingskanale om doeltreffendheid te verseker.<ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/276212454|last=Kozlenkova|first=Irina |display-authors=etal |volume=91|issue=4|pages=586–609|access-date=28 September 2016|doi=10.1016/j.jretai.2015.03.003|year=2015|title=The Role of Marketing Channels in Supply Chain Management|journal=Journal of Retailing}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pang |first1=Shinsiong |last2=Chen |first2=Mu-Chen |date=April 2024 |title=Investigating the impact of consumer environmental consciousness on food supply chain: The case of plant-based meat alternatives |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=201 |article-number=123190 |doi=10.1016/j.techfore.2023.123190 |issn=0040-1625}}</ref> In gesofistikeerde voorsieningskettingstelsels kan die herinvoering van gebruikte produkte in die voorsieningsketting plaasvind op enige punt waar die reswaarde van die produk herwinbaar is. Voorsieningskettings is gekoppel aan waardekettings,<ref>{{cite book |first=Anna |last=Nagurney |title=Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits |publisher=Edward Elgar |location=Cheltenham, UK |year=2006 |isbn=978-1-84542-916-4 }}</ref> en verskaffers binne 'n voorsieningsketting word dikwels in vlakke georganiseer. Eerstevlakverskaffers, ook na verwys as "direkte verskaffers",<ref>Groceries Code Adjudicator, [https://www.gov.uk/government/organisations/groceries-code-adjudicator/about About us], accessed on 29 Augustus 2025</ref> verskaf goedere of dienste direk aan die kliënt. Tweedevlakverskaffers verskaf aan die eerste vlak, ensovoorts,<ref>SCM Portal, [https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering Supplier Tiering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407050026/https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering |date=2023-04-07 }}, Procurement Glossary supplied by Chartered Institute of Procurement & Supply, accessed 11 Julie 2021</ref> wat 'n hiërargiese struktuur binne die voorsieningsnetwerk skep. Die frase "voorsieningsketting" is moontlik die eerste keer gepubliseer in 'n 1905-artikel in ''[[The Independent]]'', wat kortliks die problematiek genoem het om "'n voorsieningsketting met [[Indië]] ononderbroke te hou" tydens die Britse ekspedisie na [[Tibet]].<ref>{{cite journal |title=The Year at Home and Abroad |journal=The Independent |date=5 Januarie 1905 |volume=58 |issue=2927 |page=7 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.a0008446544 |access-date=6 Februarie 2024}}</ref> ==Oorsig== [[Lêer:Verskaffingsketting A.png|duimnael|'n Verskaffingsketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref>]] 'n Tipiese voorsieningsketting kan in twee stadiums verdeel word, naamlik produksie- en verspreidingsfases. In die produksiestadium word komponente en halfafgewerkte onderdele in vervaardigingsentrums vervaardig. Die komponente word dan in 'n monteeraanleg saamgestel. Die verspreidingsfase bestaan uit sentrale en streeksverspreidingsentrums wat produkte na eindverbruikers vervoer.<ref name="Ghiani 2004"/> Mentzer et al. stel voor dat ten minste drie entiteite benodig word vir 'n "voorsieningsketting".<ref name=mentzer>{{cite journal | last1 = Mentzer | first1 = J.T. | display-authors = etal | year = 2001 | title = Defining Supply Chain Management | journal = Journal of Business Logistics | volume = 22 | issue = 2| pages = 1–25 | doi=10.1002/j.2158-1592.2001.tb00001.x}}</ref> Aan die einde van die voorsieningsketting vloei materiale en klaarprodukte slegs daarheen as gevolg van die kliëntegedrag aan die einde van die ketting;<ref>Gattorna, J. L., ed. (1998), ''Strategic Supply Chain Alignment'', Gower, Aldershot</ref> akademici Alan Harrison en Janet Godsell voer aan dat "voorsieningskettingprosesse gekoördineer moet word om op eindkliënt se koopgedrag te fokus", en soek na "kliëntresponsiwiteit" as 'n aanduiding wat bevestig dat materiale in staat is om "deur 'n reeks voorsieningskettingprosesse te vloei om aan eindkliënt se koopgedrag te voldoen".<ref name=harrison-godsell>Harrison, A. and Godsell, J. (2003), [https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/bitstream/handle/1826/377/SWP0103.pdf Responsive Supply Chains: An Exploratory Study of Performance Management], Cranfield School of Management, accessed 12 Mei 2021</ref> Baie van die uitruilings wat in die voorsieningsketting voorkom, vind plaas tussen verskillende maatskappye wat poog om hul [[inkomste]] binne hul belangstellingsfeer te maksimeer, maar min of geen kennis of belangstelling in die oorblywende spelers in die voorsieningsketting het nie. Meer onlangs is die losweg gekoppelde, selforganiserende netwerk van besighede wat saamwerk om produkte en dienste te lewer, die uitgebreide onderneming genoem,<ref>{{Cite book|last1=Ross |first1=Jeanne W.|title=Enterprise Architecture as Strategy: Creating a Foundation for Business Execution |date=2006|publisher=Harvard Business School Press|last2=Weill|first2=Peter|last3=Robertson|first3=David|isbn=1-59139-839-8|location=Boston, Mass.|oclc=66463473}}</ref> en die gebruik van die term "ketting" en die lineêre struktuur wat dit blyk te verteenwoordig, is gekritiseer as "moeiliker om te verbind met die manier waarop voorsieningsnetwerke werklik funksioneer".<ref>Keith, R., "[https://www.industryweek.com/supply-chain/article/22007454/so-why-do-we-call-it-a-supply-chain-anyway So Why Do We Call it a 'Supply Chain' Anyway?]", ''[[IndustryWeek]]'', emphasis added, published 3 Desember 2012, accessed 6 Januarie 2021.</ref> 'n Ketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg" /> As deel van hul pogings om etiese praktyke te demonstreer, integreer baie groot maatskappye en globale handelsmerke gedragskodes en riglyne in hul korporatiewe kulture en bestuurstelsels. Hierdeur stel maatskappye eise aan hul verskaffers (fasiliteite, plase, uitkontrakteringsdienste soos skoonmaak, kantien, sekuriteit, ens.) en verifieer hulle deur middel van sosiale oudits dat hulle aan die vereiste standaard voldoen. 'n Gebrek aan deursigtigheid in die voorsieningsketting kan verbruikers verhoed om te weet waar hul aankope vandaan kom en sosiaal onverantwoordelike praktyke fasiliteer. In 2018 het die Loyola Universiteit Chicago se Voorsienings- en Waardekettingsentrum in 'n opname bevind dat 53% van voorsieningskettingprofessionele persone etiek as "uiters" belangrik vir hul organisasies beskou het.<ref name=":0">{{Cite web|title=In this issue of SCMR: The ethical supply chain|url=https://www.scmr.com/article/the_ethical_supply_chain|access-date=2021-04-03|website=SCMR |first1= Judd |last1=Aschendbrand|first2=Jennifer |last2=Proctor |first3=Bob |last3=Trebilcock |date=14 November 2018 }}</ref> In sommige gevalle kan die bedryf van verskeie vlakke binne 'n voorsieningsketting aanleiding gee tot bykomende koste as gevolg van die "winslaag", waar elke vlak se operateurs 'n winsmarge by hul koste voeg. Byvoorbeeld, in 2015 het die VK se Ministerie van Justisie erken dat sy hysbakonderhoud- en opknappingskontrakte aan 'n hoofkontrakteur toegeken is wat dan die werk aan 'n spesialis-hysbakkontrakteur uitkontrakteer het. Die ministerie het die koste-impak van hierdie reëling vermy deur direk met die spesialiskontrakteurs vir hysbakwerk te kontrakteer.<ref>Cabinet Office, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c1c5de5274a1f5cc75da9/SME_Two_Year_On_Report.pdf Making Government business more accessible to SMEs: Two Years On, bl. 31, gepubliseer op 8 Augustus 2013, besoek op 25 Desember 2024</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Ingenieurswese]] [[Kategorie:Vervaardiging]] 8o9zfizgzolq42vuj5onlpvhi5xm7yt 2963379 2963378 2026-08-28T19:51:18Z Sobaka 328 /* Oorsig */ verwysing 2963379 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Verskaffingsketting.png|duimnael|[[Vraag en aanbod]] gestapel in 'n konseptuele ketting.]] 'n '''Voorsieningsketting''' is 'n komplekse logistieke stelsel wat bestaan uit fasiliteite wat grondstowwe in klaarprodukte omskakel en dit<ref>Ganeshan, R. and Harrison, T. P., [https://static1.squarespace.com/static/5b9e942a8f5130f854dbef81/t/5be89d3b21c67c13123b21bd/1541971264501/an-introduction-to-supply-chain-management.pdf An Introduction to Supply Chain Management], updated 22 Mei 2005, accessed 29 Junie 2023</ref> aan eindverbruikers<ref name="Ghiani 2004">{{cite book |last1=Ghiani |first1=Gianpaolo |last2=Laporte |first2=Gilbert |last3=Musmanno |first3=Roberto |title=Introduction to Logistics Systems Planning and Control |date=2004 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-84917-0 |pages=3–4 |url=https://books.google.com/books?id=KudTAAAAMAAJ |access-date=8 Januarie 2023}}</ref> of eindkliënte versprei,<ref name=harrison-godsell /> terwyl voorsieningskettingbestuur fokus op die optimalisering van die vloei van goedere binne die voorsieningsketting se verspreidingskanale om doeltreffendheid te verseker.<ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/276212454|last=Kozlenkova|first=Irina |display-authors=etal |volume=91|issue=4|pages=586–609|access-date=28 September 2016|doi=10.1016/j.jretai.2015.03.003|year=2015|title=The Role of Marketing Channels in Supply Chain Management|journal=Journal of Retailing}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pang |first1=Shinsiong |last2=Chen |first2=Mu-Chen |date=April 2024 |title=Investigating the impact of consumer environmental consciousness on food supply chain: The case of plant-based meat alternatives |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=201 |article-number=123190 |doi=10.1016/j.techfore.2023.123190 |issn=0040-1625}}</ref> In gesofistikeerde voorsieningskettingstelsels kan die herinvoering van gebruikte produkte in die voorsieningsketting plaasvind op enige punt waar die reswaarde van die produk herwinbaar is. Voorsieningskettings is gekoppel aan waardekettings,<ref>{{cite book |first=Anna |last=Nagurney |title=Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits |publisher=Edward Elgar |location=Cheltenham, UK |year=2006 |isbn=978-1-84542-916-4 }}</ref> en verskaffers binne 'n voorsieningsketting word dikwels in vlakke georganiseer. Eerstevlakverskaffers, ook na verwys as "direkte verskaffers",<ref>Groceries Code Adjudicator, [https://www.gov.uk/government/organisations/groceries-code-adjudicator/about About us], accessed on 29 Augustus 2025</ref> verskaf goedere of dienste direk aan die kliënt. Tweedevlakverskaffers verskaf aan die eerste vlak, ensovoorts,<ref>SCM Portal, [https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering Supplier Tiering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407050026/https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering |date=2023-04-07 }}, Procurement Glossary supplied by Chartered Institute of Procurement & Supply, accessed 11 Julie 2021</ref> wat 'n hiërargiese struktuur binne die voorsieningsnetwerk skep. Die frase "voorsieningsketting" is moontlik die eerste keer gepubliseer in 'n 1905-artikel in ''[[The Independent]]'', wat kortliks die problematiek genoem het om "'n voorsieningsketting met [[Indië]] ononderbroke te hou" tydens die Britse ekspedisie na [[Tibet]].<ref>{{cite journal |title=The Year at Home and Abroad |journal=The Independent |date=5 Januarie 1905 |volume=58 |issue=2927 |page=7 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.a0008446544 |access-date=6 Februarie 2024}}</ref> ==Oorsig== [[Lêer:Verskaffingsketting A.png|duimnael|'n Verskaffingsketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref>]] 'n Tipiese voorsieningsketting kan in twee stadiums verdeel word, naamlik produksie- en verspreidingsfases. In die produksiestadium word komponente en halfafgewerkte onderdele in vervaardigingsentrums vervaardig. Die komponente word dan in 'n monteeraanleg saamgestel. Die verspreidingsfase bestaan uit sentrale en streeksverspreidingsentrums wat produkte na eindverbruikers vervoer.<ref name="Ghiani 2004"/> Mentzer et al. stel voor dat ten minste drie entiteite benodig word vir 'n "voorsieningsketting".<ref name=mentzer>{{cite journal | last1 = Mentzer | first1 = J.T. | display-authors = etal | year = 2001 | title = Defining Supply Chain Management | journal = Journal of Business Logistics | volume = 22 | issue = 2| pages = 1–25 | doi=10.1002/j.2158-1592.2001.tb00001.x}}</ref> Aan die einde van die voorsieningsketting vloei materiale en klaarprodukte slegs daarheen as gevolg van die kliëntegedrag aan die einde van die ketting;<ref>Gattorna, J. L., ed. (1998), ''Strategic Supply Chain Alignment'', Gower, Aldershot</ref> akademici Alan Harrison en Janet Godsell voer aan dat "voorsieningskettingprosesse gekoördineer moet word om op eindkliënt se koopgedrag te fokus", en soek na "kliëntresponsiwiteit" as 'n aanduiding wat bevestig dat materiale in staat is om "deur 'n reeks voorsieningskettingprosesse te vloei om aan eindkliënt se koopgedrag te voldoen".<ref name=harrison-godsell>Harrison, A. and Godsell, J. (2003), [https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/bitstream/handle/1826/377/SWP0103.pdf Responsive Supply Chains: An Exploratory Study of Performance Management], Cranfield School of Management, accessed 12 Mei 2021</ref> Baie van die uitruilings wat in die voorsieningsketting voorkom, vind plaas tussen verskillende maatskappye wat poog om hul [[inkomste]] binne hul belangstellingsfeer te maksimeer, maar min of geen kennis of belangstelling in die oorblywende spelers in die voorsieningsketting het nie. Meer onlangs is die losweg gekoppelde, selforganiserende netwerk van besighede wat saamwerk om produkte en dienste te lewer, die uitgebreide onderneming genoem,<ref>{{Cite book|last1=Ross |first1=Jeanne W.|title=Enterprise Architecture as Strategy: Creating a Foundation for Business Execution |date=2006|publisher=Harvard Business School Press|last2=Weill|first2=Peter|last3=Robertson|first3=David|isbn=1-59139-839-8|location=Boston, Mass.|oclc=66463473}}</ref> en die gebruik van die term "ketting" en die lineêre struktuur wat dit blyk te verteenwoordig, is gekritiseer as "moeiliker om te verbind met die manier waarop voorsieningsnetwerke werklik funksioneer".<ref>Keith, R., "[https://www.industryweek.com/supply-chain/article/22007454/so-why-do-we-call-it-a-supply-chain-anyway So Why Do We Call it a 'Supply Chain' Anyway?]", ''[[IndustryWeek]]'', emphasis added, published 3 Desember 2012, accessed 6 Januarie 2021.</ref> 'n Ketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref> As deel van hul pogings om etiese praktyke te demonstreer, integreer baie groot maatskappye en globale handelsmerke gedragskodes en riglyne in hul korporatiewe kulture en bestuurstelsels. Hierdeur stel maatskappye eise aan hul verskaffers (fasiliteite, plase, uitkontrakteringsdienste soos skoonmaak, kantien, sekuriteit, ens.) en verifieer hulle deur middel van sosiale oudits dat hulle aan die vereiste standaard voldoen. 'n Gebrek aan deursigtigheid in die voorsieningsketting kan verbruikers verhoed om te weet waar hul aankope vandaan kom en sosiaal onverantwoordelike praktyke fasiliteer. In 2018 het die Loyola Universiteit Chicago se Voorsienings- en Waardekettingsentrum in 'n opname bevind dat 53% van voorsieningskettingprofessionele persone etiek as "uiters" belangrik vir hul organisasies beskou het.<ref name=":0">{{Cite web|title=In this issue of SCMR: The ethical supply chain|url=https://www.scmr.com/article/the_ethical_supply_chain|access-date=2021-04-03|website=SCMR |first1= Judd |last1=Aschendbrand|first2=Jennifer |last2=Proctor |first3=Bob |last3=Trebilcock |date=14 November 2018 }}</ref> In sommige gevalle kan die bedryf van verskeie vlakke binne 'n voorsieningsketting aanleiding gee tot bykomende koste as gevolg van die "winslaag", waar elke vlak se operateurs 'n winsmarge by hul koste voeg. Byvoorbeeld, in 2015 het die VK se Ministerie van Justisie erken dat sy hysbakonderhoud- en opknappingskontrakte aan 'n hoofkontrakteur toegeken is wat dan die werk aan 'n spesialis-hysbakkontrakteur uitkontrakteer het. Die ministerie het die koste-impak van hierdie reëling vermy deur direk met die spesialiskontrakteurs vir hysbakwerk te kontrakteer.<ref>Cabinet Office, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c1c5de5274a1f5cc75da9/SME_Two_Year_On_Report.pdf Making Government business more accessible to SMEs: Two Years On, bl. 31, gepubliseer op 8 Augustus 2013, besoek op 25 Desember 2024</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Ingenieurswese]] [[Kategorie:Vervaardiging]] fpyuzl9e1890u1frghuxn4fe5r9xkxb 2963380 2963379 2026-08-28T19:52:00Z Sobaka 328 /* Oorsig */ 2963380 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Verskaffingsketting.png|duimnael|[[Vraag en aanbod]] gestapel in 'n konseptuele ketting.]] 'n '''Voorsieningsketting''' is 'n komplekse logistieke stelsel wat bestaan uit fasiliteite wat grondstowwe in klaarprodukte omskakel en dit<ref>Ganeshan, R. and Harrison, T. P., [https://static1.squarespace.com/static/5b9e942a8f5130f854dbef81/t/5be89d3b21c67c13123b21bd/1541971264501/an-introduction-to-supply-chain-management.pdf An Introduction to Supply Chain Management], updated 22 Mei 2005, accessed 29 Junie 2023</ref> aan eindverbruikers<ref name="Ghiani 2004">{{cite book |last1=Ghiani |first1=Gianpaolo |last2=Laporte |first2=Gilbert |last3=Musmanno |first3=Roberto |title=Introduction to Logistics Systems Planning and Control |date=2004 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-84917-0 |pages=3–4 |url=https://books.google.com/books?id=KudTAAAAMAAJ |access-date=8 Januarie 2023}}</ref> of eindkliënte versprei,<ref name=harrison-godsell /> terwyl voorsieningskettingbestuur fokus op die optimalisering van die vloei van goedere binne die voorsieningsketting se verspreidingskanale om doeltreffendheid te verseker.<ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/276212454|last=Kozlenkova|first=Irina |display-authors=etal |volume=91|issue=4|pages=586–609|access-date=28 September 2016|doi=10.1016/j.jretai.2015.03.003|year=2015|title=The Role of Marketing Channels in Supply Chain Management|journal=Journal of Retailing}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pang |first1=Shinsiong |last2=Chen |first2=Mu-Chen |date=April 2024 |title=Investigating the impact of consumer environmental consciousness on food supply chain: The case of plant-based meat alternatives |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=201 |article-number=123190 |doi=10.1016/j.techfore.2023.123190 |issn=0040-1625}}</ref> In gesofistikeerde voorsieningskettingstelsels kan die herinvoering van gebruikte produkte in die voorsieningsketting plaasvind op enige punt waar die reswaarde van die produk herwinbaar is. Voorsieningskettings is gekoppel aan waardekettings,<ref>{{cite book |first=Anna |last=Nagurney |title=Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits |publisher=Edward Elgar |location=Cheltenham, UK |year=2006 |isbn=978-1-84542-916-4 }}</ref> en verskaffers binne 'n voorsieningsketting word dikwels in vlakke georganiseer. Eerstevlakverskaffers, ook na verwys as "direkte verskaffers",<ref>Groceries Code Adjudicator, [https://www.gov.uk/government/organisations/groceries-code-adjudicator/about About us], accessed on 29 Augustus 2025</ref> verskaf goedere of dienste direk aan die kliënt. Tweedevlakverskaffers verskaf aan die eerste vlak, ensovoorts,<ref>SCM Portal, [https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering Supplier Tiering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407050026/https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering |date=2023-04-07 }}, Procurement Glossary supplied by Chartered Institute of Procurement & Supply, accessed 11 Julie 2021</ref> wat 'n hiërargiese struktuur binne die voorsieningsnetwerk skep. Die frase "voorsieningsketting" is moontlik die eerste keer gepubliseer in 'n 1905-artikel in ''[[The Independent]]'', wat kortliks die problematiek genoem het om "'n voorsieningsketting met [[Indië]] ononderbroke te hou" tydens die Britse ekspedisie na [[Tibet]].<ref>{{cite journal |title=The Year at Home and Abroad |journal=The Independent |date=5 Januarie 1905 |volume=58 |issue=2927 |page=7 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.a0008446544 |access-date=6 Februarie 2024}}</ref> ==Oorsig== [[Lêer:Verskaffingsketting A.png|duimnael|'n Verskaffingsketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref>]] 'n Tipiese voorsieningsketting kan in twee stadiums verdeel word, naamlik produksie- en verspreidingsfases. In die produksiestadium word komponente en halfafgewerkte onderdele in vervaardigingsentrums vervaardig. Die komponente word dan in 'n monteeraanleg saamgestel. Die verspreidingsfase bestaan uit sentrale en streeksverspreidingsentrums wat produkte na eindverbruikers vervoer.<ref name="Ghiani 2004"/> Mentzer et al. stel voor dat ten minste drie entiteite benodig word vir 'n "voorsieningsketting".<ref name=mentzer>{{cite journal | last1 = Mentzer | first1 = J.T. | display-authors = etal | year = 2001 | title = Defining Supply Chain Management | journal = Journal of Business Logistics | volume = 22 | issue = 2| pages = 1–25 | doi=10.1002/j.2158-1592.2001.tb00001.x}}</ref> Aan die einde van die voorsieningsketting vloei materiale en klaarprodukte slegs daarheen as gevolg van die kliëntegedrag aan die einde van die ketting;<ref>Gattorna, J. L., ed. (1998), ''Strategic Supply Chain Alignment'', Gower, Aldershot</ref> akademici Alan Harrison en Janet Godsell voer aan dat "voorsieningskettingprosesse gekoördineer moet word om op eindkliënt se koopgedrag te fokus", en soek na "kliëntresponsiwiteit" as 'n aanduiding wat bevestig dat materiale in staat is om "deur 'n reeks voorsieningskettingprosesse te vloei om aan eindkliënt se koopgedrag te voldoen".<ref name=harrison-godsell>Harrison, A. and Godsell, J. (2003), [https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/bitstream/handle/1826/377/SWP0103.pdf Responsive Supply Chains: An Exploratory Study of Performance Management], Cranfield School of Management, accessed 12 Mei 2021</ref> Baie van die uitruilings wat in die voorsieningsketting voorkom, vind plaas tussen verskillende maatskappye wat poog om hul [[inkomste]] binne hul belangstellingsfeer te maksimeer, maar min of geen kennis of belangstelling in die oorblywende spelers in die voorsieningsketting het nie. Meer onlangs is die losweg gekoppelde, selforganiserende netwerk van besighede wat saamwerk om produkte en dienste te lewer, die uitgebreide onderneming genoem,<ref>{{Cite book|last1=Ross |first1=Jeanne W.|title=Enterprise Architecture as Strategy: Creating a Foundation for Business Execution |date=2006|publisher=Harvard Business School Press|last2=Weill|first2=Peter|last3=Robertson|first3=David|isbn=1-59139-839-8|location=Boston, Mass.|oclc=66463473}}</ref> en die gebruik van die term "ketting" en die lineêre struktuur wat dit blyk te verteenwoordig, is gekritiseer as "moeiliker om te verbind met die manier waarop voorsieningsnetwerke werklik funksioneer".<ref>Keith, R., "[https://www.industryweek.com/supply-chain/article/22007454/so-why-do-we-call-it-a-supply-chain-anyway So Why Do We Call it a 'Supply Chain' Anyway?]", ''IndustryWeek'', emphasis added, published 3 Desember 2012, accessed 6 Januarie 2021.</ref> 'n Ketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref> As deel van hul pogings om etiese praktyke te demonstreer, integreer baie groot maatskappye en globale handelsmerke gedragskodes en riglyne in hul korporatiewe kulture en bestuurstelsels. Hierdeur stel maatskappye eise aan hul verskaffers (fasiliteite, plase, uitkontrakteringsdienste soos skoonmaak, kantien, sekuriteit, ens.) en verifieer hulle deur middel van sosiale oudits dat hulle aan die vereiste standaard voldoen. 'n Gebrek aan deursigtigheid in die voorsieningsketting kan verbruikers verhoed om te weet waar hul aankope vandaan kom en sosiaal onverantwoordelike praktyke fasiliteer. In 2018 het die Loyola Universiteit Chicago se Voorsienings- en Waardekettingsentrum in 'n opname bevind dat 53% van voorsieningskettingprofessionele persone etiek as "uiters" belangrik vir hul organisasies beskou het.<ref name=":0">{{Cite web|title=In this issue of SCMR: The ethical supply chain|url=https://www.scmr.com/article/the_ethical_supply_chain|access-date=2021-04-03|website=SCMR |first1= Judd |last1=Aschendbrand|first2=Jennifer |last2=Proctor |first3=Bob |last3=Trebilcock |date=14 November 2018 }}</ref> In sommige gevalle kan die bedryf van verskeie vlakke binne 'n voorsieningsketting aanleiding gee tot bykomende koste as gevolg van die "winslaag", waar elke vlak se operateurs 'n winsmarge by hul koste voeg. Byvoorbeeld, in 2015 het die VK se Ministerie van Justisie erken dat sy hysbakonderhoud- en opknappingskontrakte aan 'n hoofkontrakteur toegeken is wat dan die werk aan 'n spesialis-hysbakkontrakteur uitkontrakteer het. Die ministerie het die koste-impak van hierdie reëling vermy deur direk met die spesialiskontrakteurs vir hysbakwerk te kontrakteer.<ref>Cabinet Office, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c1c5de5274a1f5cc75da9/SME_Two_Year_On_Report.pdf Making Government business more accessible to SMEs: Two Years On, bl. 31, gepubliseer op 8 Augustus 2013, besoek op 25 Desember 2024</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Ingenieurswese]] [[Kategorie:Vervaardiging]] de8szp3rs10aen70wh1hxc0twaxzemt 2963381 2963380 2026-08-28T19:53:39Z Sobaka 328 /* Oorsig */ skakel 2963381 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Verskaffingsketting.png|duimnael|[[Vraag en aanbod]] gestapel in 'n konseptuele ketting.]] 'n '''Voorsieningsketting''' is 'n komplekse logistieke stelsel wat bestaan uit fasiliteite wat grondstowwe in klaarprodukte omskakel en dit<ref>Ganeshan, R. and Harrison, T. P., [https://static1.squarespace.com/static/5b9e942a8f5130f854dbef81/t/5be89d3b21c67c13123b21bd/1541971264501/an-introduction-to-supply-chain-management.pdf An Introduction to Supply Chain Management], updated 22 Mei 2005, accessed 29 Junie 2023</ref> aan eindverbruikers<ref name="Ghiani 2004">{{cite book |last1=Ghiani |first1=Gianpaolo |last2=Laporte |first2=Gilbert |last3=Musmanno |first3=Roberto |title=Introduction to Logistics Systems Planning and Control |date=2004 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-84917-0 |pages=3–4 |url=https://books.google.com/books?id=KudTAAAAMAAJ |access-date=8 Januarie 2023}}</ref> of eindkliënte versprei,<ref name=harrison-godsell /> terwyl voorsieningskettingbestuur fokus op die optimalisering van die vloei van goedere binne die voorsieningsketting se verspreidingskanale om doeltreffendheid te verseker.<ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/276212454|last=Kozlenkova|first=Irina |display-authors=etal |volume=91|issue=4|pages=586–609|access-date=28 September 2016|doi=10.1016/j.jretai.2015.03.003|year=2015|title=The Role of Marketing Channels in Supply Chain Management|journal=Journal of Retailing}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pang |first1=Shinsiong |last2=Chen |first2=Mu-Chen |date=April 2024 |title=Investigating the impact of consumer environmental consciousness on food supply chain: The case of plant-based meat alternatives |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=201 |article-number=123190 |doi=10.1016/j.techfore.2023.123190 |issn=0040-1625}}</ref> In gesofistikeerde voorsieningskettingstelsels kan die herinvoering van gebruikte produkte in die voorsieningsketting plaasvind op enige punt waar die reswaarde van die produk herwinbaar is. Voorsieningskettings is gekoppel aan waardekettings,<ref>{{cite book |first=Anna |last=Nagurney |title=Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits |publisher=Edward Elgar |location=Cheltenham, UK |year=2006 |isbn=978-1-84542-916-4 }}</ref> en verskaffers binne 'n voorsieningsketting word dikwels in vlakke georganiseer. Eerstevlakverskaffers, ook na verwys as "direkte verskaffers",<ref>Groceries Code Adjudicator, [https://www.gov.uk/government/organisations/groceries-code-adjudicator/about About us], accessed on 29 Augustus 2025</ref> verskaf goedere of dienste direk aan die kliënt. Tweedevlakverskaffers verskaf aan die eerste vlak, ensovoorts,<ref>SCM Portal, [https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering Supplier Tiering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407050026/https://www.scm-portal.net/glossary/supplier_tiering.shtml?id=supplier_tiering |date=2023-04-07 }}, Procurement Glossary supplied by Chartered Institute of Procurement & Supply, accessed 11 Julie 2021</ref> wat 'n hiërargiese struktuur binne die voorsieningsnetwerk skep. Die frase "voorsieningsketting" is moontlik die eerste keer gepubliseer in 'n 1905-artikel in ''[[The Independent]]'', wat kortliks die problematiek genoem het om "'n voorsieningsketting met [[Indië]] ononderbroke te hou" tydens die Britse ekspedisie na [[Tibet]].<ref>{{cite journal |title=The Year at Home and Abroad |journal=The Independent |date=5 Januarie 1905 |volume=58 |issue=2927 |page=7 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.a0008446544 |access-date=6 Februarie 2024}}</ref> ==Oorsig== [[Lêer:Verskaffingsketting A.png|duimnael|'n Verskaffingsketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref>]] 'n Tipiese voorsieningsketting kan in twee stadiums verdeel word, naamlik produksie- en verspreidingsfases. In die produksiestadium word komponente en halfafgewerkte onderdele in [[vervaardiging]]sentrums vervaardig. Die komponente word dan in 'n monteeraanleg saamgestel. Die verspreidingsfase bestaan uit sentrale en streeksverspreidingsentrums wat produkte na eindverbruikers vervoer.<ref name="Ghiani 2004"/> Mentzer et al. stel voor dat ten minste drie entiteite benodig word vir 'n "voorsieningsketting".<ref name=mentzer>{{cite journal | last1 = Mentzer | first1 = J.T. | display-authors = etal | year = 2001 | title = Defining Supply Chain Management | journal = Journal of Business Logistics | volume = 22 | issue = 2| pages = 1–25 | doi=10.1002/j.2158-1592.2001.tb00001.x}}</ref> Aan die einde van die voorsieningsketting vloei materiale en klaarprodukte slegs daarheen as gevolg van die kliëntegedrag aan die einde van die ketting;<ref>Gattorna, J. L., ed. (1998), ''Strategic Supply Chain Alignment'', Gower, Aldershot</ref> akademici Alan Harrison en Janet Godsell voer aan dat "voorsieningskettingprosesse gekoördineer moet word om op eindkliënt se koopgedrag te fokus", en soek na "kliëntresponsiwiteit" as 'n aanduiding wat bevestig dat materiale in staat is om "deur 'n reeks voorsieningskettingprosesse te vloei om aan eindkliënt se koopgedrag te voldoen".<ref name=harrison-godsell>Harrison, A. and Godsell, J. (2003), [https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/bitstream/handle/1826/377/SWP0103.pdf Responsive Supply Chains: An Exploratory Study of Performance Management], Cranfield School of Management, accessed 12 Mei 2021</ref> Baie van die uitruilings wat in die voorsieningsketting voorkom, vind plaas tussen verskillende maatskappye wat poog om hul [[inkomste]] binne hul belangstellingsfeer te maksimeer, maar min of geen kennis of belangstelling in die oorblywende spelers in die voorsieningsketting het nie. Meer onlangs is die losweg gekoppelde, selforganiserende netwerk van besighede wat saamwerk om produkte en dienste te lewer, die uitgebreide onderneming genoem,<ref>{{Cite book|last1=Ross |first1=Jeanne W.|title=Enterprise Architecture as Strategy: Creating a Foundation for Business Execution |date=2006|publisher=Harvard Business School Press|last2=Weill|first2=Peter|last3=Robertson|first3=David|isbn=1-59139-839-8|location=Boston, Mass.|oclc=66463473}}</ref> en die gebruik van die term "ketting" en die lineêre struktuur wat dit blyk te verteenwoordig, is gekritiseer as "moeiliker om te verbind met die manier waarop voorsieningsnetwerke werklik funksioneer".<ref>Keith, R., "[https://www.industryweek.com/supply-chain/article/22007454/so-why-do-we-call-it-a-supply-chain-anyway So Why Do We Call it a 'Supply Chain' Anyway?]", ''IndustryWeek'', emphasis added, published 3 Desember 2012, accessed 6 Januarie 2021.</ref> 'n Ketting is eintlik 'n komplekse en dinamiese vraag-en-aanbodnetwerk.<ref name="Wieland-Wallenburg2">cf. {{cite book |last1=Wieland |first1=Andreas |title=Supply-Chain-Management in stürmischen Zeiten |last2=Wallenburg |first2=Carl Marcus |publisher=Universitätsverlag der TU |year=2011 |isbn=978-3-7983-2304-9 |location=Berlin |language=de}}</ref> As deel van hul pogings om etiese praktyke te demonstreer, integreer baie groot maatskappye en globale handelsmerke gedragskodes en riglyne in hul korporatiewe kulture en bestuurstelsels. Hierdeur stel maatskappye eise aan hul verskaffers (fasiliteite, plase, uitkontrakteringsdienste soos skoonmaak, kantien, sekuriteit, ens.) en verifieer hulle deur middel van sosiale oudits dat hulle aan die vereiste standaard voldoen. 'n Gebrek aan deursigtigheid in die voorsieningsketting kan verbruikers verhoed om te weet waar hul aankope vandaan kom en sosiaal onverantwoordelike praktyke fasiliteer. In 2018 het die Loyola Universiteit Chicago se Voorsienings- en Waardekettingsentrum in 'n opname bevind dat 53% van voorsieningskettingprofessionele persone etiek as "uiters" belangrik vir hul organisasies beskou het.<ref name=":0">{{Cite web|title=In this issue of SCMR: The ethical supply chain|url=https://www.scmr.com/article/the_ethical_supply_chain|access-date=2021-04-03|website=SCMR |first1= Judd |last1=Aschendbrand|first2=Jennifer |last2=Proctor |first3=Bob |last3=Trebilcock |date=14 November 2018 }}</ref> In sommige gevalle kan die bedryf van verskeie vlakke binne 'n voorsieningsketting aanleiding gee tot bykomende koste as gevolg van die "winslaag", waar elke vlak se operateurs 'n winsmarge by hul koste voeg. Byvoorbeeld, in 2015 het die VK se Ministerie van Justisie erken dat sy hysbakonderhoud- en opknappingskontrakte aan 'n hoofkontrakteur toegeken is wat dan die werk aan 'n spesialis-hysbakkontrakteur uitkontrakteer het. Die ministerie het die koste-impak van hierdie reëling vermy deur direk met die spesialiskontrakteurs vir hysbakwerk te kontrakteer.<ref>Cabinet Office, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c1c5de5274a1f5cc75da9/SME_Two_Year_On_Report.pdf Making Government business more accessible to SMEs: Two Years On, bl. 31, gepubliseer op 8 Augustus 2013, besoek op 25 Desember 2024</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Ingenieurswese]] [[Kategorie:Vervaardiging]] 0ladrpj0una5tyupqzyblz11511gm9r 1 468327 2963370 2026-08-28T19:36:40Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2963370 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468328 2963383 2026-08-28T20:04:36Z BurgertB 2401 Nuwe artikel, besig 2963383 wikitext text/x-wiki {{Nuus}} {{Inligtingskas koning2 |naam = Haakon VIII |titel = Koning van Noorweë |beeld = Haakon in 2025 (cropped).jpg |breedte = 240 |onderskrif = Haakon in 2025. |bewind = 28 Augustus 2026 - tans |voorganger = [[Harald V van Noorweë|Harald V]] |opvolger = |erfgenaam = [[Ingrid Alexandra, kroonprinses van Noorweë|Ingrid Alexandra]] |gade = Mette-Marit Tjessem Høiby |kinders = Ingrid Alexandra <br>Sverre Magnus |huis = [[Huis van Glücksburg|Glücksburg]]<ref>{{cite web|title=The Royal Family|url=http://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=28435&sek=27259|access-date=25 October 2014|archive-date=25 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025163427/http://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=28435&sek=27259|url-status=live}}</ref> |vader = Harald V |moeder = Sonja Haraldsen |gebore = {{GDEO|df=y|1973|7|20}} |godsdiens = Kerk van Noorweë |handtekening = }} '''Haakon VIII''' (Haakon Magnus; gebore 20 Julie 1973) is sedert die dood van sy vader, [[Harald V van Noorweë|Harald V]], op 28 Augustus 2026 koning van [[Noorweë]]. Hy is die tweede kind en enigste seun van koning Harald V en koningin Sonja van Noorweë. Haakon is die vierde generasie van die heersende Noorweegse koningshuis, die [[Huis van Glücksburg]]. Hy is in 2001 met Mette-Marit Tjessem Høiby getroud, en die egpaar het twee kinders, kroonprinses Ingrid Alexandra en prins Sverre Magnus. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Haakon VIII}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noorse monarge]] ogxpqss9esodbybtubkzbg8kkmqutty 2963387 2963383 2026-08-28T20:28:47Z BurgertB 2401 Besig 2963387 wikitext text/x-wiki {{Nuus}} {{Inligtingskas koning2 |naam = Haakon VIII |titel = Koning van Noorweë |beeld = Haakon in 2025 (cropped).jpg |breedte = 240 |onderskrif = Haakon in 2025. |bewind = 28 Augustus 2026 - tans |voorganger = [[Harald V van Noorweë|Harald V]] |opvolger = |erfgenaam = [[Ingrid Alexandra, kroonprinses van Noorweë|Ingrid Alexandra]] |gade = Mette-Marit Tjessem Høiby |kinders = Ingrid Alexandra <br>Sverre Magnus |huis = [[Huis van Glücksburg|Glücksburg]]<ref>{{cite web|title=The Royal Family|url=http://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=28435&sek=27259|access-date=25 October 2014|archive-date=25 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025163427/http://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=28435&sek=27259|url-status=live}}</ref> |vader = Harald V |moeder = Sonja Haraldsen |gebore = {{GDEO|df=y|1973|7|20}} |godsdiens = Kerk van Noorweë |handtekening = }} '''Haakon VIII''' (Haakon Magnus; gebore 20 Julie 1973) is sedert die dood van sy vader, [[Harald V van Noorweë|Harald V]], op 28 Augustus 2026 koning van [[Noorweë]]. Hy is die tweede kind en enigste seun van koning Harald V en koningin Sonja van Noorweë. Haakon is die vierde generasie van die heersende Noorweegse koningshuis, die [[Huis van Glücksburg]]. Hy is in 2001 met Mette-Marit Tjessem Høiby getroud, en die egpaar het twee kinders, kroonprinses Ingrid Alexandra en prins Sverre Magnus. Haakon is ’n opgeleide vlootoffisier en as koning die opperbevelvoerder van die Noorweegse weermag. Hy het al gedien as welwillendheidsambassadeur vir die [[Verenigde Nasies]] se Ontwikkelingsprogram en was betrokke by ’n reeks filantropiese en internasionale inisiatiewe. Hy het ’n BA-graad in [[staatsleer]] van die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] en ’n MSc in ontwikkelingstudies van die London School of Economics. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Haakon VIII}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noorse monarge]] 9eljq8aly05lefz4pdofhluagj5rnp3 1 468329 2963385 2026-08-28T20:08:49Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2963385 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468330 2963404 2026-08-28T21:05:41Z SpesBona 2720 Stuur aan na [[Haakon VIII]] 2963404 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Haakon VIII]] 0tu9z2lj24g0td3xf1q3xhpudmkuooz 0 468331 2963423 2026-08-29T07:11:52Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2963423 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Colpias |authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth., (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Colpias''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]ies wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] voor. == Spesies == Dit is 'n [[monotipiese takson]] en daar is dus slegs een [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:37549-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Colpias mollis]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Colpias| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] be3rlity78n5gj6uvfaaxy5gxddcuop 2963427 2963423 2026-08-29T07:14:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963427 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Colpias mollis 3.jpg |image_caption = ''Colpias mollis'' |display_parents = 3 |taxon = Colpias |authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth., (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Colpias''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]ies wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] voor. == Spesies == Dit is 'n [[monotipiese takson]] en daar is dus slegs een [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:37549-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Colpias mollis]]'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Colpias| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 7v3bc6q3oj2tsgnch1cm14o1p9ub9u7 10 468332 2963425 2026-08-29T07:12:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963425 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Colpias |parent=Scrophulariaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} rs19hi14qbiayod1oow1q8xofku2xic 1 468333 2963426 2026-08-29T07:13:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2963426 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 468334 2963429 2026-08-29T07:17:30Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2963429 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Scrophulariaceae]] mtbp235iv1u39q25c71fp7s705rw07a 0 468335 2963465 2026-08-29T10:23:58Z Raphicerus 213649 Geskep deur die bladsy "[[:ro:Special:Redirect/revision/16441319|Liceul Teoretic „Jean Monnet” din București]]" te vertaal 2963465 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skool|logo=}}'''Die "Jean Monnet" Teoretiese Hoërskool''' is 'n hoërskool in die [[Primăverii-woonbuurt]] van [[Boekarest]]. Die hoërskool is huidiglik vernoem na die Franse politikus Jean Monnet, een van die stigters [[Europese Unie|van die Europese Unie]] . == Geskiedenis == Die hoërskool het in [[1963]] haar deure oopgemaak aan studente. Die skool het al 'n paar naam veranderings gehad: * Middelbare Skool Nr. 24 (1963-1965) * Hoërskool Nr. 24 (1965-1976) * Wiskunde-Fisika Hoërskool Nr. 2 (1976-1982) * Industriële Hoërskool Nr. 32 (1982-1990) * "George Călinescu" Teoretiese Hoërskool (1990-1992) * "Jean Monnet" Teoretiese Hoërskool (1992-hede) Die skool se bekendheid het in die vroeë 2000's toegeneem na 'n bom aanval wat op 6 November 2002 op die sypaadjie voor die skool plaasgevind het, <ref name="adev2016-12-16">{{Verwysing|url=http://adevarul.ro/news/eveniment/dragos-ciupercescu-atentatorul-grenada-liceul-bucurestean-jean-monnet-iese-inchisoare-1_585377ed5ab6550cb879c518/index.html|title=Dragoș Ciupercescu, atentatorul cu grenadă de la Liceul bucureștean „Jean Monnet“, a fost eliberat din închisoare|newspaper=Adevărul|date=16 decembrie 2016|author=Redacția Adevărul|accessdate=2 iunie 2017}}</ref> maar ook weens die kaliber studente was die skool produseer het <ref name="evz2017-06-022">{{Verwysing|url=http://evz.ro/liceul-jean-monnet-vesnic-aspirator-de-fite-de-la-odraslele-nomenclaturistilor-la-piti-95665.html|title=Liceul|newspaper=Evz.ro|date=|author=|accessdate=2 iunie 2017}}</ref> == Direkteure == * Prof. Dumitru Bărbulescu, 1963-1978 * Prof. Vasilica Manaila, 1978-1986 * Prof Mircea Florescu, 1986-1995 * Prof Nicolae Catan, 1995-1998 * Prof Stefana Parvu, 1998-2002 * Prof. Elena Țicoș, 2002-2010 * Prof Tudorita Codreanu, 2010-2011 * Prof Mariana Rosner, 2011-2012 * Prof. Tudorița Codreanu, 2012-nou * [[Zoia Ceaușescu]], dogter van die Roemeense diktator [[Nicolae Ceausescu|Nicolae Ceaușescu]] * [[Rodica Culcer]], joernalis * [[Marina Almasan]], TV-aanbieder * [[Traian T. Cosovei]] * [[Ozana Barabancea]] * [[Lucian Viziru]] (musikant, akteur) == Notas == <references /> == Eksterne skakels == * [http://jmonnet.ro/ Amptelike webwerf] ahzvl1mp0auvacnwbe5ecczjg705dsj 2963466 2963465 2026-08-29T10:25:50Z Raphicerus 213649 2963466 wikitext text/x-wiki '''Die "Jean Monnet" Teoretiese Hoërskool''' is 'n hoërskool in die [[Primăverii-woonbuurt]] van [[Boekarest]]. Die hoërskool is huidiglik vernoem na die Franse politikus Jean Monnet, een van die stigters [[Europese Unie|van die Europese Unie]] . == Geskiedenis == Die hoërskool het in [[1963]] haar deure oopgemaak aan studente. Die skool het al 'n paar naam veranderings gehad: * Middelbare Skool Nr. 24 (1963-1965) * Hoërskool Nr. 24 (1965-1976) * Wiskunde-Fisika Hoërskool Nr. 2 (1976-1982) * Industriële Hoërskool Nr. 32 (1982-1990) * "George Călinescu" Teoretiese Hoërskool (1990-1992) * "Jean Monnet" Teoretiese Hoërskool (1992-hede) Die skool se bekendheid het in die vroeë 2000's toegeneem na 'n bom aanval wat op 6 November 2002 op die sypaadjie voor die skool plaasgevind het, <ref name="adev2016-12-16">{{Verwysing|url=http://adevarul.ro/news/eveniment/dragos-ciupercescu-atentatorul-grenada-liceul-bucurestean-jean-monnet-iese-inchisoare-1_585377ed5ab6550cb879c518/index.html|title=Dragoș Ciupercescu, atentatorul cu grenadă de la Liceul bucureștean „Jean Monnet“, a fost eliberat din închisoare|newspaper=Adevărul|date=16 decembrie 2016|author=Redacția Adevărul|accessdate=2 iunie 2017}}</ref> maar ook weens die kaliber studente was die skool produseer het <ref name="evz2017-06-022">{{Verwysing|url=http://evz.ro/liceul-jean-monnet-vesnic-aspirator-de-fite-de-la-odraslele-nomenclaturistilor-la-piti-95665.html|title=Liceul|newspaper=Evz.ro|date=|author=|accessdate=2 iunie 2017}}</ref> == Direkteure == * Prof. Dumitru Bărbulescu, 1963-1978 * Prof. Vasilica Manaila, 1978-1986 * Prof Mircea Florescu, 1986-1995 * Prof Nicolae Catan, 1995-1998 * Prof Stefana Parvu, 1998-2002 * Prof. Elena Țicoș, 2002-2010 * Prof Tudorita Codreanu, 2010-2011 * Prof Mariana Rosner, 2011-2012 * Prof. Tudorița Codreanu, 2012-nou == Oudstudente == * [[Zoia Ceaușescu]], dogter van die Roemeense diktator [[Nicolae Ceausescu|Nicolae Ceaușescu]] * [[Rodica Culcer]], joernalis * [[Marina Almasan]], TV-aanbieder * [[Traian T. Cosovei]] * [[Ozana Barabancea]] * [[Lucian Viziru]] (musikant, akteur) == Notas == <references /> == Eksterne skakels == * [http://jmonnet.ro/ Amptelike webwerf] hlqv4bbmpc8g4hz7d7xf85yx7abvqsf 2963467 2963466 2026-08-29T10:34:37Z Oesjaar 7467 Tans is die korrekte woord. 2963467 wikitext text/x-wiki '''Die "Jean Monnet" Teoretiese Hoërskool''' is 'n hoërskool in die [[Primăverii-woonbuurt]] van [[Boekarest]]. Die hoërskool is tans vernoem na die Franse politikus Jean Monnet, een van die stigters [[Europese Unie|van die Europese Unie]] . == Geskiedenis == Die hoërskool het in [[1963]] haar deure oopgemaak aan studente. Die skool het al 'n paar naam veranderings gehad: * Middelbare Skool Nr. 24 (1963-1965) * Hoërskool Nr. 24 (1965-1976) * Wiskunde-Fisika Hoërskool Nr. 2 (1976-1982) * Industriële Hoërskool Nr. 32 (1982-1990) * "George Călinescu" Teoretiese Hoërskool (1990-1992) * "Jean Monnet" Teoretiese Hoërskool (1992-hede) Die skool se bekendheid het in die vroeë 2000's toegeneem na 'n bom aanval wat op 6 November 2002 op die sypaadjie voor die skool plaasgevind het, <ref name="adev2016-12-16">{{Verwysing|url=http://adevarul.ro/news/eveniment/dragos-ciupercescu-atentatorul-grenada-liceul-bucurestean-jean-monnet-iese-inchisoare-1_585377ed5ab6550cb879c518/index.html|title=Dragoș Ciupercescu, atentatorul cu grenadă de la Liceul bucureștean „Jean Monnet“, a fost eliberat din închisoare|newspaper=Adevărul|date=16 decembrie 2016|author=Redacția Adevărul|accessdate=2 iunie 2017}}</ref> maar ook weens die kaliber studente was die skool produseer het <ref name="evz2017-06-022">{{Verwysing|url=http://evz.ro/liceul-jean-monnet-vesnic-aspirator-de-fite-de-la-odraslele-nomenclaturistilor-la-piti-95665.html|title=Liceul|newspaper=Evz.ro|date=|author=|accessdate=2 iunie 2017}}</ref> == Direkteure == * Prof. Dumitru Bărbulescu, 1963-1978 * Prof. Vasilica Manaila, 1978-1986 * Prof Mircea Florescu, 1986-1995 * Prof Nicolae Catan, 1995-1998 * Prof Stefana Parvu, 1998-2002 * Prof. Elena Țicoș, 2002-2010 * Prof Tudorita Codreanu, 2010-2011 * Prof Mariana Rosner, 2011-2012 * Prof. Tudorița Codreanu, 2012-nou == Oudstudente == * [[Zoia Ceaușescu]], dogter van die Roemeense diktator [[Nicolae Ceausescu|Nicolae Ceaușescu]] * [[Rodica Culcer]], joernalis * [[Marina Almasan]], TV-aanbieder * [[Traian T. Cosovei]] * [[Ozana Barabancea]] * [[Lucian Viziru]] (musikant, akteur) == Notas == <references /> == Eksterne skakels == * [http://jmonnet.ro/ Amptelike webwerf] ccdokio8drfljuhknmds9sdycsij82o 0 468336 2963491 2026-08-29T11:01:10Z Raphicerus 213649 Geskep + Wikidata 2963491 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Zoia Ceaușescu|image=Zoia Ceaușescu 1981.jpg|caption=Zoia Ceaușescu in 1981|birth_date={{birth date|df=y|1949|2|28}}|birth_place=[[Boekarest]], [[Sosialistiese Republiek van Roemenië]]|death_date={{death date and age|2006|11|20|1949|2|28|df=y}}|death_place=Boekarest, Romania|resting_place=|resting_place_coordinates=|spouse={{marriage|Mircea Oprean|1980}}|children=|father=[[Nicolae Ceaușescu]]|mother=[[Elena Ceaușescu]]|relatives={{ubl|[[Nicu Ceaușescu]] (brother)|[[Valentin Ceaușescu]] (brother)|[[Ilie Ceaușescu]] (uncle)|[[Marin Ceaușescu]] (uncle)}}|fields=[[Wiskunde]]|workplaces=[[Instituut van Wiskunde van Roemeense Akademie]]<br />INCREST|alma_mater=[[Universiteit van Boekarest]]|thesis_title=|thesis_year=|doctoral_advisor=[[Ciprian Foias]]|awards=[[Simion Stoilow Prys]]|signature=}} Zoe Ceaușescu (1949 - 2006) was [[Roemene|Roemeense]] [[Wiskundige]] en dogter van [[Nicolae Ceausescu]]. 812sxhlj0w3dnfuydmhfmfswmqe4cng 0 468337 2963496 2026-08-29T11:49:06Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Harald V van Noorweë]] na [[Harald V]] geskuif 2963496 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Harald V]] 9h9gnxn944n2praawljm6zxzicoqf0h 1 468338 2963498 2026-08-29T11:49:07Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Harald V van Noorweë]] na [[Bespreking:Harald V]] geskuif 2963498 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Harald V]] pbw0fgkxxp0555xuaqujf8liewrj5ws