Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3 2964513 2921791 2026-09-02T14:09:26Z ~2026-47861-48 213876 /* B */ 2964513 wikitext text/x-wiki [[Lêer:CJ Langenhoven.jpg|duimnael|200px|[[C. J. Langenhoven]] met Mev. Langenhoven by die kerk in Oudtshoorn op die huweliksdag van hul dogter, Engela, in 1926.]] [[Lêer:Eugenemarais.jpg|duimnael|200px|[[Eugène Marais]] – redakteur, skrywer, digter, juris en natuurkenner.]] [[Lêer:Sangiro.jpg|duimnael|200px|[[Sangiro]] wen die Hertzogprys in 1945 vir al sy prosawerk.]] [[Lêer:9.13.09BreytenBreytenbachByLuigiNovi1.jpg|duimnael|200px|[[Breyten Breytenbach]] by die 2009 Brooklyn Book Festival.]] [[Lêer:Roodt dan wiki.jpg|duimnael|200px|[[Dan Roodt]].]] [[Lêer:Deon Meyer01.jpg|duimnael|200px|[[Deon Meyer]].]] [[Beeld:Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|duimnael|200px|[[M.E.R.]].]] [[Lêer:Brink.jpg|duimnael|200px|[[André P. Brink]] in 1999.]] [[Beeld:Marlise Joubert 1968 3.jpg|200px|regs|duimnael|[[Marlise Joubert]], omstreeks 1967.]] Hier volg 'n '''lys van Afrikaanse skrywers''': {{indeks}} == A == * [[Berna Ackerman]] * [[Dirna Ackerman]] * [[Wilma Adamson]] * [[Wilna Adriaanse]] * [[Adriaan Louw Albertyn]] * [[Belinda Albrecht]] * [[Frieda Albrecht]] * [[Jaques Andres]] * [[Willem Anker]] * [[Len Anthony]] * [[Hennie Aucamp]] * [[Elza Augustyn]] == B == * [[Eleanor Baker]] * [[Margaret Bakkes]] * [[Christine Barkhuizen le Roux]] * [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] * [[Mark Behr]] * [[Pirow Bekker]] * [[Benjamin Selwyn Paulse|S.P. Benjamin]] * [[Dricky Beukes]] * [[Eugene Beukes]] * [[Gerhard Beukes]] * [[Lalie Beukes]] * [[C.F. Beyers-Boshoff]] * [[Helen Blackmore]] (mev. Bernard Lewis) * [[Albert Blake]] * [[Stella Blakemore]] (Stella Owen) * [[Audrey Blignault]] * [[Lynette Blignaut]] * [[François Bloemhof]] * [[Arnold Blumer]] * [[Boerneef]] (''Boplaas'', 1938) * [[Louie Boshoff]] * [[F.C.L. Bosman]] * [[Herman Charles Bosman]] * [[Annelie Botes]] * Dina Botha * [[Jaco Botha]] * [[Lien Botha]] * [[Susan Botha]] * [[Tertia Botha]] * [[Alba Bouwer]] * [[Hendrik Brand]] (dr. S.H. Skaife) * [[Johanna Brandt]] * [[Lulu Brewis]] (''Marietjie'', 1932) * [[Breyten Breytenbach]] * [[Kerneels Breytenbach]] * [[André P. Brink]] * [[Melt Brink]] * Tania Brink ([[Jaco Jacobs]]) * Jana Brits * [[N.J. Brummer]] * Sannie Bruwer (''Bodemvas'', 1929) * [[Willie Burger]] == C == * [[Jan Lion Cachet]] (1854-1912) * [[Analise Carstens]] * [[Wannie Carstens]] * [[Jan F.E. Celliers]] * [[J.D. Cilliers]] * [[Abel Coetzee]] (''Waarheen Vader?'' 1940) * [[Christoffel Coetzee]] * [[John Coetzee]] * [[Nico Coetzee]] * A.L. (Anna) Conradie (''Laura'', 1942) * [[Dawie Couzyn]] (1925–2010) * [[Elna Crouse]] * [[Henk Crouse]] == D == * [[Thomas Deacon]] * [[D'Arbez]] (J.F. van Oordt) * [[Phillip de Bruyn]] * [[Ferdinand Deist]] * [[W.A. de Klerk]] (''Die Grenslose'', 1946) * [[Helene de Kock]] * [[Anna de Villiers]] (''Die wit kraai'', 1938) * [[Helene de Villiers]] * [[Herna de Villiers]] * [[Leon de Villiers]] * [[P.V. Pistorius|P. de Villiers]] (dr. P.V. Pistorius) (''Die Predikantsvrou'', 1940) * [[Ina de Villiers|S.J.A. de Villiers]] * [[Philip de Vos]] * [[Abraham H. de Vries]] * [[J.H.H. de Waal]] (''Oupa en sy kleindogters'', 1923) * [[Manie de Waal]] * [[Reza de Wet]] * [[E.K.M. Dido]] * [[Cor Dirks]] * [[Anton Döckel]] * [[Hermien Dommisse]] * [[Werner Dorfling]] * [[Tom Dreyer]] * [[Albert du Biel|A. du Biel]] * [[Hans du Plessis]] * [[Johannes du Plessis Scholtz]] * [[I.D. du Plessis]] * [[PG du Plessis]] * [[D.F. du Toit]] (Oom Lokomotief) * [[Daniël Francois du Toit]] (Dokter) * [[S.J. du Toit]] (1847-1911) * [[Tryna du Toit]] == E == * [[Eitemal]] * [[Ella Eloff-van der Walt]] (''Tersia'', 1939 en ''Die anker van die lewe'', 1941) * [[B.P.J. Erasmus]] * [[Marion Erskine]] * [[Chris Euvrard]] == F == * [[Henry Fagan|H.A. Fagan]] * [[Engemi Ferreira]] * [[Jeanette Ferreira]] * [[Corlia Fourie]] * [[Jan Fourie]] * [[Pierre Fourie]] * [[S.D. Fourie]] == G == * [[G.B.A. Gerdener]] * [[J.M. Gilfillan]] * [[Hermann Giliomee]] * [[Jeanne Goosen]] * [[Tersia Gouws]] * [[Rachelle Greeff]] * [[Franci Greyling]] * [[Pieter W. Grobbelaar]] * [[Piet Grobler]] * [[C.A. Groenewald|Coenrad Groenewald]] * [[J.J. Groeneweg]] * [[A.S. Grosskopf]] * [[E.B. Grosskopf]] * [[J.F.W. Grosskopf]] (''Ou Leeumelker'', 1942) * [[Santie Grosskopf]] * [[Henriette Grové]] == H == * [[T.J. Haarhoff]] * [[P.J. Haasbroek]] * [[Joan Hambidge]] * [[M.J. Harris]] (''Bruisende waters'', 1939) * [[Hester Heese]] * Dr. [[J.A. Heese]] * [[Japie Heese]] * [[Anna-Louize Heiberg]] * [[P.G. Hendriks]] (Pieter Pistorius, 19 September 1920) (''Roep van die tsetlo'', 1979) * [[A.J. Herholdt]] (1831-1901) * Anel Heydenrych * [[Bonaventure Hinwood]] * [[G.C. en S.B. Hobson|Hobson-broers]] (G.C. en S.B.) (''Kalahari-kaskenades'', 1929) * [[Tienie Holloway]] * [[C.P. Hoogenhout]] (oom Jan wat versies maak) * [[Barrie Hough]] * [[Trisa Hugo]] == I == * [[Doc Immelman]] (1928-2013) == J == * [[Jaco Jacobs]] * [[E.G. Jansen]] ([[1881]]-[[1959]]) * [[M.M. Jansen]] (''Sommerso'' en ''Erfenis''. 1940) * [[Valda Jansen]] * [[Holmer Johanssen]] (J.F. Holleman) (''Gety'', 1938 en ''Die Onterfdes'', 1944) * [[Abraham Jonker]] (1905-1966) * [[Christa Jonker-Jordaan]] * [[Ingrid Jonker]] * [[Helm Jooste]] * [[Elsa Joubert]] * [[Gideon Joubert]] * [[Irma Joubert]] * [[Marlise Joubert]] == K == * [[Harry Kalmer]] * Konstant Kamelring (J. Wapenaar) * [[Ronelda Kamfer]] * [[Willem Kamp]] (Onze Wim) * [[J.C. Kannemeyer]] * [[Sophia Kapp]] * [[Karin]] (C.M. Marais) * [[Rosa Keet]] * [[Regina Kemp (Coetzee)|Regina Kemp]] * [[Karl Kielblock]] * [[Koos Kombuis]] * Isa Konrad * [[Uys Krige]] * [[Louis Krüger]] * [[W.O. Kunhe]] == L == * [[C.J. Langenhoven]] * [[André le Roux]] * [[Braam le Roux (skrywer)|Braam le Roux]] (''Die geheim van Njabela'', 1949) * [[Etienne Leroux]] * [[Johnita le Roux]] * [[Marlene le Roux]] * [[Marzanne Leroux-Van der Boon]] * [[Ben Lindemann]] * [[Freda Linde]] * [[Marie Linde]] * [[Helena Lochner]] * [[Francois Loots]] * [[Sonja Loots]] * [[Daniël Lötter]] * [[Anna M. Louw]] * [[Miemie Louw-Theron]] * [[N.P. van Wyk Louw]] * [[W.E.G. Louw]] == M == * [[Maretha Maartens]] * [[D.F. Malherbe]] * Marie Malherbe (''Kringe'', 1939) * W.M.R. Malherbe (red. ''Brandwag'') * [[Eugene Marais]] * [[Leon Maré]] * [[Wille Martin]] * [[Dalene Matthee]] * [[Petrovna Metelerkamp]] * [[M.E.R.]] * L.H. Meurant (1811-1893) * [[Deon Meyer]] * [[Mikro]] * [[John Miles]] * [[S. Ignatius Mocke]] (''Die Belofte'', 1941) * [[Annelize Morgan]] * [[Dirk Mostert]] (''Uit my ou Vrystaat'', 1938; ook skepper van ''Oom Bart'') * [[Elise Muller]] * [[Petra Müller]] * T.B. Muller * [[Ena Murray]] * [[Erika Murray-Theron]] * [[M.I. Murray]] (''Die Gerf'', 1940) == N == * [[Nataniël]] * [[Jackie Nagtegaal]] * [[Reinet Nagtegaal]] * [[Bettie Naudé]], skuilnaam van [[Topsy Smith]] * [[Thijs Nel]] * [[Christien Neser]] * M.H. Neser * [[Dolf van Niekerk]] * [[Louise van Niekerk]] * [[Marlene van Niekerk]] * [[P.J. Nienaber]] * [[P.H. Nortjé]] == O == * M.A. Oberholzer (''Nietige mense'', 1941) * [[Fanie Olivier]] * [[D.J. Opperman]] * [[Janie Oosthuysen]] == P == * [[Arnoldus Pannevis]] (1838-1884) * [[Gerrit Pasch]] (''Erfgrond'', 1944) * [[Chanette Paul]] * [[Chris Pelser]] * [[S.V. Petersen]] * E.C. Pienaar * [[P. de V. Pienaar]] (''Skakels van die ketting'', 1929) * T.C. Pienaar * [[Emily Pieterse]] * [[Henning Pieterse]] * [[Pieter Pieterse]] * [[Hilda Postma]] * [[Willem Postma]] (Dr. O'kulis) * [[Elma Potgieter]] * [[Kasha Potgieter]] * [[Nic Potgieter]] * [[Gustav Preller]] * [[Anton Prinsloo]] == Q == == R == * [[Jan Rabie]] * [[Henk Rall]] * [[Joan Rankin]] * [[Louis Rautenbach]] * [[Reenen J. van Reenen]] (''Die Agterstevoortrekkers'', 1917) * [[F.W. Reitz]] * [[Linda Rode]] * [[Dan Roodt]] * [[P.H. Roodt]] * [[Zuretha Roos]] * [[Ina Rousseau]] * [[Leon Rousseau]] * [[Sophie Roux]] * [[Rona Rupert]] == S == * [[Sangiro]] (A.A. Pienaar) * [[Riana Scheepers]] * [[Karel Schoeman]] * [[P.J. Schoeman]] * [[A.H.M. Scholtz]] * [[G.D. Scholtz]] * [[Johannes du Plessis Scholtz]] * [[Merwe Scholtz]] * [[P.C. Schoonees]] (''Jannie'', 1926) * Scriba (A.J. Pienaar) (''Onverwag'', 1941) * [[E. Serfontein]] * [[Sita]] (S.S. de Kock) * [[Dan Sleigh]] * [[Adam Small]] * [[Bartho Smit]] * [[Berta Smit]] * [[Hettie Smit]] * J.J. Smith (red. ''Huisgenoot'', 1916) * [[Topsy Smith]] * [[Evert Snyman]] * [[Ela Spence]] * [[Jan Spies]] * [[Lina Spies]] * [[Carina Stander]] * [[Nicol Stassen]] * [[Elsabe Steenberg]] * Deborah Steinmair * Francois Stemmet * Aletta Steyn (''Die jare daarna'', 1939) * [[Elmar Steyn]] * [[Fritz Steyn]] (''Die laaste passasier'', 1941) * [[Jaap Steyn]] * [[Malan Steyn]] * Martin Steyn * [[Klaas Steytler]] * [[Wilma Stockenström]] * [[Alexander Strachan]] * [[Peter Snyders]] * [[Adriaan Snyman]] * [[Annette Snyman]] * [[Dana Snyman]] * [[Loit Sols]] * [[Pieter Strauss]] * [[Leon Strydom]] * [[Lize Swart]] == T == * [[Sanet te Groen]] * [[Totius]] (J.D. du Toit) == U == == V == * [[Madeleine van Biljon]] * [[Hendrik van Blerk‎]] * [[Petra van Blerk]] * [[Jochem van Bruggen]] * [[Jan van Bruggen|J.R.L. (Jan) van Bruggen (Kleinjan)]] (''Japie'', 1922 en ''Marta'', 1940) * [[Kas van den Bergh]] * [[Zirk van den Berg]] * [[C.M. van den Heever]] * [[Kootjie van den Heever]] <u>(</u>''Danie se droom'', 1940) * [[Willem van der Berg]] (''Reisigers na nerens'', 1946) * [[Carel van der Merwe]] * [[Christo van der Merwe]] * [[Boerneef|Izak van der Merwe (Boerneef)]] * [[Kirby van der Merwe]] * [[Ella van der Mescht]] * [[Jan J. van der Post|Jan Jakobus van der Post]] * [[Sep Smidt|Johan van der Post (S.G. Smidt)]] * [[J.W. van der Rijst]] (Oom Willem) * [[Cecil van der Spuy]] * [[Marita van der Vyver]] * [[Ernst van Heerden]] * [[Etienne van Heerden]] * Iz. van Heerden (Vaalswaer) * [[Johannes van Melle]] * [[Dolf van Niekerk]] * [[Leon van Nierop]] * [[Rudie van Rensburg]] * [[Engela van Rooyen]] * [[Nanette van Rooyen]] * [[Piet van Rooyen]] * [[M.C.E. van Schoor|Tienie van Schoor]] * [[Jan van Tonder]] * [[Dine van Zyl]] * [[Marinda van Zyl]] * [[Verna Vels]] * [[Eben Venter]] * [[F.A. Venter]] * [[Irma Venter]] * [[Fanie Viljoen]] * J.D. Voigt * [[Hannes Visser]] * [[Anoeschka von Meck]] == W == * [[Herman Wasserman]] * [[G.A. Watermeyer]] * [[George Weideman]] * Albert Wessels (''Tog seker'', 1942) * [[Ingrid Winterbach]] * [[Bettina Wyngaard]] == X == == Y == == Z == == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] {{indeks}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers| ]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Afrikaanse skrywers]] cmxpnc1i43ilmv4x0e4385f5p87z4os 0 287 2964518 2963691 2026-09-02T14:36:00Z Sobaka 328 /* Kultuur */ skakel 2964518 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Suid-Afrika |volle_naam = <small>Republiek van Suid-Afrika ([[Afrikaans]])<br /> Republic of South Africa ([[Engels]])<br /> Rephaboliki ya Afrika-Borwa ([[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]])<br /> IRiphabliki yeSewula Afrika ([[Suid-Ndebele]])<br /> Rephaboliki ya Afrika Borwa ([[Suid-Sotho]])<br /> IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika ([[Swazi]])<br /> Riphabliki ra Afrika Dzonga ([[Tsonga]])<br /> Rephaboliki ya Aforika Borwa ([[Tswana]])<br /> Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe ([[Venda (taal)|Venda]])<br /> IRiphabliki yaseMzantsi Afrika ([[Xhosa]])<br /> IRiphabliki yaseNingizimu Afrika ([[Zoeloe]])<br /> ''(al elf name is amptelik)''</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |title=The Constitution |publisher=[[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]] |accessdate=31 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731185940/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |archive-date=31 Julie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |algemene_naam = Suid-Afrika |beeld_vlag = Flag of South Africa.svg |beeld_wapen = Wapen van Suid-Afrika.png |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location South Africa AU Africa.svg |leuse = ''!ke e: ǀxarra ǁke''<br /><small>''([[ǀXam]] vir: "Verskillende mense verenig")''</small> |volkslied = ''[[Nasionale lied van Suid-Afrika]]''<br /><center>[[Lêer:South African national anthem.oga]]</center> |amptelike_tale = [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]], [[Zoeloe]] en [[Gebaretaal]]<ref name="news24">{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/sign-language-officially-becomes-sas-12th-official-language-20230719 |title=Sign language officially becomes SA's 12th official language |publisher=[[Nuus24]] |author=Alex Patrick, Cebelihle Bhengu |date=19 Julie 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |hoofstad = [[Kaapstad]] (wetgewend)<ref name="South Africa at a glance">{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=26 Mei 2020}}</ref><br />[[Pretoria]] (administratief)<ref name="South Africa at a glance" /><br />[[Bloemfontein]] (geregtelik)<ref name="South Africa at a glance" /> |latd = 33 |latm = 55 |latNS = S |longd = 18 |longm = 25 |longEW = O |grootste_stad = [[Johannesburg]] <small>(2006)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> {{Koördinate|26|12|S|28|2|O}} |regeringsvorm = Unitêre grondwetlike<br />parlementêre [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van Suid-Afrika|President]]<br />• [[Adjunkpresident van Suid-Afrika|Adjunkpresident]]<br />• [[Nasionale Raad van Provinsies|Voorsitter van die NRP]]<br />• [[Speaker van die Nasionale Vergadering|Speaker van die NV]]<br />• [[Hoofregter van Suid-Afrika|Hoofregter]] |leiername = [[Cyril Ramaphosa]]<br />[[Paul Mashatile]]<br />[[Refilwe Mtsweni-Tsipane]]<br />[[Thoko Didiza]]<br />[[Mandisa Maya]] |oppervlak_rang = 24^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;220&nbsp;813<ref name="South Africa at a glance" /> |oppervlakmi² = 471&nbsp;359 |persent_water = 0,380 |bevolking_skatting = 59&nbsp;620&nbsp;000<ref name="South Africa at a glance" /> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 25^ste |bevolking_sensus = 62&nbsp;027&nbsp;503<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |date=10 Oktober 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 48,8 |bevolkingsdigtheidmi² = 126,5 |bevolkingsdigtheidrang = 169^ste |BBP_PPP = $1&nbsp;026&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=199,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=South Africa |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 32^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $16&nbsp;424<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 95^ste |BBP = $373,233&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 38^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $5&nbsp;975<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 98^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Unie van Suid-Afrika]]<br />• [[Statuut van Westminster 1931|Statuut van Westminster]]<br />• Republiek<br />• [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|Demokratisering]]<br />• [[Grondwet van Suid-Afrika|Huidige grondwet]] |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[31 Mei]] [[1910]]<br />[[11 Desember]] [[1931]]<br />[[31 Mei]] [[1961]]<br />[[27 April]] [[1994]]<br />[[4 Februarie]] [[1997]] |MOI = {{wins}} 0,717<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |MOI_rang = 110^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 63<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZA |title=Gini Index – South Africa |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |Gini_rang = 2^de |Gini_jaar = 2014 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|baie hoog}} |geldeenheid = [[Suid-Afrikaanse rand|Rand]] |geldeenheid_kode = ZAR |land_kode = ZA |tydsone = [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.za]] |skakelkode = 27 |voetskrif = '''&sup1;''''n klein aantal Suid-Afrikaners gebruik die naam '''[[Azanië]]''' eerder as 'Suid-Afrika', wat hulle verwerp weens die koloniale oorsprong daarvan. Hulle is meestal lede van partye wat vanuit 'n [[Afrosentrisme|Afrosentriese]] tradisie kom, soos die ''[[Pan Africanist Congress]] of Azania'', en groepe wat uit skeurings daarvan ontstaan het, soos die ''[[Pan Africanist Congress of Azania]] (AZAPO)''. }} '''Suid-Afrika''', amptelik die '''Republiek van Suid-Afrika''', is 'n [[republiek]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. Dit grens in die noorde aan [[Namibië]] (1&nbsp;005&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Namibië|grens]]), [[Botswana]] (1&nbsp;969&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Botswana|grens]]) en [[Zimbabwe]] (230&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe|grens]]), en in die noordooste aan [[Mosambiek]] (496&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Mosambiek|grens]]) en [[Eswatini]] (438&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Eswatini|grens]]). [[Lesotho]] (1&nbsp;106&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Lesotho|grens]]) vorm 'n [[enklawe]] binne die grense van Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/ |title=South Africa |publisher=The World Factbook |author=[[Central Intelligence Agency]] |date=2 Maart 2023 |accessdate=29 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042951/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa |url-status=dead |df=dmy-all |archive-date=10 Januarie 2021 }}</ref> [[Lêer:Composite satellite image of South Africa in November 2002.jpg|duimnael|links|Saamgestelde [[Nasa]]-satellietbeeld van Suid-Afrika, geneem in November 2002]] Suid-Afrika is een van die mees etnies diverse lande in Afrika. Die land het meer [[Europa|Europese]] immigrante ontvang as enige ander land in Afrika en het die hoogste bevolking van Europese, Indiese en gemengde afkoms. Rasse- en etniese stryd was nog altyd 'n groot deel van die geskiedenis en politiek van die land. 'n Ander belangrike faktor in die ontwikkeling van die land is die ryk mineraalbronne waaroor die land beskik. [[Ekonomie van Suid-Afrika|Die land se ekonomie]] is die grootste en mees ontwikkelde op die kontinent met moderne [[infrastruktuur]] oor die hele land. Suid-Afrika is 'n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Gemeenskaplike Monetêre Gebied]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Daarbenewens is Suid-Afrika die enigste Afrikaland van die [[Groep van 20]] en het in 2010 by BRIC aangesluit, wat vervolgens [[BRICS]] geword het. Rassekonflik tussen die wit minderheid en die swart meerderheid het die Suid-Afrikaanse geskiedenis en politiek lank oorheers. Die tema het 'n hoogtepunt bereik met die [[apartheid]]sbewind tussen 1948 en die negentien-negentigs. Nadat die [[Nasionale Party]] na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|verkiesing van 1948]] aan bewind gekom het, is verskeie stelsels ingestel gegrond op eie rasse-ontwikkeling. Wette wat suiwer op eie rasse-ontwikkeling gegrond is, is vanaf 1990 afgeskaf na 'n lang en soms gewelddadige stryd teen apartheid waarin [[swart mense]] die leiding geneem het. [[Blanke Suid-Afrikaners|Wit]], [[Bruin mense|Bruin]] en [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Indiër-Suid-Afrikaners]] het egter ook deelgeneem en buitelandse druk was 'n belangrike faktor in die uiteindelike aftakeling van apartheid. Die dramatiese verandering in die politieke stelsel is egter op die ou einde op wonderbaarlike wyse relatief vreedsaam bewerkstellig. Suid-Afrika is een van die min lande in Afrika (en die res van die ontwikkelende lande) wat nie 'n staatsgreep ondergaan het nie. Die [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig|veelpartysamesprekings]], waarvolgens die ''nuwe Suid-Afrika'' in plek gestel is, het gelei tot die ontwikkeling van die [[Grondwet van Suid-Afrika]] met stewige beskerming van [[menseregte]]. Vandag word daar gereeld na Suid-Afrika as die ''Reënboognasie'' verwys – 'n term wat aanvanklik deur Aartsbiskop [[Desmond Tutu]] bedink is en later op uitgebrei is deur die toenmalige president [[Nelson Mandela]] – as 'n metafoor vir die land se nuutgevonde multikulturele diversiteit na die beëindiging van die skeiding wat deur die apartheidsideologie meegebring is. Suid-Afrika is die eerste, en sover enigste, land wat [[kernwapen]]s ontwikkel het en daarna vrywillig sy hele kernwapenprogram ontbind het. == Naam == Suid-Afrika het [[Tale in Suid-Afrika|twaalf amptelike tale]], met slegs [[Zimbabwe]], [[Bolivië]] en [[Meksiko]] wat meer het. As gevolg hiervan is daar elf amptelike name vir dié land. Sewe nieamptelike tale word ook erken: [[Fanagalo]], Lobedu, [[Noord-Ndebele]], Phuthi, Khoe, [[Nama]] en San. Die naam "Suid-Afrika" is afgelei van dié land se geografiese ligging aan die suidelike punt van Afrika. By sy vorming is dié land in [[Engels]] ''[[Unie van Suid-Afrika|Union of South Africa]]'' genoem, wat sy oorsprong uit die eenwording van vier voorheen afsonderlike [[Britse Ryk|Britse kolonies]] weerspieël. Sedert die Republiekwording in 1961 is die respektiewelik die Afrikaanse en Engelse langname ''Republiek van Suid-Afrika'' en ''Republic of South Africa'' gebruik, met RSA as amptelike afkorting. Sedert 1994 het die RSA in elkeen van sy elf amptelike tale 'n amptelike naam. ''Mzansi'', afgelei van die [[Xhosa]]-naamwoord ''umzantsi'', letterlik "suide", is 'n algemene naam vir Suid-Afrika,<ref>{{en}} {{cite book|editor-first1=Sarah|editor-first2=Achille|last=Livermon|first=Xavier|title=Johannesburg: The Elusive Metropolis|chapter=Sounds in the City|year=2008|publisher=Duke University Press|location=Durham|isbn=978-0-8223-8121-1|page=283|url=https://books.google.de/books?id=hNONyzwm420C&redir_esc=y|quote=''Mzansi'' is another black urban vernacular term popular with the youth and standing for South Africa.|editor-last=Nuttall|editor2-last=Mbembé}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |title=Mzansi DiToloki |url=http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |publisher=Deaf Federation of South Africa |accessdate=15 Januarie 2014 |quote=uMzantsi in Xhosa means 'south', Mzansi means this country, South Africa |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009113606/http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |archive-date=9 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> terwyl sommige Pan-Afrikanistiese politieke partye die naam "[[Azanië]]" gebruik.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.voanews.com/a/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html |title=South African Party Says Call Their Country ‘Azania’ |last=Taylor |first=Darren |newspaper=VOA |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203007/https://www.voanews.com/a/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Suid-Afrika}} === Prehistoriese geskiedenis === [[Lêer:San Painting, Ukalamba Drakensberge 1.JPG|duimnael|links|Rotstekeninge van die San in die [[Drakensberge]]]] [[Lêer:Maropeng visitor centre, Cradle of Humankind, South Africa.jpg|duimnael|Vooraansig van die Maropeng-sentrum by die [[Wieg van die Mensdom]]]] [[Lêer:MapungubweHill.jpg|duimnael|Die Mapungubweberg, waar die hoofstad van die voormalige Koninkryk van Mapungubwe geleë was]] Suid-Afrika het een van die oudste [[argeologie]]se terreine in Afrika. Uitgebreide [[fossiel]]oorblyfsels by die [[Sterkfontein]]-, [[Kromdraai-fossielterrein|Kromdraai]]- en Makapansgatgrotte dui aan dat verskeie lede van ''[[Australopithecus]]'' in Suid-Afrika gewoon het vanaf ongeveer drie miljoen jaar gelede. Hulle is gevolg deur verskeie ''[[Homo]]''-spesies insluitend ''[[Homo habilis]]'', ''[[Homo erectus]]'' en die moderne mens, ''[[Homo sapiens]]''. Bantoe ystergebruikende landbouers en veewagters het teen die 4de- of 5de eeu suid oor die [[Limpopo (rivier)|Limpoporivier]] in hedendaagse Suid-Afrika in beweeg (die Bantoe-uitbreiding). Hulle het stadig verder suid getrek, waar die vroegste ystergieterye in die hedendaagse [[KwaZulu-Natal]]provinsie uit ongeveer 1050 gedateer word. Die mees suidelike groep was die [[Xhosas]] wat tot by die [[Groot-Visrivier]] getrek het, wat vandag in die [[Oos-Kaap]]provinsie lê. Die [[ystertydperk]]groepe het vroeëre jagter-versamelaargroepe verplaas soos hulle suid getrek het. === Vroeë Europese kontak === {{Hoofartikel|Europese verkenning van Suid-Afrika}} [[Lêer:ZA-WC-mosselbay-diazm-2.jpg|duimnael|Replika van Dias se karveel in Mosselbaai]] [[Bartholomeus Dias|Dias]] het op 12 Maart 1488 'n 2 meter hoë [[padrão]] naby die monding van die [[Boesmansrivier (Oos-Kaap)|Rio do Infante]] te [[Kwaaihoek]] op die kruin van strandduin geplant. Dit was die verste punt van hierdie Portugese ontdekkingsreis wat namens die [[Johan II van Portugal|Portugese hof]] onderneem is. Met die terugtog is 'n tweede klipkruis op 6 Junie by [[Kaap die Goeie Hoop|Cabo de Boa Esperanza]]<!--nie reeds Cabo Tormentoso nie--> geplant. Met sy reis vanaf 1497 het [[Vasco da Gama|da Gama]] op 7 November by [[St. Helenabaai]] en op 25 November by São Brás (d.i. [[Mosselbaai]]) aangedoen. Op 25 Desember vaar hy langs die [[Pondoland]]se of [[KwaZulu-Natal|Natalse]] kus en noem dit Terra do Natal. Op 24 Mei 1500 het Dias se skip vergaan voor hy weer om die Kaap kon vaar. Met Pedro de Ataíde (in [[Pedro Álvares Cabral|Cabral]] se vloot) se terugkeer het hy Dias se dood bekend gemaak deur 'n brief by die [[Mosselbaai|Poskantoorboom]] agter te laat, waar dit meer as 'n jaar later deur João da Nova gevind is. In 1503 het [[Antonio de Saldanha|Saldanha]] in [[Tafelbaai]] geland en selfs [[Tafelberg]] uitgeklim. Op 28 Februarie 1510 het [[Francisco de Almeida|Almeida]] en 65 van sy manskappe egter in Tafelbaai voor die aanslag van 'n [[Khoikhoi]]stam gesneuwel, en in 1525 word [[Robbeneiland]] as Portugese gevangenis gebruik. In 1552 het Portugese skeepsmanne aan die ooskus (huidige KwaZulu-Natal) gestrand, en hul dagboeke getuig van 'n groot Bantoesprekende bevolking. Op 25 Maart 1593 het die Santo Alberto op die [[Wildekus]] gestrand en 125 Portugese en 160 slawe het 'n oorlewingstog aangepak. Op hul binnelandse roete het hulle einde-April die sneeubedekte [[Drakensberge]] opgemerk, en in Julie 1595 het die oorlewendes Delagoabaai bereik. In 1594 het die Nederlander [[Cornelius Houtman|Houtman]] na die Ooste vertrek, nadat die seeroete aan hom bekend geword het. Ook die Britte was gou op die toneel, en in 1615 reeds word hulle gevangenes op Robbeneiland aangehou. In 1616 het [[Dirk Hartog|Hartog]] by die Kaap aangedoen net voor sy ontdekking van Australië en [[Adam Willaerts|Willaerts]] se skildery van 1636 toon die oorlogskip Amsterdam en ander Nederlandse skepe in Tafelbaai geanker. Op 22 Maart 1647 het die Haarlem in Tafelbaai gestrand, en etlike Nederlandse matrose moes in tente binne 'n fort op 'n strandduin agterbly. Die fort het hulle Sandenburgh genoem, en 'n positiewe verslag is oor hul verblyf en hulle suksesvolle aanplantings gelewer. Die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|VOC]] is hierin aangemoedig om die Kaap as halfweghawe te oorweeg, en [[Jan van Riebeeck]], wat die Kaap reeds in die Haerlem besoek het, sou ook hierdie verslag onder oë kry en repliek daarop lewer. In 1648 het van Riebeeck weereens in Tafelbaai aan land gegaan toe hy aan boord van 'n Nederlandse vloot uit [[Batavië]] arriveer. Hy het die skiereiland tot in [[Houtbaai]] verken, en twee jaar later het die VOC amptelik besluit om 'n halfwegstasie aan die Kaap de Goede Hoop te vestig. === Nederlanders en Xhosas in die Kaap === {{Hoofartikel|Nederlandse Kaapkolonie|Kaapse grensoorloë}} [[Lêer:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|duimnael|Skildery wat Jan van Riebeeck se aankoms in die Kaap uitbeeld]] Die geskrewe geskiedenis van Suid-Afrika begin op 6 April 1652 toe 'n verversingstasie by die [[Kaap die Goeie Hoop]] deur [[Jan van Riebeeck]] namens die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] gevestig is. Wat hulle hier gevind het was geen universiteite, geen biblioteke, geen tegnologie en geen kultuur. Hulle het 'n mensdom hier ontmoet genaamd die Koi San, wat op die brink van die oermens gevestig was. Dié antieke mensdom het op daardie stadium nog nie eers die wiel ontdek nie. In die Kaap was geen sien van enige ander beskawings behalwe die Koi San. Vir die grootste deel van die 17de en 18de eeue was die vestiging, wat stadig aan die uitbrei was, 'n [[Nederland]]se besitting. Die [[Pioniers (1652–1820)|Nederlandse setlaars]] het uiteindelik naby die Visrivier met die [[Xhosas]], wat besig was om in 'n suidwestelike rigting uit te brei, in aanraking gekom. Ook hulle was 'n baie primitiewe en selde beskaafde nomadiese trekvolk wat in hulle beslag geen form van ontwikkeling of tegnologie gehad het, behalwe die vorm van ystertydperk tipe assegaaie nie. Ook hulle het nog nie die wiel uitgevind nie en was afhanklik van die spies en die assegaai op oorlewing. 'n Reeks oorloë, wat as die [[Kaapse grensoorloë]] bekend staan, het hierop gevolg. Die oorloë is meestal deur botsende belange veroorsaak en veediefstal. Om arbeidstekorte in die Kaap te verlig, is [[slawerny|slawe]] uit [[Indonesië]], [[Madagaskar]], en Indië deur die Nederlandse owerheid ingevoer. Die meeste afstammelinge van dié slawe, wat gereeld met Nederlandse setlaars getrou het, is later saam met die oorblyfsels van die oorspronklike [[Khoikhoi]] as "Kaapse Kleurlinge" en "[[Kaapse Maleiers]]" geklassifiseer. Hierdie twee groepe verteenwoordig sowat vyftig persent van die bevolking van die provinsie [[Wes-Kaap]]. Die Europese immigrante uit Nederland is onder meer aangevul deur [[Duitsers]] en [[Franse]] [[Hugenoot|Hugenote]]. === Britse kolonie === {{Hoofartikel|Kaapkolonie}} [[Lêer:Cape Colony00.jpg|duimnael|links|Kaart van die Kaapkolonie in 1809]] [[Lêer:Storming the Cape 1806.jpg|duimnael|Die [[Slag van Blaauwberg]] op 8 Januarie 1806]] [[Lêer:Langlaagte.jpg|duimnael|Die eerste [[goud]]myne in Johannesburg]] [[Verenigde Koninkryk|Groot-Brittanje]] neem die Kaap die Goeie Hoop in 1797 vir die eerste keer tydens die Vierde Engelse-Nederlandse oorlog in besit. Nederland is in 1795 deur die Franse weermag onder die leierskap van [[Napoleon Bonaparte]] oorwin. Brittanje wou verhoed dat die Kaap in Franse hande val en die Britse weermag, onder Generaal Sir [[James Henry Craig]] vaar na Kaapstad om die kolonie te beskerm namens die Stadhouer [[Prins Willem V van Oranje]]. Die goewerneur van Kaapstad weier aanvanklik om enige instruksies van die prins te gehoorsaam, maar na die Britte gedreig het om kragdadig op te tree, stem hy in. In Februarie 1803 lei die [[Vrede van Amiens]] daartoe dat die kolonie weer onder Nederlandse beheer kom in die vorm van die [[Bataafse Republiek]]. Ná oorlog weer uitbreek, word 'n Britse mag weereens na die Kaap gestuur en na 'n slag in Januarie 1806 op die strande van Tafelbaai gee die Nederlandse vesting van die Kasteel oor aan die Britte onder Sir [[David Baird]], en die Britte annekseer die [[Kaapkolonie]] in 1806. Die Britte sit die oorlog teen die Xhosas voort en stoot die oostelike grens ooswaarts tot by 'n lyn van [[fort]]e, wat langs die Visrivier opgerig is, en konsolideer die gebied deur [[1820-Setlaars|Britse Setlaars]] aan te moedig om hulle in dié gebied te vestig. As gevolg van druk deur afskaffingsverenigings in Brittanje, beëindig die Britse parlement sy wêreldwye slawehandel in 1806 en skaf slawerny in al sy kolonies af in 1833. Die voortslepende grensoorloë, ongelukkigheid met die wyse waarop slawerny afgeskaf is en ander verskille met die Britse owerheid lei daartoe dat 'n gedeelte van die Nederlandssprekende bevolking as deel van die [[Groot Trek]] verder in die binneland in trek buite Britse beheer. Die groep, wat eers as [[Voortrekkers]] en later as [[Boere]] bekend sou staan, kom in teenstand met swart stamme soos die [[Zoeloes]]. Hulle vestig 'n reeks [[Boererepubliek]]e, waarvan die [[Transvaal|Zuid-Afrikaansche Republiek]] en [[Oranje-Vrystaat]] die belangrikste is. === Eerste en Tweede Vryheidsoorloë === {{Hoofartikel|Eerste Vryheidsoorlog|Tweede Vryheidsoorlog}} [[Lêer:Boers at Spion Kop, 1900 - Project Gutenberg eText 16462.jpg|duimnael|Boere by Spioenkop in 1900]] Die ontdekking van [[diamant]]e in 1867 en [[goud]] in 1886 het ekonomiese groei en immigrasie aangemoedig wat tot verdere onderdrukking van die plaaslike bevolking gelei het. Die Boere weer Britse indringing in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] (1880–1881) suksesvol af deur taktiek wat baie meer gepas tot plaaslike toestande is, te gebruik. Die Boere het byvoorbeeld kakiekleure gedra wat dieselfde kleur as die veld was terwyl die Britte helderrooi baadjies gedra het wat hulle maklike teikens vir die Boereskerpskutters gemaak het. Die Britte keer ondanks teenstand deur die Liberale Party in die Britse Parlement in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) in groter getalle terug. Ondanks aanvanklike suksesse en verbete weerstand deur die Boere, oorweldig die Britse magte die Boere as gevolg van hulle getalleoorwig en beter toevoerlyne. Nadat die Boere tot [[guerilla-oorlogvoering]] oorgaan, slaag die Britte eers daarin om die Boere tot oorgawe te dwing toe hulle die [[geskroeide aarde beleid]] en gepaardgaande [[konsentrasiekamp]]e gebruik om dit vir die Boere onmoontlik te maak om verder te veg. Met die [[Verdrag van Vereeniging]] word volle heerskappy oor die Suid-Afrikaanse republieke aan Brittanje gegee. Die Britse regering kom ooreen om die £3&nbsp;000&nbsp;000 oorlogskuld van die Boereregerings oor te neem. === Unie van Suid-Afrika === {{Hoofartikel|Unie van Suid-Afrika}} [[Lêer:Kaart van die provinsies van Suid-Afrika 1910-1976 met Afrikaanse byskrifte.svg|duimnael|Die vier provinsies van die destydse Unie van Suid-Afrika]] Na vier jaar van onderhandelinge is die Unie van Suid-Afrika geskep uit die [[Kaapkolonie|Kaap]]- en [[Natalkolonie]]s en die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaalse Republieke]] op 31 Mei 1910, presies agt jaar na die einde van die Tweede Vryheidsoorlog. Die nuut geskepte Unie van Suid-Afrika was 'n Britse dominium. In 1934 smelt die [[Suid-Afrikaanse Party]] en die Nasionale Party saam om die [[Verenigde Party]] te vorm, wat versoening tussen Afrikaners en Engelssprekende blankes nagestreef het. Dit skeur egter in 1939 oor die Unie se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]] as 'n bondgenoot van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die Nasionale Party het met [[Nazi-Duitsland]] gesimpatiseer omdat baie [[Boere]] dit nie goed gedink het om die Kakies te ondersteun na wat hulle als aan die Boere volk gedoen het nie. === Bosoorlog 1966–1989 === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse Grensoorlog}} Geskiedenis omtrent hierdie oorlog is 'n baie omstrede onderwerp in Suid-Afrika en word inligting oor veldslae, oorwinnings, helde en nederlae tot nog toe nie aan die wye publiek bekend gemaak nie. === Apartheid en die Nuwe Suid-Afrika === {{Hoofartikel|Apartheid}} [[Lêer:Bantustans in South Africa.svg|duimnael|links|Kaart van voormalige [[Bantoestan]]s in Suid-Afrika]] [[Lêer:Apartheid.jpg|duimnael|'n Kennisgewing in die [[apartheid]]sera]] [[Lêer:SafrikaIMG 8414.JPG|duimnael|links|Gevangenisgeboue op [[Robbeneiland]], met die [[Tafelberg]] in die agtergrond]] In 1948 verslaan die Nasionale Party die Verenigde Party van genl. [[Jan Christian Smuts]] in die algemene verkiesing en mettertyd word 'n reeks strawwe afsonderingswette ingestel om die apartheidsbeleid te implementeer. Onder apartheid, is mense van verskillende rasse geskei en is swart mense stemreg binne die "wit Suid-Afrika" ontsê. Implementering van die beleid veroorsaak oneindige leed aan miljoene Suid-Afrikaners deur gedwonge verskuiwings, beperkings op beweging, indiensneming en gewelddadige onderdrukking van die stryd teen apartheid. Apartheid knou ook die ekonomiese vooruitgang van veral swart Suid-Afrikaners. Terwyl die wit minderheid van die hoogste lewenstandaarde in Afrika geniet het, in baie opsigte soortgelyk aan die in die "eerste wêreld" se westerse lande, is die swart meerderheid agtergelaat in terme van byna elke moontlike meetbare standaard, insluitend inkomste, opvoeding, behuising, en lewensverwagting. Apartheid het al hoe meer omstrede geword in die internasionale arena wat tot sanksies en onttrekking van beleggings gelei het, wat gepaard gegaan het met al hoe erger onluste. Die spanning het 'n hoogtepunt bereik in 1984–85 toe die regering met al hoe strawwer teenmaatreëls reageer. Dit het weer gelei tot feller weerstand van [[anti-apartheidbeweging]]s (veral die [[African National Congress]]). Weerstandsbewegings soos MK onder leiding van Nelson Mandela self het talle mense vermoor. Die land is geruk deur die kombinasie van internasionale boikotte en ekonomiese sanksies, stakings, optogte, betogings, en sabotasie. In 1990 doen die Nasionale Partyregering die eerste stappe tot 'n onderhandelde skikking toe dit die ANC en ander politieke organisasies ontban en ANC-leier Nelson Mandela na 27 jaar in die tronk vrylaat. Die tronk waaruit hy vrygelaat is, was nie die sel op Robbeneiland nie, maar die [[Victor Verster-gevangenis]] buite [[Paarl]]. Apartheidwetgewing is geleidelik geskrap en die eerste veelrassige verkiesing is in 1994 gehou. Die ANC het met 'n oorweldigende meerderheid gewen en is steeds aan bewind. Korrupsie en wanbesteding van staatsfondse en belastingbetalers se geld was nog nooit in die geskiedenis van Suid-Afrika so erg nie. Ten spyte van die beëindiging van Apartheid leef miljoene swart Suid-Afrikaners, maar ook honderdduisende blankes steeds in armoede. Terwyl swart armoede gereeld toegeskryf word aan die nalatingskap van apartheid, skenk min waarnemers aandag aan die feit dat Suid-Afrika se ekonomiese en politieke raamwerk nooit dié van 'n moderne welvaartstaat gevolg het nie, maar dat dit eerder op 'n neoliberale vryemarkekonomie berus wat aan markkragte en globalisering blootgestel is. Al is daar ook druk op die huidige regering om dienslewering op te knap en sosiale vraagstukke aan te spreek en is baie vordering gemaak wat betref behuising, elektrisiteitsvoorsiening en toegang tot water, sal miljoene armes, wat nie by die vereistes van 'n geglobaliseerde ekonomie kan aanpas nie, die verloorders wees. So word na raming reeds 400&nbsp;000 blanke Suid-Afrikaners in krotbuurte en plakkerskampe gehuisves.<ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22554709 ''BBC News Magazine, 19 Mei 2013: Do white people have a future in South Africa?'']</ref> Terwyl die ANC-regering hom tot die bou van 'n nierassige samelewing verbind het, word sy strategie in hierdie verband – die beleid van swart ekonomiese bemagtiging – dikwels bevraagteken. Terwyl hierdie beleid die vorming van 'n groeiende swart bourgeoisie en middelklas bevorder en versnel het, lewer ander sosiale groepe kritiek op die newe-effekte van dié beleid – [[nepotisme]], die akkumulasie van kapitaal in min swart hande, groeiende ongelykheid en inkomstegaping binne die swart gemeenskappe, en voortgesette diskriminasie teen blanke werknemers waardeur die ekonomie en die hele samelewing ook dekades ná die einde van apartheid volgens rasselyne georganiseer word.<ref>{{en}} Okechukwu C. Iheduru: ''Black economic power and nation-building in post-apartheid South Africa''. In: ''The Journal of Modern African Studies'', jaargang 42, nommer 1, Maart 2004, bl. 1–30</ref> Tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024-verkiesing]] het die ANC vir die eerste keer sedert 1994 nie meer 'n volstrekte meerderheid behaal nie en was vervolgens op koalisievennote aangewese. Voor die verkiesing het Ramaphosa se voorganger Zuma by die nuwe [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] aangesluit, wat tydens die verkiesing die derde meeste stemme op hom verenig het. Ramaphosa het ná die verkiesing 'n [[nasionale eenheidsregering]] gevorm met die [[Demokratiese Alliansie]], die [[Inkatha-Vryheidsparty]] en ander kleiner partye.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africanews.com/2024/07/01/south-africas-president-ramaphosa-unveils-new-cabinet/ |title=South Africa's President Ramaphosa unveils new cabinet |publisher=Africanews |date=1 Julie 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> == Politiek == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|links|Die stadskern van Pretoria, die administratiewe hoofstad van Suid-Afrika, soos vanaf [[Lukasrand]] gesien, 2006]] [[Lêer:Houses of Parliament (Cape Town).jpg|duimnael|Gebou van die [[Parlement van Suid-Afrika|Parlement]] in Kaapstad, setel van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] en die [[Nasionale Raad van Provinsies]]]] [[Lêer:Supreme Court of Appeal, Bloemfontein, South Africa.jpg|duimnael|Die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] in Bloemfontein]] Suid-Afrika het 'n [[Parlement van Suid-Afrika|tweekamerparlement]] wat bestaan uit 'n [[Nasionale Raad van Provinsies]] (of hoërhuis) met 90 lede en 'n [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] (of laerhuis) met 400 lede. Lede van die laerhuis word volgens proporsionele verteenwoordiging verkies: helfte van die lede word direk verkies op grond van nasionale lyste en die ander helfte word verkies uit provinsiale lyste. Tien lede word verkies om elke provinsie in die Nasionale Raad van Provinsies te verteenwoordig, ongeag die bevolkingsgrootte van die provinsie. Verkiesings vir beide kamers word elke vyf jaar gehou. Die regering word in die laerhuis gevorm en die leier van die meerderheidsparty in die Nasionale Vergadering is die President. Tans word Suid-Afrikaanse politiek oorheers deur die [[African National Congress]] (ANC) wat 40,18% van die stemme in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|algemene verkiesing van 2024]] ontvang het, gevolg deur die [[Demokratiese Alliansie]] (DA) wat 21,81% van die stemme ontvang het. Die derde party is die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) wat 14,58% van die stemme ontvang het, gevolg deur die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (EFF) met 9,52%. Die voorheen dominante [[Nuwe Nasionale Party]] (NNP), waarvan die voorganger, die Nasionale Party, apartheid aanvanklik ingestel het, het na 1994 spoedig steun verloor en het op 9 April 2005 gestem om finaal te ontbind. Die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing van 2016]] het 'n groot skuif in die land se politiek gewys, waar die heersende ANC-party sy meerderheid verloor het en klein partye soos die EFF en IVP groot minderhede behaal het. Sedertdien word [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Johannesburg]] ([[Mpho Phalatse]]) en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Tshwane]] (Randall Williams) saam met [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]] (sedert 2006) en die Wes-Kaap (sedert 2009), deur die DA of DA-koalisies regeer. === Politieke partye in die parlement sedert 2024 === [[Lêer:National Assembly of South Africa 2007.jpg|duimnael|Raadsaal van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]]]] [[Lêer:2024 South African National Assembly.svg|duimnael|Setels in die Nasionale vergadering na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024-verkiesing]] volgens aantal setels: {{columns-list|2| {{sleutel|#006600|[[African National Congress|ANC]]: 159}} {{sleutel|#005BA6|[[Demokratiese Alliansie|DA]]: 87}} {{sleutel|#56AA48|[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]]: 58}} {{sleutel|#852A2A|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]: 39}} {{sleutel|#FD0000|[[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]]: 17}} {{sleutel|#378D34|[[Patriotic Alliance|PA]]: 9}} {{sleutel|#05B615|[[ActionSA]]: 6}} {{sleutel|#FF6600|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]: 6}} {{sleutel|#B40B2D|[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]]: 3}} {{sleutel|#FFB300|[[United Democratic Movement|UDM]]: 3}} {{sleutel|#1B8C66|[[Al Jama-ah]]: 2}} {{sleutel|#00A7E6|[[African Transformation Movement|ATM]]: 2}} {{sleutel|#E7B04A|[[Build One South Africa|BOSA]]: 2}} {{sleutel|#000000|[[National Coloured Congress|CCC]]: 2}} {{sleutel|#0336D8|[[RISE Mzansi]]: 2}} {{sleutel|#EA6500|[[GOOD]]: 1}} {{sleutel|#008718|[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]]: 1}} {{sleutel|#363362|[[United Africans Transformation|UAT]]: 1}} }}]] * [[African National Congress]] (159) * [[Demokratiese Alliansie]] (87) * [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] (58) * [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (39) * [[Inkatha-Vryheidsparty]] (17) * [[Patriotic Alliance]] (9) * [[Vryheidsfront Plus]] (6) * [[ActionSA]] (6) * [[Afrika Christen Demokratiese Party]] (3) * [[United Democratic Movement]] (3) * [[African Transformation Movement]] (2) * [[Al Jama-ah]] (2) * [[Build One South Africa|BOSA]] (2) * [[RISE Mzansi]] (2) * [[National Coloured Congress|CCC]] (2) * [[GOOD]] (1) * [[United Africans Transformation|UAT]] (1) * [[Pan Africanist Congress of Azania|Pan Africanist Congress]] (1) === Politieke ontwikkeling === [[Lêer:Uniegebou.jpg|duimnael|links|Die [[Uniegebou]] in Pretoria, setel van die [[Regering van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse regering]]]] [[Lêer:ConstitutionalCourtofSouthAfrica-entrance-20070622.jpg|duimnael|Die [[Grondwetlike Hof van Suid-Afrika]] in Johannesburg]] Ondanks alle retoriek van 'n "reënboognasie" weerspieël verkiesingsresultate in Suid-Afrika steeds die demografiese verdeling van sy bevolking. Swart kiesers het 'n sterk neiging om vir die ANC te stem, blankes en bruines steun die DA, die OD word merendeels deur die minderheidsgroepe (bruines, blankes, Indiërs) verkies. Nasionale verkiesings het sodoende die karakter van 'n etniese sensus.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/gesellschaft/sport/fussball-wm-2010/64167/anc-forever?p=0 ''bpb – Helga Dickow: ANC forever? Innenpolitische Entwicklungen und Parteien in Südafrika. Besoek op 18 Junie 2013'']</ref> 'n Hoë persentasie stemburgers uit minderheidsgroepe is veronseker en bly buite stemming in verkiesings. Diegene, wat wél hul stemme uitbring, stem volgens rasionale oorwegings – en verkies diegene politieke leiers waarvan verwag kan word dat hulle hul eie etniese groep min of meer sal bevoordeel. Al word 'n sodanige indruk deur verkiesingsresultate geskep, vorm swart kiesers allesbehalwe 'n monolitiese blok. Verskille tussen armes en welvarendes het groter geword in die nuwe Suid-Afrika, en dit is tot dusver veral 'n klein, alhoewel groeiende, swart middelklas wat die meeste ekonomiese voordeel uit die nuwe bedeling kan trek. Hulle was die teikengroep vir die nuwe swart opposisieparty COPE wat dan ook min stemme in landelike omgewings of benadeelde woonbuurte getrek het. Binne- en buitelandse waarnemers verwys na die gevare wat die oorheersende posisie van die regerende ANC vir Suid-Afrika se demokratiese stelsel kan inhou. Tans vind ideologiese debatte eerder plaas tussen die verskillende politieke vleuels van dié party as tussen regerings- en opposisiepartye. Maar Suid-Afrika is nie die enigste demokrasie wat dekades lank deur 'n dominante meerderheidsparty geregeer is nie. Lande soos Indië (dekades lank oorheers deur die Kongresparty), Japan (oorheers deur die Liberaaldemokratiese Party) of Italië (wat lange jare deur die dominante Democrazia Cristiana geregeer is) het dieselfde politieke pad geloop voordat opposisiepartye 'n oorwinning behaal het. Die stabiliteit van dié lande se demokratiese bedeling is nooit in twyfel getrek nie. Tans word Suid-Afrika se onafhanklike regstelsel as 'n waarborg vir 'n demokratiese toekoms beskou waarin die skeiding van magte in dié Afrikaland verskans sal bly. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Suid-Afrika|Lys van diplomatieke missies in Suid-Afrika|Lys van diplomatieke missies van Suid-Afrika}} [[Lêer:Diplomatic missions of South Africa.png|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Suid-Afrika ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Indian High Commission in Pretoria.JPG|duimnael|Indië se Hoë Kommissie in Pretoria]] [[Lêer:Joint photo session before the start of the 2016 BRICS summit in Goa.jpg|duimnael|Deelnemers aan die 8ste [[BRICS]]-spitsberaad in [[Goa]], Indië, in 2016. Van links na regs: President [[Michel Temer]] (Brasilië), president [[Wladimir Poetin]] (Russiese Federasie), premier [[Narendra Modi]] (Indië), president [[Xi Jinping]] (Volksrepubliek China) en president [[Jacob Zuma]]]] Suid-Afrika is 'n streeksmoondheid in [[Afrika suid van die Sahara]] wat in baie opsigte 'n baanbrekerrol speel en as voorbeeld vir ander Afrikalande kan dien. Ná dekades van internasionale isolasie gedurende die apartheidjare het die buitelandse beleid onder president Nelson Mandela (1994–1999) nog in 'n fase van heroriëntasie en versigtige hertoetreding tot die internasionale gemeenskap geval. Mandela se opvolger, [[Thabo Mbeki]] (1999–2008), het gedurende sy ampstermyn reeds die kans vir die herdefinisie van Suid-Afrika se buitelandse beleid gesien wat volgens hom op twee pilare gerus het – die voortsetting van strategiese samewerking met die Noorde, maar as gelykwaardige vennoot, en die uitbreiding van koöperasie met die Suide. Sentraal in die konsep van Suid-Suid-samewerking het die uitbou van bestaande multinasionale instellings op die Afrikavasteland gestaan (die sogenaamde "[[Afrika Renaissance]]"), waaronder die [[Afrika-unie]] (AU) en die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SADC), en die sogenaamde "skoenlapper-strategie" gestaan waarvolgens die samewerking met [[Asië]] en [[Latyns-Amerika]] uitgebou is, met Afrika in die sentrum.<ref name="rennkamp">{{de}} Britta Rennkamp: ''Außenpolitik und gesellschaftliche Entwicklung in Südafrika und Brasilien''. In: ''APuZ. Aus Politik und Zeitgeschichte''. Jaargang 63, nommer 50–51/2013, 2 Desember 2013, bl. 41</ref> Vanweë Mbeki se agterlike beleid ten opsigte van kwelvrae soos [[Vigs]] – hy het onder meer enige samehang tussen die [[MIV]]-virus en Vigs ontken – het sy internasionale reputasie egter heelwat skade gely.<ref name="rennkamp" /> Gedurende die presidentskap van [[Jacob Zuma]] het Suid-Afrika se buitelandse beleid steeds op die samewerking met ander ontluikende lande gefokus, maar hoe meer aandag aan binnelandse kwessies geskenk word, hoe meer het die Zuma-regering wegbeweeg van die vorige konsep van "presidensiële diplomasie". 'n Kernbeleid in die vroeë 21ste eeu is die samewerking met [[Brasilië]], Indië, [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] binne die sogenaamde [[BRICS]]-groep van ontluikende ekonomieë nadat Suid-Afrika in 2010 uitgenooi is om tot die destydse BRIC-groep toe te tree. Ten spyte van Suid-Afrika se relatief klein ekonomie is daar tydens die jaarlikse BRICS-spitsberade konsensus met die groter lidlande oor 'n verskeidenheid politieke kwessies bereik. Met die BRICS-spitsberaad van 2013, wat in die Suid-Afrikaanse hawestad Durban gehou is, het die BRICS-groep se rol as ekonomiese belangegroep sterker na vore getree. In die eThekwini-verklaring het die staats- en regeringshoofde vier hoofdoelwitte geformuleer: die beplande daarstelling van 'n gemeenskaplike BRICS-ontwikkelingsbank, die daarstelling van 'n fonds vir onverwagte uitgawes (''Contingent Reserve Agreement, CRA''), die daarstelling van 'n sakeraad vir ondernemings en handel (''Business Council'') en die daarstelling van 'n raad wat die samewerking tussen dinkskrums uit die vyf BRICS-lande sal koördineer. Die Suid-Afrikaanse regering pleit vir die reg op [[selfbeskikking]] van beide die [[Sahrawis]] in die deur [[Marokko]] opgeëiste en deels besette [[Wes-Sahara]] as [[Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201901210558.html |title=Western Sahara: Algeria and South Africa Renew Their Support to Saharawi People Right to Self-Determination and Freedom |publisher=allafrica.com |date=15 Januarie 2019 |accessdate=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203005/https://allafrica.com/stories/201901210558.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[Palestyne]] in die deur [[Israel]] opgeëiste en deels besette [[Palestynse Grondgebiede]] as [[Staat Palestina]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201811300320.html |title=South Africa: SA Reiterates Palestine Support |publisher=allafrica.com |date=29 November 2018 |accessdate=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203025/https://allafrica.com/stories/201811300320.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Provinsies == {{Hoofartikel|Provinsies van Suid-Afrika}} [[Lêer:Kaart van Suid-Afrika met Afrikaanse byskrifte.svg|duimnael|Die nege provinsies van Suid-Afrika]] Suid-Afrika het tot 1994 uit slegs vier provinsies bestaan: [[Transvaal]], [[Oranje-Vrystaat]], [[Natal]] en die [[Kaapprovinsie]]. Sedert die totstandkoming van die volskaalse demokratiese Suid-Afrika in 1994, is die land verdeel in nege provinsies (die provinsie se [[ISO 3166-2:ZA|ISO 3166:2 afkorting]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/newsletter_i-9.pdf |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |publisher=[[ISO|Internasionale Standaardeorganisasie, (ISO)]] |date=28 November 2007 |accessdate=2 Junie 2025}}</ref> en hoofstad volg in hakies op die provinsie se naam): * [[Gauteng]] (ZA-GP, [[Johannesburg]]) * [[KwaZulu-Natal]] (ZA-KZN, [[Pietermaritzburg]]) * [[Limpopo]] (ZA-LP, [[Polokwane]]) * [[Mpumalanga]] (ZA-MP, [[Nelspruit]]) * [[Noord-Kaap]] (ZA-NC, [[Kimberley]]) * [[Noordwes]] (ZA-NW, [[Mahikeng]]) * [[Oos-Kaap]] (ZA-EC, [[Bhisho]]) * [[Vrystaat]] (ZA-FS, [[Bloemfontein]]) * [[Wes-Kaap]] (ZA-WC, [[Kaapstad]]) == Geografie == {{Hoofartikel|Geografie van Suid-Afrika}} [[Lêer:Namaqua park flowers pompes a eau.jpg|duimnael|links|Windpomp in Namakwaland (Noord-Kaap)]] [[Lêer:Kaart Suid-Afrika.png|duimnael|Kaart van Suid-Afrika]] [[Lêer:Upland South Africa Savanna.jpg|duimnael|links|Bosveld van die [[KwaZulu-Natal Middeland]] naby Pietermaritzburg]] [[Lêer:South Africa map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Suid-Afrika volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Suid-Afrika is aan die heel suidelikste deel van Afrika geleë met 'n lang kuslyn van meer as 2&nbsp;500&nbsp;kilometer (1&nbsp;550&nbsp;myl) wat oor twee oseane strek (die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]] en [[Indiese Oseaan|Indiese]]). Suid-Afrika het 'n groot verskeidenheid klimaatsones, van die woestyntoestande in die [[Kalahari]] naby [[Namibië]] tot welige subtropiese klimaat langs die grens met [[Mosambiek]]. Dit rys vinnig oor 'n bergagtige platorand tot die binnelandse plato wat as die hoëveld bekend staan. Selfs al word Suid-Afrika as semi-droog beskou, is daar aansienlike wisseling in klimaat sowel as topografie. Ondanks sy ligging in die subtropiese klimaatsone word groot dele van die land danksy die invloed van die oseane en die feit dat die sentrale gebiede meer as 1&nbsp;000 meter bo [[seevlak]] geleë is eerder deur 'n gematigde en sonnige klimaat gekenmerk. Pretoria se gemiddelde jaarlikse temperatuur is net 0,5&nbsp;°C hoër as dié van Kaapstad. Kaapstad se gemiddelde 8,6 daaglikse sonskynure vergelyk baie gunstig met byvoorbeeld die [[Spanje|Spaanse]] hoofstad [[Madrid]] (7,9 ure) en die [[Italië|Italiaanse]] hoofstad [[Rome]] (6,5 ure). Die Suid-Afrikaanse binneland wissel van die bergagtige en yl bevolkte [[Karoo]] tot [[grasveld|gras-]] en [[bosveld]] in die noordelike dele van die land. Die ooste van die land lê in die somerreënstreek – die oostelike kuslyn kry heelwat reën en is amper tropies in aard. Die heel suidwestelike gedeelte van die land is weer mediterreens met nat winters en warm, droë somers. Die suidwestelike gebiede van die Wes-Kaap produseer die meeste van [[Suid-Afrikaanse wyn|Suid-Afrika se wyn]]. Dit word gekenmerk deur wind, wat die grootste deel van die jaar met tussenposes in Maart en April waai. Kaapstad staan veral bekend vir sy suidoosterwind. Die felheid van die winde het die vaart om die kus van die Kaap van Goeie Hoop in die verlede lewensgevaarlik vir seevaarders gemaak en baie skipbreuke is daardeur veroorsaak. Effens verder oos aan die suidkus van die land, waar reënval in die vorm van kort buie meer gereeld deur die jaar is, word die [[Tuinroete]] aangetref, wat bestaan uit 'n beeldskone groen landskap. == Plant- en dierelewe == [[Lêer:Fynbos.jpg|duimnael|links|Fynbos, 'n plantkoninkryk uniek aan Suid-Afrika word naby [[Kaapstad]] aangetref]] Suid-Afrika het meer as 20&nbsp;000 verskillende inheemse plante, of omtrent 10% van alle spesies op aarde, wat beteken dat dit baie ryk aan [[biodiversiteit]] is. Suid-Afrika se mees algemene [[bioom]] is [[grasveld]], veral op die Hoëveld waar die plantegroei oorheers word deur verskillende grasse, lae struike en doringbome, hoofsaaklik [[kameeldoring]] en witdoring. Plantegroei is selfs yler in die noordweste as gevolg van die lae reënval. Dáár kom verskeie vetplantspesies voor wat water stoor soos [[aalwyn]]e en [[Naboom|nabome]] in die baie warm en droë Namakwaland. Die gras- en doringsavanne verander stadig in bosveld in die noordooste van die land met digter plantegroei. Daar is ook 'n beduidende hoeveelheid [[kremetartboom|kremetartbome]] in die gebied naby die noordelike punt van die [[Krugerwildtuin]]. == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Suid-Afrika|Politieke ekonomie van Suid-Afrika|Geskiedenis van die ekonomiese ontwikkeling van Suid-Afrika}} [[Lêer:Johannesburg Stock Exchange.jpg|duimnael|Die Johannesburgse Aandelebeurs is die grootste aandelebeurs in [[Afrika]]]] Suid-Afrika se nywerheidsektor is die grootste en belangrikste op die vasteland van Afrika, en met sy rykdom minerale is die republiek ook een van die wêreld se voorste mynboulande. Nogtans het die land nooit daarin geslaag om tot 'n nywerheidsland te ontwikkel nie – 'n feit wat deur sommige deskundiges aan Suid-Afrika se vroeëre beleid van Apartheid toegeskryf word.<ref>{{de}} [http://liportal.inwent.org/suedafrika/wirtschaft-entwicklung.html ''liportal.inwent.org: Suid-Afrika – Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031142327/http://liportal.inwent.org/suedafrika/wirtschaft-entwicklung.html |date=31 Oktober 2009 }}</ref> Een van die grootste uitdagings vir die land bly dan ook om die swart bevolking te leer dat deur hard te werk, die regverdige verdeling van rykdom en hulpbronne dan moontlik is. Die algemene verstaan van die begrip van regverdige verdeling van rykdom en hulpbronne word deur politieke figure soos Julius Malema verdraai deur om sy ondersteuners te vertel dat 'n mens nie nodig het om hard te werk nie. Hy glo sy ondersteuners is geregtig op grond en rykdom sonder om 'n vinger te lig. === Mynbou === {{Hoofartikel|Mynbedryf van Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa-Cullinan Premier Mine01.jpg|duimnael|links|Die Premier-diamantmyn, Cullinan, Gauteng, Suid-Afrika]] Suid-Afrika beskik oor die wêreld se grootste reserwes goud en [[platinum]], asook reuse-reserwes van ander metale en minerale soos [[chroom]], [[mangaan]], [[steenkool]] en ystererts. Die enigste belangrike natuurlike hulpbronne, wat nie plaaslik voorkom nie, is [[bauxiet]] en ru-olie. Jaarliks word minerale en metale ter waarde van sowat 700 miljard ZAR gemyn wat grotendeels uitgevoer word. Die mynbousektor lewer 'n baie groot persentasie van die land se uitvoere en dra tussen sewe en agt persent tot Suid-Afrika se bruto geografiese produk (BGP) by. Terwyl die ontginning van goud ondanks gevorderde tegnologieë sy tradisioneel leidende rol geleidelik verloor, word platinum, steenkool en ystererts steeds belangriker. Suid-Afrika lewer tans byna 80 persent van die platinum op die wêreldmark op. In die vroeë 21ste eeu het kragtekorte die mynboubedryf belemmer en produksie met tot twintig persent verminder. === Landbou === {{Hoofartikel|Landbou in Suid-Afrika}} [[Lêer:Gauteng-Sheep Farming-001.jpg|duimnael|'n Skaapplaas in [[Gauteng]]]] Naas mynbouprodukte bly die uitvoergerigte landbou die tweede belangrikste verskaffer van buitelandse valuta vir die land. Dit lewer sowat drie persent van die BGP op. Veral Suid-Afrikaanse wyn, vrugte en groente is gewild op oorsese markte. Danksy gunstige klimaattoestande trek veral die provinsie Wes-Kaap voordeel uit die – in vergelyking met die Noordelike Halfrond – teenoorgestelde seisoene. Verskeie produkte kan sodoende langer na Europese bestemmings gelewer word. Landbou in die res van die land word egter deur swak grondgehalte, watertekorte en grondeise gestrem. === Wynbou === [[Lêer:Vignes palissées à Stellenbosch.jpg|duimnael|links|Wingerd in Stellenbosch]] [[Lêer:Harvest Parade 2014 121.jpg|duimnael|Die Stellenbosse Oesparade in 2014]] Volgens historiese oorlewering is die eerste wyn aan die Kaap reeds op 2 Februarie 1659 gekelder.<ref>{{de}} Suid-Afrikaanse Toerismeraad: ''Südafrika. Rebe, Wein und Jahrgang''. Brosjure (1984), bl. 4</ref> Maar dit was veral Franse Hugenote-vlugtelinge uit tradisionele Franse wynboustreke wat in 1688 gevorderde kennis en tegnologie van wynbou na Suid-Afrika gebring het. Hul besonderse wynvermoëns en -geheime het verseker dat duursame wyn aan die Kaap geproduseer is, wat onontbeerlik was vir verbygaande skepe. Hierdie geheimenisse van wynvervaardiging is oor generasies heen binne families bewaar wat van Hugenote-immigrante die leidende wynprodusente gemaak het.<ref>{{af}} [http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512011000300005 '''n Ongelyke oes: die Franse Hugenote en die vroeë Kaapse wynbedryf''. In: ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', volume 51, nommer 3, Pretoria 2011]{{dooie skakel}}</ref> In die laat 18de eeu het die wynmaker Hendrik Cloete internasionale erkenning vir sy rooi en wit-dessertwyne gekry wat op die landgoed Constantia naby Kaapstad geproduseer is. Die deurbraak vir droë witwyne het in 1957 gekom toe op die wyngoed Twee Jonge Gezellen vir die eerste keer koue fermentasie toegepas is.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/09/22/16/6.html ''Die Burger, 22 September 1993: Twee Jonge Gezellen-wyne uniek. Besoek op 5 April 2016'']</ref> Hierdie proses van gekontroleerde fermentasie is oorbodig in Europa waar die stoor van wyne in ondergrondse kelders en koeler temperature in die najaar, wanneer druiwe geoes word, wyn van hoë gehalte waarborg. Om die fermentasieproses te optimaliseer en tot twee of drie weke te verleng, word jong witwyne aan die Kaap tot 15&nbsp;°C verkoel. Suid-Afrika is met 2,7 persent van die jaarlikse produksie, wat gelykstaan aan 730 miljoen liter, tans die negende grootste wynprodusent ter wêreld en die vierde grootste buite Europa. Sowat 4&nbsp;450 wynprodusente is in die land geregistreer. Die gewildste soorte vir die internasionale mark is [[Chenin Blanc]] en [[Cabernet Sauvignon]]. Danksy die toenemende internasionale gewildheid van Suid-Afrikaanse wyne het die uitvoersyfers sedert die jare negentig skerp gestyg en in 2010 reeds byna 400&nbsp;miljoen&nbsp;liter beloop (teenoor 'n skrale 25&nbsp;miljoen in 1991). So het Suid-Afrikaanse wynuitvoerders byvoorbeeld in 2009 op die Britse mark by hul Franse eweknieë verbygesteek en van die RSA die vierde grootste verskaffer van wyn gemaak.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/business/trade/export/ukwine-290310.htm#.UavTnduiN8w ''www.southafrica.info: SA overtakes France in UK wine sales, 29 Maart 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140802081300/http://www.southafrica.info/business/trade/export/ukwine-290310.htm#.UavTnduiN8w |date= 2 Augustus 2014 }}</ref> {{Sienook|Suid-Afrikaanse wyn|Lys van wynkelders in Suid-Afrika}} === Verwerkende nywerhede === [[Lêer:Graaff Fruit-Ceres packing.jpg|duimnael|Werkers verpak pere vir uitvoer in die [[Ceres]]-vallei]] Net soos Suid-Afrika se mynbou- en landbousektor is ook die land se verwerkende nywerhede sedert 1994 aan skerp internasionale mededinging en aanhoudende prysdruk op die wêreldmark blootgestel. Die plaaslike verwerking en veredeling van die land se minerale-skatte, swaar nywerhede en vervaardiging van masjiene het steeds belangriker geword. Die sterk groei in 'n aantal nywerheidsektore soos die boubedryf word deur die binnelandse vraag gedryf. Die tweede grootste nywerheidsbedryf met 'n lang tradisie van plaaslike vervaardiging is die motorbedryf. Groot Duitse produsente soos [[BMW]] en [[Volkswagen]] het 'n beduidende persentasie van hul vervaardigingskapasiteite na Suid-Afrika uitgeplaas en produseer hier ook vir oorsese markte. Nogtans het die bedryf 'n sterk sikliese karakter – weens dalende vraag van oorsese ekonomieë is produksie in 2008 en 2009 merkbaar verminder. Ander belangrike nywerheidsektore sluit chemie, inligtings- en kommunikasietegnologie asook tekstiele in. === Energiebedryf === Suid-Afrika se energiebedryf beleef in die vroeë 21ste eeu ingrypende strukturele verandering. Dit dra tans reeds sowat 15 persent tot die BGP by en sal as gevolg van stygende binnelandse vraag verdere groei toon. Om in die land se toekomstige kragbehoeftes te kan voorsien, sal nuwe kragsentrales opgerig moet word. Die nasionale energieverskaffer Eskom sal danksy 'n lening van die [[Wêreldbank]] byna vier miljard VSA-$ in sy Medupi-projek belê, tog bly hierdie konvensionele termiese kragsentrale by Suid-Afrikaanse en buitelandse nie-regeringsorganisasies omstrede. Kritici wys op die hoë koolstofdioksied-emissies van steenkoolkragsentrales. === Infrastruktuur === [[Lêer:Gautrain-rail reserve-Midrand-001.jpg|duimnael|links|Die Gautrein se dubbelspoorlyn in Midrand]] [[Lêer:Map of the National Roads of South Africa with labels.svg|duimnael|Kaart van Suid-Afrika se [[Nasionale paaie in Suid-Afrika|Nasionale Padstelsel]]]] Sedert 1994 met die oorgaan na 'n demokrasie en ook die oorgaan tot 'n vryemark stelsel, het die Suid-Afrikaanse infrastruktuur tot 'n hewige stilstand gekom. Waar daar voor 1994 nog stelselmatig aan die infrastruktuur gewerk is as gevolg van die feit dat die spoorweë, paaie en publieke vervoer aan staatbeheer onderworpe was, het die ANC as nuwe regerende party 'n liberale ekonomiese beleid gevolg en hierdie instansies geprivatiseer. Die uitbrei van infrastruktuur en die onderhoud van die alreeds bestaande infrastruktuur is vervolgens onder meer as gevolg van korrupsie tot 'n halt geruk het. Sedert 1994 is baie selde aandag aan nuwe infrastruktuurprojekte geskenk. As gevolg hiervan het die spoorlynstelsel, wat nog in 1992 as die rugstring van die Suid-Afrikaanse ekonomie bestempel is, agteruit beweeg en het die spoorlyn al hoe gevaarliker geword. Dit het beteken dat 'n groot persentasie van die spoorlynvragte deur besighede van die spoorlyne af verwyder is, en eerder aan die privaatsektor se transportryers en vervoermaatskappye oorgelaat is. Dit het opsig self ook 'n groter druk op die land se paaie geplaas, en met die instandhouding van die paaie wat sedert 1994 agteruit gegaan het, het dit beteken dat die land se paaie vandag as van die slegstes in die wêreld beskou word. Die eerste werklike poging van die nuwe bedeling om 'n plan te maak ten opsigte van infrastruktuur, is met die koms van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] onderneem. 'n Oormaat toeriste is verwag, en dus het die regerende party dit goed gedink om die wol oor almal die wêreld heen se oë te trek met die bou van snelweë en 'n passasierstreinstelsel genaamd die [[Gautrein]]. Daar is met mooi praat en beloftes aan die bevolking van Suid-Afrika vertel dat die opgradering van die infrastruktuur meestal vir die koms van toeriste sou wees met die aanbied van die Sokker-Wêreldbekertoernooi. Dit was nie die geval nie en het die regering dit goed gedink om al die kostes wat hulle aangegaan het met 'n elektroniese tolstelsel genaamd [[E-tol]] op te maak. Dit het eers na die tyd aan die lig gekom dat dit die regering se plan van die begin af was om die tolstelsel te gebruik om hulself en hul pensioenfonds aan te vul en te verryk. Dus betaal Suid-Afrikaners vandag 'n duur prys vir 'n elitegroep se voordele en vryheid. === Toerisme === [[Lêer:Pafuri Gate (North Entrance Kruger Park).jpg|duimnael|Die [[Krugerwildtuin]] se ingang]] Volgens 'n ondersoek, wat deur ''Standard Bank'' gedoen is, is [[toerisme]] tans een van die belangrikste [[Verskaffer (ekonomie)|verskaffers]] van buitelandse valuta vir die land, met 'n inkomste van R53,9&nbsp;miljard in 2003 (of sewe persent van die bruto binnelandse produk) – nog voor die goudmynbou, wat R35,3&nbsp;miljard verdien het. Volgens die voormalige minister van toerisme, [[Marthinus van Schalkwyk]], het die aantal buitelandse toeriste wat Suid-Afrika in 2009 besoek het, eksponensieel gegroei tot meer as 9,9 miljoen. Die toerismesektor se direkte en indirekte bydrae tot die ekonomie het tussen 1994 en 2009 byna verdubbel – van 4,9 tot 7,9 persent of ZAR 89,4 miljard.<ref>{{af}} [http://www.nuus24.com/Reis/Nuus/Kortbroek-Toeriste-stroom-na-Suid-Afrika-20100930 ''nuus24.com – Kortbroek: Toeriste stroom na Suid-Afrika. (Besoek op 30 September 2010)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003210419/http://www.nuus24.com/Reis/Nuus/Kortbroek-Toeriste-stroom-na-Suid-Afrika-20100930 |date= 3 Oktober 2010 }}</ref> {{Sienook|Toerismesyfers van Suid-Afrika}} == Vervoer == === Lugvervoer === [[Lêer:Ekurhuleni Aerotropolis.jpg|duimnael|Die Internasionale Oliver Tambo-lughawe is die besigste in Afrika]] Suid-Afrika se besigste lughawe is die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] naby Johannesburg, gevolg deur die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] naby Kaapstad. [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], Suid-Afrika se staatslugredery, bied internasionale verbindings na en van hierdie twee lughawens. Daarbenewens bied ook ander groot internasionale lugrederye soos [[British Airways]], [[KLM]], [[Lufthansa]]/[[Swiss International Air Lines|Swiss]], [[IBERIA]] en [[Air France]] daaglikse vlugte na Johannesburg of Kaapstad. Vir binnelandse vlugte in Suid-Afrika of vlugte na buurlande is daar verskeie lugrederye soos [[Airlink]], [[Comair]], [[Kulula.com]], [[Mango (lugredery)|Mango]], [[Air Namibia]], [[Safair]] en [[South African Express]]. Kleiner lughawens in Suid-Afrika sluit in [[Bram Fischer Internasionale Lughawe]] by Bloemfontein, [[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] by Durban, [[Kruger Mpumalanga Internasionale Lughawe]], [[Oos-Londenlughawe]], [[Polokwane Internasionale Lughawe]] en [[Port Elizabeth-lughawe]]. === Spoorvervoer === {{Hoofartikel|Spoorvervoer in Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa rail network map with cities.svg|duimnael|links|Die Suid-Afrikaanse spoornetwerk]] [[Lêer:Shosholoza Meyl roete 2012.svg|duimnael|Spoornetwerk van die Shosholoza Meyl]] [[Lêer:Kalk Bay Station 3.jpg|duimnael|'n [[Metrorail]]-trein verlaat die [[Kalkbaai]]-stasie op pad na [[Kaapstad]]]] Die diamant-, goud- en steenkoolmynbedryf in Suid-Afrika was van die begin af op spoorlyne aangewese om mynbouprodukte, wat vir uitvoer na oorsese bestemmings bestem was, na die land se seehawens te vervoer. Om koste te bespaar, het die Britse koloniale bewindhebbers spoorlyne nie volgens die Europese standaardspoorwydte van 4 voet 8,5 duim laat bou nie, maar in die smaller spoorwydte van 1067 millimeter wat oorspronklik deur die [[Noorweë|Noorse]] ingenieur Carl Abraham Pihl ontwikkel en waarna volgens sy inisiale aanvanklik as CAP-spoorwydte verwys is. Dié spoorwydte is wêreldwyd op nuwe spoorlyne toegepas, maar dit het veral in Suid-Afrika algemeen gebruiklik geword. Hier het mense ook gaandeweg hul eie etimologie vir dié spoorwydte ontwikkel en dit "Kaapspoor" begin noem.<ref>{{de}} Michael Dörflinger: ''Das große Buch der Lokomotiven. Illustrierte Technikgeschichte mit den besten Modellen der Welt.'' Zug (sonder jaargetal): Planet Medien AG, bl. 70</ref> Kaapstad is deur die Britse kolonialis Cecil John Rhodes as die beginpunt van 'n beplande [[Kaap-tot-Kairo-spoorlyn|spoorverbinding]] tussen die Kaap en [[Kairo]] aangewys wat egter nooit verwesenlik is nie. Die eerste Suid-Afrikaanse stoomtrein het op 26 Junie 1860 tussen Durban en Durban-Punt geloop. Hierdie eerste amptelike treinrit in die land oor 'n afstand van 3,2&nbsp;km het slegs sowat vyf minute geneem, maar was die beginpunt vir die bou van 'n uitgebreide spoorwegnetwerk. 'n Tweede spoorwegverbinding tussen Kaapstad en Eersterivier is op 13 Februarie 1862 amptelik geopen.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/first-railway-line-south-africa-between-durban-and-point-officially-opened ''South African History Online: 26 June, 1860 – The first railway line in South Africa, between Durban and the Point, is officially opened. Besoek op 28 Desember 2014'']</ref> Die vinnige ontwikkeling van Suid-Afrika se mynboubedryf het die bou van steeds meer spoorlyne noodsaaklik gemaak, waaronder die Kaapse hoofspoorlyn tussen De Aar en Kimberley. Die [[stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]] op Suid-Afrikaanse spoorweë is aanvanklik in Engelse en Skotse fabrieke vervaardig. Eers vanaf die 1920's is hulle ook uit ander lande ingevoer. Een van die belangrikste reekse was [[Klas 19-stoomlokomotief|Klas 19D-lokomotiewe]] wat vanaf 1936 deur die Duitse vervaardigers Krupp en Borsig verskaf is. Hierdie 2’D1’-lokomotiewe, waarvan sommige ook ná die Tweede Wêreldoorlog deur Britse fabrieke volgens die Duitse ontwerpe gebou is, het hoofsaaklik goederetreine getrek. Om ook gebiede, wat anderkant uitgestrekte woestyne geleë was, vir spoorvervoer te ontsluit, was een van die grootste uitdagings. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Duitse ingenieurs vir die steppegebiede van die suidelike [[Sowjetunie]] sogenaamde kondenswaterlokomotiewe ontwikkel wat die grootste deel van hul stoomketelwater vir herhaalde gebruik kon herwin. Die waterverbruik kon sodoende aansienlik verminder word en het hierdie tipe lokomotiewe uiters geskik vir spoorvervoer in droë streke gemaak. Weens die hoër onderhoudkoste is kondenswaterlokomotiewe selde gebruik, maar die Suid-Afrikaanse Spoorweë het besluit om die nuwe tegnologie op sy lyne in te span. [[Klas 25-stoomlokomotief|Klas 25-kondenswaterlokomotiewe]] vir die plaaslike mark is deur [[North British Locomotive Company]] (NBL) in [[Glasgow]] en Henschel in [[Kassel]], [[Duitsland]], vervaardig. Een van hulle, Henschel se ''Red Devil'', is tans die sterkste smalspoorlokomotief ter wêreld.<ref>{{de}} Dörflinger, bl. 71</ref> 'n Tweede belangrike ontwerp vir gebruik op Suid-Afrikaanse spoorweë was [[Garratt-stoomlokomotief|Garratt-stoomlokomotiewe]] met twee dryfwiele waardeur die las op die draaionderdele beter verdeel kon word. Kenmerkend vir dié lokomotiewe was die groot stoomwaterketel op die voorste dryfwiel. 'n Belangrike reeks was [[Suid-Afrikaanse Klas NG G13 2-6-2+2-6-2|Klas NGG 13-lokomotiewe]] wat in 1927 en 1928 deur Hanomag in [[Hannover]], Duitsland, vervaardig is. Aangesien steenkool as brandstof hier volop en goedkoop was, was Suid-Afrika een van die laaste lande wat stoomlokomotiewe buite diens gestel het. == Misdaad == [[Lêer:Hi-jacking hot spot.JPG|duimnael|links|'n Straatbord naby Witbank waarsku teen motorkapers op die N4-snelweg]] [[Lêer:Plaas-Moored.jpg|duimnael|Naasbestaandes plant kruise vir slagoffers van [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasaanvalle]]]] [[Lêer:People's March Anti Xenophobia.jpg|duimnael|'n Protesoptog teen xenofobie in April 2015 in Jeppestraat ("Klein-Ethiopië"), Johannesburg]] Naas die vigs-epidemie word [[misdaad]] in Suid-Afrika as 'n nasionale krisis beskou. Gepaardgaande met hierdie misdaad syfer kan 'n geweldige moord syfer en verkragtings syfer ook gevind word. Die moord op Afrikaners en [[plaasmoorde]] word ten sterkste deur die huidige regering ontken, maar is 'n werklikheid en 'n grootskaalse probleem wat gekoppel word aan [[volksuitwissing]] (Eng.: ''Genocide''). Suid-Afrika is een van vyf lande wêreldwyd waar georganiseerde misdaad 'n negatiewe effek op die ekonomie het en hoë ekstra koste veroorsaak. Volgens 'n ondersoek van 1997 deur die Duitse Handelskamer het sowat 15 persent van die ondernemings wat deelgeneem het, nuwe beleggings weens die hoë misdaadsyfers gestaak. Meer as tweederdes het gekla oor inbrake en motordiefstalle. Misdaad word volgens die ondersoek deur Duitse bestuurders en hulle gesinne ook as 'n persoonlike bedreiging beskou. Oor 'n gemiddelde tydsduur van sowat 18 maande word elkeen van hulle of 'n familielid die slagoffer van 'n misdaad. Twintig persent van die ondernemings het in die twee jaar voor die ondersoek medewerkers as gevolg van moord verloor. By 47 persent van die ondernemings het bestuurders of hooggekwalifiseerdes die land weens die misdaadprobleem verlaat. In 1995 was die moordsyfer in Suid-Afrika reeds van die hoogste ter wêreld – daar is gemiddeld twee mense per uur vermoor. Die provinsies Gauteng en Wes-Kaap word die meeste geraak; na Johannesburg is in dié verband in 1998 in 'n spesiale uitgawe van die Duitse tydskrif "DEG aktuell" selfs as die "wêreld se moordhoofstad van die jaar 1997" verwys. Die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake waarsku VSA-burgers dat Suid-Afrika 'n swak rekord vir misdaadbekamping het.<ref name="mg">{{en}} [https://www.osac.gov/Reports/report.cfm?contentID=61632 Overseas Security Advisory Council: South Africa 2007 Crime & Safety Report]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 22 Februarie 2007</ref> Die situasie het blykbaar sedert 2006 verder versleg, aangesien buitelanders nou ook in welvarende voorstede deur kriminele bendes bedreig word. In Februarie 2007 het ses Amerikaanse diplomate in Pretoria die slagoffers van 'n gewapende roof geword, en nuusberigte staaf dat buitelandse diplomate se vrees vir misdaad ná 'n reeks soortgelyke voorvalle steeds groter word. Dwelmhandel vier sedert die einde van die apartheid eweneens hoogty in die land, wat vroeër danksy sy isolasie nouliks deur hierdie probleem geraak is. Kaapstad dien nou naas [[Lagos]] in Nigerië as een van die Suid-Amerikaanse en Asiatiese kartelle se hoofinvoerhawe vir dwelmmiddels in Afrika. Suid-Afrika is een van die belangrikste lande vir die internasionale dwelmhandel en het ook die grootste produsent van dagga geword. Dagga ter waarde van 45 miljard rand is hier reeds in 1994 op 83&nbsp;000 hektaar verbou. As gevolg van politiese steunwerwing, het sekere politieke figure ook geweldmisdaad aangeblaas ter ondersteuning van hulle politiese ideale. Hierdie geweldmisdaad word veral teen sagte teikens soos plaasbewoners gepleeg. Veral [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasmoorde]], die afmaai en vermoor van meestal wit plaaseienaars en hul gesinne, trek die aandag van Suid-Afrikaanse en internasionale media. Sommige van die slagoffers van plaasmoorde is nog kinders en sommige is bejaarde mense wat in hul eie kapasiteit geen bedreiging vir misdadigers kan inhou nie en as weerloos bestempel word. Politici van die regerende ANC ontken die verskynsel en maak dit af as bog. Hulle verwys na plaasmoorde, wat deur baie Afrikaners as volksmoord bestempel word, as net deel van die algemene misdaadstatistiek en weier om enige aandag daaraan te skenk. As gevolg hiervan is geen werklike statistiek daaroor beskikbaar nie, alhoewel sekere privaat instansies probeer om die syfers en getalle op te neem. Die werklike syfers van rasgebaseerde moorde in stedelike gebiede is nog minder duidelik.<ref name="Plaasmoorde">{{af}} [https://www.beeld.com/nuus/2013-06-18-plaasmoorde-hartseer-erger], besoek op 18 Junie 2013</ref> == Demografie == {{Hoofartikel|Demografie van Suid-Afrika}} === Groei van die blanke bevolking === [[Lêer:South Africa - population migrations.svg|duimnael|links|Migrasies wat die moderne Reënboognasie gevorm het]] [[Lêer:South Africa dominant population group map.svg|duimnael|Dominante bevolkingsgroepe in Suid-Afrika {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart mense|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Bruin mense|Bruines]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] Suid-Afrika se blanke bevolking is die enigste etniese groep waarvan die demografiese groei vanaf die middel van die 17de eeu deur amptelike sensusse en ander statistieke gedokumenteer is. Die eerste landswye sensus volgens moderne metodes het egter eers in 1904 plaasgevind sodat vroeëre statistieke nie altyd as akkuraat beskou kan word nie. Die eerste bevolkingsopname is in 1658 deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOIK) gedoen, ses jaar nadat Kaapstad as verversingspos vir VOIK-skepe op pad na Oos-Indië gestig is. Die blanke bevolking het destyds slegs 166 beloop. As aandelemaatskappy het die VOIK uitsluitlik in die winsgewendheid van sy onderneming belang gestel, en daar kon dus geen sprake wees van doelgerigte kolonisasie nie. So het die blanke bevolking teen 'n baie stadige koers gegroei. Teen die begin van die 18de eeu was daar 1&nbsp;300 Europese setlaars aan die Kaap, en toe in 1731 'n bevolkingsopname gedoen is, het die blanke bevolking op 1&nbsp;544 gestaan. Dit het verder gegroei tot 10&nbsp;000 in 1778 en sowat 22&nbsp;000 teen die einde van die eeu.<ref>{{en}} N. Worden e.a.: ''Cape Town: the making of a city''. Kaapstad: David Philip 1998, bl. 26 en 50</ref> In 1855 was daar 155&nbsp;000 blanke Suid-Afrikaners, en eers daarna het groter getalle immigrante na die Britse Kaapkolonie en die Boererepublieke gestroom nadat diamante en goud ontdek is. So het die getal blanke inwoners in 1891 620&nbsp;000, in 1904 reeds meer as 1,1 miljoen en in 1913, toe die eerste nasionale volkstelling gehou is, 1,3 miljoen beloop. In 1938 was 'n vyfde van die totale blanke bevolking, wat destyds op 2,1 miljoen beraam is, in die buiteland gebore. Die bydrae van internasionale migrasie, hoofsaaklik uit Europa, tot die groei van Suid-Afrika se blanke bevolking was aansienlik, veral in die tydperk ná die Tweede Wêreldoorlog. Gedurende die ekonomiese opbloei van die 1960's het die invloei van migrante merkbaar toegeen en in 1976 sy hoogtepunt bereik. Maar ook die getal emigrante het sedert 1945 merkbaar toegeneem. Tussen 1924 en 1990 het 1,86 miljoen blankes hulle in die land gevestig en 530&nbsp;000 geëmigreer; die migrasiewins was dus 1,33 miljoen.<ref>WP Mostert, BE Hofmeyer en JS Oosthuizen: ''Demografie. Handboek vir die Suid-Afrikaanse student''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing 1997, bl. 210</ref> === Britse immigrasie === ==== Vroeë kolonisasieprojekte ==== [[Lêer:Eastern Frontier, Cape of Good Hope, ca 1835.png|duimnael|Die ligging van plase in die Oos-Kaapse Albany-distrik waarop 1820-Setlaars geboer het]] [[Lêer:Thomas Baines - The British Settlers of 1820 Landing in Algoa Bay - 1853.png|duimnael|"Die Britse setlaars van 1820 land in Algoabaai", deur Thomas Baines, 1853]] [[Lêer:PMB Town Hall.JPG|duimnael|Victoriaanse boukuns in Suid-Afrika: die Raadsaal in [[Pietermaritzburg]], KwaZulu-Natal]] In die vroeë 19de eeu is Britse immigrasie na Suid-Afrika grotendeels deur die Britse regering of weldadigheidsorganisasies bevorder en gefinansier. Nadat die Kaapkolonie in 1806 onder Britse bewind gekom het, is drie klein privaat kolonisasieprojekte van stapel gestuur wat die vestiging van immigrante georganiseer het. Die belangrikste hiervan was dié van 196 arm en werklose leerjongens wat in 1817 onder leiding van ene [[Benjamin Moodie]] vanuit Leith in Skotland vertrek het om 'n nuwe heenkome aan die Kaap te vind. Die meeste van hulle was meganici of ongeskoolde werkers wat kontrakte aangegaan het om in Suid-Afrika te werk. Ná hul aankoms het die meeste van hierdie immigrante egter hul kontrakte verbreek en ander, meer lukratiewe werkgeleenthede aanvaar. Die kolonisasieprojek was onsuksesvol, en Moodie het bankrot gespeel.<ref>{{en}} William E. Van Vugt en G. Daan Cloete: ''Race and Reconciliation in South Africa. A Multicultural Dialogue in Comparative Perspective''. Lanham, Maryland: Lexington Books 2000, bl. 22–23</ref> ==== Die 1820-Setlaars ==== {{Hoofartikel|1820-Setlaars}} Die Britse regering het sy houding teenoor die vestiging van Britse setlaars vanaf 1819 om strategiese redes verander. Die Kaapkolonie, wat die Verenigde Koninkryk van Nederland oorgeneem het, was immers merendeels deur [[inheemse volke]] bewoon, en ter stabilisering van die Britse bewind was dit raadsaam om die kolonie deur middel van blanke immigrasie te ontwikkel en uit te brei en so sterk moontlik te angliseer. In 1820 het die regering 'n bedrag van £50&nbsp;000 beskikbaar gestel om sowat 5&nbsp;000 Britse setlaars – wat later as 1820-Setlaars bekend sou staan – in die Albany-gebied naby [[Algoabaai]], nie ver van die huidige [[Port Elizabeth]] nie, te vestig. Protestants-Christelike etiek en liberale houdings het by die projek hul invloed laat geld. So het die setlaars vrye landbougrond ontvang, maar hul kontrakte was aan sekere voorwaardes gebonde. Hulle is verbied om slawe aan te hou of om inboorlinge in diens te neem. Anders sou hulle hul grond weer kwytraak. Die owerheid het sowat 90&nbsp;000 aansoeke van voornemende emigrante ontvang. ==== Sosiale agtergrond ==== Vir Britse emigrante in dié tyd sou Noord-Amerika 'n meer gewilde bestemming gewees het. Alhoewel die beroepsagtergrond en -ervaring van die 5&nbsp;000 suksesvolle aansoekers op die oog af met dié van tipiese emigrante op pad na die Verenigde State ooreengekom het – sowat veertig persent was voorheen in die landboubedryf werksaam, 'n derde was opgeleide ambagsmanne of meganici, 'n tiende was in die handel werksaam en die res ander geskooldes, was daar 'n groot verskil: die meeste van hulle was werkloos of het hulle om ander redes in 'n moeilike situasie bevind. Emigrasie na 'n oorsese bestemming was dus 'n uitweg. Maar aangesien hulle nie oor die nodige finansiële middele vir emigrasie beskik het nie, was hulle aangewese op staatsubsidies. Historici het na die feit verwys dat 'n relatief groot persentasie van hierdie vroeë Britse immigrante uit ekonomies benadeelde streke in Engeland gekom het – anders as voornemende immigrante wat die VSA as bestemming gekies het. Hulle het dikwels uit graafskappe gekom waar nywerhede gefloreer en hoë lone betaal is. Nogtans was 'n groot persentasie van vroeë Britse immigrante in Suid-Afrika geletterd, in teenstelling met inheemses, en die stigting van skole, biblioteke en 'n vrye pers aan die Kaap was, net soos die verbeterde onderwys vir inheemses, aan hulle invloed te danke. Onafhanklike, selfstandige denke is deur hulle net soos die konsep van selfregering bevorder, en dit was Britse setlaars wat 'n stedelike en kommersiële beskawing na die binneland van Suider-Afrika gebring het. Die 1820-Setlaars was om verskillende redes nie suksesvol as boere nie. Hulle het nie oor die nodige landboukennis beskik nie, min van die grond wat aan hulle gegee is was werklik geskik vir boerdery, en hul plase met 'n oppervlak van gewoonlik slegs eenhonderd akkers was nie groot genoeg om 'n hele gesin te voed nie. So het baie verstedelik om in hul vroeëre beroepe te werk. Hul bydrae tot die ekonomiese ontwikkeling van die Oos-Kaap was uiteindelik groter as beplan en het die basis vir die wol- en ander florerende uitvoergerigte bedrywe geskep. Hulle het hul misnoeë oor outokratiese bewindhebbers met koloniste in Noord-Amerika gedeel en was vasbeslote om vir hul regte te baklei. Toe die kaptein van 'n Britse skip met Ierse gevangenes aan boord in 1848 in die Kaap wou aandoen, het Britse setlaars en Afrikaners saamgespan om die skip af te wys. Suid-Afrika het sodoende nooit as strafkolonie gedien nie. In 1853 het die Kaapkolonie 'n grondwet gekry wat voorsiening vir verteenwoordigende selfregering gemaak het. Ten spyte van hul relatief klein getal het Britse immigrante beslissende invloed op die Suid-Afrikaanse samelewing uitgeoefen. In die dekades tot 1840 het die meeste Britse immigrante hul vaart na Suid-Afrika self betaal, maar slegs enkele honderd het jaarliks na die Kaap vertrek. Die oorgrote meerderheid emigrante het hulle in Noord-Amerika gevestig. Eers met die [[Groot Ierse Hongersnood|Groot Hongersnood in Ierland]] het die getal Britse immigrante in Suid-Afrika toegeneem. Volgens die ''Colonial Land and Emigration Commission Reports'' vir 1851 het nogtans vir elke Brit, wat hom in Suid-Afrika gevestig het, vier na Australië en Nieu-Seeland vertrek, sewe na Brits-Noord-Amerika (tans Kanada), en 49 na die Verenigde State.<ref name="Van Vugt/Cloete 2000, bl. 25">{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 25</ref> ==== Nuwe emigrasiepatrone ==== Tussen 1825 en 1845 het Britse immigrante geen finansiële steun van regeringskant of privaat liggame ontvang nie. Amptelike rekords vir dié periode gee 'n totaal van 5&nbsp;345 immigrante uit Groot-Brittanje en Ierland. Daar word geen verskil gemaak tussen Engelse, Skotse, Walliese en Ierse immigrante nie.<ref>{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 34</ref> Teen die middel van die 19de eeu het emigrasiepatrone met betrekking tot Suid-Afrika ingrypend verander. Net soos die 1820-Setlaars het baie van die emigrante in dié periode staatsubsidies ontvang, hoofsaaklik om die Britse Ryk te stabiliseer en uit te bou, terwyl ander deur kapitaliste ondersteun is wat finansiële voordeel uit die ekonomiese ontwikkeling van die Kaapkolonie kon trek. So het in die periode tussen 1847 en 1866 byna 11&nbsp;000 Engelse, Skotse en Walliese immigrante danksy regeringsubsidies in Suid-Afrika aangekom om hulle in die Kaapkolonie of in Natal te vestig, terwyl ander met behulp van privaat immigrasieskema's 'n nuwe tuiste in die land gevind het. ==== Immigrasie na Natal ==== [[Lêer:West Street, Durban - ca. 1900.jpg|duimnael|West Street, Durban, omstreeks 1900]] [[Lêer:COLLECTIE TROPENMUSEUM De City Hall in Durban TMnr 20014807.jpg|duimnael|Vir die ontwerp van Durban se stadhuis het ''Belfast City Hall'' in [[Noord-Ierland]] as voorbeeld gedien]] Nadat Natal in 1843 tot Britse kolonie verklaar is, was die plaaslike immigrasiebeleid weer eens daarop gemik om die Britse bewind te stabiliseer en te verhoed dat die gebied tot "'n kolonie van inboorlinge sou degenereer", soos die destydse goewerneur Sir P. Maitland dit gestel het.<ref name="Van Vugt/Cloete 2000, bl. 25" /> Ooreenkomstig die koloniale regering se beleid is 'n aantal immigrasieskema's in werking gestel waarvolgens Britse immigrante finansiële steun ontvang het. Tussen 1849 en 1852 het byna 5&nbsp;000 Engelse en Skotse immigrante in Natal aangekom. Baie van hulle is met beloftes van vrye grond en 'n aangename lewe in 'n "land van melk en heuning" na die kolonie gelok. Sowat twee derdes van die Natalse [[Byrne-Setlaars|immigrante]] het onder leiding van Joseph Charles Byrne na die kolonie gekom. Byrne, die seun van 'n Ierse veehandelaar wat tydelik na Australië geëmigreer en op sy terugvaart na Groot-Brittanje in Kaapstad aangekom het, het daar sakemanne ontmoet wat van voorneme was om Natal ekonomies te ontwikkel. Terug in Engeland, het Byrne 'n fortuin met spekulatiewe transaksies verdien en kennis gemaak met sakelui in die skeepvaartbedryf wat dieselfde belang in die ontwikkeling van Natal gestel het. Byrne het 'n ooreenkoms met die Britse ''Colonial Office'' aangegaan waarvolgens hy die vervoer van Britse emigrante na Natal sou reël. Mits die setlaars met sukses op plase in Natal gevestig sou word, sou die ''Colonial Office'' sy koste vergoed. Vir Byrne was dit duidelik dat die kolonie slegs deur boere met kapitaal en ambagsmanne ontwikkel kon word, en so het hy 'n aansoekprosedure ontwikkel wat daarop gemik was om boere, plaaswerkers en ambagsmanne te werf. Die aansoeke, wat ontvang is, het uiteindelik van stedelike fabriekarbeiders, dagloner en klerke gekom wat hulle as landboukundiges voorgegee het – moontlik het slegs een persent van die applikante werklik oor die nodige kennis en ervaring vir suksesvolle boerdery beskik. Daarbenewens was die grond, wat in Natal aan voornemende boere beskikbaar gestel is, nie geskik vir kleinboere nie. So het Byrne sy belegging van £14&nbsp;000 kwytgeraak en moes bankrot speel. Die immigrante was beter daaraan toe. Sowat 1&nbsp;000 van hulle het in 1852 na Australië vertrek nadat daar goud ontdek is. Die res het uit Byrne se skema bedank en hulle in die nuut ontwikkelende stedelike nedersettings, veral Durban, gevestig waar hulle hul oorspronklike beroepe weer uitgeoefen of werk in ander bedrywe gevind het. Net soos die 1820-Setlaars het ook die Natalse immigrante uiteindelik grootliks bygedra tot die ontwikkeling van die kolonie, al was dit op 'n heel ander manier as beplan. Sommige het selfs aktief aan die politieke lewe deelgeneem, maar in 'n omgewing waar daar geen Afrikaners was nie, was hulle ook nie genoodsaak om kragte met bruines of swartes saam te snoer om 'n teengewig teen 'n Afrikanermeerderheid te vorm nie. So het hulle die liberale houding, wat kenmerkend vir die Kaapse samelewing was, laat vaar en 'n beleid van wit bevoorregting en rasseskeiding ingestel. Daardie beleid was gedeeltelik ook die gevolg van ekonomiese en politieke druk wat deur vroeëre Britse immigrante uitgeoefen is. Baie van hulle het hulle in die Oos-Kaap as suksesvolle skaapboere, wolprodusente en handelaars bekwaam en het nou daarop aangedring dat hulle weivelde in rigting van Ciskei uitgebrei moes word. ==== Immigrasie van vroue ==== Daar was ook suksesvolle pogings om arm jong vroue in Suid-Afrika te vestig. So het byvoorbeeld vroulike huisbediendes finansiële steun ontvang om die tekort aan vroue in Suid-Afrika effens te probeer verlig. In 1857 het sowat 1&nbsp;000 Ierse vroue in Suid-Afrika aangekom.<ref>{{de}} Ulrike Kirchberger: ''Aspekte deutsch-britischer Expansion. Die Überseeinteressen der deutschen Migranten in Großbritannien in der Mitte des 19. Jahrhunderts''. Stuttgart: Franz Steiner Verlag 1999, bl. 80</ref> Ander skema's, soos dié wat deur die ''Female Middle Class Emigration Society'' van stapel gestuur is, het die immigrasie van gekwalifiseerde en gesofistikeerde vroue bevorder wat as sendelinge en onderwysers gewerk het en 'n waardevolle bydrae tot die opvoeding van inheemses gelewer en op politieke en sosiale hervorming aangedring het. ==== Laat 19de eeuse immigrasie ==== [[Lêer:Gold Reef City 002.jpg|duimnael|Die sitkamer van 'n vroeë 20ste eeuse huis waarin mynwerkers gevestig is.<br /><small>Gold Reef City, Johannesburg</small>]] In die 1870's en 1880's het jaarliks duisende Britte na Suid-Afrika geëmigreer, waarby immigrasieskema's steeds 'n belangruike rol gespeel het. In die dekade tussen 1873 en 1883 het byvoorbeeld 22&nbsp;300 Britse immigrante finansiële steun ontvang. Die koloniale owerheid aan die Kaap het hiervoor 'n kwartmiljoen pond beskikbaar gestel. Van die laat 19de eeuse immigrante was kunshandwerkers en ambagsmanne wat as gevolg van ekonomiese depressie en meganisering in die Verenigde Koninkryk na die buiteland uitgewyk het, spoorwegarbeiders, ongeskoolde werkers en gekwalifiseerdes uit die mynboubedryf. In 1891 het Suid-Afrika se Britsgebore bevolking op 188&nbsp;000 gestaan. Migrasiesyfers in [[Cornwall]] was die hoogstes in die Verenigde Koninkryk, veral in 'n tyd toe die Corniese tin- en mangaanmyne uitgeput was. Cornwallisers was meestal bereid om te migreer indien mynbouaktiwiteite elders werkgeleenthede vir hulle kon bied, en so het baie van hulle ook in Suid-Afrika aangekom. Die eerste Corniese immigrante was steengroefwerkers wat saam met die 1820-Setlaars na die Kaap geëmigreer het en stene vir die eerste permanente geboue ontgin het. Toe die Britse koloniale grens in 1847 tot by die Oranjerivier geskuif is, het Corniese mynwerkers, wat in Engels dikwels ''Cousin Jacks'' genoem word, met die ontginning van kopermyne in Namakwaland begin. In 1854 en 1855 het koperontginning in Suid-Afrika 'n nuwe hoogtepunt bereik, en dit was veral Corniese immigrante wat in die vraag na gekwalifiseerde mynbouwerkers voorsien het. Omstreeks 1900 was 'n kwart van die blanke mynwerkers aan die Witwatersrand Corniese immigrante. Die meeste van hulle het as ongetroude mans na die Kaap gekom, en 'n relatief groot persentasie het vanweë die skaarste aan Corniese vroue met inheemse swartes getrou. Corniese immigrante het hul spore in die bou- en [[Suid-Afrikaanse kookkuns|kookkuns]] gelaat, en daar is tans nog meer as honderd plekname van Corniese oorsprong in Suid-Afrika. Britse mynbouwerkers het daarnaas ook hul tradisionele vakbondstrukture na die land gebring. Die verdraagsaamheid van Corniese immigrante teenoor swart Suid-Afrikaners het onder meer uit godsdienstige tradisies voortgespruit. So was baie van hulle Wesleyaanse Metodiste wat 'n matigende invloed op die ruwe leefwyse in Suid-Afrikaanse mynbougemeenskappe uitgeoefen het. Hoë misdaadsyfers en drankmisbruik was die knellendste vraagstukke. Corniese immigrante het kerkgemeentes en krieketspanne gestig waarby, soos in die geval van Namakwaland, ook swart spelers welkom was. ==== Sosiale gaping ==== [[Lêer:Boerfamily1886.jpg|duimnael|Wit armoede: 'n Afrikanergesin in 1886]] [[Lêer:SouthAfricaTownship1989.jpg|duimnael|Kinders in 'n [[township]] naby Kaapstad in 1989]] Die unieke geologie van Suid-Afrika het die sosiale gaping tussen hoogs gekwalifiseerde mynboudeskundiges en ongeskoolde werkers nog versterk. Die land se laegraadse goud- en ertsneerslae lê diep sodat die plaaslike mynboubedryf op ingenieurs en kapitaal aangewese is. Die Britse immigrante, wat poste in die bedryf gevul het, net soos dié in ander sektore soos handel en finansies, het 'n elite gevorm. Mynbou-ondernemings se aggressiewe uitbreiding was een van die beslissende faktore wat die ontstaan van 'n rasgebaseerde, ongelyke arbeidsmark met wetlike en sosiale benadeling vir swartes bevorder het.<ref>{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 31–32</ref> Maar ook Afrikaners is deur die vestiging van 'n mynboubedryf en die toenemende industrialisasie geraak. Groot getalle arm blankes het na die stede gestroom waar veelrassige krotbuurte ontstaan het. Vanaf die 1880's tot in die laat 1930's het 'n reeks natuurrampe, oorloë en ekonomiese agteruitgang tienduisende Afrikaanssprekendes in grootskeepse armoede gedompel. Terwyl die getal armblankes in amptelike statistieke op meer as 121&nbsp;000 beraam is, het omstreeks 1924 reeds 'n kwart van die Afrikanerbevolking in die armblanke-kategorie geval. Die situasie het dramaties versleg met die ekonomiese insinkings van die Groot Depressie waartydens 'n derde van alle Afrikaners, sowat 300&nbsp;000 mense, as armlastig beskou is.<ref>{{af}} Edward-John Bottomley: ''Armblankes''. e-Boek//Kindle-uitgawe. Kaapstad: Tafelberg, pos. 60</ref> Vir die koloniale owerheid – en latere blanke Suid-Afrikaanse regerings – was wit armoede 'n besondere probleem wat wit aansien kon bedreig. Deur middel van rasseskeiding, waarby benadeelde blankes in die volgende dekades in wit enklawes van armoede en in werkskeppingskemas van staatsondernemings en nywerhede in staatsbesit weggesteek is, is die vraagstuk opgelos totdat dit in 1994 skielik weer opgeduik het. Die Tweede Suid-Afrikaanse Oorlog het potensiële immigrante afgeskrik sodat min Britte hulle in die laaste jare van die 19de eeu aan die Kaap gevestig het. Die Britse besluit om Afrikanervroue en -kinders as 'n soort gyselaars in konsentrasiekampe aan te hou, het net soos die Afrikaners se guerilla-oorlogtaktiek verbittering veroorsaak. Uiteindelik was blanke politieke eenheid, en die stabiliteit wat dit vir die Britse Ryk in Suider-Afrika sou verseker, vir die Britse ''Colonial Office'' meer belangrik as die politieke regte van swart en bruin Suid-Afrikaners. Toe die land in 1910 selfregering as Unie van Suid-Afrika gekry het en 'n einde aan politieke inmenging uit Londen gemaak is, is die weg gebaan vir 'n politieke stelsel wat dekades lank op rasseskeiding berus het. Nog voor die Uniewording het Groot-Brittanje pogings onderneem om meer Britse immigrante as boere na die Suid-Afrikaanse platteland te bring. Een doelwit was om die kloof tussen die twee wit bevolkingsgroepe te oorbrug, 'n ander was die bestryding van Afrikanernasionalisme deur anglisering. Die skema is uiteindelik gestaak aangesien ander oorsese bestemmings soos Kanada en Australië met hul eie skema's vir Britse immigrante meer aanloklik was. Die hoeveelheid geskikte landbougrond in Suid-Afrika was beperk, en die nuut ontwikkelende nywerheidsektor was danksy die beskikbaarheid van swart mannekrag nie aangewese op groot getalle immigrante nie. Britse immigrasie was dus beperk. In 1910 het 8&nbsp;314 Britse immigrante in Suid-Afrika aangekom, in 1913 (een van min jare in dié tyd met uitvoerige statistieke) het 14&nbsp;251 nuwe aankomelinge hulle in die land gevestig, waarvan 10&nbsp;009 Britte.<ref>{{en}} Stephen Constantine (red.): ''Emigrants and Empire. British Settlement in the Dominions Between the Wars''. Manchester: Manchester University Press 1990, bl. 174</ref> Maar ook in die volgende dekades het Britte hulle in Suid-Afrika gevestig, en immigrasiesyfers het in die tyd ná die Tweede Wêreldoorlog selfs gestyg. Tradisioneel is Britse immigrante en hul nakomelinge as meer liberaal gesind beskou as Afrikaners, tog is hierdie soort stereotipes in die nuwe Suid-Afrika afgebreek. Die aantal Britse migrante in Suid-Afrika is in 2015 op 318&nbsp;000 beraam.<ref>{{en}} [http://www.bbc.com/news/uk-politics-eu-referendum-36560519 ''BBC News, 17 Junie 2016: Reality Check: Which EU countries have the most UK citizens? Besoek op 19 Junie 2016'']</ref> === Duitse immigrasie === [[Lêer:Natal 1910 BomannMuseum@20150903.JPG|duimnael|links|'n Kaart van die Hermannsburgse sending in Natal]] [[Lêer:Martin Melck House, Strand Street.jpg|duimnael|[[Martin Melck Huis|Martin Melck-huis]] in Strandstraat, Kaapstad, met versierings van [[Anton Anreith]]]] [[Lêer:German colonial claims in South Africa 1880s.jpg|duimnael|Afrika suid van die ewenaar, met politieke grense van die 1880's. Die Berlynse Koloniale Konferensie van 1884 was verantwoordelik vir die onderlinge afbakening en beslissing van koloniale gebiedsaansprake]] Volgens skeepslyste was sowat veertig persent van die eerste setlaars aan die Kaap Duitsers wat in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanie (VOIK) op Nederlandse skepe gevaar het. Volgens 'n verordening van die VOIK, wat in 1657 uitgereik is, is slegs [[Nederlanders]] en Duitsers in diens geneem. Gewoonlik was Duitse bemanningslede op VOIK-skepe van Nederduitse afkoms en het sodoende min moeite ondervind om Nederlands aan te leer. Vyf van die eerste vryburgers aan die Kaap, wat in 1657 uit hul diens by die VOIK getree het om hulle as boere te vestig, was van Duitse afkoms. Steeds meer Duitse immigrante het na die Kaap gestroom en, weens die gebrek aan Duitse vroue, dikwels met Nederlandse, Franse of slawevroue uit Afrika en Asië getrou. Duitse huursoldate en ander personeel in diens van die VOIK was, anders as die breë massa in hul tyd, meestal geletterd. Baie van hulle het weens die moeilike ekonomiese situasie in Duitsland ná die einde van die [[Dertigjarige Oorlog]] na Nederland geëmigreer. So verskyn op VOIK-lyste onder meer seuns van dominees en amptenare, adellikes en sakelui, en selfs akademici soos wiskundiges, landopmeters en botanici.<ref>{{de}} Dieter en Elke Losskarn: ''Südafrika''. Ostfildern: Dumont 2006, bl. 40</ref> Die eerste wetenskaplike publikasies oor Suid-Afrika se natuurlewe en ander onderwerpe is deur Duitse navorsers geskryf wat verskeie kere verkenningstogte in die binneland van Suid-Afrika onderneem het. Die eerste Khoi-woordeboek is in die vroeë 1660's deur 'n boorling van [[Hannover]], Georg Friedrich Wende, saamgestel. Naas Franse Hugenote het Duitse immigrante 'n belangrike rol by die vestiging van die wynboubedryf aan die Kaap gespeel. Een van hulle, Henning Hüsing, het sy loopbaan as arm soldaat by die VOIK en veewagter begin. As vryburger was hy een van vyf boere wat hulle as veetelers bekwaam en vleis aan die VOIK verskaf het. As een van die welvarendste burgers aan die Kaap het Hüsing later groot graanvelde aangelê en raadslid in Stellenbosch geword waar hy herehuise soos [[Meerlust]] en ander woongeboue laat bou het. Volgens oorlewerings het hy meer as 100&nbsp;000 wingerdstokke geplant. 'n Ander wynboer was Carl Georg Wieser, 'n boorling van [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]], wat ná sy loopbaan as soldaat in 1731 met 'n Kaapstadse vrou getrou en later die Constantia-wyngoed gekoop het. Suksesvolle huwelike het van [[Martin Melck]], 'n boorling van [[Oos-Pruise]], die welvarendste man aan die 18de eeuse Kaap gemaak. Baie wynboere het hulle wonings deur Duitse boumeesters laat bou. Die bekendste van hulle was [[Anton Anreith]] (1754–1822), 'n boorling van [[Freiburg im Breisgau]], wat sy kunsvolle gewels en houtsnywerk in Constantia en Kaapstad (soos die leeue waarmee die kansel van die Lutherse kerk versier is) geskep het. Ander domeine van Duitse immigrante was gesondheidsdienste en politiek. In die Nederlandse tyd het sowat vyftig Duitse geneeskundiges aan die Kaap gepraktiseer. Jan van Riebeeck se opvolger as kommandeur was Zacharias Wagenaar (Wagner), 'n boorling van [[Dresden]]. Maar dit was ook Duitsers wat dikwels protes teen VOIK-besluite aangeteken het. Boeregesinne van Duitse afkoms soos die Bothas, Pretoriuse en Albrechts was in die geledere van die eerste groep van die Groot Trek. Die tweede groep is aangevoer deur Johannes van Rensburg, 'n boorling van Rendsburg in [[Sleeswyk-Holstein]]. Die derde Boereleier, Andries Hendrik Potgieter, het sy wortels in [[Osnabrück]] gehad. 'n Voorouer van [[Paul Kruger]], die latere president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal), Jacob(us) Kruger (ook Cruger of Krüger gespel), is in 1690 in [[Prignitz]], 'n streek in [[Brandenburg]] gebore en het in 1713 as soldaat in diens van die VOIK getree. Tussen 1848 en 1858 het groot getalle Duitse immigrante hulle in die Oos-Kaap, veral rondom Oos-Londen, gevestig – in 'n gebied wat deur die Britse koloniale owerheid as 'n soort buffersone tussen blanke gebiede en die Xhosa-stamland geskep is. Sowat 4&nbsp;000 Duitse setlaars het hier 'n nuwe tuiste gevind nadat hulle gratis seevervoer en finansiële steun ontvang het. Die Duitse invloed is steeds sterk, sowel op ekonomiese asook kulturele gebied. Suid-Afrika is daarnaas 'n gewilde reisbestemming vir Duitse toeriste asook die gewildste bestemming vir Duitse emigrante op die vasteland van Afrika. Volgens amptelike Duitse statistieke het in 2013 1&nbsp;100 Duitsers na Suid-Afrika geëmigreer, terwyl 1&nbsp;102 na hul geboorteland teruggekeer het.<ref>{{de}} [http://auswandern-info.com/suedafrika.html ''Auswandern nach Südafrika aktuell. Besoek op 2 Junie 2015''] {{dooie skakel}}</ref> In 2018 het 798 Duitsers hulle in Suid-Afrika gevestig, terwyl 1&nbsp;216 burgers met 'n Duitse paspoort na Duitsland teruggekeer het. In die dekade tussen 2008 en 2017 het altesaam 10&nbsp;375 Duitsers hulle volgens amptelike statistieke hier gevestig, terwyl 11&nbsp;195 na Duitsland verhuis het.<ref>{{de}} [https://auswandern-info.com/suedafrika ''auswandern-info.com: Auswandern nach Südafrika aktuell – Infos zur Einwanderung. Besoek op 20 November 2019'']</ref> {{Sienook|Duitsers in Natal}} === Noorse immigrasie === 'n Dertigtal Noorse gesinne uit Ålesund het op 29 Augustus 1882 in Natal aangekom. Voor 1880 het Noorse emigrante hulle merendeels in die Verenigde State gevestig, maar danksy die persartikels van 'n Noorse sendeling in Zululand, ene kaptein Landmark, het voornemende Noorse emigrante belang daarin gestel om 'n nuwe tuiste in Natal te vind. Hul vaart na Natal is onder meer deur die Regering van Natal se agente in Londen gereël. Nakomelinge van die Noorse immigrante het die ''Norwegian Settlers Association of Marburg'' gestig.<ref>{{en}} [http://www.norsettler.co.za/history.htm ''www.norsettler.co.za: How it began. Besoek op 17 Maart 2016'']</ref> === Joodse immigrasie === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Helen Suzman.jpg|duimnael|Helen Suzman in 1959]] Al het die eerste Joodse immigrante hulle reeds in die 17de eeu aan die Kaap gevestig, kon daar eers met die grootskaalse immigrasie van Russies-Litause [[Jode]] vanaf die 1880's sprake van 'n georganiseerde Joodse gemeentelewe in Suid-Afrika wees. Omstreeks 1880 is die plaaslike Joodse bevolking op sowat 4&nbsp;000 beraam, met 40&nbsp;000 nuwe aankomelinge in die volgende drie dekades. Gedurende die 1930's was Suid-Afrika 'n toevlugsoord vir Joodse vlugtelinge uit die Duitse Ryk. So het die Joodse bevolking gegroei tot 90&nbsp;000 in 1936 en 115&nbsp;000&nbsp; in 1960.<ref name="Brenner">{{de}} {{cite book |last=Brenner |first= Michael |title=Kleine jüdische Geschichte|year=2008 |page=341, 342|publisher= C.H. Beck/Bundeszentrale für politische Bildung|location= München en Bonn}}</ref> In die ou bedeling het Joodse burgers dieselfde bevoorregte status geniet soos ander blankes, ondanks anti-semitiese tendense in bepaalde nasionalistiese Afrikanerkringe, so in die verregse vleuel van die regerende Nasionale Party. Die anti-semitiese rassisme in dele van Europa, wat sy hoogtepunt in die stelselmatige [[Sjoa|Sjoa-volksmoord]] deur die Nasionaal-Sosialistiese Duitse bewind tydens die Tweede Wêreldoorlog gevind het, was vir baie Suid-Afrikaanse Jode rede genoeg om openlik weerstand te bied teen die beleid van rasseskeiding. So het 'n relatief groot persentasie Joodse Suid-Afrikaners by die anti-Apartheid-beweging aangesluit, onder wie die skryweres en wenner van die [[Nobelprys vir Letterkunde]], [[Nadine Gordimer]], die politikus [[Helen Suzman]] wat jare lank, tussen 1961 en 1974, die enigste afgevaardigde van die [[Progressiewe Party]] in die Suid-Afrikaanse parlement was, en [[Joe Slovo]], 'n kommunistiese stryder wat – ná meer as twintig jaar in ballingskap – na Suid-Afrika teruggekeer het as een van min blanke leiersfigure in die African National Congress.<ref name="Brenner" /> Ander Joodse burgers het die NP-bewind gesteun. Opvallend was die groot persentasie aanhangers van Sionisme wat nou betrekkinge met Israel gehandhaaf het – meer as in enige ander land. So het Suid-Afrika voor 1994 steeds goeie betrekkinge met Israel onderhou, ondanks dié land se afkeuring van Pretoria se rassebeleid. Ná die eerste demokratiese verkiesing in 1994 het baie Joodse inwoners by die groot golf van blanke emigrante aangesluit.<ref name="Brenner" /> === Immigrasiebeleid voor 1994 === [[Lêer:The National Archives UK - CO 1069-1-9.jpg|duimnael|Februarie 1960: die Britse premier Harold Macmillan bring 'n amptelike besoek aan Suid-Afrika en lewer sy befaamde "Wind-van-verandering"-toespraak in die Suid-Afrikaanse parlement. Desondanks stroom duisende Britse immigrante na die Kaap<br /><small>The National Archives UK</small>]] Saam met die implementering van die Apartheids-wetgewing, waarvolgens die toegang van swart Suid-Afrikaners tot die arbeidsmark in 'n toenemende mate gereguleer en beperk is, net soos die vrye beweging van swart werknemers, en met die oog op die beplande uiteindelike ontneming van Suid-Afrikaanse burgerskap van swart inwoners in die laaste stadium van die Apartheidstelsel, was daar 'n dringende behoefte om die getalle van gekwalifiseerde blankes te verhoog. In 1958 het die Viljoen-kommissie, wat die toekomstige ontwikkeling van Suid-Afrika se nywerheidsektor ondersoek het, in sy verslag bevind dat die heersende groeikoers van die ekonomie net volgehou kon word met die werwing van jaarliks sowat 25&nbsp;000 immigrante.<ref>{{en}} Daniel Conway and Pauline Leonard: ''Migration, Space and Transnational Identities. The British in South Africa''. Basingstoke: Palgrave Macmillan 2014, bl. 39</ref> Die NP-bewind het die Suid-Afrikaanse Immigrante-organisasie (Samorgan) in die lewe geroep om blanke immigrasie te bevorder, maar hierby aanvanklik veral op Nederland en Duitsland gefokus – en nie op die Verenigde Koninkryk as die tradisioneel belangrikste land van herkoms van immigrante nie. Vir die eerste minister Hendrik F. Verwoerd, 'n immigrant van Nederlandse herkoms, was Suid-Afrika se republiekwording en onttrekking aan die Britse Gemenebes in 1960/1961 'n persoonlike triomf wat hy as een van die beslissende gebeurtenisse in die geskiedenis van die land en as die Afrikanervolk se uiteindelike onafhanklikwording van Britse kolonialisme beskou het. Gevolglik het die NP-bewind se houding teenoor Britse immigrasie ingrypend verander. Gepaardgaande met hierdie maatreëls is Engelssprekende Suid-Afrikaners stelselmatig uit die staatsburokrasie en die weermag verwyder en is die grense van kiesafdelings aangepas om meerderhede vir NP-kandidate te verseker en die Verenigde Party se politieke invloed te verminder. Verwoerd was daarvan oortuig dat Engelssprekende Suid-Afrikaners in die nuutgestigte republiek maklik aan Afrikaners geassimileer kon word en dat Britse immigrante sodoende nie meer as 'n moontlike nasionale bedreiging beskou moes word nie. Met jaarlikse groeisyfers van tussen ses en agt persent in die periode tussen 1964 en 1972 en voortgesette werkreservering, wat wit en bruin Suid-Afrikaners bevoorregte toegang tot sekere kategorieë werk gegee het, was die Suid-Afrikaanse ekonomie dringend aangewese op gekwalifiseerde immigrante. Die nuut benoemde Engelssprekende minister van immigrasie, A. E. Trollip, het dit duidelik gestel dat die ekonomie sonder immigrasie sou disintegreer. In 1961 is 'n nuwe immigrasieskema ingevoer wat voorsiening vir ruim finansiële bystand aan immigrante gemaak het, en die regering was realisties genoeg om weer op voornemende immigrante uit die Verenigde Koninkryk te fokus. Die regering se doelwit was om jaarliks sowat 30&nbsp;000 immigrante te werf. Immigrasie het inderdaad skerp toegeneem van net 9&nbsp;789 blankes in 1960 tot 48&nbsp;048 in 1966. Die staat het tagtig persent van gekwalifiseerde immigrante se reiskoste oorgeneem, ruim lenings toegestaan (wat in 1966 deur skenkings vervang is), gratis huisvesting vir 'n beperkte tydperk ná aankoms in Suid-Afrika gewaarborg en geen minimum-verblyfvereistes gestel nie. Met dié skema was die Suid-Afrikaanse regering destyds vrygewiger as byvoorbeeld Kanada of Australië. Naas sy bestaande immigrasiekantoor in [[Suid-Afrika-huis (Londen)|Suid-Afrika-huis]] op Londen se [[Trafalgarplein]] het Samorgan nuwe kantore in Cockspur-straat, Londen (in dieselfde gebou waar amptenare van die 1820 Settlers Memorial Association gesetel was), Manchester, Birmingham, Glasgow, Sheffield en Newcastle geopen. Vir voornemende Britse immigrante was die vooruitsig op 'n beter toekoms vir hul kinders in 'n opkomende land, 'n hoër lewensstandaard, die aangename klimaat en laer belastingtariewe aantreklik genoeg om immigrasiesyfers te laat styg. In die na-oorlogse periode voor die invoering van die nuwe immigrasieskema (tussen 1946 en 1961) het 115&nbsp;395 Britse burgers hulle in Suid-Afrika gevestig. In die periode tussen 1961 en 1977, toe die Europese immigrasie na die Kaap danksy die finansiële bystand van regeringskant sy hoogtepunt bereik het, het dié getal toegeneem tot 243&nbsp;000. Nettomigrasie het vanaf die 1960's tot en met 1975 jaarliks tussen 20&nbsp;000 en 35&nbsp;000 beloop. Immigrasie het met 46 persent byna die helfte bygedra tot die blanke bevolkingsgroei in dié tydperk. === Onlangse bevolkingsopnames === [[Lêer:South-africa-demography.svg|duimnael|Ontwikkeling van Suid-Afrika se bevolking]] In Julie 2017 is die bevolking van Suid-Afrika deur Statistieke Suid-Afrika op 56&nbsp;520&nbsp;000 geskat. Dit verteenwoordig 'n styging van meer as 1,5 miljoen sedert die middel van 2015 toe dit op 54&nbsp;956&nbsp;900 beraam is, onder wie 44&nbsp;228&nbsp;000 swartes (80,5 persent van die totale bevolking), 4&nbsp;832&nbsp;900 bruinmense (8,8 persent), 4&nbsp;534&nbsp;000 blankes (8,3 persent) en 1&nbsp;362&nbsp;000 Asiërs (2,5 persent) was. Van die totale bevolking was 28&nbsp;900&nbsp;000 mense vroulik en 27&nbsp;600&nbsp;000 manlik.<ref>{{en}} [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022015.pdf ''Statistieke Suid-Afrika – Mid-year population estimates 2015'']</ref> Teen die middel van 2017 is die swart bevolking op 45&nbsp;656&nbsp;400 of 80,8 persent van die totale bevolking beraam. 4&nbsp;962&nbsp;900 was bruin Suid-Afrikaners (8,8 persent), 4&nbsp;493&nbsp;500 blankes (8,0 persent) en 1&nbsp;409&nbsp;100 Asiërs (2,5 persent).<ref>{{en}} [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022017.pdf ''Stats SA: Mid-year population estimates 2017. Besoek op 31 Julie 2017'']</ref> In die sensus van 9 Oktober 2011 het 41 miljoen Suid-Afrikaners hulself as swart beskryf, 4,62 miljoen as bruin, 4,59 miljoen as wit en 1,3 miljoen as Indiërs of ander Asiërs. 0,3 miljoen mense het hulself as "ander" beskryf – 'n kategorie wat ook mense insluit wat volgens sensusbeamptes weier om hulself in terme van ras of etniese groep te beskryf. Die totale bevolking het op die dag van die sensus 51,8 miljoen beloop. Die aantal ekonomiese immigrante, wat onwettiglik in die land bly, word op tussen drie en vier miljoen beraam.<ref>{{af}} [http://www.nuus24.com/Suid-Afrika/Nuus/Ses-buitelanders-vas-vir-vals-paspoorte-20100625 ''nuus24.com: Ses buitelanders vas vir vals paspoorte, 25 Junie 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709032257/http://www.nuus24.com/Suid-Afrika/Nuus/Ses-buitelanders-vas-vir-vals-paspoorte-20100625 |date= 9 Julie 2010 }}</ref> === Godsdiens === {{Hoofartikel|Boeddhisme in Suid-Afrika|Godsdiens in Suid-Afrika|Islam in Suid-Afrika|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Groote Kerk Adderley Street Cape Town - Frontal view.JPG|duimnael|Die Groote Kerk in Kaapstad is die oudste bestaande kerk in Suider-Afrika]] Omtrent 63% van Suid-Afrikaners is religieus.<ref>{{en}} http://www.news24.com/SouthAfrica/News/Fewer-religious-people-in-SA-survey-20120810 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191009125315/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Fewer-religious-people-in-SA-survey-20120810 |date= 9 Oktober 2019 }}</ref> Die grootste godsdiens is die [[Christendom]] met sowat 80% van die totale bevolking in 2001, gevolg deur 15% ongebonde, 1,5% [[Moslem]]s, 1,2% [[Hindoeïsme|Hindoes]], 0,3% tradisionele Afrika-godsdienste en 0,2% Jode. Ondanks 'n meerderheid aan Christene is daar nie een dominante denominasie nie. Belangrike Christelike kerke sluit in die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (7,1%), die Nederduits Gereformeerde kerke ([[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] en [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] met 6,7%) en die [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika]] (3,8%). Volgens die sensus van 1991 was blanke Suid-Afrikaners hoofsaaklik Protestants (70 persent), Rooms-Katoliek of Grieks-Ortodoks (7 persent) of Joods (1 persent). 21 persent het nie aan enige godsdiens of kerk behoort nie of wou gedurende die sensus geen inligting omtrent hul geloofsoortuiging verstrek nie.<ref>WP Mostert, BE Hofmeyer en JS Oosthuizen (1997), bl. 129-130</ref> [[Lêer:South Africa-Ladysmith-Sufi Mosque-01.jpg|duimnael|links|Soefi-[[Moskee]] in [[Ladysmith]], KwaZulu-Natal]] Die [[Islam]] het Suid-Afrika in drie fases bereik. Die eerste het met die aankoms van die Nederlandse koloniste in die 17de eeu begin. Die eerste Moslems is as slawe deur die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie uit die [[Maleise argipel]] aan die Kaap gebring en was die voorouers van die Kaapse Maleiers. Die tweede was die immigrasie van Indiërs uit [[Brits-Indië]] ná die [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]], waar hulle in die Britse suikerplantasies gewerk het. Sowat 176&nbsp;000 Indiërs van alle gelowe is ná Natal gebring, waarvan 7–10% Moslems. Die derde fase het met die einde van Apartheid begin, nadat Moslems uit Afrika en Indië ná Suid-Afrika begin migreer. Die meeste Moslems is Soenniete, gevolg deur Ahmadi, veral in Kaapstad.<ref>{{en}} {{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=eR019JqPbBkC&pg=PA104&dq&hl=en&sa=X&ei=ibqJU8mLNYO7PeKPgfgK&ved=0CEUQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false | title=Islamic Resurgence in South Africa: The Muslim Youth Movement | author=Abdulkader Tayob | page=104 | accessdate=21 Maart 2019}}</ref> [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Sinagoge in Paul Krugerstraat]], Pretoria]] In Suid-Afrika leef sowat 70&nbsp;000 Jode, die grootste groep in Afrika. Die eerste Jode het tydens die Britse Kaapkolonie in die 19de eeu ná Suid-Afrika gekom. Tydens die apartheidsbewind het Suid-Afrikaanse Jode 'n belangrike rol in die Anti-apartheidsbeweging gespeel, terwyl ander hulself vir nou bande tussen Suid-Afrika en Israel beywer het.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |title=P.W. Botha felt Israel had betrayed him |accessdate=2 November 2006 |publisher=Jerusalem Post |date=2 November 2006 |archive-date= 6 Julie 2013 |archive-url=https://archive.is/20130706010337/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |url-status=dead }}</ref> Suid-Afrika se 550&nbsp;000 Hindoes vorm die tweede grootste Hindoebevolking in Afrika ná dié van [[Mauritius]], waarvan die meeste in die provinsie KwaZulu-Natal leef.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51496.htm |title=South Africa – Section I. Religious Demography |publisher=U.S. Department of State |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502215032/https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51496.htm |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste Hindoes is nakomelinge van Indiërs wat uit Brits-Indië ná KwaZulu-Natal geneem is om daar te werk. Suid-Afrika beskik moontlik oor die grootste bevolking aan Boeddhiste in Afrika, waarvan die meeste van Asiatiese afkoms is. === Internasionale net-migrasie === Die blanke bevolking het as gevolg van laer geboortesyfers en migrasie na oorsese bestemmings sedert 1986 merkbaar afgeneem. {| class="wikitable" ! Periode !! Afrikane !! Indiërs/Asiate !! Blankes |- | 1986–2000 || 828&nbsp;750 || 14&nbsp;476 || -304&nbsp;512 |- | 2001–2005 || 561&nbsp;398 || 23&nbsp;335 || -133&nbsp;782 |- | 2006–2011 || 673&nbsp;706 || 34&nbsp;689 || -112&nbsp;046 |- | 2011–2015 || 779&nbsp;593 || 40&nbsp;929 || -95&nbsp;158 |} === Verstedeliking === [[Lêer:Johannesburg CBD.jpg|duimnael|Johannesburg is die grootste stedelike sentrum van Suid-Afrika]] In 2000 was 95 persent van die Blanke en Asiatiese, 79 persent van die [[Bruin mense|Bruin]] en 41 persent van die Swart bevolking verstedelik. Die persentasie van die totale bevolking, wat in stedelike nedersettings woon, het tussen 2005 en 2015 gestyg van 59,5 tot 64,8 persent.<ref>{{en}} [https://www.statista.com/statistics/455931/urbanization-in-south-africa/ ''statista – The Statistics Portal: South Africa: Urbanization from 2005 to 2015. Besoek op 8 Oktober 2017'']</ref> Behuisingstekorte en onvoldoende infrastruktuur is veral in die metropolitaanse gebiede 'n groot probleem, en as gevolg daarvan word veral die randgebiede van stede deur informele woonstrukture soos plakkerskampe gekenmerk. Die boubedryf is tans nie in staat om in die groeiende aanvraag na behuising te voorsien nie. Swart stedelike gebiede soos Soweto ly onder oorbevolking; in hierdie stad woon nog steeds tussen drie en vier miljoen mense op 'n oppervlakte van net 130 vierkante kilometer. Tradisioneel-blanke woongebiede van die middel- en opperklas is minder geraak deur die sosiale veranderings ná die einde van die geografiese rasseskeiding. Die ou stelsel van "groepsgebiede" word hier grotendeels nog bewaar, aangesien net 'n minderheid van Swartes huispryse en huurgelde in hierdie gebiede kan bekostig. Die klein getalle nie-blanke bewoners, wat na die eertydse blanke woongebiede verhuis, kan maklik geïntegreer word. Die verstedelikingsproses van die swart bevolking sal ook in die vroeë dekades van die 21ste eeu voortgaan, terwyl die landelike bevolking met tussen vyf en tien persent sal krimp. === Uitdagings vir plattelandse gemeenskappe === [[Lêer:Map of the metropolitan municipalities of South Africa (2016).svg|duimnael|Kaart van die agt Suid-Afrikaanse [[Metropolitaanse munisipaliteit]]e in 2016]] [[Lêer:SouthAfricaFieldwork21989.jpg|duimnael|Suid-Afrikaanse plaaswerkers in 1989]] Nedersettings op die platteland staar, net soos hul eweknieë elders op aarde, ernstige uitdagings in die gesig. Volgens die sensus van 2011 word 61 persent van die Suid-Afrikaanse bevolking in nedersettings buite die munisipale grense van metropolitaanse gebiede gehuisves. Terwyl die vyf grootste metropolitaanse gebiede die ekonomie oorheers en meer as die helfte van die bruto toegevoegde waarde genereer, is die ekonomiese agteruitgang van groot dele van die platteland reeds in akademiese ondersoeke van die 1980's beskryf. Dit geld ook vir streke met 'n groeiende bevolking.<ref>{{en}} Ronnie Donaldson: ''Small Town Tourism in South Africa''. Cham: Springer International Publishing 2018, bl. 3</ref> Die agteruitgang van plattelandse nedersettings het menigvuldige oorsake: * Oorspronklik welvarende mynbounedersettings – soos dié in KwaZulu-Natal se steenkoolstreke – het as gevolg van veranderende vraag ekonomiese agteruitgang ervaar. Dieselfde geld vir nedersettings waar ekonomiese vooruitgang op vervoerinfrastruktuur soos spoorweë gesteun het. * Met die afname in tradisionele landbou-aktiwiteite het baie landelike nedersettings hul oorspronklike rol as plaaslike kleinhandel- en dienstespilpunte kwytgeraak. * Die beskikbaarheid van meer gevorderde vervoergeriewe, wat toegang tot verder af geleë streekspilpunte vergemaklik, en veranderende strukture in die kleinhandelbedryf het eweneens bygedra tot die agteruitgang van kleiner dorpe wat as diensverskaffers vir die landbousektor gedien het. * Die samesmelting van nedersettings tot nuwe, groter administratiewe eenhede het baie dorpe van hul vroeëre plaaslike regerings beroof, terwyl die nuwe munisipaliteite weens 'n gebrek aan fondse en behoorlik opgeleide personeel nie in staat is om benodigde munisipale dienste te verskaf nie. * Daarnaas het groter nedersettings, wat reeds voor die ANC-owerheid se munisipale hervormings bestaan het, hul dienste- en ander sektore uitgebrei tot 'n punt waar hulle groter geografiese streke kan bedien en sodoende die ekonomiese funksies van omliggende kleiner sentrums maklik absorbeer.<ref>{{en}} Donaldson (2018), bl. 4</ref> {{Sienook|Lys van dorpe in Suid-Afrika}} === Sosiale struktuur === Suid-Afrika bly 'n land wat langs ras-, etniese-, taal-, godsdiens- en klaslyne, maar ook langs die lyn tussen sentrum en periferie verdeel is. Die plaaslike historiese ontwikkeling het van die Suid-Afrikaanse samelewing 'n soort rasgebaseerde kastestelsel gemaak – ras en velkleur het daarin meer betekenis gekry as klas, taal en ander sosiale kriteria.<ref>{{de}} [http://liportal.inwent.org/suedafrika/gesellschaft.html#c1608 ''liportal.inwent.org: Suid-Afrika – Samelewing en kultuur'']</ref> === Engels in Suid-Afrika === [[Lêer:South Africa 2011 English speakers proportion map.svg|duimnael|links|Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Engelstaliges in 2011 {{columns-list|2| {{sleutel|#EDF8E9|0–20%}} {{sleutel|#BAE4B3|20–40%}} {{sleutel|#74C476|40–60%}} {{sleutel|#31A354|60–80%}} {{sleutel|#006D2C|80–100%}}}}]] [[Lêer:South Africa 2011 English speakers density map.svg|duimnael|Geografiese verspreiding van Engels in Suid-Afrika volgens bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011 {{columns-list|2| {{sleutel|#ffffcc|&lt;1/km²}} {{sleutel|#ffeda0|1–3/km²}} {{sleutel|#fed976|3–10/km²}} {{sleutel|#feb24c|10–30/km²}} {{sleutel|#fd8d3c|30–100/km²}} {{sleutel|#fc4e2a|100–300/km²}} {{sleutel|#e31a1c|300–1000/km²}} {{sleutel|#bc0026|1000–3000/km²}} {{sleutel|#800026|&gt;3000/km²}}}}]] Terwyl Suid-Afrika algemeen as 'n multikulturele, veelrassige en veeltalige staat beskryf word, het Engels – ongeag sy relatief klein demografiese basis van ongeveer drie miljoen moedertaalsprekers en sy beperkte geografiese verspreiding – tans die status van 'n [[lingua franca]] in die meeste openbare domeine, waaronder politiek en ekonomie. Hoe meer dit as 'n taal van hoër status waargeneem word, hoe meer vind taalverskuiwing plaas. Daarnaas word dit ter wille van kostebesparing (vertalings in die ander tien ampstale geniet lae prioriteit as beskikbare finansiële middele beperk is) en om praktiese redes (daar word veronderstel dat die meeste Suid-Afrikaners Engels min of meer magtig as) bo Suid-Afrika se ander tale verkies, ongeag die feit dat die regering homself tot veeltaligheid verbind het. So word die aktiewe gebruik van Afrikaans toenemend beperk tot die gesinsdomein, opvoedkundige instellings wat die beginsel van moedertaalonderwys volg, die Afrikaanse kultuurbedryf en Afrikaanse media. Van alle openbare domeine is godsdiens die minste geraak deur taalverskuiwing na Engels. In sy gesproke vorm toon Engels in Suid-Afrika dieselfde dinamiese ontwikkeling soos in ander Afrikalande waar Engels as oorkoepelende taal dien. Naas Engels as tweede taal, soos dit deur baie swart Suid-Afrikaners gebesig word, vorm Britse immigrante, wat hul streeksgebonde moedertaalvariëteit van Engels na die Kaap saamgebring het, en vastelandse Europese en Asiatiese immigrante, wat deur Britse Engelssprekendes geassimileer is, die demografiese basis van Suid-Afrikaanse Engels. Net soos in ander Britse kolonies is Engels aanvanklik deur soldate en amptenare aan die Kaap ingevoer. Hulle is opgevolg deur sendelinge, setlaars en fortuinsoekers.<ref>{{en}} [http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/south-african-english/ ''Oxford English Dictionary: South African English. Besoek op 16 Maart 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316120134/http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/south-african-english/ |date=16 Maart 2016 }}</ref> Met die stigting van Engelse nedersettings in die Oos-Kaap vanaf 1820 en in Natal (1841–51) asook die diamantstormloop van Kimberley en die goudstormloop aan die Witwatersrand het Engels posgevat as een van die tale van Suider-Afrika. Die vroegste variëteit van Engels was dié van Suidoos-Engeland se laer klasse wat deur die eerste Britse immigrante, onder wie die 1820-setlaars, gepraat is en vanweë vergelykbare immigrasiepatrone baie ooreenkomste, veral ten opsigte van uitspraakgewoontes, met Australiese Engels toon sodat daar dikwels na 'n gemeenskaplike variëteit van Suidelike Halfrond-Engels verwys word.<ref>{{de}} Gerhard Leitner: ''Weltsprache Englisch. Vom angelsächsischen Dialekt zur globalen Lingua franca''. München: C. H. Beck 2009, bl. 214</ref> 'n Tweede golf van Engelssprekende setlaars het tussen die 1840's en laat 1860's in Suid-Afrika aangekom. Hul sosiale, kulturele en geografiese agtergrond het merkbaar verskil van dié van vroeëre immigrante. So was die meeste setlaars in dié periode afkomstig uit die middelklas van die ''Midlands'' van Sentraal-Engeland en die noorde van Engeland en hulle vestigingsgebied hoofsaaklik beperk tot Natal. Naas die breë werkersklasaksent van die Kaap is sodoende 'n tweede variëteit van Engels in Suid-Afrika gevestig wat as meer respektabel geag is. Anders as byvoorbeld in Australië het die verskillende variëteite in Suid-Afrika min neiging getoon om met mekaar te vermeng. Die derde golf van immigrante uit Europa, Australië en die Verenigde State, wat ná die ontdekking van diamante en goud na Suid-Afrika gestroom het, het Engels as algemene omgangstaal van stedelike omgewings en die sakesektor gevestig en sodoende ook taalverskuiwing van Afrikaans na Engels in groter omvang tot gevolg gehad. Die status en rol van Engels is van begin af bepaal deur politieke omstandighede. Engels was in die 19de eeu die taal van die bewindhebbers wat in 1822 Nederlands as ampstaal van die Kaapkolonie vervang het. Die bevordering van Afrikaans was een van die hoofdoelwitte van 20ste eeuse Afrikaner-nasionaliste wat ná die regeringsoorname deur die Nasionale Party (NP) in 1948 verwesenlik is deur die verdringing van Engels op regerings- en administratiewe vlak, binne die polisie en die weermag. Nogtans het Engels sy oorheersende rol in die sakelewe en die tersiêre onderwys gedurende die NP-bewind, wat tot 1994 sou voortduur, nooit ingeboet nie. Dit was ook die taal wat deur die African National Congress en ander swart bevrydingsbewegings vir hul kommunikasie met sowel sprekers van Suid-Afrika se ander inheemse tale asook die buitewêreld gekies is – 'n keuse wat nog verstewig is deur die feit dat baie ANC-lede hul ballingskap in Engelssprekende omgewings soos die Verenigde Koninkryk deurgebring het. === Taalbeleid === {{Hoofartikel|Tale in Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa 2011 dominant language map.svg|duimnael|'n Kaart wat die meerderheidstale in Suid-Afrikaanse aandui {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#fb8072|[[Xhosa]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#b3de69|[[Suid-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#bc80bd|[[Swazi]]}} {{sleutel|#ccebc5|[[Venda (taal)|Venda]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen}}}}]] Gedurende die Britse koloniale bewind in Suid-Afrika is Afrikaans as die sentrale element van Afrikaneridentiteit beskou. Die Britse beleid van assimilasie was dus hoofsaaklik daarop gemik om Afrikaans deur Engels te vervang – 'n doelwit wat, gegewe die beperkte hulpbronne, onmoontlik geblyk het om te bereik. 'n Verslag oor die onderwysstelsel het in 1901 getoon dat die status van Afrikaans en Nederlands as omgangstaal onaanvegbaar was.<ref>{{en}} Jon Orman: ''Language Policy and Nation-Building in Post-Apartheid South Africa''. Springer Science + Business Media B.V. 2008, bl. 84</ref> Maar ook swart Suid-Afrikaners was teikens van die Britse beleid van taalkundige en kulturele assimilasie. Veral Engelsmedium-sendingskole het 'n belangrike bydrae gelewer om Britse invloed nie net op godsdienstige en ekonomiese gebied te versterk nie, maar ook om 'n hele kulturele konteks te skep waarin Engelse gedagtes, tradisies en waardes kon floreer en waarin vroue en mans met 'n uitstekende taalvaardigheid in Engels opgevoed is. Hierdie beleid het steeds uitwerkings op Suid-Afrika se politieke, kulturele en sosiale lewe waar 'n klein geangliseerde swart elite taalvaardigheid in Engels as paspoort vir opwaartse sosiale en ekonomiese mobiliteit beskou. Die gaping tussen hierdie elitêre swart minderheidsbewind en die groot onderdrukte massa het groter geword en sal deur die volgende generasies nie maklik oorbrug kan word nie.<ref>{{en}} Orman (2008), bl. 84</ref> Volgens sy [[Grondwet van Suid-Afrika|1996-grondwet]] het Suid-Afrika elf [[Amptelike taal|amptelike tale]]: [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]] en [[Zoeloe]].<ref name="Grondwet">{{af}} {{cite web |url=https://www.justice.gov.za/constitution/SAConstitution-web-afr.pdf |title=Die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996 |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=7 Februarie 2025}}</ref> In 2023 het die [[Gebaretaal]] Suid-Afrika se twaalfde ampstaal geword.<ref name="news24" /> Volgens die grondwet moet die ampstale gelyk en billik behandel word. Die [[Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad]] het die grondwetlike mandaat om die ampstale se ontwikkeling en gebruik te bevorder. Dieselfde geld vir die [[Khoisan-tale|Khoisan]]- en [[Nama]]-tale asook die Gebaretaal. Die Suid-Afrikaanse grondwet erken daarnaas ook [[Duits]], [[Grieks]], [[Goedjarati]], [[Hindi]], [[Portugees]], [[Tamil]], [[Telugu]] en [[Oerdoe]] as tale van gemeenskappe asook [[Arabies]], [[Hebreeus]] en [[Sanskrit]] as godsdienstale. Die Taalraad het die grondwetlike mandaat, respek vir dié tale te bevorder en te verseker.<ref name="Grondwet" /> == Onderwys == {{Hoofartikel|Onderwys in Suid-Afrika}} === Opvoedkundige beleid === [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|"[[Administrasiegebou UP|Die skip]]", 'n administratiewe gebou van die [[Universiteit van Pretoria]] (UP)]] Die herorganisasie van Suid-Afrika se onderwysstelsel en sy nasionale opvoedkundige beleid word deur die ANC-regering as 'n sleuteltaak van sy kulturele beleid beskou. Die onderwysstelsel van die ou bedeling is vanweë sy rasseskeiding en die beperking van kwaliteitonderwys tot blanke leerders steeds as een van die ooglopendste kenmerke van die apartheidsteldsel ervaar.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Suedafrika/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Suid-Afrika – Kulturele en opvoedkundige beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724010502/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Suedafrika/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=24 Julie 2010 }}</ref> Suid-Afrikaanse openbare skole het hul deure eers in April 1994 vir leerders van alle bevolkingsgroepe geopen. Op hierdie datum is 'n nuwe nie-rasgebaseerde nasionale onderwysstelsel en algemene skoolplig ingevoer. Hervormings ten opsigte van kurrikula en onderwysstrukture is daarop gemik om toegang tot en beskikbaarheid van gehalte-onderwys vir alle Suid-Afrikaanse leerders te verseker. In Februarie 2010 is die Departement van Onderwys in twee nuwe departemente verdeel: die Departement van Basiese Onderwys (onderrig tot matriekvlak) en die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding. In die praktyk word die kanse van Suid-Afrikaanse leerders en studente op gehalte-onderwys egter deur die HIV/Vigs-problematiek, skool-, universiteitslosies- en klasgelde, die tekort aan wiskunde- en natuurwetenskappe-onderwysers asook die feit dat daar min aansporing vir matrikulante is om 'n onderwyskwalifikasie te behaal, ondermyn. Die veeltaligheid van Suid-Afrika word van regeringskant in beginsel erken, met slagspreuke soos "Eenheid in verskeidenheid", en naas die elf amptelike word ook dertien vreemde tale bevorder. === Hoër onderwys === [[Lêer:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|duimnael|Skoolkinders in [[Mitchells Plein]]]] Met die Wet op Hoër Onderwys het die regering in 1997 begin om die Suid-Afrikaanse universiteitstelsel te transformeer. Die aantal tersiêre instellings (waaronder universiteite en tegnikons) is in 2004 en 2005 verminder van 36 tot 21, onder meer om die ou skeiding tussen "blanke" en "nie-blanke" instellings uit te wis. Hierdie ingewikkelde proses sal nie oor die kort termyn afgesluit kan wees nie, en verskeie kwessies wat steeds bestaan – onder meer bekommernis oor Afrikaans se toekomstige rol as wetenskapstaal – het net soos die gebrek aan finansiële hulpbronne tot studenteproteste gelei. == Boukuns == === Kaap-Hollandse boustyl === [[Lêer:Reinet House Graaff Reinet-001.jpg|duimnael|links|Die Reinethuis in [[Graaff-Reinet]] met neo-klassieke driehoekige Rhône-gewel]] [[Lêer:Old house in Tulbagh.jpg|duimnael|Wittedrif-herehuis in Tulbagh met oorspronklike barokgewel (Joostenberg-Languedoc-styl), maklik herkenbaar aan sy sagte kurwes]] Die Kaap-Hollandse boustyl is vanaf die laat 17de eeu in Kaapstad en omgewing ontwikkel. Sy mees uitstaande kenmerk, die sentrale voorgewel oor die ingang, is aan [[Amsterdam]] se gegewelde huise ontleen. Daar is egter ook Franse en Maleise invloed as voorbeeld gedien het, het vakmanne uit die Ooste, wat as slawe na die Kaap geneem is, hul invloed by die ontwikkeling van 'n eie Kaapse boukuns gespeel. Ewe belangrik was die beperkings wat boumeesters aan die Kaap opgelê is – deur klimaatsomstandighede en die gebrek aan tradisionele Europese boumateriale. Kaap-Hollandse huise het simmetriese fasades, dik, witgekalkte mure en grasrietdakke gehad waarby die twee laasgenoemdes geskikte teenvoeters teen temperatuurskommelinge was. Die vroegste Kaapse gewels was sogenaamde solder- of skaapboudgewels. Hulle is opgevolg deur sogenaamde Joostenberg-gewels wat veral gewild was in die tydperk tussen 1780 en 1800 en verder onderverdeel kan word in Klipheuwel- en Languedoc-styl. Die derde styl het die baroktradisie voortgesit, maar in plaas van sagte kurwes is die voorkeur aan neo-klassieke stylelemente gegee, gewoonlik driehoekige pedimente met pleisterwerkkruike aan weerskante. Hierdie gewels word deur argitektuurhistorici as Rhône-gewels beskryf. Gewels was geen suiwer versierings nie. 'n Klein venster in die solder het daglig binnegelaat, terwyl bewoners teen reënwater beskerm is wat van die grasdak af op die stoep kon afdrup. Omrede rietdakke vinnig aan die brand kon raak, het gewels vlugtende bewoners ook teen brandende [[Elegia tectorum|dekriet]] beskerm. Gewels het mettertyd statussimbole en dus hoër, swieriger en kronkelend geword. Dikwels is hulle van gevormde omlystings voorsien (as sogenaamde holbolgewels), terwyl die voorkant met figure verfraai is. Gewilde motiewe was diere, blomme, vrugte, harte of sterre. Die vroegste omlystings en versierings word as die werk van Oosterse slawe beskou. Wit gewels het mooi gekontrasteer met rietdakke. === 19de eeuse koloniale boukuns === [[Lêer:Paleis van Justitie, noordekant, Pretoria.jpg|duimnael|Die [[Paleis van Justisie, Pretoria|Paleis van Justisie]] in Pretoria]] Met die Britse bewind aan die Kaap en in Natal het koloniale Victoriaanse boukuns ingang tot Suid-Afrika gevind. Kunsvolle openbare geboue soos Pietermaritzburg se stadsaal weerspieël die ambisies van 'n nuwe Engelssprekende burgerklas. Ook in die onafhanklike Afrikanerrepublieke Transvaal en Oranje-Vrystaat het boumeesters die voorkeur gegee aan massiewe, statige geboue soos dié wat rondom Pretoria se Kerkplein en langs Bloemfontein se Brandstraat ontstaan het – in 'n styl wat as Eklektiese Wilhelmiense boukuns beskryf word. Groeiende ekonomiese welvaart in Johannesburg is in die vroeë 20ste eeu weerspieël in Edwardiaanse, Georgiaanse en neoklassieke ontwerpe. 'n Eie Suid-Afrikaanse vormtaal, waarin Britse periodestyle met die plaaslike landskap en inheemse boumateriale versmelt, is deur Sir Herbert Baker ontwikkel. Sy belangrikste werk, die Uniegebou in Pretoria, word onder Suid-Afrika se mees elegante ontwerpe gereken. === 20ste eeuse style === Vir hul ontwerpe in stedelike omgewings het Suid-Afrikaanse argitekte Europese en Amerikaanse style toegepas. So het in die 1930's [[Art Deco]]-geboue in Kaapstad, Durban en Johannesburg ontstaan. Maar reeds laat in dié dekade het radikale nuwe gedagtes hul invloed laat geld. Modernistiese boukuns, ook bekend as [[Internasionale Styl]], wat in Europa met meesters soos [[Le Corbusier]] en [[Ludwig Mies van der Rohe]] verbind is, is deur geesdriftige argitekte, wat hul opleiding aan die Universiteit van die Witwatersrand gevolg het, ook in Suid-Afrika ingevoer. Noemenswaardig was die bydraes van [[Rex Distin Martienssen]] en die sogenaamde [[Transvaal-groep]]. Martienssen se streng modernisme is vanaf die laat 1940's deur Transvaalse argitekte soos Norman Hansen en Roy Kantorowich nuut gedefinieer en versag. In Suid-Afrika se metropole was argitekte in pas met die nuutste strominge in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. In Johannesburg, of "Manhattan van die Veld", soos dit soms genoem is, het ook ander tendense soos [[Oscar Niemeyer]] se [[Brasilië|Brasiliaanse]] modernisme hul invloed laat geld, so in die voorstad [[Hillbrow]] wat – nadat hoogtebeperkings op geboue opgehef is – vanaf die 1950's tot 'n [[wolkekrabber]]buurt gegroei het.<ref>{{en}} Philip Harrison: ''Arts & Culture''. Kenilworth: Spearhead / New Africa Books 2005, bl. 25</ref> == Kultuur == === Kuns === ''Die hoofartikel vir hierdie afdeling is'': [[Suid-Afrikaanse kuns]] [[Lêer:Thomas Baines Baobab.jpg|duimnael|Thomas Baines: Kremetartboom]] Die Suid-Afrikaanse kunstradisie kan as die oudste in die menslike geskiedenis beskryf word – die [[rotskuns]] van inheemse San of Boesmans het 'n ononderbroke tradisie wat tot in prehistoriese tye terugstrek en tot in die 19de eeu gedokumenteer kan word. Hul skilderye en rotstekeninge kan op meer as 3&nbsp;000 plekke in die land aangetref word.<ref>{{de}} Johannes Haape (red.): ''Südafrika''. München: APA Publications 1997, bl. 89</ref> Houtsnykuns, pêrelwerk, mandjiewerk en pottebakkery is al eeue lank kenmerkend vir Suid-Afrikaanse kunshandwerk wat in baie landsdele steeds beoefen word. Tans word dikwels ook moderne materiale soos kunsvesels gebruik. Europese ontdekkingsreisigers en geograwe het Westerse invloede na Suid-Afrika gebring. Skilders soos [[John Thomas Baines|Thomas Baines]] (1820–1875), [[Frederick Timpson l'Ons]] (1802–1887) en [[Thomas Bowler]] (1812–1869) is bekende verteenwoordigers van Suid-Afrika se vroeë moderne skilderkuns wat homself veral op landskapskilderye toegespits het. Hierdie tradisie is voortgesit deur skilders soos [[Frans Oerder]] (1867–1944) en [[Pieter Wenning]] (1873–1921) wat hul opleiding in Nederland ontvang en groot invloed op skilders soos [[Jan Volschenk|J.E.A. Volschenk]] (1853–1936) en [[Hugo Naudé]] (1869–1938) uitgeoefen het. Ander bekende Suid-Afrikaanse landskapskilders sluit [[Jacobus Hendrik Pierneef]] (1886–1957) en lede van die [[Die Everard-groep|Everard-groep]] in. === Musiek === ==== Europese en Afrika-erfenis ==== [[Lêer:Sontonga.jpg|duimnael|upright|[[Enoch Sontonga]], die komponis van [[Nkosi Sikelel' iAfrika]]]] Blanke Suid-Afrikaners put uit die bronne van Europese musikale tradisies en het 'n hoogs gesofistikeerde musikale kultuur in die land gevestig wat vakkennis, besondere vaardighede en 'n musikale opleiding aan die kant van die luisteraar vereis. 'n Tiental departemente aan universiteite bied professionele akademiese opleiding vir musikale kunstenaars, komponiste en onderwysers aan. 'n Tweede komponent naas Europese tradisies, wat na die Kaap oorgeplant is, is musiektradisies wat in die San-beskawing en in swart gemeenskappe ontwikkel is. Afrikamusiek is dikwels vol energie en passie en vereis aktiewe deelname om 'n gemeenskaplike belewenis te kan wees. Die San het 'n soort boog as musiekinstrument gebruik. Volgens oorlewerings is die [[Portugal|Portugese]] ontdekkingsreisiger Vasco da Gama deur die inheemse Khoi-khoi met 'n soort fluitkonsert verwelkom toe hy in 1497 naby die huidige Mosselbaai voet aan wal gesit het. Waarskynlik is destyds 'n melodie met vier tone op vier fluite gespeel – 'n musikale beginsel wat vandag nog steeds deur die Venda in die noorde van die land toegepas word, al gebruik hulle 'n groter aantal fluitspelers wat almal byna, maar nie presies dieselfde toonhoogte speel nie. Die resultaat is 'n konglomeraat van klein toonverskille rondom vier basistone. ==== Die musiek van Kaapse Maleiers en bruin Afrikane ==== [[Lêer:Malay Choir Competition.jpg|duimnael|'n Koorkompetisie van [[Kaapse Maleiers]]]] Toe Maleisiese slawe uit die Nederlandse besittings in Oos-Indië na die Kaap oorgeplant is, is die kulturele spektrum van die land deur 'n baie musikale etniese groep verryk. Dikwels het Nederlandse base hul Maleisiese slawe gedwing om 'n musikale bydrae tot plegtige bankette te lewer. Asiatiese invloede kan maklik in die musiekstyle van Kaapse Maleiers herken word – in ritmiese instrumente soos draagbare tromme, die rebana-tamboeryn en die tipiese sangstyl met "karienkels" of stemglydings rondom bepaalde melodietone. Tradisionele sangvorme uit Oos-Indië is deur die eeue bewaar, soms met 'n godsdienstige agtergrond. Maar ook twee eeue van slawerny word weerspieël. Kaapse Maleiers en bruin Afrikane het daarnaas musiekstyle ontwikkel wat ten opsigte van die taal by die inheemse Afrikaanse musiektradisies gereken kan word en sy besondere karakter aan improvisasies, dinamiese ritmes en die oorheersende banjo-klanke te danke het. [[Ghomma]]- of piekniekliedere val in hierdie kategorie. ==== Afrikaanse volksmusiek ==== Die tradisionele Afrikaner-dansmusiek sluit laat 19de eeuse balsaal-styldanse in wat by Europeërs dwarsoor die wêreld gewild was. In Suid-Afrika was dit veral wals (wat, soos die meeste ander genoemde danse, heel waarskynlik deur Britse militêre orkeste aan die Kaap ingevoer is), polkas, settees (ook gespel as setees in Afrikaans) en masurka (in Kaapstad gedans sedert 1848), maar ook danse soos kadriel (''quadrille''), ''cotillions'' en kontradanse. Die 19de eeuse kadriel het in Ierland bekend gestaan as ''set dance'', ''[[square dance]]'' in die Verenigde State en as ''quadrille'' in Engeland en Australië.<ref>Dan M. Worrall: ''The Anglo-German Concertina. A Social History''. Volume 2. Third edition. Fulshear, TX: Concertina Press 2010, bl. 18</ref> Trekklavier en konsertina was die gewildste musiekinstrumente vir die blanke Afrikaanssprekende bevolking. Afrikaanse volks- of boeremusiek – 'n term wat eers in die vroeë 20ste eeu gebruiklik geraak en hoofsaaklik na dansmusiek verwys het – het sy oorsprong in skuurpartytjies. Nuwe instrumente soos banjo of kitaar het bygedra tot dié musiek se besonderse karakter, terwyl omstreeks 1930 die vastrap as nuwe plaaslike dansstyl in die mode was. Tiekiedraai was een van die gewildste (en vinnigste) danse waarby paartjies in die rondte gedraai het – in 'n spasie wat so groot was soos 'n tiekie.<ref>''Alles oor Suid-Afrika; Ons Land, sy Mense, Geskiedenis, Kulture, Ekonomie en Natuurlewe'' Sewende uitgawe. Kaapstad: Struik Lifestyle 2013, bl. 59</ref> ==== Moderne musiekstyle ==== [[Lêer:Drum Struck Gumboots.jpg|duimnael|Swart Suid-Afrikaners se waterstewel- of ''gumboot''-dans is in die mynwerkerskampe van die land gebore, met kunstige uitdrukkings en polsende ritmes]] Die kulturele veelsydigheid van Suid-Afrika word weerspieël in 'n groot verskeidenheid moderne musiekstyle. Suid-Afrikaanse musikante het oorsese musiekstyle soos [[jazz]], rhythm & blues, Christelike gospelliedere en disco-musiek oorgeneem, maar ook hul eie musikale tradisies ontwikkel waarin hulle hul lewensgevoel vertolk het. 'n Spesifieke vorm van protes- en vryheidsliedere liedere het in die konteks van diskriminasie en apartheid ontstaan, en dit was nie beperk tot swart etniese groepe nie. Ook Afrikaanse musikante – veral die sogenaamde Voëlvrybeweging – het in die 1980's hul misnoeë oor die apartheidsbewind met musiek laat blyk.<ref>{{af}} [http://m.news24.com/beeld/By/Nuus/Skiet-die-vul-iets-hier-in-20110218 Albert Grundlingh: ''Skiet die (vul hier iets in...)''. In: ''Beeld'', 19 Februarie 2011]</ref> Huidige Afrikaanse [[protesmusiek]] behandel politieke en kulturele ontworteling, misdaad en korrupsie. Moderne Afro-popmusiek – 'n mengsel van stedelike en elektroniese ritmes – het as dansmusiek ook by gehore buite Suid-Afrika aanklank gevind. Groepe soos ''Malaika'' en ''Mafikizolo'' het oorsee sukses behaal, net soos ''[[Freshlyground]]'' wat in 2006 'n MTV-Award ontvang het. Suid-Afrikaanse beatmusiek word veral deur ''[[kwaito]]'' verteenwoordig, 'n musiekstyl wat invloede van house-musiek, rhythm & blues, hip hop en tradisionele swart musiek toon. Swart woonbuurte was die bakermat van kwaito waarin swart jongmense van hul droom sing dat hulle eendag 'n musikale loopbaan sal begin wat hulle in staat stel om 'n nuwe lewe buite hul krotbuurt te begin. Bekende sterre soos [[Brenda Fassie]], Dantai en TKZee het kwaito tot spreekbuis van Suid-Afrika se swart jeug gemaak en ook in Europa en Amerika sukses behaal. === Rolprentbedryf === [[Lêer:AIRSCREEN Africa.jpg|duimnael|Opelug-bioskoop in Johannesburg]] Die eerste weeklikse nuusbulletin, wat plaaslik vervaardig en in rolprentteaters vertoon is, het gedurende die Anglo-Boereoorlog (1899–1902) ontstaan. Hierdie weeklikse nuusoorsig is vervolgens meer as ses dekades lank in Suid-Afrikaanse bioskope aangebied. Die [[Suid-Afrikaanse filmbedryf|plaaslike vervaardiging van rolprente]] het in 1916 begin toe [[Isidore W. Schlesinger]] sy [[Killarney-ateljee|Killarney-filmateljee]] in Johannesburg gevestig het. Tussen 1916 en 1922 is altesaam 42 rolprente in dié ateljee vervaardig, maar die beperkte toegang tot die internasionale mark gedurende die 1920's het nadelige invloed op die bedryf gehad. Dit het eers weer in die 1950's 'n oplewing getoon met die nuwe belangstelling van Afrikaanse rolprentmakers. Gedurende die 1980's het die Suid-Afrikaanse regering belastingvoordele aan internasionale vervaardigers verskaf wat rolprente plaaslik geskiet het.<ref>{{en}} [http://www.gcis.gov.za/sites/www.gcis.gov.za/files/docs/resourcecentre/yearbook/ArtsCulture-SAYB1516_0.pdf ''South Africa Yearbook 2015/16: Arts and Culture. Besoek op 17 Januarie 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108183548/http://www.gcis.gov.za/sites/www.gcis.gov.za/files/docs/resourcecentre/yearbook/ArtsCulture-SAYB1516_0.pdf |date= 8 Januarie 2017 }}</ref> === Mode === [[Lêer:Abigail Keats Autumn winter 2010 3.JPG|duimnael|links|upright|Abigail Keats: herfs-&nbsp;/wintermodeversameling 2010<br /><small>Sandton Convention Centre, Johannesburg</small>]] [[Lêer:Abigail Keats photo.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaanse mode-ontwerper [[Abigail Keats]]]] [[Lêer:Suzaan in her Johannesburg Studio.jpg|duimnael|Die Johannesburgse mode-ontwerper [[Suzaan Heyns]] in haar ateljee]] Ontwerpers soos Gavin Rajah en Jenni Button en etikette soos ''Stoned Cherrie'' en ''Sun Goddess'' het Suid-Afrika op die internasionale kaart van [[mode]] geplaas. Kaapstad en Johannesburg is die land se leidende modesentrums vanwaar plaaslike mode-etikette en -ontwerpers ook na Europese markte begin uitvoer het en hul verskyning op Paryse en Londense modeskoue gemaak het. Johannesburg is sedert 1997 die gasheerstad vir die ''Sanlam SA Modeweek'' wat jaarliks in April (lente- en somerreekse) en in Oktober (herfs- en wintermodeversamelings) gehou word. 'n Tweede skou, die Joburg-modeweek, vind jaaliks in laat Augustus plaas. Die Goudstad se modebedryf is in die sogenaamde Modedistrik gekonsentreer waar meer as 100 modeondernemings – van tekstielprodusente tot top-ontwerpers – hul fabrieke en ateljees gevestig het. Die modewinkelsentrum ''Fashion Kapitol'' fungeer met 'n dertigtal boetieke as die Modedistrik se middelpunt. Hier word ook gereeld modeskoue gehou. Kaapstad is die gasheerstad vir die internasionaal belangrikste modeskou in Afrika, die Kaapstad Modeweek, wat jaarliks vroeg in Augustus plaasvind en meer as 30&nbsp;000 besoekers, mediaverslaggewers en inkopers lok. === Sport === [[Lêer:Toutrek.jpg|duimnael|Toutrek, 'n tradisionele Afrikanersport, tydens 'n Afrikanersportfees in Namibië]] Suid-Afrika se gewildste [[sport]]soorte is [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|title=Sport in South Africa|publisher=SouthAfrica.info|accessdate=21 September 2016|archive-date=29 Junie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629152527/http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|url-status=dead}}</ref> Ander sporte met 'n belangrike ondersteuning is [[swem]], [[atletiek]], [[gholf]], [[boks]], [[tennis]], [[netbal]] en [[veldhokkie]]. Sportsoorte wat in Suid-Afrika ontstaan het sluit in [[jukskei]], [[musangwe]], [[ringbal]], [[stokgevegte]] en [[spinning]] ('n soort fietstrap). Die Suid-Afrikaanse sport is onder toesig van die Minister van Sport, Kuns & Kultuur, tans [[Nathi Mthethwa]] ([[ANC|African National Congress]]). Die nasionale beheerliggaam vir alle sport in Suid-Afrika is die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] (SASKOK). {{Sien ook|Suid-Afrika op die Olimpiese Spele}} ==== Krieket ==== [[Lêer:South African Cricket team 2008.jpg|duimnael|links|Die Suid-Afrikaanse [[Proteas]] in 2008]] Krieket is tradisioneel die sport van die [[Anglo-Afrikane]] en die [[Indiese Suid-Afrikaners]], maar word vandag deur mense van al die [[etniese groep]]e beoefen. Suid-Afrika se nasionale krieketspan staan bekend as die [[Proteas]] en neem as volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aan [[toetskrieket]] sowel as [[Internasionale eendagwedstryd]]e (EDIs) en [[Twintig20]] (T20Is) deel. Suid-Afrika het sedert [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en reeds vyf keer die halfeindrondte gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]), maar kon dié toernooi tot op hede nie wen nie. Tydens die [[Kampioenetrofee 1998]] kon Suid-Afrika sy eerste vername internasionale kriekettitel inpalm en by die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het die Proteas vir die eerste keer die eindstryd van ’n krieket- of [[T20I-wêreldbeker]]toernooi vir mans gehaal. In Junie 2025 het Suid-Afrika in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|derde Wêreldtoetskampioenskap]] [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] met vyf paaltjies verslaan en sodoende sy tweede IKR-titel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943/australia-vs-south-africa-final-1449769/match-report-4 |title=Markram delivers WTC glory to end South Africa's history of heartbreak |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=14 Junie 2025 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Suid-Afrika het in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] saam met Kenia en Zimbabwe as gasheer van die krieketwêreldbeker opgetree, wat deur Australië gewen is. Daarbenewens was Suid-Afrika gasheer van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]], die [[T20I-wêreldbeker 2007]], die [[Kampioenetrofee 2009]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]], waartydens die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|nasionale vrouekrieketspan]] die eerste Suid-Afrikaanse span geword het wat 'n wêreldbekereindstryd gehaal het. In November 2021 is Suid-Afrika saam met Namibië en Zimbabwe as medegasheer vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> Tydens beide die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] het die nasionale vrouekrieketspan hul prestasie herhaal en telkens in die eindstryd verskyn. ==== Rugby ==== [[Lêer:Springbok parade.jpg|duimnael|Die [[Springbokke]] nadat hulle die [[Rugbywêreldbeker 2007]] gewen het]] Rugby is histories veral gewild onder persone van Afrikaanse afkoms. Suid-Afrika se nasionale rugbyspan staan bekend as die [[Springbokke]] en het sedert 1995 aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en reeds 'n rekord van vier keer gewen (in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] op eie bodem, [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] in [[Frankryk]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] in [[Japan]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in Frankryk). Suid-Afrika is een van die sterkste rugbyspanne en neem gereeld aan toernooie soos [[die Rugbykampioenskap]] (saam met [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], [[Wallabies|Australië]] en [[All Blacks|Nieu-Seeland]]) deel. Voorheen het Suid-Afrikaanse rugbyspanne met spanne uit [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] asook een span elk van [[Argentinië]] en [[Japan]] die jaarlikse [[Superrugby]]-toernooi uitgespook. Die Suid-Afrikaanse [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] kon hierdie toernooi tot op hede drie keer wen. Sedert die 2021-’22-seisoen ding vier Suid-Afrikaanse spanne, die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]], [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]], [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] en [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]], met spanne uit Ierland, Italië, Skotland en Wallis in die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]-kompetisie (voorheen die Pro14) mee. Met hul eerste deelname het die Stormers met die titel weggestap. Die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] neem ook gereeld aan [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie deel en hul beste prestasie tot dusver was die kwarteindrondte in [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]]. Die tweede nasionale rugbyspan staan bekend as die [[Opkomende Springbokke]] en word saamgestel uit spelers wat nog nie vir die Springbokke uitgedraf het nie. Die [[Junior Bokke]] is Suid-Afrika se nasionale onder-20 rugbyspan en neem sedert 2008 aan Wêreldrugby se [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap|o/20-kampioenskap]] deel. Die nasionale [[sewesrugby]]span word die [[Blitsbokke]] genoem en verteenwoordig Suid-Afrika tydens die Wêreldrugby Sewesreeks, die Sewesrugbywêreldbeker, die [[Olimpiese Somerspele]] en die [[Statebondspele]]. ==== Sokker ==== [[Lêer:Southafrica soccerteam.PNG|duimnael|links|[[Bafana-Bafana]] tydens 'n opwarmingswedstryd in 2008]] Sokker is Suid-Afrika se gewildste sportsoort, veral onder swart mense. Die hoogste sokkerafdeling is die [[Premiersokkerliga]] en bekende sokkerspanne sluit in [[Mamelodi Sundowns]], [[Orlando Pirates FC]] en [[Kaizer Chiefs]]. Suid-Afrika se nasionale sokkerspan staan bekend as [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]], terwyl die vrouesokkerspan [[Banyana-Banyana]] genoem word. Bafana-Bafana het tot op hede aan drie [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]), maar kon nie een keer tot die uitklopfase deurdring nie. Suid-Afrika self het die Sokker-Wêreldbekertoernooi van 2010 aangebied, wat deur [[Spanje]] gewen is. In voorbereiding op dié toernooi het Suid-Afrika die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] aangebied. [[CAF]] se [[Afrikanasiesbeker]] het Suid-Afrika twee keer aangebied, in [[Afrikanasiesbeker 1996|1996]] en in [[Afrikanasiesbeker 2013|2013]] en een keer gewen, in 1996. In vergelyking met die mansspan is die vrouespan meer suksesvol en hulle kon die Afrikanasiesbeker 2022 wen. ==== Branderplankry ==== [[Lêer:JBay-BillabongPro-001.JPG|duimnael|Strandaktiwiteite tydens die Vereniging van Beroepsbranderplankryers (ASP) se jaarlikse "Billabong Pro" in Jeffreysbaai, Oos-Kaap]] Branderplankry het in die jare ná die Eerste Wêreldoorlog in Suid-Afrika posgevat. Soos elders op aarde is aanvanklik baie lang en swaar borde van hout gebruik wat beweeglikheid beperk het. Met die beskikbaarheid van smaller en ligter borde het 'n verskeidenheid nuwe branderplankstyle ontwikkel. Suid-Afrika het wêreldkampioene soos Shaun Thomson en Jordy Smith voortgebring. In [[Jeffreysbaai]] naby Gqeberha word jaarliks 'n Billabong Pro-byeenkoms aangebied waarby in sommige jare ook vroue in 'n eie afdeling deelgeneem het. Ander Billabong Pro-wedstryde, wat deur die Australiese branderplankpak-vervaardiger Billabong geborg word, is of word op North Shore, Oahu (Amerikaanse deelstaat Hawaii), in Queensland, Australië en op Tahiti gehou. Op Jeffreysbaai word die klemtoon eerder op gehaltegolwe gelê as op beach break-skoue soos byvoorbeeld in die Kaliforniese Huntington Beach en Rio de Janeiro. In 1983 is ''The Jeffreys Bay Country Feeling Surf Classic'' gevestig.<ref>{{en}} Matt Warshaw: ''The Encyclopedia of Surfing''. Orlando • Austin • New York • San Diego • Toronto • London: Harvest/Harcourt Inc. 2005, bl. 62</ref> === Vakansiedae === {{Hoofartikel|Lys van openbare vakansiedae in Suid-Afrika}} [[Lêer:Cilliers-gelofte, 1938-film, Die bou van 'n nasie.jpg||duimnael|Uitbeelding van Cilliers se voordrag van die gelofte in die rolprent [[Bou van ’n Nasie]]]] [[Lêer:Stephanie Traynor SA Freedom Day.jpg|duimnael|Suid-Afrika se [[Vryheidsdag]] word in Londen gevier]] {|border="2" align="center" cellpadding="2" cellspacing="1" class="wikitable" |- bgcolor=#eeeeee !Datum !Naam !Opmerkings |- |[[1 Januarie]] |[[Nuwejaarsdag]] |Eerste dag van die jaar. |- |[[21 Maart]] |[[Menseregtedag]] |Ter nagedagtenis aan die [[Sharpeville-slagting]] in 1960. |- | |[[Goeie Vrydag]] |Vrydag voor [[Paasfees]]. |- | |[[Gesinsdag]] |Maandag ná Paasfees. |- |[[27 April]] |[[Vryheidsdag]] |Herdenking van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|eerste demokratiese verkiesing in 1994]]. |- |[[1 Mei]] |[[Werkersdag]] |Solidariteit met die internasionale arbeidersbewegings. |- |[[16 Junie]] |[[Jeugdag]] |Die dag van die [[Soweto-opstand]] in 1976. |- |[[9 Augustus]] |[[Nasionale Vrouedag]] |In herinnering aan die nasionale optog van vroue op hierdie dag in 1956. |- |[[24 September]] |[[Erfenisdag (Suid-Afrika)|Erfenisdag]] |Voorheen Shakadag. |- |[[16 Desember]] |[[Geloftedag]] |Voorheen Geloftedag of Dingaansdag. |- |[[25 Desember]] |[[Kersfees|Kersdag]] |Die Geboortedag van [[Jesus van Nasaret|Jesus]]. |- |[[26 Desember]] |[[Welwillendheidsdag]] |Dag ná Kersdag. |} == Simbole == {{Suid-Afrika Simbole}} == Sien ook == ; Posgeskiedenis * [[Posseëls en posgeskiedenis van die Kaap die Goeie Hoop]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Natal]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van die Oranje-Vrystaat]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Transvaal]] ; Suid-Afrikaanse lyste * [[Lys van jare in Suid-Afrika]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse komponiste]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse kunstenaars]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse politici]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/South-Africa|title=South Africa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=2 Julie 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/|title=South Africa|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Julie 2024}} ; Misdaad * {{de}} Brandt, H.: ''Leben mit dem Verbrechen''. In: DEG aktuell, Sonderausgabe 1/1998, S. 16–18 * {{de}} FAZ, DEG, Afrika-Verein, Safri, Deloitte & Touche: ''Investitionsführer Südliches Afrika''. Frankfurt am Main 2000: F.A.Z-Institut für Management-, Markt- und Medieninformationen GmbH * {{de}} Ulrich Jürgens: ''Alte und neue Disparitäten in Südafrika''. In: Geographie und Schule, vol. 21, nommer 121, bladsye 20–29 * {{en}} Daniel D. Ntanda Nsereko: ''When Crime Crosses Borders. A Southern African Perspective''. In: Journal of African Law, Vol. 41, nommer 2 (1997), bladsye 192–200 * {{en}} Martin Pabst: ''Südafrika''. München 1997: C.H. Beck * {{en}} SADC/EU (uitgewers): ''Regional Conference on Illicit Cross-Border Drug Trafficking'' (1995) == Eksterne skakels == ; Wiki-webtuistes ---- {{CommonsKategorie|South Africa|Suid-Afrika}} {{Wikt|Suid-Afrika}} {{Wikinews-kategorie|Suid-Afrika}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|South_Africa|Suid-Afrika}} ; Suid-Afrikaanse regering ---- * {{en}} [http://www.gov.za/ Regering van Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.thepresidency.gov.za/ Presidentskap van Suid-Afrika] ; Inligting oor Suid-Afrika ---- * {{en}} [https://www.brandsouthafrica.com/ ''Brand South Africa''] ; Betrekkinge met die Verenigde Koninkryk ---- * {{en}} [https://www.gov.uk/world/south-africa/news ''Gov.uk: South Africa and the UK''] ; Betrekkinge met die Verenigde State | U.S. Relations With South Africa ---- * {{en}} [https://www.state.gov/u-s-relations-with-south-africa/ ''U.S. Department of State: U.S. Relations With South Africa''] * {{en}} [https://history.state.gov/countries/south-africa ''Office of the Historian: A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: South Africa''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Noord = {{vlagland|Botswana}} | Noordoos = {{vlagland|Zimbabwe}} • {{vlagland|Mosambiek}}<br />{{vlagland|eSwatini}} | Oos = [[Indiese Oseaan]] | Suidoos = [[Indiese Oseaan]] | Suid = [[Indiese Oseaan]] | Suidwes = {{vlagland|Tristan da Cunha}} • [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Namibië}}<br />[[Atlantiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Namibië}} }} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Lande van Afrika}} {{G20}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Suid-Afrika| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] 6af0kz2gg6oagbnq1ujnnyek4qakwcs 2964550 2964518 2026-09-02T18:00:10Z SpesBona 2720 Opruim 2964550 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Suid-Afrika |volle_naam = <small>Republiek van Suid-Afrika ([[Afrikaans]])<br /> Republic of South Africa ([[Engels]])<br /> Rephaboliki ya Afrika-Borwa ([[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]])<br /> IRiphabliki yeSewula Afrika ([[Suid-Ndebele]])<br /> Rephaboliki ya Afrika Borwa ([[Suid-Sotho]])<br /> IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika ([[Swazi]])<br /> Riphabliki ra Afrika Dzonga ([[Tsonga]])<br /> Rephaboliki ya Aforika Borwa ([[Tswana]])<br /> Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe ([[Venda (taal)|Venda]])<br /> IRiphabliki yaseMzantsi Afrika ([[Xhosa]])<br /> IRiphabliki yaseNingizimu Afrika ([[Zoeloe]])<br /> ''(al elf name is amptelik)''</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |title=The Constitution |publisher=[[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]] |accessdate=31 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731185940/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |archive-date=31 Julie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |algemene_naam = Suid-Afrika |beeld_vlag = Flag of South Africa.svg |beeld_wapen = Wapen van Suid-Afrika.png |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location South Africa AU Africa.svg |leuse = ''!ke e: ǀxarra ǁke''<br /><small>''([[ǀXam]] vir: "Verskillende mense verenig")''</small> |volkslied = ''[[Nasionale lied van Suid-Afrika]]''<br /><center>[[Lêer:South African national anthem.oga]]</center> |amptelike_tale = [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]], [[Zoeloe]] en [[Gebaretaal]]<ref name="Nuus24">{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/sign-language-officially-becomes-sas-12th-official-language-20230719 |title=Sign language officially becomes SA's 12th official language |publisher=[[Nuus24]] |author=Alex Patrick, Cebelihle Bhengu |date=19 Julie 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |hoofstad = [[Kaapstad]] (wetgewend)<ref name="South Africa at a glance">{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=26 Mei 2020}}</ref><br />[[Pretoria]] (administratief)<ref name="South Africa at a glance" /><br />[[Bloemfontein]] (geregtelik)<ref name="South Africa at a glance" /> |latd = 33 |latm = 55 |latNS = S |longd = 18 |longm = 25 |longEW = O |grootste_stad = [[Johannesburg]] <small>(2006)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> {{Koördinate|26|12|S|28|2|O}} |regeringsvorm = Unitêre grondwetlike<br />parlementêre [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van Suid-Afrika|President]]<br />• [[Adjunkpresident van Suid-Afrika|Adjunkpresident]]<br />• [[Nasionale Raad van Provinsies|Voorsitter van die NRP]]<br />• [[Speaker van die Nasionale Vergadering|Speaker van die NV]]<br />• [[Hoofregter van Suid-Afrika|Hoofregter]] |leiername = [[Cyril Ramaphosa]]<br />[[Paul Mashatile]]<br />[[Refilwe Mtsweni-Tsipane]]<br />[[Thoko Didiza]]<br />[[Mandisa Maya]] |oppervlak_rang = 24^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;220&nbsp;813<ref name="South Africa at a glance" /> |oppervlakmi² = 471&nbsp;359 |persent_water = 0,380 |bevolking_skatting = 59&nbsp;620&nbsp;000<ref name="South Africa at a glance" /> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 25^ste |bevolking_sensus = 62&nbsp;027&nbsp;503<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |date=10 Oktober 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 48,8 |bevolkingsdigtheidmi² = 126,5 |bevolkingsdigtheidrang = 169^ste |BBP_PPP = $1&nbsp;026&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=199,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=South Africa |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 32^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $16&nbsp;424<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 95^ste |BBP = $373,233&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 38^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $5&nbsp;975<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 98^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Unie van Suid-Afrika]]<br />• [[Statuut van Westminster 1931|Statuut van Westminster]]<br />• Republiek<br />• [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|Demokratisering]]<br />• [[Grondwet van Suid-Afrika|Huidige grondwet]] |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[31 Mei]] [[1910]]<br />[[11 Desember]] [[1931]]<br />[[31 Mei]] [[1961]]<br />[[27 April]] [[1994]]<br />[[4 Februarie]] [[1997]] |MOI = {{wins}} 0,717<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |MOI_rang = 110^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 63<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZA |title=Gini Index – South Africa |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |Gini_rang = 2^de |Gini_jaar = 2014 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|baie hoog}} |geldeenheid = [[Suid-Afrikaanse rand|Rand]] |geldeenheid_kode = ZAR |land_kode = ZA |tydsone = [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.za]] |skakelkode = 27 |voetskrif = '''&sup1;''''n klein aantal Suid-Afrikaners gebruik die naam '''[[Azanië]]''' eerder as 'Suid-Afrika', wat hulle verwerp weens die koloniale oorsprong daarvan. Hulle is meestal lede van partye wat vanuit 'n [[Afrosentrisme|Afrosentriese]] tradisie kom, soos die ''[[Pan Africanist Congress]] of Azania'', en groepe wat uit skeurings daarvan ontstaan het, soos die ''[[Pan Africanist Congress of Azania]] (AZAPO)''. }} '''Suid-Afrika''', amptelik die '''Republiek van Suid-Afrika''', is 'n [[republiek]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. Dit grens in die noorde aan [[Namibië]] (1&nbsp;005&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Namibië|grens]]), [[Botswana]] (1&nbsp;969&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Botswana|grens]]) en [[Zimbabwe]] (230&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe|grens]]), en in die noordooste aan [[Mosambiek]] (496&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Mosambiek|grens]]) en [[Eswatini]] (438&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Eswatini|grens]]). [[Lesotho]] (1&nbsp;106&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Lesotho|grens]]) vorm 'n [[enklawe]] binne die grense van Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/ |title=South Africa |publisher=The World Factbook |author=[[Central Intelligence Agency]] |date=2 Maart 2023 |accessdate=29 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129033245/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/ |archive-date=29 Januarie 2026 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:Composite satellite image of South Africa in November 2002.jpg|duimnael|links|Saamgestelde [[Nasa]]-satellietbeeld van Suid-Afrika, geneem in November 2002]] Suid-Afrika is een van die mees etnies diverse lande in Afrika. Die land het meer [[Europa|Europese]] immigrante ontvang as enige ander land in Afrika en het die hoogste bevolking van Europese, Indiese en gemengde afkoms. Rasse- en etniese stryd was nog altyd 'n groot deel van die geskiedenis en politiek van die land. 'n Ander belangrike faktor in die ontwikkeling van die land is die ryk mineraalbronne waaroor die land beskik. [[Ekonomie van Suid-Afrika|Die land se ekonomie]] is die grootste en mees ontwikkelde op die kontinent met moderne [[infrastruktuur]] oor die hele land. Suid-Afrika is 'n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Gemeenskaplike Monetêre Gebied]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Daarbenewens is Suid-Afrika die enigste Afrikaland van die [[Groep van 20]] en het in 2010 by BRIC aangesluit, wat vervolgens [[BRICS]] geword het. Rassekonflik tussen die wit minderheid en die swart meerderheid het die Suid-Afrikaanse geskiedenis en politiek lank oorheers. Die tema het 'n hoogtepunt bereik met die [[apartheid]]sbewind tussen 1948 en die negentien-negentigs. Nadat die [[Nasionale Party]] na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|verkiesing van 1948]] aan bewind gekom het, is verskeie stelsels ingestel gegrond op eie rasse-ontwikkeling. Wette wat suiwer op eie rasse-ontwikkeling gegrond is, is vanaf 1990 afgeskaf na 'n lang en soms gewelddadige stryd teen apartheid waarin [[swart mense]] die leiding geneem het. [[Blanke Suid-Afrikaners|Wit]], [[Bruin mense|Bruin]] en [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Indiër-Suid-Afrikaners]] het egter ook deelgeneem en buitelandse druk was 'n belangrike faktor in die uiteindelike aftakeling van apartheid. Die dramatiese verandering in die politieke stelsel is egter op die ou einde op wonderbaarlike wyse relatief vreedsaam bewerkstellig. Suid-Afrika is een van die min lande in Afrika (en die res van die ontwikkelende lande) wat nie 'n staatsgreep ondergaan het nie. Die [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig|veelpartysamesprekings]], waarvolgens die ''nuwe Suid-Afrika'' in plek gestel is, het gelei tot die ontwikkeling van die [[Grondwet van Suid-Afrika]] met stewige beskerming van [[menseregte]]. Vandag word daar gereeld na Suid-Afrika as die ''Reënboognasie'' verwys – 'n term wat aanvanklik deur Aartsbiskop [[Desmond Tutu]] bedink is en later op uitgebrei is deur die toenmalige president [[Nelson Mandela]] – as 'n metafoor vir die land se nuutgevonde multikulturele diversiteit na die beëindiging van die skeiding wat deur die apartheidsideologie meegebring is. Suid-Afrika is die eerste, en sover enigste, land wat [[kernwapen]]s ontwikkel het en daarna vrywillig sy hele kernwapenprogram ontbind het. == Naam == Suid-Afrika het [[Tale in Suid-Afrika|twaalf amptelike tale]], met slegs [[Zimbabwe]], [[Bolivië]] en [[Meksiko]] wat meer het. As gevolg hiervan is daar elf amptelike name vir dié land. Sewe nieamptelike tale word ook erken: [[Fanagalo]], Lobedu, [[Noord-Ndebele]], Phuthi, Khoe, [[Nama]] en San. Die naam "Suid-Afrika" is afgelei van dié land se geografiese ligging aan die suidelike punt van Afrika. By sy vorming is dié land in [[Engels]] ''[[Unie van Suid-Afrika|Union of South Africa]]'' genoem, wat sy oorsprong uit die eenwording van vier voorheen afsonderlike [[Britse Ryk|Britse kolonies]] weerspieël. Sedert die Republiekwording in 1961 is die respektiewelik die Afrikaanse en Engelse langname ''Republiek van Suid-Afrika'' en ''Republic of South Africa'' gebruik, met RSA as amptelike afkorting. Sedert 1994 het die RSA in elkeen van sy elf amptelike tale 'n amptelike naam. ''Mzansi'', afgelei van die [[Xhosa]]-naamwoord ''umzantsi'', letterlik "suide", is 'n algemene naam vir Suid-Afrika,<ref>{{en}} {{cite book|editor-first1=Sarah|editor-first2=Achille|last=Livermon|first=Xavier|title=Johannesburg: The Elusive Metropolis|chapter=Sounds in the City|year=2008|publisher=Duke University Press|location=Durham|isbn=978-0-8223-8121-1|page=283|url=https://books.google.de/books?id=hNONyzwm420C&redir_esc=y|quote=''Mzansi'' is another black urban vernacular term popular with the youth and standing for South Africa.|editor-last=Nuttall|editor2-last=Mbembé}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |title=Mzansi DiToloki |url=http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |publisher=Deaf Federation of South Africa |accessdate=15 Januarie 2014 |quote=uMzantsi in Xhosa means 'south', Mzansi means this country, South Africa |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009113606/http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |archive-date=9 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> terwyl sommige Pan-Afrikanistiese politieke partye die naam "[[Azanië]]" gebruik.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.voanews.com/a/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html |title=South African Party Says Call Their Country ‘Azania’ |last=Taylor |first=Darren |newspaper=VOA |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203007/https://www.voanews.com/a/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Suid-Afrika}} === Prehistoriese geskiedenis === [[Lêer:San Painting, Ukalamba Drakensberge 1.JPG|duimnael|links|Rotstekeninge van die San in die [[Drakensberge]]]] [[Lêer:Maropeng visitor centre, Cradle of Humankind, South Africa.jpg|duimnael|Vooraansig van die Maropeng-sentrum by die [[Wieg van die Mensdom]]]] [[Lêer:MapungubweHill.jpg|duimnael|Die Mapungubweberg, waar die hoofstad van die voormalige Koninkryk van Mapungubwe geleë was]] Suid-Afrika het een van die oudste [[argeologie]]se terreine in Afrika. Uitgebreide [[fossiel]]oorblyfsels by die [[Sterkfontein]]-, [[Kromdraai-fossielterrein|Kromdraai]]- en Makapansgatgrotte dui aan dat verskeie lede van ''[[Australopithecus]]'' in Suid-Afrika gewoon het vanaf ongeveer drie miljoen jaar gelede. Hulle is gevolg deur verskeie ''[[Homo]]''-spesies insluitend ''[[Homo habilis]]'', ''[[Homo erectus]]'' en die moderne mens, ''[[Homo sapiens]]''. Bantoe ystergebruikende landbouers en veewagters het teen die 4de- of 5de eeu suid oor die [[Limpopo (rivier)|Limpoporivier]] in hedendaagse Suid-Afrika in beweeg (die Bantoe-uitbreiding). Hulle het stadig verder suid getrek, waar die vroegste ystergieterye in die hedendaagse [[KwaZulu-Natal]]provinsie uit ongeveer 1050 gedateer word. Die mees suidelike groep was die [[Xhosas]] wat tot by die [[Groot-Visrivier]] getrek het, wat vandag in die [[Oos-Kaap]]provinsie lê. Die [[ystertydperk]]groepe het vroeëre jagter-versamelaargroepe verplaas soos hulle suid getrek het. === Vroeë Europese kontak === {{Hoofartikel|Europese verkenning van Suid-Afrika}} [[Lêer:ZA-WC-mosselbay-diazm-2.jpg|duimnael|Replika van Dias se karveel in Mosselbaai]] [[Bartholomeus Dias|Dias]] het op 12 Maart 1488 'n 2 meter hoë [[padrão]] naby die monding van die [[Boesmansrivier (Oos-Kaap)|Rio do Infante]] te [[Kwaaihoek]] op die kruin van strandduin geplant. Dit was die verste punt van hierdie Portugese ontdekkingsreis wat namens die [[Johan II van Portugal|Portugese hof]] onderneem is. Met die terugtog is 'n tweede klipkruis op 6 Junie by [[Kaap die Goeie Hoop|Cabo de Boa Esperanza]]<!--nie reeds Cabo Tormentoso nie--> geplant. Met sy reis vanaf 1497 het [[Vasco da Gama|da Gama]] op 7 November by [[St. Helenabaai]] en op 25 November by São Brás (d.i. [[Mosselbaai]]) aangedoen. Op 25 Desember vaar hy langs die [[Pondoland]]se of [[KwaZulu-Natal|Natalse]] kus en noem dit Terra do Natal. Op 24 Mei 1500 het Dias se skip vergaan voor hy weer om die Kaap kon vaar. Met Pedro de Ataíde (in [[Pedro Álvares Cabral|Cabral]] se vloot) se terugkeer het hy Dias se dood bekend gemaak deur 'n brief by die [[Mosselbaai|Poskantoorboom]] agter te laat, waar dit meer as 'n jaar later deur João da Nova gevind is. In 1503 het [[Antonio de Saldanha|Saldanha]] in [[Tafelbaai]] geland en selfs [[Tafelberg]] uitgeklim. Op 28 Februarie 1510 het [[Francisco de Almeida|Almeida]] en 65 van sy manskappe egter in Tafelbaai voor die aanslag van 'n [[Khoikhoi]]stam gesneuwel, en in 1525 word [[Robbeneiland]] as Portugese gevangenis gebruik. In 1552 het Portugese skeepsmanne aan die ooskus (huidige KwaZulu-Natal) gestrand, en hul dagboeke getuig van 'n groot Bantoesprekende bevolking. Op 25 Maart 1593 het die Santo Alberto op die [[Wildekus]] gestrand en 125 Portugese en 160 slawe het 'n oorlewingstog aangepak. Op hul binnelandse roete het hulle einde-April die sneeubedekte [[Drakensberge]] opgemerk, en in Julie 1595 het die oorlewendes Delagoabaai bereik. In 1594 het die Nederlander [[Cornelius Houtman|Houtman]] na die Ooste vertrek, nadat die seeroete aan hom bekend geword het. Ook die Britte was gou op die toneel, en in 1615 reeds word hulle gevangenes op Robbeneiland aangehou. In 1616 het [[Dirk Hartog|Hartog]] by die Kaap aangedoen net voor sy ontdekking van Australië en [[Adam Willaerts|Willaerts]] se skildery van 1636 toon die oorlogskip Amsterdam en ander Nederlandse skepe in Tafelbaai geanker. Op 22 Maart 1647 het die Haarlem in Tafelbaai gestrand, en etlike Nederlandse matrose moes in tente binne 'n fort op 'n strandduin agterbly. Die fort het hulle Sandenburgh genoem, en 'n positiewe verslag is oor hul verblyf en hulle suksesvolle aanplantings gelewer. Die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|VOC]] is hierin aangemoedig om die Kaap as halfweghawe te oorweeg, en [[Jan van Riebeeck]], wat die Kaap reeds in die Haerlem besoek het, sou ook hierdie verslag onder oë kry en repliek daarop lewer. In 1648 het van Riebeeck weereens in Tafelbaai aan land gegaan toe hy aan boord van 'n Nederlandse vloot uit [[Batavië]] arriveer. Hy het die skiereiland tot in [[Houtbaai]] verken, en twee jaar later het die VOC amptelik besluit om 'n halfwegstasie aan die Kaap de Goede Hoop te vestig. === Nederlanders en Xhosas in die Kaap === {{Hoofartikel|Nederlandse Kaapkolonie|Kaapse grensoorloë}} [[Lêer:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|duimnael|Skildery wat Jan van Riebeeck se aankoms in die Kaap uitbeeld]] Die geskrewe geskiedenis van Suid-Afrika begin op 6 April 1652 toe 'n verversingstasie by die [[Kaap die Goeie Hoop]] deur [[Jan van Riebeeck]] namens die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] gevestig is. Wat hulle hier gevind het was geen universiteite, geen biblioteke, geen tegnologie en geen kultuur. Hulle het 'n mensdom hier ontmoet genaamd die Koi San, wat op die brink van die oermens gevestig was. Dié antieke mensdom het op daardie stadium nog nie eers die wiel ontdek nie. In die Kaap was geen sien van enige ander beskawings behalwe die Koi San. Vir die grootste deel van die 17de en 18de eeue was die vestiging, wat stadig aan die uitbrei was, 'n [[Nederland]]se besitting. Die [[Pioniers (1652–1820)|Nederlandse setlaars]] het uiteindelik naby die Visrivier met die [[Xhosas]], wat besig was om in 'n suidwestelike rigting uit te brei, in aanraking gekom. Ook hulle was 'n baie primitiewe en selde beskaafde nomadiese trekvolk wat in hulle beslag geen form van ontwikkeling of tegnologie gehad het, behalwe die vorm van ystertydperk tipe assegaaie nie. Ook hulle het nog nie die wiel uitgevind nie en was afhanklik van die spies en die assegaai op oorlewing. 'n Reeks oorloë, wat as die [[Kaapse grensoorloë]] bekend staan, het hierop gevolg. Die oorloë is meestal deur botsende belange veroorsaak en veediefstal. Om arbeidstekorte in die Kaap te verlig, is [[slawerny|slawe]] uit [[Indonesië]], [[Madagaskar]], en Indië deur die Nederlandse owerheid ingevoer. Die meeste afstammelinge van dié slawe, wat gereeld met Nederlandse setlaars getrou het, is later saam met die oorblyfsels van die oorspronklike [[Khoikhoi]] as "Kaapse Kleurlinge" en "[[Kaapse Maleiers]]" geklassifiseer. Hierdie twee groepe verteenwoordig sowat vyftig persent van die bevolking van die provinsie [[Wes-Kaap]]. Die Europese immigrante uit Nederland is onder meer aangevul deur [[Duitsers]] en [[Franse]] [[Hugenoot|Hugenote]]. === Britse kolonie === {{Hoofartikel|Kaapkolonie}} [[Lêer:Cape Colony00.jpg|duimnael|links|Kaart van die Kaapkolonie in 1809]] [[Lêer:Storming the Cape 1806.jpg|duimnael|Die [[Slag van Blaauwberg]] op 8 Januarie 1806]] [[Lêer:Langlaagte.jpg|duimnael|Die eerste [[goud]]myne in Johannesburg]] [[Verenigde Koninkryk|Groot-Brittanje]] neem die Kaap die Goeie Hoop in 1797 vir die eerste keer tydens die Vierde Engelse-Nederlandse oorlog in besit. Nederland is in 1795 deur die Franse weermag onder die leierskap van [[Napoleon Bonaparte]] oorwin. Brittanje wou verhoed dat die Kaap in Franse hande val en die Britse weermag, onder Generaal Sir [[James Henry Craig]] vaar na Kaapstad om die kolonie te beskerm namens die Stadhouer [[Prins Willem V van Oranje]]. Die goewerneur van Kaapstad weier aanvanklik om enige instruksies van die prins te gehoorsaam, maar na die Britte gedreig het om kragdadig op te tree, stem hy in. In Februarie 1803 lei die [[Vrede van Amiens]] daartoe dat die kolonie weer onder Nederlandse beheer kom in die vorm van die [[Bataafse Republiek]]. Ná oorlog weer uitbreek, word 'n Britse mag weereens na die Kaap gestuur en na 'n slag in Januarie 1806 op die strande van Tafelbaai gee die Nederlandse vesting van die Kasteel oor aan die Britte onder Sir [[David Baird]], en die Britte annekseer die [[Kaapkolonie]] in 1806. Die Britte sit die oorlog teen die Xhosas voort en stoot die oostelike grens ooswaarts tot by 'n lyn van [[fort]]e, wat langs die Visrivier opgerig is, en konsolideer die gebied deur [[1820-Setlaars|Britse Setlaars]] aan te moedig om hulle in dié gebied te vestig. As gevolg van druk deur afskaffingsverenigings in Brittanje, beëindig die Britse parlement sy wêreldwye slawehandel in 1806 en skaf slawerny in al sy kolonies af in 1833. Die voortslepende grensoorloë, ongelukkigheid met die wyse waarop slawerny afgeskaf is en ander verskille met die Britse owerheid lei daartoe dat 'n gedeelte van die Nederlandssprekende bevolking as deel van die [[Groot Trek]] verder in die binneland in trek buite Britse beheer. Die groep, wat eers as [[Voortrekkers]] en later as [[Boere]] bekend sou staan, kom in teenstand met swart stamme soos die [[Zoeloes]]. Hulle vestig 'n reeks [[Boererepubliek]]e, waarvan die [[Transvaal|Zuid-Afrikaansche Republiek]] en [[Oranje-Vrystaat]] die belangrikste is. === Eerste en Tweede Vryheidsoorloë === {{Hoofartikel|Eerste Vryheidsoorlog|Tweede Vryheidsoorlog}} [[Lêer:Boers at Spion Kop, 1900 - Project Gutenberg eText 16462.jpg|duimnael|Boere by Spioenkop in 1900]] Die ontdekking van [[diamant]]e in 1867 en [[goud]] in 1886 het ekonomiese groei en immigrasie aangemoedig wat tot verdere onderdrukking van die plaaslike bevolking gelei het. Die Boere weer Britse indringing in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] (1880–1881) suksesvol af deur taktiek wat baie meer gepas tot plaaslike toestande is, te gebruik. Die Boere het byvoorbeeld kakiekleure gedra wat dieselfde kleur as die veld was terwyl die Britte helderrooi baadjies gedra het wat hulle maklike teikens vir die Boereskerpskutters gemaak het. Die Britte keer ondanks teenstand deur die Liberale Party in die Britse Parlement in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) in groter getalle terug. Ondanks aanvanklike suksesse en verbete weerstand deur die Boere, oorweldig die Britse magte die Boere as gevolg van hulle getalleoorwig en beter toevoerlyne. Nadat die Boere tot [[guerilla-oorlogvoering]] oorgaan, slaag die Britte eers daarin om die Boere tot oorgawe te dwing toe hulle die [[geskroeide aarde beleid]] en gepaardgaande [[konsentrasiekamp]]e gebruik om dit vir die Boere onmoontlik te maak om verder te veg. Met die [[Verdrag van Vereeniging]] word volle heerskappy oor die Suid-Afrikaanse republieke aan Brittanje gegee. Die Britse regering kom ooreen om die £3&nbsp;000&nbsp;000 oorlogskuld van die Boereregerings oor te neem. === Unie van Suid-Afrika === {{Hoofartikel|Unie van Suid-Afrika}} [[Lêer:Kaart van die provinsies van Suid-Afrika 1910-1976 met Afrikaanse byskrifte.svg|duimnael|Die vier provinsies van die destydse Unie van Suid-Afrika]] Na vier jaar van onderhandelinge is die Unie van Suid-Afrika geskep uit die [[Kaapkolonie|Kaap]]- en [[Natalkolonie]]s en die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaalse Republieke]] op 31 Mei 1910, presies agt jaar na die einde van die Tweede Vryheidsoorlog. Die nuut geskepte Unie van Suid-Afrika was 'n Britse dominium. In 1934 smelt die [[Suid-Afrikaanse Party]] en die Nasionale Party saam om die [[Verenigde Party]] te vorm, wat versoening tussen Afrikaners en Engelssprekende blankes nagestreef het. Dit skeur egter in 1939 oor die Unie se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]] as 'n bondgenoot van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die Nasionale Party het met [[Nazi-Duitsland]] gesimpatiseer omdat baie [[Boere]] dit nie goed gedink het om die Kakies te ondersteun na wat hulle als aan die Boere volk gedoen het nie. === Bosoorlog 1966–1989 === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse Grensoorlog}} Geskiedenis omtrent hierdie oorlog is 'n baie omstrede onderwerp in Suid-Afrika en word inligting oor veldslae, oorwinnings, helde en nederlae tot nog toe nie aan die wye publiek bekend gemaak nie. === Apartheid en die Nuwe Suid-Afrika === {{Hoofartikel|Apartheid}} [[Lêer:Bantustans in South Africa.svg|duimnael|links|Kaart van voormalige [[Bantoestan]]s in Suid-Afrika]] [[Lêer:Apartheid.jpg|duimnael|'n Kennisgewing in die [[apartheid]]sera]] [[Lêer:SafrikaIMG 8414.JPG|duimnael|links|Gevangenisgeboue op [[Robbeneiland]], met die [[Tafelberg]] in die agtergrond]] In 1948 verslaan die Nasionale Party die Verenigde Party van genl. [[Jan Christian Smuts]] in die algemene verkiesing en mettertyd word 'n reeks strawwe afsonderingswette ingestel om die apartheidsbeleid te implementeer. Onder apartheid, is mense van verskillende rasse geskei en is swart mense stemreg binne die "wit Suid-Afrika" ontsê. Implementering van die beleid veroorsaak oneindige leed aan miljoene Suid-Afrikaners deur gedwonge verskuiwings, beperkings op beweging, indiensneming en gewelddadige onderdrukking van die stryd teen apartheid. Apartheid knou ook die ekonomiese vooruitgang van veral swart Suid-Afrikaners. Terwyl die wit minderheid van die hoogste lewenstandaarde in Afrika geniet het, in baie opsigte soortgelyk aan die in die "eerste wêreld" se westerse lande, is die swart meerderheid agtergelaat in terme van byna elke moontlike meetbare standaard, insluitend inkomste, opvoeding, behuising, en lewensverwagting. Apartheid het al hoe meer omstrede geword in die internasionale arena wat tot sanksies en onttrekking van beleggings gelei het, wat gepaard gegaan het met al hoe erger onluste. Die spanning het 'n hoogtepunt bereik in 1984–85 toe die regering met al hoe strawwer teenmaatreëls reageer. Dit het weer gelei tot feller weerstand van [[anti-apartheidbeweging]]s (veral die [[African National Congress]]). Weerstandsbewegings soos MK onder leiding van Nelson Mandela self het talle mense vermoor. Die land is geruk deur die kombinasie van internasionale boikotte en ekonomiese sanksies, stakings, optogte, betogings, en sabotasie. In 1990 doen die Nasionale Partyregering die eerste stappe tot 'n onderhandelde skikking toe dit die ANC en ander politieke organisasies ontban en ANC-leier Nelson Mandela na 27 jaar in die tronk vrylaat. Die tronk waaruit hy vrygelaat is, was nie die sel op Robbeneiland nie, maar die [[Victor Verster-gevangenis]] buite [[Paarl]]. Apartheidwetgewing is geleidelik geskrap en die eerste veelrassige verkiesing is in 1994 gehou. Die ANC het met 'n oorweldigende meerderheid gewen en is steeds aan bewind. Korrupsie en wanbesteding van staatsfondse en belastingbetalers se geld was nog nooit in die geskiedenis van Suid-Afrika so erg nie. Ten spyte van die beëindiging van Apartheid leef miljoene swart Suid-Afrikaners, maar ook honderdduisende blankes steeds in armoede. Terwyl swart armoede gereeld toegeskryf word aan die nalatingskap van apartheid, skenk min waarnemers aandag aan die feit dat Suid-Afrika se ekonomiese en politieke raamwerk nooit dié van 'n moderne welvaartstaat gevolg het nie, maar dat dit eerder op 'n neoliberale vryemarkekonomie berus wat aan markkragte en globalisering blootgestel is. Al is daar ook druk op die huidige regering om dienslewering op te knap en sosiale vraagstukke aan te spreek en is baie vordering gemaak wat betref behuising, elektrisiteitsvoorsiening en toegang tot water, sal miljoene armes, wat nie by die vereistes van 'n geglobaliseerde ekonomie kan aanpas nie, die verloorders wees. So word na raming reeds 400&nbsp;000 blanke Suid-Afrikaners in krotbuurte en plakkerskampe gehuisves.<ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22554709 ''BBC News Magazine, 19 Mei 2013: Do white people have a future in South Africa?'']</ref> Terwyl die ANC-regering hom tot die bou van 'n nierassige samelewing verbind het, word sy strategie in hierdie verband – die beleid van swart ekonomiese bemagtiging – dikwels bevraagteken. Terwyl hierdie beleid die vorming van 'n groeiende swart bourgeoisie en middelklas bevorder en versnel het, lewer ander sosiale groepe kritiek op die newe-effekte van dié beleid – [[nepotisme]], die akkumulasie van kapitaal in min swart hande, groeiende ongelykheid en inkomstegaping binne die swart gemeenskappe, en voortgesette diskriminasie teen blanke werknemers waardeur die ekonomie en die hele samelewing ook dekades ná die einde van apartheid volgens rasselyne georganiseer word.<ref>{{en}} Okechukwu C. Iheduru: ''Black economic power and nation-building in post-apartheid South Africa''. In: ''The Journal of Modern African Studies'', jaargang 42, nommer 1, Maart 2004, bl. 1–30</ref> Tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024-verkiesing]] het die ANC vir die eerste keer sedert 1994 nie meer 'n volstrekte meerderheid behaal nie en was vervolgens op koalisievennote aangewese. Voor die verkiesing het Ramaphosa se voorganger Zuma by die nuwe [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] aangesluit, wat tydens die verkiesing die derde meeste stemme op hom verenig het. Ramaphosa het ná die verkiesing 'n [[nasionale eenheidsregering]] gevorm met die [[Demokratiese Alliansie]], die [[Inkatha-Vryheidsparty]] en ander kleiner partye.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africanews.com/2024/07/01/south-africas-president-ramaphosa-unveils-new-cabinet/ |title=South Africa's President Ramaphosa unveils new cabinet |publisher=Africanews |date=1 Julie 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> == Politiek == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|links|Die stadskern van Pretoria, die administratiewe hoofstad van Suid-Afrika, soos vanaf [[Lukasrand]] gesien, 2006]] [[Lêer:Houses of Parliament (Cape Town).jpg|duimnael|Gebou van die [[Parlement van Suid-Afrika|Parlement]] in Kaapstad, setel van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] en die [[Nasionale Raad van Provinsies]]]] [[Lêer:Supreme Court of Appeal, Bloemfontein, South Africa.jpg|duimnael|Die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] in Bloemfontein]] Suid-Afrika het 'n [[Parlement van Suid-Afrika|tweekamerparlement]] wat bestaan uit 'n [[Nasionale Raad van Provinsies]] (of hoërhuis) met 90 lede en 'n [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] (of laerhuis) met 400 lede. Lede van die laerhuis word volgens proporsionele verteenwoordiging verkies: helfte van die lede word direk verkies op grond van nasionale lyste en die ander helfte word verkies uit provinsiale lyste. Tien lede word verkies om elke provinsie in die Nasionale Raad van Provinsies te verteenwoordig, ongeag die bevolkingsgrootte van die provinsie. Verkiesings vir beide kamers word elke vyf jaar gehou. Die regering word in die laerhuis gevorm en die leier van die meerderheidsparty in die Nasionale Vergadering is die President. Tans word Suid-Afrikaanse politiek oorheers deur die [[African National Congress]] (ANC) wat 40,18% van die stemme in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|algemene verkiesing van 2024]] ontvang het, gevolg deur die [[Demokratiese Alliansie]] (DA) wat 21,81% van die stemme ontvang het. Die derde party is die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) wat 14,58% van die stemme ontvang het, gevolg deur die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (EFF) met 9,52%. Die voorheen dominante [[Nuwe Nasionale Party]] (NNP), waarvan die voorganger, die Nasionale Party, apartheid aanvanklik ingestel het, het na 1994 spoedig steun verloor en het op 9 April 2005 gestem om finaal te ontbind. Die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing van 2016]] het 'n groot skuif in die land se politiek gewys, waar die heersende ANC-party sy meerderheid verloor het en klein partye soos die EFF en IVP groot minderhede behaal het. Sedertdien word [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Johannesburg]] ([[Mpho Phalatse]]) en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Tshwane]] (Randall Williams) saam met [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]] (sedert 2006) en die Wes-Kaap (sedert 2009), deur die DA of DA-koalisies regeer. === Politieke partye in die parlement sedert 2024 === [[Lêer:National Assembly of South Africa 2007.jpg|duimnael|Raadsaal van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]]]] [[Lêer:2024 South African National Assembly.svg|duimnael|Setels in die Nasionale vergadering na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024-verkiesing]] volgens aantal setels: {{columns-list|2| {{sleutel|#006600|[[African National Congress|ANC]]: 159}} {{sleutel|#005BA6|[[Demokratiese Alliansie|DA]]: 87}} {{sleutel|#56AA48|[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]]: 58}} {{sleutel|#852A2A|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]: 39}} {{sleutel|#FD0000|[[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]]: 17}} {{sleutel|#378D34|[[Patriotic Alliance|PA]]: 9}} {{sleutel|#05B615|[[ActionSA]]: 6}} {{sleutel|#FF6600|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]: 6}} {{sleutel|#B40B2D|[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]]: 3}} {{sleutel|#FFB300|[[United Democratic Movement|UDM]]: 3}} {{sleutel|#1B8C66|[[Al Jama-ah]]: 2}} {{sleutel|#00A7E6|[[African Transformation Movement|ATM]]: 2}} {{sleutel|#E7B04A|[[Build One South Africa|BOSA]]: 2}} {{sleutel|#000000|[[National Coloured Congress|CCC]]: 2}} {{sleutel|#0336D8|[[RISE Mzansi]]: 2}} {{sleutel|#EA6500|[[GOOD]]: 1}} {{sleutel|#008718|[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]]: 1}} {{sleutel|#363362|[[United Africans Transformation|UAT]]: 1}} }}]] * [[African National Congress]] (159) * [[Demokratiese Alliansie]] (87) * [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] (58) * [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (39) * [[Inkatha-Vryheidsparty]] (17) * [[Patriotic Alliance]] (9) * [[Vryheidsfront Plus]] (6) * [[ActionSA]] (6) * [[Afrika Christen Demokratiese Party]] (3) * [[United Democratic Movement]] (3) * [[African Transformation Movement]] (2) * [[Al Jama-ah]] (2) * [[Build One South Africa|BOSA]] (2) * [[RISE Mzansi]] (2) * [[National Coloured Congress|CCC]] (2) * [[GOOD]] (1) * [[United Africans Transformation|UAT]] (1) * [[Pan Africanist Congress of Azania|Pan Africanist Congress]] (1) === Politieke ontwikkeling === [[Lêer:Uniegebou.jpg|duimnael|links|Die [[Uniegebou]] in Pretoria, setel van die [[Regering van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse regering]]]] [[Lêer:ConstitutionalCourtofSouthAfrica-entrance-20070622.jpg|duimnael|Die [[Grondwetlike Hof van Suid-Afrika]] in Johannesburg]] Ondanks alle retoriek van 'n "reënboognasie" weerspieël verkiesingsresultate in Suid-Afrika steeds die demografiese verdeling van sy bevolking. Swart kiesers het 'n sterk neiging om vir die ANC te stem, blankes en bruines steun die DA, die OD word merendeels deur die minderheidsgroepe (bruines, blankes, Indiërs) verkies. Nasionale verkiesings het sodoende die karakter van 'n etniese sensus.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/gesellschaft/sport/fussball-wm-2010/64167/anc-forever?p=0 ''bpb – Helga Dickow: ANC forever? Innenpolitische Entwicklungen und Parteien in Südafrika. Besoek op 18 Junie 2013'']</ref> 'n Hoë persentasie stemburgers uit minderheidsgroepe is veronseker en bly buite stemming in verkiesings. Diegene, wat wél hul stemme uitbring, stem volgens rasionale oorwegings – en verkies diegene politieke leiers waarvan verwag kan word dat hulle hul eie etniese groep min of meer sal bevoordeel. Al word 'n sodanige indruk deur verkiesingsresultate geskep, vorm swart kiesers allesbehalwe 'n monolitiese blok. Verskille tussen armes en welvarendes het groter geword in die nuwe Suid-Afrika, en dit is tot dusver veral 'n klein, alhoewel groeiende, swart middelklas wat die meeste ekonomiese voordeel uit die nuwe bedeling kan trek. Hulle was die teikengroep vir die nuwe swart opposisieparty COPE wat dan ook min stemme in landelike omgewings of benadeelde woonbuurte getrek het. Binne- en buitelandse waarnemers verwys na die gevare wat die oorheersende posisie van die regerende ANC vir Suid-Afrika se demokratiese stelsel kan inhou. Tans vind ideologiese debatte eerder plaas tussen die verskillende politieke vleuels van dié party as tussen regerings- en opposisiepartye. Maar Suid-Afrika is nie die enigste demokrasie wat dekades lank deur 'n dominante meerderheidsparty geregeer is nie. Lande soos Indië (dekades lank oorheers deur die Kongresparty), Japan (oorheers deur die Liberaaldemokratiese Party) of Italië (wat lange jare deur die dominante Democrazia Cristiana geregeer is) het dieselfde politieke pad geloop voordat opposisiepartye 'n oorwinning behaal het. Die stabiliteit van dié lande se demokratiese bedeling is nooit in twyfel getrek nie. Tans word Suid-Afrika se onafhanklike regstelsel as 'n waarborg vir 'n demokratiese toekoms beskou waarin die skeiding van magte in dié Afrikaland verskans sal bly. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Suid-Afrika|Lys van diplomatieke missies in Suid-Afrika|Lys van diplomatieke missies van Suid-Afrika}} [[Lêer:Diplomatic missions of South Africa.png|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Suid-Afrika ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Indian High Commission in Pretoria.JPG|duimnael|Indië se Hoë Kommissie in Pretoria]] [[Lêer:Joint photo session before the start of the 2016 BRICS summit in Goa.jpg|duimnael|Deelnemers aan die 8ste [[BRICS]]-spitsberaad in [[Goa]], Indië, in 2016. Van links na regs: President [[Michel Temer]] (Brasilië), president [[Wladimir Poetin]] (Russiese Federasie), premier [[Narendra Modi]] (Indië), president [[Xi Jinping]] (Volksrepubliek China) en president [[Jacob Zuma]]]] Suid-Afrika is 'n streeksmoondheid in [[Afrika suid van die Sahara]] wat in baie opsigte 'n baanbrekerrol speel en as voorbeeld vir ander Afrikalande kan dien. Ná dekades van internasionale isolasie gedurende die apartheidjare het die buitelandse beleid onder president Nelson Mandela (1994–1999) nog in 'n fase van heroriëntasie en versigtige hertoetreding tot die internasionale gemeenskap geval. Mandela se opvolger, [[Thabo Mbeki]] (1999–2008), het gedurende sy ampstermyn reeds die kans vir die herdefinisie van Suid-Afrika se buitelandse beleid gesien wat volgens hom op twee pilare gerus het – die voortsetting van strategiese samewerking met die Noorde, maar as gelykwaardige vennoot, en die uitbreiding van koöperasie met die Suide. Sentraal in die konsep van Suid-Suid-samewerking het die uitbou van bestaande multinasionale instellings op die Afrikavasteland gestaan (die sogenaamde "[[Afrika Renaissance]]"), waaronder die [[Afrika-unie]] (AU) en die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SADC), en die sogenaamde "skoenlapper-strategie" gestaan waarvolgens die samewerking met [[Asië]] en [[Latyns-Amerika]] uitgebou is, met Afrika in die sentrum.<ref name="rennkamp">{{de}} Britta Rennkamp: ''Außenpolitik und gesellschaftliche Entwicklung in Südafrika und Brasilien''. In: ''APuZ. Aus Politik und Zeitgeschichte''. Jaargang 63, nommer 50–51/2013, 2 Desember 2013, bl. 41</ref> Vanweë Mbeki se agterlike beleid ten opsigte van kwelvrae soos [[Vigs]] – hy het onder meer enige samehang tussen die [[MIV]]-virus en Vigs ontken – het sy internasionale reputasie egter heelwat skade gely.<ref name="rennkamp" /> Gedurende die presidentskap van [[Jacob Zuma]] het Suid-Afrika se buitelandse beleid steeds op die samewerking met ander ontluikende lande gefokus, maar hoe meer aandag aan binnelandse kwessies geskenk word, hoe meer het die Zuma-regering wegbeweeg van die vorige konsep van "presidensiële diplomasie". 'n Kernbeleid in die vroeë 21ste eeu is die samewerking met [[Brasilië]], Indië, [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] binne die sogenaamde [[BRICS]]-groep van ontluikende ekonomieë nadat Suid-Afrika in 2010 uitgenooi is om tot die destydse BRIC-groep toe te tree. Ten spyte van Suid-Afrika se relatief klein ekonomie is daar tydens die jaarlikse BRICS-spitsberade konsensus met die groter lidlande oor 'n verskeidenheid politieke kwessies bereik. Met die BRICS-spitsberaad van 2013, wat in die Suid-Afrikaanse hawestad Durban gehou is, het die BRICS-groep se rol as ekonomiese belangegroep sterker na vore getree. In die eThekwini-verklaring het die staats- en regeringshoofde vier hoofdoelwitte geformuleer: die beplande daarstelling van 'n gemeenskaplike BRICS-ontwikkelingsbank, die daarstelling van 'n fonds vir onverwagte uitgawes (''Contingent Reserve Agreement, CRA''), die daarstelling van 'n sakeraad vir ondernemings en handel (''Business Council'') en die daarstelling van 'n raad wat die samewerking tussen dinkskrums uit die vyf BRICS-lande sal koördineer. Die Suid-Afrikaanse regering pleit vir die reg op [[selfbeskikking]] van beide die [[Sahrawis]] in die deur [[Marokko]] opgeëiste en deels besette [[Wes-Sahara]] as [[Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201901210558.html |title=Western Sahara: Algeria and South Africa Renew Their Support to Saharawi People Right to Self-Determination and Freedom |publisher=allafrica.com |date=15 Januarie 2019 |accessdate=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203005/https://allafrica.com/stories/201901210558.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[Palestyne]] in die deur [[Israel]] opgeëiste en deels besette [[Palestynse Grondgebiede]] as [[Staat Palestina]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201811300320.html |title=South Africa: SA Reiterates Palestine Support |publisher=allafrica.com |date=29 November 2018 |accessdate=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203025/https://allafrica.com/stories/201811300320.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Provinsies == {{Hoofartikel|Provinsies van Suid-Afrika}} [[Lêer:Kaart van Suid-Afrika met Afrikaanse byskrifte.svg|duimnael|Die nege provinsies van Suid-Afrika]] Suid-Afrika het tot 1994 uit slegs vier provinsies bestaan: [[Transvaal]], [[Oranje-Vrystaat]], [[Natal]] en die [[Kaapprovinsie]]. Sedert die totstandkoming van die volskaalse demokratiese Suid-Afrika in 1994, is die land verdeel in nege provinsies (die provinsie se [[ISO 3166-2:ZA|ISO 3166:2 afkorting]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/newsletter_i-9.pdf |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |publisher=[[ISO|Internasionale Standaardeorganisasie, (ISO)]] |date=28 November 2007 |accessdate=2 Junie 2025}}</ref> en hoofstad volg in hakies op die provinsie se naam): * [[Gauteng]] (ZA-GP, [[Johannesburg]]) * [[KwaZulu-Natal]] (ZA-KZN, [[Pietermaritzburg]]) * [[Limpopo]] (ZA-LP, [[Polokwane]]) * [[Mpumalanga]] (ZA-MP, [[Nelspruit]]) * [[Noord-Kaap]] (ZA-NC, [[Kimberley]]) * [[Noordwes]] (ZA-NW, [[Mahikeng]]) * [[Oos-Kaap]] (ZA-EC, [[Bhisho]]) * [[Vrystaat]] (ZA-FS, [[Bloemfontein]]) * [[Wes-Kaap]] (ZA-WC, [[Kaapstad]]) == Geografie == {{Hoofartikel|Geografie van Suid-Afrika}} [[Lêer:Namaqua park flowers pompes a eau.jpg|duimnael|links|Windpomp in Namakwaland (Noord-Kaap)]] [[Lêer:Kaart Suid-Afrika.png|duimnael|Kaart van Suid-Afrika]] [[Lêer:Upland South Africa Savanna.jpg|duimnael|links|Bosveld van die [[KwaZulu-Natal Middeland]] naby Pietermaritzburg]] [[Lêer:South Africa map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Suid-Afrika volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Suid-Afrika is aan die heel suidelikste deel van Afrika geleë met 'n lang kuslyn van meer as 2&nbsp;500&nbsp;kilometer (1&nbsp;550&nbsp;myl) wat oor twee oseane strek (die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]] en [[Indiese Oseaan|Indiese]]). Suid-Afrika het 'n groot verskeidenheid klimaatsones, van die woestyntoestande in die [[Kalahari]] naby [[Namibië]] tot welige subtropiese klimaat langs die grens met [[Mosambiek]]. Dit rys vinnig oor 'n bergagtige platorand tot die binnelandse plato wat as die hoëveld bekend staan. Selfs al word Suid-Afrika as semi-droog beskou, is daar aansienlike wisseling in klimaat sowel as topografie. Ondanks sy ligging in die subtropiese klimaatsone word groot dele van die land danksy die invloed van die oseane en die feit dat die sentrale gebiede meer as 1&nbsp;000 meter bo [[seevlak]] geleë is eerder deur 'n gematigde en sonnige klimaat gekenmerk. Pretoria se gemiddelde jaarlikse temperatuur is net 0,5&nbsp;°C hoër as dié van Kaapstad. Kaapstad se gemiddelde 8,6 daaglikse sonskynure vergelyk baie gunstig met byvoorbeeld die [[Spanje|Spaanse]] hoofstad [[Madrid]] (7,9 ure) en die [[Italië|Italiaanse]] hoofstad [[Rome]] (6,5 ure). Die Suid-Afrikaanse binneland wissel van die bergagtige en yl bevolkte [[Karoo]] tot [[grasveld|gras-]] en [[bosveld]] in die noordelike dele van die land. Die ooste van die land lê in die somerreënstreek – die oostelike kuslyn kry heelwat reën en is amper tropies in aard. Die heel suidwestelike gedeelte van die land is weer mediterreens met nat winters en warm, droë somers. Die suidwestelike gebiede van die Wes-Kaap produseer die meeste van [[Suid-Afrikaanse wyn|Suid-Afrika se wyn]]. Dit word gekenmerk deur wind, wat die grootste deel van die jaar met tussenposes in Maart en April waai. Kaapstad staan veral bekend vir sy suidoosterwind. Die felheid van die winde het die vaart om die kus van die Kaap van Goeie Hoop in die verlede lewensgevaarlik vir seevaarders gemaak en baie skipbreuke is daardeur veroorsaak. Effens verder oos aan die suidkus van die land, waar reënval in die vorm van kort buie meer gereeld deur die jaar is, word die [[Tuinroete]] aangetref, wat bestaan uit 'n beeldskone groen landskap. == Plant- en dierelewe == [[Lêer:Fynbos.jpg|duimnael|links|Fynbos, 'n plantkoninkryk uniek aan Suid-Afrika word naby [[Kaapstad]] aangetref]] Suid-Afrika het meer as 20&nbsp;000 verskillende inheemse plante, of omtrent 10% van alle spesies op aarde, wat beteken dat dit baie ryk aan [[biodiversiteit]] is. Suid-Afrika se mees algemene [[bioom]] is [[grasveld]], veral op die Hoëveld waar die plantegroei oorheers word deur verskillende grasse, lae struike en doringbome, hoofsaaklik [[kameeldoring]] en witdoring. Plantegroei is selfs yler in die noordweste as gevolg van die lae reënval. Dáár kom verskeie vetplantspesies voor wat water stoor soos [[aalwyn]]e en [[Naboom|nabome]] in die baie warm en droë Namakwaland. Die gras- en doringsavanne verander stadig in bosveld in die noordooste van die land met digter plantegroei. Daar is ook 'n beduidende hoeveelheid [[kremetartboom|kremetartbome]] in die gebied naby die noordelike punt van die [[Krugerwildtuin]]. == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Suid-Afrika|Politieke ekonomie van Suid-Afrika|Geskiedenis van die ekonomiese ontwikkeling van Suid-Afrika}} [[Lêer:Johannesburg Stock Exchange.jpg|duimnael|Die Johannesburgse Aandelebeurs is die grootste aandelebeurs in [[Afrika]]]] Suid-Afrika se nywerheidsektor is die grootste en belangrikste op die vasteland van Afrika, en met sy rykdom minerale is die republiek ook een van die wêreld se voorste mynboulande. Nogtans het die land nooit daarin geslaag om tot 'n nywerheidsland te ontwikkel nie – 'n feit wat deur sommige deskundiges aan Suid-Afrika se vroeëre beleid van Apartheid toegeskryf word.<ref>{{de}} [http://liportal.inwent.org/suedafrika/wirtschaft-entwicklung.html ''liportal.inwent.org: Suid-Afrika – Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031142327/http://liportal.inwent.org/suedafrika/wirtschaft-entwicklung.html |date=31 Oktober 2009 }}</ref> Een van die grootste uitdagings vir die land bly dan ook om die swart bevolking te leer dat deur hard te werk, die regverdige verdeling van rykdom en hulpbronne dan moontlik is. Die algemene verstaan van die begrip van regverdige verdeling van rykdom en hulpbronne word deur politieke figure soos Julius Malema verdraai deur om sy ondersteuners te vertel dat 'n mens nie nodig het om hard te werk nie. Hy glo sy ondersteuners is geregtig op grond en rykdom sonder om 'n vinger te lig. === Mynbou === {{Hoofartikel|Mynbedryf van Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa-Cullinan Premier Mine01.jpg|duimnael|links|Die Premier-diamantmyn, Cullinan, Gauteng, Suid-Afrika]] Suid-Afrika beskik oor die wêreld se grootste reserwes goud en [[platinum]], asook reuse-reserwes van ander metale en minerale soos [[chroom]], [[mangaan]], [[steenkool]] en ystererts. Die enigste belangrike natuurlike hulpbronne, wat nie plaaslik voorkom nie, is [[bauxiet]] en ru-olie. Jaarliks word minerale en metale ter waarde van sowat 700 miljard ZAR gemyn wat grotendeels uitgevoer word. Die mynbousektor lewer 'n baie groot persentasie van die land se uitvoere en dra tussen sewe en agt persent tot Suid-Afrika se bruto geografiese produk (BGP) by. Terwyl die ontginning van goud ondanks gevorderde tegnologieë sy tradisioneel leidende rol geleidelik verloor, word platinum, steenkool en ystererts steeds belangriker. Suid-Afrika lewer tans byna 80 persent van die platinum op die wêreldmark op. In die vroeë 21ste eeu het kragtekorte die mynboubedryf belemmer en produksie met tot twintig persent verminder. === Landbou === {{Hoofartikel|Landbou in Suid-Afrika}} [[Lêer:Gauteng-Sheep Farming-001.jpg|duimnael|'n Skaapplaas in [[Gauteng]]]] Naas mynbouprodukte bly die uitvoergerigte landbou die tweede belangrikste verskaffer van buitelandse valuta vir die land. Dit lewer sowat drie persent van die BGP op. Veral Suid-Afrikaanse wyn, vrugte en groente is gewild op oorsese markte. Danksy gunstige klimaattoestande trek veral die provinsie Wes-Kaap voordeel uit die – in vergelyking met die Noordelike Halfrond – teenoorgestelde seisoene. Verskeie produkte kan sodoende langer na Europese bestemmings gelewer word. Landbou in die res van die land word egter deur swak grondgehalte, watertekorte en grondeise gestrem. === Wynbou === [[Lêer:Vignes palissées à Stellenbosch.jpg|duimnael|links|Wingerd in Stellenbosch]] [[Lêer:Harvest Parade 2014 121.jpg|duimnael|Die Stellenbosse Oesparade in 2014]] Volgens historiese oorlewering is die eerste wyn aan die Kaap reeds op 2 Februarie 1659 gekelder.<ref>{{de}} Suid-Afrikaanse Toerismeraad: ''Südafrika. Rebe, Wein und Jahrgang''. Brosjure (1984), bl. 4</ref> Maar dit was veral Franse Hugenote-vlugtelinge uit tradisionele Franse wynboustreke wat in 1688 gevorderde kennis en tegnologie van wynbou na Suid-Afrika gebring het. Hul besonderse wynvermoëns en -geheime het verseker dat duursame wyn aan die Kaap geproduseer is, wat onontbeerlik was vir verbygaande skepe. Hierdie geheimenisse van wynvervaardiging is oor generasies heen binne families bewaar wat van Hugenote-immigrante die leidende wynprodusente gemaak het.<ref>{{af}} [http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512011000300005 '''n Ongelyke oes: die Franse Hugenote en die vroeë Kaapse wynbedryf''. In: ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', volume 51, nommer 3, Pretoria 2011]{{dooie skakel}}</ref> In die laat 18de eeu het die wynmaker Hendrik Cloete internasionale erkenning vir sy rooi en wit-dessertwyne gekry wat op die landgoed Constantia naby Kaapstad geproduseer is. Die deurbraak vir droë witwyne het in 1957 gekom toe op die wyngoed Twee Jonge Gezellen vir die eerste keer koue fermentasie toegepas is.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/09/22/16/6.html ''Die Burger, 22 September 1993: Twee Jonge Gezellen-wyne uniek. Besoek op 5 April 2016'']</ref> Hierdie proses van gekontroleerde fermentasie is oorbodig in Europa waar die stoor van wyne in ondergrondse kelders en koeler temperature in die najaar, wanneer druiwe geoes word, wyn van hoë gehalte waarborg. Om die fermentasieproses te optimaliseer en tot twee of drie weke te verleng, word jong witwyne aan die Kaap tot 15&nbsp;°C verkoel. Suid-Afrika is met 2,7 persent van die jaarlikse produksie, wat gelykstaan aan 730 miljoen liter, tans die negende grootste wynprodusent ter wêreld en die vierde grootste buite Europa. Sowat 4&nbsp;450 wynprodusente is in die land geregistreer. Die gewildste soorte vir die internasionale mark is [[Chenin Blanc]] en [[Cabernet Sauvignon]]. Danksy die toenemende internasionale gewildheid van Suid-Afrikaanse wyne het die uitvoersyfers sedert die jare negentig skerp gestyg en in 2010 reeds byna 400&nbsp;miljoen&nbsp;liter beloop (teenoor 'n skrale 25&nbsp;miljoen in 1991). So het Suid-Afrikaanse wynuitvoerders byvoorbeeld in 2009 op die Britse mark by hul Franse eweknieë verbygesteek en van die RSA die vierde grootste verskaffer van wyn gemaak.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/business/trade/export/ukwine-290310.htm#.UavTnduiN8w ''www.southafrica.info: SA overtakes France in UK wine sales, 29 Maart 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140802081300/http://www.southafrica.info/business/trade/export/ukwine-290310.htm#.UavTnduiN8w |date= 2 Augustus 2014 }}</ref> {{Sienook|Suid-Afrikaanse wyn|Lys van wynkelders in Suid-Afrika}} === Verwerkende nywerhede === [[Lêer:Graaff Fruit-Ceres packing.jpg|duimnael|Werkers verpak pere vir uitvoer in die [[Ceres]]-vallei]] Net soos Suid-Afrika se mynbou- en landbousektor is ook die land se verwerkende nywerhede sedert 1994 aan skerp internasionale mededinging en aanhoudende prysdruk op die wêreldmark blootgestel. Die plaaslike verwerking en veredeling van die land se minerale-skatte, swaar nywerhede en vervaardiging van masjiene het steeds belangriker geword. Die sterk groei in 'n aantal nywerheidsektore soos die boubedryf word deur die binnelandse vraag gedryf. Die tweede grootste nywerheidsbedryf met 'n lang tradisie van plaaslike vervaardiging is die motorbedryf. Groot Duitse produsente soos [[BMW]] en [[Volkswagen]] het 'n beduidende persentasie van hul vervaardigingskapasiteite na Suid-Afrika uitgeplaas en produseer hier ook vir oorsese markte. Nogtans het die bedryf 'n sterk sikliese karakter – weens dalende vraag van oorsese ekonomieë is produksie in 2008 en 2009 merkbaar verminder. Ander belangrike nywerheidsektore sluit chemie, inligtings- en kommunikasietegnologie asook tekstiele in. === Energiebedryf === Suid-Afrika se energiebedryf beleef in die vroeë 21ste eeu ingrypende strukturele verandering. Dit dra tans reeds sowat 15 persent tot die BGP by en sal as gevolg van stygende binnelandse vraag verdere groei toon. Om in die land se toekomstige kragbehoeftes te kan voorsien, sal nuwe kragsentrales opgerig moet word. Die nasionale energieverskaffer Eskom sal danksy 'n lening van die [[Wêreldbank]] byna vier miljard VSA-$ in sy Medupi-projek belê, tog bly hierdie konvensionele termiese kragsentrale by Suid-Afrikaanse en buitelandse nie-regeringsorganisasies omstrede. Kritici wys op die hoë koolstofdioksied-emissies van steenkoolkragsentrales. === Infrastruktuur === [[Lêer:Gautrain-rail reserve-Midrand-001.jpg|duimnael|links|Die Gautrein se dubbelspoorlyn in Midrand]] [[Lêer:Map of the National Roads of South Africa with labels.svg|duimnael|Kaart van Suid-Afrika se [[Nasionale paaie in Suid-Afrika|Nasionale Padstelsel]]]] Sedert 1994 met die oorgaan na 'n demokrasie en ook die oorgaan tot 'n vryemark stelsel, het die Suid-Afrikaanse infrastruktuur tot 'n hewige stilstand gekom. Waar daar voor 1994 nog stelselmatig aan die infrastruktuur gewerk is as gevolg van die feit dat die spoorweë, paaie en publieke vervoer aan staatbeheer onderworpe was, het die ANC as nuwe regerende party 'n liberale ekonomiese beleid gevolg en hierdie instansies geprivatiseer. Die uitbrei van infrastruktuur en die onderhoud van die alreeds bestaande infrastruktuur is vervolgens onder meer as gevolg van korrupsie tot 'n halt geruk het. Sedert 1994 is baie selde aandag aan nuwe infrastruktuurprojekte geskenk. As gevolg hiervan het die spoorlynstelsel, wat nog in 1992 as die rugstring van die Suid-Afrikaanse ekonomie bestempel is, agteruit beweeg en het die spoorlyn al hoe gevaarliker geword. Dit het beteken dat 'n groot persentasie van die spoorlynvragte deur besighede van die spoorlyne af verwyder is, en eerder aan die privaatsektor se transportryers en vervoermaatskappye oorgelaat is. Dit het opsig self ook 'n groter druk op die land se paaie geplaas, en met die instandhouding van die paaie wat sedert 1994 agteruit gegaan het, het dit beteken dat die land se paaie vandag as van die slegstes in die wêreld beskou word. Die eerste werklike poging van die nuwe bedeling om 'n plan te maak ten opsigte van infrastruktuur, is met die koms van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] onderneem. 'n Oormaat toeriste is verwag, en dus het die regerende party dit goed gedink om die wol oor almal die wêreld heen se oë te trek met die bou van snelweë en 'n passasierstreinstelsel genaamd die [[Gautrein]]. Daar is met mooi praat en beloftes aan die bevolking van Suid-Afrika vertel dat die opgradering van die infrastruktuur meestal vir die koms van toeriste sou wees met die aanbied van die Sokker-Wêreldbekertoernooi. Dit was nie die geval nie en het die regering dit goed gedink om al die kostes wat hulle aangegaan het met 'n elektroniese tolstelsel genaamd [[E-tol]] op te maak. Dit het eers na die tyd aan die lig gekom dat dit die regering se plan van die begin af was om die tolstelsel te gebruik om hulself en hul pensioenfonds aan te vul en te verryk. Dus betaal Suid-Afrikaners vandag 'n duur prys vir 'n elitegroep se voordele en vryheid. === Toerisme === [[Lêer:Pafuri Gate (North Entrance Kruger Park).jpg|duimnael|Die [[Krugerwildtuin]] se ingang]] Volgens 'n ondersoek, wat deur ''Standard Bank'' gedoen is, is [[toerisme]] tans een van die belangrikste [[Verskaffer (ekonomie)|verskaffers]] van buitelandse valuta vir die land, met 'n inkomste van R53,9&nbsp;miljard in 2003 (of sewe persent van die bruto binnelandse produk) – nog voor die goudmynbou, wat R35,3&nbsp;miljard verdien het. Volgens die voormalige minister van toerisme, [[Marthinus van Schalkwyk]], het die aantal buitelandse toeriste wat Suid-Afrika in 2009 besoek het, eksponensieel gegroei tot meer as 9,9 miljoen. Die toerismesektor se direkte en indirekte bydrae tot die ekonomie het tussen 1994 en 2009 byna verdubbel – van 4,9 tot 7,9 persent of ZAR 89,4 miljard.<ref>{{af}} [http://www.nuus24.com/Reis/Nuus/Kortbroek-Toeriste-stroom-na-Suid-Afrika-20100930 ''nuus24.com – Kortbroek: Toeriste stroom na Suid-Afrika. (Besoek op 30 September 2010)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003210419/http://www.nuus24.com/Reis/Nuus/Kortbroek-Toeriste-stroom-na-Suid-Afrika-20100930 |date= 3 Oktober 2010 }}</ref> {{Sienook|Toerismesyfers van Suid-Afrika}} == Vervoer == === Lugvervoer === [[Lêer:Ekurhuleni Aerotropolis.jpg|duimnael|Die Internasionale Oliver Tambo-lughawe is die besigste in Afrika]] Suid-Afrika se besigste lughawe is die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] naby Johannesburg, gevolg deur die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] naby Kaapstad. [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], Suid-Afrika se staatslugredery, bied internasionale verbindings na en van hierdie twee lughawens. Daarbenewens bied ook ander groot internasionale lugrederye soos [[British Airways]], [[KLM]], [[Lufthansa]]/[[Swiss International Air Lines|Swiss]], [[IBERIA]] en [[Air France]] daaglikse vlugte na Johannesburg of Kaapstad. Vir binnelandse vlugte in Suid-Afrika of vlugte na buurlande is daar verskeie lugrederye soos [[Airlink]], [[Comair]], [[Kulula.com]], [[Mango (lugredery)|Mango]], [[Air Namibia]], [[Safair]] en [[South African Express]]. Kleiner lughawens in Suid-Afrika sluit in [[Bram Fischer Internasionale Lughawe]] by Bloemfontein, [[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] by Durban, [[Kruger Mpumalanga Internasionale Lughawe]], [[Oos-Londenlughawe]], [[Polokwane Internasionale Lughawe]] en [[Port Elizabeth-lughawe]]. === Spoorvervoer === {{Hoofartikel|Spoorvervoer in Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa rail network map with cities.svg|duimnael|links|Die Suid-Afrikaanse spoornetwerk]] [[Lêer:Shosholoza Meyl roete 2012.svg|duimnael|Spoornetwerk van die Shosholoza Meyl]] [[Lêer:Kalk Bay Station 3.jpg|duimnael|'n [[Metrorail]]-trein verlaat die [[Kalkbaai]]-stasie op pad na [[Kaapstad]]]] Die diamant-, goud- en steenkoolmynbedryf in Suid-Afrika was van die begin af op spoorlyne aangewese om mynbouprodukte, wat vir uitvoer na oorsese bestemmings bestem was, na die land se seehawens te vervoer. Om koste te bespaar, het die Britse koloniale bewindhebbers spoorlyne nie volgens die Europese standaardspoorwydte van 4 voet 8,5 duim laat bou nie, maar in die smaller spoorwydte van 1067 millimeter wat oorspronklik deur die [[Noorweë|Noorse]] ingenieur Carl Abraham Pihl ontwikkel en waarna volgens sy inisiale aanvanklik as CAP-spoorwydte verwys is. Dié spoorwydte is wêreldwyd op nuwe spoorlyne toegepas, maar dit het veral in Suid-Afrika algemeen gebruiklik geword. Hier het mense ook gaandeweg hul eie etimologie vir dié spoorwydte ontwikkel en dit "Kaapspoor" begin noem.<ref>{{de}} Michael Dörflinger: ''Das große Buch der Lokomotiven. Illustrierte Technikgeschichte mit den besten Modellen der Welt.'' Zug (sonder jaargetal): Planet Medien AG, bl. 70</ref> Kaapstad is deur die Britse kolonialis Cecil John Rhodes as die beginpunt van 'n beplande [[Kaap-tot-Kairo-spoorlyn|spoorverbinding]] tussen die Kaap en [[Kairo]] aangewys wat egter nooit verwesenlik is nie. Die eerste Suid-Afrikaanse stoomtrein het op 26 Junie 1860 tussen Durban en Durban-Punt geloop. Hierdie eerste amptelike treinrit in die land oor 'n afstand van 3,2&nbsp;km het slegs sowat vyf minute geneem, maar was die beginpunt vir die bou van 'n uitgebreide spoorwegnetwerk. 'n Tweede spoorwegverbinding tussen Kaapstad en Eersterivier is op 13 Februarie 1862 amptelik geopen.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/first-railway-line-south-africa-between-durban-and-point-officially-opened ''South African History Online: 26 June, 1860 – The first railway line in South Africa, between Durban and the Point, is officially opened. Besoek op 28 Desember 2014'']</ref> Die vinnige ontwikkeling van Suid-Afrika se mynboubedryf het die bou van steeds meer spoorlyne noodsaaklik gemaak, waaronder die Kaapse hoofspoorlyn tussen De Aar en Kimberley. Die [[stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]] op Suid-Afrikaanse spoorweë is aanvanklik in Engelse en Skotse fabrieke vervaardig. Eers vanaf die 1920's is hulle ook uit ander lande ingevoer. Een van die belangrikste reekse was [[Klas 19-stoomlokomotief|Klas 19D-lokomotiewe]] wat vanaf 1936 deur die Duitse vervaardigers Krupp en Borsig verskaf is. Hierdie 2’D1’-lokomotiewe, waarvan sommige ook ná die Tweede Wêreldoorlog deur Britse fabrieke volgens die Duitse ontwerpe gebou is, het hoofsaaklik goederetreine getrek. Om ook gebiede, wat anderkant uitgestrekte woestyne geleë was, vir spoorvervoer te ontsluit, was een van die grootste uitdagings. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Duitse ingenieurs vir die steppegebiede van die suidelike [[Sowjetunie]] sogenaamde kondenswaterlokomotiewe ontwikkel wat die grootste deel van hul stoomketelwater vir herhaalde gebruik kon herwin. Die waterverbruik kon sodoende aansienlik verminder word en het hierdie tipe lokomotiewe uiters geskik vir spoorvervoer in droë streke gemaak. Weens die hoër onderhoudkoste is kondenswaterlokomotiewe selde gebruik, maar die Suid-Afrikaanse Spoorweë het besluit om die nuwe tegnologie op sy lyne in te span. [[Klas 25-stoomlokomotief|Klas 25-kondenswaterlokomotiewe]] vir die plaaslike mark is deur [[North British Locomotive Company]] (NBL) in [[Glasgow]] en Henschel in [[Kassel]], [[Duitsland]], vervaardig. Een van hulle, Henschel se ''Red Devil'', is tans die sterkste smalspoorlokomotief ter wêreld.<ref>{{de}} Dörflinger, bl. 71</ref> 'n Tweede belangrike ontwerp vir gebruik op Suid-Afrikaanse spoorweë was [[Garratt-stoomlokomotief|Garratt-stoomlokomotiewe]] met twee dryfwiele waardeur die las op die draaionderdele beter verdeel kon word. Kenmerkend vir dié lokomotiewe was die groot stoomwaterketel op die voorste dryfwiel. 'n Belangrike reeks was [[Suid-Afrikaanse Klas NG G13 2-6-2+2-6-2|Klas NGG 13-lokomotiewe]] wat in 1927 en 1928 deur Hanomag in [[Hannover]], Duitsland, vervaardig is. Aangesien steenkool as brandstof hier volop en goedkoop was, was Suid-Afrika een van die laaste lande wat stoomlokomotiewe buite diens gestel het. == Misdaad == [[Lêer:Hi-jacking hot spot.JPG|duimnael|links|'n Straatbord naby Witbank waarsku teen motorkapers op die N4-snelweg]] [[Lêer:Plaas-Moored.jpg|duimnael|Naasbestaandes plant kruise vir slagoffers van [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasaanvalle]]]] [[Lêer:People's March Anti Xenophobia.jpg|duimnael|'n Protesoptog teen xenofobie in April 2015 in Jeppestraat ("Klein-Ethiopië"), Johannesburg]] Naas die vigs-epidemie word [[misdaad]] in Suid-Afrika as 'n nasionale krisis beskou. Gepaardgaande met hierdie misdaad syfer kan 'n geweldige moord syfer en verkragtings syfer ook gevind word. Die moord op Afrikaners en [[plaasmoorde]] word ten sterkste deur die huidige regering ontken, maar is 'n werklikheid en 'n grootskaalse probleem wat gekoppel word aan [[volksuitwissing]] (Eng.: ''Genocide''). Suid-Afrika is een van vyf lande wêreldwyd waar georganiseerde misdaad 'n negatiewe effek op die ekonomie het en hoë ekstra koste veroorsaak. Volgens 'n ondersoek van 1997 deur die Duitse Handelskamer het sowat 15 persent van die ondernemings wat deelgeneem het, nuwe beleggings weens die hoë misdaadsyfers gestaak. Meer as tweederdes het gekla oor inbrake en motordiefstalle. Misdaad word volgens die ondersoek deur Duitse bestuurders en hulle gesinne ook as 'n persoonlike bedreiging beskou. Oor 'n gemiddelde tydsduur van sowat 18 maande word elkeen van hulle of 'n familielid die slagoffer van 'n misdaad. Twintig persent van die ondernemings het in die twee jaar voor die ondersoek medewerkers as gevolg van moord verloor. By 47 persent van die ondernemings het bestuurders of hooggekwalifiseerdes die land weens die misdaadprobleem verlaat. In 1995 was die moordsyfer in Suid-Afrika reeds van die hoogste ter wêreld – daar is gemiddeld twee mense per uur vermoor. Die provinsies Gauteng en Wes-Kaap word die meeste geraak; na Johannesburg is in dié verband in 1998 in 'n spesiale uitgawe van die Duitse tydskrif "DEG aktuell" selfs as die "wêreld se moordhoofstad van die jaar 1997" verwys. Die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake waarsku VSA-burgers dat Suid-Afrika 'n swak rekord vir misdaadbekamping het.<ref name="mg">{{en}} [https://www.osac.gov/Reports/report.cfm?contentID=61632 Overseas Security Advisory Council: South Africa 2007 Crime & Safety Report] {{dooie skakel}}, besoek op 22 Februarie 2007</ref> Die situasie het blykbaar sedert 2006 verder versleg, aangesien buitelanders nou ook in welvarende voorstede deur kriminele bendes bedreig word. In Februarie 2007 het ses Amerikaanse diplomate in Pretoria die slagoffers van 'n gewapende roof geword, en nuusberigte staaf dat buitelandse diplomate se vrees vir misdaad ná 'n reeks soortgelyke voorvalle steeds groter word. Dwelmhandel vier sedert die einde van die apartheid eweneens hoogty in die land, wat vroeër danksy sy isolasie nouliks deur hierdie probleem geraak is. Kaapstad dien nou naas [[Lagos]] in Nigerië as een van die Suid-Amerikaanse en Asiatiese kartelle se hoofinvoerhawe vir dwelmmiddels in Afrika. Suid-Afrika is een van die belangrikste lande vir die internasionale dwelmhandel en het ook die grootste produsent van dagga geword. Dagga ter waarde van 45 miljard rand is hier reeds in 1994 op 83&nbsp;000 hektaar verbou. As gevolg van politiese steunwerwing, het sekere politieke figure ook geweldmisdaad aangeblaas ter ondersteuning van hulle politiese ideale. Hierdie geweldmisdaad word veral teen sagte teikens soos plaasbewoners gepleeg. Veral [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasmoorde]], die afmaai en vermoor van meestal wit plaaseienaars en hul gesinne, trek die aandag van Suid-Afrikaanse en internasionale media. Sommige van die slagoffers van plaasmoorde is nog kinders en sommige is bejaarde mense wat in hul eie kapasiteit geen bedreiging vir misdadigers kan inhou nie en as weerloos bestempel word. Politici van die regerende ANC ontken die verskynsel en maak dit af as bog. Hulle verwys na plaasmoorde, wat deur baie Afrikaners as volksmoord bestempel word, as net deel van die algemene misdaadstatistiek en weier om enige aandag daaraan te skenk. As gevolg hiervan is geen werklike statistiek daaroor beskikbaar nie, alhoewel sekere privaat instansies probeer om die syfers en getalle op te neem. Die werklike syfers van rasgebaseerde moorde in stedelike gebiede is nog minder duidelik.<ref name="Plaasmoorde">{{af}} [https://www.beeld.com/nuus/2013-06-18-plaasmoorde-hartseer-erger], besoek op 18 Junie 2013</ref> == Demografie == {{Hoofartikel|Demografie van Suid-Afrika}} === Groei van die blanke bevolking === [[Lêer:South Africa - population migrations.svg|duimnael|links|Migrasies wat die moderne Reënboognasie gevorm het]] [[Lêer:South Africa dominant population group map.svg|duimnael|Dominante bevolkingsgroepe in Suid-Afrika {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart mense|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Bruin mense|Bruines]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] Suid-Afrika se blanke bevolking is die enigste etniese groep waarvan die demografiese groei vanaf die middel van die 17de eeu deur amptelike sensusse en ander statistieke gedokumenteer is. Die eerste landswye sensus volgens moderne metodes het egter eers in 1904 plaasgevind sodat vroeëre statistieke nie altyd as akkuraat beskou kan word nie. Die eerste bevolkingsopname is in 1658 deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOIK) gedoen, ses jaar nadat Kaapstad as verversingspos vir VOIK-skepe op pad na Oos-Indië gestig is. Die blanke bevolking het destyds slegs 166 beloop. As aandelemaatskappy het die VOIK uitsluitlik in die winsgewendheid van sy onderneming belang gestel, en daar kon dus geen sprake wees van doelgerigte kolonisasie nie. So het die blanke bevolking teen 'n baie stadige koers gegroei. Teen die begin van die 18de eeu was daar 1&nbsp;300 Europese setlaars aan die Kaap, en toe in 1731 'n bevolkingsopname gedoen is, het die blanke bevolking op 1&nbsp;544 gestaan. Dit het verder gegroei tot 10&nbsp;000 in 1778 en sowat 22&nbsp;000 teen die einde van die eeu.<ref>{{en}} N. Worden e.a.: ''Cape Town: the making of a city''. Kaapstad: David Philip 1998, bl. 26 en 50</ref> In 1855 was daar 155&nbsp;000 blanke Suid-Afrikaners, en eers daarna het groter getalle immigrante na die Britse Kaapkolonie en die Boererepublieke gestroom nadat diamante en goud ontdek is. So het die getal blanke inwoners in 1891 620&nbsp;000, in 1904 reeds meer as 1,1 miljoen en in 1913, toe die eerste nasionale volkstelling gehou is, 1,3 miljoen beloop. In 1938 was 'n vyfde van die totale blanke bevolking, wat destyds op 2,1 miljoen beraam is, in die buiteland gebore. Die bydrae van internasionale migrasie, hoofsaaklik uit Europa, tot die groei van Suid-Afrika se blanke bevolking was aansienlik, veral in die tydperk ná die Tweede Wêreldoorlog. Gedurende die ekonomiese opbloei van die 1960's het die invloei van migrante merkbaar toegeen en in 1976 sy hoogtepunt bereik. Maar ook die getal emigrante het sedert 1945 merkbaar toegeneem. Tussen 1924 en 1990 het 1,86 miljoen blankes hulle in die land gevestig en 530&nbsp;000 geëmigreer; die migrasiewins was dus 1,33 miljoen.<ref>WP Mostert, BE Hofmeyer en JS Oosthuizen: ''Demografie. Handboek vir die Suid-Afrikaanse student''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing 1997, bl. 210</ref> === Britse immigrasie === ==== Vroeë kolonisasieprojekte ==== [[Lêer:Eastern Frontier, Cape of Good Hope, ca 1835.png|duimnael|Die ligging van plase in die Oos-Kaapse Albany-distrik waarop 1820-Setlaars geboer het]] [[Lêer:Thomas Baines - The British Settlers of 1820 Landing in Algoa Bay - 1853.png|duimnael|"Die Britse setlaars van 1820 land in Algoabaai", deur Thomas Baines, 1853]] [[Lêer:PMB Town Hall.JPG|duimnael|Victoriaanse boukuns in Suid-Afrika: die Raadsaal in [[Pietermaritzburg]], KwaZulu-Natal]] In die vroeë 19de eeu is Britse immigrasie na Suid-Afrika grotendeels deur die Britse regering of weldadigheidsorganisasies bevorder en gefinansier. Nadat die Kaapkolonie in 1806 onder Britse bewind gekom het, is drie klein privaat kolonisasieprojekte van stapel gestuur wat die vestiging van immigrante georganiseer het. Die belangrikste hiervan was dié van 196 arm en werklose leerjongens wat in 1817 onder leiding van ene [[Benjamin Moodie]] vanuit Leith in Skotland vertrek het om 'n nuwe heenkome aan die Kaap te vind. Die meeste van hulle was meganici of ongeskoolde werkers wat kontrakte aangegaan het om in Suid-Afrika te werk. Ná hul aankoms het die meeste van hierdie immigrante egter hul kontrakte verbreek en ander, meer lukratiewe werkgeleenthede aanvaar. Die kolonisasieprojek was onsuksesvol, en Moodie het bankrot gespeel.<ref>{{en}} William E. Van Vugt en G. Daan Cloete: ''Race and Reconciliation in South Africa. A Multicultural Dialogue in Comparative Perspective''. Lanham, Maryland: Lexington Books 2000, bl. 22–23</ref> ==== Die 1820-Setlaars ==== {{Hoofartikel|1820-Setlaars}} Die Britse regering het sy houding teenoor die vestiging van Britse setlaars vanaf 1819 om strategiese redes verander. Die Kaapkolonie, wat die Verenigde Koninkryk van Nederland oorgeneem het, was immers merendeels deur [[inheemse volke]] bewoon, en ter stabilisering van die Britse bewind was dit raadsaam om die kolonie deur middel van blanke immigrasie te ontwikkel en uit te brei en so sterk moontlik te angliseer. In 1820 het die regering 'n bedrag van £50&nbsp;000 beskikbaar gestel om sowat 5&nbsp;000 Britse setlaars – wat later as 1820-Setlaars bekend sou staan – in die Albany-gebied naby [[Algoabaai]], nie ver van die huidige [[Port Elizabeth]] nie, te vestig. Protestants-Christelike etiek en liberale houdings het by die projek hul invloed laat geld. So het die setlaars vrye landbougrond ontvang, maar hul kontrakte was aan sekere voorwaardes gebonde. Hulle is verbied om slawe aan te hou of om inboorlinge in diens te neem. Anders sou hulle hul grond weer kwytraak. Die owerheid het sowat 90&nbsp;000 aansoeke van voornemende emigrante ontvang. ==== Sosiale agtergrond ==== Vir Britse emigrante in dié tyd sou Noord-Amerika 'n meer gewilde bestemming gewees het. Alhoewel die beroepsagtergrond en -ervaring van die 5&nbsp;000 suksesvolle aansoekers op die oog af met dié van tipiese emigrante op pad na die Verenigde State ooreengekom het – sowat veertig persent was voorheen in die landboubedryf werksaam, 'n derde was opgeleide ambagsmanne of meganici, 'n tiende was in die handel werksaam en die res ander geskooldes, was daar 'n groot verskil: die meeste van hulle was werkloos of het hulle om ander redes in 'n moeilike situasie bevind. Emigrasie na 'n oorsese bestemming was dus 'n uitweg. Maar aangesien hulle nie oor die nodige finansiële middele vir emigrasie beskik het nie, was hulle aangewese op staatsubsidies. Historici het na die feit verwys dat 'n relatief groot persentasie van hierdie vroeë Britse immigrante uit ekonomies benadeelde streke in Engeland gekom het – anders as voornemende immigrante wat die VSA as bestemming gekies het. Hulle het dikwels uit graafskappe gekom waar nywerhede gefloreer en hoë lone betaal is. Nogtans was 'n groot persentasie van vroeë Britse immigrante in Suid-Afrika geletterd, in teenstelling met inheemses, en die stigting van skole, biblioteke en 'n vrye pers aan die Kaap was, net soos die verbeterde onderwys vir inheemses, aan hulle invloed te danke. Onafhanklike, selfstandige denke is deur hulle net soos die konsep van selfregering bevorder, en dit was Britse setlaars wat 'n stedelike en kommersiële beskawing na die binneland van Suider-Afrika gebring het. Die 1820-Setlaars was om verskillende redes nie suksesvol as boere nie. Hulle het nie oor die nodige landboukennis beskik nie, min van die grond wat aan hulle gegee is was werklik geskik vir boerdery, en hul plase met 'n oppervlak van gewoonlik slegs eenhonderd akkers was nie groot genoeg om 'n hele gesin te voed nie. So het baie verstedelik om in hul vroeëre beroepe te werk. Hul bydrae tot die ekonomiese ontwikkeling van die Oos-Kaap was uiteindelik groter as beplan en het die basis vir die wol- en ander florerende uitvoergerigte bedrywe geskep. Hulle het hul misnoeë oor outokratiese bewindhebbers met koloniste in Noord-Amerika gedeel en was vasbeslote om vir hul regte te baklei. Toe die kaptein van 'n Britse skip met Ierse gevangenes aan boord in 1848 in die Kaap wou aandoen, het Britse setlaars en Afrikaners saamgespan om die skip af te wys. Suid-Afrika het sodoende nooit as strafkolonie gedien nie. In 1853 het die Kaapkolonie 'n grondwet gekry wat voorsiening vir verteenwoordigende selfregering gemaak het. Ten spyte van hul relatief klein getal het Britse immigrante beslissende invloed op die Suid-Afrikaanse samelewing uitgeoefen. In die dekades tot 1840 het die meeste Britse immigrante hul vaart na Suid-Afrika self betaal, maar slegs enkele honderd het jaarliks na die Kaap vertrek. Die oorgrote meerderheid emigrante het hulle in Noord-Amerika gevestig. Eers met die [[Groot Ierse Hongersnood|Groot Hongersnood in Ierland]] het die getal Britse immigrante in Suid-Afrika toegeneem. Volgens die ''Colonial Land and Emigration Commission Reports'' vir 1851 het nogtans vir elke Brit, wat hom in Suid-Afrika gevestig het, vier na Australië en Nieu-Seeland vertrek, sewe na Brits-Noord-Amerika (tans Kanada), en 49 na die Verenigde State.<ref name="Van Vugt/Cloete 2000, bl. 25">{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 25</ref> ==== Nuwe emigrasiepatrone ==== Tussen 1825 en 1845 het Britse immigrante geen finansiële steun van regeringskant of privaat liggame ontvang nie. Amptelike rekords vir dié periode gee 'n totaal van 5&nbsp;345 immigrante uit Groot-Brittanje en Ierland. Daar word geen verskil gemaak tussen Engelse, Skotse, Walliese en Ierse immigrante nie.<ref>{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 34</ref> Teen die middel van die 19de eeu het emigrasiepatrone met betrekking tot Suid-Afrika ingrypend verander. Net soos die 1820-Setlaars het baie van die emigrante in dié periode staatsubsidies ontvang, hoofsaaklik om die Britse Ryk te stabiliseer en uit te bou, terwyl ander deur kapitaliste ondersteun is wat finansiële voordeel uit die ekonomiese ontwikkeling van die Kaapkolonie kon trek. So het in die periode tussen 1847 en 1866 byna 11&nbsp;000 Engelse, Skotse en Walliese immigrante danksy regeringsubsidies in Suid-Afrika aangekom om hulle in die Kaapkolonie of in Natal te vestig, terwyl ander met behulp van privaat immigrasieskema's 'n nuwe tuiste in die land gevind het. ==== Immigrasie na Natal ==== [[Lêer:West Street, Durban - ca. 1900.jpg|duimnael|West Street, Durban, omstreeks 1900]] [[Lêer:COLLECTIE TROPENMUSEUM De City Hall in Durban TMnr 20014807.jpg|duimnael|Vir die ontwerp van Durban se stadhuis het ''Belfast City Hall'' in [[Noord-Ierland]] as voorbeeld gedien]] Nadat Natal in 1843 tot Britse kolonie verklaar is, was die plaaslike immigrasiebeleid weer eens daarop gemik om die Britse bewind te stabiliseer en te verhoed dat die gebied tot "'n kolonie van inboorlinge sou degenereer", soos die destydse goewerneur Sir P. Maitland dit gestel het.<ref name="Van Vugt/Cloete 2000, bl. 25" /> Ooreenkomstig die koloniale regering se beleid is 'n aantal immigrasieskema's in werking gestel waarvolgens Britse immigrante finansiële steun ontvang het. Tussen 1849 en 1852 het byna 5&nbsp;000 Engelse en Skotse immigrante in Natal aangekom. Baie van hulle is met beloftes van vrye grond en 'n aangename lewe in 'n "land van melk en heuning" na die kolonie gelok. Sowat twee derdes van die Natalse [[Byrne-Setlaars|immigrante]] het onder leiding van Joseph Charles Byrne na die kolonie gekom. Byrne, die seun van 'n Ierse veehandelaar wat tydelik na Australië geëmigreer en op sy terugvaart na Groot-Brittanje in Kaapstad aangekom het, het daar sakemanne ontmoet wat van voorneme was om Natal ekonomies te ontwikkel. Terug in Engeland, het Byrne 'n fortuin met spekulatiewe transaksies verdien en kennis gemaak met sakelui in die skeepvaartbedryf wat dieselfde belang in die ontwikkeling van Natal gestel het. Byrne het 'n ooreenkoms met die Britse ''Colonial Office'' aangegaan waarvolgens hy die vervoer van Britse emigrante na Natal sou reël. Mits die setlaars met sukses op plase in Natal gevestig sou word, sou die ''Colonial Office'' sy koste vergoed. Vir Byrne was dit duidelik dat die kolonie slegs deur boere met kapitaal en ambagsmanne ontwikkel kon word, en so het hy 'n aansoekprosedure ontwikkel wat daarop gemik was om boere, plaaswerkers en ambagsmanne te werf. Die aansoeke, wat ontvang is, het uiteindelik van stedelike fabriekarbeiders, dagloner en klerke gekom wat hulle as landboukundiges voorgegee het – moontlik het slegs een persent van die applikante werklik oor die nodige kennis en ervaring vir suksesvolle boerdery beskik. Daarbenewens was die grond, wat in Natal aan voornemende boere beskikbaar gestel is, nie geskik vir kleinboere nie. So het Byrne sy belegging van £14&nbsp;000 kwytgeraak en moes bankrot speel. Die immigrante was beter daaraan toe. Sowat 1&nbsp;000 van hulle het in 1852 na Australië vertrek nadat daar goud ontdek is. Die res het uit Byrne se skema bedank en hulle in die nuut ontwikkelende stedelike nedersettings, veral Durban, gevestig waar hulle hul oorspronklike beroepe weer uitgeoefen of werk in ander bedrywe gevind het. Net soos die 1820-Setlaars het ook die Natalse immigrante uiteindelik grootliks bygedra tot die ontwikkeling van die kolonie, al was dit op 'n heel ander manier as beplan. Sommige het selfs aktief aan die politieke lewe deelgeneem, maar in 'n omgewing waar daar geen Afrikaners was nie, was hulle ook nie genoodsaak om kragte met bruines of swartes saam te snoer om 'n teengewig teen 'n Afrikanermeerderheid te vorm nie. So het hulle die liberale houding, wat kenmerkend vir die Kaapse samelewing was, laat vaar en 'n beleid van wit bevoorregting en rasseskeiding ingestel. Daardie beleid was gedeeltelik ook die gevolg van ekonomiese en politieke druk wat deur vroeëre Britse immigrante uitgeoefen is. Baie van hulle het hulle in die Oos-Kaap as suksesvolle skaapboere, wolprodusente en handelaars bekwaam en het nou daarop aangedring dat hulle weivelde in rigting van Ciskei uitgebrei moes word. ==== Immigrasie van vroue ==== Daar was ook suksesvolle pogings om arm jong vroue in Suid-Afrika te vestig. So het byvoorbeeld vroulike huisbediendes finansiële steun ontvang om die tekort aan vroue in Suid-Afrika effens te probeer verlig. In 1857 het sowat 1&nbsp;000 Ierse vroue in Suid-Afrika aangekom.<ref>{{de}} Ulrike Kirchberger: ''Aspekte deutsch-britischer Expansion. Die Überseeinteressen der deutschen Migranten in Großbritannien in der Mitte des 19. Jahrhunderts''. Stuttgart: Franz Steiner Verlag 1999, bl. 80</ref> Ander skema's, soos dié wat deur die ''Female Middle Class Emigration Society'' van stapel gestuur is, het die immigrasie van gekwalifiseerde en gesofistikeerde vroue bevorder wat as sendelinge en onderwysers gewerk het en 'n waardevolle bydrae tot die opvoeding van inheemses gelewer en op politieke en sosiale hervorming aangedring het. ==== Laat 19de eeuse immigrasie ==== [[Lêer:Gold Reef City 002.jpg|duimnael|Die sitkamer van 'n vroeë 20ste eeuse huis waarin mynwerkers gevestig is.<br /><small>Gold Reef City, Johannesburg</small>]] In die 1870's en 1880's het jaarliks duisende Britte na Suid-Afrika geëmigreer, waarby immigrasieskema's steeds 'n belangruike rol gespeel het. In die dekade tussen 1873 en 1883 het byvoorbeeld 22&nbsp;300 Britse immigrante finansiële steun ontvang. Die koloniale owerheid aan die Kaap het hiervoor 'n kwartmiljoen pond beskikbaar gestel. Van die laat 19de eeuse immigrante was kunshandwerkers en ambagsmanne wat as gevolg van ekonomiese depressie en meganisering in die Verenigde Koninkryk na die buiteland uitgewyk het, spoorwegarbeiders, ongeskoolde werkers en gekwalifiseerdes uit die mynboubedryf. In 1891 het Suid-Afrika se Britsgebore bevolking op 188&nbsp;000 gestaan. Migrasiesyfers in [[Cornwall]] was die hoogstes in die Verenigde Koninkryk, veral in 'n tyd toe die Corniese tin- en mangaanmyne uitgeput was. Cornwallisers was meestal bereid om te migreer indien mynbouaktiwiteite elders werkgeleenthede vir hulle kon bied, en so het baie van hulle ook in Suid-Afrika aangekom. Die eerste Corniese immigrante was steengroefwerkers wat saam met die 1820-Setlaars na die Kaap geëmigreer het en stene vir die eerste permanente geboue ontgin het. Toe die Britse koloniale grens in 1847 tot by die Oranjerivier geskuif is, het Corniese mynwerkers, wat in Engels dikwels ''Cousin Jacks'' genoem word, met die ontginning van kopermyne in Namakwaland begin. In 1854 en 1855 het koperontginning in Suid-Afrika 'n nuwe hoogtepunt bereik, en dit was veral Corniese immigrante wat in die vraag na gekwalifiseerde mynbouwerkers voorsien het. Omstreeks 1900 was 'n kwart van die blanke mynwerkers aan die Witwatersrand Corniese immigrante. Die meeste van hulle het as ongetroude mans na die Kaap gekom, en 'n relatief groot persentasie het vanweë die skaarste aan Corniese vroue met inheemse swartes getrou. Corniese immigrante het hul spore in die bou- en [[Suid-Afrikaanse kookkuns|kookkuns]] gelaat, en daar is tans nog meer as honderd plekname van Corniese oorsprong in Suid-Afrika. Britse mynbouwerkers het daarnaas ook hul tradisionele vakbondstrukture na die land gebring. Die verdraagsaamheid van Corniese immigrante teenoor swart Suid-Afrikaners het onder meer uit godsdienstige tradisies voortgespruit. So was baie van hulle Wesleyaanse Metodiste wat 'n matigende invloed op die ruwe leefwyse in Suid-Afrikaanse mynbougemeenskappe uitgeoefen het. Hoë misdaadsyfers en drankmisbruik was die knellendste vraagstukke. Corniese immigrante het kerkgemeentes en krieketspanne gestig waarby, soos in die geval van Namakwaland, ook swart spelers welkom was. ==== Sosiale gaping ==== [[Lêer:Boerfamily1886.jpg|duimnael|Wit armoede: 'n Afrikanergesin in 1886]] [[Lêer:SouthAfricaTownship1989.jpg|duimnael|Kinders in 'n [[township]] naby Kaapstad in 1989]] Die unieke geologie van Suid-Afrika het die sosiale gaping tussen hoogs gekwalifiseerde mynboudeskundiges en ongeskoolde werkers nog versterk. Die land se laegraadse goud- en ertsneerslae lê diep sodat die plaaslike mynboubedryf op ingenieurs en kapitaal aangewese is. Die Britse immigrante, wat poste in die bedryf gevul het, net soos dié in ander sektore soos handel en finansies, het 'n elite gevorm. Mynbou-ondernemings se aggressiewe uitbreiding was een van die beslissende faktore wat die ontstaan van 'n rasgebaseerde, ongelyke arbeidsmark met wetlike en sosiale benadeling vir swartes bevorder het.<ref>{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 31–32</ref> Maar ook Afrikaners is deur die vestiging van 'n mynboubedryf en die toenemende industrialisasie geraak. Groot getalle arm blankes het na die stede gestroom waar veelrassige krotbuurte ontstaan het. Vanaf die 1880's tot in die laat 1930's het 'n reeks natuurrampe, oorloë en ekonomiese agteruitgang tienduisende Afrikaanssprekendes in grootskeepse armoede gedompel. Terwyl die getal armblankes in amptelike statistieke op meer as 121&nbsp;000 beraam is, het omstreeks 1924 reeds 'n kwart van die Afrikanerbevolking in die armblanke-kategorie geval. Die situasie het dramaties versleg met die ekonomiese insinkings van die Groot Depressie waartydens 'n derde van alle Afrikaners, sowat 300&nbsp;000 mense, as armlastig beskou is.<ref>{{af}} Edward-John Bottomley: ''Armblankes''. e-Boek//Kindle-uitgawe. Kaapstad: Tafelberg, pos. 60</ref> Vir die koloniale owerheid – en latere blanke Suid-Afrikaanse regerings – was wit armoede 'n besondere probleem wat wit aansien kon bedreig. Deur middel van rasseskeiding, waarby benadeelde blankes in die volgende dekades in wit enklawes van armoede en in werkskeppingskemas van staatsondernemings en nywerhede in staatsbesit weggesteek is, is die vraagstuk opgelos totdat dit in 1994 skielik weer opgeduik het. Die Tweede Suid-Afrikaanse Oorlog het potensiële immigrante afgeskrik sodat min Britte hulle in die laaste jare van die 19de eeu aan die Kaap gevestig het. Die Britse besluit om Afrikanervroue en -kinders as 'n soort gyselaars in konsentrasiekampe aan te hou, het net soos die Afrikaners se guerilla-oorlogtaktiek verbittering veroorsaak. Uiteindelik was blanke politieke eenheid, en die stabiliteit wat dit vir die Britse Ryk in Suider-Afrika sou verseker, vir die Britse ''Colonial Office'' meer belangrik as die politieke regte van swart en bruin Suid-Afrikaners. Toe die land in 1910 selfregering as Unie van Suid-Afrika gekry het en 'n einde aan politieke inmenging uit Londen gemaak is, is die weg gebaan vir 'n politieke stelsel wat dekades lank op rasseskeiding berus het. Nog voor die Uniewording het Groot-Brittanje pogings onderneem om meer Britse immigrante as boere na die Suid-Afrikaanse platteland te bring. Een doelwit was om die kloof tussen die twee wit bevolkingsgroepe te oorbrug, 'n ander was die bestryding van Afrikanernasionalisme deur anglisering. Die skema is uiteindelik gestaak aangesien ander oorsese bestemmings soos Kanada en Australië met hul eie skema's vir Britse immigrante meer aanloklik was. Die hoeveelheid geskikte landbougrond in Suid-Afrika was beperk, en die nuut ontwikkelende nywerheidsektor was danksy die beskikbaarheid van swart mannekrag nie aangewese op groot getalle immigrante nie. Britse immigrasie was dus beperk. In 1910 het 8&nbsp;314 Britse immigrante in Suid-Afrika aangekom, in 1913 (een van min jare in dié tyd met uitvoerige statistieke) het 14&nbsp;251 nuwe aankomelinge hulle in die land gevestig, waarvan 10&nbsp;009 Britte.<ref>{{en}} Stephen Constantine (red.): ''Emigrants and Empire. British Settlement in the Dominions Between the Wars''. Manchester: Manchester University Press 1990, bl. 174</ref> Maar ook in die volgende dekades het Britte hulle in Suid-Afrika gevestig, en immigrasiesyfers het in die tyd ná die Tweede Wêreldoorlog selfs gestyg. Tradisioneel is Britse immigrante en hul nakomelinge as meer liberaal gesind beskou as Afrikaners, tog is hierdie soort stereotipes in die nuwe Suid-Afrika afgebreek. Die aantal Britse migrante in Suid-Afrika is in 2015 op 318&nbsp;000 beraam.<ref>{{en}} [http://www.bbc.com/news/uk-politics-eu-referendum-36560519 ''BBC News, 17 Junie 2016: Reality Check: Which EU countries have the most UK citizens? Besoek op 19 Junie 2016'']</ref> === Duitse immigrasie === [[Lêer:Natal 1910 BomannMuseum@20150903.JPG|duimnael|links|'n Kaart van die Hermannsburgse sending in Natal]] [[Lêer:Martin Melck House, Strand Street.jpg|duimnael|[[Martin Melck Huis|Martin Melck-huis]] in Strandstraat, Kaapstad, met versierings van [[Anton Anreith]]]] [[Lêer:German colonial claims in South Africa 1880s.jpg|duimnael|Afrika suid van die ewenaar, met politieke grense van die 1880's. Die Berlynse Koloniale Konferensie van 1884 was verantwoordelik vir die onderlinge afbakening en beslissing van koloniale gebiedsaansprake]] Volgens skeepslyste was sowat veertig persent van die eerste setlaars aan die Kaap Duitsers wat in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanie (VOIK) op Nederlandse skepe gevaar het. Volgens 'n verordening van die VOIK, wat in 1657 uitgereik is, is slegs [[Nederlanders]] en Duitsers in diens geneem. Gewoonlik was Duitse bemanningslede op VOIK-skepe van Nederduitse afkoms en het sodoende min moeite ondervind om Nederlands aan te leer. Vyf van die eerste vryburgers aan die Kaap, wat in 1657 uit hul diens by die VOIK getree het om hulle as boere te vestig, was van Duitse afkoms. Steeds meer Duitse immigrante het na die Kaap gestroom en, weens die gebrek aan Duitse vroue, dikwels met Nederlandse, Franse of slawevroue uit Afrika en Asië getrou. Duitse huursoldate en ander personeel in diens van die VOIK was, anders as die breë massa in hul tyd, meestal geletterd. Baie van hulle het weens die moeilike ekonomiese situasie in Duitsland ná die einde van die [[Dertigjarige Oorlog]] na Nederland geëmigreer. So verskyn op VOIK-lyste onder meer seuns van dominees en amptenare, adellikes en sakelui, en selfs akademici soos wiskundiges, landopmeters en botanici.<ref>{{de}} Dieter en Elke Losskarn: ''Südafrika''. Ostfildern: Dumont 2006, bl. 40</ref> Die eerste wetenskaplike publikasies oor Suid-Afrika se natuurlewe en ander onderwerpe is deur Duitse navorsers geskryf wat verskeie kere verkenningstogte in die binneland van Suid-Afrika onderneem het. Die eerste Khoi-woordeboek is in die vroeë 1660's deur 'n boorling van [[Hannover]], Georg Friedrich Wende, saamgestel. Naas Franse Hugenote het Duitse immigrante 'n belangrike rol by die vestiging van die wynboubedryf aan die Kaap gespeel. Een van hulle, Henning Hüsing, het sy loopbaan as arm soldaat by die VOIK en veewagter begin. As vryburger was hy een van vyf boere wat hulle as veetelers bekwaam en vleis aan die VOIK verskaf het. As een van die welvarendste burgers aan die Kaap het Hüsing later groot graanvelde aangelê en raadslid in Stellenbosch geword waar hy herehuise soos [[Meerlust]] en ander woongeboue laat bou het. Volgens oorlewerings het hy meer as 100&nbsp;000 wingerdstokke geplant. 'n Ander wynboer was Carl Georg Wieser, 'n boorling van [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]], wat ná sy loopbaan as soldaat in 1731 met 'n Kaapstadse vrou getrou en later die Constantia-wyngoed gekoop het. Suksesvolle huwelike het van [[Martin Melck]], 'n boorling van [[Oos-Pruise]], die welvarendste man aan die 18de eeuse Kaap gemaak. Baie wynboere het hulle wonings deur Duitse boumeesters laat bou. Die bekendste van hulle was [[Anton Anreith]] (1754–1822), 'n boorling van [[Freiburg im Breisgau]], wat sy kunsvolle gewels en houtsnywerk in Constantia en Kaapstad (soos die leeue waarmee die kansel van die Lutherse kerk versier is) geskep het. Ander domeine van Duitse immigrante was gesondheidsdienste en politiek. In die Nederlandse tyd het sowat vyftig Duitse geneeskundiges aan die Kaap gepraktiseer. Jan van Riebeeck se opvolger as kommandeur was Zacharias Wagenaar (Wagner), 'n boorling van [[Dresden]]. Maar dit was ook Duitsers wat dikwels protes teen VOIK-besluite aangeteken het. Boeregesinne van Duitse afkoms soos die Bothas, Pretoriuse en Albrechts was in die geledere van die eerste groep van die Groot Trek. Die tweede groep is aangevoer deur Johannes van Rensburg, 'n boorling van Rendsburg in [[Sleeswyk-Holstein]]. Die derde Boereleier, Andries Hendrik Potgieter, het sy wortels in [[Osnabrück]] gehad. 'n Voorouer van [[Paul Kruger]], die latere president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal), Jacob(us) Kruger (ook Cruger of Krüger gespel), is in 1690 in [[Prignitz]], 'n streek in [[Brandenburg]] gebore en het in 1713 as soldaat in diens van die VOIK getree. Tussen 1848 en 1858 het groot getalle Duitse immigrante hulle in die Oos-Kaap, veral rondom Oos-Londen, gevestig – in 'n gebied wat deur die Britse koloniale owerheid as 'n soort buffersone tussen blanke gebiede en die Xhosa-stamland geskep is. Sowat 4&nbsp;000 Duitse setlaars het hier 'n nuwe tuiste gevind nadat hulle gratis seevervoer en finansiële steun ontvang het. Die Duitse invloed is steeds sterk, sowel op ekonomiese asook kulturele gebied. Suid-Afrika is daarnaas 'n gewilde reisbestemming vir Duitse toeriste asook die gewildste bestemming vir Duitse emigrante op die vasteland van Afrika. Volgens amptelike Duitse statistieke het in 2013 1&nbsp;100 Duitsers na Suid-Afrika geëmigreer, terwyl 1&nbsp;102 na hul geboorteland teruggekeer het.<ref>{{de}} [http://auswandern-info.com/suedafrika.html ''Auswandern nach Südafrika aktuell. Besoek op 2 Junie 2015''] {{dooie skakel}}</ref> In 2018 het 798 Duitsers hulle in Suid-Afrika gevestig, terwyl 1&nbsp;216 burgers met 'n Duitse paspoort na Duitsland teruggekeer het. In die dekade tussen 2008 en 2017 het altesaam 10&nbsp;375 Duitsers hulle volgens amptelike statistieke hier gevestig, terwyl 11&nbsp;195 na Duitsland verhuis het.<ref>{{de}} [https://auswandern-info.com/suedafrika ''auswandern-info.com: Auswandern nach Südafrika aktuell – Infos zur Einwanderung. Besoek op 20 November 2019'']</ref> {{Sienook|Duitsers in Natal}} === Noorse immigrasie === 'n Dertigtal Noorse gesinne uit Ålesund het op 29 Augustus 1882 in Natal aangekom. Voor 1880 het Noorse emigrante hulle merendeels in die Verenigde State gevestig, maar danksy die persartikels van 'n Noorse sendeling in Zululand, ene kaptein Landmark, het voornemende Noorse emigrante belang daarin gestel om 'n nuwe tuiste in Natal te vind. Hul vaart na Natal is onder meer deur die Regering van Natal se agente in Londen gereël. Nakomelinge van die Noorse immigrante het die ''Norwegian Settlers Association of Marburg'' gestig.<ref>{{en}} [http://www.norsettler.co.za/history.htm ''www.norsettler.co.za: How it began. Besoek op 17 Maart 2016'']</ref> === Joodse immigrasie === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Helen Suzman.jpg|duimnael|Helen Suzman in 1959]] Al het die eerste Joodse immigrante hulle reeds in die 17de eeu aan die Kaap gevestig, kon daar eers met die grootskaalse immigrasie van Russies-Litause [[Jode]] vanaf die 1880's sprake van 'n georganiseerde Joodse gemeentelewe in Suid-Afrika wees. Omstreeks 1880 is die plaaslike Joodse bevolking op sowat 4&nbsp;000 beraam, met 40&nbsp;000 nuwe aankomelinge in die volgende drie dekades. Gedurende die 1930's was Suid-Afrika 'n toevlugsoord vir Joodse vlugtelinge uit die Duitse Ryk. So het die Joodse bevolking gegroei tot 90&nbsp;000 in 1936 en 115&nbsp;000&nbsp; in 1960.<ref name="Brenner">{{de}} {{cite book |last=Brenner |first= Michael |title=Kleine jüdische Geschichte|year=2008 |page=341, 342|publisher= C.H. Beck/Bundeszentrale für politische Bildung|location= München en Bonn}}</ref> In die ou bedeling het Joodse burgers dieselfde bevoorregte status geniet soos ander blankes, ondanks anti-semitiese tendense in bepaalde nasionalistiese Afrikanerkringe, so in die verregse vleuel van die regerende Nasionale Party. Die anti-semitiese rassisme in dele van Europa, wat sy hoogtepunt in die stelselmatige [[Sjoa|Sjoa-volksmoord]] deur die Nasionaal-Sosialistiese Duitse bewind tydens die Tweede Wêreldoorlog gevind het, was vir baie Suid-Afrikaanse Jode rede genoeg om openlik weerstand te bied teen die beleid van rasseskeiding. So het 'n relatief groot persentasie Joodse Suid-Afrikaners by die anti-Apartheid-beweging aangesluit, onder wie die skryweres en wenner van die [[Nobelprys vir Letterkunde]], [[Nadine Gordimer]], die politikus [[Helen Suzman]] wat jare lank, tussen 1961 en 1974, die enigste afgevaardigde van die [[Progressiewe Party]] in die Suid-Afrikaanse parlement was, en [[Joe Slovo]], 'n kommunistiese stryder wat – ná meer as twintig jaar in ballingskap – na Suid-Afrika teruggekeer het as een van min blanke leiersfigure in die African National Congress.<ref name="Brenner" /> Ander Joodse burgers het die NP-bewind gesteun. Opvallend was die groot persentasie aanhangers van Sionisme wat nou betrekkinge met Israel gehandhaaf het – meer as in enige ander land. So het Suid-Afrika voor 1994 steeds goeie betrekkinge met Israel onderhou, ondanks dié land se afkeuring van Pretoria se rassebeleid. Ná die eerste demokratiese verkiesing in 1994 het baie Joodse inwoners by die groot golf van blanke emigrante aangesluit.<ref name="Brenner" /> === Immigrasiebeleid voor 1994 === [[Lêer:The National Archives UK - CO 1069-1-9.jpg|duimnael|Februarie 1960: die Britse premier Harold Macmillan bring 'n amptelike besoek aan Suid-Afrika en lewer sy befaamde "Wind-van-verandering"-toespraak in die Suid-Afrikaanse parlement. Desondanks stroom duisende Britse immigrante na die Kaap<br /><small>The National Archives UK</small>]] Saam met die implementering van die Apartheids-wetgewing, waarvolgens die toegang van swart Suid-Afrikaners tot die arbeidsmark in 'n toenemende mate gereguleer en beperk is, net soos die vrye beweging van swart werknemers, en met die oog op die beplande uiteindelike ontneming van Suid-Afrikaanse burgerskap van swart inwoners in die laaste stadium van die Apartheidstelsel, was daar 'n dringende behoefte om die getalle van gekwalifiseerde blankes te verhoog. In 1958 het die Viljoen-kommissie, wat die toekomstige ontwikkeling van Suid-Afrika se nywerheidsektor ondersoek het, in sy verslag bevind dat die heersende groeikoers van die ekonomie net volgehou kon word met die werwing van jaarliks sowat 25&nbsp;000 immigrante.<ref>{{en}} Daniel Conway and Pauline Leonard: ''Migration, Space and Transnational Identities. The British in South Africa''. Basingstoke: Palgrave Macmillan 2014, bl. 39</ref> Die NP-bewind het die Suid-Afrikaanse Immigrante-organisasie (Samorgan) in die lewe geroep om blanke immigrasie te bevorder, maar hierby aanvanklik veral op Nederland en Duitsland gefokus – en nie op die Verenigde Koninkryk as die tradisioneel belangrikste land van herkoms van immigrante nie. Vir die eerste minister Hendrik F. Verwoerd, 'n immigrant van Nederlandse herkoms, was Suid-Afrika se republiekwording en onttrekking aan die Britse Gemenebes in 1960/1961 'n persoonlike triomf wat hy as een van die beslissende gebeurtenisse in die geskiedenis van die land en as die Afrikanervolk se uiteindelike onafhanklikwording van Britse kolonialisme beskou het. Gevolglik het die NP-bewind se houding teenoor Britse immigrasie ingrypend verander. Gepaardgaande met hierdie maatreëls is Engelssprekende Suid-Afrikaners stelselmatig uit die staatsburokrasie en die weermag verwyder en is die grense van kiesafdelings aangepas om meerderhede vir NP-kandidate te verseker en die Verenigde Party se politieke invloed te verminder. Verwoerd was daarvan oortuig dat Engelssprekende Suid-Afrikaners in die nuutgestigte republiek maklik aan Afrikaners geassimileer kon word en dat Britse immigrante sodoende nie meer as 'n moontlike nasionale bedreiging beskou moes word nie. Met jaarlikse groeisyfers van tussen ses en agt persent in die periode tussen 1964 en 1972 en voortgesette werkreservering, wat wit en bruin Suid-Afrikaners bevoorregte toegang tot sekere kategorieë werk gegee het, was die Suid-Afrikaanse ekonomie dringend aangewese op gekwalifiseerde immigrante. Die nuut benoemde Engelssprekende minister van immigrasie, A. E. Trollip, het dit duidelik gestel dat die ekonomie sonder immigrasie sou disintegreer. In 1961 is 'n nuwe immigrasieskema ingevoer wat voorsiening vir ruim finansiële bystand aan immigrante gemaak het, en die regering was realisties genoeg om weer op voornemende immigrante uit die Verenigde Koninkryk te fokus. Die regering se doelwit was om jaarliks sowat 30&nbsp;000 immigrante te werf. Immigrasie het inderdaad skerp toegeneem van net 9&nbsp;789 blankes in 1960 tot 48&nbsp;048 in 1966. Die staat het tagtig persent van gekwalifiseerde immigrante se reiskoste oorgeneem, ruim lenings toegestaan (wat in 1966 deur skenkings vervang is), gratis huisvesting vir 'n beperkte tydperk ná aankoms in Suid-Afrika gewaarborg en geen minimum-verblyfvereistes gestel nie. Met dié skema was die Suid-Afrikaanse regering destyds vrygewiger as byvoorbeeld Kanada of Australië. Naas sy bestaande immigrasiekantoor in [[Suid-Afrika-huis (Londen)|Suid-Afrika-huis]] op Londen se [[Trafalgarplein]] het Samorgan nuwe kantore in Cockspur-straat, Londen (in dieselfde gebou waar amptenare van die 1820 Settlers Memorial Association gesetel was), Manchester, Birmingham, Glasgow, Sheffield en Newcastle geopen. Vir voornemende Britse immigrante was die vooruitsig op 'n beter toekoms vir hul kinders in 'n opkomende land, 'n hoër lewensstandaard, die aangename klimaat en laer belastingtariewe aantreklik genoeg om immigrasiesyfers te laat styg. In die na-oorlogse periode voor die invoering van die nuwe immigrasieskema (tussen 1946 en 1961) het 115&nbsp;395 Britse burgers hulle in Suid-Afrika gevestig. In die periode tussen 1961 en 1977, toe die Europese immigrasie na die Kaap danksy die finansiële bystand van regeringskant sy hoogtepunt bereik het, het dié getal toegeneem tot 243&nbsp;000. Nettomigrasie het vanaf die 1960's tot en met 1975 jaarliks tussen 20&nbsp;000 en 35&nbsp;000 beloop. Immigrasie het met 46 persent byna die helfte bygedra tot die blanke bevolkingsgroei in dié tydperk. === Onlangse bevolkingsopnames === [[Lêer:South-africa-demography.svg|duimnael|Ontwikkeling van Suid-Afrika se bevolking]] In Julie 2017 is die bevolking van Suid-Afrika deur Statistieke Suid-Afrika op 56&nbsp;520&nbsp;000 geskat. Dit verteenwoordig 'n styging van meer as 1,5 miljoen sedert die middel van 2015 toe dit op 54&nbsp;956&nbsp;900 beraam is, onder wie 44&nbsp;228&nbsp;000 swartes (80,5 persent van die totale bevolking), 4&nbsp;832&nbsp;900 bruinmense (8,8 persent), 4&nbsp;534&nbsp;000 blankes (8,3 persent) en 1&nbsp;362&nbsp;000 Asiërs (2,5 persent) was. Van die totale bevolking was 28&nbsp;900&nbsp;000 mense vroulik en 27&nbsp;600&nbsp;000 manlik.<ref>{{en}} [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022015.pdf ''Statistieke Suid-Afrika – Mid-year population estimates 2015'']</ref> Teen die middel van 2017 is die swart bevolking op 45&nbsp;656&nbsp;400 of 80,8 persent van die totale bevolking beraam. 4&nbsp;962&nbsp;900 was bruin Suid-Afrikaners (8,8 persent), 4&nbsp;493&nbsp;500 blankes (8,0 persent) en 1&nbsp;409&nbsp;100 Asiërs (2,5 persent).<ref>{{en}} [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022017.pdf ''Stats SA: Mid-year population estimates 2017. Besoek op 31 Julie 2017'']</ref> In die sensus van 9 Oktober 2011 het 41 miljoen Suid-Afrikaners hulself as swart beskryf, 4,62 miljoen as bruin, 4,59 miljoen as wit en 1,3 miljoen as Indiërs of ander Asiërs. 0,3 miljoen mense het hulself as "ander" beskryf – 'n kategorie wat ook mense insluit wat volgens sensusbeamptes weier om hulself in terme van ras of etniese groep te beskryf. Die totale bevolking het op die dag van die sensus 51,8 miljoen beloop. Die aantal ekonomiese immigrante, wat onwettiglik in die land bly, word op tussen drie en vier miljoen beraam.<ref>{{af}} [http://www.nuus24.com/Suid-Afrika/Nuus/Ses-buitelanders-vas-vir-vals-paspoorte-20100625 ''nuus24.com: Ses buitelanders vas vir vals paspoorte, 25 Junie 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709032257/http://www.nuus24.com/Suid-Afrika/Nuus/Ses-buitelanders-vas-vir-vals-paspoorte-20100625 |date= 9 Julie 2010 }}</ref> === Godsdiens === {{Hoofartikel|Boeddhisme in Suid-Afrika|Godsdiens in Suid-Afrika|Islam in Suid-Afrika|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Groote Kerk Adderley Street Cape Town - Frontal view.JPG|duimnael|Die Groote Kerk in Kaapstad is die oudste bestaande kerk in Suider-Afrika]] Omtrent 63% van Suid-Afrikaners is religieus.<ref>{{en}} http://www.news24.com/SouthAfrica/News/Fewer-religious-people-in-SA-survey-20120810 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191009125315/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Fewer-religious-people-in-SA-survey-20120810 |date= 9 Oktober 2019 }}</ref> Die grootste godsdiens is die [[Christendom]] met sowat 80% van die totale bevolking in 2001, gevolg deur 15% ongebonde, 1,5% [[Moslem]]s, 1,2% [[Hindoeïsme|Hindoes]], 0,3% tradisionele Afrika-godsdienste en 0,2% Jode. Ondanks 'n meerderheid aan Christene is daar nie een dominante denominasie nie. Belangrike Christelike kerke sluit in die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (7,1%), die Nederduits Gereformeerde kerke ([[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] en [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] met 6,7%) en die [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika]] (3,8%). Volgens die sensus van 1991 was blanke Suid-Afrikaners hoofsaaklik Protestants (70 persent), Rooms-Katoliek of Grieks-Ortodoks (7 persent) of Joods (1 persent). 21 persent het nie aan enige godsdiens of kerk behoort nie of wou gedurende die sensus geen inligting omtrent hul geloofsoortuiging verstrek nie.<ref>WP Mostert, BE Hofmeyer en JS Oosthuizen (1997), bl. 129-130</ref> [[Lêer:South Africa-Ladysmith-Sufi Mosque-01.jpg|duimnael|links|Soefi-[[Moskee]] in [[Ladysmith]], KwaZulu-Natal]] Die [[Islam]] het Suid-Afrika in drie fases bereik. Die eerste het met die aankoms van die Nederlandse koloniste in die 17de eeu begin. Die eerste Moslems is as slawe deur die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie uit die [[Maleise argipel]] aan die Kaap gebring en was die voorouers van die Kaapse Maleiers. Die tweede was die immigrasie van Indiërs uit [[Brits-Indië]] ná die [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]], waar hulle in die Britse suikerplantasies gewerk het. Sowat 176&nbsp;000 Indiërs van alle gelowe is ná Natal gebring, waarvan 7–10% Moslems. Die derde fase het met die einde van Apartheid begin, nadat Moslems uit Afrika en Indië ná Suid-Afrika begin migreer. Die meeste Moslems is Soenniete, gevolg deur Ahmadi, veral in Kaapstad.<ref>{{en}} {{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=eR019JqPbBkC&pg=PA104&dq&hl=en&sa=X&ei=ibqJU8mLNYO7PeKPgfgK&ved=0CEUQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false | title=Islamic Resurgence in South Africa: The Muslim Youth Movement | author=Abdulkader Tayob | page=104 | accessdate=21 Maart 2019}}</ref> [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Sinagoge in Paul Krugerstraat]], Pretoria]] In Suid-Afrika leef sowat 70&nbsp;000 Jode, die grootste groep in Afrika. Die eerste Jode het tydens die Britse Kaapkolonie in die 19de eeu ná Suid-Afrika gekom. Tydens die apartheidsbewind het Suid-Afrikaanse Jode 'n belangrike rol in die Anti-apartheidsbeweging gespeel, terwyl ander hulself vir nou bande tussen Suid-Afrika en Israel beywer het.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |title=P.W. Botha felt Israel had betrayed him |accessdate=2 November 2006 |publisher=Jerusalem Post |date=2 November 2006 |archive-date= 6 Julie 2013 |archive-url=https://archive.is/20130706010337/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |url-status=dead }}</ref> Suid-Afrika se 550&nbsp;000 Hindoes vorm die tweede grootste Hindoebevolking in Afrika ná dié van [[Mauritius]], waarvan die meeste in die provinsie KwaZulu-Natal leef.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51496.htm |title=South Africa – Section I. Religious Demography |publisher=U.S. Department of State |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502215032/https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51496.htm |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste Hindoes is nakomelinge van Indiërs wat uit Brits-Indië ná KwaZulu-Natal geneem is om daar te werk. Suid-Afrika beskik moontlik oor die grootste bevolking aan Boeddhiste in Afrika, waarvan die meeste van Asiatiese afkoms is. === Internasionale net-migrasie === Die blanke bevolking het as gevolg van laer geboortesyfers en migrasie na oorsese bestemmings sedert 1986 merkbaar afgeneem. {| class="wikitable" ! Periode !! Afrikane !! Indiërs/Asiate !! Blankes |- | 1986–2000 || 828&nbsp;750 || 14&nbsp;476 || -304&nbsp;512 |- | 2001–2005 || 561&nbsp;398 || 23&nbsp;335 || -133&nbsp;782 |- | 2006–2011 || 673&nbsp;706 || 34&nbsp;689 || -112&nbsp;046 |- | 2011–2015 || 779&nbsp;593 || 40&nbsp;929 || -95&nbsp;158 |} === Verstedeliking === [[Lêer:Johannesburg CBD.jpg|duimnael|Johannesburg is die grootste stedelike sentrum van Suid-Afrika]] In 2000 was 95 persent van die Blanke en Asiatiese, 79 persent van die [[Bruin mense|Bruin]] en 41 persent van die Swart bevolking verstedelik. Die persentasie van die totale bevolking, wat in stedelike nedersettings woon, het tussen 2005 en 2015 gestyg van 59,5 tot 64,8 persent.<ref>{{en}} [https://www.statista.com/statistics/455931/urbanization-in-south-africa/ ''statista – The Statistics Portal: South Africa: Urbanization from 2005 to 2015. Besoek op 8 Oktober 2017'']</ref> Behuisingstekorte en onvoldoende infrastruktuur is veral in die metropolitaanse gebiede 'n groot probleem, en as gevolg daarvan word veral die randgebiede van stede deur informele woonstrukture soos plakkerskampe gekenmerk. Die boubedryf is tans nie in staat om in die groeiende aanvraag na behuising te voorsien nie. Swart stedelike gebiede soos Soweto ly onder oorbevolking; in hierdie stad woon nog steeds tussen drie en vier miljoen mense op 'n oppervlakte van net 130 vierkante kilometer. Tradisioneel-blanke woongebiede van die middel- en opperklas is minder geraak deur die sosiale veranderings ná die einde van die geografiese rasseskeiding. Die ou stelsel van "groepsgebiede" word hier grotendeels nog bewaar, aangesien net 'n minderheid van Swartes huispryse en huurgelde in hierdie gebiede kan bekostig. Die klein getalle nie-blanke bewoners, wat na die eertydse blanke woongebiede verhuis, kan maklik geïntegreer word. Die verstedelikingsproses van die swart bevolking sal ook in die vroeë dekades van die 21ste eeu voortgaan, terwyl die landelike bevolking met tussen vyf en tien persent sal krimp. === Uitdagings vir plattelandse gemeenskappe === [[Lêer:Map of the metropolitan municipalities of South Africa (2016).svg|duimnael|Kaart van die agt Suid-Afrikaanse [[Metropolitaanse munisipaliteit]]e in 2016]] [[Lêer:SouthAfricaFieldwork21989.jpg|duimnael|Suid-Afrikaanse plaaswerkers in 1989]] Nedersettings op die platteland staar, net soos hul eweknieë elders op aarde, ernstige uitdagings in die gesig. Volgens die sensus van 2011 word 61 persent van die Suid-Afrikaanse bevolking in nedersettings buite die munisipale grense van metropolitaanse gebiede gehuisves. Terwyl die vyf grootste metropolitaanse gebiede die ekonomie oorheers en meer as die helfte van die bruto toegevoegde waarde genereer, is die ekonomiese agteruitgang van groot dele van die platteland reeds in akademiese ondersoeke van die 1980's beskryf. Dit geld ook vir streke met 'n groeiende bevolking.<ref>{{en}} Ronnie Donaldson: ''Small Town Tourism in South Africa''. Cham: Springer International Publishing 2018, bl. 3</ref> Die agteruitgang van plattelandse nedersettings het menigvuldige oorsake: * Oorspronklik welvarende mynbounedersettings – soos dié in KwaZulu-Natal se steenkoolstreke – het as gevolg van veranderende vraag ekonomiese agteruitgang ervaar. Dieselfde geld vir nedersettings waar ekonomiese vooruitgang op vervoerinfrastruktuur soos spoorweë gesteun het. * Met die afname in tradisionele landbou-aktiwiteite het baie landelike nedersettings hul oorspronklike rol as plaaslike kleinhandel- en dienstespilpunte kwytgeraak. * Die beskikbaarheid van meer gevorderde vervoergeriewe, wat toegang tot verder af geleë streekspilpunte vergemaklik, en veranderende strukture in die kleinhandelbedryf het eweneens bygedra tot die agteruitgang van kleiner dorpe wat as diensverskaffers vir die landbousektor gedien het. * Die samesmelting van nedersettings tot nuwe, groter administratiewe eenhede het baie dorpe van hul vroeëre plaaslike regerings beroof, terwyl die nuwe munisipaliteite weens 'n gebrek aan fondse en behoorlik opgeleide personeel nie in staat is om benodigde munisipale dienste te verskaf nie. * Daarnaas het groter nedersettings, wat reeds voor die ANC-owerheid se munisipale hervormings bestaan het, hul dienste- en ander sektore uitgebrei tot 'n punt waar hulle groter geografiese streke kan bedien en sodoende die ekonomiese funksies van omliggende kleiner sentrums maklik absorbeer.<ref>{{en}} Donaldson (2018), bl. 4</ref> {{Sienook|Lys van dorpe in Suid-Afrika}} === Sosiale struktuur === Suid-Afrika bly 'n land wat langs ras-, etniese-, taal-, godsdiens- en klaslyne, maar ook langs die lyn tussen sentrum en periferie verdeel is. Die plaaslike historiese ontwikkeling het van die Suid-Afrikaanse samelewing 'n soort rasgebaseerde kastestelsel gemaak – ras en velkleur het daarin meer betekenis gekry as klas, taal en ander sosiale kriteria.<ref>{{de}} [http://liportal.inwent.org/suedafrika/gesellschaft.html#c1608 ''liportal.inwent.org: Suid-Afrika – Samelewing en kultuur'']</ref> === Engels in Suid-Afrika === [[Lêer:South Africa 2011 English speakers proportion map.svg|duimnael|links|Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Engelstaliges in 2011 {{columns-list|2| {{sleutel|#EDF8E9|0–20%}} {{sleutel|#BAE4B3|20–40%}} {{sleutel|#74C476|40–60%}} {{sleutel|#31A354|60–80%}} {{sleutel|#006D2C|80–100%}}}}]] [[Lêer:South Africa 2011 English speakers density map.svg|duimnael|Geografiese verspreiding van Engels in Suid-Afrika volgens bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011 {{columns-list|2| {{sleutel|#ffffcc|&lt;1/km²}} {{sleutel|#ffeda0|1–3/km²}} {{sleutel|#fed976|3–10/km²}} {{sleutel|#feb24c|10–30/km²}} {{sleutel|#fd8d3c|30–100/km²}} {{sleutel|#fc4e2a|100–300/km²}} {{sleutel|#e31a1c|300–1000/km²}} {{sleutel|#bc0026|1000–3000/km²}} {{sleutel|#800026|&gt;3000/km²}}}}]] Terwyl Suid-Afrika algemeen as 'n multikulturele, veelrassige en veeltalige staat beskryf word, het Engels – ongeag sy relatief klein demografiese basis van ongeveer drie miljoen moedertaalsprekers en sy beperkte geografiese verspreiding – tans die status van 'n [[lingua franca]] in die meeste openbare domeine, waaronder politiek en ekonomie. Hoe meer dit as 'n taal van hoër status waargeneem word, hoe meer vind taalverskuiwing plaas. Daarnaas word dit ter wille van kostebesparing (vertalings in die ander tien ampstale geniet lae prioriteit as beskikbare finansiële middele beperk is) en om praktiese redes (daar word veronderstel dat die meeste Suid-Afrikaners Engels min of meer magtig as) bo Suid-Afrika se ander tale verkies, ongeag die feit dat die regering homself tot veeltaligheid verbind het. So word die aktiewe gebruik van Afrikaans toenemend beperk tot die gesinsdomein, opvoedkundige instellings wat die beginsel van moedertaalonderwys volg, die Afrikaanse kultuurbedryf en Afrikaanse media. Van alle openbare domeine is godsdiens die minste geraak deur taalverskuiwing na Engels. In sy gesproke vorm toon Engels in Suid-Afrika dieselfde dinamiese ontwikkeling soos in ander Afrikalande waar Engels as oorkoepelende taal dien. Naas Engels as tweede taal, soos dit deur baie swart Suid-Afrikaners gebesig word, vorm Britse immigrante, wat hul streeksgebonde moedertaalvariëteit van Engels na die Kaap saamgebring het, en vastelandse Europese en Asiatiese immigrante, wat deur Britse Engelssprekendes geassimileer is, die demografiese basis van Suid-Afrikaanse Engels. Net soos in ander Britse kolonies is Engels aanvanklik deur soldate en amptenare aan die Kaap ingevoer. Hulle is opgevolg deur sendelinge, setlaars en fortuinsoekers.<ref>{{en}} [http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/south-african-english/ ''Oxford English Dictionary: South African English. Besoek op 16 Maart 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316120134/http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/south-african-english/ |date=16 Maart 2016 }}</ref> Met die stigting van Engelse nedersettings in die Oos-Kaap vanaf 1820 en in Natal (1841–51) asook die diamantstormloop van Kimberley en die goudstormloop aan die Witwatersrand het Engels posgevat as een van die tale van Suider-Afrika. Die vroegste variëteit van Engels was dié van Suidoos-Engeland se laer klasse wat deur die eerste Britse immigrante, onder wie die 1820-setlaars, gepraat is en vanweë vergelykbare immigrasiepatrone baie ooreenkomste, veral ten opsigte van uitspraakgewoontes, met Australiese Engels toon sodat daar dikwels na 'n gemeenskaplike variëteit van Suidelike Halfrond-Engels verwys word.<ref>{{de}} Gerhard Leitner: ''Weltsprache Englisch. Vom angelsächsischen Dialekt zur globalen Lingua franca''. München: C. H. Beck 2009, bl. 214</ref> 'n Tweede golf van Engelssprekende setlaars het tussen die 1840's en laat 1860's in Suid-Afrika aangekom. Hul sosiale, kulturele en geografiese agtergrond het merkbaar verskil van dié van vroeëre immigrante. So was die meeste setlaars in dié periode afkomstig uit die middelklas van die ''Midlands'' van Sentraal-Engeland en die noorde van Engeland en hulle vestigingsgebied hoofsaaklik beperk tot Natal. Naas die breë werkersklasaksent van die Kaap is sodoende 'n tweede variëteit van Engels in Suid-Afrika gevestig wat as meer respektabel geag is. Anders as byvoorbeld in Australië het die verskillende variëteite in Suid-Afrika min neiging getoon om met mekaar te vermeng. Die derde golf van immigrante uit Europa, Australië en die Verenigde State, wat ná die ontdekking van diamante en goud na Suid-Afrika gestroom het, het Engels as algemene omgangstaal van stedelike omgewings en die sakesektor gevestig en sodoende ook taalverskuiwing van Afrikaans na Engels in groter omvang tot gevolg gehad. Die status en rol van Engels is van begin af bepaal deur politieke omstandighede. Engels was in die 19de eeu die taal van die bewindhebbers wat in 1822 Nederlands as ampstaal van die Kaapkolonie vervang het. Die bevordering van Afrikaans was een van die hoofdoelwitte van 20ste eeuse Afrikaner-nasionaliste wat ná die regeringsoorname deur die Nasionale Party (NP) in 1948 verwesenlik is deur die verdringing van Engels op regerings- en administratiewe vlak, binne die polisie en die weermag. Nogtans het Engels sy oorheersende rol in die sakelewe en die tersiêre onderwys gedurende die NP-bewind, wat tot 1994 sou voortduur, nooit ingeboet nie. Dit was ook die taal wat deur die African National Congress en ander swart bevrydingsbewegings vir hul kommunikasie met sowel sprekers van Suid-Afrika se ander inheemse tale asook die buitewêreld gekies is – 'n keuse wat nog verstewig is deur die feit dat baie ANC-lede hul ballingskap in Engelssprekende omgewings soos die Verenigde Koninkryk deurgebring het. === Taalbeleid === {{Hoofartikel|Tale in Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa 2011 dominant language map.svg|duimnael|'n Kaart wat die meerderheidstale in Suid-Afrikaanse aandui {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#fb8072|[[Xhosa]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#b3de69|[[Suid-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#bc80bd|[[Swazi]]}} {{sleutel|#ccebc5|[[Venda (taal)|Venda]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen}}}}]] Gedurende die Britse koloniale bewind in Suid-Afrika is Afrikaans as die sentrale element van Afrikaneridentiteit beskou. Die Britse beleid van assimilasie was dus hoofsaaklik daarop gemik om Afrikaans deur Engels te vervang – 'n doelwit wat, gegewe die beperkte hulpbronne, onmoontlik geblyk het om te bereik. 'n Verslag oor die onderwysstelsel het in 1901 getoon dat die status van Afrikaans en Nederlands as omgangstaal onaanvegbaar was.<ref>{{en}} Jon Orman: ''Language Policy and Nation-Building in Post-Apartheid South Africa''. Springer Science + Business Media B.V. 2008, bl. 84</ref> Maar ook swart Suid-Afrikaners was teikens van die Britse beleid van taalkundige en kulturele assimilasie. Veral Engelsmedium-sendingskole het 'n belangrike bydrae gelewer om Britse invloed nie net op godsdienstige en ekonomiese gebied te versterk nie, maar ook om 'n hele kulturele konteks te skep waarin Engelse gedagtes, tradisies en waardes kon floreer en waarin vroue en mans met 'n uitstekende taalvaardigheid in Engels opgevoed is. Hierdie beleid het steeds uitwerkings op Suid-Afrika se politieke, kulturele en sosiale lewe waar 'n klein geangliseerde swart elite taalvaardigheid in Engels as paspoort vir opwaartse sosiale en ekonomiese mobiliteit beskou. Die gaping tussen hierdie elitêre swart minderheidsbewind en die groot onderdrukte massa het groter geword en sal deur die volgende generasies nie maklik oorbrug kan word nie.<ref>{{en}} Orman (2008), bl. 84</ref> Volgens sy [[Grondwet van Suid-Afrika|1996-grondwet]] het Suid-Afrika elf [[Amptelike taal|amptelike tale]]: [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]] en [[Zoeloe]].<ref name="Grondwet">{{af}} {{cite web |url=https://www.justice.gov.za/constitution/SAConstitution-web-afr.pdf |title=Die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996 |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=7 Februarie 2025}}</ref> In 2023 het die [[Gebaretaal]] Suid-Afrika se twaalfde ampstaal geword.<ref name="Nuus24" /> Volgens die grondwet moet die ampstale gelyk en billik behandel word. Die [[Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad]] het die grondwetlike mandaat om die ampstale se ontwikkeling en gebruik te bevorder. Dieselfde geld vir die [[Khoisan-tale|Khoisan]]- en [[Nama]]-tale asook die Gebaretaal. Die Suid-Afrikaanse grondwet erken daarnaas ook [[Duits]], [[Grieks]], [[Goedjarati]], [[Hindi]], [[Portugees]], [[Tamil]], [[Telugu]] en [[Oerdoe]] as tale van gemeenskappe asook [[Arabies]], [[Hebreeus]] en [[Sanskrit]] as godsdienstale. Die Taalraad het die grondwetlike mandaat, respek vir dié tale te bevorder en te verseker.<ref name="Grondwet" /> == Onderwys == {{Hoofartikel|Onderwys in Suid-Afrika}} === Opvoedkundige beleid === [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|"[[Administrasiegebou UP|Die skip]]", 'n administratiewe gebou van die [[Universiteit van Pretoria]] (UP)]] Die herorganisasie van Suid-Afrika se onderwysstelsel en sy nasionale opvoedkundige beleid word deur die ANC-regering as 'n sleuteltaak van sy kulturele beleid beskou. Die onderwysstelsel van die ou bedeling is vanweë sy rasseskeiding en die beperking van kwaliteitonderwys tot blanke leerders steeds as een van die ooglopendste kenmerke van die apartheidsteldsel ervaar.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Suedafrika/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Suid-Afrika – Kulturele en opvoedkundige beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724010502/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Suedafrika/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=24 Julie 2010 }}</ref> Suid-Afrikaanse openbare skole het hul deure eers in April 1994 vir leerders van alle bevolkingsgroepe geopen. Op hierdie datum is 'n nuwe nie-rasgebaseerde nasionale onderwysstelsel en algemene skoolplig ingevoer. Hervormings ten opsigte van kurrikula en onderwysstrukture is daarop gemik om toegang tot en beskikbaarheid van gehalte-onderwys vir alle Suid-Afrikaanse leerders te verseker. In Februarie 2010 is die Departement van Onderwys in twee nuwe departemente verdeel: die Departement van Basiese Onderwys (onderrig tot matriekvlak) en die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding. In die praktyk word die kanse van Suid-Afrikaanse leerders en studente op gehalte-onderwys egter deur die HIV/Vigs-problematiek, skool-, universiteitslosies- en klasgelde, die tekort aan wiskunde- en natuurwetenskappe-onderwysers asook die feit dat daar min aansporing vir matrikulante is om 'n onderwyskwalifikasie te behaal, ondermyn. Die veeltaligheid van Suid-Afrika word van regeringskant in beginsel erken, met slagspreuke soos "Eenheid in verskeidenheid", en naas die elf amptelike word ook dertien vreemde tale bevorder. === Hoër onderwys === [[Lêer:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|duimnael|Skoolkinders in [[Mitchells Plein]]]] Met die Wet op Hoër Onderwys het die regering in 1997 begin om die Suid-Afrikaanse universiteitstelsel te transformeer. Die aantal tersiêre instellings (waaronder universiteite en tegnikons) is in 2004 en 2005 verminder van 36 tot 21, onder meer om die ou skeiding tussen "blanke" en "nie-blanke" instellings uit te wis. Hierdie ingewikkelde proses sal nie oor die kort termyn afgesluit kan wees nie, en verskeie kwessies wat steeds bestaan – onder meer bekommernis oor Afrikaans se toekomstige rol as wetenskapstaal – het net soos die gebrek aan finansiële hulpbronne tot studenteproteste gelei. == Boukuns == === Kaap-Hollandse boustyl === [[Lêer:Reinet House Graaff Reinet-001.jpg|duimnael|links|Die Reinethuis in [[Graaff-Reinet]] met neo-klassieke driehoekige Rhône-gewel]] [[Lêer:Old house in Tulbagh.jpg|duimnael|Wittedrif-herehuis in Tulbagh met oorspronklike barokgewel (Joostenberg-Languedoc-styl), maklik herkenbaar aan sy sagte kurwes]] Die Kaap-Hollandse boustyl is vanaf die laat 17de eeu in Kaapstad en omgewing ontwikkel. Sy mees uitstaande kenmerk, die sentrale voorgewel oor die ingang, is aan [[Amsterdam]] se gegewelde huise ontleen. Daar is egter ook Franse en Maleise invloed as voorbeeld gedien het, het vakmanne uit die Ooste, wat as slawe na die Kaap geneem is, hul invloed by die ontwikkeling van 'n eie Kaapse boukuns gespeel. Ewe belangrik was die beperkings wat boumeesters aan die Kaap opgelê is – deur klimaatsomstandighede en die gebrek aan tradisionele Europese boumateriale. Kaap-Hollandse huise het simmetriese fasades, dik, witgekalkte mure en grasrietdakke gehad waarby die twee laasgenoemdes geskikte teenvoeters teen temperatuurskommelinge was. Die vroegste Kaapse gewels was sogenaamde solder- of skaapboudgewels. Hulle is opgevolg deur sogenaamde Joostenberg-gewels wat veral gewild was in die tydperk tussen 1780 en 1800 en verder onderverdeel kan word in Klipheuwel- en Languedoc-styl. Die derde styl het die baroktradisie voortgesit, maar in plaas van sagte kurwes is die voorkeur aan neo-klassieke stylelemente gegee, gewoonlik driehoekige pedimente met pleisterwerkkruike aan weerskante. Hierdie gewels word deur argitektuurhistorici as Rhône-gewels beskryf. Gewels was geen suiwer versierings nie. 'n Klein venster in die solder het daglig binnegelaat, terwyl bewoners teen reënwater beskerm is wat van die grasdak af op die stoep kon afdrup. Omrede rietdakke vinnig aan die brand kon raak, het gewels vlugtende bewoners ook teen brandende [[Elegia tectorum|dekriet]] beskerm. Gewels het mettertyd statussimbole en dus hoër, swieriger en kronkelend geword. Dikwels is hulle van gevormde omlystings voorsien (as sogenaamde holbolgewels), terwyl die voorkant met figure verfraai is. Gewilde motiewe was diere, blomme, vrugte, harte of sterre. Die vroegste omlystings en versierings word as die werk van Oosterse slawe beskou. Wit gewels het mooi gekontrasteer met rietdakke. === 19de eeuse koloniale boukuns === [[Lêer:Paleis van Justitie, noordekant, Pretoria.jpg|duimnael|Die [[Paleis van Justisie, Pretoria|Paleis van Justisie]] in Pretoria]] Met die Britse bewind aan die Kaap en in Natal het koloniale Victoriaanse boukuns ingang tot Suid-Afrika gevind. Kunsvolle openbare geboue soos Pietermaritzburg se stadsaal weerspieël die ambisies van 'n nuwe Engelssprekende burgerklas. Ook in die onafhanklike Afrikanerrepublieke Transvaal en Oranje-Vrystaat het boumeesters die voorkeur gegee aan massiewe, statige geboue soos dié wat rondom Pretoria se Kerkplein en langs Bloemfontein se Brandstraat ontstaan het – in 'n styl wat as Eklektiese Wilhelmiense boukuns beskryf word. Groeiende ekonomiese welvaart in Johannesburg is in die vroeë 20ste eeu weerspieël in Edwardiaanse, Georgiaanse en neoklassieke ontwerpe. 'n Eie Suid-Afrikaanse vormtaal, waarin Britse periodestyle met die plaaslike landskap en inheemse boumateriale versmelt, is deur Sir Herbert Baker ontwikkel. Sy belangrikste werk, die Uniegebou in Pretoria, word onder Suid-Afrika se mees elegante ontwerpe gereken. === 20ste eeuse style === Vir hul ontwerpe in stedelike omgewings het Suid-Afrikaanse argitekte Europese en Amerikaanse style toegepas. So het in die 1930's [[Art Deco]]-geboue in Kaapstad, Durban en Johannesburg ontstaan. Maar reeds laat in dié dekade het radikale nuwe gedagtes hul invloed laat geld. Modernistiese boukuns, ook bekend as [[Internasionale Styl]], wat in Europa met meesters soos [[Le Corbusier]] en [[Ludwig Mies van der Rohe]] verbind is, is deur geesdriftige argitekte, wat hul opleiding aan die Universiteit van die Witwatersrand gevolg het, ook in Suid-Afrika ingevoer. Noemenswaardig was die bydraes van [[Rex Distin Martienssen]] en die sogenaamde [[Transvaal-groep]]. Martienssen se streng modernisme is vanaf die laat 1940's deur Transvaalse argitekte soos Norman Hansen en Roy Kantorowich nuut gedefinieer en versag. In Suid-Afrika se metropole was argitekte in pas met die nuutste strominge in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. In Johannesburg, of "Manhattan van die Veld", soos dit soms genoem is, het ook ander tendense soos [[Oscar Niemeyer]] se [[Brasilië|Brasiliaanse]] modernisme hul invloed laat geld, so in die voorstad [[Hillbrow]] wat – nadat hoogtebeperkings op geboue opgehef is – vanaf die 1950's tot 'n [[wolkekrabber]]buurt gegroei het.<ref>{{en}} Philip Harrison: ''Arts & Culture''. Kenilworth: Spearhead / New Africa Books 2005, bl. 25</ref> == Kultuur == === Kuns === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse kuns}} [[Lêer:Thomas Baines Baobab.jpg|duimnael|Thomas Baines: Kremetartboom]] Die Suid-Afrikaanse kunstradisie kan as die oudste in die menslike geskiedenis beskryf word – die [[rotskuns]] van inheemse San of Boesmans het 'n ononderbroke tradisie wat tot in prehistoriese tye terugstrek en tot in die 19de eeu gedokumenteer kan word. Hul skilderye en rotstekeninge kan op meer as 3&nbsp;000 plekke in die land aangetref word.<ref>{{de}} Johannes Haape (red.): ''Südafrika''. München: APA Publications 1997, bl. 89</ref> Houtsnykuns, pêrelwerk, mandjiewerk en pottebakkery is al eeue lank kenmerkend vir Suid-Afrikaanse kunshandwerk wat in baie landsdele steeds beoefen word. Tans word dikwels ook moderne materiale soos kunsvesels gebruik. Europese ontdekkingsreisigers en geograwe het Westerse invloede na Suid-Afrika gebring. Skilders soos [[John Thomas Baines|Thomas Baines]] (1820–1875), [[Frederick Timpson l'Ons]] (1802–1887) en [[Thomas Bowler]] (1812–1869) is bekende verteenwoordigers van Suid-Afrika se vroeë moderne skilderkuns wat homself veral op landskapskilderye toegespits het. Hierdie tradisie is voortgesit deur skilders soos [[Frans Oerder]] (1867–1944) en [[Pieter Wenning]] (1873–1921) wat hul opleiding in Nederland ontvang en groot invloed op skilders soos [[Jan Volschenk|J.E.A. Volschenk]] (1853–1936) en [[Hugo Naudé]] (1869–1938) uitgeoefen het. Ander bekende Suid-Afrikaanse landskapskilders sluit [[Jacobus Hendrik Pierneef]] (1886–1957) en lede van die [[Die Everard-groep|Everard-groep]] in. === Musiek === ==== Europese en Afrika-erfenis ==== [[Lêer:Sontonga.jpg|duimnael|upright|[[Enoch Sontonga]], die komponis van [[Nkosi Sikelel' iAfrika]]]] Blanke Suid-Afrikaners put uit die bronne van Europese musikale tradisies en het 'n hoogs gesofistikeerde musikale kultuur in die land gevestig wat vakkennis, besondere vaardighede en 'n musikale opleiding aan die kant van die luisteraar vereis. 'n Tiental departemente aan universiteite bied professionele akademiese opleiding vir musikale kunstenaars, komponiste en onderwysers aan. 'n Tweede komponent naas Europese tradisies, wat na die Kaap oorgeplant is, is musiektradisies wat in die San-beskawing en in swart gemeenskappe ontwikkel is. Afrikamusiek is dikwels vol energie en passie en vereis aktiewe deelname om 'n gemeenskaplike belewenis te kan wees. Die San het 'n soort boog as musiekinstrument gebruik. Volgens oorlewerings is die [[Portugal|Portugese]] ontdekkingsreisiger Vasco da Gama deur die inheemse Khoi-khoi met 'n soort fluitkonsert verwelkom toe hy in 1497 naby die huidige Mosselbaai voet aan wal gesit het. Waarskynlik is destyds 'n melodie met vier tone op vier fluite gespeel – 'n musikale beginsel wat vandag nog steeds deur die Venda in die noorde van die land toegepas word, al gebruik hulle 'n groter aantal fluitspelers wat almal byna, maar nie presies dieselfde toonhoogte speel nie. Die resultaat is 'n konglomeraat van klein toonverskille rondom vier basistone. ==== Die musiek van Kaapse Maleiers en bruin Afrikane ==== [[Lêer:Malay Choir Competition.jpg|duimnael|'n Koorkompetisie van [[Kaapse Maleiers]]]] Toe Maleisiese slawe uit die Nederlandse besittings in Oos-Indië na die Kaap oorgeplant is, is die kulturele spektrum van die land deur 'n baie musikale etniese groep verryk. Dikwels het Nederlandse base hul Maleisiese slawe gedwing om 'n musikale bydrae tot plegtige bankette te lewer. Asiatiese invloede kan maklik in die musiekstyle van Kaapse Maleiers herken word – in ritmiese instrumente soos draagbare tromme, die rebana-tamboeryn en die tipiese sangstyl met "karienkels" of stemglydings rondom bepaalde melodietone. Tradisionele sangvorme uit Oos-Indië is deur die eeue bewaar, soms met 'n godsdienstige agtergrond. Maar ook twee eeue van slawerny word weerspieël. Kaapse Maleiers en bruin Afrikane het daarnaas musiekstyle ontwikkel wat ten opsigte van die taal by die inheemse Afrikaanse musiektradisies gereken kan word en sy besondere karakter aan improvisasies, dinamiese ritmes en die oorheersende banjo-klanke te danke het. [[Ghomma]]- of piekniekliedere val in hierdie kategorie. ==== Afrikaanse volksmusiek ==== Die tradisionele Afrikaner-dansmusiek sluit laat 19de eeuse balsaal-styldanse in wat by Europeërs dwarsoor die wêreld gewild was. In Suid-Afrika was dit veral wals (wat, soos die meeste ander genoemde danse, heel waarskynlik deur Britse militêre orkeste aan die Kaap ingevoer is), polkas, settees (ook gespel as setees in Afrikaans) en masurka (in Kaapstad gedans sedert 1848), maar ook danse soos kadriel (''quadrille''), ''cotillions'' en kontradanse. Die 19de eeuse kadriel het in Ierland bekend gestaan as ''set dance'', ''[[square dance]]'' in die Verenigde State en as ''quadrille'' in Engeland en Australië.<ref>Dan M. Worrall: ''The Anglo-German Concertina. A Social History''. Volume 2. Third edition. Fulshear, TX: Concertina Press 2010, bl. 18</ref> Trekklavier en konsertina was die gewildste musiekinstrumente vir die blanke Afrikaanssprekende bevolking. Afrikaanse volks- of boeremusiek – 'n term wat eers in die vroeë 20ste eeu gebruiklik geraak en hoofsaaklik na dansmusiek verwys het – het sy oorsprong in skuurpartytjies. Nuwe instrumente soos banjo of kitaar het bygedra tot dié musiek se besonderse karakter, terwyl omstreeks 1930 die vastrap as nuwe plaaslike dansstyl in die mode was. Tiekiedraai was een van die gewildste (en vinnigste) danse waarby paartjies in die rondte gedraai het – in 'n spasie wat so groot was soos 'n tiekie.<ref>''Alles oor Suid-Afrika; Ons Land, sy Mense, Geskiedenis, Kulture, Ekonomie en Natuurlewe'' Sewende uitgawe. Kaapstad: Struik Lifestyle 2013, bl. 59</ref> ==== Moderne musiekstyle ==== [[Lêer:Drum Struck Gumboots.jpg|duimnael|Swart Suid-Afrikaners se waterstewel- of ''gumboot''-dans is in die mynwerkerskampe van die land gebore, met kunstige uitdrukkings en polsende ritmes]] Die kulturele veelsydigheid van Suid-Afrika word weerspieël in 'n groot verskeidenheid moderne musiekstyle. Suid-Afrikaanse musikante het oorsese musiekstyle soos [[jazz]], rhythm & blues, Christelike gospelliedere en disco-musiek oorgeneem, maar ook hul eie musikale tradisies ontwikkel waarin hulle hul lewensgevoel vertolk het. 'n Spesifieke vorm van protes- en vryheidsliedere liedere het in die konteks van diskriminasie en apartheid ontstaan, en dit was nie beperk tot swart etniese groepe nie. Ook Afrikaanse musikante – veral die sogenaamde Voëlvrybeweging – het in die 1980's hul misnoeë oor die apartheidsbewind met musiek laat blyk.<ref>{{af}} [http://m.news24.com/beeld/By/Nuus/Skiet-die-vul-iets-hier-in-20110218 Albert Grundlingh: ''Skiet die (vul hier iets in...)''. In: ''Beeld'', 19 Februarie 2011]</ref> Huidige Afrikaanse [[protesmusiek]] behandel politieke en kulturele ontworteling, misdaad en korrupsie. Moderne Afro-popmusiek – 'n mengsel van stedelike en elektroniese ritmes – het as dansmusiek ook by gehore buite Suid-Afrika aanklank gevind. Groepe soos ''Malaika'' en ''Mafikizolo'' het oorsee sukses behaal, net soos ''[[Freshlyground]]'' wat in 2006 'n MTV-Award ontvang het. Suid-Afrikaanse beatmusiek word veral deur ''[[kwaito]]'' verteenwoordig, 'n musiekstyl wat invloede van house-musiek, rhythm & blues, hip hop en tradisionele swart musiek toon. Swart woonbuurte was die bakermat van kwaito waarin swart jongmense van hul droom sing dat hulle eendag 'n musikale loopbaan sal begin wat hulle in staat stel om 'n nuwe lewe buite hul krotbuurt te begin. Bekende sterre soos [[Brenda Fassie]], Dantai en TKZee het kwaito tot spreekbuis van Suid-Afrika se swart jeug gemaak en ook in Europa en Amerika sukses behaal. === Rolprentbedryf === [[Lêer:AIRSCREEN Africa.jpg|duimnael|Opelug-bioskoop in Johannesburg]] Die eerste weeklikse nuusbulletin, wat plaaslik vervaardig en in rolprentteaters vertoon is, het gedurende die Anglo-Boereoorlog (1899–1902) ontstaan. Hierdie weeklikse nuusoorsig is vervolgens meer as ses dekades lank in Suid-Afrikaanse bioskope aangebied. Die [[Suid-Afrikaanse filmbedryf|plaaslike vervaardiging van rolprente]] het in 1916 begin toe [[Isidore W. Schlesinger]] sy [[Killarney-ateljee|Killarney-filmateljee]] in Johannesburg gevestig het. Tussen 1916 en 1922 is altesaam 42 rolprente in dié ateljee vervaardig, maar die beperkte toegang tot die internasionale mark gedurende die 1920's het nadelige invloed op die bedryf gehad. Dit het eers weer in die 1950's 'n oplewing getoon met die nuwe belangstelling van Afrikaanse rolprentmakers. Gedurende die 1980's het die Suid-Afrikaanse regering belastingvoordele aan internasionale vervaardigers verskaf wat rolprente plaaslik geskiet het.<ref>{{en}} [http://www.gcis.gov.za/sites/www.gcis.gov.za/files/docs/resourcecentre/yearbook/ArtsCulture-SAYB1516_0.pdf ''South Africa Yearbook 2015/16: Arts and Culture. Besoek op 17 Januarie 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108183548/http://www.gcis.gov.za/sites/www.gcis.gov.za/files/docs/resourcecentre/yearbook/ArtsCulture-SAYB1516_0.pdf |date= 8 Januarie 2017 }}</ref> === Mode === [[Lêer:Abigail Keats Autumn winter 2010 3.JPG|duimnael|links|upright|Abigail Keats: herfs-&nbsp;/wintermodeversameling 2010<br /><small>Sandton Convention Centre, Johannesburg</small>]] [[Lêer:Abigail Keats photo.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaanse mode-ontwerper [[Abigail Keats]]]] [[Lêer:Suzaan in her Johannesburg Studio.jpg|duimnael|Die Johannesburgse mode-ontwerper [[Suzaan Heyns]] in haar ateljee]] Ontwerpers soos Gavin Rajah en Jenni Button en etikette soos ''Stoned Cherrie'' en ''Sun Goddess'' het Suid-Afrika op die internasionale kaart van [[mode]] geplaas. Kaapstad en Johannesburg is die land se leidende modesentrums vanwaar plaaslike mode-etikette en -ontwerpers ook na Europese markte begin uitvoer het en hul verskyning op Paryse en Londense modeskoue gemaak het. Johannesburg is sedert 1997 die gasheerstad vir die ''Sanlam SA Modeweek'' wat jaarliks in April (lente- en somerreekse) en in Oktober (herfs- en wintermodeversamelings) gehou word. 'n Tweede skou, die Joburg-modeweek, vind jaaliks in laat Augustus plaas. Die Goudstad se modebedryf is in die sogenaamde Modedistrik gekonsentreer waar meer as 100 modeondernemings – van tekstielprodusente tot top-ontwerpers – hul fabrieke en ateljees gevestig het. Die modewinkelsentrum ''Fashion Kapitol'' fungeer met 'n dertigtal boetieke as die Modedistrik se middelpunt. Hier word ook gereeld modeskoue gehou. Kaapstad is die gasheerstad vir die internasionaal belangrikste modeskou in Afrika, die Kaapstad Modeweek, wat jaarliks vroeg in Augustus plaasvind en meer as 30&nbsp;000 besoekers, mediaverslaggewers en inkopers lok. === Sport === [[Lêer:Toutrek.jpg|duimnael|Toutrek, 'n tradisionele Afrikanersport, tydens 'n Afrikanersportfees in Namibië]] Suid-Afrika se gewildste [[sport]]soorte is [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|title=Sport in South Africa|publisher=SouthAfrica.info|accessdate=21 September 2016|archive-date=29 Junie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629152527/http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|url-status=dead}}</ref> Ander sporte met 'n belangrike ondersteuning is [[swem]], [[atletiek]], [[gholf]], [[boks]], [[tennis]], [[netbal]] en [[veldhokkie]]. Sportsoorte wat in Suid-Afrika ontstaan het sluit in [[jukskei]], [[musangwe]], [[ringbal]], [[stokgevegte]] en [[spinning]] ('n soort fietstrap). Die Suid-Afrikaanse sport is onder toesig van die Minister van Sport, Kuns & Kultuur, tans [[Nathi Mthethwa]] ([[ANC|African National Congress]]). Die nasionale beheerliggaam vir alle sport in Suid-Afrika is die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] (SASKOK). {{Sien ook|Suid-Afrika op die Olimpiese Spele}} ==== Krieket ==== [[Lêer:South African Cricket team 2008.jpg|duimnael|links|Die Suid-Afrikaanse [[Proteas]] in 2008]] Krieket is tradisioneel die sport van die [[Anglo-Afrikane]] en die [[Indiese Suid-Afrikaners]], maar word vandag deur mense van al die [[etniese groep]]e beoefen. Suid-Afrika se nasionale krieketspan staan bekend as die [[Proteas]] en neem as volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aan [[toetskrieket]] sowel as [[Internasionale eendagwedstryd]]e (EDIs) en [[Twintig20]] (T20Is) deel. Suid-Afrika het sedert [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en reeds vyf keer die halfeindrondte gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]), maar kon dié toernooi tot op hede nie wen nie. Tydens die [[Kampioenetrofee 1998]] kon Suid-Afrika sy eerste vername internasionale kriekettitel inpalm en by die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het die Proteas vir die eerste keer die eindstryd van ’n krieket- of [[T20I-wêreldbeker]]toernooi vir mans gehaal. In Junie 2025 het Suid-Afrika in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|derde Wêreldtoetskampioenskap]] [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] met vyf paaltjies verslaan en sodoende sy tweede IKR-titel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943/australia-vs-south-africa-final-1449769/match-report-4 |title=Markram delivers WTC glory to end South Africa's history of heartbreak |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=14 Junie 2025 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Suid-Afrika het in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] saam met Kenia en Zimbabwe as gasheer van die krieketwêreldbeker opgetree, wat deur Australië gewen is. Daarbenewens was Suid-Afrika gasheer van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]], die [[T20I-wêreldbeker 2007]], die [[Kampioenetrofee 2009]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]], waartydens die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|nasionale vrouekrieketspan]] die eerste Suid-Afrikaanse span geword het wat 'n wêreldbekereindstryd gehaal het. In November 2021 is Suid-Afrika saam met Namibië en Zimbabwe as medegasheer vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> Tydens beide die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] het die nasionale vrouekrieketspan hul prestasie herhaal en telkens in die eindstryd verskyn. ==== Rugby ==== [[Lêer:Springbok parade.jpg|duimnael|Die [[Springbokke]] nadat hulle die [[Rugbywêreldbeker 2007]] gewen het]] Rugby is histories veral gewild onder persone van Afrikaanse afkoms. Suid-Afrika se nasionale rugbyspan staan bekend as die [[Springbokke]] en het sedert 1995 aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en reeds 'n rekord van vier keer gewen (in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] op eie bodem, [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] in [[Frankryk]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] in [[Japan]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in Frankryk). Suid-Afrika is een van die sterkste rugbyspanne en neem gereeld aan toernooie soos [[die Rugbykampioenskap]] (saam met [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], [[Wallabies|Australië]] en [[All Blacks|Nieu-Seeland]]) deel. Voorheen het Suid-Afrikaanse rugbyspanne met spanne uit [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] asook een span elk van [[Argentinië]] en [[Japan]] die jaarlikse [[Superrugby]]-toernooi uitgespook. Die Suid-Afrikaanse [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] kon hierdie toernooi tot op hede drie keer wen. Sedert die 2021-’22-seisoen ding vier Suid-Afrikaanse spanne, die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]], [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]], [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] en [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]], met spanne uit Ierland, Italië, Skotland en Wallis in die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]-kompetisie (voorheen die Pro14) mee. Met hul eerste deelname het die Stormers met die titel weggestap. Die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] neem ook gereeld aan [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie deel en hul beste prestasie tot dusver was die kwarteindrondte in [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]]. Die tweede nasionale rugbyspan staan bekend as die [[Opkomende Springbokke]] en word saamgestel uit spelers wat nog nie vir die Springbokke uitgedraf het nie. Die [[Junior Bokke]] is Suid-Afrika se nasionale onder-20 rugbyspan en neem sedert 2008 aan Wêreldrugby se [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap|o/20-kampioenskap]] deel. Die nasionale [[sewesrugby]]span word die [[Blitsbokke]] genoem en verteenwoordig Suid-Afrika tydens die Wêreldrugby Sewesreeks, die Sewesrugbywêreldbeker, die [[Olimpiese Somerspele]] en die [[Statebondspele]]. ==== Sokker ==== [[Lêer:Southafrica soccerteam.PNG|duimnael|links|[[Bafana-Bafana]] tydens 'n opwarmingswedstryd in 2008]] Sokker is Suid-Afrika se gewildste sportsoort, veral onder swart mense. Die hoogste sokkerafdeling is die [[Premiersokkerliga]] en bekende sokkerspanne sluit in [[Mamelodi Sundowns]], [[Orlando Pirates FC]] en [[Kaizer Chiefs]]. Suid-Afrika se nasionale sokkerspan staan bekend as [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]], terwyl die vrouesokkerspan [[Banyana-Banyana]] genoem word. Bafana-Bafana het tot op hede aan drie [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]), maar kon nie een keer tot die uitklopfase deurdring nie. Suid-Afrika self het die Sokker-Wêreldbekertoernooi van 2010 aangebied, wat deur [[Spanje]] gewen is. In voorbereiding op dié toernooi het Suid-Afrika die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] aangebied. [[CAF]] se [[Afrikanasiesbeker]] het Suid-Afrika twee keer aangebied, in [[Afrikanasiesbeker 1996|1996]] en in [[Afrikanasiesbeker 2013|2013]] en een keer gewen, in 1996. In vergelyking met die mansspan is die vrouespan meer suksesvol en hulle kon die Afrikanasiesbeker 2022 wen. ==== Branderplankry ==== [[Lêer:JBay-BillabongPro-001.JPG|duimnael|Strandaktiwiteite tydens die Vereniging van Beroepsbranderplankryers (ASP) se jaarlikse "Billabong Pro" in Jeffreysbaai, Oos-Kaap]] Branderplankry het in die jare ná die Eerste Wêreldoorlog in Suid-Afrika posgevat. Soos elders op aarde is aanvanklik baie lang en swaar borde van hout gebruik wat beweeglikheid beperk het. Met die beskikbaarheid van smaller en ligter borde het 'n verskeidenheid nuwe branderplankstyle ontwikkel. Suid-Afrika het wêreldkampioene soos Shaun Thomson en Jordy Smith voortgebring. In [[Jeffreysbaai]] naby Gqeberha word jaarliks 'n Billabong Pro-byeenkoms aangebied waarby in sommige jare ook vroue in 'n eie afdeling deelgeneem het. Ander Billabong Pro-wedstryde, wat deur die Australiese branderplankpak-vervaardiger Billabong geborg word, is of word op North Shore, Oahu (Amerikaanse deelstaat Hawaii), in Queensland, Australië en op Tahiti gehou. Op Jeffreysbaai word die klemtoon eerder op gehaltegolwe gelê as op beach break-skoue soos byvoorbeeld in die Kaliforniese Huntington Beach en Rio de Janeiro. In 1983 is ''The Jeffreys Bay Country Feeling Surf Classic'' gevestig.<ref>{{en}} Matt Warshaw: ''The Encyclopedia of Surfing''. Orlando • Austin • New York • San Diego • Toronto • London: Harvest/Harcourt Inc. 2005, bl. 62</ref> === Vakansiedae === {{Hoofartikel|Lys van openbare vakansiedae in Suid-Afrika}} [[Lêer:Cilliers-gelofte, 1938-film, Die bou van 'n nasie.jpg||duimnael|Uitbeelding van Cilliers se voordrag van die gelofte in die rolprent [[Bou van ’n Nasie]]]] [[Lêer:Stephanie Traynor SA Freedom Day.jpg|duimnael|Suid-Afrika se [[Vryheidsdag]] word in Londen gevier]] {|border="2" align="center" cellpadding="2" cellspacing="1" class="wikitable" |- bgcolor=#eeeeee !Datum !Naam !Opmerkings |- |[[1 Januarie]] |[[Nuwejaarsdag]] |Eerste dag van die jaar. |- |[[21 Maart]] |[[Menseregtedag]] |Ter nagedagtenis aan die [[Sharpeville-slagting]] in 1960. |- | |[[Goeie Vrydag]] |Vrydag voor [[Paasfees]]. |- | |[[Gesinsdag]] |Maandag ná Paasfees. |- |[[27 April]] |[[Vryheidsdag]] |Herdenking van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|eerste demokratiese verkiesing in 1994]]. |- |[[1 Mei]] |[[Werkersdag]] |Solidariteit met die internasionale arbeidersbewegings. |- |[[16 Junie]] |[[Jeugdag]] |Die dag van die [[Soweto-opstand]] in 1976. |- |[[9 Augustus]] |[[Nasionale Vrouedag]] |In herinnering aan die nasionale optog van vroue op hierdie dag in 1956. |- |[[24 September]] |[[Erfenisdag (Suid-Afrika)|Erfenisdag]] |Voorheen Shakadag. |- |[[16 Desember]] |[[Geloftedag]] |Voorheen Geloftedag of Dingaansdag. |- |[[25 Desember]] |[[Kersfees|Kersdag]] |Die Geboortedag van [[Jesus van Nasaret|Jesus]]. |- |[[26 Desember]] |[[Welwillendheidsdag]] |Dag ná Kersdag. |} == Simbole == {{Suid-Afrika Simbole}} == Sien ook == ; Posgeskiedenis * [[Posseëls en posgeskiedenis van die Kaap die Goeie Hoop]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Natal]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van die Oranje-Vrystaat]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Transvaal]] ; Suid-Afrikaanse lyste * [[Lys van jare in Suid-Afrika]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse komponiste]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse kunstenaars]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse politici]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/South-Africa|title=South Africa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=2 Julie 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/|title=South Africa|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Julie 2024}} ; Misdaad * {{de}} Brandt, H.: ''Leben mit dem Verbrechen''. In: DEG aktuell, Sonderausgabe 1/1998, S. 16–18 * {{de}} FAZ, DEG, Afrika-Verein, Safri, Deloitte & Touche: ''Investitionsführer Südliches Afrika''. Frankfurt am Main 2000: F.A.Z-Institut für Management-, Markt- und Medieninformationen GmbH * {{de}} Ulrich Jürgens: ''Alte und neue Disparitäten in Südafrika''. In: Geographie und Schule, vol. 21, nommer 121, bladsye 20–29 * {{en}} Daniel D. Ntanda Nsereko: ''When Crime Crosses Borders. A Southern African Perspective''. In: Journal of African Law, Vol. 41, nommer 2 (1997), bladsye 192–200 * {{en}} Martin Pabst: ''Südafrika''. München 1997: C.H. Beck * {{en}} SADC/EU (uitgewers): ''Regional Conference on Illicit Cross-Border Drug Trafficking'' (1995) == Eksterne skakels == ; Wiki-webtuistes ---- {{CommonsKategorie|South Africa|Suid-Afrika}} {{Wikt|Suid-Afrika}} {{Wikinews-kategorie|Suid-Afrika}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|South_Africa|Suid-Afrika}} ; Suid-Afrikaanse regering ---- * {{en}} [http://www.gov.za/ Regering van Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.thepresidency.gov.za/ Presidentskap van Suid-Afrika] ; Inligting oor Suid-Afrika ---- * {{en}} [https://www.brandsouthafrica.com/ ''Brand South Africa''] ; Betrekkinge met die Verenigde Koninkryk ---- * {{en}} [https://www.gov.uk/world/south-africa/news ''Gov.uk: South Africa and the UK''] ; Betrekkinge met die Verenigde State | U.S. Relations With South Africa ---- * {{en}} [https://www.state.gov/u-s-relations-with-south-africa/ ''U.S. Department of State: U.S. Relations With South Africa''] * {{en}} [https://history.state.gov/countries/south-africa ''Office of the Historian: A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: South Africa''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Noord = {{vlagland|Botswana}} | Noordoos = {{vlagland|Zimbabwe}} • {{vlagland|Mosambiek}}<br />{{vlagland|eSwatini}} | Oos = [[Indiese Oseaan]] | Suidoos = [[Indiese Oseaan]] | Suid = [[Indiese Oseaan]] | Suidwes = {{vlagland|Tristan da Cunha}} • [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Namibië}}<br />[[Atlantiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Namibië}} }} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Lande van Afrika}} {{G20}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Suid-Afrika| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] myyef3u1ni4yxqulodowj39otq3lmq4 0 2214 2964665 2958114 2026-09-03T05:31:28Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964665 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Brockhaus Lexikon.jpg|duimnael|regs|250px|Die bekende Duitse ''Brockhaus Konversationslexikon'' uit die jaar [[1902]]]] 'n '''Ensiklopedie''' is 'n [[naslaanwerk]] of samevatting wat opsommings van [[kennis]] verskaf, hetsy algemeen, hetsy oor 'n bepaalde vakgebied of dissipline. Ensiklopedieë word in artikels of inskrywings verdeel wat alfabeties volgens die naam van die artikel of tematies volgens kategorieë georden word; in die geval van aanlyn ensiklopedieë is hulle met hiperskakels verbind en met 'n soekfunksie deursoekbaar. Inskrywings in 'n ensiklopedie is langer en gedetailleerder as dié in die meeste [[woordeboek|woordeboeke]], en die artikels konsentreer op feitelike inligting oor die onderwerp wat in die titel genoem word – anders as woordeboekinskrywings, wat op taalkundige inligting oor woorde konsentreer, soos hul etimologie, betekenis, uitspraak, gebruik en grammatikale vorme.<ref name="Loveland2019">{{en}} {{cite book |last=Loveland |first=Jeff |title=The European Encyclopedia: From 1650 to the Twenty-First Century |url=https://archive.org/details/europeanencyclop0000love |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2019 |isbn=978-1-108-48109-0}}</ref> Ensiklopedieë bestaan al sowat 2 000 jaar en het in daardie tyd aansienlik verander wat betref taal (geskryf in 'n groot internasionale taal of in 'n volkstaal), grootte ('n paar of baie boekdele), doel (die aanbieding van 'n wêreldwye of 'n beperkte omvang van kennis), kulturele gesigspunt (gesaghebbend, ideologies, didakties of nuttigheidsgerig), outeurskap, leserspubliek en die tegnologie wat vir hul vervaardiging en verspreiding beskikbaar was, van handgeskrewe manuskripte tot die [[internet]]. As 'n gewaardeerde bron van betroubare inligting wat deur kundiges saamgestel is, het gedrukte weergawes 'n prominente plek in biblioteke, skole en ander opvoedkundige inrigtings gevind.<ref name="Loveland2019" /> In die 21ste eeu het die verskyning van digitale en oopbron-weergawes soos [[Wikipedia]], saam met die [[wiki]]-webwerfformaat, die toeganklikheid, outeurskap, leserspubliek en verskeidenheid van ensiklopedie-inskrywings sterk uitgebrei.<ref name="Loveland2019" /> Geskrifte met 'n ensiklopediese omvang is al sedert die vroeë menslike geskiedenis saamgestel, maar die term, ''ensiklopedie'', is eers vanaf die 16de eeu gebruik om daarna te verwys. Alhoewel onderwerpe in enige ensiklopedie dikwels 'n definiërende beskrywing bevat, moet 'n ensiklopedie nie met 'n [[woordeboek]] verwar word nie – 'n naslaanwerk met 'n alfabetiese lys van woorde of terme en taalkundige inligting daaromtrent. == Etimologie == Die woord ''ensiklopedie'' kom van die [[Koine|Koine-Grieks]]e ἐγκύκλιος παιδεία, ''enkúklios paideía'', wat "algemene onderrig" beteken: ''enkúklios'' beteken "sirkelvormig, herhalend, algemeen" en ''paideía'' "opvoeding, die grootmaak van 'n kind", en saam is die frase letterlik "volledige onderrig" of "volledige kennis".<ref name="Yeo2001">{{en}} {{cite book |last=Yeo |first=Richard |title=Encyclopaedic Visions: Scientific Dictionaries and Enlightenment Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaedicvis0000yeor |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2001 |isbn=978-0-521-65191-2}}</ref> Die twee afsonderlike woorde is egter tot een woord saamgetrek deur 'n afskryffout van die kopiiste van 'n [[Latyn]]se manuskripuitgawe van Quintilianus in 1470. Die kopiiste het die frase as 'n enkele Griekse woord, ''enkuklopaideía'', met dieselfde betekenis beskou, en dié onegte Griekse woord het die Nieu-Latynse ''encyclopaedia'' geword, wat weer in ander tale oorgeneem is. Weens dié samegestelde woord het lesers sedert die 15de eeu dikwels, en verkeerdelik, gemeen dat die Romeinse skrywers Quintilianus en Plinius 'n antieke genre beskryf het.<ref name="Yeo2001" /> == Kenmerke == Die moderne ensiklopedie het in die 18de eeu uit die woordeboek ontwikkel, 'n afkoms wat in die alfabetiese orde van gedrukte ensiklopedieë sigbaar is. 'n Woordeboek is 'n taalkundige werk wat hoofsaaklik op 'n alfabetiese lys van woorde en hul definisies konsentreer, en verskaf gewoonlik beperkte inligting, ontleding of agtergrond oor die woord wat gedefinieer word. 'n Ensiklopedie-artikel is nie tot 'n eenvoudige definisie of tot 'n enkele woord beperk nie, maar bied 'n uitgebreider betekenis vir 'n onderwerp of dissipline, en bevat dikwels ook kaarte, illustrasies, 'n bibliografie en statistiek.<ref name="Loveland2019" /> === Vier hoofelemente === Vier hoofelemente definieer 'n ensiklopedie: sy vakinhoud, sy omvang, sy metode van organisasie en sy metode van vervaardiging.<ref name="Loveland2019" /> # Ensiklopedieë kan '''algemeen''' wees en artikels oor onderwerpe uit elke vakgebied bevat; die Engelse ''[[Encyclopædia Britannica]]'' en die Duitse ''Brockhaus'' is bekende voorbeelde. Daar is ook ensiklopedieë wat 'n wye verskeidenheid onderwerpe uit 'n besondere kulturele, etniese of nasionale gesigspunt dek, soos die Groot Sowjetse Ensiklopedie. # Werke met 'n ensiklopediese '''omvang''' wil die belangrike opgehoopte kennis vir hul vakgebied oordra, soos 'n ensiklopedie van die geneeskunde, die filosofie of die reg. Werke wissel in die breedte van die stof en die diepte van die bespreking, na gelang van die teikengehoor. # 'n Stelselmatige metode van '''organisasie''' is noodsaaklik om 'n ensiklopedie as naslaanwerk bruikbaar te maak. Daar was twee hoofmetodes vir gedrukte ensiklopedieë: die alfabetiese metode en organisasie volgens hiërargiese kategorieë, waarvan die eerste vandag die algemeenste is. Die vloeibaarheid van elektroniese media laat egter nuwe moontlikhede vir verskeie metodes van organisasie van dieselfde inhoud toe. # Namate die moderne multimedia en die inligtingsera ontwikkel het, het nuwe metodes van '''vervaardiging''' ontstaan vir die insameling, verifiëring, opsomming en aanbieding van inligting. Die metode van vervaardiging is in sowel winsgewende as niewinsgewende omgewings ondersteun: die Groot Sowjetse Ensiklopedie is geheel deur die staat geborg, terwyl die ''Britannica'' 'n winsgewende onderneming was. === Verskille tussen ensiklopedieë en woordeboeke === Daar is 'n paar breë verskille tussen ensiklopedieë en woordeboeke. Die opvallendste is dat ensiklopedie-artikels langer, voller en deegliker is as inskrywings in die meeste algemene woordeboeke. Daar is ook verskille in inhoud: woordeboeke verskaf oor die algemeen taalkundige inligting oor die meeste individuele woorde, terwyl ensiklopedieë meer op die begrippe konsentreer waarvoor 'n beperkter aantal woorde staan. Woordeboekinskrywings is onlosmaaklik aan die woord wat beskryf word verbind, terwyl daardie woord in 'n ensiklopedie onder 'n ander inskrywingstitel gevind kan word; woordeboekinskrywings kan ook nie volledig in ander tale vertaal word nie, terwyl ensiklopedie-artikels wel kan.<ref name="Loveland2019" /> In die praktyk is die onderskeid egter nie absoluut nie, aangesien daar geen skerp verskil tussen feitelike, "ensiklopediese" inligting en die taalkundige inligting van woordeboeke bestaan nie. Ensiklopedieë kan dus stof bevat wat ook in woordeboeke voorkom, en omgekeerd; woordeboekinskrywings bevat inderwaarheid dikwels feitelike inligting oor waarna die woord verwys.<ref name="Loveland2019" /> == Klassifikasie == Daar is verskeie soorte ensiklopedieë: * Algemene ensiklopedieë, soos byvoorbeeld die bekende "''[[Encyclopædia Britannica]]''", wat artikels oor onderwerpe in 'n wye verskeidenheid vakgebiede bevat. * Gespesialiseerde ensiklopedieë wat alleen artikels oor sekere vakgebiede bevat, byvoorbeeld mediese ensiklopedieë. [[Lêer:Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg|duimnael|regs|250px|Die Franse ''Encyclopédie'' van 1751]] In die klassieke Griekse oudheid is kennis gewoonlik mondeling oorgedra; die [[interdissiplinêre]] kennis of ''enkyklios paideia'' wat as belangrik vir die onderwys van jong mense beskou is, het kunste en wetenskappe ingesluit. Die eerste bekende stelselmatige versameling van kennis is in die [[Romeinse Republiek]] saamgestel – die geleerde [[Marcus Terentius Varro]], 'n tydgenoot van [[Cicero|Marcus Tullius Cicero]], het in sy ''Disciplinarum libri IX'' vir die eerste keer verskillende leerstellings en spekulatiewe teorieë uit vakgebiede soos retoriek, grammatika, musiek, geneeskunde, geometrie en sterrekunde in een werk saamgevat. Hierdie stelselmatige versameling van kennis het later die aanleiding gegee tot die Sewe Vrye Kunste of ''Artes liberales'', 'n kanon van kennis wat onder meer op inisiatief van die kerkvader Augustinus saamgestel is. Die eerste naslaanwerk of ensiklopedie in die moderne sin was die 37 boekdele van Plinius die Ouere ([[23]]-[[79]] n.C.) se ''Naturalis Historia''. Die werk is uit duisende Griekse en Romeinse natuurkundige bronne saamgestel en verteenwoordig 'n volledige versameling van die destydse wetenskaplike kennis wat volgens vakgebiede soos biografie en geografie gekategoriseer is. Die werk het tot in die 19de eeu die basis van die natuurwetenskappe gevorm, alhoewel Plinius ook spekulatiewe verhale soos dié oor Skitiese kannibale as wetenskaplike kennis beskou het. Een van die laaste ensiklopedieë, wat die wetenskaplike kennis in kategorieë onderverdeel het, was [[Francis Bacon (wetenskaplike, 1561)|Francis Bacon]] se ''Instauratio magna'', waarvan die ''Novum organum scientiarum'' van [[1620]] die tweede deel was. Bacon het 'n poging onderneem om die tradisionele Vrye Kunste op 'n nuwe moderne manier te kategoriseer. Vanaf die tweede helfte van die [[17de eeu]] was ensiklopedieë alfabeties van aard. Die 18de en 19de eeu was die klassieke ensiklopediese tydperk waarin nasionale en universele ensiklopedieë ontstaan het. Die ''Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers'' van [[Denis Diderot|Diderot]], d'Alembert en ander, wat vanaf [[1751]] verskyn het, is in die gees van die Verligting geskryf en was baie neutraal ten opsigte van die feite wat aangebied is, maar was nogtans selektief by die keuse van sy materiaal en vol van kommentare. Die skrywers het die belangrikheid van die ambagte en wetenskappe beklemtoon en tegelykertyd skerp en ironiese of selfs blasfemiese kommentaar op irrasionele onderwerpe soos godsdienste gelewer. Die artikel oor kannibalisme het byvoorbeeld 'n verwysing na die Christelike eucharistie bevat.<ref>{{Cite web |url=http://science.orf.at/science/news/29082 |title=''ORF (Oostenrykse Uitsaaikorporasie) – Gevaarlike kennis'' |access-date=31 Januarie 2008 |archive-date= 8 November 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011108052936/http://science.orf.at/science/news/29082 |url-status=dead }}</ref> Later ensiklopedieë soos die Duitse ''Brockhaus''-ensiklopedie, wat wêreldwyd as 'n voorbeeld vir 'n universele ensiklopedie beskou is, was eerder objektief en neutraal en daarop gemik om wetenskaplike kennis ook vir leke toeganklik te maak. == Ander voor-moderne tradisies == === Die Christelike Weste === Die Spaanse geleerde Isidorus van Sevilla was die eerste Christelike skrywer wat 'n ''summa'' van universele kennis probeer saamstel het, die ''Etymologiae'' (omstreeks 600 tot 625), ook as die ''Origines'' bekend. Dié ensiklopedie – die eerste sodanige Christelike opsomming – was 'n reusagtige versameling van 448 kapittels in 20 boeke, gebaseer op honderde klassieke bronne, onder andere die ''Naturalis Historia''. Daar is van die ''Etymologiae'' in sy tyd gesê dat dit "feitlik alles bevat wat 'n mens moet weet". Onder die gebiede wat gedek is, was grammatika, retoriek, wiskunde, meetkunde, musiek, sterrekunde, geneeskunde, die reg, die kerk en ketterse sektes, heidense filosowe, tale, stede, diere en voëls, die fisiese wêreld, aardrykskunde, openbare geboue, paaie, metale, gesteentes, die landbou, skepe, klere, kos en werktuie.<ref name="Loveland2019" /> 'n Ander Christelike ensiklopedie was die ''Institutiones divinarum et saecularium litterarum'' van Cassiodorus (543 tot 560), wat aan die Christelike godheid en die sewe vrye kunste gewy is. Die ''[[Suda]]'', 'n omvangryke Bisantynse ensiklopedie uit die 10de eeu, het 30 000 inskrywings gehad wat breedweg alfabeties georden is, waarvan baie uit antieke bronne kom wat sedertdien verlore geraak het.<ref name="Loveland2019" /> === China === [[Chinees|China]] het 'n besonder ryk ensiklopediese tradisie. Die naslaanwerk ''Shiben'' uit die 2de eeu v.C. is as 'n Chinese ensiklopedie van genealogieë beskryf, en die ''Huanglan'', wat in die 220's voltooi is, was 'n vroeë ''leishu''-ensiklopedie. Die ''Yiwen Leiju'', voltooi in 624, was 'n baken onder die letterkundige ensiklopedieë van die vroeë [[Tang-dinastie]]. Die enorme werke van die Vier Groot Boeke van Song, wat teen die 11de eeu tydens die vroeë [[Song-dinastie]] saamgestel is, was 'n reusagtige literêre onderneming vir hul tyd: die laaste van die vier het op 9,4 miljoen Chinese karakters in 1 000 geskrewe boekdele te staan gekom. Die [[Yongle-ensiklopedie]], wat in 1408 voltooi is, het uit 11 095 boekdele bestaan en is daarmee die grootste papierensiklopedie in die wêreldgeskiedenis.<ref name="Loveland2019" /> Daar was baie groot ensiklopediste in die Chinese geskiedenis, onder andere die wetenskaplike en staatsman Shen Kuo (1031–1095) met sy ''Mengxi Bitan'' van 1088, die staatsman en landboukundige Wang Zhen met sy ''Nong Shu'' van 1313, en Song Yingxing (1587–1666) met sy ''Tiangong Kaiwu''. Song Yingxing is deur die Britse historikus Joseph Needham "die [[Denis Diderot|Diderot]] van China" genoem.<ref name="Loveland2019" /> === Indië === Uit Indië kom die ''Siribhoovalaya'', waarvan die datering wissel van omstreeks 800 n.C. tot die 15de eeu, 'n werk in die [[Kannada]]-letterkunde wat deur die [[Djainisme|Djainistiese]] monnik Kumudendu Muni geskryf is. Dit is besonders omdat dit nie alfabette gebruik nie maar geheel en al in Kannada-syfers saamgestel is.<ref name="Loveland2019" /> == Gedrukte ensiklopedieë == Voor die koms van die [[drukpers]] is ensiklopediese werke alles met die hand gekopieer en was hulle dus selde beskikbaar buiten vir welgestelde beskermhere of geleerde monnike: hulle was duur en gewoonlik geskryf vir dié wat kennis uitgebrei het eerder as vir dié wat dit gebruik het. Die drukkuns het 'n wyer verspreiding moontlik gemaak en elke geleerde kon sy eie afskrif hê. Die ''Neurenbergse Kroniek'' van 1493 is een van die bes gedokumenteerde vroeë gedrukte boeke en een van die eerstes wat illustrasies en teks suksesvol geïntegreer het, en die ''Margarita Philosophica'' van Gregor Reisch, in 1503 gedruk, was 'n volledige ensiklopedie wat die sewe vrye kunste verduidelik het.<ref name="Loveland2019" /> Finansiële, kommersiële, regs- en intellektuele faktore het die grootte van ensiklopedieë verander. Die middelklas het meer tyd gehad om te lees en ensiklopedieë het hulle gehelp om meer te leer. Uitgewers wou hul uitset verhoog, en in lande soos Duitsland is boeke verkoop waarin alfabetiese gedeeltes ontbreek het om vinniger te kan publiseer. Omdat uitgewers ook nie al die hulpbronne alleen kon bekostig nie, het verskeie uitgewers hul hulpbronne saamgevoeg om beter ensiklopedieë te maak.<ref name="Loveland2019" /> John Harris word dikwels erken as die persoon wat die vandag bekende alfabetiese formaat in 1704 ingevoer het met sy Engelse ''Lexicon Technicum: Or, A Universal English Dictionary of Arts and Sciences''. Dit is alfabeties georganiseer en die inhoud verduidelik nie net die terme wat in die kunste en wetenskappe gebruik word nie, maar ook die kunste en wetenskappe self. [[Isaac Newton]] het sy enigste gepubliseerde werk oor die chemie tot die tweede boekdeel van 1710 bygedra.<ref name="Yeo2001" /> Ephraim Chambers se ''Cyclopaedia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences'', wat in 1728 in twee boekdele in Londen verskyn het, het op Harris gebou en die alfabetiese algemene ensiklopedie in sy moderne vorm gevestig. Chambers het 'n stelsel van kruisverwysings ingevoer wat die artikels tot 'n samehangende geheel verbind het, en dit is deur latere werke oorgeneem. Toe 'n Franse uitgewer in 1745 'n vertaling van die ''Cyclopaedia'' wou uitgee, is Diderot en d'Alembert as redakteurs aangestel; die projek het gou tot 'n heeltemal nuwe en veel groter werk gegroei, naamlik die ''Encyclopédie''.<ref name="Yeo2001" /> Die 18de eeu het ook die eerste ensiklopedieë gebring wat as handelsonderneming op 'n breë leserspubliek gemik was eerder as op geleerdes, en wat op inskrywing of afbetaling verkoop is. Dié model – 'n groot stel boekdele wat oor jare heen aan huishoudings verkoop word – het die bedryf tot laat in die 20ste eeu oorheers.<ref name="Loveland2019" /> In die Verenigde State het die 1950's en 1960's verskeie groot populêre ensiklopedieë gebring wat dikwels op afbetaling verkoop is, waarvan ''World Book'' en ''Funk & Wagnalls'' die bekendste was; tot 90&nbsp;% is van deur tot deur verkoop. Teen die 1990's was ''Collier's Encyclopedia'' en die ''Encyclopedia Americana'' twee van die prominentste ensiklopedieë wat in die Verenigde State gepubliseer is.<ref name="Loveland2019" /> == Groot ensiklopedieë == === Antieke tydperk === * ''Naturalis historia'' (Plinius die Ouere, 1ste eeu n.C.) * ''Disciplinarum libri IX'' (Marcus Terentius Varro, 1ste eeu v.C., verlore) === Middeleeue === * ''Etymologiae'' (Isidorus van Sevilla, omstreeks 600–625) * ''Institutiones divinarum et saecularium litterarum'' (Cassiodorus, 543–560) * [[Suda]] (Bisantynse ensiklopedie uit die 10de eeu, 30 000 inskrywings) * ''Speculum maius'' (Vincent de Beauvais, 13de eeu) * [[Yongle-ensiklopedie]] (China, voltooi 1408, 11 095 boekdele) === Moderne ensiklopedieë === * ''Margarita Philosophica'' (Gregor Reisch, 1503) * ''Novum organum scientiarum'' (1620, Francis Bacon) * ''Lexicon Technicum'' (John Harris, 1704) * ''Cyclopaedia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences'' (Ephraim Chambers, 1728, 2 boekdele) * ''Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers'' (1751–1780, [[Denis Diderot]] en Jean le Rond d'Alembert, 35 boekdele) * ''[[Encyclopædia Britannica]]'' (vanaf 1768) * ''Brockhaus'' (vanaf 1796, gedrukte uitgawes tot 2014) * ''Encyclopedia Americana'' (vanaf 1829) * Groot Sowjetse Ensiklopedie (vanaf 1926, 65 boekdele) * ''Enciclopedia Italiana'' (1929–1949, 36 boekdele) * ''World Book Encyclopedia'' (vanaf 1917) === Afrikaanse ensiklopedieë === * ''[[Afrikaanse Kinderensiklopedie]]'' (Nasou) * ''[[Ensiklopedie van die Wêreld]]'' (vanaf 1971, 10 boekdele) * ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'' (vanaf 1974, 17 boekdele) * ''[[Wêreldspektrum]]'' (1983, 30 boekdele) === Elektroniese ensiklopedieë === * ''[[Encarta]]'' (Microsoft, 1993–2009) * ''[[Wikipedia]]'' (vanaf 2001) == Drie groot moderne ensiklopedieë == === Die ''Encyclopédie'' === Die ''Encyclopédie'' van [[Denis Diderot|Diderot]] en d'Alembert het tussen 1751 en 1772 in 28 boekdele verskyn – sewentien met teks en elf met plate – en het sowat 71 800 artikels en meer as 3 100 illustrasies bevat. Meer as 130 medewerkers het daaraan bygedra, onder andere Voltaire, Rousseau en Montesquieu. Die werk is in 1759 deur die Franse owerhede onderdruk en op die Katolieke Kerk se lys van verbode boeke geplaas, en die latere dele is in die geheim gedruk. Diderot het die doel van 'n ensiklopedie so beskryf: om die kennis wat oor die aardbol versprei is, in te samel, die algemene stelsel daarvan aan sy tydgenote voor te hou en dit aan dié wat ná hulle kom oor te dra, sodat die werk van vroeëre eeue nie vir die komende eeue nutteloos word nie.<ref name="Loveland2019" /><ref name="Yeo2001" /> === Die ''Encyclopædia Britannica'' === Die ''[[Encyclopædia Britannica]]'' het in Edinburg tussen 1768 en 1771 in drie boekdele verskyn, saamgestel deur William Smellie en uitgegee deur Colin Macfarquhar en Andrew Bell. Dit het oor twee eeue tot die bekendste Engelse algemene ensiklopedie gegroei, met die vyftiende uitgawe van 1974 as die grootste herstrukturering daarvan. In Maart 2012 het die uitgewer aangekondig dat die gedrukte uitgawe – toe 32 boekdele – ná 244 jaar gestaak word en dat die werk voortaan slegs digitaal beskikbaar sou wees.<ref name="Britannica2012">{{en}} {{cite news |title=Encyclopaedia Britannica: After 244 years in print, only digital copies sold |work=The Christian Science Monitor |date=14 Maart 2012 |url=https://www.csmonitor.com/Business/Latest-News-Wires/2012/0314/Encyclopaedia-Britannica-After-244-years-in-print-only-digital-copies-sold |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Die ''Brockhaus'' === Die Duitse ''Brockhaus'' het uit die ''Conversations-Lexikon'' ontstaan wat van 1796 af verskyn het en wat Friedrich Arnold Brockhaus in 1808 oorgeneem het. Dit is wêreldwyd as die voorbeeld van 'n universele ensiklopedie beskou en was daarop gemik om wetenskaplike kennis ook vir leke toeganklik te maak. Die een-en-twintigste uitgawe van 2005 en 2006 het uit 30 boekdele en sowat 24 500 bladsye bestaan. In Februarie 2008 het die uitgewer die oorgang na 'n aanlyn ensiklopedie en die staking van die gedrukte uitgawes aangekondig, en ná meer as twee eeue het die verspreiding van die werk in 2014 heeltemal opgehou.<ref name="BritannicaBrockhaus">{{en}} {{cite encyclopedia |title=Brockhaus Enzyklopädie |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Brockhaus-Enzyklopadie |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Afrikaanse en Suid-Afrikaanse ensiklopedieë == Verskeie algemene ensiklopedieë is in [[Afrikaans]] uitgegee, meestal in die tweede helfte van die 20ste eeu, en al van hulle het klem op Suid-Afrika en Afrika gelê. Die ''[[Afrikaanse Kinderensiklopedie]]'' is deur die ensiklopedie-afdeling van die Nasionale Opvoedkundige Uitgewery ([[Nasou]]) vir Afrikaanssprekende kinders saamgestel en is tematies ingedeel in rubrieke soos lewensverhale, die verhaal van Suid-Afrika, aarde en heelal, die diereryk en die planteryk.<ref name="AKE">{{cite book |title=Die Afrikaanse Kinderensiklopedie |publisher=Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou) |location=Kaapstad}}</ref> Die ''[[Ensiklopedie van die Wêreld]]'' het in 1971 die eerste keer verskyn en het uit tien dele bestaan, met 'n ekstra deel wat 'n register en landkaarte bevat het. Die laaste herdruk was in 1992, en tussen 1983 en 1993 het vyf jaarboeke verskyn om die werk op datum te hou.<ref name="EvdW">{{cite book |title=Ensiklopedie van die Wêreld |publisher=Nasou |location=Kaapstad |year=1971}}</ref> ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', met H.D. Büttner as hoofredakteur, het in 1974 verskyn en was die eerste Afrikaanse ensiklopedie wat in kleur gedruk is. Dit het uit sewentien boekdele bestaan – sestien met inhoud en 'n sewentiende met die inhoudsopgawe – en is deur KENNIS-Uitgewers, 'n filiaal van Human & Rousseau, uitgegee.<ref name="Kennis">{{cite book |editor-last=Büttner |editor-first=H.D. |title=Kennis |publisher=KENNIS-Uitgewers |location=Kaapstad en Pretoria |year=1974}}</ref> ''[[Wêreldspektrum]]'', wat in 1983 deur Ensiklopedie Afrikana uitgegee is, het uit dertig boekdele bestaan, alfabeties volgens onderwerp gerangskik, met die laaste deel as indeks. Bykans die helfte van die ruimte is aan volkleurbeelde en illustrasies gewy. Naas die hoofwerk is 'n ''Junior Wêreldspektrum'', 'n woordeboek in twee dele, 'n woordeskatreeks in drie dele en jaarboeke van 1985 tot 1996 gepubliseer.<ref name="Wereldspektrum">{{cite book |title=Wêreldspektrum |publisher=Ensiklopedie Afrikana |location=Johannesburg |year=1983}}</ref> Die grootste sodanige onderneming was Engels: die ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' (SESA), wat van 1970 tot 1976 in twaalf dele van sowat 640 bladsye elk deur Nasou uitgegee is. Dit was die grootste private publikasieprojek wat tot op daardie stadium in Suid-Afrika aangepak is, maar talle stelle van die eerste en enigste oplaag van 6 500 het nie verkoop nie, en die beplande Afrikaanse stel het weens geldelike oorwegings nooit verskyn nie.<ref name="SESA">{{en}} {{cite book |editor-last=Potgieter |editor-first=D.J. |title=Standard Encyclopaedia of Southern Africa |publisher=Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou) |location=Kaapstad |year=1970}}</ref> == Digitale ensiklopedieë == === Fisiese media === Teen die laat 20ste eeu is ensiklopedieë op laserskywe uitgegee vir gebruik met persoonlike rekenaars, en dit was in die 1980's en 1990's die gewone manier waarop rekenaargebruikers ensiklopediese kennis bekom het. Later het DVD-skywe die laserskyf vervang, en teen die middel van die 2000's het internet-ensiklopedieë oorheers en die skyfgebaseerde programme verdring.<ref name="Loveland2019" /> Die artikelteks van sulke ensiklopedieë is gewoonlik met hiperskakels verbind en het ook foto's, klankgrepe en videogrepe ingesluit; werke wat van foto's, klank en video gebruik gemaak het, is ook multimedia-ensiklopedieë genoem. [[Microsoft]] se ''[[Encarta]]'', wat in 1993 bekend gestel is, was 'n baken omdat dit geen gedrukte eweknie gehad het nie. Dit het sowat 25 000 artikels bevat, aangevul met 7 000 beelde van hoë gehalte, nege uur se klanklêers en 30 video's. Ná sestien jaar het Microsoft die Encarta-reeks in 2009 gestaak weens die opkoms van die internet.<ref name="Loveland2019" /> === Wikipedia en gebruikersaamgestelde ensiklopedieë === [[Lêer:Wikipedia-logo-v2.svg|duimnael|150px|[[Wikipedia]] is een van die eerste ensiklopedieë wat deur sy eie gebruikers saamgestel is.]] [[Wikipedia]] is in [[2001]] deur [[Jimmy Wales]] en Larry Sanger as 'n vrye, elektroniese ensiklopedie tot stand gebring. Dit beteken dat letterlik enigeen tot die databasis kan toetree en teks, beeld en klank daaraan toevoeg. Hierdie deelname is onderworpe aan 'n vrye lisensie: die teks was oorspronklik onder die GNU-lisensie vir vrye dokumentasie en word sedert 2009 onder die Creative Commons Erkenning-Insgelyks-lisensie versprei. 'n Riglyn en voorvereiste vir die skryf van bydraes, is die [[Wikipedia:Neutrale standpunt]] wat bydraers moet handhaaf. Hierdie begrip is grondliggend tot die oop en vrye proses van deelname wat Wikipedia uniek maak. Hierdie instelling staan reg teenoor die tradisionele uitgangspunt wat skryf en publisering van 'n gesaghebbende kennisbron, waarvoor 'n ensiklopedie hom ten doel stel, aanneemlik en gesaghebbend maak. Tradisioneel is 'n ensiklopedie saamgestel deur skrywers wat spesifiek vir daardie doel aangestel is. Die skrywers is gewoonlik akademies onderleg en 'n wetenskaplike grondslag word gevestig. Die vryheid vir enigeen om deel te neem aan die uitbouing van Wikipedia, skep die geleentheid vir beide die leek en kundige om die forum van kennis te verbreed. Sodoende ontplooi 'n gesaghebbende kennisbron. Boonop ontleen bydraers oor en weer artikels by Wikipedia in ander tale (daar was in [[2016]] reeds meer as 290 erkende tale in Wikipedia gevestig, en teen die middel van die 2020's meer as 300) en publiseer dit in vertaalde vorm op die Wikipedia van daardie bydraer se voorkeur. Die Wikipedia in al sy vertaalde weergawes vorm een elektroniese ensiklopedie met miljoene artikels en is wêreldwyd toeganklik. Die hiërargie van die ensiklopedie en die ontwikkelingsgang daarvan is besonder aanpasbaar by 'n rekenaarmedium-gebaseerde formaat. Aanlyn (lewendige) formaat is in verskeie gevalle reeds toeganklik. Alle hoofstroom meervoudige onderwerp ensiklopedieë wat voorheen in gedrukte vorm uitgegee is, bied reeds sedert die einde van die [[20ste eeu]] inligting in elektroniese formaat. Publikasie via elektroniese media (tipies [[laserskyf|CD-ROM]] formaat) is kostevoordelig en is gebruiksdoelmatig. 'n Nuutjie is die media wat in tradisionele formaat nie moontlik is nie: nabootsing, [[klank]] en [[video]]. Skakels tussen begripsverwante onderwerpe is 'n betekenisvolle voordeel. Aanlynensiklopedieë, soos [[Wikipedia]], bied ongekende dinamiese potensiaal: nuwe inligting word onmiddellik aangebied, bykans soos wat gebeure plaasvind, wat nie moontlik is met statieseformaatmedia nie, bv. rekenaarskyf of drukwerk. 'n Gedrukte ensiklopedie word dikwels opdateer met 'n jaarlikse aanvullende bundel in 'n poging om bywerkings van onlangse gebeure bekend te stel. Dit is natuurlik 'n gedeeltelike oplossing van die probleem met gedrukte media, maar die proses is moeisaam, selfs duur en word in effektiwiteit oortref met aanlynrekenaartoegang tot toonaangewende publikasies. Die ontwikkeling van rekenaarskyfopdatering (subskripsie) en interaksie of integrasie met bestaande inhoud op die gebruiker se rekenaarapparatuur, bied 'n oplossing wat geensins moontlik is met 'n ensiklopedie in gedrukte formaat nie. Die inhoudsamestelling van tradisionele gedrukte ensiklopedieë geskied merendeels volgens 'n hiërargie, waar die onderwerp alfabeties georden word. Elektroniese formaat beskik egter oor 'n dinamika wat enige voorafopgestelde struktuur oorbodig maak. Nieteenstaande hierdie nuttige eienskap van elektroniese ensiklopedieë is 'n organisatoriese onderwerpsindeling by die meeste ingestel, waarvolgens bv. onderwerpsgroepering te vinde is. CD-ROM en internet-gebaseerde ensiklopedieë bied ruimer soek- en navorsingsgeleenthede as die tradisionele bron. Soekfasiliteite volgens 'n sleutelwoord oortref enige gevorderde indeksering wat in gedrukte bronne beskikbaar is, en stel selfs verwysing na die soekwoord in kleiner of geringer artikels tot beskikking van die gebruiker. === Vrye aanlyn ensiklopedieë === Die begrip van 'n vrye ensiklopedie het in 1993 met die Interpedia-voorstel op Usenet begin, wat 'n internetgebaseerde ensiklopedie beskryf het waaraan enigeen inhoud kon bydra wat vrylik toeganklik sou wees. Vroeë projekte in dié gees was Everything2 en Open Site. In 1999 het Richard Stallman die GNUPedia voorgestel, 'n aanlyn ensiklopedie wat, soos die GNU-bedryfstelsel, 'n "generiese" hulpbron sou wees.<ref name="Loveland2019" /> Dit was egter eers met Nupedia en later [[Wikipedia]] dat 'n stabiele vrye ensiklopedieprojek op die internet gevestig kon word. Sedert 2002 het ander vrye ensiklopedieë verskyn, onder andere Hudong en Baidu Baike in Chinees, Google se Knol in Engels, en verskeie werke wat op die MediaWiki-programmatuur gebou is, soos die Spaanse Enciclopedia Libre en die Engelse [[Conservapedia]], Scholarpedia en Citizendium.<ref name="Loveland2019" /> == Betroubaarheid == Die gesag van 'n ensiklopedie rus tradisioneel op die vakkundigheid van sy medewerkers en op die redaksionele beheer van die uitgewer. Die opkoms van ensiklopedieë wat deur vrywilligers saamgestel word, het dié aanname bevraagteken. In 2005 het die vaktydskrif ''Nature'' 'n vergelyking van 42 wetenskaplike artikels in Wikipedia en die ''Encyclopædia Britannica'' deur kundiges laat beoordeel; die ondersoek het gemiddeld vier feitelike foute per Wikipedia-artikel en drie per Britannica-artikel gevind. Die ''Britannica'' het die metode van die ondersoek skerp betwis, waarop ''Nature'' sy bevindings verdedig het.<ref name="Giles2005">{{en}} {{cite journal |last=Giles |first=Jim |title=Internet encyclopaedias go head to head |journal=Nature |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |year=2005 |doi=10.1038/438900a |pmid=16355180}}</ref> Latere navorsing het daarop gewys dat die betroubaarheid van 'n aanlyn ensiklopedie sterk van die onderwerp en van die aantal redigeerders wat aan 'n artikel gewerk het, afhang, en dat sulke werke se sterkste punt hul aktualiteit en omvang is, terwyl gedrukte werke se sterkste punt hul eenvormige redaksionele standaarde was.<ref name="Loveland2019" /> == Sien ook == * [[Naslaanwerk]] * [[Woordeboek]] * [[Wikipedia]] * [[Encyclopædia Britannica]] * [[Wêreldspektrum]] * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|ensiklopedie}} * http://www.wordiq.com/definition/Encyclopedia {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040615043859/http://www.wordiq.com/definition/Encyclopedia |date=15 Junie 2004 }} – Definisie en uitgebreide beskrywing * [http://www.aisa.us/ Free Encyclopedia of Articles Sorted By Rank] {{Normdata}} [[Kategorie:Kennisbestuur]] [[Kategorie:Letterkunde]] [[Kategorie:Ensiklopedieë]] pp105ia8qi93hk04b7ae2jbzkpzkmlh 0 5227 2964668 2963142 2026-09-03T05:35:10Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964668 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Internet map 1024.jpg|duimnael|Visualisering van 'n gedeelte van die Internet]] [[Lêer:InternetUsersWorldMap 2013.svg|duimnael|400px|Getal internetgebruikers volgens lande in 2012]] [[Lêer:InternetPenetrationWorldMap.svg|duimnael|400px|Persentasie internetgebruikers volgens lande in 2015]] [[Lêer:Internet Censorship and Surveillance World Map.svg|duimnael|400px|Internetsensuur en toesig volgens lande in 2017: {{Legend|#F9D|Deurlopende sensuur en/of toesig}} {{Legend|#FDD|Aansienlike sensuur en/of toesig}} {{Legend|#FFD|Selektiewe sensuur en/of toesig}} {{Legend|#98FB98|Min of geen sensuur en/of toesig}} {{Legend|#e0e0e0|Nie geklassifiseer nie/geen data nie}}]] Die '''Internet''' is die wêreldwye stelsel van [[rekenaarnetwerk]]e wat met mekaar verbind is en wat die internetprotokolsuite ([[TCP/IP]]) gebruik om tussen netwerke en toestelle te kommunikeer. Dit is 'n netwerk van netwerke wat uit privaat, openbare, akademiese, sake- en regeringsnetwerke van plaaslike tot wêreldwye omvang bestaan, verbind deur elektroniese, kabellose en optiese tegnologie. Die Internet dra 'n groot verskeidenheid inligtingsdienste en hulpbronne, soos die onderling geskakelde hiperteksdokumente en toepassings van die [[Wêreldwye web]], [[e-pos]], besprekingsgroepe, internettelefonie, stroommedia en lêerdeling.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite encyclopedia |title=Internet |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/Internet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die meeste tradisionele kommunikasiemedia – die [[telefoon]], [[radio]], [[televisie]], [[Posstelsel|papierpos]], [[Koerant|koerante]] en die [[Drukpers|drukwese]] – is deur die Internet omvorm, wat tot nuwe media soos e-pos, aanlynmusiek, digitale koerante, nuusversamelaars en klank- en videostrome gelei het. Die Internet het ook nuwe vorme van persoonlike omgang deur kitsboodskappe, internetforums en [[sosiale media]] moontlik gemaak en versnel, en aanlynwinkels beslaan vandag 'n beduidende deel van die kleinhandelmark oor verskeie bedrywe heen, wat maatskappye in staat stel om hul fisiese winkels na groter markte uit te brei. Sake-tot-sake- en finansiële dienste op die Internet raak die [[verskaffingsketting]]s van hele bedrywe.<ref name="Britannica" /> Die oorsprong van die Internet lê in navorsing wat die gelyktydige gebruik van rekenaarhulpbronne moontlik gemaak het, in die ontwikkeling van pakkieskakeling en in die ontwerp van rekenaarnetwerke vir datakommunikasie.<ref name="WashingtonPost">{{en}} {{cite news |date=30 Mei 2015 |title=A Flaw in the Design |url=https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108111512/https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/ |archive-date=8 November 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="Yates1997">{{en}} {{cite book |last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A History of Computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |date=1997 |publisher=National Museum of Science and Industry |isbn=978-0-901805-94-2 |pages=132–134}}</ref> Die stel kommunikasieprotokolle wat internetwerking moontlik maak, het voortgekom uit navorsing wat in die 1970's deur die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se [[DARPA|Defense Advanced Research Projects Agency]] in samewerking met universiteite en navorsers in die Verenigde State, die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Frankryk]] aangevra is.<ref name="Leiner2009">{{en}} {{cite journal |last1=Leiner |first1=Barry M. |last2=Cerf |first2=Vinton G. |last3=Clark |first3=David D. |last4=Kahn |first4=Robert E. |title=A brief history of the internet |journal=ACM SIGCOMM Computer Communication Review |volume=39 |issue=5 |pages=22–31 |year=2009 |doi=10.1145/1629607.1629613}}</ref><ref name="Abbate1999">{{en}} {{cite book |last=Abbate |first=Janet |title=Inventing the Internet |url=https://archive.org/details/inventinginterne00jane |publisher=MIT Press |location=Cambridge, Massachusetts |year=1999 |isbn=978-0-262-51115-5}}</ref> Die Internet het geen enkele sentrale gesag nie, nóg vir sy tegniese implementering, nóg vir beleid oor toegang en gebruik; elke samestellende netwerk bepaal sy eie beleid.<ref name="Strickland2008">{{en}} {{cite web |first=Jonathan |last=Strickland |title=How Stuff Works: Who owns the Internet? |url=http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140619070159/http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm |archive-date=19 Junie 2014 |date=3 Maart 2008 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die oorkoepelende omskrywing van die twee vernaamste naamruimtes op die Internet – die [[IP-adres]]ruimte en die [[Domeinnaamstelsel]] – word deur een instandhoudingsorganisasie gerig, die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), terwyl die tegniese grondslag en standaardisering van die kernprotokolle die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF) is.<ref name="Britannica" /> Die naam "Internet" word gewoonlik in spreektaal gebruik om na die [[Wêreldwye web]] te verwys, maar laasgenoemde is slegs een van die talle dienste wat deur die Internet beskikbaar is.<ref name="PewWWW">{{en}} {{cite web |date=11 Maart 2014 |title=World Wide Web Timeline |url=http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729162322/http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |archive-date=29 Julie 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Pew Research Center}}</ref> Ander sluit in [[e-pos]], lêeroordrag ([[File Transfer Protocol|FTP]]), geselsdienste en aanlynspeletjies. == Terminologie == Die [[Engelse]] woord ''internetted'' is reeds in 1849 in die betekenis "onderling verbind" of "deurvleg" gebruik.<ref name="OEDinternetted">{{en}} {{cite encyclopedia |title=internetted |encyclopedia=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=Oxford University Press}}</ref> Die woord ''Internet'' is in 1945 deur die Amerikaanse Departement van Oorlog in 'n radio-operateur se handleiding gebruik,<ref name="FM24-6">{{en}} {{cite web |title=United States Army Field Manual FM 24-6 Radio Operator's Manual Army Ground Forces June 1945 |date=18 September 2023 |url=https://archive.org/details/Fm24-6/mode/2up |publisher=United States War Department |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> en in 1974 as verkorte vorm van ''internetwork'' toe Vint Cerf en sy studente dit in ''RFC 675'' so ingespan het.<ref name="RFC675">{{en}} {{cite report |title=Specification of Internet Transmission Control Protocol |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc675 |last1=Cerf |first1=Vint |last2=Dalal |first2=Yogen |last3=Sunshine |first3=Carl |date=Desember 1974 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 675}}</ref><ref name="CerfKahn1974">{{en}} {{cite journal |last1=Cerf |first1=Vinton |last2=Kahn |first2=Robert |date=1974 |title=A Protocol for Packet Network Intercommunication |url=https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |journal=IEEE Transactions on Communications |volume=22 |issue=5 |pages=637–648 |doi=10.1109/TCOM.1974.1092259 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060913213037/https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |archive-date=13 September 2006}}</ref> Vandag verwys die term meestal na die wêreldwye stelsel van onderling verbonde rekenaarnetwerke, hoewel dit ook na enige groep kleiner netwerke kan verwys.<ref name="NYTCorbett">{{en}} {{cite news |last=Corbett |first=Philip B. |date=1 Junie 2016 |title=It's Official: The 'Internet' Is Over |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html |access-date=24 Augustus 2026 |issn=0362-4331 |archive-date=14 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014142148/https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html}}</ref> Die woord word in Engels soms met 'n hoofletter as eienaam geskryf, hoewel dit al minder algemeen word: dit weerspieël die neiging om nuwe terme met 'n hoofletter te skryf en hulle later in kleinletters te skryf soos hulle bekend raak.<ref name="NYTCorbett" /><ref name="WiredHerring">{{en}} {{cite magazine |last=Herring |first=Susan C. |date=19 Oktober 2015 |title=Should You Be Capitalizing the Word 'Internet'? |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/ |access-date=24 Augustus 2026 |issn=1059-1028 |archive-date=31 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031024342/https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/}}</ref> Verskeie publikasies, waaronder die ''AP Stylebook'' sedert 2016, beveel die kleinletter in alle gevalle aan. Die hoofletter word soms nog gebruik om die wêreldwye internet van kleiner netwerke te onderskei.<ref name="NYTCorbett" /> In 2016 het die [[Oxford English Dictionary]] op grond van 'n ondersoek na sowat 2,5&nbsp;miljard gedrukte en aanlynbronne bevind dat "Internet" in 54&nbsp;% van die gevalle met 'n hoofletter geskryf word.<ref name="Coren2016">{{en}} {{cite web |last=Coren |first=Michael J. |title=One of the internet's inventors thinks it should still be capitalized |url=https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=Quartz |date=2 Junie 2016 |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927102759/https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/}}</ref> == Die ontstaan == Die voorloper tot die Internet was [[ARPANET]] – 'n eksperimentele navorsingsnetwerk wat deur die Amerikaanse verdedigingsagentskap ARPA befonds is en waarvan die eerste knope by universiteite was. Dit het in 1969 in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] ontstaan. Op 1 Januarie 1983 het ARPANET van die ou NCP-protokol na TCP/IP oorgeskakel en so die weg vir die ontstaan van die moderne Internet gebaan. Dit was egter eers in die negentigerjare dat die publiek die Internet "ontdek" het. In Augustus 1991 het [[Tim Berners-Lee]] en Robert Cailliau die [[Wêreldwye web]]-projek gepubliseer nadat hulle 'n paar jaar aan [[HTTP]] en [[HTML]] gewerk het. Die eerste webbladsye het verskyn by [[CERN]] in [[Switserland]], waar hulle albei gewerk het. Met die uitvinding van bladsye wat aan mekaar verbind word deur klikbare skakels (HTML/WWW) het Tim Berners-Lee die Internet inderwaarheid vir die groter publiek beskikbaar gestel. Hy word as die uitvinder van die Wêreldwye web beskou; die Internet self het uit die werk van baie navorsers oor twee dekades ontwikkel en bestaan reeds meer as twintig jaar voor die Web. Sedertdien het dit 'n wêreldwye fenomeen geword met die karakter van 'n massamedium. Dit is die mees gebruikte kommunikasiemiddel ooit. Een van die bydraende faktore tot die Internet se sukses is waarskynlik dat dit in sy geheel aan niemand behoort nie en kommunikasie daarop feitlik onbeperk is. === Die 1960's === [[Lêer:A sketch of the ARPANET in December 1969.png|duimnael|'n Skets van [[ARPANET]] in Desember 1969. Knope 1 tot 4 was onderskeidelik die SDS Sigma 7 by UCLA, die SDS 940 by die Stanford-navorsingsinstituut, die IBM 360/75 by UCSB en die PDP-10 by die Universiteit van Utah.<ref name="Waldrop2015">{{en}} {{cite web |last=Waldrop |first=Mitch |date=2015 |title=DARPA and the Internet Revolution |url=https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf |access-date=24 Augustus 2026 |website=darpa.mil |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010142709/https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf |archive-date=10 Oktober 2015}}</ref>]] In die 1960's het rekenaarwetenskaplikes stelsels begin ontwikkel waarmee rekenaarhulpbronne gelyktydig deur verskeie gebruikers benut kon word.<ref name="Corbato1963">{{en}} {{cite book |last1=Corbató |first1=F. J. |title=The Compatible Time-Sharing System: A Programmer's Guide |url=http://www.bitsavers.org/pdf/mit/ctss/CTSS_ProgrammersGuide.pdf |publisher=MIT Press |year=1963 |isbn=978-0-262-03008-3}}</ref><ref name="Lee1992">{{en}} {{cite journal |last1=Lee |first1=J.A.N. |title=Claims to the term 'time-sharing' |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=1992 |volume=14 |issue=1 |pages=16–54 |doi=10.1109/85.145316}}</ref> J.C.R. Licklider het die gedagte van 'n universele netwerk voorgestel terwyl hy by Bolt Beranek & Newman gewerk het en later die Information Processing Techniques Office by die Amerikaanse Advanced Research Projects Agency gelei het.<ref name="Hauben1997">{{en}} {{cite book |last1=Hauben |first1=Michael |last2=Hauben |first2=Ronda |url=http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |title=Netizens: On the History and Impact of Usenet and the Internet |date=1997 |publisher=Wiley |isbn=978-0-8186-7706-9 |chapter=5. The Vision of Interactive Computing and the Future |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103184558/http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |archive-date=3 Januarie 2021}}</ref> Navorsing oor pakkieskakeling – een van die grondliggende tegnologieë van die Internet, waarby boodskappe in klein stukkies of pakkies opgedeel word wat afsonderlik deur die netwerk gestuur en by die bestemming weer saamgevoeg word – het in die vroeë 1960's met die werk van Paul Baran by RAND begin, en onafhanklik daarvan met dié van Donald Davies by die Britse National Physical Laboratory in 1965.<ref name="NIHF2007">{{en}} {{cite web |url=http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316 |title=Inductee Details – Paul Baran |publisher=National Inventors Hall of Fame |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906091231/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316 |archive-date=6 September 2017 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref><ref name="Pelkey2022">{{en}} {{cite book |last1=Pelkey |first1=James L. |last2=Russell |first2=Andrew L. |last3=Robbins |first3=Loring G. |title=Circuits, Packets, and Protocols: Entrepreneurs and Computer Communications, 1968–1988 |date=2022 |publisher=Morgan & Claypool |isbn=978-1-4503-9729-2 |page=4}}</ref> Ná die Symposium on Operating Systems Principles van 1967 is pakkieskakeling uit die voorgestelde NPL-netwerk in die ontwerp van [[ARPANET]] opgeneem, 'n eksperimentele netwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne wat deur ARPA voorgestel is.<ref name="Abbate1999" /> Die ontwikkeling daarvan het op 29 Oktober 1969 met twee netwerkknope begin, tussen die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles en die Stanford-navorsingsinstituut.<ref name="Gromov1995">{{en}} {{cite web |last=Gromov |first=Gregory |year=1995 |title=Roads and Crossroads of Internet History |url=http://www.netvalley.com/intval.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127082435/http://www.netvalley.com/intval.html |archive-date=27 Januarie 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die derde plek op die ARPANET was die Culler-Fried Interactive Mathematics Center by die Universiteit van Kalifornië in Santa Barbara en die vierde die grafikadepartement van die Universiteit van Utah.<ref name="Abbate1999" /> === Die 1970's === Teen die einde van 1971 was vyftien plekke aan die jong ARPANET verbind, hoofsaaklik in die stadsgebiede van Los Angeles, San Francisco en Boston.<ref name="Hafner1998">{{en}} {{cite book |last=Hafner |first=Katie |title=Where Wizards Stay Up Late: The Origins of the Internet |publisher=Simon & Schuster |year=1998 |isbn=978-0-684-83267-8}}</ref> Daarna het die ARPANET geleidelik in 'n gedesentraliseerde kommunikasienetwerk ontwikkel wat afgeleë sentrums en militêre basisse in die Verenigde State verbind het.<ref name="Townsend2001">{{en}} {{cite journal |last1=Townsend |first1=Anthony M. |title=The Internet and the Rise of the New Network Cities, 1969–1999 |journal=Environment and Planning B: Planning and Design |date=Februarie 2001 |volume=28 |issue=1 |pages=39–58 |doi=10.1068/b2688}}</ref> Ander gebruikers- en navorsingsnetwerke, soos die Merit Network en CYCLADES, is in die laat 1960's en vroeë 1970's ontwikkel.<ref name="Kim2005">{{en}} {{cite book |last1=Kim |first1=Byung-Keun |title=Internationalising the Internet: The Co-evolution of Influence and Technology |date=2005 |publisher=Edward Elgar |isbn=978-1-84542-675-0 |pages=51–55}}</ref> Vroeë internasionale verbindings was skaars: in 1973 is verbindings na Noorweë en na Peter Kirstein se navorsingsgroep by University College London gemaak, wat 'n deurgang na die Britse akademiese netwerke verskaf het en die eerste internetwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne was.<ref name="Kirstein1999">{{en}} {{cite journal |last1=Kirstein |first1=P. T. |title=Early experiences with the Arpanet and Internet in the United Kingdom |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=1999 |volume=21 |issue=1 |pages=38–44 |doi=10.1109/85.759368}}</ref> ARPA-projekte, die International Network Working Group en kommersiële inisiatiewe het tot verskeie protokolle en standaarde gelei waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk – 'n netwerk van netwerke – kon word.<ref name="LeinerISOC">{{en}} {{cite web |url=http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet |title=Brief History of the Internet: The Initial Internetting Concepts |first=Barry M. |last=Leiner |website=Internet Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409105511/http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet |archive-date=9 April 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> In 1974 het Vint Cerf aan die Stanford-universiteit en Bob Kahn by DARPA 'n voorstel getitel "A Protocol for Packet Network Intercommunication" gepubliseer, waaruit die protokolle ontwikkel het waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk kon word.<ref name="CerfKahn1974" /> Die werk van Louis Pouzin en Robert Metcalfe het 'n belangrike invloed op die uiteindelike TCP/IP-ontwerp gehad,<ref name="Economist2013">{{en}} {{cite news |date=30 November 2013 |title=The internet's fifth man |url=https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419230318/https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its |archive-date=19 April 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Economist}}</ref> terwyl nasionale telekommunikasiediensverskaffers en kommersiële verskaffers die X.25-standaard ontwikkel en op openbare datanetwerke ontplooi het.<ref name="Schatt1991">{{en}} {{cite book |last=Schatt |first=Stan |title=Linking LANs: A Micro Manager's Guide |publisher=McGraw-Hill |year=1991 |isbn=0-8306-3755-9 |page=200}}</ref> === Die 1980's === Die ARPANET het aanvanklik as ruggraat gedien vir die verbinding van streeksgebonde akademiese en militêre netwerke in die Verenigde State. Toegang is in 1981 uitgebrei toe die National Science Foundation die Computer Science Network gefinansier het. In 1982 is die internetprotokolsuite gestandaardiseer, wat die wêreldwye verspreiding van onderling verbonde netwerke moontlik gemaak het, en in 1986 het die NSFNET toegang tot superrekenaars in die Verenigde State verskaf, eers teen 56&nbsp;kbit/s en later teen 1,5 en 45&nbsp;Mbit/s.<ref name="Leiner2009" /> Die NSFNET het in 1988 en 1989 na akademiese en navorsingsorganisasies in Europa, Australië, Nieu-Seeland en Japan uitgebrei, wat die begin van die Internet as 'n interkontinentale netwerk gemerk het. Kommersiële internetdiensverskaffers het in 1989 in die Verenigde State en Australië ontstaan, en die ARPANET self is in 1990 ontmantel.<ref name="Abbate1999" /> === Die 1990's === Laat in 1990 het [[Tim Berners-Lee]] die eerste webblaaier, WorldWideWeb, begin skryf ná twee jaar se pleitwerk by die bestuur van [[CERN]]. Teen Kersfees 1990 het hy al die gereedskap gebou wat vir 'n werkende web nodig was: [[HTTP]] weergawe 0,9, die opmaaktaal [[HTML]], die eerste webblaaier (wat ook 'n HTML-redigeerder was), die eerste bedienerprogrammatuur, die eerste [[webbediener]] en die eerste webbladsye, wat die projek self beskryf het.<ref name="Leiner2009" /> Teen 1995 was die Internet in die Verenigde State volledig gekommersialiseer toe die NSFNET ontmantel is en die laaste beperkings op kommersiële verkeer verval het. Gedurende die laat 1990's is beraam dat die verkeer op die openbare Internet met 100&nbsp;% per jaar toegeneem het, terwyl die gemiddelde jaarlikse groei in die aantal gebruikers tussen 20 en 50&nbsp;% was. Dié groei word dikwels toegeskryf aan die gebrek aan sentrale administrasie, wat organiese groei toelaat, en aan die feit dat die protokolle nie in privaat besit is nie, wat verhoed dat een maatskappy te veel beheer oor die netwerk uitoefen.<ref name="Leiner2009" /> === Die 21ste eeu === Sedert 1995 het die Internet die kultuur en die handel ingrypend geraak, onder andere deur die opkoms van byna onmiddellike kommunikasie met e-pos, kitsboodskappe, internettelefonie en tweerigtingvideogesprekke. Al hoe groter hoeveelhede data word teen al hoër snelhede oor optieseveselnetwerke gestuur. Daar is beraam dat die Internet in 1993 slegs 1&nbsp;% van die inligting gedra het wat deur tweerigtingtelekommunikasie gevloei het; teen 2000 was dié syfer 51&nbsp;% en teen 2007 meer as 97&nbsp;%. Die gebruik van die Internet met selfone en tafelrekenaartoestelle het dié van tafelrekenaars in Oktober 2016 vir die eerste keer wêreldwyd oortref.<ref name="Britannica" /> Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 6&nbsp;miljard mense, of 74&nbsp;% van die wêreld se bevolking, in 2025 die Internet gebruik het, terwyl 2,2&nbsp;miljard mense steeds daarsonder was.<ref name="ITU2025">{{en}} {{cite report |author=Internasionale Telekommunikasie-unie |title=Measuring digital development: Facts and Figures 2025 |publisher=ITU |location=Genève |year=2025 |url=https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/}}</ref> Mobiele verbindings het 'n belangrike rol in die uitbreiding van toegang gespeel, veral in Asië, die Stille Oseaan-gebied en Afrika.<ref name="Unesco2018">{{en}} {{cite book |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf |title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development: Global Report 2017/2018 |publisher=Unesco |year=2018 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920181419/http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf |archive-date=20 September 2018}}</ref> === Mobiele kommunikasie === [[Lêer:Number of mobile cellular subscriptions 2012-2016.svg|duimnael|Getal mobiele selfoonintekeninge, 2012–2016]] Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 48&nbsp;% van individuele gebruikers teen die einde van 2017 gereeld met die Internet verbind was, teenoor 34&nbsp;% in 2012.<ref name="ITU-WTID">{{en}} {{cite web |date=2017 |title=World Telecommunication/ICT Indicators Database |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421072228/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx |archive-date=21 April 2019 |website=Internasionale Telekommunikasie-unie |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die getal unieke mobiele selfoonintekeninge het van 3,9&nbsp;miljard in 2012 tot 4,8&nbsp;miljard in 2016 gestyg – twee derdes van die wêreldbevolking – met meer as die helfte van die intekeninge in Asië en die Stille Oseaan-gebied.<ref name="GSMA2019">{{en}} {{cite web |date=11 Maart 2019 |title=The Mobile Economy 2019 |url=https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/ |publisher=GSMA |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311062226/https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/ |archive-date=11 Maart 2019 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die beperkings wat gebruikers ondervind wanneer hulle inligting deur mobiele toepassings bekom, val saam met 'n breër proses waarin die Internet gefragmenteer word. Fragmentasie beperk die toegang tot media-inhoud en raak juis die armste gebruikers die swaarste.<ref name="Unesco2018" /> == Bestuur == [[Lêer:Icannheadquartersplayavista.jpg|duimnael|ICANN se hoofkwartier in die Playa Vista-buurt van Los Angeles]] Die Internet is 'n wêreldwye netwerk wat uit baie vrywillig verbonde, outonome netwerke bestaan en dit werk sonder 'n sentrale beheerliggaam.<ref name="Britannica" /> Die tegniese grondslag en die standaardisering van die kernprotokolle (IPv4 en IPv6) is die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF), 'n organisasie sonder winsbejag van losweg verbonde internasionale deelnemers waarby enigeen kan aansluit deur tegniese kundigheid by te dra.<ref name="RFC4677">{{en}} {{cite report |title=The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4677 |last1=Hoffman |first1=Paul |last2=Harris |first2=Susan |date=September 2006 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 4677}}</ref> Hoewel die apparatuur van die internetinfrastruktuur dikwels ook ander programmatuurstelsels kan ondersteun, is dit die ontwerp en die standaardiseringsproses van die programmatuur wat die Internet kenmerk en die grondslag van sy skaalbaarheid en sukses vorm. Die IETF het die verantwoordelikheid vir die argitektoniese ontwerp van die Internet se programmatuurstelsels op hom geneem.<ref name="IETFhome">{{en}} {{cite web |title=IETF Home Page |url=http://www.ietf.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618032558/http://www.ietf.org/ |archive-date=18 Junie 2009 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=IETF}}</ref> Die IETF bestuur standaardwerkgroepe wat vir enige individu oop is, en die bydraes en standaarde word as ''Request for Comments''-dokumente (RFC's) op die IETF se webwerf gepubliseer. Die belangrikste netwerkmetodes wat die Internet moontlik maak, staan in spesiaal aangewese RFC's wat die internetstandaarde uitmaak. Ander, minder streng dokumente is bloot inligtend, eksperimenteel of geskiedkundig van aard, of hulle teken die beste huidige praktyke vir die implementering van internettegnologie aan.<ref name="Leiner2009" /> Om onderlinge werkbaarheid te handhaaf, word die hoofnaamruimtes van die Internet deur die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) beheer. ICANN word deur 'n internasionale direksie bestuur wat uit die tegniese, sake-, akademiese en ander niekommersiële gemeenskappe kom, en dit koördineer die toekenning van unieke identifiseerders soos [[Domeinnaamstelsel|domeinname]], [[IP-adres]]se en poortnommers in die vervoerprotokolle. Wêreldwyd eenvormige naamruimtes is noodsaaklik om die Internet se wêreldwye bereik te behou, en dié rol maak ICANN waarskynlik die enigste sentrale koördineringsliggaam vir die wêreldwye Internet.<ref name="Klein2004">{{en}} {{cite web |last=Klein |first=Hans |year=2004 |url=http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc |title=ICANN and Non-Territorial Sovereignty: Government Without the Nation State |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524035251/http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc |archive-date=24 Mei 2013 |website=Internet and Public Policy Project |publisher=Georgia Institute of Technology |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die National Telecommunications and Information Administration, 'n agentskap van die Amerikaanse Departement van Handel, het finale goedkeuring oor veranderinge aan die DNS-wortelsone gehad tot die oordrag van dié rol aan die Internet Assigned Numbers Authority op 1 Oktober 2016.<ref name="Packard2010">{{en}} {{cite book |last=Packard |first=Ashley |title=Digital Media Law |url=https://archive.org/details/digitalmedialaw0000pack_x5j6 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2010 |isbn=978-1-4051-8169-3 |page=[https://archive.org/details/digitalmedialaw0000pack_x5j6/page/65 65]}}</ref><ref name="Mueller2010">{{en}} {{cite book |last=Mueller |first=Milton L. |title=Networks and States: The Global Politics of Internet Governance |url=https://archive.org/details/networksstatesgl0000muel |publisher=MIT Press |year=2010 |isbn=978-0-262-01459-5 |page=[https://archive.org/details/networksstatesgl0000muel/page/61 61]}}</ref><ref name="ICG2016">{{en}} {{cite web |title=ICG Applauds Transfer of IANA Stewardship |url=https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712190131/https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/ |archive-date=12 Julie 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=IANA Stewardship Transition Coordination Group}}</ref> Streekregisters ken IP-adresblokke en ander internetparameters aan plaaslike registers soos internetdiensverskaffers toe, elkeen uit 'n poel adresse wat vir sy streek opsy gesit is. Daar is vyf sodanige registers: AfriNIC vir [[Afrika]], ARIN vir Noord-Amerika, APNIC vir Asië en die Stille Oseaan-gebied, LACNIC vir Latyns-Amerika en die [[Karibiese gebied|Karibiese streek]], en die RIPE NCC vir [[Europa]], die [[Midde-Ooste]] en [[Sentraal-Asië]].<ref name="Britannica" /> Die Internet Society is in 1992 gestig met die doel om "die oop ontwikkeling, evolusie en gebruik van die Internet tot voordeel van alle mense oor die hele wêreld te verseker".<ref name="ISOChistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml |title=Internet Society (ISOC) All About The Internet: History of the Internet |publisher=Internet Society |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127114016/http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml |archive-date=27 November 2011}}</ref> Sy lede is individue sowel as maatskappye, organisasies, regerings en universiteite. Die Internet Society verskaf onder meer 'n administratiewe tuiste aan 'n aantal minder formeel georganiseerde groepe wat by die ontwikkeling en bestuur van die Internet betrokke is, waaronder die IETF self, die Internet Architecture Board, die Internet Engineering Steering Group, die Internet Research Task Force en die Internet Research Steering Group. Op 16 November 2005 het die Wêreldberaad oor die Inligtingsamelewing in Tunis, onder die beskerming van die [[Verenigde Nasies]], die Internetbestuursforum gestig om internetverwante kwessies te bespreek.<ref name="UNWSIS2005">{{en}} {{cite web |date=16 November 2005 |title=At UN information summit, agreement reached on Internet management |url=https://news.un.org/en/story/2005/11/160232 |access-date=24 Augustus 2026 |website=UN News}}</ref> == Infrastruktuur == [[Lêer:World map of submarine cables.png|duimnael|400px|'n Kaart van 2007 wat die onderseese optieseveselkabels om die wêreld aandui]] Die kommunikasie-infrastruktuur van die Internet bestaan uit sy fisiese onderdele en 'n stelsel van programmatuurlae wat verskillende aspekte van die argitektuur beheer. Soos by enige rekenaarnetwerk bestaan die Internet fisies uit roeteerders, media soos kabels en radioverbindings, herhalers en modems. Baie van die netwerkknope is egter nie noodwendig internettoerusting as sodanig nie: internetpakkies word deur ander volwaardige netwerkprotokolle vervoer, met die Internet as 'n eenvormige netwerkstandaard wat oor heterogene apparatuur loop en met IP-roeteerders wat die pakkies na hul bestemmings lei.<ref name="Britannica" /> === Diensvlakke === [[Lêer:Internet Connectivity Distribution & Core.svg|duimnael|Die roetering van pakkies oor die Internet betrek verskeie vlakke van internetdiensverskaffers.]] Internetdiensverskaffers vestig wêreldwye verbindings tussen individuele netwerke op verskillende vlakke van omvang. Aan die bopunt van die roeteringshiërargie is die vlak 1-netwerke, groot telekommunikasiemaatskappye wat verkeer regstreeks met mekaar oor baie snelle optieseveselkabels uitruil ingevolge saamlêooreenkomste. Vlak 2- en laer netwerke koop internetdeurvoer by ander verskaffers om ten minste sommige partye op die wêreldwye Internet te bereik, hoewel hulle ook onderling kan saamlê. Eindgebruikers wat slegs toegang kry wanneer hulle 'n taak wil verrig of inligting wil bekom, vorm die onderkant van die roeteringshiërargie.<ref name="Britannica" /> 'n Diensverskaffer kan 'n enkele stroomop-verskaffer vir verbinding gebruik, of veelvuldige verbindings inspan om oortolligheid en lasverdeling te bewerkstellig. Internetuitruilpunte is groot verkeersuitruilings met fisiese verbindings na verskeie diensverskaffers. Groot organisasies soos akademiese instellings, groot ondernemings en regerings kan dieselfde funksie as diensverskaffers verrig deur namens hul interne netwerke saam te lê en deurvoer te koop. Navorsingsnetwerke is geneig om met groot subnetwerke soos GÉANT, GLORIAD, Internet2 en die Britse JANET te koppel.<ref name="Britannica" /> === Datasentrums en onderseese kabels === Die meeste bedieners wat internetdienste verskaf, word vandag in datasentrums gehuisves, en inhoud word dikwels deur inhoudafleweringsnetwerke van hoë werkverrigting verkry. Saamlêsentrums huisves dikwels privaat saamlêverbindings tussen hul kliënte, verskaffers van internetdeurvoer en wolkdiensverskaffers,<ref name="DCD2023">{{en}} {{cite web |last=Swinhoe |first=Dan |date=6 Oktober 2023 |title=The rise and rebirth of carrier hotels |url=https://www.datacenterdynamics.com/en/analysis/the-rise-and-rebirth-of-carrier-hotels/ |website=Data Center Dynamics |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> sogenaamde ontmoetkamers waar kliënte aan mekaar gekoppel word,<ref name="Wired2008MMR">{{en}} {{cite magazine |author=Dave Bullock |date=3 April 2008 |title=A Lesson in Internet Anatomy: The World's Densest Meet-Me Room |url=https://www.wired.com/2008/04/gallery-one-wilshire/ |access-date=24 Augustus 2026 |magazine=Wired}}</ref> internetuitruilpunte, en die landingspunte en eindtoerusting vir onderseese optieseveselkabels, wat die vastelande met mekaar verbind.<ref name="ArsCables2016">{{en}} {{cite web |author=Ars Staff |date=26 Mei 2016 |title=How the Internet works: Submarine fiber, brains in jars, and coaxial cables |url=https://arstechnica.com/information-technology/2016/05/how-the-internet-works-submarine-cables-data-centres-last-mile/ |website=Ars Technica |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Die internetprotokolsuite == [[Lêer:UDP encapsulation.svg|duimnael|Soos gebruikersdata deur die protokolstapel verwerk word, voeg elke abstraksielaag by die senderrekenaar inkapselingsinligting by. Die ontvanger verwyder die inkapseling weer, terwyl tussenliggende aanstuurpunte die skakelinkapseling by elke stap bywerk en die IP-laag vir roeteringsdoeleindes nagaan.]] Die internetstandaarde beskryf 'n raamwerk wat as die internetprotokolsuite of TCP/IP bekend staan: 'n stel protokolle wat in vier begripslae georden word volgens die omvang van hul werking, oorspronklik in ''RFC 1122'' en ''RFC 1123'' gedokumenteer.<ref name="Leiner2009" /> * Aan die bokant is die '''toepassingslaag''', waar kommunikasie in terme van die objekte of datastrukture beskryf word wat vir elke toepassing die geskikste is. 'n Webblaaier werk byvoorbeeld in 'n [[kliënt-bediener]]-model en ruil inligting met HTTP en HTML uit. * Onder dié laag verbind die '''vervoerlaag''' toepassings op verskillende gasheerrekenaars met 'n logiese kanaal deur die netwerk. Dit verskaf dié diens met verskeie moontlike eienskappe, soos geordende, betroubare aflewering (TCP) en 'n onbetroubare datagramdiens (UDP). * Die '''internetlaag''' implementeer die [[Internetprotokol|internetprotokol]] (IP), wat rekenaars in staat stel om mekaar aan die hand van hul IP-adres te identifiseer en op te spoor en hul verkeer deur tussenliggende netwerke te roeteer. Die kode van dié laag is onafhanklik van die soort netwerk waaroor dit fisies loop. * Aan die onderkant is die '''skakellaag''', wat knope op dieselfde fisiese skakel verbind en protokolle bevat wat nie roeteerders nodig het nie. Die protokolsuite skryf nie self apparatuurmetodes voor om bisse oor te dra nie, maar neem aan dat geskikte tegnologie beskikbaar is. Voorbeelde van sulke tegnologie is [[Wi-Fi]], [[Ethernet]] en DSL. === Die internetprotokol === [[Lêer:IP stack connections.svg|duimnael|Begripsmatige datavloei in 'n eenvoudige netwerktopologie van twee gasheerrekenaars (''A'' en ''B'') wat deur 'n skakel tussen hul onderskeie roeteerders verbind word. Die toepassing op elke rekenaar lees en skryf asof die prosesse regstreeks deur 'n soort datapyp aan mekaar verbind is.]] Die opvallendste onderdeel van die internetmodel is die internetprotokol, wat internetwerking moontlik maak en so die Internet self tot stand bring. Daar bestaan twee weergawes daarvan, IPv4 en IPv6. Buiten die ingewikkelde stel fisiese verbindings wat sy infrastruktuur uitmaak, word die Internet ook deur twee- of veelsydige kommersiële kontrakte soos saamlêooreenkomste in stand gehou, en deur tegniese spesifikasies of protokolle wat die uitruil van data oor die netwerk beskryf.<ref name="Britannica" /> === IP-adresse, IPv4 en IPv6 === [[Lêer:An example of theoretical DNS recursion.svg|duimnael|'n DNS-oplosser raadpleeg drie naambedieners om die domeinnaam "www.wikipedia.org" na 'n IPv4-adres om te skakel.]] Om individuele rekenaars op die netwerk op te spoor, verskaf die Internet [[IP-adres]]se: getalle van vaste lengte binne die pakkie wat die infrastruktuur gebruik om pakkies na hul bestemming te stuur. Adresse word gewoonlik outomaties deur die Dynamic Host Configuration Protocol aan toerusting toegeken, of hulle word met die hand opgestel. Die [[Domeinnaamstelsel]] skakel domeinname wat mense intik, soos "af.wikipedia.org", na IP-adresse om.<ref name="RFC1034">{{en}} {{cite report |title=Domain Names – Concepts and Facilities |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034 |editor=Paul Mockapetris |date=November 1987 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 1034}}</ref> Weergawe 4 van die internetprotokol (IPv4) definieer 'n IP-adres as 'n 32-bis-getal.<ref name="RFC791">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791 |editor=Jon Postel |date=September 1981 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 791}}</ref> IPv4 is die aanvanklike weergawe wat op die eerste geslag van die Internet gebruik is en dit is steeds oorheersend in gebruik. Dit is in 1981 ontwerp om tot ongeveer 4,3&nbsp;miljard gasheerrekenaars te kan adresseer, maar die plofbare groei van die Internet het tot die uitputting van IPv4-adresse gelei, wat in 2011 sy finale stadium bereik het toe die wêreldwye poel van IPv4-adresse opgebruik is.<ref name="Huston">{{en}} {{cite web |last=Huston |first=Geoff |title=IPv4 Address Report |url=http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401001902/http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html |archive-date=1 April 2009}}</ref> Weens dié uitputting is 'n nuwe weergawe, IPv6, in die middel-1990's ontwikkel en in 1998 gestandaardiseer. Dit gebruik 128 bisse vir die adres en verskaf dus veel groter adresseringsvermoë en doeltreffender roetering.<ref name="RFC2460">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2460 |last1=Deering |first1=Stephen |last2=Hinden |first2=Robert |date=Desember 1998 |publisher=Network Working Group |id=RFC 2460}}</ref><ref name="RFC8200">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8200 |last1=Deering |first1=Stephen |last2=Hinden |first2=Robert |date=Julie 2017 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 8200}}</ref> Die ontplooiing van IPv6 is sedert die middel-2000's aan die gang en brei steeds wêreldwyd uit nadat die adresregisters alle hulpbronbestuurders begin aanmoedig het om vinnige oorskakeling te beplan.<ref name="ARINdepletion">{{en}} {{cite web |url=https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf |title=Notice of Internet Protocol version 4 (IPv4) Address Depletion |publisher=ARIN |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107095025/https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf |archive-date=7 Januarie 2010}}</ref> IPv6 is per ontwerp nie regstreeks met IPv4 versoenbaar nie en vestig eerder 'n parallelle weergawe van die Internet, sodat vertaalfasiliteite vir internetwerking bestaan en sommige knope die netwerkprogrammatuur vir albei netwerke bevat.<ref name="Punithavathani2014">{{en}} {{cite journal |last1=Punithavathani |first1=D. Shalini |last2=Radley |first2=Sheryl |date=2014 |title=Performance analysis for wireless networks: an analytical approach by multifarious Sym Teredo |journal=The Scientific World Journal |volume=2014 |doi=10.1155/2014/304914 |pmid=25506611 |pmc=4260372}}</ref> Feitlik alle moderne bedryfstelsels ondersteun albei weergawes van die internetprotokol, hoewel die netwerkinfrastruktuur in dié opsig agterweë gebly het. === Subnette === [[Lêer:Subnetting Concept-en.svg|duimnael|300px|Die skep van 'n subnet deur die gasheeridentifiseerder te verdeel]] 'n Subnet of subnetwerk is 'n logiese onderverdeling van 'n IP-netwerk.<ref name="RFC950">{{en}} {{cite report |title=Internet Standard Subnetting Procedure |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc950 |last1=Mogul |first1=Jeffrey |last2=Postel |first2=Jon |date=Augustus 1985 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 950}}</ref> Rekenaars wat aan 'n subnet behoort, word met 'n identiese groep beduidendste bisse in hul IP-adresse geadresseer. Dit lei tot die logiese verdeling van 'n IP-adres in twee velde: die netwerknommer of roeteringsvoorvoegsel, en die res, wat 'n bepaalde gasheerrekenaar of netwerkkoppelvlak identifiseer. Die roeteringsvoorvoegsel kan in CIDR-notasie uitgedruk word: die eerste adres van 'n netwerk, gevolg deur 'n skuinsstreep en die bislengte van die voorvoegsel. Byvoorbeeld, <code>198.51.100.0/24</code> is die voorvoegsel van die IPv4-netwerk wat by daardie adres begin, met 24 bisse vir die netwerkvoorvoegsel en die oorblywende 8 bisse vir gasheeradressering; die adresse van <code>198.51.100.0</code> tot <code>198.51.100.255</code> behoort dus aan dié netwerk. Die IPv6-spesifikasie <code>2001:db8::/32</code> is 'n groot adresblok met 2⁹⁶ adresse en 'n 32-bis-roeteringsvoorvoegsel. By IPv4 kan 'n netwerk ook deur sy ''subnetmasker'' gekenmerk word, die bismasker wat die roeteringsvoorvoegsel lewer wanneer dit met 'n bisgewyse EN-bewerking op enige IP-adres in die netwerk toegepas word. Subnetmaskers word net soos adresse in punt-desimale notasie geskryf: <code>255.255.255.0</code> is byvoorbeeld die subnetmasker vir die voorvoegsel <code>198.51.100.0/24</code>. === Roetering === Rekenaars en roeteerders gebruik roeteringstabelle in hul bedryfstelsel om IP-pakkies aan te stuur na 'n knoop op 'n ander subnetwerk. Roeteringstabelle word met die hand opgestel of outomaties deur roeteringsprotokolle onderhou. Eindknope gebruik gewoonlik 'n verstekroete wat na 'n diensverskaffer wys wat deurvoer verskaf, terwyl die roeteerders van diensverskaffers die Border Gateway Protocol gebruik om die doeltreffendste roetering oor die ingewikkelde verbindings van die wêreldwye Internet te bepaal. Die verstekdeurgang is die knoop wat as aanstuurrekenaar na ander netwerke dien wanneer geen ander roetespesifikasie by die bestemmings-IP-adres van 'n pakkie pas nie.<ref name="Fisher2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072 |title=How to Find Your Default Gateway IP Address |last=Fisher |first=Tim |website=Lifewire |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=25 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225162425/https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072}}</ref> == Toegang == Daar is verskeie metodes om toegang tot die Internet te kry, soos inbelverbindings, breëband (oor 'n koaksiale, optiese vesel- of koperkabel), [[Wi-Fi]], [[satelliet]] en selfoonnetwerke. Inbelverbindings en [[3G]] is grotendeels deur veselverbindings na die huis en deur 4G- en 5G-selfoonnetwerke vervang. Inisiatiewe van onder af het tot draadlose gemeenskapsnetwerke gelei, en kommersiële Wi-Fi-dienste wat groot gebiede dek, is in baie stede beskikbaar, waaronder New York, Londen, Wene, Toronto, San Francisco, Philadelphia, Chicago en Pittsburgh.<ref name="Bloomberg2006">{{en}} {{cite news |last=Pasternak |first=Sean B. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&sid=aQ0ZfhMa4XGQ |title=Toronto Hydro to Install Wireless Network in Downtown Toronto |publisher=Bloomberg |date=7 Maart 2006 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060410104717/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&sid=aQ0ZfhMa4XGQ |archive-date=10 April 2006}}</ref> == Taal == [[Lêer:InternetUsersByLanguagePieChart.svg|duimnael|Internetgebruikers volgens taal]] Vroeë rekenaarstelsels was beperk tot die karakters van die American Standard Code for Information Interchange (ASCII), 'n deelversameling van die [[Latynse alfabet]]. Engels is die oorheersende taal op die Internet. Volgens syfers van 2008 was 30 % van die gebruikers Engelssprekend, gevolg deur [[Chinees]] (17 %), [[Spaans]] (9 %), [[Japannees]] (7 %), [[Frans]] (5 %) en [[Duits]] (5 %). Latere skattings gee Engels op sowat 26 % van die gebruikers en Chinees op sowat 20 %, terwyl Engels steeds omtrent die helfte van alle webinhoud uitmaak.<ref>[http://www.internetworldstats.com/stats7.htm Internet World Stats], besoek op 31 Maart 2008</ref> Ná Engels (27 %) is die tale waarin die meeste inhoud op die [[Wêreldwye web]] aangevra word [[Chinees]] (25 %), [[Spaans]] (8 %), [[Japannees]] (5 %), [[Portugees]] en [[Duits]] (elk 4 %), [[Arabies]], [[Frans]] en [[Russies]] (elk 3 %), en [[Koreaans]] (2 %).<ref name="IWSTaal">{{en}} {{cite web |date=18 Maart 2012 |title=Top Ten Internet Languages |url=http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-date=26 April 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Internet World Stats, Miniwatts Marketing Group}}</ref> Internettegnologie het in die laaste jare so goed ontwikkel, veral in die gebruik van moderne karakterkoderingstandaarde soos [[Unicode]], dat daar tans in feitlik enige taal gekommunikeer kan word, selfs dié wat ander skryfstelsels as die [[Latynse alfabet]] gebruik. Foute soos ''mojibake'' – die verkeerde vertoning van sommige tale se karakters – kom egter steeds voor. == Wêreldwye web == {{Hoofartikel|Wêreldwye web}} [[Lêer:First Web Server.jpg|duimnael|Die NeXT-rekenaar wat [[Tim Berners-Lee]] by [[CERN]] gebruik het en wat die wêreld se eerste [[webbediener]] geword het.]] [[Lêer:WorldWideWebAroundWikipedia.png|duimnael|links|Grafiese voorstelling van 'n baie klein deeltjie van die [[Wêreldwye web]] om hiperskakels te demonstreer.]] Soos reeds genoem, is die terme "Internet" en "Wêreldwye web" (soms net die Web genoem) nie sinonieme nie, hoewel dit dikwels so gebruik word. Die Wêreldwye web is 'n groot stelsel dokumente, [[beeld]]e, multimedia, toepassings en ander bronne wat logies deur hiperskakels en [[URL]]'s – meer algemeen ''Uniform Resource Identifiers'' (URI's) – aan mekaar verbind word en so 'n wêreldwye stelsel van benoemde verwysings vorm. URI's identifiseer dienste, [[webbediener]]s, databasisse en die dokumente en hulpbronne wat hulle kan lewer, simbolies.<ref name="Webopedia2010">{{en}} {{cite web |date=24 Junie 2010 |title=The Difference Between the Internet and the World Wide Web |url=http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502001005/http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp |archive-date=2 Mei 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |work=Webopedia |publisher=QuinStreet}}</ref> Hierdie skakels en URL's stel [[webbediener]]s en ander masjiene waarop die oorspronklikes data gestoor word, in staat om die data te stuur met behulp van [[HTTP]] (Hypertext Transfer Protocol). HTTP is die hoofprotokol vir toegang tot die Wêreldwye web, maar slegs een van die kommunikasieprotokolle op die Internet; webdienste gebruik dit ook vir kommunikasie tussen programmatuurstelsels om inligting, sakedata en logistiek oor te dra en uit te ruil.<ref name="Webopedia2010" /> Met behulp van [[webblaaier]]s soos [[Google Chrome]], [[Safari (webblaaier)|Safari]], [[Firefox|Mozilla Firefox]], Microsoft Edge en [[Opera (webblaaier)|Opera]] kan Internetgebruikers toegang kry tot webbladsye. Internet Explorer, wat lank die mees gebruikte blaaier was, is in 2022 gestaak. Hulle kan ook tussen webbladsye of webwerwe navigeer met behulp van hiperskakels. Webdokumente kan feitlik enige kombinasie van rekenaardata bevat, onder andere grafika, klank, video's, gewone teks, multimedia en interaktiewe inhoud soos webspeletjies, sagteware en demonstrasies. Skrifte wat aan die kliëntkant loop, kan animasies, speletjies, kantoortoepassings en wetenskaplike demonstrasies insluit. Deur sleutelwoord-soektogte met [[soekenjin]]s soos [[Google]], Bing en [[Yahoo!]] het miljoene mense vinnige, maklike toegang tot 'n oneindige verskeidenheid aanlyninligting. In vergelyking met gedrukte [[ensiklopedie]]ë en tradisionele [[biblioteek|biblioteke]] het die Wêreldwye web 'n skielike en geweldige desentralisasie van inligting en data tot gevolg gehad. Buiten webwerwe waarmee individue, organisasies en adverteerders 'n ontsaglike hoeveelheid mense kan bereik, word belangstelling in die Web ook aangevuur deur verskynsels soos webjoernale of blogs, asook versamelings persoonlike webbladsye en sosialenetwerkprofiele. Vroeë voorbeelde soos GeoCities (gesluit in 2009) en [[Myspace]] is later deur platforms soos [[Facebook]], Instagram, TikTok en X verdring. So word miljoene mense in staat gestel om op die Internet te kommunikeer sonder 'n groot kennis van onder andere [[HTML]]-teks. Met meer moderne stelsels soos [[wiki]]-sagteware kan mense ook met behulp van vooraf ontwerpte bladsye bydra tot 'n gemeenskaplike doel soos die skep van 'n ensiklopedie soos [[Wikipedia]]. == Ander dienste == Benewens die Wêreldwye web dra die Internet 'n groot verskeidenheid ander dienste. [[E-pos]] is een van die oudste en steeds een van die mees gebruikte, en werk met die SMTP-protokol vir versending en met IMAP of POP vir aflewering. Die gedagte om elektroniese teksboodskappe tussen partye te stuur, na analogie van briewe of memorandums, is ouer as die Internet self.<ref name="NewScientist1972">{{en}} {{cite journal |last=Brown |first=Ron |date=26 Oktober 1972 |title=Fax invades the mail market |journal=New Scientist |volume=56 |issue=817 |pages=218–221}}</ref><ref name="PopSci1973">{{en}} {{cite journal |last=Luckett |first=Herbert P. |date=Maart 1973 |title=What's News: Electronic-mail delivery gets started |journal=Popular Science |volume=202 |issue=3 |page=85}}</ref> Internettelefonie of VoIP stuur spraak as pakkies oor die netwerk in plaas van oor die geskakelde telefoonnetwerk, en dié tegnologie onderlê ook videogesprekke. VoIP-stelsels oorheers vandag baie markte omdat hulle so maklik en gerieflik soos 'n gewone telefoon is, met aansienlike kostebesparings, veral oor lang afstande.<ref name="Booth2010">{{en}} {{cite journal |last=Booth |first=C. |year=2010 |title=Chapter 2: IP Phones, Software VoIP, and Integrated and Mobile VoIP |journal=Library Technology Reports |volume=46 |issue=5 |pages=11–19}}</ref> Kitsboodskapdienste en later sosiale netwerke het van tekskletsdienste ontwikkel tot platforms wat teks, klank, beeld en video kombineer.<ref name="Britannica" /> Lêerdeling is die praktyk waarby groot hoeveelhede data as rekenaarlêers oor die Internet oorgedra word, byvoorbeeld deur lêerbedieners. Dit laat gebruikers toe om lêers na 'n bediener op te laai of, in die geval van eweknie-tot-eweknie-netwerke, regstreeks tussen gebruikersrekenaars uit te ruil sonder 'n sentrale bediener; die las van grootmaataflaaie na baie gebruikers kan so met spieëlbedieners of eweknie-netwerke verlig word. Toegang tot 'n lêer kan deur gebruikersverifikasie beheer word, die oordrag daarvan kan met [[versleuteling]] verberg word, en daar kan vir toegang betaal word – gewoonlik met kredietkaartbesonderhede wat self ten volle versleuteld oor die Internet gestuur word. Die oorsprong en egtheid van 'n ontvangde lêer kan met 'n digitale handtekening nagegaan word.<ref name="CISA2021">{{en}} {{cite web |title=Understanding Digital Signatures |url=https://www.cisa.gov/news-events/news/understanding-digital-signatures |publisher=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency |date=2021 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Stroommedia lewer klank en video wat afgespeel word terwyl dit afgelaai word eerder as ná die tyd, en dié tegnologie het die verspreiding van musiek, films en televisie ingrypend verander.<ref name="Britannica" /> == Sekuriteit == Die hulpbronne, apparatuur en programmatuur van die Internet is die teiken van kriminele of kwaadwillige pogings om onregmatige beheer te verkry, onderbrekings te veroorsaak, bedrog te pleeg, af te pers of privaat inligting te bekom.<ref name="Gralla2007">{{en}} {{cite book |last=Gralla |first=Preston |title=How the Internet Works |url=https://archive.org/details/howinternetworks00gral |year=2007 |publisher=Que |location=Indianapolis |isbn=978-0-7897-2132-7}}</ref> === Wanware === Die grootskaalse gebruik van die Internet het dit ook 'n doelwit vir misbruik gemaak. Wanware – programmatuur wat kwaadwillig ontwerp is, waaronder [[rekenaarvirus]]se, wurms wat hulself outomaties kopieer, [[losprysware]], [[botnet]]te en spioenware wat oor gebruikers se bedrywighede en tikwerk verslag doen – versprei deur e-pos-aanhegsels, kwaadwillige webwerwe en ongelapte programmatuur. Uitvissing lei gebruikers om vertroulike inligting soos wagwoorde en bankbesonderhede aan bedrieërs te gee deur voor te gee dat 'n boodskap van 'n vertroude instansie kom, en botnette – groot netwerke van besmette rekenaars – word gebruik om diensweieringsaanvalle uit te voer.<ref name="Britannica" /> Sulke bedrywighede maak gewoonlik [[kubermisdaad]] uit, en verdedigingsteoretici het ook oor die moontlikheid van kuberoorlogvoering op groot skaal met soortgelyke metodes bespiegel.<ref name="Andriole2020">{{en}} {{cite web |last=Andriole |first=Steve |title=Cyberwarfare Will Explode In 2020 (Because It's Cheap, Easy And Effective) |url=https://www.forbes.com/sites/steveandriole/2020/01/14/cyberwarfare-will-explode-in-2020-because-its-cheap-easy--effective/ |date=14 Januarie 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Forbes}}</ref> Wanware skep ernstige probleme vir individue en ondernemings op die Internet.<ref name="Razak2016">{{en}} {{cite journal |last1=Razak |first1=Mohd Faizal Ab |last2=Anuar |first2=Nor Badrul |last3=Salleh |first3=Rosli |last4=Firdaus |first4=Ahmad |title=The rise of 'malware': Bibliometric analysis of malware study |journal=Journal of Network and Computer Applications |date=November 2016 |volume=75 |pages=58–76 |doi=10.1016/j.jnca.2016.08.022}}</ref> Volgens Symantec se ''Internet Security Threat Report'' van 2018 het die getal wanwarevariante in 2017 tot 669&nbsp;947&nbsp;865 gestyg, twee keer soveel as in 2016.<ref name="Xiao2020">{{en}} {{cite journal |last1=Xiao |first1=Fei |last2=Sun |first2=Yi |last3=Du |first3=Donggao |last4=Li |first4=Xuelei |last5=Luo |first5=Min |date=21 Maart 2020 |title=A Novel Malware Classification Method Based on Crucial Behavior |journal=Mathematical Problems in Engineering |volume=2020 |pages=1–12 |doi=10.1155/2020/6804290}}</ref> Daar is voorspel dat kubermisdaad – wat wanware-aanvalle sowel as ander misdade met rekenaars insluit – die wêreldekonomie in 2021 sowat 6&nbsp;biljoen Amerikaanse dollar sou kos, en dat dit teen 15&nbsp;% per jaar toeneem.<ref name="Morgan2020">{{en}} {{cite web |last=Morgan |first=Steve |date=13 November 2020 |title=Cybercrime To Cost The World $10.5 Trillion Annually By 2025 |url=https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305072352/https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |archive-date=5 Maart 2022 |access-date=24 Augustus 2026 |work=Cybercrime Magazine |publisher=Cybersecurity Ventures}}</ref> Sedert 2021 word wanware ook ontwerp om rekenaarstelsels te tref wat kritieke infrastruktuur soos die elektrisiteitsverspreidingsnetwerk bedryf,<ref name="EderNeuhauser2019">{{en}} {{cite journal |last1=Eder-Neuhauser |first1=Peter |last2=Zseby |first2=Tanja |last3=Fabini |first3=Joachim |title=Malware propagation in smart grid networks: metrics, simulation and comparison of three malware types |journal=Journal of Computer Virology and Hacking Techniques |date=Junie 2019 |volume=15 |issue=2 |pages=109–125 |doi=10.1007/s11416-018-0325-y}}</ref> en wanware kan so ontwerp word dat dit die opsporingsalgoritmes van teenvirusprogrammatuur ontduik.<ref name="Spring2023">{{en}} {{cite web |last=Spring |first=Tom |date=12 Junie 2023 |title=Obfuscation tool 'BatCloak' can evade 80% of AV engines |url=https://www.scmagazine.com/news/obfuscation-batcloak-80-percent-av-engines |access-date=24 Augustus 2026 |website=SC Media}}</ref> === Toesig === Die argitektuur van die Internet maak grootskaalse toesig ook moontlik. Verkeer beweeg deur 'n beperkte aantal ruggraatverbindings en uitruilpunte, waar dit afgetap kan word, en diensverskaffers en platforms hou groot hoeveelhede data oor hul gebruikers aan. Versleuteling – veral die algemene gebruik van [[HTTPS]] vir webverkeer – het die inhoud van kommunikasie moeiliker om af te luister gemaak, hoewel metadata soos wie met wie kommunikeer dikwels steeds sigbaar bly.<ref name="Britannica" /> Die oorgrote meerderheid rekenaartoesig behels die monitering van data en verkeer op die Internet.<ref name="Diffie2008">{{en}} {{cite news |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping |title=Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping |last1=Diffie |first1=Whitfield |last2=Landau |first2=Susan |date=Augustus 2008 |work=Scientific American |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113212137/http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping |archive-date=13 November 2008}}</ref> In die Verenigde State moet alle telefoonoproepe en breëbandinternetverkeer ingevolge die Communications Assistance for Law Enforcement Act byvoorbeeld beskikbaar wees vir onbelemmerde intydse monitering deur federale wetstoepassingsagentskappe,<ref name="EFFCALEA">{{en}} {{cite web |url=https://www.eff.org/issues/calea |title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |work=Electronic Frontier Foundation |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316041313/http://www.eff.org/issues/calea |archive-date=16 Maart 2009}}</ref> en moet alle Amerikaanse telekommunikasieverskaffers pakkiesnuffeltegnologie installeer waarmee federale wetstoepassings- en intelligensieagentskappe al hul kliënte se breëband- en VoIP-verkeer kan onderskep.<ref name="ACEvFCC">{{en}} {{cite web |date=9 Junie 2006 |title=American Council on Education v. FCC, United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit |url=http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120907032500/http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf |archive-date=7 September 2012 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die groot hoeveelheid data wat so ingesamel word, verg toesigprogrammatuur wat die tersaaklike inligting filtreer en aanmeld, soos die gebruik van bepaalde woorde of frases, die besoek van bepaalde soorte webwerwe, of kommunikasie per e-pos of klets met bepaalde partye.<ref name="Hill2004">{{en}} {{cite news |url=https://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm |title=Government funds chat room surveillance research |last=Hill |first=Michael |date=11 Oktober 2004 |agency=Associated Press |newspaper=USA Today |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100511220550/http://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm |archive-date=11 Mei 2010}}</ref> Agentskappe soos die Information Awareness Office, die Amerikaanse Nasionale Veiligheidsagentskap, die Britse GCHQ en die [[FBI]] bestee jaarliks miljarde dollar om stelsels vir die onderskepping en ontleding van data te ontwikkel, aan te koop en te bedryf.<ref name="McCullagh2007">{{en}} {{cite news |url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html |title=FBI turns to broad new wiretap method |last=McCullagh |first=Declan |date=30 Januarie 2007 |work=ZDNet News |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407040227/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html |archive-date=7 April 2010}}</ref> Soortgelyke stelsels word deur die Iranse geheime polisie bedryf om andersdenkendes te identifiseer en te onderdruk; die nodige apparatuur en programmatuur is na bewering deur die Duitse [[Siemens]] en die Finse [[Nokia]] geïnstalleer.<ref name="Debka2009">{{en}} {{cite web |url=http://www.debka.com/article/3509/ |title=First round in Internet war goes to Iranian intelligence |website=Debkafile |date=28 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221173608/http://www.debka.com/article/3509/ |archive-date=21 Desember 2013 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Sensuur === Sommige regerings beperk of monitor watter inligting hul burgers oor die Internet kan bekom. Dit word bewerkstellig deur die blokkering van domeinname of IP-adresse, die filtrering van soekresultate, die vereiste dat diensverskaffers bepaalde inhoud verwyder, en in uiterste gevalle die algehele afsluiting van internettoegang tydens verkiesings of onrus. Organisasies wat internetvryheid monitor, klassifiseer lande op 'n skaal van min of geen sensuur tot deurlopende sensuur en toesig.<ref name="Britannica" /> Regerings soos dié van [[Myanmar]], [[Iran]], [[Noord-Korea]], die vasteland van [[Volksrepubliek China|China]], [[Saoedi-Arabië]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] beperk toegang tot inhoud op die Internet binne hul gebiede, veral tot politieke en godsdienstige inhoud, met filters op domeinname en sleutelwoorde.<ref name="Deibert2010">{{en}} {{cite book |last1=Deibert |first1=Ronald J. |last2=Palfrey |first2=John G. |last3=Rohozinski |first3=Rafal |last4=Zittrain |first4=Jonathan |title=Access Controlled: The Shaping of Power, Rights, and Rule in Cyberspace |publisher=MIT Press |year=2010 |isbn=978-0-262-51435-4}}</ref> In [[Noorweë]], [[Denemarke]], [[Finland]] en [[Swede]] het die groot internetdiensverskaffers vrywillig ingestem om toegang tot werwe op 'n amptelike lys te beperk. Hoewel dié lys van verbode hulpbronne veronderstel is om slegs bekende kinderpornografiewerwe te bevat, is die inhoud daarvan geheim.<ref name="Register2008">{{en}} {{cite web |title=Finland censors anti-censorship site |work=The Register |url=https://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ |date=18 Februarie 2008 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220075300/https://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ |archive-date=20 Februarie 2008}}</ref> Baie lande, waaronder die Verenigde State, het wette teen die besit of verspreiding van bepaalde materiaal soos kinderpornografie oor die Internet ingestel, maar hulle skryf nie filterprogrammatuur voor nie. Talle gratis of kommersieel verkrygbare programme, bekend as inhoudbeheerprogrammatuur, is vir gebruikers beskikbaar om aanstootlike inhoud op individuele rekenaars of netwerke te blokkeer en so kinders se toegang tot pornografiese materiaal of gewelduitbeelding te beperk. == Maatskaplike uitwerking == Die Internet het nuwe vorme van maatskaplike omgang, bedrywighede en verenigings moontlik gemaak, wat tot die wetenskaplike studie van die [[Sosiologie|sosiologie]] van die Internet gelei het. === Gebruikers === [[Lêer:Internet users per 100 inhabitants ITU.svg|duimnael|Internetgebruikers per 100 inwoners. Bron: Internasionale Telekommunikasie-unie.]] Tussen 2000 en 2009 het die aantal internetgebruikers wêreldwyd van 390&nbsp;miljoen tot 1,9&nbsp;miljard gestyg,<ref name="ITUgrafieke">{{en}} {{cite web |title=Internet users graphs |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/ |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509175322/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/default.aspx |archive-date=9 Mei 2020 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> en in 2014 het dit drie miljard of 44&nbsp;% van die wêreldbevolking oortref, hoewel twee derdes daarvan uit die rykste lande gekom het: 78&nbsp;% van Europeërs het die Internet gebruik, gevolg deur 57&nbsp;% van die inwoners van Noord- en Suid-Amerika.<ref name="Dent2014">{{en}} {{cite web |author=Steve Dent |date=25 November 2014 |title=There are now 3 billion Internet users, mostly in rich countries |url=https://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141128020032/http://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/ |archive-date=28 November 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Teen 2010 het 22&nbsp;% van die wêreldbevolking toegang tot rekenaars gehad, met 'n miljard [[Google]]-soektogte per dag, 300&nbsp;miljoen gebruikers wat blogs gelees het en twee miljard video's wat daagliks op [[YouTube]] gekyk is.<ref name="Antara2011">{{en}} {{cite web |date=26 Mei 2011 |title=Google Earth demonstrates how technology benefits RI's civil society, govt |url=http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029074528/http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt |archive-date=29 Oktober 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Antara News}}</ref> Die meeste Internetgebruikers was in 2008 in [[Asië]] (40 %), gevolg deur [[Europa]] (26 %), [[Noord-Amerika]] (17 %), [[Latyns-Amerika]] (10 %), [[Afrika]] (4 %), die [[Midde-Ooste]] (3 %) en [[Australië]] (1 %); sedertdien het Afrika se aandeel sterk gegroei.<ref name="inetstats">[http://www.internetworldstats.com/stats.htm World Internet Usage Statistics News and Population Stats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |date=23 Junie 2011 }}, besoek op 30 Junie 2008</ref> Teen 2018 was Asië alleen verantwoordelik vir 51&nbsp;% van alle internetgebruikers, met 2,2&nbsp;miljard van die wêreld se 4,3&nbsp;miljard gebruikers. [[Volksrepubliek China|China]] het in 2018 'n belangrike mylpyl oortref toe die land se internetregulerende owerheid, die China Internet Network Information Centre, aangekondig het dat China 802&nbsp;miljoen gebruikers het,<ref name="CNNIC2018">{{en}} {{cite web |date=Januarie 2018 |title=Statistical Report on Internet Development in China |url=https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412062935/https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf |archive-date=12 April 2019 |publisher=China Internet Network Information Centre |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> gevolg deur [[Indië]] met sowat 700&nbsp;miljoen en die Verenigde State met 275&nbsp;miljoen. Gemeet aan deurdringing het China in 2022 egter 'n koers van 70&nbsp;% gehad, teenoor Indië se 60&nbsp;% en die Verenigde State se 90&nbsp;%.<ref name="IWS2019">{{en}} {{cite web |title=World Internet Users Statistics and 2019 World Population Stats |url=https://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20171124192836/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=24 November 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=internetworldstats.com}}</ref> Die groei is sedertdien deur die ontwikkelende wêreld gedryf: in 2022 was 54&nbsp;% van die wêreld se gebruikers in Asië, 14&nbsp;% in Europa, 11&nbsp;% in Afrika, 10&nbsp;% in Latyns-Amerika en die [[Karibiese gebied|Karibiese streek]], 7&nbsp;% in Noord-Amerika, 4&nbsp;% in die Midde-Ooste en 1&nbsp;% in [[Oseanië]].<ref name="IWS2023">{{en}} {{cite web |date=30 Junie 2023 |title=World Internet Usage Statistics News and Population Stats |url=http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319013935/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=19 Maart 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Internet World Stats}}</ref> In 2019 het [[Koeweit]], [[Katar]], die [[Falklandeilande]], [[Bermuda]] en [[Ysland]] die hoogste internetdeurdringing gehad, met 93&nbsp;% of meer van die bevolking wat toegang het.<ref name="ITUIndividuals">{{en}} {{cite web |title=Percentage of Individuals using the Internet 2000–2012 |url=http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |location=Genève |date=Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209141641/http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |archive-date=9 Februarie 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Verskeie nuutskeppinge verwys na internetgebruikers. 'n ''Netizen'' – "burger van die net" – is iemand wat aktief betrokke is by die verbetering van aanlyngemeenskappe, van die Internet in die algemeen, of van politieke aangeleenthede en regte soos die [[vryheid van spraak]].<ref name="Seese2009">{{en}} {{cite book |last=Seese |first=Michael |title=Scrappy Information Security |url=https://archive.org/details/scrappyinformati0000sees |publisher=Happy About |year=2009 |isbn=978-1-60005-132-6 |page=[https://archive.org/details/scrappyinformati0000sees/page/130 130]}}</ref><ref name="HaubenNet1996">{{en}} {{cite web |last=Hauben |first=Michael |date=5 Junie 1996 |title=The Net and Netizens |url=http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604214312/http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01 |archive-date=4 Junie 2011 |publisher=Columbia-universiteit |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n ''Internaut'' is 'n operateur of tegnies hoogs bekwame gebruiker van die Internet,<ref name="LeinerISOCbrief">{{en}} {{cite web |last1=Leiner |first1=Barry M. |last2=Cerf |first2=Vinton G. |last3=Clark |first3=David D. |last4=Kahn |first4=Robert E. |date=10 Desember 2003 |title=A Brief History of the Internet |url=http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070604153304/http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |archive-date=4 Junie 2007 |website=Internet Society |access-date=24 Augustus 2026 |display-authors=3}}</ref> en 'n digitale burger is iemand wat die Internet gebruik om aan die samelewing, die politiek en die regering deel te neem.<ref name="Mossberger2011">{{en}} {{cite book |last1=Mossberger |first1=Karen |last2=Tolbert |first2=Caroline J. |last3=McNeal |first3=Ramona S. |title=Digital Citizenship: The Internet, Society and Participation |url=https://archive.org/details/digitalcitizensh0000moss |publisher=MIT Press |year=2007}}</ref> === Gebruik === [[Lêer:Share of individuals using the internet.png|duimnael|360px|Internetgebruikers in 2021 as 'n persentasie van elke land se bevolking. Bron: Our World in Data.]] Die Internet laat groter buigsaamheid in werkure en werkplek toe, veral met die verspreiding van ongemeterde snelverbindings. Toegang is met talle middele feitlik oral moontlik, en selfone, datakaarte, handrekenaarspeletjiekonsoles en selroeteerders stel gebruikers in staat om draadloos te verbind. ==== Inligting en onderwys ==== Opvoedkundige materiaal op alle vlakke, van voorskoolse programme tot navorsingsliteratuur wat deur Google Scholar bekom word, is op webwerwe beskikbaar. Die Internet het die ontwikkeling van virtuele universiteite en afstandsonderrig moontlik gemaak en so sowel formele as informele onderwys bevorder. Dit stel navorsers ook in staat om navorsing op afstand deur virtuele laboratoriums te doen, met ingrypende veranderinge in die bereik en algemene geldigheid van bevindings sowel as in die kommunikasie tussen wetenskaplikes en die publikasie van resultate.<ref name="Reips2008">{{en}} {{cite book |last=Reips |first=Ulf-Dietrich |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-69464-3 |location=Cambridge |pages=268–294 |chapter=How Internet-mediated research changes science}}</ref> Teen die laat 2010's is die Internet beskryf as die hoofbron van wetenskaplike inligting vir die meerderheid van die bevolking van die globale noorde.<ref name="Jemielniak2020">{{en}} {{cite book |last1=Jemielniak |first1=Dariusz |last2=Przegalinska |first2=Aleksandra |title=Collaborative Society |url=https://archive.org/details/collaborativesoc0000jemi |publisher=MIT Press |year=2020 |isbn=978-0-262-35645-9 |page=[https://archive.org/details/collaborativesoc0000jemi/page/111 111]}}</ref> [[Wiki]]'s word ook in die akademiese wêreld gebruik om inligting oor institusionele en internasionale grense heen te deel en te versprei.<ref name="Wanderley2006">{{en}} {{cite book |last1=Wanderley |first1=Marcelo M. |last2=Birnbaum |first2=David |last3=Malloch |first3=Joseph |title=New Interfaces for Musical Expression |publisher=IRCAM – Centre Pompidou |year=2006 |isbn=978-2-84426-314-8 |page=180}}</ref> Hulle is in dié omgewings nuttig bevind vir samewerking aan toekenningsaansoeke, strategiese beplanning, departementele dokumentasie en komiteewerk.<ref name="Lombardo2008">{{en}} {{cite journal |last1=Lombardo |first1=Nancy T. |last2=Mower |first2=Allyson |last3=McFarland |first3=Mary M. |title=Putting Wikis to Work in Libraries |journal=Medical Reference Services Quarterly |date=2 Junie 2008 |volume=27 |issue=2 |pages=129–145 |doi=10.1080/02763860802114223 |pmid=18844087}}</ref> Die Amerikaanse [[Patent|patent]]- en handelsmerkkantoor gebruik 'n wiki waarmee die publiek kan saamwerk om die stand van die tegniek vir hangende patentaansoeke te vind, en Queens in New York het 'n wiki gebruik waarmee burgers aan die ontwerp en beplanning van 'n plaaslike park kon meewerk.<ref name="Noveck2007">{{en}} {{cite journal |last=Noveck |first=Beth Simone |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |date=2007 |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> Die [[Engelse Wikipedia]] het die grootste gebruikersbasis van al die wiki's op die Wêreldwye web<ref name="WikiStats2008">{{en}} {{cite web |date=3 April 2008 |title=WikiStats by S23 |url=http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&th=8000&lines=500 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140825164715/http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&th=8000&lines=500 |archive-date=25 Augustus 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=S23Wiki}}</ref> en dit staan onder die tien werwe met die meeste verkeer.<ref name="Alexa2015">{{en}} {{cite web |title=Alexa Web Search – Top 500 |url=http://www.alexa.com/topsites |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites |archive-date=2 Maart 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Alexa Internet}}</ref> ==== Vermaak ==== Die Internet is van sy ontstaan af 'n belangrike uitlaat vir ontspanning, met vermaaklike maatskaplike eksperimente soos MUD's en MOO's wat op universiteitsbedieners bedryf is en humoristiese Usenet-groepe wat baie verkeer ontvang het. Baie internetforums het afdelings wat aan speletjies en humoristiese video's afgestaan word.<ref name="StudFiles">{{In taal|ru}} {{cite web |title=Communication in our life |url=https://studfile.net/preview/2987063/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=StudFiles}}</ref> 'n Verdere ontspanningsgebied op die Internet is multispelerspeletjies.<ref name="Spohn2009">{{en}} {{cite web |last=Spohn |first=Dave |date=15 Desember 2009 |title=Top Online Game Trends of the Decade |url=http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/trendsdecade.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929074221/http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/trendsdecade.htm |archive-date=29 September 2011 |website=About.com |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Dié vorm van vermaak skep gemeenskappe waarin mense van alle ouderdomme en herkomste die snelbewegende wêreld van multispelerspeletjies geniet, van massiewe multispeler-aanlynrolspele tot eerstepersoonskieters, en van rolspeletjies tot aanlyndobbelary. Hoewel aanlynspeletjies al sedert die 1970's bestaan, het die moderne vorme daarvan met intekendienste soos GameSpy en MPlayer begin.<ref name="Spohn2011">{{en}} {{cite web |last=Spohn |first=Dave |date=2 Junie 2011 |title=Internet Game Timeline: 1963–2004 |url=http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/timeline.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060425091409/http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/timeline.htm |archive-date=25 April 2006 |website=About.com |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Stroommedia is die intydse aflewering van digitale media vir onmiddellike gebruik deur eindgebruikers. Stroommaatskappye soos [[Netflix]], Disney+, Amazon se Prime Video, Mubi, [[Hulu]] en Apple TV+ oorheers vandag die vermaakbedryf en oorskadu die tradisionele uitsaaiers.<ref name="Bajarin2024">{{en}} {{cite web |last=Bajarin |first=Tim |date=26 November 2024 |title=The Future Of Media: Streaming Dominates |url=https://www.forbes.com/sites/timbajarin/2024/11/26/the-future-of-media-streaming-dominance-and-the-data-revolution/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=Forbes}}</ref> Klankstroomdienste soos [[Spotify]] en [[Apple Music]] het eweneens 'n aansienlike markaandeel in die klankvermaakmark. Werwe vir die deel van video's is ook 'n belangrike faktor in die vermaakstelsel. [[YouTube]] is op 15 Februarie 2005 gestig en is vandag die voorste werf vir gratis stroomvideo, met meer as twee miljard gebruikers.<ref name="YouTubePress">{{en}} {{cite web |title=Press |url=https://www.youtube.com/about/press/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111094352/https://www.youtube.com/yt/about/press/ |archive-date=11 November 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=YouTube}}</ref> Dit gebruik 'n webspeler om videolêers te stroom en te vertoon.<ref name="YouTubeHTML5">{{en}} {{cite web |title=YouTube now defaults to HTML5 |url=https://youtube-eng.googleblog.com/2015/01/youtube-now-defaults-to-html5_27.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910204225/https://youtube-eng.googleblog.com/2015/01/youtube-now-defaults-to-html5_27.html |archive-date=10 September 2018 |access-date=24 Augustus 2026 |work=YouTube Engineering and Developers Blog}}</ref> YouTube-gebruikers kyk honderde miljoene video's per dag en laai honderdduisende op. Ander werwe vir die deel van video's is onder meer [[Vimeo]], [[Instagram]] en [[TikTok]].<ref name="Patwa2026">{{en}} {{cite web |last1=Patwa |first1=Nitish |title=Vimeo's Massive Layoffs Are a Sign of Something Much Darker for the Internet |url=https://slate.com/technology/2026/01/vimeo-layoffs-youtube-video-internet.html |website=Slate |date=23 Januarie 2026 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> ==== Pornografie ==== Hoewel baie regerings probeer het om sowel internetpornografie as aanlyndobbelary te beperk, het dit oor die algemeen nie hul wye gewildheid gestuit nie.<ref name="Goldman2008">{{en}} {{cite web |last=Goldman |first=Russell |date=22 Januarie 2008 |title=Do It Yourself! Amateur Porn Stars Make Bank |url=https://abcnews.go.com/Business/SmallBiz/story?id=4151592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230075056/https://abcnews.go.com/Business/SmallBiz/story?id=4151592 |archive-date=30 Desember 2011 |website=ABC News |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n Aantal advertensiebefondsde werwe wat oënskynlik vir die deel van video's bedoel is – bekend as "tube-werwe" – is geskep om gedeelde pornografiese video-inhoud te huisves. Weens wette wat dokumentasie van die herkoms van pornografie vereis, werk dié werwe deesdae grootliks saam met pornografiese filmateljees en hul eie onafhanklike netwerke van vervaardigers, en tree hulle dus feitlik as stroomvideodienste op. Groot rolspelers in dié veld is onder meer die markleier Aylo, wat PornHub en talle ander handelsnaamwerwe bedryf, sowel as onafhanklike bedryfsmaatskappye soos xHamster en Xvideos. In 2023 was die internetverkeer na pornografiese videowerwe vergelykbaar met dié na die hoofstroomdienste vir stroomvideo en die deel van video's.<ref name="Wright2023">{{en}} {{cite journal |last1=Wright |first1=Paul J. |last2=Tokunaga |first2=Robert |last3=Herbenick |first3=Debby |title=But Do Porn Sites Get More Traffic than TikTok, OpenAI, and Zoom? |journal=The Journal of Sex Research |date=24 Julie 2023 |volume=60 |issue=6 |pages=763–767 |doi=10.1080/00224499.2023.2220690 |pmid=37273178}}</ref> ==== Werk op afstand ==== Werk op afstand word deur hulpmiddels soos samewerkingsprogrammatuur, virtuele privaat netwerke, konferensie-oproepe, videotelefonie en VoIP moontlik gemaak, sodat werk van enige plek af verrig kan word, soos van die werker se huis. ==== Filantropie ==== Die verspreiding van goedkoop internettoegang in ontwikkelende lande het nuwe moontlikhede vir eweknie-tot-eweknie-liefdadigheid geopen, waar individue klein bedrae tot liefdadigheidsprojekte vir ander individue kan bydra. Werwe soos DonorsChoose en GlobalGiving stel klein skenkers in staat om geld na individuele projekte van hul keuse te kanaliseer. 'n Gewilde variasie op internetgebaseerde filantropie is die gebruik van eweknie-tot-eweknie-lenings vir liefdadigheidsdoeleindes; Kiva het dié gedagte in 2005 gebaan met die eerste webgebaseerde diens wat individuele leningsprofiele vir befondsing gepubliseer het.<ref name="Roodman2009">{{en}} {{cite web |last=Roodman |first=David |date=2 Oktober 2009 |title=Kiva Is Not Quite What It Seems |url=http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210045011/http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php |archive-date=10 Februarie 2010 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Center for Global Development}}</ref><ref name="Strom2009">{{en}} {{cite news |last=Strom |first=Stephanie |date=9 November 2009 |title=Confusion on Where Money Lent via Kiva Goes |url=https://www.nytimes.com/2009/11/09/business/global/09kiva.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225155/http://www.nytimes.com/2009/11/09/business/global/09kiva.html |archive-date=29 Januarie 2017 |work=The New York Times |page=6 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Programmatuur === Die lae koste en byna oombliklike deel van idees, kennis en vaardighede het samewerking dramaties vergemaklik met die hulp van samewerkingsprogrammatuur waarmee groepe maklik kan vorm, goedkoop kan kommunikeer en idees kan deel. 'n Voorbeeld daarvan is die beweging vir [[vrye sagteware]], wat onder meer [[Linux]], [[Mozilla Firefox]] en [[OpenOffice.org]] – waaruit [[LibreOffice]] later ontstaan het – opgelewer het. Inhoudbestuurstelsels laat samewerkende spanne toe om gelyktydig aan gedeelde dokumentversamelings te werk sonder om mekaar se werk per ongeluk te vernietig. Die Internet maak ook wolkbewerking, virtuele privaat netwerke, afgeleë werkskerms en werk op afstand moontlik. === Sielkunde === Die ontremmingseffek van aanlyn wees beskryf die neiging van baie mense om aanlyn feller of aanstootliker op te tree as wat hulle van aangesig tot aangesig sou doen. 'n Beduidende aantal feministiese vroue was die teiken van verskillende vorme van teistering, van beledigings en haatspraak tot, in uiterste gevalle, dreigemente van verkragting en dood, in reaksie op wat hulle op sosiale media geplaas het. Die maatskappye agter sosiale media is in die verlede gekritiseer omdat hulle nie genoeg gedoen het om slagoffers van aanlynmisbruik by te staan nie.<ref name="Moore2013">{{en}} {{cite news |last=Moore |first=Keith |date=27 Julie 2013 |title=Twitter 'report abuse' button calls after rape threats |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904014545/http://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-date=4 September 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |work=BBC News}}</ref> Kinders loop aanlyn ook gevare soos kuberafknouery en toenaderings deur seksuele roofdiere wat hulle soms as kinders voordoen. Uit naïwiteit plaas hulle soms persoonlike inligting oor hulself aanlyn, wat hulle of hul gesinne in gevaar kan stel as hulle nie daarteen gewaarsku word nie. Baie ouers verkies om internetfiltrering in te stel of hul kinders se aanlynbedrywighede te bewaak in 'n poging om hulle teen [[pornografie]] of geweldadige inhoud te beskerm. Die gewildste sosialenetwerkdienste verbied gewoonlik gebruikers onder die ouderdom van 13, maar dié beleid kan omseil word deur 'n rekening met 'n valse geboortedatum te registreer, en 'n beduidende aantal kinders onder 13 sluit by sulke werwe aan. Daar bestaan ook sosialenetwerkdienste vir jonger kinders wat beweer dat hulle beter beskerming bied.<ref name="Kessler2010">{{en}} {{cite web |last=Kessler |first=Sarah |date=11 Oktober 2010 |title=5 Fun and Safe Social Networks for Children |url=http://mashable.com/2010/10/11/social-networks-children/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220082237/http://mashable.com/2010/10/11/social-networks-children/ |archive-date=20 Desember 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Mashable}}</ref> Internetgebruik is met eensaamheid onder gebruikers in verband gebring.<ref name="Hughes">{{en}} {{cite web |author1=Carole Hughes |title=The Relationship Between Internet Use and Loneliness Among College Students |url=https://www2.bc.edu/~hughesc/abstract.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107031736/https://www2.bc.edu/~hughesc/abstract.html |archive-date=7 November 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Boston College}}</ref> Eensame mense is geneig om die Internet as uitlaat vir hul gevoelens te gebruik en hul verhale met ander te deel. Kuberluiheid kan 'n las op 'n onderneming se hulpbronne word wanneer werknemers baie tyd by die werk aan die web bestee,<ref name="Scotsman2003">{{en}} {{cite news |date=11 September 2003 |title=Net abuse hits small city firms |url=http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020041820/http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-date=20 Oktober 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |work=The Scotsman |location=Edinburgh}}</ref> en internetverslawing is oormatige rekenaargebruik wat die daaglikse lewe belemmer. Nicholas Carr meen internetgebruik het ook ander uitwerkings op individue, byvoorbeeld dat dit die vaardigheid om vinnig te lees verbeter maar die diep denke belemmer wat tot ware kreatiwiteit lei.<ref name="Carr2010">{{en}} {{cite book |last=Carr |first=Nicholas G. |title=The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains |url=https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr_r4d5 |publisher=W.W. Norton |year=2010 |isbn=978-0-393-07222-8 |page=[https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr_r4d5/page/276 276]}}</ref> === Sake === Elektroniese sakebedryf omvat sakeprosesse oor die hele [[waardeketting]]: aankope, verskaffingsketting-bestuur, [[bemarking]], verkope, kliëntediens en sakeverhoudings. [[E-handel]] poog om inkomstestrome by te voeg deur die Internet te gebruik om verhoudings met kliënte en vennote te bou en te versterk. Volgens die International Data Corporation was die omvang van wêreldwye e-handel in 2013 gelyk aan 16&nbsp;biljoen Amerikaanse dollar wanneer sake-tot-sake- en sake-tot-verbruiker-transaksies gekombineer word; 'n verslag deur Oxford Economics het die totale omvang van die digitale ekonomie op 20,4&nbsp;biljoen dollar beraam, gelykstaande aan sowat 13,8&nbsp;% van wêreldwye verkope.<ref name="Oxford2011">{{en}} {{cite web |date=2 Julie 2011 |title=The New Digital Economy: How it will transform business |url=http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706101452/http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf |archive-date=6 Julie 2014 |website=Oxford Economics |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Hoewel daar baie oor die ekonomiese voordele van internetgedrewe handel geskryf is, is daar ook aanduidings dat sommige aspekte van die Internet, soos kaarte en plekbewuste dienste, [[ekonomiese ongelykheid]] en die digitale skeiding kan versterk.<ref name="Badger2013">{{en}} {{cite web |author=Emily Badger |date=6 Februarie 2013 |title=How the Internet Reinforces Inequality in the Real World |url=http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130211095334/http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/ |archive-date=11 Februarie 2013 |access-date=24 Augustus 2026 |work=The Atlantic}}</ref> Elektroniese handel kan verantwoordelik wees vir konsolidasie en die agteruitgang van klein familiewinkels met fisiese perseel, wat weer tot groter inkomste-ongelykheid lei.<ref name="ZDNet2013">{{en}} {{cite web |date=17 Januarie 2013 |title=E-commerce will make the shopping mall a retail wasteland |url=https://www.zdnet.com/article/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219011301/http://www.zdnet.com/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland-7000009960/ |archive-date=19 Februarie 2013 |website=ZDNet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n Verslag van 2013 deur die Institute for Local Self-Reliance het bevind dat kleinhandelaars met fisiese persele 47 mense in diens neem vir elke 10&nbsp;miljoen dollar se verkope, terwyl Amazon slegs 14 in diens neem. Net so is die kamerhuurondernemer [[Airbnb]] met sy 700 werknemers in 2014 op 10&nbsp;miljard dollar gewaardeer, ongeveer die helfte van Hilton Worldwide, wat 152&nbsp;000 mense in diens het. [[Uber]] het destyds 1&nbsp;000 voltydse werknemers gehad en is op 18,2&nbsp;miljard dollar gewaardeer, omtrent dieselfde waardasie as Avis Rent a Car en die Hertz Corporation gesamentlik, wat saam bykans 60&nbsp;000 mense in diens gehad het.<ref name="Harris2015">{{en}} {{cite news |last1=Harris |first1=Michael |date=2 Januarie 2015 |title=Book review: 'The Internet Is Not the Answer' by Andrew Keen |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150120000258/https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-date=20 Januarie 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref> Advertensies op gewilde webbladsye kan winsgewend wees. Aanlyn advertensies is 'n vorm van bemarking wat die Internet gebruik om promosieboodskappe aan verbruikers te lewer, en dit sluit e-posbemarking, soekenjinbemarking, bemarking op sosiale media, verskeie soorte vertoonadvertensies (waaronder webbanieradvertensies) en mobiele advertensies in. In 2011 het die inkomste uit internetadvertensies in die Verenigde State dié van kabeltelevisie oortref en dié van uitsaaitelevisie byna oortref.<ref name="IAB2012">{{en}} {{cite web |date=April 2013 |title=IAB Internet Advertising Revenue Report: 2012 Full Year Results |url=http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004001439/http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf |archive-date=4 Oktober 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=PricewaterhouseCoopers, Internet Advertising Bureau |page=19}}</ref> Baie algemene praktyke in aanlyn advertensies is omstrede en word toenemend gereguleer. === Politiek === [[Lêer:Thai-coup-detat-2014-social-media-banner.jpg|duimnael|'n Banier in [[Bangkok]] tydens die staatsgreep van 2014 in [[Thailand]] wat die publiek meedeel dat om iets op sosiale media te "hou" of te deel tot gevangenisstraf kan lei.]] Die Internet het nuwe belang as politieke instrument gekry. Howard Dean se presidensiële veldtog van 2004 in die Verenigde State was opvallend vir sy sukses met die insameling van skenkings oor die Internet. Baie politieke groepe gebruik die Internet as 'n nuwe manier om hulle vir hul saak te organiseer, wat tot internetaktivisme gelei het.<ref name="Cascading2011">{{en}} {{cite web |date=23 Februarie 2011 |title=The Arab Uprising's Cascading Effects |url=http://www.miller-mccune.com/politics/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227051329/http://www.miller-mccune.com/politics/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |archive-date=27 Februarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Miller-McCune}}</ref> Werwe vir [[sosiale media]] soos [[Facebook]] en [[Twitter]] het mense gehelp om die [[Arabiese Lente]] te organiseer deur aktiviste in staat te stel om betogings te reël, griewe oor te dra en inligting te versprei.<ref name="Kirkpatrick2011">{{en}} {{cite news |last=Kirkpatrick |first=David D. |date=9 Februarie 2011 |title=Wired and Shrewd, Young Egyptians Guide Revolt |url=https://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10youth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225903/http://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10youth.html |archive-date=29 Januarie 2017 |work=The New York Times |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Baie mense verstaan die Internet as 'n uitbreiding van [[Jürgen Habermas]] se begrip van die openbare sfeer en merk op hoe netwerkkommunikasietegnologie iets soos 'n wêreldwye burgerlike forum verskaf. Gevalle van polities gemotiveerde internetsensuur is egter inmiddels in baie lande aangeteken, ook in Westerse demokrasieë.<ref name="Deibert2008">{{en}} {{cite book |last1=Deibert |first1=Ronald |last2=Palfrey |first2=John |last3=Rohozinski |first3=Rafal |last4=Zittrain |first4=Jonathan |title=Access Denied: The Practice and Policy of Global Internet Filtering |publisher=MIT Press |year=2008 |isbn=978-0-262-29072-2}}</ref><ref name="Diamond2012">{{en}} {{cite book |last1=Diamond |first1=Larry |last2=Plattner |first2=Marc F. |title=Liberation Technology: Social Media and the Struggle for Democracy |url=https://archive.org/details/liberationtechno0000unse |publisher=JHU Press |year=2012 |isbn=978-1-4214-0568-1}}</ref> [[E-regering]] is die gebruik van kommunikasietegnologie soos die Internet om openbare dienste aan burgers en ander persone in 'n land of streek te lewer. Dit bied geleenthede vir meer regstreekse en geriefliker toegang van burgers tot die regering<ref name="Manoharan2022">{{en}} {{cite journal |last1=Manoharan |first1=Aroon P. |last2=Melitski |first2=James |last3=Holzer |first3=Marc |date=20 Januarie 2022 |title=Digital Governance: An Assessment of Performance and Best Practices |journal=Public Organization Review |volume=23 |issue=1 |pages=265–283 |doi=10.1007/s11115-021-00584-8 |pmc=8769785}}</ref> en vir die lewering van dienste deur die regering regstreeks aan burgers.<ref name="Caves2004">{{en}} {{cite book |last=Caves |first=R. W. |title=Encyclopedia of the City |publisher=Routledge |year=2004 |page=180}}</ref> === Godsdiens en terrorisme === Kubersektarisme is 'n nuwe organisasievorm wat, volgens die navorser Patricia Thornton, bestaan uit {{Blockquote|text=hoogs verspreide klein groepies aanhangers wat binne die groter maatskaplike verband grootliks anoniem kan bly en in betreklike geheimhouding werk, terwyl hulle steeds van ver verbind is aan 'n groter netwerk van gelowiges wat 'n stel praktyke en tekste deel, en dikwels 'n gemeenskaplike toewyding aan 'n bepaalde leier. Ondersteuners in die buiteland verskaf befondsing en steun; aanhangers in die land self versprei traktate, neem aan verset deel en deel inligting oor die binnelandse toestand met buitestanders. Gesamentlik bou die lede en aanhangers van sulke sektes lewensvatbare virtuele geloofsgemeenskappe op, ruil hulle persoonlike getuienisse uit en studeer hulle gesamentlik per e-pos, in aanlynkletskamers en op webgebaseerde boodskapborde.|sign=Patricia M. Thornton<ref name="Thornton2003">{{en}} {{cite book |last=Thornton |first=Patricia M. |title=Chinese Society: Change, Conflict and Resistance |url=https://archive.org/details/chinesesocietych0000unse_d5r1 |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-56074-0 |editor1-last=Perry |editor1-first=Elizabeth |edition=2 |location=Londen en New York |pages=[https://archive.org/details/chinesesocietych0000unse_d5r1/page/149 149]–150 |chapter=The New Cybersects: Resistance and Repression in the Reform Era |editor2-last=Selden |editor2-first=Mark}}</ref>}} Die Britse regering het in die besonder kommer uitgespreek oor die vooruitsig dat jong Britse Moslems deur materiaal op die Internet in Islamitiese ekstremisme geïndoktrineer word, oorreed word om by terreurgroepe soos die sogenaamde "[[Islamitiese Staat]]" aan te sluit, en dan moontlik terreurdade pleeg wanneer hulle ná gevegte in [[Sirië]] of [[Irak]] na Brittanje terugkeer. === Die digitale skeiding === Die verskil tussen dié wat toegang tot die Internet het en dié wat nie het nie, word die digitale skeiding genoem. Dit hang saam met inkomste, opvoeding, geslag en die verskil tussen stad en platteland, en dit is die grootste in die minsontwikkelde lande.<ref name="Unesco2018" /> Een omstrede oplossing is nultarifering, waar internetdiensverskaffers gebruikers gratis toegang tot bepaalde inhoud of toepassings gee; kritici voer aan dat dit die Internet fragmenteer en juis die armste gebruikers tot 'n klein deel daarvan beperk.<ref name="Berkman2017">{{en}} {{cite web |last1=Bates |first1=Samantha |last2=Bavitz |first2=Christopher |last3=Hessekiel |first3=Kira |date=5 Oktober 2017 |title=Zero Rating & Internet Adoption |url=https://cyber.harvard.edu/publications/2017/10/zerorating |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208221600/https://cyber.harvard.edu/publications/2017/10/zerorating |archive-date=8 Desember 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=cyber.harvard.edu |publisher=Berkman Klein Center for Internet & Society}}</ref> == Werkverrigting en onderbrekings == Omdat die Internet 'n heterogene netwerk is, wissel sy fisiese eienskappe – waaronder die dataoordragsnelhede van verbindings – baie wyd, en dit toon opkomende verskynsels wat van sy grootskaalse ordening afhang.<ref name="Albert1999">{{en}} {{cite journal |last1=Albert |first1=Réka |last2=Jeong |first2=Hawoong |last3=Barabási |first3=Albert-László |title=Diameter of the World-Wide Web |journal=Nature |date=September 1999 |volume=401 |issue=6749 |pages=130–131 |doi=10.1038/43601}}</ref> Die volume internetverkeer is moeilik om te meet omdat daar geen enkele meetpunt in die veelvlakkige, niehiërargiese topologie bestaan nie: verkeersdata kan uit die gesamentlike volume by die saamlêpunte van die vlak 1-verskaffers beraam word, maar verkeer wat binne groot verskaffernetwerke bly, word nie noodwendig getel nie.<ref name="Britannica" /> 'n Internetonderbreking kan deur plaaslike seinonderbrekings veroorsaak word, maar die ontwrigting van onderseese kommunikasiekabels kan groot gebiede raak, soos met die kabelbreuke van 2008. Minder ontwikkelde lande is kwesbaarder omdat hulle oor min verbindings met groot kapasiteit beskik. Kabels op land is eweneens kwesbaar: in 2011 het 'n vrou wat na skrootmetaal gegrawe het, byna die hele [[Armenië]] se verbinding afgesny.<ref name="Guardian2011">{{en}} {{cite news |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |title=Georgian woman cuts off web access to whole of Armenia |date=6 April 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825075603/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |archive-date=25 Augustus 2013}}</ref> Onderbrekings wat feitlik hele lande raak, kan ook deur regerings as 'n vorm van sensuur bewerkstellig word: in 2011 was sowat 93&nbsp;% van [[Egipte]] se netwerke sonder toegang in 'n poging om die mobilisering vir antiregeringsbetogings te stuit.<ref name="Renesys2011">{{en}} {{cite web |last=Cowie |first=James |title=Egypt Leaves the Internet |publisher=Renesys |url=http://www.renesys.com/blog/2011/01/egypt-leaves-the-internet.shtml |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128080518/http://www.renesys.com/blog/2011/01/egypt-leaves-the-internet.shtml |archive-date=28 Januarie 2011}}</ref><ref name="BBCEgipte2011">{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-12306041 |work=BBC News |title=Egypt severs internet connection amid growing unrest |date=28 Januarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123164134/http://www.bbc.co.uk/news/technology-12306041 |archive-date=23 Januarie 2012}}</ref> === Energiegebruik === Skattings van die Internet se elektrisiteitsgebruik verskil sterk van mekaar. 'n Eweknie-beoordeelde artikel van 2014 het bevind dat aansprake in die literatuur van die voorafgaande dekade met 'n faktor van 20 000 verskil het, van 0,0064 tot 136 kilowatt-uur per gigagreep wat oorgedra word. Die navorsers het dié verskille hoofsaaklik toegeskryf aan die verwysingsjaar – dus of doeltreffendheidswinste oor tyd in ag geneem is – en aan die vraag of eindtoestelle soos persoonlike rekenaars en bedieners by die ontleding ingesluit is.<ref name="Coroama2014">{{en}} {{cite journal |last1=Coroamă |first1=Vlad C. |last2=Hilty |first2=Lorenz M. |title=Assessing Internet energy intensity: A review of methods and results |journal=Environmental Impact Assessment Review |volume=45 |pages=63–68 |year=2014 |doi=10.1016/j.eiar.2013.12.004}}</ref> Akademiese navorsers het die algehele energiegebruik van die Internet in 2011 op tussen 170 en 307&nbsp;gigawatt beraam, minder as twee persent van die energie wat die mensdom gebruik. Dié skatting het die energie ingesluit wat nodig is om die geraamde 750&nbsp;miljoen [[skootrekenaar]]s, 'n miljard [[slimfoon|slimfone]] en 100&nbsp;miljoen bedieners wêreldwyd te bou, te bedryf en gereeld te vervang, sowel as die energie wat roeteerders, seltorings, optiese skakelaars, Wi-Fi-senders en wolkbergingstoestelle gebruik wanneer hulle verkeer oordra.<ref name="Giles2011">{{en}} {{cite web |first=Jim |last=Giles |title=Internet responsible for 2 per cent of global energy usage |website=New Scientist |date=26 Oktober 2011 |url=http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001113334/http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html |archive-date=1 Oktober 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref><ref name="Raghavan2011">{{en}} {{cite book |last1=Raghavan |first1=Barath |last2=Ma |first2=Justin |title=Proceedings of the 10th ACM Workshop on Hot Topics in Networks |chapter=The energy and emergy of the internet |date=2011 |pages=1–6 |doi=10.1145/2070562.2070571 |isbn=978-1-4503-1059-8}}</ref> Volgens 'n studie wat in 2018 deur The Shift Project – 'n Franse dinkskrum wat deur korporatiewe borge befonds word – gepubliseer is en nie eweknie-beoordeel is nie, kan byna 4&nbsp;% van die wêreld se [[koolstofdioksied]]uitlate aan wêreldwye dataoordrag en die nodige infrastruktuur toegeskryf word.<ref name="DW2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/is-netflix-bad-for-the-environment-how-streaming-video-contributes-to-climate-change/a-49556716 |title=Is Netflix bad for the environment? How streaming video contributes to climate change |last=Cwienk |first=Jeannette |date=11 Julie 2019 |publisher=Deutsche Welle |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=12 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712203905/https://www.dw.com/en/is-netflix-bad-for-the-environment-how-streaming-video-contributes-to-climate-change/a-49556716}}</ref> Die studie het ook gesê dat aanlyn stroomvideo alleen 60&nbsp;% van dié dataoordrag uitmaak en dus tot meer as 300&nbsp;miljoen ton koolstofdioksieduitlate per jaar bydra, en dit het vir nuwe regulasies van "digitale soberheid" gepleit wat die gebruik en grootte van videolêers sou beperk.<ref name="ShiftProject2019">{{en}} {{cite web |url=https://theshiftproject.org/en/article/unsustainable-use-online-video/ |title=Climate Crisis: The Unsustainable Use of Online Video |date=10 Julie 2019 |website=The Shift Project |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721144259/https://theshiftproject.org/en/article/unsustainable-use-online-video/ |archive-date=21 Julie 2019}}</ref> == Die internet in Suid-Afrika == Suid-Afrika was een van die eerste lande in Afrika met volwaardige internetverbinding. Ná vroeëre pogings met die akademiese netwerk UNINET is die eerste TCP/IP-verbinding op 12 November 1991 uit die rekenaarsentrum van die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]] tot stand gebring, toe 'n datapakkie oor 'n gehuurde lyn van [[Telkom]] en die Amerikaanse maatskappy Sprint na Randy Bush in Portland, Oregon, gestuur is. Mike Lawrie het die Rhodes-span gelei, met Alan Barrett van die Universiteit van Natal en Chris Pinkham van die [[Universiteit van Kaapstad]] wat ook meegewerk het.<ref name="TechCentral">{{en}} {{cite news |title=The incredible story of how the internet came to South Africa |work=TechCentral |url=https://techcentral.co.za/the-incredible-story-of-how-the-internet-came-to-south-africa/219102/ |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Lawrie het die [[.za]]-domeinnaamruimte daarna in 'n persoonlike hoedanigheid beheer totdat die .za-domeinnaamowerheid ZADNA ingevolge die Wet op Elektroniese Kommunikasie en Transaksies van 2002 as die amptelike beheerliggaam aangewys is.<ref name="TechCentral" /> Die koste en spoed van internettoegang in Suid-Afrika is lank deur die beperkte internasionale bandwydte gekortwiek, wat aanvanklik van die SAT-2- en later die [[SAT-3/WASC|SAT-3]]-onderseekabels afgehang het. Die aankoms van die [[SEACOM|Seacom]]-kabel aan die ooskus in 2009, gevolg deur [[EASSy-kabel|EASSy]] en die Wes-Afrikaanse [[WACS]]-kabel, het die beskikbare bandwydte vermeerder en pryse skerp laat daal. Latere kabels soos Equiano en 2Africa het die kapasiteit verder verhoog.<ref name="TechCentral" /> == Sien ook == * [[Wêreldwye web]] * [[Rekenaarnetwerk]] * [[Domeinnaamstelsel]] * [[.za]] * [[Donker web]] * [[Massiewe oop aanlynkursus]] * [[Internetprotokol]] * [[Roetering]] * [[E-regering]] * [[E-handel]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{wikt|Internet}} * [http://www.worldofends.com/ ''World of Ends, What the Internet Is and How to Stop Mistaking It for Something Else''] deur Doc Searls en David Weinberger * [http://www.isoc.org/ The Internet Society (ISOC)] * [http://research.lumeta.com/ches/map/ Internet Mapping Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060106055420/http://research.lumeta.com/ches/map/ |date= 6 Januarie 2006 }} * [http://www.faqs.org/rfcs/rfc801.html RFC 801, planning the TCP/IP switchover] * [http://www.peepo.co.uk/ peepo a graphic portal for people with low literacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109181041/http://peepo.co.uk/ |date= 9 Januarie 2016 }} * [http://www.netz-tipp.de/languages.html Web content by language] * Statistieke oor Internettoegang en -gebruik: [http://cyberatlas.internet.com/big_picture/geographics/article/0,,5911_151151,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030608084145/http://www.cyberatlas.internet.com/big_picture/geographics/article/0,,5911_151151,00.html |date= 8 Junie 2003 }}, [http://cyberatlas.internet.com/big_picture/traffic_patterns/article/0,,5931_3099471,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319024203/http://cyberatlas.internet.com/big_picture/traffic_patterns/article/0,,5931_3099471,00.html |date=19 Maart 2017 }}, [http://news.earthweb.com/stats/print.php/3096031] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040603054853/http://news.earthweb.com/stats/print.php/3096031 |date= 3 Junie 2004 }}, [http://banners.noticiasdot.com/termometro/boletines/docs/consultoras/idate/2003/idate_244.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407230419/http://banners.noticiasdot.com/termometro/boletines/docs/consultoras/idate/2003/idate_244.pdf |date= 7 April 2014 }} (pdf) * [http://www.glreach.com/globstats/index.php3 Access at home, by native language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205021355/http://www.glreach.com/globstats/index.php3 |date= 5 Februarie 2005 }} * [http://www.dmoz.org/Computers/Internet/ Internet Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208215410/http://www.dmoz.org/Computers/Internet/ |date= 8 Februarie 2016 }} * [http://www.fourmilab.ch/documents/digital-imprimatur/ John Walker: The Digital Imprimatur] * [http://www.addressingtheworld.info/ addressingtheworld.info] – website accompanying a book ({{ISBN|0-7425-2810-3}}) on the history of DNS * [http://ip-number.com/ Show your IP address] : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Internet]]'' {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] 99fghc01xuga1anw158lvpe9j4qk3bk 0 5538 2964506 2963307 2026-09-02T12:22:14Z JMK 649 byskrif, skakel, detail 2964506 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = C.J. Langenhoven | bynaam = | beeld = CJ Langenhoven.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = C.J. Langenhoven met sy gade Lenie (née Hugo) verlaat die kerk in Oudtshoorn op die huweliksdag van hul dogter, Engela, in 1926 | geboortenaam = Cornelis Jacob Langenhoven | geboortedatum = [[13 Augustus]] [[1873]] | geboorteplek = [[Hoeko]], [[Ladismith]] | dood_datum = [[15 Julie]] [[1932]] | sterfteplek = [[Oudtshoorn]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Skrywer, redakteur, politikus | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | huweliksmaat = Lenie van Velden | kinders = Engela | webblad = | handtekening = }} '''Cornelis Jacob Langenhoven''' (* [[13 Augustus]] [[1873]] - † [[15 Julie]] [[1932]]) was ’n regsgeleerde, koerantredakteur en [[Afrikaans]]e [[skrywer]], [[digter]] en [[dramaturg]]. Hy het as skrywersname C.J. Langenhoven en '''Sagmoedige Neelsie''' gebruik. Sy rol in die [[Afrikaans (taal)|Afrikaanse]] literatuur en [[kultuurgeskiedenis]] was formidabel. As [[Volksraad van Suid-Afrika|Volksraadslid]] en senator speel hy ’n groot rol in die erkenning van Afrikaans as amptelike landstaal. == Lewe en werk == Cornelis Jacob Langenhoven is net na middernag in die vroeë oggendure van [[13 Augustus]] [[1873]] op die plaas Hoeko in die distrik [[Ladismith (kiesafdeling)|Ladismith]], [[Kaap]] gebore, slegs ’n paar uur nadat sy ouer broertjie (Andries Petrus Blignault Langenhoven) omgekom het in ’n brand in ’n stroois op die werf.<ref>Die vernaamste bron vir lewensbesonderhede is J.C. Kannemeyer se omvattende biografie “Langenhoven: ’n lewe”</ref> Sy oorgrootvader is Pierre Guillaume Langenhoven, wat op 17 Oktober 1755 in Duinkerken in [[Frankryk]] gebore is en in 1774 uit Franssprekende [[België]] na Suid-Afrika kom. Sy grootvader is Philip Hendrik Morkel Langenhoven (gebore 19 Januarie 1812), agtste kind van die stamvader, wat getroud is met Margaretha Maria van Koppen. Sy vader, Cornelis Jacob Zetuin Langenhoven (26 Maart 1842 – 31 Mei 1923) en sy moeder, Rachel Margaretha Susanna Blignault (30 Mei 1848 – 18 Augustus 1873), is op 10 Junie 1867 op Ladismith getroud en hy is die jongste van hulle vier kinders. Sy een broer (Andries Petrus Blignault) en suster (Margaretha Susanna Petronella) is baie jonk oorlede en slegs sy oudste broer Philip Hendrik Morkel Langenhoven bereik ook volwassenheid. Vyf dae na sy geboorte is Langenhoven se moeder oorlede en in hierdie omstandighede word hy groot by sy oom Pieter Guillaume Langenhoven (10 April 1836 – 2 Julie 1919), sy vader se ouer broer, en tante Margarita Susanna Petronella Blignault (29 Oktober 1826 – 24 Augustus 1912), sy moeder se ouer suster, wat ook op die plaas Hoeko gewoon het en vir wie hy as sy ouers aanvaar. Sy oom en tante het nie eie kinders nie, maar benewens Langenhoven het hulle nog vier aangenome kinders gehad, wie se paaie egter vroeg geskei is. Sy biologiese pa is later weer getroud, hierdie keer met Cornelia Maria Joubert. Langenhoven se skoolopleiding ontvang hy hoofsaaklik in [[Engels]], eers van ’n aantal goewernantes en dan vanaf 1883 in die nuutgestigte plaasskool op Hoeko by die Hollandse Meester Marthinus Paulus Bloemkolk. Vanaf 1888 gaan hy na die dorpskool op Ladismith waar meneer J.R. Frylinck die hoof was en in Junie 1890 kom hy eerste in die Hoërskooleksamen in die destydse [[Kaapkolonie]]. Dan gaan hy vanaf Julie 1890 skool onder mnr. C.F. Rosenow by die Riversdal Public School for Boys. Hier loseer hy aan huis van die parlementslid mnr. Daniel du Plessis Bland en hy matrikuleer in Junie 1892, waartydens hy derde op die merietelys van die Kaapkolonie geplaas word. Op skool ontwikkel hy ’n besondere voorliefde vir Latynse prosa, wat later goed te pas kom by sy studie in die regte en sy direkte en ekonomiese skryfstyl help vorm. Hy trek ook voordeel uit die studie van Macaulay se “''Essay on Milton''”. Die stylteorie wat hy later in “''Die Opdraende Pad''” ontwikkel het, is gebaseer op aantekeninge wat hy in hierdie voorgeskrewe boek gevind het. Op [[Riversdal]] stig hy ’n skooldebatsvereniging en is redakteur van die weeklikse skoolblad, wat hy onder die naam “''The Pursuit of Knowledge''” begin. Hy katkiseer en word in 1892 aangeneem by die [[NG Kerk]] op Ladismith, maar worstel vir lank met sy geloofsekerheid. In 1893 ontmoet hy die onderwyseres Helena de Vries van Prins Albert tydens ’n debatsaand wat op Ladismith gehou is en hulle raak in 1894 verloof. Vanaf die begin van 1893 studeer hy aan die Victoria-Kollege (later die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]]). Sy doelwit was om hom in die regte te bekwaam, maar Stellenbosch het nog nie ’n regsfakulteit gehad nie. Hy het dus beplan om eers die B.A.-graad op Stellenbosch te verwerf en dan óf by die South African College in Kaapstad in te skryf óf deur selfstandige studie as prokureursklerk te kwalifiseer. Hy vind die universiteitslewe vervelig en aangesien dit indertyd onnodig was om klasse by te woon om eksamens af te lê, bly hy die hele 1894 op die plaas vir selfstandige studie. Sy besluit om tuis te bly is waarskynlik ook versterk deur sy begeerte om meer tyd saam met Helena de Vries deur te bring. Aanvanklik is hy ingeskryf vir [[Engels]], [[Nederlandse Antille|Nederlands]], Latyn, [[Grieks (dubbelsinnig)|Grieks]], Logika en Sielkunde, maar hy skryf nie eksamens in Grieks en Sielkunde nie, terwyl sy uitslae in die ander vakke nie besonder goed is nie. Hy besef dat hy leiding nodig het en keer dan die volgende jaar terug kampus toe, waar hy in Junie 1895 die B.A.-graad behaal. Op universiteit het hy ’n aktiewe aandeel aan die debatsvereniging. In 1893 lewer hy as eerstejaarstudent ’n rede oor “''What shall be the future language of South Africa?''” waarin hy aandui dat hy dink dat Engels die taalstryd sal wen, dat daar geen toekoms is vir [[Nederlands]] nie en dat Afrikaans op daardie tydstip nie die vermoë bied vir intellektuele opvoeding nie, omdat dit nie ’n letterkunde het nie en slegs ’n beperkte woordeskat bevat. Vanaf 8 Julie 1895 is Langenhoven onderwyser by ’n eenmanskooltjie op die plaas Langlaagte in die Transvaalse distrik [[Heidelberg]]. Sy termyn as hoof van hierdie skooltjie is nie ’n sukses nie en hy keer in Maart 1896 terug na Hoeko. Hy bly vir ’n tyd op die familieplaas, maar vestig hom dan op Ladismith, waar hy aanvanklik private onderwys gee. ’n Paar maande na sy terugkeer uit [[Transvaal]] word sy verlowing met Helena de Vries verbreek. Hy gaan kuier dan by Anna van Velden, vir wie hy private klasse gee om haar met haar skoolwerk te help. Gou raak hy verlief op Anna se ma, die weduwee Lenie van Velden. Op 23 Februarie 1897 trou hy op Ladismith met die tien jaar ouer Magdalena Maria (Vroutjie) Hugo (in daardie stadium die weduwee Van Velden). Sy is op 12 Mei 1863 op die plaas Nobelsfontein naby Victoria-Wes gebore en is op 23 Mei 1950 oorlede. Sy het reeds vier kinders uit haar vorige huwelik gehad, drie dogters (Anna Elizabeth Christina, gebore 1882; Elizabeth Overgaauw, gebore 1886; en Magdalena Antoinette, gebore 1889) en ’n seun (Cornelis Johannes Hugo, gebore 1891). Twee van haar kinders (Dirk en Margaretha Julia) is baie jonk oorlede. Hulle bly aanvanklik in sy vrou se huis op Ladismith, maar die verhouding tussen Langenhoven en sy stiefkinders, wat by hulle inwoon, is van die begin af nie baie goed nie. Later sou dit verder versleg weens Langenhoven se drinkery en ingrypende politieke verskille. Van die einde van 1896 tot 1899 skryf Langenhoven in as kandidaat-prokureur by die firma Th. C.W. Johnson op Ladismith en hy verwerf in Junie 1899 die LL.B.-graad deur private studie aan die University of the Cape of Good Hope. Hy is nou gekwalifiseer om as beide advokaat en prokureur te werk. Op 17 Augustus 1899 word hy op die prokureursrol geplaas en begin hy as vennoot in die kantoor van J.A. Foster op Oudtshoorn. Hy is aanvanklik alleen na Oudtshoorn, maar op 18 Oktober 1899, ’n week nadat oorlog tussen die twee noordelike republieke in Suid-Afrika en Engeland verklaar is, sluit sy vrou en stiefkinders hulle by hom aan in ’n huurhuis in Hoopstraat in [[Oudtshoorn]]. Die verhouding tussen Langenhoven en Foster werk nie goed uit nie en ná twee jaar as prokureur besluit hy om as advokaat in Kaapstad te praktiseer. Op 15 Augustus 1901 word Langenhoven dan as advokaat toegelaat in Kaapstad, ’n beroep wat hy tot 13 November 1902 sonder veel sukses beoefen. Sy vrou is met sy vertrek swanger en bly in hierdie omstandighede in Oudtshoorn agter en hy sluit weer by haar aan tussen Oktober 1901 en einde Januarie 1902 om haar by te staan met die bevalling. Op 22 Desember 1901 word sy enigste dogter, Margarita Rachel Engela, gebore. Engela is later met Niko Brümmer, ’n tandarts, getroud en hulle het een seun, Guillaume. Engela is op 20 Julie 1975 in die hospitaal op Ladismith oorlede. Guillaume, wat in 1971 ’n Ph.D.-graad in Wiskunde aan die [[Universiteit van Kaapstad]] behaal het, is getroud met Laetitia Conradie en hulle het drie seuns en ’n dogter, die bekende skryfster [[Willemien Brümmer]]. In Kaapstad begin Langenhoven reeds om alkohol oormatig te gebruik, ’n probleem wat hom die res van sy lewe sou kniehalter en in die tyd van sy verwydering van sy vrou ook tot groot spanning in die huwelik lei. Hy is na die geboorte van Engela teen die einde van Januarie 1902 terug na [[Kaapstad]] om sy praktyk as advokaat voort te sit, weer met weinig sukses. In Junie 1902 keer hy terug na Oudtshoorn om een saak te behartig en is in Augustus 1902 vir ’n laaste keer Kaapstad toe. Teen November 1902 is hy terug as prokureur op Oudtshoorn, weer in Foster se kantoor, waar hy onder meer wyd bekendheid verwerf op die gebied van watergeskille. Verder hanteer hy algemene sake wat gewoonlik op ’n plattelandse prokureur se pad kom, soos testamente en erfenisse, boedelprobleme, koop- en huurkontrakte, invorderings van agterstallige skuld, dagvaardings en enkele gevalle van diefstal, bedrog, egskeiding en naamskending. Waar hulle voorheen ’n huis gehuur het, koop sy vrou in Junie 1903 die huis waaraan hy die naam Arbeidsgenot gee en waar hy die res van sy lewe woon. Vanaf einde Maart 1912 is hy nie meer voltyds in die regspraktyk nie, maar hy behartig van tyd tot tyd tot 1918 nog enkele sake. Sy stiefdogter Anna van Velden het hom bygestaan in sy kantoor in Kerkstraat en later het Allan Pocock, wat met sy stiefdogter, Bessie, getrou het, as kandidaatprokureur by hom en Foster ingeskryf. Langenhoven was tot 1928 as prokureur geregistreer, waarna hy die Wetsgenootskap van die Kaap die Goeie Hoop versoek het dat sy lidmaatskap beëindig word omdat hy totaal onaktief was in die regswese. Aanvanklik skryf hy vermaaklike verhale en gedigte in Engels, waarvan sommige gepubliseer word. Hy bemoei hom egter ook organisatories met debatsverenigings en lewer vir hierdie verenigings vroeg reeds ’n aantal samesprake in Afrikaans. In 1910 skryf hy vir die Engelse koerant ''The State'' ’n artikel oor “''The problem of the dual language in South Africa''”, waarin hy Engels eerder as Nederlands as die uiteindelike taal van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014|Suid-Afrika]] sien, ten spyte van sy klaarblyklike sterk gevoel vir Afrikaans. Die Engelse prys hierdie artikel met entoesiasme en die [[Hollandse Huis|Hollandse]] dagblaaie reageer sterk, wat hom omstreeks April of Mei 1910 noop om sterk standpunt begin in te neem vir Afrikaans, aangesien hy veral negatief was dat Nederlands die taalstryd sou wen. Hierdie nuwe ingesteldheid en standpunt vind uiting in artikels wat in ''Ons Land'', ''De Volkstem'' en ''[[Die Brandwag]]'' verskyn. Op 1 April 1912 word hy redakteur van ''Het Zuid-Westen'', ’n Oudtshoornse nuusblad, wat hy vir die volgende drie jaar, benewens artikels oor aktuele sake, as podium vir sy opvattinge oor Afrikaans gebruik. Hier is [[Sarah Goldblatt]] vanaf September 1912 sy assistent en hulle het lewenslank ’n besonder hegte verhouding. Sy word sy vertroueling, sy klankbord en waarskynlik ook sy [[minnares]], en as kuratrise van sy literêre nalatenskap het sy die Langenhoven-legende tot met haar eie dood in 1975 met drif en toewyding aan die gang gehou. Die ineenstorting van die volstruisveremark aan die begin van 1914 raak die omgewing van [[Oudtshoorn]] besonder nadelig en ''Het Zuid-Westen'' word weens finansiële probleme gedwing om op 9 Januarie 1915 te sluit. Hiermee kom sy joernalistieke loopbaan tot ’n einde, hoewel hy as Sagmoedige Neelsie steeds gereelde politieke artikels vir ''[[Die Burger]]'' skryf en ook vanaf April 1922 die weeklikse rubriek “''Aan stille waters''” behartig, welke rubrieke later in twee bundels gepubliseer word. Vanaf die sluiting van ''Het Zuid-Westen'' maak Langenhoven hoofsaaklik ’n lewe deur sy inkomste as politikus en sy inkomste uit sy skryfwerk. In ’n brief aan ''Het Zuid-Westen'' van 19 Januarie 1914 lewer Langenhoven ’n sterk pleidooi dat daar ’n nuwe lid vir Oudtshoorn in die komende Provinsiale Raadsverkiesing verkies moet word en hy stel homself voor as kandidaat. Die wyse waarop hy hom as kandidaat vir die Provinsiale Raad verkiesbaar gestel het, was nie alleen hoogs ongewoon nie, maar iets unieks in die politieke geskiedenis van Suid-Afrika. Dit tel egter in sy guns dat die kiesers nie tevrede was met die sittende lid nie en almal was moeg vir die outokratiese optrede van die administrateur, sir Frederic de Waal, en die raadslede se vrees om hom teen te gaan. Langenhoven se potensiële kiesers het geweet dat hy nie op hom sou laat trap nie. Op nominasiedag 2 Maart 1914 word hy dan ook voorgestel as kandidaat vir die Provinsiale Raad as lid van die [[Suid-Afrikaanse Party]] van Botha en Smuts. Daar was geen verdere nominasies nie; dus is hy onbestrede as verkose lid verklaar. Op 23 April van dieselfde jaar loods hy in die Provinsiale Raad ’n mosie deur waarvolgens Afrikaans as voertaal tot en met standerd vier in die [[Kruik|Kaaplandse]] skole erken word. Hierdie mosie word sonder ’n enkele teenstem aanvaar en in 1917 word Afrikaans in die hele laerskool ingevoer en vanaf 1920 ook in die hoërskool. In 1913 word hy lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Zuid-Afrikaansche Akademie voor Taal, Letteren en Kunst]] en in Julie 1914 maak hy ’n drieledige voorstel aan die Akademievergadering in Bloemfontein. Hy stel onder andere voor dat die Akademie sy goedkeuring aan onderwys in Afrikaans gee, hulp verleen met die verskaffing van leermiddels in Afrikaans en ook ’n spellingkommissie aanstel om spelling in Afrikaans te standaardiseer. Hy lewer ook sy belangwekkende toespraak oor “''Afrikaans as voertaal''” by hierdie geleentheid en dit word later met spellingwysigings opgeneem in “''Ons weg deur die wêreld''” en ook deur [[P.J. Nienaber]] opgeneem in “''Pleidooie in belang van Afrikaans Deel II''”. Hierdie toespraak is ’n hoogtepunt in sy pleidooie vir Afrikaans en dit is opvallend hoe hy telkens die abstrakte en konkrete, teorie en praktyk, uitspraak en voorbeeld met mekaar afwissel en sy standpunt by herhaling aan die hand van illustrasies uit die eg-Afrikaanse werklikheid aan die toehoorder oordra. Langenhoven word hier verkies as lid van die eerste spellingkommissie, maar sy geografiese verwydering van die res van die kommissie lei daartoe dat hy geen werklike bydrae lewer nie en in 1915 nie herverkies word nie. Kort voor hierdie vergadering van die Akademie stel hy ook sy “''Memorie aan die Afrikaanse Taalgenootskap''” op, wat mede-onderteken word deur ’n aantal joernaliste wat daarop aandring om Afrikaans as medium vir hulle beriggewing te gebruik. Hierdie uitlaatklep vind hulle wanneer die [[Naspers|Nasionale Pers]] op 18 Desember 1914 op [[Stellenbosch]] gestig word en die daaropvolgende stigting van ''Die Burger'' in Julie 1915. Baie van Langenhoven se boeke verskyn hierna by Nasionale Pers en vele bydraes van hom in ''Die Burger''. Sarah Goldblatt verhuis in 1917 na [[Kaapstad]] en word daarna Langenhoven se skakelpersoon met die Nasionale Pers, wat sy onderhandelings met die uitgewers en die koerant behartig. Langenhoven se bande met hierdie groep versterk wanneer hy vanaf 24 April 1922 ’n gereelde weeklikse rubriek in ''Die Burger'' onder die titel “''Aan stille waters''” skryf, waarvoor hy dan ook ’n meer gereelde inkomste uit sy skryfwerk verkry. Langenhoven bedank in April 1925 uit die Akademie sonder opgaaf van redes, maar in ’n brief aan Sarah Goldblatt blyk dit dat hierdie bedanking geskied as gevolg van beide politieke oorwegings (weens die sterk teenwoordigheid van ondersteuners van die [[Suid-Afrikaanse Party]]) en literêre oorwegings (die oorheersing van letterkundiges wat hul studies in die buiteland afgehandel het en opvattings oor die letterkunde gehuldig het wat Langenhoven nie aanstaan nie). Wanneer Botha en Smuts in 1915 tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] Duitswes-Afrika (tans Namibië) binneval en die rebel [[Jopie Fourie]] teregstel, ondersteun Langenhoven die politieke rigting van generaal Hertzog en verander sy alliansie in die Provinsiale Raad na die nuut gestigte [[Nasionale Party]]. Hy stig ook ’n tak van hierdie party in 1915 op Oudtshoorn en word die eerste voorsitter van hierdie tak. Redelik gou word hy ook opgeneem in die hoofbestuur van die Kaaplandse Nasionale Party en van 1929 tot sy dood is hy voorsitter, terwyl hy van die begin af lid was van die Federale Raad. In 1915 het hy hom verkiesbaar gestel vir die [[Volksraad]], waar hy Oudtshoorn sou verteenwoordig. Hy is aangewys as die Nasionale Party se kandidaat, maar het in die verkiesing van Oktober 1915 met 281 stemme teen die Suid-Afrikaanse Party se kandidaat verloor. In 1917 wen hy egter die verkiesing vir die Provinsiale Raad in Oudtshoorn en in Junie van hierdie jaar word hy ook tot die Uitvoerende Komitee van die Raad verkies. Iemand wat waardering uitspreek vir Langenhoven se politieke standpunte in hierdie tyd is die jong advokaat met boerderybelange in De Rust, S.P. le Roux. Le Roux is later Nasionale Party Kabinetsminister en Langenhoven word peetvader van sy seun, die skrywer [[Etienne Leroux]]. In 1920 word hy Volksraadslid vir Oudtshoorn wanneer hy die setel met ’n meerderheid van 225 teen die Suid-Afrikaanse Party se A.H. Mulder verower. Wat Langenhoven se vriend S.P. le Roux gevrees het, is egter nou bewaarheid. Hy was bang Langenhoven sou nie die nodige geduld aan die dag kon lê as hy in die koukus nie sy sin kon kry nie. Langenhoven was ongelukkig in die Volksraad en gefrustreerd as hy nie sy oogmerke gou genoeg kon bereik nie. Kort na die verkiesing het hy op Ladismith aan S.P. le Roux gesê hy wil terug na die Provinsiale Raad en dat sy vriend hom dan in sy plek vir die Volksraad moet beskikbaar stel. Le Roux wou egter niks weet nie. In Februarie 1921 verloor Langenhoven die setel wanneer generaal Smuts weer ’n algemene verkiesing uitroep en die Suid-Afrikaanse Party met ’n meerderheid van 115 stemme wen. Na Langenhoven se toetrede tot die politiek was sy salaris as politikus sy enigste vaste inkomste en hierdie nederlaag het beteken dat hy hierdie inkomste verloor het. Hy het dus probeer om ander werksgeleenthede te soek, aangesien die politiek ook maar wisselvallig was. In 1921 het hy sy oog op die professoraat in die regte aan die Universiteit Stellenbosch gehad, maar dit het nie gerealiseer nie. Ten spyte van bedenkinge oor sy individualisme en drankmisbruik word hy dan deur die Nasionale Party verkies as senator. Hy beklee hierdie posisie tot met sy dood, wat hom in staat stel om ook met die amptelike erkenning van Afrikaans as landstaal op 25 Mei 1925 ’n beduidende rol te speel. Hy lewer besonder invloedryke toesprake in die parlement en is lid van die parlementêre komitee wat die saak ondersoek, verskeie belanghebbendes oor die regs- en taalkwessies uitvra en ook onderhandel met moontlike teenpartye. Wanneer Langenhoven in Kaapstad was vir die Parlementsittings of Kaapstad om ander redes moes besoek, het hy gewoonlik by Sarah Goldblatt (eers in die [[Tuine, Kaapstad|Tuine]] en later in [[Mowbray]]) tuisgegaan.<ref>Kannemeyer bespreek die verhouding tussen Langenhoven en Sarah Goldblatt indringend in “Langenhoven: ’n lewe”, bladsye 645-654. Direkte aanhalings is afkomstig uit hierdie bron.</ref> Sy moes hom telkens fisiek uit die ellendes van sy drankverslawing red, soms deur hom letterlik in die huis in te dra en te verpleeg. In Sarah het Langenhoven ook ’n geestesmaat gevind. Sy was die persoon buite sy huislike kring wat die hartstog van sy ideale verstaan het, wat sy kunstenaarsiel begryp en vertroetel het en vir wie hy ten volle met sy werk kon vertrou. Die twee het deur die jare ’n drukke korrespondensie gevoer en uit die korrespondensie is dit duidelik dat daar ’n baie hegte en diep vriendskap tussen hulle was en na baie mense se mening veel meer as net vriendskap. Na Sarah se dood was daar gerugte van ’n seksuele verhouding tussen die twee, maar Jan Scannell het hierdie gerugte as onwaar afgemaak. In sy biografie van Langenhoven meen [[J.C. Kannemeyer]] egter dat Scannell die kodes wat daar in die korrespondensie tussen Langenhoven en Sarah was, kon misgekyk het. In ’n brief van 11 Januarie 1926 het Sarah geskryf dat sy alle briewe van hom noukeurig nagegaan het. Alle briewe te make met sy manuskripte, politiek en die pers het sy gehou en die ander tot niet gemaak. Terwyl sy hiermee besig was, het sy “seergekry”, want elke brief “hou ’n intieme skakel uit die verlede voor my oë, en dit vind dadelik weerklank in my geheue en hart”. Daar is verseker kodes wat gereeld in briewe tussen hulle na vore kom wat slegs begryp kan word in die lig van ’n intieme verhouding tussen hulle. Telkens in Langenhoven se briewe is daar ’n soort refrein wat daardeur loop: “Alles is beuselagtig op die een ding ná wat ek nie kan skryf nie” (7 Julie 1924); “Daar is nie ’n ding wat ek sou kan sê nie of ek moet stilbly daarvan” (13 November 1924); “Jy weet, Sub, daar is niks hiervandaan te skryf nie, of ek moet skryf wat ek nie kan skryf nie” (7 Januarie 1925); “Maar ek kan nie vir jou skryf nie want oor die een ding waar my hart vol van is, moet ek nie skryf nie” (16 Junie 1925). Langenhoven word veral onthou vir sy humoristiese en satiriese werke. Hy was 'n veelsydige skrywer wat meesterlike kort prosa en poësie geskryf het. Hy was welbekend vir sy skerp sin en sagte maniere. Hy het 'n denkbeeldige olifant geskep (baie mense wat hom geken het, kon getuig dat daar nooit 'n werklike olifant was nie<ref>{{cite news | url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/07/01/3/17.html | title=Staaltjies rondom die skerpsinnigheid van C.J. Langenhoven | date=17 Maart 2000 | publisher=[[Die Burger]] | archive-url=https://archive.is/20130725160110/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/07/01/3/17.html | archive-date=25 Julie 2013 | access-date=25 Julie 2013 | url-status=dead }}</ref>) genaamd ''Herrie''.<ref>[[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}}</ref> Hy het Herrie se naam in 'n klip gekerf langs die [[N12]]- nasionale hoofweg, halfpad binne-in [[Meiringspoort]], (buite Oudtshoorn). Hierdie klip staan bekend as [[Herrieklip]]. Benewens die los praatjies en gerugte was daar ander inligting wat ook meer lig op die hele saak werp. Die Pococks was doodseker dat daar ’n verhouding was. Vroutjie se kleindogter, Marjorie Pocock, was veral uitgesproke en het meer as een maal gepraat oor Langenhoven se seksuele onversadigbaarheid en onstuimighede, insluitend ’n insident met Sarah in die kantore van ''Het Zuid-Westen''. Dan het Guillaume Brümmer, Engela se seun, sy ouma en moeder een aand hoor gesels. Langenhoven se verhouding met Sarah het ter sprake gekom. Op Engela se vraag hoekom haar ma dit alles verduur het, antwoord Vroutjie: “Ek het hom liefgehad.” Sy het ook aangedui dat selfs die verhouding nie genoeg was om ’n breuk tussen hulle te bring nie, selfs nie die keer toe sy haar man en Saartjie in Arbeidsgenot op heterdaad in ’n bed betrap het nie. In Arbeidsgenot het Vroutjie vir Langenhoven die huislikheid verskaf sodat hy sy skeppingsdrang kon uitleef. Sy het met haar waardigheid, liefde en wysheid aan hom ’n vervullende huwelik en gelukkige tuiste gebied, terwyl Sarah vir hom ’n intellektuele stimulus was. Langenhoven is op Vrydag, [[15 Julie]] [[1932]] in sy huis op [[Oudtshoorn]] aan ’n [[hartaanval]] oorlede. Sy vrou is op 23 Mei 1950 oorlede en Sarah Goldblatt op 22 Mei 1975. == Skryfwerk == {{Aanhalingsboks3 |aanhaling=Die meerderheid is reg, die minderheid opreg.|bron=C.J. Langenhoven}} Behalwe sy moedertaal, Afrikaans, was Langenhoven magtig in Engels,<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 79: ''(En tussen hakies, en oor die algemeen, wil ek nou van hierdie geleentheid gebruik maak om te betuig dat my omvangryke lees en studie van die Engelse taal meer vir die vorming van my skrywe in my eie taal gedoen het as om my bloot te stel aan 'n anglisisme deur 'n onbedagsaamheid hier en daar. Engels is, soos Afrikaans, helder en reguit en saaklik. Jy sê wat jy te sê het en klaar.)''</ref> Latyn <ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl.78: ''As ek moet uitsoek onder my skuldverpligtings aan meneer Rosenow, vind ek dit moeilik om 'n kort lysie te maak, maar met die oog op die huidige doel meld ek vernaamlik twee, vereers sy deeglike voortbou op die grondslag deur meneer Frylinck gelê by die studie van die Latynse prosa. Meer en meer het hy Latyn vir my 'n lewende taal gemaak, en as ek met my werk in my eie taal blyk gegee het van begrip van die vereistes van logiese sinsbou, dan was daardie oefening in Latyn 'n groot bydraag daartoe. […] Toe ek later, as volwassene en getroude, in die regte studeer het vir die LL.B.-graad, by myself en sonder hulp, kon ek sulke Latynse werke soos die van Voet en die Pandekte van Justinianus vir my plesier lees, sonder om ooit aan die taal te dink.''</ref> en redelik ook in Duits en in Hooghollands (Nederlands).<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 59-60: ''Ons kinders is gemaak Engels praat, selfs buitekant die skool, maar nooit was daar van Meester se kant die minste poging om ons te maak Hooghollands praat nie, selfs nie met hom nie, en selfs nie in die Hollandse klasse nie. Daar by ons, soos orals elders, was dit maar 'n vanselfsprekende saak dat jy 'n Afrikaner enige vreemde taal kan leer praat maar nie Nederlands nie. […] Meester Bloemkolk had van teoretiese grammatika geen grondige logiese begrip nie. (Ek het daar 'n Hollandse spraakkuns op skool gebruik – die liewe ou [[Marinus Stucki|Stucki]] s'n. Maar dáár was ook geen stucki logika in nie.) Maar Meester het my, vir meer as die betrokke standaard van onderwys en ouderdom, deeglik Nederlands geleer. Toe ek uit sy skool weggegaan het, het ek dit seker min swakker geskryf as wat ek dit vandag kan skryf. Verder het hy my, by die skoolwerk verby, 'n menige Nederlandse boeke geleen om te lees en ek het hulle verslind. En daar is geen twyfel aan nie dat my woordeskat (wat ek vandag nog altyd te armoedig vind vir die uitdrukkings van my gedagtes) deur Nederlandse lees en studie verbeter is.''</ref> Langenhoven was gaande oor Latyn,<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 96-97:''En daarby had ek die voordeel dat ek my na hartelus kon verdiep in my lieflingsmedium, die Latynse prosa. Nie alleen het die ou Romeinse juriste 'n logiese regstelsel opgebou waarvan die politieke staatsinstellings en regsbegrippe en regspleging van die hele Westerse Europese beskawing die erfgenaam is nie. Met hulle rangskikking en terminologie het hulle 'n doeltreffende taalmasjinerie en gedagtemasjinerie vervaardig waarsonder dit moeilik is om te sien hoe selfs sulke skynbaar opsygaande geestesbedrywighede soos die verskillende natuurkundige vakke 'n medium van uitdrukking kon gevind het. Al het daardie medium nie Latyns gebly nie dan is hy die toepassing van die Latynse tradisie. Vér afwykendes, soos die Duitser en die Hollander en die Skandinawiër, het van Latyn geleer hoe om hulle eie taal vir intellektuele en wetenskaplike doeleindes bruikbaar te maak. En so, om tot die persoonlike doel terug te kom, het my Latyn my geleer om by die gebruik van eie Afrikaans die regte lyn te vat wat die kortste afstand tussen twee punte is; om oortolligheid en vertroebeling te vermy; om nie tevrede te wees met gesegdes wat niks sê nie; om my toe te lê op noukeurigheid van uitdrukking; om eenvoud en helderheid hartstogtelik ná te streef. In hierdie opsig loop die gees van die Latynse taal met die gees van Afrikaans saam, soos hy saamloop met die gees van die regswetenskap en die natuurwetenskap.''</ref> maar kon geen vat kry in die Grieks wat hy op universiteit moes leer nie.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 81: ''En dan, om nog 'n voorbeeld te noem, was Grieks een van ons onderwerpe. En net so 'n liefde ek altyd had vir Latyn, net so 'n renons had ek teen Grieks. 'n Taal moet eerlik en redelik wees. Waarvoor het hulle die ellendige aksente gaan opsit terwyl die poësie tog nie daarvolgens geskandeer word nie? En waarvoor was klem-aanduidings in daardie taal meer nodig as in enige ander – net maar om my studie te verswaar? Ook met die oorhoping van tye en deelwoorde kon ek nooit oor die weg kom nie omdat nòg boek nòg meester die logiese verskille van funksies daarvan vir my kon uitlê. Ek was geneig om te dink dat die ou Grieke self nie daardie funksies uit mekaar geken het nie. En die woordbetekenisse was nog erger. Ek soek 'n woord in die leksikon op en dan kry ek 'n bladsy vol ekwivalente, sommige daarvan lynreg die teenoorgestelde van ander. Daarom was Grieks so handig vir 'n dialektiese wapen in die metafisiese en teologiese twisgeskille, soos in die sake van ''Homoiousion'' teenoor die ''Homoousion''. Jou teëstander kon jou nooit betrap nie, net maar tussen jou stofdampe dikker stof opskop om jou eie te verdwarrel. […] Vir twee groot doeleindes het Grieks darem gedeug, omdat albei so konkreet en onbenewelbaar helder is – Homerus en die Nuwe Testament.''</ref> Grieks het hy (tydelik) bemeester deur sowel die oorspronklike werke as die Engelse vertalings te leer.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 88-89: ''Tot sover het ek redelik kans gesien om sonder buitensporige inspanning die vereiste minimum van punte te behaal. Maar daar was die ellendige Grieks. En terwyl ek in elke geval die Griekse geskiedenis, oudhede en mitologie nooit eens sou aankyk om te leer nie, en nimmer in staat sou wees om 'n Engelse sin in Grieks oor te sit nie – wat sou van my word in die ,,unseen paper"? Daar was maar een kans – ek moes my in staat maak om die ongesiene Griekse passasies wat daarin sou voorkom, voor die voet te lees. Toe het ek dan vir my 'n Griekse Nuwe Testament aangeskaf en aan die lees gegaan, beginnende by die (taalkundig-) maklike Evangelie van Johannes. Toe ek weer sien kon ek die Testament op enige plek oopslaan en vlot lees. Natuurlik was my bekendheid – 'n byna woordelikse bekendheid – met die Hollandse Testament vir my van groot diens; daar was nie twee tale buitekant voor my nie maar een binne en een buite. Daarná het ek Homerus op dieselfde manier begin, aanvanklik met 'n ,,crib" - 'n klaar Engelse vertaling – en weldra kon ek bladsye lees sonder om ooit na die vertaling te kyk. 'n Paar prosawerke, Xenophon en Plato (sy taal is baie eenvoudig, amper on-Grieks) – nie wat voorgeskryf was nie – het ek op dieselfde manier aangepak, sodat die taal vir my langsamerhand minder en minder vreemd geword het; kort-kort betrap ek my dat ek stukke-stukke lees sonder om te weet dat dit Grieks is (behalwe vir die ongerymdhede). So gaan dit met die luiaard – ek het op die ou end op my onwillige manier tien maal soveel Grieks gelees as my vlytige maters. Toe ek die Griekse ,,unseen paper" by die eksamen oopmaak, lees ek vinnig die drie lang Griekse passasies deur en daar staan nie 'n onbekende woord nie. By die deur uitgaande – anderhalfuur voor die toegelate tyd verstreke was – wys ek met my vinger na my bors en ek vorm met my lippe die klanke B.A. vir my maters wat nog met geskiedenis en oudhede sit en swoeg tot die laaste bittere einde toe.''</ref> Maar nie sonder hulp nie.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 90: ''Daar was 'n nooientjie wat my baie goedgesind was, en ek het na haar toe gegaan met die Griekse werke in die een hand en die ooreenkomstige Engelse vertalings (hulle was maklik in gedrukte boekvorm beskikbaar) in die ander. En ons het in haar tuin onder 'n vyeboom gaan sit op twee gemakstoele, twee of drie voormiddae in die loop van die week voor die eksamen; en sy het die Engels hardop gelees – sommer vlot aanneen, daar was nie tyd vir soetjies-ry oor die stampplekke nie – en ek het die Grieks bygehou. In die aande het ek die redakteurs se inleidings en voetnote deurgelees. En toe ek in die eksamenkamer kom was daar niks in die betrokke papier om oor te bekommer nie. Maar dieselfde eksamen sou ek veertien dae later nie weer kon afgelê het nie. Nou ja, ek het so gou as moontlik my solder skoongemaak van Grieks om plek te maak vir wat nuttiger was.''</ref> Hy is wel jammer dat hy nie verder Duits beoefen het nie,<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 76-77: ''Terloops meld ek dat ek, tydens my skoolgang op Ladismith, Duitse lesse geneem het by eerwaarde Carl Prozesky, omtrent die mees konsensieuse man wat ek in my lewe ontmoet het. Sy onderrig was deeglik – wat eintlik van 'n Duitser oorbodig was om te sê – en op die end van die studie kon ek redelik Duits praat en skryf – lees kan ek dit nog vandag wanneer ek buitengewoon fris en uitgerus is om mee te begin. Maar die taal het my nie so aangetrek dat ek met sy beoefening voortgegaan het nie. In alle geval, ek het nie soveel daarmee te doen gehad dat my Afrikaanse eenvoud daaronder gely het nie. In een opsig is dit jammer dat ek die Duits weggegooi het. Daarom is die Duitsers die ywerigste en volhardendste nasie op aarde omdat hulle so 'n verskriklike dissipline in hulle suielingsjare moet deurgaan by die aanleer van hulle moedertaal.''</ref> maar huldig nie dieselfde standpunt teenoor Frans nie.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 107: ''Qui s'excuse s'accuse (as ek die geykte Franse spreekwoord op geheue af reg spel. Ek is maar bly dat ek my nie moeggemaak het om Frans te leer nie. Jy kan nie in die Franse taal vloek nie; ál die vloekwoorde het alledaags geword)''.</ref> Sy bewondering vir die Nederlanders en Duitsers se taalvermoë verwoord hy in sy outobiografie, ''U dienswillige dienaar''. Hiermee benadruk hy dat by die Griekse eksamen sy Hollandse dosent geen genade sou toon tydens die merkwerk nie.<ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 87: ''Deur die soort rampe wat my my lewe lank gevolg het, moes dr. Van Oordt, saliger gedagtenis, juis daardie jaar Griekse eksaminator wees. Hy was 'n Hollander, sodat hy nie 'n ander se moeilikheid met 'n onmoontlike taal kon besef nie. (Hollanders en Duitsers leer sulke eenvoudige taaltjies soos Grieks en Sjinees en Russies aan as speelwerk vir ontspanning.)''</ref> In ''Loeloeraai'' laat blyk Langenhoven sy eietydse taalhouding: ''Dit was 'n goeie ding, dog ek, dat dit so getref het dat hy'' [Loeloeraai, die ruimtewese] ''sy eerste aanraking met die aarde in Suid-Afrika gevind het. Sê nou hy was in Holland of Duitsland of China te lande gekom, hoe sou hy ooit oor die onmoontlikhede van daardie ongerymde en onleerbare tale gekom het om te kan verstaan en hom verstaanbaar te maak? In Engeland sou dit nog op 'n manier kon gegaan het sovér as die taal betref, maar natuurlik daar is die mense weer onmoontlik. Met Afrikaans en Afrikaners ondervind geen vreemdeling mos ooit moeilikheid nie. Hulle met hom altemit ja.''.<ref>Langenhoven, C.J. 1923 (1941-uitgawe). ''Loeloeraai''. Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 30</ref> In Langenhoven se ''Versamelde Werke'' (1956), Deel II, bl. 127, sal die leser afkom op 'n brief gerig aan Engela wat in Latyn geskryf is. Hierdie brief het betrekking tot ''Mof en sy mense'', wat aan Engela opgedra is. Kannemeyer<ref>Kannemeyer, John Christoffel. 1995. ''Die dienswillige dienaar: 'n Langenhoven-fotoboek''. Kaapstad:Tafelberg, bl. 52</ref> se vonds, 'n vertaling deur Langenhoven self, word hiernaas gestel vir duidelikheid: {|- |Latyn |Afrikaans |- |''Engelae, filiae meae, salutem!'' | Aan Engela, my dogter, Groete! |- |''Unicum, o carissima, corpolis mei natum es.'' | Liefste, jy is die enigste kind van my liggaam. |- |''Alios quidem ex animo liberos nonnullos procreavi.'' | Ja, ek het 'n klompie ander kinders uit my gees voortgebring. |- |''Quorum ingenia permulta mala unde deducta sint scienter notum exploratumque est mihi, meipsum per vitam longam cognoscenti.'' | Hulle menigvuldige slegte eienskappe – waar die vandaan afstam, is wetenskappelik en noukeurig aan my bekend, ek wat myself deur 'n lange lewe van ondersoek ken. |- |''De bonis autem partibus eorum raris rationem afferre non possum.'' | Maar van hulle goeie dele, so skaars as die is, is ek nie in staat om rekenskap te gee nie. |- |''De avia tua matre mea, de matre tua amicissima mea, de filia mea te ipsa, de permultis aliis, vivis ac mortuis, afflatus quorum non ego dignus ad me pervaserunt, nec inter eos distinguere possum ut cuique suum tribuam.'' | Van jou oumammie, my moeder; van jou moeder, my beminde; van my dogter, jyself; van baie, baie ander, lewendes en dooies, het daar invloede wat ek nie wêrd is nie, na my toe deurgetrek, maar ek kan nie tussen hulle onderskei om aan elk die erkenning te betuig wat hom toekom nie. |- |''Hoc autem puellum (extra mala!) tuum solum est, a litera prima usque ad ultimam in oculis tuis creatum, coram te pedetentim natum.'' | Maar hierdie kindjie (buiten sy kwaad!) is jou alleen, van die eerste letter tot die laaste voor jou oë geskape, in jou teënwoordigheid stap vir stap gebore. |- |''Cape igitur quod jam ab initio tuum: filium proprium, patris nepotem, sicut non alienum adopta!'' | Neem dan wat reeds van voor af joue was – jou eie seun, jou vader se kindskind, nie as die aangenome kind van 'n vreemde nie. |- |''Simul autem accipe, o Engela, quod similiter omnino semper tuum: caritatem patris tui, C.J. Langenhoven.'' | Maar ontvang daarby wat net so goed algeheel en altyd joue reeds was – die liefde van jou vader, C.J. Langenhoven. |- |''Postscriptum: Eruditionem in capitibus sequen tibus expositam, hic celare non deceret: doctoraturus te saluto.'' | Naskrif: Dit sou nie gegaan het om die geleerdheid wat in die navolgende hoofstukke ten toon gestel is, hier te verberg nie. Dis 'n aspirant-doktor wat jou hier groet. |- |''Cura ut valeas!'' | Sorg dat jy fris bly. |- |} {{Aanhalingsboks3 |aanhaling=Moenie 'n ander beskuldig dat hy sy oë oopgehou het onder die gebed nie; hy het maar net gekyk of joue toe was. |bron=C.J. Langenhoven}} C.J. Langenhoven se bekendste werk is [[Die Stem van Suid-Afrika]] wat hy in [[1918]] geskryf het. Die musiek daarvoor is in [[1921]] deur M.L. de Villiers gekomponeer. 'n Passasie uit Die Stem vorm vandag 'n deel van die [[Volkslied van Suid-Afrika]]. Benewens dit het sy skryfloopbaan amper elke genre aangeraak, van poësie tot spookstories. Hy het verskeie werke in Afrikaans vertaal, onder andere die ''Rubaiyat of Omar Khayyam''. Hy het nuwe Afrikaanse gesegdes geskep en het selfs 'n liefdesgedig (in bogtaal) aan sy hond geskryf. Langenhoven was instrumenteel in die beweging om Afrikaans erken te kry as amptelike taal, asook as eerste taal in skole in plaas van Nederlands. Afrikaans is in [[1925]] amptelik in die parlement gebruik, en uiteindelik in [[1927]] erken as 'n amptelike taal van Suid-Afrika saam met [[Engels]]. In die negentigerjare van die negentiende eeu skryf hy nie doelgerig nie. Uit 1899 dateer ’n ongetitelde, onvoltooide handleiding in Engels oor die regte van die individu, in besonder die regte in verband met eienaarskap, besit, vervreemding, gebruik en gevangehouding. “''The life history of an ostrich''” dateer ook uit hierdie tydperk. Hierdie werk, wat in 1953 gepubliseer is, beskryf die gehele lewensiklus van die volstruis. Etlike ander werke, hoofsaaklik in Engels, word ook vroeg in die twintigste eeu deur hom geskryf. Hy begin eers laat in sy lewe met alle erns sy skryfwerk in Afrikaans beoefen en slegs enkele Afrikaanse werke verskyn voor 1910. Dit sluit in “''Ons almaal se erfenis''”, wat in die manuskrip die titel “''Rein geluk''” gehad het, asook “''Die grijsaards jeug''”. In ''De Volkstem'' van omstreeks 1908 verskyn onder andere “''Wysheid uit die rooi kole''”, “''Twee oues van dae''”, “''Die kluisenaar van die Karroo''” en “''Meester''”, almal stukke wat later in “''Ons weg deur die wêreld''” opgeneem word. Nadat hy hom bewus geword het van sy roeping om Afrikaans te bevorder, poog hy om in sy werk die volk te laat lees en lewer werk in feitlik alle genres om die groot tekort aan toepaslike leesstof aan te vul. In 1910 reeds publiseer hy “''Padlangers en zonder doekies''” (met subtitel “''’n Afrikaansche boodschap van ’n Afrikaander aan Afrikaanders''”), waarin hy betoog vir Afrikaans en so sy lewenstaak begin. Hierin toon hy op oortuigende wyse aan hoedat Afrikaans baie beter geskik is as Nederlands om Engels die stryd aan te sê. Hoewel hy eers betreklik laat bewus word van sy roeping as taalstryder en skrywer, produseer hy hierna binne minder as ’n kwarteeu ’n omvangryke oeuvre. As deel van sy bevordering van Afrikaans skryf hy ’n paar taalhandleidings wat gemik is op Engelssprekendes om hulle begrip van Afrikaans te verbeter. Een van die eerste take wat hy na 1910 in belang van Afrikaans gedoen het, was die publikasie van “''The royal road to Cape Dutch''”. Gedurende hierdie tyd was daar baie Engelstaliges en Jode in Oudtshoorn wat nie Afrikaans kon verstaan nie. Om hierdie mense in sy eie vriendekring, asook die algemene Engelstalige bevolking van Suid-Afrika te help, het hy hierdie handleiding in drie “stages” opgestel: deel I is ’n “grammar”, terwyl deel II bedoel is as “a reading primer being the farce ‘''Die trouwbelofte''’ with notes and exercises and vocabulary” en deel III beoog om ’n “advanced reader” te wees. Die eerste twee dele het by Pocock verskyn, maar die derde deel is nooit gepubliseer nie. In 1926 lewer hy “''A first guide to Afrikaans''”, gemik op Engelssprekendes wat begin om Afrikaans aan te leer. Hierdie werk word deur ’n onbekende persoon in ’n resensie in die ''Cape Times'' van 22 April 1926 en deur D.B. Bosman op 16 Junie 1926 in ''Die Burger'' negatief beoordeel. Langenhoven reageer baie skerp op Bosman se resensie en stuur etlike telegramme en ander boodskappe aan die redaksie van ''Die Burger'', waarin hy onder andere vir Bosman “’n parmant” noem wat “in Holland of Duitsland een van die doktors-tietels opgetel het wat daar rondlê”. Die redaksie van ''Die Burger'' beantwoord sy besware op rasionele gronde en plaas dan spesiaal ’n resensie van professor J.J. Smith wat aanvanklik in ''Die Huisgenoot'' verskyn het en positief is oor hierdie werk van Langenhoven. Na ’n maand gaan lê die stof, maar in hierdie tyd het Langenhoven nie een rubriek vir “''Aan stille waters''” gelewer nie. Hierdie reaksie is tipies van Langenhoven se gevoeligheid vir die kritiek van resensente wat na sy mening nie sy werk verstaan en na waarde skat nie en hy neem reeds betreklik vroeg in sy loopbaan stelling in teen hierdie doktore, professore en ander resensente wat sy lewe “vergal”. Voorin die meeste van sy latere werk verskyn die versoek “Geen resensie word gevra nie”. === Romans === Sy belangrikste bydrae is op die gebied van die prosa. Sy boeke is telkens herdruk en duisende eksemplare van elkeen is verkoop. In die twintigerjare skryf hy ’n aantal romans. Die eerste in 1921 is “''Sonde met die bure''”, waarna volg die soortgelyke satiries-humoristiese “''Doppers en Filistyne''” (1922) en “''Herrie op die ou tremspoor''” (1925). In hierdie werke spot hy met allerhande dinge in die samelewing, soos die verengelste Wenderbaails, Vroutjie se sosiale aspirasies, Engela se klere en kêrels, akademiese professore en bure se manewales, terwyl selfspot ook nie agterweë bly nie. Hierdie werke speel almal af in die bekende wêreld van die Klein Karoo en hy self is meestal as die ek-verteller in die verhale aanwesig. Hy het ook vir Vroutjie, Engela en homself as karakters gebruik. Dit alles gee aan hom die geleentheid om ’n sterk persoonlike stempel op die verhale af te druk en die vertelling te voer in die rigting wat hy verkies. In “''Sonde met die bure''” besluit Neelsie, nadat sy bure hom versondig, om te maak soos hy lekker kry. Sy vrou neul ook aldag aan hom, want dit is die tyd van Oudtshoorn se glorie met die volstruisveerbedryf en die bure se weelderige leefstyl krap aan haar. Neelsie koop ’n afgeleefde tremwa in die Kaap wat selfs agtien osse nie kan trek nie en op ’n sirkusvendusie koop hy dan ’n olifant om die gedoente te trek. Die olifant noem hy Herrie. Hierdie eiesoortige trek gaan al langs die Olifantsrivier op en veroorsaak moleste net waar hulle gaan. Die magistraat, afdelingsraad en geregtelike mag agtervolg hom, maar moet verneder die aftog blaas. In Meiringspoort vind hy eindelik vir ’n wyle rus, maar dit duur ook nie lank nie. ’n Groot reën en oorstroming bring allerhande vreemde verskynsels en skaars is die pad weer rybaar of twee deputasies besoek hom om te vra dat hy hom verkiesbaar stel. Langenhoven gebruik komieklike verdraaiings, woordspelings en paradokse om die komiese na vore te bring en met die mense van sy tyd te spot. Die “sonde-met-die-bure” motief word ’n konstante, deurlopende motief in sy werk. “''Herrie op die ou tremspoor''” is ’n vervolg op “''Sonde met die Bure''”. Oudtshoorn se weeldedae is nou verby en Neelsie se leeglêery begin vir Vroutjie verveel. Sy begin so aan hom te karring dat hy verplig is om werk te gaan soek. Hy maak ’n vergeefse besoek aan Pretoria en vele ander pogings om werk te kry, loop op niks uit nie. By ’n winkel moet hy byvoorbeeld ontdek dat sy ouderwetse eerlikheid ’n diskwalifikasie is vir die betrekking van boekhouer. So word die gewetenlose praktyke van party sakemanne tong in die kies aan die kaak gestel. Wanneer Neelsie ’n uitnodiging kry van die Universiteit van Stellenbosch om ’n reeks lesings te gee, gebruik hy die geleentheid om met akademiese geleerdheid te spot. Met die trem herhaal hy nou sy vorige reis sodat hy op Meiringspoort kan voorberei vir sy professorale taak, sonder om sonde van die bure te beleef. By sy bestemming verdiep hy hom in ’n uitgebreide versameling van sensasie-romans. Vir die Stellenbosse studente wil hy hierdie romans “met vernietigende doeltreffendheid” bespreek, want veroordeling van ander mense se werk is na sy mening die vernaamste taak van die akademiese geleerde. Hy word eindelik beloon met ’n doktorsgraad. In hierdie parodie gee hy op genotvolle wyse uiting aan sy onversoenlike haat vir akademiese fariseërs. “''Doppers en Filistyne''” is ’n vermaaklike weergawe van die gesoute Sap Stoffel Gieljam wat die rustige plaaslewe verruil vir die sonde en ergernis van die dorp net om sy vrou, Soetlief, gelukkig te hou. Stoffel moet hier saam met sy kyfagtige vrou probeer oorleef in ’n vreemde omgewing en in interaksie tree met mense van ander kulturele agtergronde en politieke oortuigings. Dit alles lei tot vele kostelike insidente, waarin die skrywer onder andere die spot dryf met verengelste Afrikaners wat hulle op hierdie manier probeer deftig voordoen. Die politiek loop ook deur, veral politieke koalisies tussen mense wat glad nie by mekaar hoort nie. Die boek word aangebied as geskryf deur Stoffel Gieljam self, met Sagmoedige Neelsie wat dit slegs nasien, foute korrigeer en persklaar maak – wat natuurlik ’n geleentheid is om te spot met die akademiese deskundiges se taal- en spellinggrille. Hy skryf verskeie ander romans van wyd uiteenlopende aard. “''Loeloeraai''” is waarskynlik die eerste wetenskapfiksie in Afrikaans en verskyn aanvanklik as vervolgverhaal in ''Die Burger''. Loeloeraai is van Venus en sy besoek aan Oudtshoorn veroorsaak groot konsternasie. Die verwikkelinge waartoe dit aanleiding gee word op Langenhoven se kenmerkende humoristies-satiriese wyse beskryf. Oom Stoffel, Herrie en Jakkals is almal weer terug in hierdie verhaal. Die magistraat probeer om die onwettige immigrant tronk toe te stuur en die regering probeer hom omkoop, terwyl die redakteur van ''Die Burger'' by Loeloeraai pleit om tog sy besondere kennis met die mense te deel ten einde aardse ellende te verminder. Loeloeraai wil egter die primitiewe aardelinge leer om eers die selfsugtige menslike natuur te tem voor hulle die werklike natuur aandurf. Hy neem dan vir Neelsie, Vroutjie en Engela op ’n reis na die maan en op reis gaan die gesprekke oor die sterrekunde, waarin Langenhoven op populêre wyse wetenskaplike besonderhede oordra. Op die maan ontdek hulle ’n tropiese landskap in ’n maangrot. Na ’n lekker piekniek keer hulle terug aarde toe en gaan Loeloeraai weer na Venus. “''Die lig van verre dae''” is ’n ligte verhaal waarin Langenhoven in die trant van die populêre avontuurverhaal inligting omtrent die eerste trekkers na die binneland weergee, waarin oom Gert met sy gesin (sy vrou Annie en dogter Johanna) in 1752 uit die Boland wegtrek na die Klein-Karoo om weg te kom van die wanbestuur van die Kompanjie. Hier beleef hulle die gevare van die binneland en word deur inheemse San beroof en oorrompel. In “''Aan stille waters''” deel Langenhoven besonderhede mee oor die ontstaan van “''Mof en sy mense''”, met subtitel “''Die badwater van Betesda''”. Twee vriende het hom aangespoor om ’n boek te skryf oor ’n hond, wat nie op kinders gemik is nie en in hierdie verhaal is honde die hoofkarakters, wat in twee kinderlose gesinne optree as trooster van teleurgestelde ouers. Fiela het ses woelige kleintjies, wat een vir een weggegee word totdat net Mof oorbly. Die Oubaas en Ounooi sterf egter tydens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griep-epidemie]] en die troue Fiela sterf dan van honger tussen hulle grafte. Frikkie van Zyl, die dokter wat die mense tydens die epidemie versorg het, neem dan vir Mof aan, maar hy word self siek van griep en skop die hondjie uit die kar. Met ’n verbryselde pootjie en ’n seer hartjie oor soveel onreg kom Mof op sy nuwe baas se plaas aangesukkel, waar hy langsamerhand ’n opgevoede en fyngevoelige hond word. Saam met sy mense eet hy die krummels van die armoede en as daar weer beter dae aanbreek word hy ’n toegewyde kinderoppasser. Terwyl die hond baie simpatiek en realisties geteken word, is die uitbeelding van sy mense se karakters en optredes minder verantwoord. “''Mof en sy mense''” word eervol vermeld tydens toekenning van die Hertzogprys vir 1926. Die eerste speurverhaal in Afrikaans is “''Donker spore''”, wat so gewild is dat dit altesaam 36 herdrukke beleef. Hierin begin die jong joernalis Sarel van Duine by ''Die Burger'' werk en sy redakteur stuur hom na die Kaapprovinsie om in Ladismith ’n moord te ondersoek waar daar in bekende spookwêreld ’n man opgehang gevind word. Die verskillende uiteensettings van die feite in die media versterk die vermoede van bonatuurlike ingryping en verhoog die spanning. Eindelik slaag Sarel om die moordenaar vas te trek, terwyl hy ook op liefdesgebied suksesvol is. Hierdie roman is een van die eerste Afrikaanse romans wat ook in ’n rolprent omskep word. In “''Die wagtende wêreld''” ontdek die Stellenbosse student Adie Adelryk na lang proefnemings ’n proses “om die atoom kunsmatig te ontbind en die snelheid van ontbinding te beheers”. So word ’n onuitputlike bron van energie beskikbaar gestel wat ’n einde kan maak aan alle ekonomiese botsings en oorloë, maar die onmiddellike vernietiging van die waarde van goud as ekonomiese ruilmiddel sal rampspoedig wees en die beskawing vernietig. Die geweldige verantwoordelikheid dwing hom om troos te soek by sy vriend, Hein de Kok, wat hom getrou bystaan. Die saak word aan die Senaat van die Universiteit voorgelê en bespreek op ’n Kabinetsitting en kapitalistiese magte en selfs die Russiese regering probeer om sy geheim te bekom. Niemand kan Adelryk egter beweeg om sy geheim te openbaar nie. Die Russiese magte slaag egter amper daarin om deur marteling Adelryk te dwing om sy geheim te openbaar. Eindelik word die sterwende Adelryk na Genève vervoer waar die saak deur die Volkebond bespreek word en daar ’n oplossing kom. Adelryk graveer sy formules op ’n goudplaat op voorwaarde dat dit in sy doodskis geplaas moet word. Onder toesig van die Volkebond moet die kis in ’n gletserskeur afgerol word, sodat die geheim eers na sewe jaar beskikbaar sal wees. Gedurende hierdie periode moet die ekonome ’n plaasvervanger vind vir goud as algemene wêreld-erkende ruilmiddel. Die titel van die roman verwys na die wêreld wat wagtend is op kennis wat hom sal verlos. Die roman dui aan dat die sedelike vooruitgang van die mens ver agtergebly het by sy tegniese bedrewenheid, met die gevaar dat die moderne mens met sy knap uitvindings die hele beskawing sal vernietig. === Kortprosa === Twee bundels spookverhale, “''Geeste op aarde''” (1924) en “''Die wandelende geraamte''” (1930), word ook uitgegee. “''Geeste op aarde''” bevat agt verhale, waarin elke verhaal meegedeel word deur die persoon wat self in aanraking gekom het met die bonatuurlike verskynsels. In die bundel is daar dan direkte waarneming en afwisseling van styl en metode. Deur suggestiewe besonderhede word daarin geslaag om die illusie te versterk dat die spookgedaantes nie willekeurig uitgedagte verskrikkinge is nie, maar dwalende geeste met menslike eienskappe. Die “geeste” is feitlik altyd op ’n sending waarin hulle ingryp in mense se lewens en die impak op mense word dan belangriker as die verskynsel self. Die skrywer berei die spanning op meesterlike wyse voor en handhaaf dit normaalweg dwarsdeur die verhaal, totdat die ontknoping op gemotiveerde wyse bekend word. “''Die Hangende Gedaantes''” is ’n hoogtepunt van stemmingskepping. Hierin hou ’n vrolike groep studente in die maanlig piekniek wanneer hulle uitgelatenheid onderbreek word deur ’n ou reisiger, wat ’n spookstorie vertel. Kort na die komiese ontknoping volg die grieselige ontdekking van twee liggame wat in die skadu hang, wat die studentepret plotseling laat oorslaan tot angs. In ’n “''Na-woord''” tot hierdie bundel sit Langenhoven sy eie opvattinge oor geestesverskynings uiteen. P.C. Schoonees beskou hierdie knap vertelde spookstories as ’n welkome aanwins vir ons volksliteratuur<ref>P.C. Schoonees in “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging”, derde druk van 1939, bladsy 494</ref> Hy volg dit op met die soortgelyke “''Die wandelende geraamte en ander verskynings''”, waarin veertien verhale opgeneem word. Hierin is daar onder meer ’n wandelende geraamte wat ’n ordentlike begrafnis vir sy tweelingbroer versoek; die spook van Vergeleë lewer ’n moordenaar aan die gereg oor; en ’n professor wat glo dat na die dood slegs totale vernietiging wag, word ’n onherkenbare spook sonder gedaante. Die fokus is dus nie om onverklaarbare geheimsinnighede te beskryf nie, want as die spook sy rol gespeel het, is die hele geval opgehelder en die raaisel opgelos. ’n Belangwekkende figuur in hierdie bundel is Koos Heyns van Uniondale wat optree as speurder in die spokewêreld, en gereeld daarin slaag om hul geheime tekens te verklaar. Abraham H. de Vries neem “''Die bouval op Wilgerdal''” uit hierdie bundel op in “''Die Afrikaanse kortverhaalboek''”. Die vryer Frans Rysselaar wil sy teenstander Petrus van Graan doodskiet om sodoende vir Emmie te kry. Sy voet haak vas en hy skiet homself per ongeluk. Emmie en Petrus se huwelik word dan deur sameloop van gebeure eintlik Petrus se begrafnis. Dit blyk later dat Frans Petrus se liggaam ingeneem het, dat die gestorwene die dag met die begrafnis aan die voet van die doodkis gestaan het en dat die mal geworde Emmie juis nie mal is nie. Die magtiging wat oom Freek het om Wilgerdal te verkoop, is ook vals. Dit is deur Frans Rysselaar geteken in die gedaante van Petrus van Graan. “''Die verdwyning van Flip Loots''” uit hierdie bundel word deur P.G. du Plessis in die versamelbundel “''Halfeeu''” opgeneem. Flip Loots en Martjie Nel is verlief op mekaar, maar Flip verdwyn nadat hy die Weilands besoek. Piet Weiland gebruik daarna sy kans om met Martjie te trou. Martjie kwyn egter en is met die geboorte van haar kind oorlede. Piet verkoop daarna die plaas, maar die nuwe koper kan dit nie uithou nie soos daar gespook word. Koos Veldkornet se hulp word ingeroep, hy gesels met die spoke en los die raaisel rondom Flip Loots se verdwyning op. In “''Die vrou voor die hek''” vertel Sybrand van Wyk van sy ontmoeting met ’n spook in Caledonskloof. Ná teenspoed moet hy in die reën en donker daar deur ry, maar voor hy by Freek Pretoors se hek kan ingaan om blyplek vir die nag, keer ’n deurskynende vrou in slegs onderklere hom voor en beduie hy moenie daar ingaan nie. Hy ry weg, maar net soos hy wil stop, is die vrou skielik weer daar om te wys dat hy nie moet uitdraai nie. Sy is weer daar om te wys waar hy by die veepos moet uitdraai en in die strooihuis kry hy weer die vrou, maar hierdie keer is dit nie haar gees nie, maar haar lyk. Haar klere het sy uitgetrek om haar kind te probeer warm hou. Hy lewe nog en Sybrand kan hom red. “''Die beste spookstories''” is ’n keuse uit Langenhoven se spookstories deur Danie Botha. Belangwekkend is “''Skaduwees van Nasaret''”, waarin godsdienstige vraagstukke behandel word. Langenhoven gee in “''U Dienswillige Dienaar''” agtergrond van sy eie geloofstwyfel en die godsdiensstryd van sy studentetyd en voeg dan daarby: “Had ek in daardie tyd maar so ’n eenvoudige boekie in die hande gekry soos my eie ‘''Skaduwees van Nasaret''’ sou dit my redding gewees het”. Twee “egte” briewe dien as inleiding en afsluiting van hierdie werk, met ses verdigte briewe as die liggaam. Die eerste brief (“''Aan ’n Jodin''”) is die inleiding, waarin Langenhoven die ontstaansgeskiedenis van die boek uiteensit en ’n verklaring gee van die titel van die werk. Ses karakters skryf dan elkeen ’n denkbeeldige brief aan ’n vriend of vreemdeling, waarin hulle mededelings maak omtrent die persoon en leerstellinge van Jesus. Die ses karakters is die Griekse wysgeer Aristarchus, Pontius Pilatus, die skrifgeleerde Zadok, die Fariseër Josias Ben-Johanan, Martha die Reine en Magdalena die Gereinigde. Deur die gedagtegang en styl tipeer Langenhoven die individualiteit van elke briefskrywer en hoewel dit waarskynlik nie sy bedoeling was nie, kwalifiseer elkeen van hierdie briewe deur sy verhaalelement en besondere hegtheid van bou ook as kortverhale, wat in hierdie vorm as van die bestes van sy tyd beskou kan word. Voorbeeld hiervan is die brief van Pilatus, waarin hy eers die moeilike omstandighede skets waarin hy in Judea diens moet doen, onder seker die moeilikste nasie op aarde, die Jode. Sy bewindhebbers stel nie soseer belang in regspleging nie as in genade. Teen hierdie agtergrond verduidelik hy dan sy optrede. Treffend beskryf is die wroeging waarmee hy sedertdien worstel, veral in die lig van die liefdevolle blik van Jesus, wat sonder veroordeling sy vonnis aangehoor het. Die boek word afgesluit met ’n brief van die skrywer aan ’n student oor die geloofstwyfel. As aanhangsel word enkele gedigte oor die geboorte en lyding van Christus, die Calvinisme en die heelal bygevoeg. In 1927 ken die Akademie die Hertzogprys vir “''Skaduwees van Nasaret''” aan Langenhoven toe (’n bekroning wat hy deel met Sangiro en Jochem van Bruggen), maar hy weier die prys, onder meer omdat “''Mof en sy mense''” die vorige jaar slegs “eervolle vermelding” ontvang het. “''Uit ’n brief van Pontius Pilatus''” uit hierdie boek word deur F.V. Lategan in die versamelbundel “''Kortpad''” opgeneem. D.F. Malherbe neem etlike prosabydraes van Langenhoven op in “''Afrikaanse letterkunde''”. Die verhaal “''Orige donkies''” is ’n herskrywing van ’n fabel van Esopus en word deur Daniel Hugo in die versamelbundel “''Tydskrif''” opgeneem. Ander versamelbundels waarin sy werk verskyn sluit in “''Vertellers''” en “''Vertellers 2''” van Merwe Scholtz. Langenhoven se onvoltooide Bybelse roman, “''Die mantel van Elia''”, word na sy dood uitgegee. Die laaste vier dae van sy lewe het hy aan hierdie roman gewerk. Hierin is Elia op pad om aan Agab te gaan verkondig dat ’n groot droogte op hande is. Op pad ontmoet hy ’n vreemdeling wat ’n Israelitiese meisie beskerm het en neem haar na haar verloofde. Die verhaal bevat breedvoerige uitweidings oor die godsdienstige ontwikkeling van die Joodse volk en vertel van die onderrig wat Elia aan die jonger profete gee. Blykbaar sou dit ’n historiese roman van die ou soort geword het. As huldeblyk aan Langenhoven is hierdie onvoltooide verhaal in faksimileevorm in sy eie handskrif uitgegee. In sy laaste lewensjaar maak Langenhoven, nog meer as vroeër, ’n intensiewe studie van die Bybel. Herhaaldelik verwys hy in sy weeklikse rubriek “''Aan Stille Waters''” na die letterkundige skoonhede van die Bybel, en in April 1932 hou hy ’n voordrag oor hierdie onderwerp op Stellenbosch. Kort daarna begin hy die Bybelverhaal oorvertel vir jongmense om hulle kennis te verbreed en vorder tot met die geskiedenis van Gideon. Die onvoltooide “''Hooftrekke van die Bybelverhaal''” word dan in sy “''Versamelde werke''” opgeneem. “''Die letterkundige skoonhede van die Bybel''” is ’n lesing wat hy in 1932 in Stellenbosch lewer, wat ook in sy “''Versamelde werke''” opgeneem word. === Ander prosa === Hy skryf ook verskeie ander vorms van prosa, meestal van didaktiese aard. “''Eenvoudige stukkies en brokkies''” (met ’n voorwoord deur F.W. Reitz) bestaan uit diverse stukkies wat hy oorspronklik veral vir gebruik by debatsverenigings geskryf het en dit word gepubliseer met die subtitel “''om in die huis te lees en om in debatsverenigings te gebruik vir resitasies, voorlesinkies, voordraggies en opvoerinkies''”. Die boekie bevat gedigte, ’n romantiese verhaal met probleemstelling, ’n kostelike brief van ouers aan hul seun op kollege, mymerings oor die verlede en die lewe, opstelle oor opvoeding en die redenaarskuns, spesiale stukke vir debatsverenigings en elf samesprake en ’n klugtige [[alleenspraak]]. Die samesprake sluit in “''Die tweetalige vonnis''”, “''Die omslagtige tant Lenie''”, “''Die kijs abaut die forro''” en “''Die ingewikkelde boodskap''”, terwyl die gedigte “''Ag wat, dis maar ’n hond''” en “''Liefdes-onsin''” insluit. Meeste van hierdie stukke is in 1914 opgeneem in “''Ons Weg deur die Wêreld''” wat in 1922 in drie afsonderlike dele herdruk is. Sy spreuke raak wyd bekend en 366 verskyn reeds in September 1912 in “''Afrikaanse verjaardagboekie''”, met ’n spreuk vir elke dag''.'' Hierdie boek word in 1925 grootliks gewysig en opnuut as “''Ons geliefde verjaarsdagboekie''” uitgegee. In 1922 vul hy die 366 spreuke in hierdie boekie met kritiese opmerkings aan en brei die aantal spreuke verder uit vir opname in “''Ons weg deur die wêreld''”, met die versamelde “''Spreuke van Langenhoven''” en <ref>Hugo, Daniel “Die Burger” 17 Mei 1995</ref>“''Spreuke van Langenhoven: ’n keuse''” <ref>Pheiffer, Roy “Insig” Mei 1995</ref>wat later apart gepubliseer word. Die spreuke is ’n pittige samevatting van die skrywer se lewenswysheid. Daar is raak opmerkings, wat getuig van ’n helder, logiese gedagtegang, diep selfkennis en ’n uitgebreide ervaring. Nuwe waarhede word op treffende wyse uitgedruk en ou waarhede in ’n nuwe, oorspronklike vorm. ’n Groot aantal onderwerpe kom onder die loep, soos vriendskap en buurskap, deugde en ondeugde, spaarsaamheid en verkwisting, waarheidsliefde en leuenagtigheid. Hierdie spreuke bevat baie pitkos vir ernstige oordenking. “''Ons weg deur die wêreld''”<ref>Leipoldt, C. Louis in Kannemeyer, J.C. (red.) “Kritiese aanloop” Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref> verskyn aanvanklik in 1914, maar word daarna telkemale hersien, aangevul en in verskillende dele heruitgegee. Die eerste uitgawe bevat “''Stukkies en brokkies''” as ’n geheel, aangevul met nuwe verse, verhale, spreuke en preke. In die tweede druk van 1919 voeg hy sy rede oor “''Afrikaans as voertaal''” by. Met die derde druk van 1922, wat uit drie dele bestaan, kry hierdie werk sy finale beslag deurdat verskeie vroeë gedigte weggelaat, ’n verdere pleitrede vir Afrikaans bygevoeg en ’n aantal spreuke deur kritiese en relativerende opmerkings in ’n ander lig gestel word. Die werk omvat nou verskeie verhale, essays, sketse, samesprake, fantasieë en verse, asook aforismes en spreuke. Die inhoud is grotendeels didakties van aard. Deel I bestaan uit “''Verhaaltjies en karaktersketse''”, “''Ligte leekprekies''” en “''Samesprake en ’n alleenspraak''”. “''Verhaaltjies en karaktersketse''” handel onder andere met die sonde-met-die-bure motief wat reeds blyk uit die geestige “''’n Brief van sy ouers aan Jan op die Kollege''”. Laasgenoemde brief word deur F.V. Lategan in die versamelbundel “''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal''” opgeneem. Ander gewilde temas uit sy werk, soos die hond (“''Twee oues van dae''”), die kluisenaarsfiguur (“''Die kluisenaar van die Karro''”) en die spot met Nederlands (“''Meester''”) is ook reeds hier aanwesig. In die “''Ligte Leekprekies”'' is daar byvoorbeeld ’n preek vir kinders oor wedywer: “As julle nie weet wat kompetisie is nie, soek ’n handvol koring en gooi die vir ’n klompie hoenders. Dan sal julle kompetisie sien”. Die verskille tussen hoender- en mens-kompetisie word dan uitgewerk na aanleiding van wedywer op sportgebied. In “’n ''Preek vir Nooiens''” word die deugde van die voorouers teenoor die hedendaagse nuwighede geplaas en die vergelyking val nie ten gunste van die laaste uit nie. Die bundel word afgesluit met elf samesprake en ’n monoloog wat geskryf is met die oog op debatsaande. Hieronder is die bestes “''Die ingewikkelde boodskap''”, “''Die tweetalige vonnis''” en “''Die kys abaut die forro''” (sien die bespreking van sy dramas). Deel II bevat spreuke, fantasieë en versies. “''Duisend spreuke''” bestaan uit 732 “''Besproke Spreuke''” waar hy kommentaar verskaf op die spreuk om die betreklikheid daarvan te belig of met humor homself in die spreuk te betrek, en die res “''Onbesproke Spreuke''”, waar hy slegs die spreuke verskaf. Deur die gebruik van Stoffel Gieljam in die “''Besproke spreuke''” kry die skrywer die geleentheid om telkens op die relatiwiteit en dubbelkantigheid van ’n stuk “waarheid” te wys en om homself in die hekeling te betrek. In beide gedeeltes staan mens telkens verstom deur die diep lewens- en mensekennis. Hierdie deel bevat ook ’n aantal “''Fantasieë''” waarin onder meer naïewe personae, soos die watersloot, wa en berg, as sprekers optree. Die derde afdeling van hierdie deel bevat gedigte, waaronder “''Die mot en die kers''”. In Deel III, waaraan die boek sy naam ontleen, tree Langenhoven op as ’n gids op “''Ons weg deur die Wêreld''”. In ’n honderd kort prekies, elkeen voorsien van ’n pittige teks, word ’n groot verskeidenheid onderwerpe behandel. Daar is preke oor die mode, dronkenskap, skindery, politiek, sedelike kwessies, die eksamenstelsel, opvoeding, skuld, skynheiligheid, liefdadigheid, eerlikheid, borgstaan, godsdiens, die dood. Ook maatskaplike vraagstukke, soos die verhouding tussen kapitaal en arbeid word bespreek. Op sy weg deur die wêreld vind hy baie dinge wat verkeerd is, maar tog bly hy optimisties: “Laat ons moed hou, maat, die ou wêreld is darem nie so sleg nie!” Hierdie deel bevat ook “''Afrikaans as voertaal''”, “''De heilige ennen van Rehum en Simsai''”, ’n pleidooi in Nederlands vir die invoering van Afrikaans as kerktaal, en ’n afdeling “''Honderd prekies''”, wat meermale ontstaan uit een van sy spreuke. Arthur van der Lingen, ’n weldoener van die Akademie, laat in sy testament geld agter waarmee vyf jaar na sy dood die vyf beste letterkundige werke in Afrikaans tot op daardie stadium bekroon moet word. Die keurkomitee wys in 1929 “''Ampie I en II''” van Jochem van Bruggen, “''Uit oerwoud en vlakte''” van Sangiro, “''Oom Gert vertel en ander gedigte''” van C. Louis Leipoldt, “''Die vlakte en ander gedigte''” van Jan F.E. Celliers en “''Ons weg deur die wêreld''” van Langenhoven aan. Langenhoven weier hierdie toekenning, omdat sy werk slegs vyfde gelys word in die aankondiging. In “''Die opdraende pad''” bundel hy vyf voordragte, waarin hy op populêre wyse sosiale, politieke, wetenskaplike en letterkundige vraagstukke behandel. Met die Stellenbosse studente gesels hy oor “''Belangstelling''”, met die A.C.V.V. oor “''Inkomste en Uitgawe''”. Daar is ‘lange aaneenskakelings van logiese redenasie-kettings’. Die onderdele van elke onderwerp word behandel, meestal aan die hand van ’n aanskoulike beeld. Die skilpad word byvoorbeeld met goeie gevolg gebruik as beeld in “''Die Krag van ’n Nasie''”. Die aanwending van konkrete beelde word dan ook in die voordrag oor “''Letterkundige Styl''” as een van die geheime van sukses genoem. Die titel van die bundel wil te kenne gee dat die pad wat die jeug van Suid-Afrika moet bewandel, opdraand is, maar bo-op die hoogte is daar skatte wat nie deur mot of roes verteer word nie. “''Aan stille waters I en II''” is versamelings van sy rubrieke wat oor die jare in ''Die Burger'' verskyn het. Die titel is misleidend, aangesien hy meermale strydlustig ’n saak aanvoor of hom skerp krities uitspreek oor sake, onder andere oor kritici van sy letterkundige werk. Uit hierdie rubrieke word twee keuses gepubliseer, Deel I in 1930 en Deel II postuum in 1941. Met openhartige eerlikheid stort hy sy hart uit oor alles wat daar omgaan in sy gemoed. Die logiese en kalm beredeneerde betoog enersyds en andersyds die baie gewaagde stelling wat met spot en paradokse verdedig word, is gereelde stylfigure; daar word geskryf oor belangrike landsake en uitgewei oor huislike verskille van Vroutjie en Kerneels; oor godsdiens en wetenskap, volstruise en tande, letterkunde en die griep-bakterie. Gereeld gebruik hy ook die geleentheid om resensente en versamelaars van bloemlesings [null by te kom.] Die wisselende gehalte van die stukke kan ongetwyfeld daaraan toegeskryf word dat hy onder verpligting was om vir baie jare weekliks die rubriek te lewer en naas bydraes wat duidelik in haas afgejaag is, staan daar ook van Langenhoven se beste werk. Deel een bestaan uit vier afdelings. Die eerste afdeling is “''Korswil en klug''”, waarin hy ’n komiese lewenskets van homself gee en limerieke, allerlei versies, spreuke, raaisels, satires, toesprake en sketse opneem. Stoffel Gieljam, Neelsie en Vroutjie figureer in verskeie komiese vertellings, soos in “''Neelsie en Vroutjie veg ’n duel''” met sy komiese vermenging van fantasie en werklikheid. Die “''Sketse en verhale''” van die tweede afdeling is meestal mymerend en lerend, soos “''Onder die denne''” en “''Mymeringe van ’n grysaard''”, en die bestes gee sy humorsin weer, soos “''Die vlieg''”. “''In memoriam''” is ’n treffende essay oor die dood na ’n langdurige droogte van sy geliefde sipresboom, waaronder hy gereeld geskryf het, terwyl “''Oor die sloot''” oor die dood van sy hond handel. Die derde afdeling is gedigte en die vierde afdeling bestaan uit “''Gewigtiger stukke''”, wat meestal direk didakties of persoonlik-sentimenteel is. “''Brief van die harlekyn''” word baie bekend, waarin die skrywer persoonlike belydenis aflê, onder meer oor sy fyngevoeligheid vir kritiek. Deel twee van “''Aan stille waters''” (saamgestel deur Sarah Goldblatt) bevat ’n keuse uit die bydraes vir 1931 en 1932. Hierdie deel is nie volgens genre of tematies in afdelings verdeel nie en bestaan uit verdere vertaalde liedere, sketse oor alledaagse onderwerpe, voordragte oor politieke vraagstukke en die Afrikaanse taal en die bekende “''Werkreseppie''”. Die meeste stukke in hierdie bundel is egter meer tydgebonde as dié in die eerste versameling. “''U dienswillige dienaar''” bevat outobiografiese sketse. Die biografiese gegewens oor Langenhoven was altyd skraal omdat hy nooit oor homself wou praat nie. Hy het hom egter volledig en op persoonlike wyse uitgespreek in sy werk (veral in “''Aan stille waters''”) en net voor sy dood gee hy in “''U Dienswillige Dienaar''” twee belangrike outobiografiese stukke: “''Die wording van ’n skrywer''” en “''My aandeel aan die taalstryd''”. Die eerste gedeelte bevat ’n beskrywing van sy kinderjare, besonderhede omtrent sy ouers en pleegouers en die goewernantes en onderwysers by wie hy lering gekry het. Uit sy herinnering diep hy tallose anekdotes op waardeur die hele omgewing waarin hy opgegroei het, op treffende wyse beskryf word. Hy wys ook op die invloede wat bygedra het tot sy groei as skrywer, wat insluit sy studie van die natuurwetenskap en die regte, terwyl literêre invloede die Bybel, Latynse prosa, Homeros en Engelse prosa insluit. Na sy dood word “''My aandeel aan die taalstryd''” apart uitgegee vir die Senior Sertifikaat-eksamen van 1937, terwyl ’n keur uit sy essays later gebundel word in “''Essays uit Versamelde Werke''”. Hy blink uit met sy redenaarsvermoë en toesprake in die Volksraad en by allerlei ander geleenthede. ’n Klein aantal van sy toesprake word in “''Versamelde werke''” opgeneem en daaruit blyk duidelik sy wye belangstellingsveld en kundigheid. Hy kon oor onderwerpe praat wat gewissel het van letterkundige styl tot kwessies soos inkomste en uitgawe en die vooruitsigte van die Britse Ryk. Sy werk word ook gereeld in ander vorms uitgegee, soos byvoorbeeld die bundel wat J.F. Scannell uit sy spreuke en gesegdes saamstel en dit “''Van mens tot mens''”<ref>Brink, André P. “Rapport” 9 Desember 1979</ref> noem en hierdie selfde redakteur se keuse uit ander geskrifte onder die titel<ref>Brink, André P. “Rapport” 9 Maart 1980</ref> “''Die vrolike vlam''”.<ref>Breytenbach, Kerneels “Beeld” 10 Desember 1979</ref> Sarah Goldblatt bundel van sy outobiografiese sketse in “''Al skrywend''”. Leon Rousseau bring ’n keur uit die verskillende fasette van sy skrywerskap (spookstories, kinderverhale, toneelstukke, verhale en gedigte) saam in “''Langenhoven in volkleur''” <ref>Breytenbach, Kerneels “Die Burger” 5 Mei 1983</ref>en die boek word ryklik geïllustreer sodat dit ’n volwaardige koffietafelboek word. Die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] wat jaarliks op sy tuisdorp Oudtshoorn gehou word, gee aanleiding tot hernude belangstelling in sy werk en twee plaaslike uitgawes sien as gevolg hiervan die lig. “''Pittige sêgoed en raak antwoorde van Sagmoedige Neelsie''” bevat veral spreuke, terwyl “''Sagmoedige Neelsie praat padlangs''” ’n keur uit die artikels is wat sedert 2005 in die ''Oudtshoorn Courant'' verskyn het. Langenhoven se politieke publikasies sluit in die pamflet “''’n Vriendelike woord aan die Zappe''” (1916). Hierin poog hy om die destydse regering sover te kry om aandag te vestig op kwessies wat verdelend inwerk op die Afrikaners, soos die Britse vlag, die Rebellie en die konsiliasiebeleid. Ten tye van die vredesonderhandelings in Versailles na afloop van die Eerste Wêreldoorlog skryf hy ’n aantal werke. Op 18 Januarie 1919 ontvang hy ’n telegram van dr. D.F. Malan met ’n opdrag vir die boek “''Republicans and sinners''”, wat op 1 Februarie 1919 onder die skuilnaam A Loyalist verskyn. Hierdie is ’n illustrasie van hoe vinnig hy ’n boek kon afhandel. Die werk word opgedra aan president Woodrow Wilson van die Verenigde State van Amerika en Langenhoven beskryf hierin die kenmerkende eienskappe en ideale van die twee blanke bevolkingsgroepe in Suid-Afrika. “''The everlasting annexation''” dra hy half ironies op aan generaal J.C. Smuts. Dit is aangebied as ’n toekomsfantasie waarin die wêreld, uitgesonderd Suid-Afrika en die res van Afrika, deur ’n ontploffende ster weggeskeur word. Die Britse Ryk is daarmee heen, dus is dit die einde van die Britse oorheersing en kom die Nasionale Party aan die bewind, onder meer met die herstel van taalregte van die Afrikaners en met die behoud van taalregte van die Engelse. Met hierdie geskrif beoog Langenhoven om te illustreer hoe imperialisme wêreldwyd noodgedwonge die knie sal buig voor nasionalisme, wat dan inderdaad ook gebeur het. Steeds in 1919 ten tye van die vredesonderhandelinge, skryf Langenhoven ook ’n stuk vir generaal Hertzog oor die posisie van die klein nasies teenoor die verswelgende imperialisme. Hierdie stuk, “''’n Paar algemene oorweginge omtrent geskiedenis-studie''”, word saam met ’n stuk van Gustav S. Preller gepubliseer onder die titel “''Twee geskiedkundige opstelle''”. Op aandrang van generaal Hertzog skryf hy ook twee politieke pamflette wat die denkrigtings van die Nasionale Party uiteensit. “''Goud of papier?''” hanteer die vraag of Suid-Afrika van die goudstandaard moet afstap en Langenhoven spreek hom hier ten gunste van die goudstandaard uit. “''Die witman se pand''” handel oor die naturelle-vraagstuk en die kieser se verantwoordelikheid, waarin hy hom uitspreek ten gunste van ’n bedeling waar die wit mense se mag vir die toekoms verseker moet word, maar nie op so ’n wyse dat die swart mense vreemdelinge in hulle eie land word nie. Beide hierdie publikasies dateer uit 1929. Aanvanklik skryf hy ook in Engels. “''The life history of an ostrich''” skryf hy reeds voor die eeuwending, hoewel dit eers in 1953 gepubliseer word. Dit vertel die verhaal van ’n volstruis vandat hy uit die eierdop loskom tot by volwassenheid en vereplukstadium, alles in die trant van die diereverhaal gesien vanuit sy belewing van dinge. In 1901 het hy begin met “''Reminiscences of Clifton Brown''”, wat bedoel was as ’n vervolgreeks vir ’n Engelse tydskrif. Dit handel oor die ervarings van ’n skrander prokureur wat as ’n soort Sherlock Holmes-speurder met sy intellek en redeneervermoë sy teenstanders uitoorlê. Hy het dit in 1902 voltooi en laat tik, maar kon dit nie aan oorsese tydskrifte verkoop kry nie. In die jare van sy beoefening van die reg skryf hy ’n paar regsdokumente, onder andere ’n ongetitelde onvoltooide handleiding in Engels oor die regte van die individu in verband met eienaarskap, besit, vervreemding, gebruik en gevangehouding. Sy eerste publikasie is “''The Resident Magistrates of the Cape Colony in their capacity as judges''”. “''Iets over arbiters en arbitraties''” verskyn in 1906, ’n kort pamflet wat hy op versoek saamgestel het. Daarin sit hy die tipe geskille wat ’n arbiter kan besleg uiteen, wie as arbiters aangestel kan word, wie hulle aanstel, watter mag hulle het en hoe ’n arbiter sy taak moes uitvoer. ’n Studie oor “''Elements of the theory of Real Rights''” word van publikasie onttrek na indringende kritiek daarop deur die Kaapse advokaat W.P. Schreiner, die broer van Olive Schreiner en voormalige premier van die Kaapkolonie. === Jeugwerke === Verskeie kinder- en jeugboeke word ook deur hom geskryf, waarin hy hom op bekwame wyse inleef in die kindersiel. Van sy kinderversies is “''Wiegeliedjie''” een van die bekendstes, waar die moeder in kleutertaal haar kindjie aan die slaap sing. In “''Die Eensame Hoop''” maak hy gebruik van die allegoriese Vader Tyd en die nooientjie Hoop uit sy toneelstukke om die kinders die vroegste geskiedenis van Suid-Afrika te vertel.<ref>Samuel, Susan “Boeke Insig” No. 7, Herfs 2009</ref> “''Brolloks en Bittergal''” is sy bekendste werk vir kinders, waarin hy daarin slaag om die kinders mee te voer na die wonderwêreld wat geskep is deur kunstenaars soos Grimm en Andersen. Hierdie boek beleef dan ook verskeie herdrukke. Die boek bevat vier stories (“''Kappokkie''”, “''Die eensame huisie''”, “''Die houtboskinders''” en “''Bertie van die Groot Karo''”) met ooreenstemmende karakters wat in die eerste drie verhale optree en die twee mensvreters, Brolloks en Bittergal, in die eerste en laaste storie. Die aksie speel deurentyd af in Langenhoven se bekende wêreld: die Grasveld, die gebied tussen die berge en die see met sy klowe, houtbosse en spelonke; en die Groot Karoo anderkant die Groot-Swartberge met sy vlaktes en klipkoppies en kort vaal bossies. “''Brolloks en Bittergal''” (verwerk deur Leon Rousseau en geïllustreer deur Nelda Vermaak) is in 2009 op die kortlys vir die toekenning van die M.E.R.-prys. In “''Die Krismiskinders''” word drie kinders deur Kersvader na ’n kinderlose egpaar gebring en hulle kry ook troeteldiere, want Kersvader bring vir hulle Woewoef en Miaau. Hy het egter nog waardevoller presente gebring, want Talie kry ’n viool, Aristo ’n boek met versies en stories en Sontie ’n verfdoos. Die muses Harmonie, Minerva en Ourora leer die kinders dan om met hulle gawes van musiek, woord en skilder die Koning van die Lig te dien. Hulle weier om met hulle gawes die Koning van die Donker te dien en hy verban hulle dan na die diepste donker van die Kangogrotte, waar hulle steeds slaap. Hulle sal miskien eendag gewek word deur ’n ligstraaltjie, wat iemand van die Koning van die Lig moet leen. Vir die jeugmark is ook “''Die boekie sonder naam''” van 1928, waarin tant Effie verhaaltjies vertel aan Gertjie oor die redding van ’n weggeraakte kind, kinders op ’n piekniek wat in ’n grot vasgekeer word deur ’n krokodildraak, kinders wat deur ’n waterstroom weggevoer word en hoe kinders gedigte maklik kan leer. In die reeks “''Verhaaltjies vir laer skole''” verskyn “''Jantjie Muis en Jakob Slang''”, “''Kootjie''”, “''Die twee oorlosies''”, “''My sewe maters''” en “''Dirkie Mens en Snytjie Brood''”, wat almal later saam uitgegee word onder die titel “''Jantjie Muis en Jakob Slang''”. Die titelverhaal vertel hoe twee vindingryke muise telkens die slang uitoorlê. Hy lewer ook verskeie suiwer didaktiese werke vir die jeug. “''Die goeie burger''” spel die jeug se plig as landsburgers uit, “''Water en sy aard''” vertel meer van water en die natuurwetenskap terwyl “''Van die aarde na die sterre''” sterrekunde verduidelik. Saam met die literator E.C. Pienaar skryf hy die handleiding “''Hoe om te skrywe''”, wat vernaamlik op die jonger mark gerig is. === Poësie === Hy publiseer sy gedigte grootliks verspreid in sy ander werke. “''Ons weg deur die wêreld''” bevat ’n hele afdeling van sy verse, waaraan hy telkens met nuwe uitgawes van die gedigte verwerk, weglaat en nuwes insluit. Hierdie is dan ook sy belangrikste uiting op poësiegebied. Die gedigte is oorwegend moraliserend of geestig met temas uit die daaglikse doen en late van die mens, vaderlandse motiewe soos die Groot Trek en die Rebellie en enkele kere, soos in “''Credo in Deum Patrem''”, uit die worsteling van die indiwidu om geloof en helderheid oor die basiese vrae in verband met die mens se bestaan. Die meeste verse word ontsier deur die oorwegend didaktiese aard en sentimentaliteit, die gebrek aan sterk beelding en tegniese onbeholpenhede. Noemenswaardig is veral “''Die mot en die kers''”, wat met sy lewensles en geestige woordspel aan die einde waarskynlik, naas “''Die stem van Suid-Afrika''”, as sy beste gedig gereken kan word. Hy lewer ook hier ’n aantal bekoorlike kinderversies, waaronder “''Liefdes-onsin''” en “''Ag wat, dis maar ’n hond''”, laasgenoemde wat sy besondere gehegtheid aan sy honde illustreer. Die gedig “''Die stem van Suid-Afrika''”, wat later die amptelike volkslied van Suid-Afrika sou word, is in 1918 eers in ''Die Burger'' gepubliseer en dan apart uitgegee saam met musiek wat hy self daarvoor geskryf het. Die gedig kry groot aftrek, maar nie die musiek nie. [[Henry Fagan|H.A. Fagan]] wy in ''Die Burger'' ’n hoofartikel aan die gedig, waarin hy voorspel dat die gedig bestem is om die volkslied van Suid-Afrika te word. “''Die pad van Suid-Afrika''”,<ref name="marais">Marais, Eugène N. in Kannemeyer, J.C. (red.) “Kritiese aanloop” Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref> of “''Eerste skoffies op die pad van Suid-Afrika''” soos dit in boekvorm getiteld was, verskyn in Maart en April 1921 in ''Die Huisgenoot''. Daarna word dit in boekvorm uitgegee, met illustrasies van Reenen J. van Reenen. Hierdie werk sluit met die verwerking van historiese boustof en met die aksent op die wording van ’n nuwe nasie regstreeks aan by sy dramas “''Die hoop van Suid-Afrika''” en “''Die vrou van Suid-Afrika''”. Dit is egter nie ’n drama nie, maar ’n epos in meestal onberymde versmaat, ’n tipe poësie wat met weinig bindmiddele na die prosavorm neig. Die beskawingsgeskiedenis van Suid-Afrika tot 1838 is die boustof van hierdie epies-liriese gedig. Dit handel agtereenvolgens oor die “''Eerste verspieders''”, die aankoms van Jan van Riebeeck, die “''Eerstelinge''” (waarin die geskiedenis van Frederik Bezuidenhout en die Slagtersnekrebellie verwerk word), die Groot Trek met die aksent op Retief en sy dood, en die moord op Blaauwkrans, sodat die geheel dus dieselfde periode as sy allegoriese drama “''Die hoop van Suid-Afrika”'' dek. Die vier gedigte waarmee die bundel afsluit, is nie ’n integrale deel van die epiese opset van die res nie, maar is as poësie veel beter, met twee wat van sowel literêre as nasionale betekenis is. “''Ons eie vlag''” se laaste strofe is later deur F.J. Joubert getoonset en is algemeen as vlaglied aanvaar. “''Die stem van Suid-Afrika''” is later deur M.L. de Villiers getoonset en vir jare lank as nie-amptelike volkslied aanvaar totdat dit op 2 Mei 1957 amptelik as sodanig verklaar is en ’n gedeelte na demokrasie in 1994 steeds deel van die volkslied vorm. Waar Eugène Marais en E.C. Pienaar krities staan teenoor “''Eerste skoffies''”, beskou Langenhoven self dit as een van sy belangrikste werke. Vier godsdienstige gedigte word opgeneem agterin “''Skaduwees van Nasaret''”, met “''Lied van die Kalvinis''” wat die beste is. “''Ou-liedjies''” is ’n verwerking van bekende volksverse. ’n Groot deel van “''Aan stille waters I''” bestaan uit gedigte, met ’n groot aantal limerieke wat beïndruk met hulle geestigheid en vernuf. Verder is daar vertalings van onder andere gedeeltes uit “''Hamlet''” van William Shakespeare, Johann Wolfgang von Goethe se “''Erlkönig''”, William Cowper se “''John Gilpin''”, Robert Southey se “''The well of St. Keyne''” en Thomas Gray se “''Elegy written in a country churchyard''”. Die slotstrofe van laasgenoemde gedig is Langenhoven se grafskrif. Hy skryf ook ballades van veral klassieke en mitologiese onderwerpe, minneliedjies, vertellende en historiese verse oor die Voortrekkers en oor Woltemade, sonnette en treursange, waarvan min uitstyg bo die gemiddelde. Terwyl Langenhoven nog by ''Het Zuid-Westen'' redakteur was, is enkele gesange wat hy in Afrikaans vertaal het, in die koerant gepubliseer. Hy het daarna ’n stuk of dertig van die gesange vertaal, waarvan die meeste in sy “''Aan stille waters''” rubriek in ''Die Burger'' verskyn het. Saam met enkele ander godsdienstige liedere word dit in September 1922 as “''Gesange in Afrikaans''” uitgegee. Met sy vertaling slaag Langenhoven daarin om weg te breek van die Nederlandse sfeer en aan die Gesange ’n onmiskenbare Afrikaanse aard en toon te gee. G.B.A. Gerdener was nie baie vleiend oor Langenhoven se pogings om die gesange te vertaal nie en uit kerklike kringe is daar ook geen teken van belangstelling nie. Dit het hom baie gegrief en teleurgestel. Langenhoven lewer ook ’n knap vertaling van Edward Fitzgerald se verwerking van Omar Khayyám se “''Rubáiyát''”, ’n Middeleeuse digbundel wat sedert sy eerste publikasie in vertaling van Edward Fitzgerald in 1859 in Brittanje ’n soort kultusteks geword het en deur veel meer mense as net gewone liefhebbers van die digkuns gelees en waardeer is. Hierdie bundel bestaan uit vyf en sewentig kwatryne na die eerste uitgawe van Fitzgerald se vertaling en is dan ook die eerste bundel kwatryne in Afrikaans. Sy geliefkoosde vorm van die poësie was beslis die [[limeriek]], wat uitstekend aansluit by sy geestigheid en vernuftige spel met woorde. Sy gedigte word in ’n menigte bloemlesings opgeneem, waaronder “''Groot verseboek''”, “''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''”, “''Digters en digkuns''”, “''Afrikaanse verse''”, “''Afrikaanse letterkunde''”, “''Junior verseboek''”, “''Die junior digbundel''”, “''Klein verseboek''”, “''Nuwe Kleinverseboek''”, “''Nuwe Kleuterverseboek''”, “''Digterstemme''”, “''Stories op rym''”, “''Miskien sal ek die wingerd prys''”, “''Uit ons letterkunde''”, “''Woordpaljas''”, “''My Afrikaanse verseboek''”, “''Voorspraak''” en “''Die tweede gerf''”. Hy skryf ook talle gedigte vir kinders, met veral “''Lamtietie damtietie''” (wat as “''Liefdes onsin''” reeds so vroeg as 1911 in “''Stukkies en brokkies''” opgeneem is) en “''Die waentjie''” wat gewild bly. “''Die ABC Boekie''” (geskryf onder die naam Elspet), is ’n bundel met kinderversies. === Drama === Langenhoven lewer ook ’n bydrae tot die drama. Aanvanklik skryf hy ’n aantal samesprake vir debatsverenigings en in “''Stukkies en brokkies''” (1911) en “''Ons weg deur die wêreld''” (1914) word ’n aantal hiervan opgeneem, soos byvoorbeeld die samespraak tussen ’n boer, Engelsman en Duitser wat hy onder die titel “''’n Weergalmpie van Babel''” gepubliseer het. In bogenoemde twee boeke het hy ook “''’n Modelletjie vir ’n debat''” opgeneem met voorbeelde van toesprake, debatsonderwerpe en ’n eenvoudige model van reëls vir ’n debatsvereniging. Een van sy vroegste geskrifte in Afrikaans was die samespraak “''Die tweetalige vonnis''” wat sir Henry Juta in sy “''Reminiscences''” (1912) opgeneem het. Hierdie samespraak het uit 1906 gedateer en is later in verwerkte vorm in “''Ons weg deur die wêreld''” opgeneem. Hierin vertaal die aangeklamde tolk die eentalige regter se uitspraak op so ’n wyse dat die beskuldigde gruwelik beledig word. Ander samesprake uit hierdie tyd sluit in “''Die kys abaut die forro''”, wat die lagwekkende maar ook treurige toestand uitbeeld wanneer ’n Afrikaner sy eie taal verag en net Engels wil praat; “''Teorie en praktyk''” wat ’n kandidaat uitbeeld wie se oggend-en aandpraatjies nie ooreenstem nie; “''Die ingewikkelde boodskap''” wat met sy wartaal reeds ’n soort surrealistiese effek bereik en illustreer hoe maklik ’n eenvoudige boodskap verdraai kan word deur onbelangrike detail; en “''Deskundige kritiek''”, waar twee pa’s bekommerd is oor die nuwerwetse goed wat hulle kinders op skool leer, soos dat die aarde om die son draai. Jan Spies neem “''Die ingewikkelde boodskap''” en “''Deskundige kritiek''” in die versamelbundel “''Klein begin in die drama''” op. “''Die verlore soon''” verskyn aanvanklik as vervolgverhaal in ''Het Zuid-Westen'' en Langenhoven verwerk dit later as drama. Hierin verloor ’n seun sy moeder en gaan dan na Johannesburg, waar hy onder slegte invloed aan die drink gaan en al sy geld verloor. Hierdie stuk word nooit gepubliseer nie. Vanaf 16 Januarie 1905 het die klug “''Die trouwbelofte''” as vervolgstuk in ''Het Zuid-Westen'' verskyn en dit word in 1909 in boekvorm gepubliseer. Sy ervarings as prokureur vind neerslag in die toneelstuk “''De waterzaak''” (met oorspronklike subtitel “''Engelsch versus Hollandsch''”), wat aanvanklik in 1909 gepubliseer word en in 1912 verwerk word tot “''Die wêreld die draai''”. Dit was duidelik dat hy van die konsep van hierdie toneelstuk gehou het, aangesien hy dit telkens in verwerkings heruitgegee het. In 1926 het hy weer daaraan gewerk en het dit as “''Die laaste van die takhare''” verskyn. Hierin kry Ou Dowe Oom Karel (die laaste takhaar) die Engelse Hamiltons as bure en hulle maak ’n hofsaak teen hom aanhangig omdat hy die rivier se water afkeer voordat dit by hulle uitkom. Henry Hamilton raak verlief op oom Karel se dogter, Miemie, en neem Hollandse lesse. Hy kan hierdie taal egter nie baasraak nie, maar onder Miemie se leiding leer hy maklik Afrikaans aan. Die Boerseun Johannes ding ook om Miemie se hand mee. Nadat ’n weduwee uit die Transvaal, tant Maria, die onderplaas koop word die watergeskil opgelos. Miemie trou dan met Johannes, oom Karel met tant Maria en die Hamiltons verhuis terug na Engeland. Hierdie geestige stuk is baie gewild in sy tyd, maar skiet te kort aan veral gemotiveerde karakterontwikkeling en dramatiese samehang. Dit word ook vir die radio verwerk en deur Radiosondergrense uitgesaai. In 1911 word “''Die familie zaak''” gepubliseer, ’n geestige klug verwant aan “''Die wêreld die draai''”. Tydens sy redakteurskap van ''Het Zuid-Westen'' ontvang hy in 1913 ’n opdrag van die Oudtshoornse vieringskomitee om ’n toneelstuk te skryf wat geskik sou wees om op Dingaansdag opgevoer te word. Hy skryf dan die allegoriese “''Die hoop van Suid-Afrika''” binne twee middae en twee aande en op 8 November 1913 word dit as ’n spesiale bylae tot ''Het Zuid-Westen'' gepubliseer. Hierdie stuk behandel in ses taferele die geskiedenis van Suid-Afrika vanaf 1652 tot en met die Slag van Bloedrivier in 1838. Naas historiese karakters soos Retief en Dingaan, gebruik hy hier ook abstrakte personasies soos Hoop (soos ook blyk uit die drama se titel) en Vader Tyd. Die eerste produksie was onder Langenhoven se spelleiding in die Oudtshoornse Teatersaal. Hy vertolk self die rol van Retief, sy stiefdogter Antoinette Lilienfeld die rol van Hoop en sy stiefskoonseun Allan Pocock die rol van goewerneur Stockenström. Die tweede toneel uit hierdie drama word deur D.F. Malherbe in die versamelbundel “''Afrikaanse letterkunde''” opgeneem. In 1918 word<ref>Grosskopf, J.F.W. in Kannemeyer, J.C. (red.) “Kritiese aanloop” Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref> “''Die vrouw van Suid-Afrika''” gepubliseer en dit word aangebied as ’n vervolg op “''Die hoop van Suid-Afrika''” en as ’n “dramatiese fantasie” en opgedra aan die nagedagtenis van sy ontslape pleegmoeder. Hierdie drama behandel in ses taferele die geskiedenis van Suid-Afrika in die periode van 1842 tot 1902, die einde van die Anglo-Boereoorlog. Hierdie twee stukke is minder dramas as wat dit gedramatiseerde spreekkore is, waar die persone ’n idee of ideologie eerder as menslike karakter verteenwoordig. Weer figureer Vader Tyd en Hoop, met die Vrou van Suid-Afrika ook nou ’n karakter. In ’n resensie in ''Die Huisgenoot'' van November 1918 spreek H.A. Fagan ernstige kritiek op “''Die vrou van Suid-Afrika''” uit. Hy het gemeen dat die politieke karakters en twisgesprekke die poëtiese kwaliteit van die stuk skaad en dat dit lyk asof die drama oorhaastig geskryf is, ook wat die taalgebruik betref. Langenhoven was baie heftig in sy kommentaar op hierdie kritiek en het die redaksie van ''Die Huisgenoot'' versoek om voortaan alle vermelding van sy werk te staak. “''Die eensame hoop''” is weer ’n soort vervolg op “''Die hoop van Suid-Afrika''” en “''Die vrou van Suid-Afrika''”, met dieselfde allegoriese karakters. Dit is op kinders gemik en vertel die geskiedenis van die vroeë vaarders om die Kaap tot die koms van Jan van Riebeeck. Die boodskap aan die kinders is van die hoop en dryfkrag wat nodig is om ’n volk te laat groei. Dit is ’n eenvoudige vertelling wat geskryf is in ’n tyd toe klein geskiedenisse van dié aard nog nie in Afrikaans beskikbaar was nie. “''Die kinderparlement''” is een van die eerste dramas wat spesifiek vir kinders geskryf word en hierin maak hy kinders vertroud met die werking van die politiek. In 1923 voltooi Langenhoven ’n dramatisering van sy epos “''Die pad van Suid-Afrika''”. “''Die onmoontlike tweeling''” sluit weer aan by “''Die wêreld die draai''”, terwyl dit ook iets van die sonde-met-die-bure-motief bevat. Die stuk werk basies met ’n reeks verwarrings. Oom Gawerjal ken nie sy tweelingdogters, Elsie en Sannie, uitmekaar nie en het verdere probleme met sy studenteseun Jan, sy werkvolk, sy volstruise en sy pyp. Hans en Flippie is ook ’n identiese tweeling en kom om met Elsie en Sannie te vry en so vry hulle elkeen met die “verkeerde” nooi.<ref name="marais" /> “''Vrouetrou''” sluit aan by ’n vroeëre werk van hom, naamlik “''Die verlore soon''”, wat in voltooide vorm slegs in ''Het Zuid-Westen'' verskyn het en een van sy mislukkings was. Hierdie toneelstuk is grotendeels in rymlose verse geskryf en is ernstig van aard. Oom Hendrik se seun Jan lei ’n wilde lewe, maar hy word getrou deur sy aangenome dogter Mieta versorg. Weens Jan se onverantwoordelikheid bemaak oom Hendrik sy besittings aan Mieta, onder die wanindruk dat sy vir Jan liefhet, met hom sal trou en na hom sal omsien. Mieta is glad nie op Jan verlief nie en verkies eerder vir Hansie, terwyl Jan vry na die progressiewe Elsie. Wanneer Mieta uitvind van oom Hendrik se wense, is sy bereid om haar eie geluk op te offer om daaraan te voldoen. Alles loop egter eindelik uit op ’n romantiese, gelukkige einde. “''Petronella''” word in 1931 gepubliseer en word beskryf as “’n tragedie van verarming”. Petronella en Adelryk is verloof en Petronella se vader Diederik en Adelryk se vader Gideon koop saam ’n plaas vir hulle kinders. Gideon leen die geld by die gierigaard Hans Groenewerf, wat self op Petronella verlief is. Hans gebruik hierdie situasie om druk te plaas op Petronella om met hom te trou. Petronella weier en eindelik word die twee families gedwing om alles wat hulle het uit te verkoop om Hans se skuld te betaal. Die families word padwerkers en is ten spyte van hulle armoede steeds gelukkig omdat hulle getrou was aan hulle innerlike en nie toegegee het aan die materiële nie. Verskeie van sy werke word vir die verhoog verwerk. TRUK bied in 1964 die Langenhoven-program “''Modes van voor, skuld van agter''” aan. Met die honderdjarige herdenking van sy verjaarsdag in 1973 word verskeie van sy werke gedramatiseer en op die planke gebring, onder andere “''Sagmoedige Neelsie''” deur TRUK, ’n teks wat uit Langenhoven se werke saamgestel is deur Bartho Smit. In 1995 word “''Doppers en Filistyne''” in ’n solostuk op die planke gebring met die ervare Eric Nobbs as die skrywer en akteur en hierdie opvoering beleef vele opvoerings oor baie jare. By die KKNK van 1998 word “''Die laaste strooi''” ter ere van Oudtshoorn se gedenkjaar op die planke gebring, ’n stuk saamgestel uit Langenhoven se werke deur Ilse van Hemert waarin Cobus Rossouw die rol van Langenhoven gespeel het. Lizz Meiring en Hannes Muller bring ook in 1998 by die KKNK ’n pantomime van “''Brolloks en Bittergal''” op die planke. In 2007 word “''Fragment''” en “''Brief van die harlekyn''” uit “''Stille waters''” deur [[Thijs Nel]] tot die drama “''Brief van die harlekyn''” verwerk en by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn opgevoer. Uittreksels uit sy “''Aan stille waters''”-rubriek word ook vir die radio verwerk en deur Radiosondergrense by hulle eerste kunstefees oor die radio in 2013 uitgesaai as “''Vroutjie weet alweer beter''”. === Versamelde werke === Sowat ’n maand na sy dood het die Nasionale Pers, Vroutjie en Goldblatt briewe begin ontvang om sy werke in ’n eenvormige band en formaat beskikbaar te stel. Dit lei tot die uitgawe van sy “''Versamelde werke''”, wat aanvanklik in twaalf boekdele gepubliseer word. Die eerste twee drukke word in 1933 tot 1935 gepubliseer en in 1936 en 1937 het twee verdere boekdele verskyn wat onderskeidelik sy drie Engelse werke en sy nagelate werke bevat het. Die publikasie van ''Versamelde werke'' was die grootste enkele produk waartoe Sarah Goldblatt se toewyding as administratrise van Langenhoven se nalatenskap gelei het. In die veertigerjare, die vyftigerjare en weer in die eeufeesjaar 1973, is dit herdruk en betreklik gou uitverkoop. In 1955 word “''Aan stille waters II''” as deel vyftien herdruk en in 1958 word deel sestien bygevoeg wat bestaan uit dokumentasie oor “''Die Stem van Suid-Afrika''”, “''Ons eie vlaglied''”, Langenhoven se ontwerp vir ’n sonwyser, vroeë stukke in Nederlands, Engels en Afrikaans, die reeks “''Ou-liedjies''” en verspreide gedigte wat nie in een van sy vroeëre bundels opgeneem is nie. == Eerbewyse == Sy gedig “''Die stem van Suid-Afrika''”, wat in 1918 geskryf is, word deur M.L. de Villiers getoonset en op 2 Mei 1957 tot amptelike volkslied verklaar, nadat die destydse Eerste Minister, generaal J.B.M. Hertzog, reeds so vroeg as 1938 besluit het dat die lied saam met “''God save the king''” by die opening van die Parlement gesing moet word. In 1931 ken die Universiteit van Stellenbosch ’n eredoktoraat (D.Litt. honoris causa) aan hom toe. Op 21 April 1955 word sy huis Arbeidsgenot as Nasionale Museum geopen. Ten tye van sy eeufeesviering in 1973 word ’n groot Langenhoven-fees gehou, met feesvieringe veral in Oudtshoorn. KRUIK en TRUK dramatiseer van sy werke vir opvoering, die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie bied van sy werke aan en voorlesings word oor die radio uitgesaai, terwyl ’n nuwe, bygewerkte uitgawe van sy “''Versamelde Werke''” ook gepubliseer word. Verskeie koerante en tydskrifte, insluitende ''Rapport'', ''Die Huisgenoot'', ''Die Taalgenoot'', ''Tydskrif vir Letterkunde'', ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', ''Die Unie'' en ''Die Matie'' wy gedenkuitgawes in hierdie jaar aan hom. Die beeldhouer Olgo Pieri maak in 1973 tydens die eeufeesvieringe ’n standbeeld wat tot sy eer by die Universiteit van Stellenbosch opgerig word. ’n Reeks van twaalf episodes oor Langenhoven en sy werk word in 1983 oor televisie gebeeldsaai, met die teks geskryf deur Manie van Rensburg en Johan van Jaarsveld. In Desember 2002 word hy en sy vrou se grafte in die openbare begraafplaas opgegrawe en ’n herbegrafnis vind op 30 Maart 2003 plaas op die gronde van Arbeidsgenot. === Nalatenskap === Die [[Universiteit van Stellenbosch]] se studentesentrum is na Langehoven vernoem, en is bekend as "Die Neelsie". Suid-Afrikaanse filmmaker [[Manie van Rensburg]] het in [[1983]] 'n lighartige komedie vir televisie vervaardig gebaseer op Langenhoven se werke. Dit was getiteld ''Sagmoedige Neelsie''. Die Suid-Afrikaanse Poskantoor het in [[1973]] 'n gedenkseël uitgereik vir die 100-jarige herdenking van Langenhoven se geboorte. Die [[C.J. Langenhovenprys vir Taalwetenskap]] wat deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] uitgereik word, is na hom vernoem. Die plek waar Langenhoven en sy familie gewoon het van 1903 tot 1950, [[Arbeidsgenot]], is vandag 'n huismuseum.<ref>{{cite web |url=http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php |title=Van wig tot graf |access-date=19 Maart 2016 |quote=1903 – Langenhoven trek na Arbeidsgenot (vanaf Hoopstraat) |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20180629131632/http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php |archive-date=29 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> C.J. Langenhoven is in 1932 aan hartversaking oorlede. Hy was 58 jaar en 11 maande oud. Een van sy bekende gedigte, [[Siembamba]]: <poem style="font-style: italic; background-color: #f9f9f9; padding-left:2em"> Siembamba, ek is 'n baba, Siembamba, ek is 'n baba –pas my veilig op in die nood, sus my liefies op die skoot. Siembamba, ek is 'n seuntjie, Siembamba, ek is 'n seuntjie maar jy sal sien ek is net nou groot; slaan maar orige kêrels dood. Siembamba, ek is 'n jonkman, Siembamba, ek is 'n jonkman –tel my nou maar af van die skoot; ek slaan self die kêrels dood. Siembamba, ek is getroud nou, Siembamba, ek is getroud nou –maar sy dink ek is nog op die skoot, wil nie glo nie ek is groot. Siembamba, almal babas. Siembamba, almal babas –al die mans is danig groot– almal babas tot hul dood. </poem> == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1909 |Die trouwbelofte |- | |Die famielie zaak |- | |Die water zaak |- | |Die trouwbelofte |- | |Die famielie zaak |- |1911 |Eenvoudige stukkies en brokkies |- |1912 |Die wêreld die draai |- | |Afrikaanse verjaardagboekie |- |1913 |Die hoop van Suid-Afrika |- |1914 |Ons weg deur die wêreld |- |1918 |Die stem van Suid-Afrika |- | |Die vrouw van Suid-Afrika |- |1919 |Die onmoontlike tweeling |- |1921 |Vrouetrou |- | |Sonde met die bure |- | |Eerste skoffies op die pad van Suid-Afrika |- |1922 |Doppers en Filistyne |- | |Die eensame hoop |- |1923 |Loeloeraai |- | |Die opdraande pad |- |1924 |Die lig van verre dae |- | |Geeste op aarde |- |1925 |Die laaste van die takhare |- | |Brolloks en Bittergal |- | |Herrie op die ou tremspoor |- | |Ons geliefde verjaarsdagboekie |- |1926 |Mof en sy mense |- | |A first guide to Afrikaans |- | |Donker spore |- | |Die Krismiskinders |- |1927 |Die kinderparlement |- | |Die wagtende wêreld |- | |Skaduwees van Nasaret |- |1928 |Die boekie sonder naam |- | |Ou-liedjies |- | |Vlaglied |- |1929 |Aan stille waters I |- |1930 |Die wandelende geraamte |- |1931 |A.B.C. Boekie |- | |Jantjie Muis en Jakob Slang |- | |Kootjie Totjie |- | |Petronella |- | |Hoe om te skrywe (saam met E.C. Pienaar) |- |1932 |U dienswillige dienaar |- |1933 |Die mantel van Elia |- | |Versamelde werke, wat ook insluit die volgende met jaar van oorsprong Oor opstelle (1931) |- | |Die letterkundige skoonhede van die Bybel (1932) |- | |Hooftrekke van die Bybelverhaal (1932) |- |1941 |Aan stille waters II |- |1971 |… die erwe van ons vaad’re |- |1972 |Twee novelles (Mof en sy mense en Donker spore) |- |1979 |Van mens tot mens (saamgestel deur Jan Scannell) |- | |Die vrolike vlam (saamgestel deur Jan Scannell) |- |1983 |Langenhoven in volkleur |- |1989 |Spreuke van Langenhoven: ’n keuse |- |1992 |Die beste spookstories |- |2000 |Pittige sêgoed en raak antwoorde van Sagmoedige Neelsie |- |2006 |Sagmoedige Neelsie praat padlangs |- | !Nie-fiksie werke |- |1900 |The Resident Magistrates of the Cape Colony in their capacity as judges |- |1906 |Iets over arbiters en arbitraties |- |1910 |Padlangers en zonder doekies |- | |The royal road to Cape Dutch |- |1916 |’n Vriendelike woord aan die Zappe |- |1919 |Republicans and sinners |- | |The everlasting annexation |- | |Twee geskiedkundige opstelle (saam met Gustav S. Preller) |- |1926 |Van die aarde na die sterre I en II |- | |A first guide to Afrikaans |- |1928 |Water en sy aard |- | |Die goeie burger |- |1929 |Die witman se pand (saam met J.H. Conradie) |- | |Goud of papier? |- | |Hoe om te skrywe (saam met E.C. Pienaar) |- |1935 |My aandeel aan die taalstryd |- |1953 |The life history of an ostrich |- | !Vertalings |- |1922 |Gesange in Afrikaans |- |1923 |Die Rubáiyát (Omar Khayyam) |} == Bronnelys == === Vakkundige artikels === *Bosman, N. (1992) Ruimte as intertekstuele belewenis - Dalene Matthee en C.J. Langenhoven, ''Tydskrif vir Letterkunde'', 30(2), pp. 142–148. *Croeser, C. (2024) Waar spoke nog speel - ’n Queer verkenning van die affektiewe rol van die spookagtige plaasruimte in CJ Langenhoven se ''Die bouval op Wilgerdal'', ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 64(4), pp. 445–460. *Kannemeyer, J.C. (2009) “Vir elke daad is daar ’n tyd” - C.J. Langenhoven, Etienne Leroux en die taak en visie van die skrywer, ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans'', 16(2), pp. 31–49. *Sonderling, S. (1998) The Politics of a Cultural Controversy - CJ Langenhoven and Pornography in 1930, ''Journal of Literary Studies'', 14(3-4), pp. 293–306. === Boeke === * Antonissen, Rob ''[[Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede]]'' Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * APB-Komitee vir Skoolboeke “Die junior digbundel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Sesde druk 1963 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) “Voorspraak” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. “Skrywers en rigtings” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1952 * Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize “Prosakroniek” Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Burgers, M.P.O. “Die mens Langenhoven” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste druk 1939 * Dekker, G. ''[[Afrikaanse Literatuurgeskiedenis]]'' Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * De Vries, Abraham H. “Kortom 2” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1989 * Du Plessis, I.D. “Aantekeninge uit Tuynstraat” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste druk 1975 * Grobler, Hilda “Halfeeu” Blokboeke 33 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1980 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Heyns, T.J. “C.J. Langenhoven 1872-1932” in Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Kannemeyer, J.C. ''[[Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur]]'' Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Langenhoven: ’n Lewe” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Eerste druk 1995 * Kannemeyer, J.C. “Die Dienswillige Dienaar” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe Eerste druk 1995 * Kannemeyer, J.C. “Ontsyferde stene” Inset-Uitgewers Stellenbosch Eerste uitgawe Eerste druk 1996 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lategan, F.V. “Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Johannesburg 1961 * Lindenberg, E. (red.) “Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde” Academica Pretoria en Kaapstad Vierde Malherbe, F.E.J. “Aspekte van Afrikaanse literatuur” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste uitgawe 1940 * Malherbe, F.E.J. “Die kort-verhaal as kunsvorm” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1929 * Nasionale Pers Beperk “Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad 1936 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) “Digters en digkuns” Perskor-Uitgewers  Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J. “Die Hertzogprys Vyftig Jaar” Nasionale Boekhandel Kaapstad Eerste uitgawe 1965 * Nienaber, P.J. “Hier is ons skrywers!” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Nienaber, P.J.; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''[[Mylpale in die Geskiedenis van die Afrikaanse Letterkunde]]'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene  uitgawe 1969 * Nienaber, P.J. en Heyl, J.A. “Pleidooie in belang van Afrikaans Deel II” Nasionale Boekhandel Beperk  Kaapstad 1960 * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. “Uit ons letterkunde” Afrikaanse Pers- Boekhandel Sewende druk 1968 * Opperman, D.J. “Junior verseboek” Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad Agste druk 1960 * Opperman, D.J. “Naaldekoker” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad en Johannesburg Eerste druk 1974 * Pheiffer, R.H. “Woordpaljas” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derde  druk 1993 * Pienaar, E.C. “Taal en poësie van die Twede Afrikaanse Taalbeweging” Nasionale Pers Beperk Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein Vierde vermeerderde druk 1931 * Schoonees, P.C. “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging” J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch- Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk) * Van Biljon, Madeleine “Geliefde leesgoed” Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe  1996 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  1998 * Venter, L.S. “C.J. Langenhoven (1872–1932)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Blignault, Audrey “Langenhoven se essays leef voort” “Insig” April 1998 * Boekkooi, Paul “Langenhoven ‘sal tot gehore vandag spreek’” “Plus” 31 Maart 1998 * Bosman, N. “Ruimte as intertekstuele belewenis: Dalene Matthee en C.J. Langenhoven” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 30 no.4, November 1992 * Brink, André P. “Neelsie, Madiba en ek” “Beeld” 16 Julie 2004 * Brink, André P. “Donker spore, duister woorde” “Rapport” 1 Mei 2011 * Britz, Etienne “Met Kannemeyer op die spoor van Langenhoven” “Die Vlieënde Springbok” * De Villiers, C.G.S. “C.J. Langenhoven soos ek hom geken het” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 1, Februarie 1979 * Goldblatt, Sarah “How ‘Die Stem’ became South Africa’s unofficial anthem” “The Cape Argus” 12 April 1952 * Kannemeyer, J.C. “C.J. Langenhoven, C.J. Rhodes en die prinses” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 32 no. 2, Mei 1994 * Kannemeyer, J.C. “Die dienswillige dienaar” “Rapport” 16 April 1995 * Olivier, Johan “Langenhoven-grafte opgegrawe vir herbegrafnis” “Die Burger” 7 Desember 2002 * Smith, Elsa “’n Beknopte samevatting van C.J. Langenhoven” “Kakkerlak” Uitgawe 2, 2005 * Ungerer, Carien “‘Loeloeraai’: Eerste Sciencefiction-roman in Afrikaans – ’n Beskrywing, interpretasie en evaluasie” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 23 no. 1, Februarie 1 * Van Rensburg, Chrisna “’n Voëlvlug deur Arbeidsgenot” “Kakkerlak” Uitgawe 2, 2005 * Verhage, J.A. “Langenhoven se literêre drieslagmaat” “Standpunte” Nuwe reeks 82, April 1969 * Weber, Phil “Só is hy heen” “Insig” April 1998 * Wessels, Louis “Langenhoven – die tengerige genie bly leef…” “Die Burger” 11 Augustus 1982 * Winter, Gordon “Langenhoven had a Jewish mistress” “Sunday Express” 1 Junie 1975 === Internet === * Brink, André P. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/04/04/9/3.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Brink, André P. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2011/05/05/RH/6/boek06.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/11/19/14/12.html * Cillié, Petra Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/07/02/4/4.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * C.J. Langenhoven: http://www.cjlangenhoven.co.za/cj_langenhoven/index {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160901010914/http://www.cjlangenhoven.co.za/cj_langenhoven/index |date= 1 September 2016 }} * Dedekind, Nonnie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/11/7/11/2.html * Dommisse, Ebbe Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2007/08/25/SK/13/ARBEIDSGENOT.html * Du Plessis, Bertie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/06/12/6/4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717013158/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/06/12/6/4.html |date=17 Julie 2012 }} * Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Langenhoven,_Cornelis_Jacob * Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/C.J._Langenhoven * Geni: http://www.geni.com/people/Cornelis-Langenhoven/6000000016153152792 * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/11/18/14/5.html * {{cite news |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/07/01/3/17.html |title=Staaltjies rondom die skerpsinnigheid van C.J. Langenhoven |author=Kannemeyer, J.C. |publisher=[[Die Burger]] (bladsy 3) |date=1 Julie 2000 |archive-url=https://archive.is/20130725160110/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/07/01/3/17.html |archive-date=25 Julie 2013 |access-date=25 Julie 2013 |url-status=dead }} * Kannemeyer, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/05/05/3/10.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Kannemeyer, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/11/01/BY/12A/01.html * Koch, Retief Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/08/10/3/18.html * Langenhoven, C.J. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/01/31/15/2.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Langenhoven Geslagsregister: http://www.langenhoven.net/Langenhovenboek1.pdf * LitNet ATKV-Skrywersalbum 28 Februarie 2012: www.litnet.co.za * Maroela Media: http://maroelamedia.co.za/ongekategoriseerd/cj-langenhoven/ * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/1127 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170219202302/http://www.nb.co.za/authors/1127 |date=19 Februarie 2017 }} * Olivier, Johan Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/06/29/3/1.html * Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/langenhoven.html * Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_cjlangenhoven_ph.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913114946/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_cjlangenhoven_ph.htm |date=13 September 2014 }} * Van Bart, Martiens Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/08/05/1/29.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Van Zyl, Wium Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/05/29/1/14.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} {{Wikisource|Outeur:C. J. Langenhoven|C. J. Langenhoven|old=true}} * {{mieliestronk|url=http://www.mieliestronk.com/volkslied.html}} * [http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php Die Langenhoven huismuseum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180629131632/http://www.cjlangenhoven.co.za/index.php |date=29 Junie 2018 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Langenhoven, C.J.}} [[Kategorie:CJ Langenhoven]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Vrymesselaars]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1873]] [[Kategorie:Sterftes in 1932]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]] szy9kyz2sntlz1xjab4s9h7fu782fj6 0 5682 2964723 2919481 2026-09-03T08:48:10Z Balenda 83524 /* Geskiedenis */ wikilink Giuseppe Farina 2964723 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas motorsport kampioenskap |naam = Formule Een |kenteken = [[Lêer:F1.svg|200px]] |tipe = |land = Internasionaal |stigting = 1950 |klas = |bestuurders = 20 |bande = [[Pirelli]] |seisoen = [[2026 Formule Een-seisoen|2026-seisoen]] |tuisblad = [http://www.formula1.com/ ''formule1.com''] }} [[Lêer:Lap 1, Turn 1 Canada 2008.jpg|duimnael|regs|300px|Openingslinie van die [[2008 Kanadese Grand Prix]]]] '''Formule Een''' (amptelik ''FIA Formula One World Championship''), dikwels afgekort tot '''F1''' en ook bekend as '''Grand Prix'''-wedrenne, is die hoogste enkelsitplek (oopwiel) motorwedrenklas. Dit is 'n internasionale [[motorsport]], wat jaarlikse wêreldbestuurders- en vervaardigerskampioenskappe insluit. Baie geesdriftiges beskou dit as die toppunt van motorwedrenne; dit is ook die duurste sport ter wêreld, met gemiddelde spanbegrotings in die orde van honderde miljoene VSA-dollar. Dit is gebaseer rondom 'n reeks wedrenne, bekend as grands prix, op pasgemaakte bane of afgebakende strate. Die sport is tradisioneel in [[Europa]] gesentreer, wat ongetwyfeld nog steeds sy leiersmark is, maar wedrenne is ook al gehou in die Amerikas, [[Afrika]], [[Asië]] en [[Australië]]. Nuwe wedrenne in [[Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]], [[Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], [[Maleisiese Grand Prix|Maleisië]], [[Chinese Grand Prix|China]] en [[Katarse Grand Prix|Katar]] het die sport se internasionale karakter en aansien verder versterk. Die sport word beheer deur die FIA, [[Fédération Internationale de l'Automobile]], wat op sy beurt in die verlede bevorder en beheer was deur [[Bernie Ecclestone]]. == Geskiedenis == [[Lêer:Fangio-MB-W196-3lMotor-1986.jpg|duimnael|300px|[[Juan Manuel Fangio]] tydens 'n ''Old timer Grand Prix'' in 1986.]] Geskiedkundig het die Formule Eenreeks ontwikkel uit die voor-oorlogse Europese Grand Prix-motorwedrenne van die 1920's en die 1930's. Verskeie Europese wedrenorganisasies het die reëls neergelê vir 'n Wêreldkampioenskap voor die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]], maar weens die staking van wedrenne tydens die oorlog, is die bestuurderswêreldkampioenskap eers in [[1950]] geformaliseer; 'n kampioenskap vir vervaardigers het gevolg in [[1958]]. Nie-kampioenskaps-Formule Een-wedrenne is vir baie jare die wêreld oor gehou, maar weens die toenemende kostes en dalende belangstelling is die laaste van hierdie wedrenne in die vroeë [[1980]]'s gestaak. [[Giuseppe Farina]] het die eerste wêreldkampioenskapwedren gewen tydens die 1950 [[Britse Grand Prix]] te Silverstone, en het voortgegaan om die eerste wêreldkampioenskap in sy [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] te wen, net 'n kortkoppie voor sy spanmaat [[Juan Manuel Fangio]]. Fangio het die titel in [[1951]] verower; Alberto Ascari het die volgende twee kampioenskappe verower in [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]-motors, maar Fangio het daarna vier opeenvolgende kampioenskappe gewen vanaf [[1954]] tot en met [[1957]]. Alhoewel [[Stirling Moss]] gereeld met hom kon kompeteer, sal Fangio egter onthou word as die persoon wat Formule Een se eerste dekade oorheers het. Die eerste groot tegnologiese ontwikkeling, Cooper se bekendstelling van midgemonteerde enjins, het ook in die 1950's geskied; [[Jack Brabham]], die kampioen van [[1959]] en [[1960]] het die meerderwaardigheid van die nuwe ontwerp bewys. Dit het spoedig daartoe gelei dat die voorgemonteerde enjin permanent vervang is in F1-renmotors. Die eerste [[Verenigde Koninkryk|Britse]] wêreldkampioen was Mike Hawthorn, wat in 'n [[Ferrari]] die titel in 1958 verower het; toe Colin Chapman F1 betree het as 'n onderstelontwerper en later as die stigter van [[Lotus F1-span|Lotus]], het die Britte die toneel vir die volgende dekade oorheers. Tussen [[Jim Clark]], [[Jackie Stewart]], [[Jack Brabham]], [[Graham Hill]] en [[Denny Hulme]] het Britse spanne twaalf bestuurders- en vervaardigers-wêreldkampioenskappe verower tussen die jare [[1962]] en [[1973]]. In 1962 het die Lotusspan die [[Lotus 25]] ingeskryf wat 'n aluminiumplaatonderstel (bekend as 'n skulpromp) eerder as die tradisionele buisonderstel gebruik het. Dit het later geblyk die grootste tegnologiese deurbraak te wees na die bekendstelling van die agtergemonteerde enjins. In [[1968]] het Lotus borgskappe aan die sport bekend gestel deur die afdruk van 'n Goue Blaar (kenteken van die Imperial Tobacco maatskappy) op hulle motors en oorpakke te laat aanbring. Borgskappe het sedertdien by verre die grootste bron van inkomste vir die spanne geword. [[Sigaret]]vervaardigers was 'n groot bron van finansiering vir Formule Eenspanne, totdat hul advertensies weens tabakrook se gesondheidsgevare verban is. Aerodinamiese drukkrag het stadig 'n al hoe belangriker rol in motorontwerp begin speel vandat die eerste drukvlerk in die laat 1960's ingespan is. In die laat 1970's het Lotus grondeffek-aerodinamika bekendgestel wat enorme afwaartse drukkrag toegevoeg het en sodoende die draaisnelhede dramaties verhoog het; maar tot Colin Chapman se misnoeë is dit summier verbied in [[1983]]. 'n Suid-Afrikaner, [[Jody Scheckter]], het in [[1979]] die kampioenskap in 'n Ferrari verower. Die 1980's was die era van die [[turboaanjaer]]motors wat meer as 'n 1&nbsp;000 perdekrag (750&nbsp;kW) kon ontwikkel. Hierdie motors was en is steeds die kragtigste renbaanwedrenmotors van alle tye, maar om snelhede te beperk is brandstofkapasiteit en aanjaerdruk beperk, en uiteindelik is turboaanjaers finaal verbied in [[1989]]. Tydens die vroeë 1990's, het spanne begin om elektroniese bestuurshulpmiddele in te span soos onder meer kragstuur, traksiebeheer, en semi-outomatiese ratkaste. Sommige van die ontwikkelings is ontleen aan gewone motors van die tyd. Ander innoverings, soos die aktiewe onderstel het primêr op die resiesbaan ontwikkel en het later hulle pad na die vertoonlokale gevind. Die FIA het vanweë klagtes dat tegnologie die uitkoms van die wedrenne bepaal het, eerder as die bestuurder se vaardigheid, besluit om baie van die hulpmiddele te verbied in [[1994]]. [[WilliamsF1|Williams]] was die mees suksesvolle span in die vroeë tot middel-negentigs met [[Nigel Mansell]], [[Alain Prost]], [[Damon Hill]] en [[Jacques Villeneuve]] wat kampioenskappe met hulle [[Renault]]-aangedrewe Williamsmotors losgeslaan het, behalwe vir [[Michael Schumacher]] wat met 'n [[Benetton Formula-span|Benetton]] twee kampioenskappe in die tydperk gewen het. Toe Williams hulle Renault-enjins verloor het in 1998, het [[McLaren]] die toonaangewende span geword. Hulle het een vervaardigerskampioenskap gewen, terwyl hulle voorste jaer, [[Mika Häkkinen]], twee wêreldbestuurderskampioenskappe behaal het. Schumacher het vanaf 2000 die eerste dekade van die nuwe millennium oorheers met die Ferrarispan. Slegs drie spanne domineer die kampioenskap al vanaf 1984, naamlik McLaren, Williams en Ferrari wat buiten twee, al die motors verskaf het vir die kampioene. 'n Direkte gevolg van die tegnologiese verbeteringe is dat die finansiële las soveel groter geword het en dit het bykans onmoontlik geword vir kleiner onafhanklike spanne om kompeterend en finansieel lewensvatbaar te bly. Verskeie spanne (onder andere Minardi, Prost en Arrows) moes al om hierdie rede aan die kompetisie onttrek. == Die renmotors == [[Lêer:Ralf Schumacher Indianapolis 2003.jpg|duimnael|230px|[[Ralf Schumacher]] wat vir die WilliamsF1-span in 2003 bestuur het.]] Moderne F1-motors is enkelsitplek, oopkajuit, oopwielrenmotors. Hulle moet deur die spanne self vervaardig word en deur 'n gespesifiseerde enjin (na gelang van die regulasies van daardie jaar) aangedryf word. Die beste enjins se kraglewering word hier om en by 900 perdekrag gereken by 19&nbsp;000 [[omwentelinge per minuut|opm]]. Ratkaste is hoofsaaklik 7-spoed en semi-outomaties (d.w.s. die bestuurder moet die ratveranderingsein aktiveer, die [[koppelaar]], versnellerbeheer en verandering van die rat word egter alles elektronies beheer). Die motors steun swaar op aerodinamika met die gebruik van groot voor- en agterdrukvlerke om ongeveer twee keer soveel drukkrag te skep as wat die motor weeg; dus kan 'n F1-motor teoreties maklik onderstebo of teen 'n steil helling ry. Die motors word van ultraligtemassa koolstofvesel vervaardig en gebruik 'n uiters fyn verstelde brandstofmengsel wat baie soortgelyk is aan gewone [[petrol]]. Buitebande wat nie gegroef is nie ("slicks", behalwe vir reënbande) word gebruik, wat uit doelgemaakte verbindings vervaardig word vir maksimum klouvermoë, en wat 'n baie kort leeftyd het. === Enjins === 'n Kragtige, betroubare enjin is onontbeerlik vir 'n renmotor se prestasie. Deur die geskiedenis het die enjinregulasies heelwat verander, soos hieronder aangedui: [[Lêer:Ferrari 054 V10 engine.jpg|duimnael|Ferrari-enjin 054 V10, gebruik in die Ferrari F2004.]] [[Lêer:Renault RS27 engine 2007.jpg|duimnael|Die Renaultenjin RS27 van 2007.]] {| class="wikitable" ! Jaar !! Enjinkapasiteit<br />Turbo-aangejaag of atmosferies !! Beperking/ enjintoere |- | 1950–1951 || 4500 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1952–1953 || 2000 cc atmosferies|| Geen |- | 1954–1960 || 2500 cc atmosferies of 750 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1961–1965 || 1500 cc atmosferies || Geen |- | 1966–1985 || 3000 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1986–1987 || 1500 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1988 || 3500 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1989–1994 || 3500 cc atmosferies || Geen |- | 1995–2000 || 3000 cc atmosferies || Geen |- | 2000–2005 || 3000 cc atmosferies || V10 |- | 2006 || 2400 cc V8 of 3000 cc V10 atmosferies || V8 of V10 (beperk tot 16 800&nbsp;opm) |- | 2007–2008 || 2400 cc atmosferies || V8 (beperk tot 19 000&nbsp;opm) |- | 2009–2013 || 2400 cc atmosferies || V8 (beperk tot 18 000&nbsp;opm) |- | 2014- || 1600 cc turbo-aangejaag || V6 (beperk tot 15 000&nbsp;opm) |} == Wedrenne en strategie == 'n Formule Een grand prix vind oor die tydperk van 'n naweek plaas en begin met vrye oefeninge op die Vrydag. Drie kwalifiserende rondtes vind plaas op die Saterdag, waartydens elke bestuurder aan 'n "vlieënde ronde"-tydtoets op 'n leë baan onderwerp word. Die eerste ronde bepaal die volgorde waarvolgens die renjaers die tweede en die finale sessie sal aandurf (Dit is dikwels voordelig om laaste te gaan aangesien die baan geneig is om vinniger te wees namate rubber neergelê word en daar is natuurlik ook die voordeel dat die mikpunt bekend is). Die derde rondte bepaal dan die wegspringvolgorde op die baan. Die reëls sedert die 2015 seisoen bepaal verder dat die span nie aan die motor (insluitende brandstofvlakke) mag verstel na die voltooiing van die finale kwalifiserende rondte en die aanvang van die wedren op die Sondag nie (Parc Fermè). Elke span kan twee inskrywings maak en al was dit algemeen in die vroeë verlede vir motors om nie te kwalifiseer nie, is die kostes en risiko's vir die spanne te hoog en word kwalifisering nie meer gebruik om te bepaal of die motor mag deelneem al dan nie, slegs hul wegspringposisies. Die wedren begin met 'n opwarmrondte ("parade lap") waarna die motors agter die wegspringblokke posisie inneem in die volgorde waarin hulle gekwalifiseer het. 'n Stelsel ligte bo-oor die baan word gebruik om die wegspring te beheer. Wedrenafstande is so om en by 300 kilometer en die wedren se tydsduur word beperk tot twee ure. Punte word toegeken aan die top tien renjaers in elke resies en aan hul onderskeie vervaardigerspanne. Die wenner van die jaarlikse kampioenskap is die bestuurder (of dan die span in geval van die vervaardigerskampioenskap) met die meeste punte teen die einde van die seisoen. == Renjaers en vervaardigers == 'n Uitstaande kenmerk van Formule Een is dat die spanne self die motors bou waarmee hulle deelneem, anders as die "spesifikasiereekse" soos die Indy Racing League en Nascarreekse in die VSA. Gevolglik is die terme "span" en "vervaardiger" uitruilbaar. Formule Een se 1950-intreeseisoen het agtien spanne gelok om deel te neem, maar vanweë die stygende kostes het heelparty vinnig uitgetree. [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] is die enigste span uit die 1950 inskrywings wat nog steeds deelneem en sedert 2004 is daar slegs tien spanne, elk met twee inskrywings, op die inskrywingslys. Die [[Duitsland|Duitse]] renjaer [[Michael Schumacher]] en die Brit [[Lewis Hamilton]] deel tans die rekord vir die meeste bestuurderskampioenskappe ooit gewen (sewe) en Ferrari hou die rekord vir die meeste vervaardigerskampioenskappe (veertien). Jochen Rindt is die enigste renjaer aan wie die kampioenskap na sy dood toegeken is. Daar word aan elke motor 'n nommer toegeken. Voorheen het die vorige jaar se Wêreldbestuurderskampioen nommer 1 gekry. Nommer 13 word al sedert [[1974]] nie meer gebruik nie. == Grands Prix == [[Lêer:Formula 1 all over the world.svg|duimnael|400px|Kaart van Grands Prix: {{legend|#008000|Grands Prix in die huidige seisoen}} {{legend|#808080|Grands Prix in die vorige seisoene}}]] Die aantal Grands Prixs wat in 'n seisoen plaasvind het oor die jare gevarieer. Slegs sewe wedrenne het in die eerste 1950 seisoen plaasgevind; oor die jare het die kalender meer as verdubbel in grootte. Die getal wedrenne na 1980 het min of meer konstant gebly rondom sestien tot sewentien, met die grootste aantal wedrenne in [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] (22). Ses van die oorspronklike sewe wedrenne het in Europa plaasgevind met die enigste nie-Europese wedren in Amerika [[Indianapolis 500]], wat ondanks die poging om Amerikaanse deelnemers te lok, nie 'n sukses was nie. Die F1-kampioenskap het stadig uitgebrei na ander nie-Europese lande. Argentinië was die eerste Suid-Amerikaanse Grand Prix gasheer in 1953 en Morokko het die eerste Afrika Grand Prix aangebied in 1958. Asië (Japan, 1976) en Oseanië (Australië, 1985) het later ook gevolg. Die huidige 22 wedrenne is versprei oor die kontinente van [[Europa]], [[Asië]], [[Australië]], [[Noord-Amerika]] en [[Suid-Amerika]]. Tradisioneel bied elke nasie slegs 'n enkele grand prix aan wat dan die naam van die land dra. As 'n land egter meer as een wedren aanbied word daar ander name aan die wedrenne toegeken. Duitsland, Spanje en Brittanje het almal al voorheen twee wedrenne aangebied wat dan bekend gestaan het as die [[Europese Grand Prix]]. Die grand prixs, waarvan sommige 'n langer geskiedenis het as die Formule Een Wêreldkampioenskap, word nie altyd elke jaar op dieselfde baan gehou nie. Die [[Britse Grand Prix]], het byvoorbeeld gewissel tussen [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] en [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] tussen [[1963]] en [[1986]]. Die enigste wedren wat in al die kampioenskapseisoene se kalenders voorkom is die [[Italiaanse Grand Prix]] wat elke jaar op [[Autodromo Nazionale Monza|Monza]] plaasgevind het behalwe in 1980 toe dit in Imola plaasgevind het. Van [[1981]] tot [[2006]] staan die Imola-wedren as die [[San Marino Grand Prix]] bekend. == Renbane == [[Lêer:Ims aerial.jpg|duimnael|regs|250px|[[Indianapolis Motor Speedway]], waar die [[Verenigde State Grand Prix]] plaasgevind het tot en met 2007. Sedert 2012, word die [[Verenigde State Grand Prix]] by [[Circuit of the Americas]] in [[Austin, Texas]] aangebied]] Die meeste renbane in gebruik vandag is spesifiek vir die kompetisie gebou. Daar is drie straatrenbane, die [[Circuit de Monaco]] wat vir die [[Monaco Grand Prix]] gebruik word, die [[Marinabaai Straatbaan]] en die [[Bakoe-straatrenbaan]] in [[Azerbeidjan]]. Van die ander bane is ook geheel of deels op publieke paaie uitgelê, soos byvoorbeeld die bane van [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]] of [[Montréal]]. Die glansrykheid van die Monaco GP bly een van die belangrikste redes waarom die baan steeds in gebruik is al voldoen die baan strenggesproke nie aan die veiligheidsvereistes wat op ander bane van toepassing gemaak word nie. Die voormalige wêreldkampioen [[Nelson Piquet]] het in sy bekende kommentaar gesê dat om in Monaco te jaag dieselfde is as om met 'n helikopter in jou sitkamer rond te vlieg. Na die dood van [[Ayrton Senna]] en Roland Ratzenberger gedurende die 1994 seisoen het die [[FIA]] hoër veiligheidstandaarde vereis; moderne Formule Eenbane bevat afloopareas en bandversperrings om die gevaar van beserings tydens ongelukke te voorkom. 'n Tipiese baan bevat normaalweg 'n strook reguit pad waar die wenstreep en wegspringblokke is. Die kuipe, waar die bestuurders stop vir brandstof en om bande te ruil gedurende die wedren en waar die spanne aan die motors werk voor die aanvang van die resies, is normaalweg reg langs die wegspringblokke geplaas. Die uitleg van die bane varieer baie, en van die draaie op sommige bane het al groot bekendheid verwerf, soos die hoë-snelheid ''Eau Rouge'' by [[Spa-Francorchamps]]. Die bane wat tans op die kalender is in 2017, tesame met die jaar van hul eerste gebruik, is soos volg: * [[Melbourne Grand Prix Renbaan|Albert Park Staatrenbaan]], [[Melbourne]], [[Australië]] - 1996 * [[Shanghai Internasionale Renbaan]], [[Shanghai]], [[China]] - 2004 * [[Bahrein Internasionale Renbaan]], [[Sakhir]], [[Bahrein]] - 2004 * [[Sochi Autodrom]], [[Sotsji]], [[Rusland]] - 2014 * [[Barcelona-Catalunya-renbaan]], [[Barcelona]], [[Spanje]] - 1991 * [[Monaco-renbaan]], [[Monaco]] - 1950 * [[Gilles Villeneuve-renbaan]], [[Montreal]], [[Kanada]] - 1978 * [[Bakoe-straatrenbaan]], [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] - 2016 * [[Red Bull Ring]], Spielberg, [[Oostenryk]] - (1997 - 2003)/2014 * [[Silverstone-renbaan]], Silverstone, [[Groot-Brittanje]] - 1950 * [[Hungaroring]], [[Budapest]], [[Hongarye]] - 1986 * [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]], [[Stavelot]], [[België]] - 1984 * [[Autodromo Nazionale Monza|Monza]], [[Milaan]], [[Italië]] - 1950 * [[Marinabaai Straatbaan]], [[Singapoer]] - 2008 * [[Suzuka Internasionale Renbaan]], Suzuka, [[Japan]] - 1987 * [[Circuit of the Americas]], [[Austin]], [[Texas]] - 2012 * [[Autódromo Hermanos Rodríguez]], [[Meksikostad]], [[Meksiko]] - (1986 - 1992) en weer sedert 2015 * [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]], [[São Paulo]], [[Brasilië]] - 1990 * [[Yas Marina-renbaan]], [[Aboe Dhabi]] - 2009 * [[Zandvoort-renbaan]], [[Nederland]] - 1952 tot 1985, en weer sedert 2021 Ander bane wat ook F1-renne aangebied het in die verlede, maar verwyder is, tesame met die datum van hul laaste wedren is soos volg: * [[Watkins Glen Internasionale Renbaan|Watkins Glen]], [[VSA]] - 5 Oktober 1980 * [[Kyalami Grand Prix-renbaan]], [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] - 14 Maart 1993 * [[Estoril-renbaan]], [[Estoril]], [[Portugal]] - 22 September 1996 * [[Jerez-renbaan]], Jerez de la Frontera, [[Spanje]] - 26 Oktober 1997 * [[Nevers Magny-Cours-renbaan]], Nevers, [[Frankryk]] - 22 Junie 2008 * [[Fuji Speedway]], [[Foedji|Mount Fuji]], [[Japan]] - 12 Oktober 2008 * [[Istanbul Park-renbaan]], [[Istanboel]], [[Turkye]] - 10 Oktober 2021 * [[Valencia Straatbaan]], [[Valencia]], [[Spanje]] - 24 Junie 2012 * [[Nürburgring]], [[Nuremburg]], [[Duitsland]] - 7 Julie 2013 (GP van Eifel is eenmalig hier gehou op 11 Oktober 2020) * [[Korea Internasionale Renbaan]], Yeongam, [[Korea]] - 6 Oktober 2013 * [[Buddh Internasionale Renbaan]], [[New Delhi]], [[Indië]] - 27 Oktober 2013 * [[Sepang Internasionale Renbaan]], [[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]] - 1999 tot 1 Oktober 2017 == Mense == Formule Een is al die sepie van die sportwêreld genoem: Die eksotiese plekke, groot bedrae geld en bekende gesigte betrokke by die "F1 sirkus" verleen aan die sport 'n aura van glans wat afwesig is by baie ander sportsoorte. Onder die bekendste name in F1-geskiedenis tel die volgende: * [[Bernie Ecclestone]], die miljardêr president van Formule Een bestuur, alombekend as die "F1 Supremo". * [[Max Mosley]] en [[Jean Marie Balestre]], voormalige presidente van die [[Fédération Internationale de l'Automobile]]. * [[Jean Todt]], voormalige [[Scuderia Ferrari]]-spanhoof en huidige president van die FIA. * [[Flavio Briatore]], destydse [[Renault F1|Renault]] spanhoof. * Sir [[Frank Williams]] en [[Ron Dennis]], voormalige eienaars van die [[WilliamsF1|Williams]]- en [[McLaren]]spanne. * [[Peter Sauber]], [[Eddie Jordan]] en [[Paul Stoddart]], respektiewelik die eienaars van [[Sauber]], [[Jordan Grand Prix|Jordan]] en [[Minardi]]. * [[Michael Schumacher]], sewe keer wêreldkampioen, 2de suksesvolste F1-renjaer in die geskiedenis asook op 'n stadium die hoogsbetaalde sportman ter wêreld. * [[Fernando Alonso]], 2005, 2006 wêreldkampioen, wat van 2002 tot 2006 vir Renault gejaag het. * [[Ayrton Senna]], voormalige renjaer en drie keer wêreldkampioen; Brasiliaanse nasionale held wat gesterf het na 'n hoëspoedongeluk by [[San Marino Grand Prix|Imola]] in 1994. Daar word dikwels na hom verwys as die "Late great Ayrton Senna". * [[Niki Lauda]], [[Alain Prost]] en [[Jackie Stewart]], almal wêreldkampioene. * [[Juan Manuel Fangio]], voormalige renjaer en vyfmalige wêreldkampioen. * [[Stirling Moss]], voormalige renjaer en algemeen beskou as die beste renjaer wat nooit die wêreldkampioenskap gewen het nie. * Colin Chapman, [[Lotus F1-span|Lotus]]-stigter; het 'n rewolusie in renmotorontwerp ontketen, en gesterf te midde van die DeLoreanskandaal. * [[Jody Scheckter]], Suid-Afrikaansgebore F1-wêreldkampioen in 1979. == Sien ook == * [[Lys van Formule Een bane]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] * [[:Kategorie:Formule Een-renjaers]] * [[2025 Formule Een-seisoen|Huidige Formule Een seisoen]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Formula One|Formule Een}} * [http://www.formula1.com/ Formula1.com] — Amptelike webwerf; kalender, statistieke, volledige uitslae van wedrenne sedert 1950, lewendige tydhou tydens GP's en nuus * [http://www.fia.com/sport/Regulations/f1regs.html Huidige reëls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060502114130/http://www.fia.com/sport/Regulations/f1regs.html |date= 2 Mei 2006 }} op die [http://www.fia.com/FIA webwerf] * [http://www.grandprix.com/ GrandPrix.com] — F1-nuus en 'n Grand Prix Ensiklopedie. * [http://www.fun-1.org/ Fun-1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040927204043/http://fun-1.org/ |date=27 September 2004 }} — Daaglikse satiriese kommentaar oor Formule Een nuus. * [http://www.itv-f1.com/ ITV.com/f1] — Nuus, foto's en kommentaar van [[ITV]], F1 se Britse kommentators; ook van Matt Bishop en F1 Racing-tydskrif. * [http://www.3sat.de/nano/cstuecke/120010/index.html Ab 2010 soll die Formel 1 mit Hybridantrieben fahren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618200108/http://www.3sat.de/nano/cstuecke/120010/index.html |date=18 Junie 2008 }} {{de}} * [http://www.f1fanatic.co.uk/2006/08/01/the-big-green-elephant-in-the-corner/ The big green elephant in the corner] {{en}} * [http://www.f1fanatic.co.uk/2006/08/18/toyota-prepare-for-hybrid-f1/ Toyota prepare for hybrid F1 — F1 blog from F1Fanatic] {{en}} {{Normdata}} [[Kategorie:Formule Een| ]] nvxa6iirfw8ue1tiaea9r3tidjzbifr 2964724 2964723 2026-09-03T08:49:28Z Balenda 83524 /* Geskiedenis */ wikilink 2964724 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas motorsport kampioenskap |naam = Formule Een |kenteken = [[Lêer:F1.svg|200px]] |tipe = |land = Internasionaal |stigting = 1950 |klas = |bestuurders = 20 |bande = [[Pirelli]] |seisoen = [[2026 Formule Een-seisoen|2026-seisoen]] |tuisblad = [http://www.formula1.com/ ''formule1.com''] }} [[Lêer:Lap 1, Turn 1 Canada 2008.jpg|duimnael|regs|300px|Openingslinie van die [[2008 Kanadese Grand Prix]]]] '''Formule Een''' (amptelik ''FIA Formula One World Championship''), dikwels afgekort tot '''F1''' en ook bekend as '''Grand Prix'''-wedrenne, is die hoogste enkelsitplek (oopwiel) motorwedrenklas. Dit is 'n internasionale [[motorsport]], wat jaarlikse wêreldbestuurders- en vervaardigerskampioenskappe insluit. Baie geesdriftiges beskou dit as die toppunt van motorwedrenne; dit is ook die duurste sport ter wêreld, met gemiddelde spanbegrotings in die orde van honderde miljoene VSA-dollar. Dit is gebaseer rondom 'n reeks wedrenne, bekend as grands prix, op pasgemaakte bane of afgebakende strate. Die sport is tradisioneel in [[Europa]] gesentreer, wat ongetwyfeld nog steeds sy leiersmark is, maar wedrenne is ook al gehou in die Amerikas, [[Afrika]], [[Asië]] en [[Australië]]. Nuwe wedrenne in [[Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]], [[Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], [[Maleisiese Grand Prix|Maleisië]], [[Chinese Grand Prix|China]] en [[Katarse Grand Prix|Katar]] het die sport se internasionale karakter en aansien verder versterk. Die sport word beheer deur die FIA, [[Fédération Internationale de l'Automobile]], wat op sy beurt in die verlede bevorder en beheer was deur [[Bernie Ecclestone]]. == Geskiedenis == [[Lêer:Fangio-MB-W196-3lMotor-1986.jpg|duimnael|300px|[[Juan Manuel Fangio]] tydens 'n ''Old timer Grand Prix'' in 1986.]] Geskiedkundig het die Formule Eenreeks ontwikkel uit die voor-oorlogse Europese Grand Prix-motorwedrenne van die 1920's en die 1930's. Verskeie Europese wedrenorganisasies het die reëls neergelê vir 'n Wêreldkampioenskap voor die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]], maar weens die staking van wedrenne tydens die oorlog, is die bestuurderswêreldkampioenskap eers in [[1950 Formule Een-seisoen|1950]] geformaliseer; 'n kampioenskap vir vervaardigers het gevolg in [[1958 Formule Een-seisoen|1958]]. Nie-kampioenskaps-Formule Een-wedrenne is vir baie jare die wêreld oor gehou, maar weens die toenemende kostes en dalende belangstelling is die laaste van hierdie wedrenne in die vroeë [[1980]]'s gestaak. [[Giuseppe Farina]] het die eerste wêreldkampioenskapwedren gewen tydens die 1950 [[Britse Grand Prix]] te Silverstone, en het voortgegaan om die eerste wêreldkampioenskap in sy [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] te wen, net 'n kortkoppie voor sy spanmaat [[Juan Manuel Fangio]]. Fangio het die titel in [[1951]] verower; Alberto Ascari het die volgende twee kampioenskappe verower in [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]-motors, maar Fangio het daarna vier opeenvolgende kampioenskappe gewen vanaf [[1954]] tot en met [[1957]]. Alhoewel [[Stirling Moss]] gereeld met hom kon kompeteer, sal Fangio egter onthou word as die persoon wat Formule Een se eerste dekade oorheers het. Die eerste groot tegnologiese ontwikkeling, Cooper se bekendstelling van midgemonteerde enjins, het ook in die 1950's geskied; [[Jack Brabham]], die kampioen van [[1959]] en [[1960]] het die meerderwaardigheid van die nuwe ontwerp bewys. Dit het spoedig daartoe gelei dat die voorgemonteerde enjin permanent vervang is in F1-renmotors. Die eerste [[Verenigde Koninkryk|Britse]] wêreldkampioen was Mike Hawthorn, wat in 'n [[Ferrari]] die titel in 1958 verower het; toe Colin Chapman F1 betree het as 'n onderstelontwerper en later as die stigter van [[Lotus F1-span|Lotus]], het die Britte die toneel vir die volgende dekade oorheers. Tussen [[Jim Clark]], [[Jackie Stewart]], [[Jack Brabham]], [[Graham Hill]] en [[Denny Hulme]] het Britse spanne twaalf bestuurders- en vervaardigers-wêreldkampioenskappe verower tussen die jare [[1962]] en [[1973]]. In 1962 het die Lotusspan die [[Lotus 25]] ingeskryf wat 'n aluminiumplaatonderstel (bekend as 'n skulpromp) eerder as die tradisionele buisonderstel gebruik het. Dit het later geblyk die grootste tegnologiese deurbraak te wees na die bekendstelling van die agtergemonteerde enjins. In [[1968]] het Lotus borgskappe aan die sport bekend gestel deur die afdruk van 'n Goue Blaar (kenteken van die Imperial Tobacco maatskappy) op hulle motors en oorpakke te laat aanbring. Borgskappe het sedertdien by verre die grootste bron van inkomste vir die spanne geword. [[Sigaret]]vervaardigers was 'n groot bron van finansiering vir Formule Eenspanne, totdat hul advertensies weens tabakrook se gesondheidsgevare verban is. Aerodinamiese drukkrag het stadig 'n al hoe belangriker rol in motorontwerp begin speel vandat die eerste drukvlerk in die laat 1960's ingespan is. In die laat 1970's het Lotus grondeffek-aerodinamika bekendgestel wat enorme afwaartse drukkrag toegevoeg het en sodoende die draaisnelhede dramaties verhoog het; maar tot Colin Chapman se misnoeë is dit summier verbied in [[1983]]. 'n Suid-Afrikaner, [[Jody Scheckter]], het in [[1979]] die kampioenskap in 'n Ferrari verower. Die 1980's was die era van die [[turboaanjaer]]motors wat meer as 'n 1&nbsp;000 perdekrag (750&nbsp;kW) kon ontwikkel. Hierdie motors was en is steeds die kragtigste renbaanwedrenmotors van alle tye, maar om snelhede te beperk is brandstofkapasiteit en aanjaerdruk beperk, en uiteindelik is turboaanjaers finaal verbied in [[1989]]. Tydens die vroeë 1990's, het spanne begin om elektroniese bestuurshulpmiddele in te span soos onder meer kragstuur, traksiebeheer, en semi-outomatiese ratkaste. Sommige van die ontwikkelings is ontleen aan gewone motors van die tyd. Ander innoverings, soos die aktiewe onderstel het primêr op die resiesbaan ontwikkel en het later hulle pad na die vertoonlokale gevind. Die FIA het vanweë klagtes dat tegnologie die uitkoms van die wedrenne bepaal het, eerder as die bestuurder se vaardigheid, besluit om baie van die hulpmiddele te verbied in [[1994]]. [[WilliamsF1|Williams]] was die mees suksesvolle span in die vroeë tot middel-negentigs met [[Nigel Mansell]], [[Alain Prost]], [[Damon Hill]] en [[Jacques Villeneuve]] wat kampioenskappe met hulle [[Renault]]-aangedrewe Williamsmotors losgeslaan het, behalwe vir [[Michael Schumacher]] wat met 'n [[Benetton Formula-span|Benetton]] twee kampioenskappe in die tydperk gewen het. Toe Williams hulle Renault-enjins verloor het in 1998, het [[McLaren]] die toonaangewende span geword. Hulle het een vervaardigerskampioenskap gewen, terwyl hulle voorste jaer, [[Mika Häkkinen]], twee wêreldbestuurderskampioenskappe behaal het. Schumacher het vanaf 2000 die eerste dekade van die nuwe millennium oorheers met die Ferrarispan. Slegs drie spanne domineer die kampioenskap al vanaf 1984, naamlik McLaren, Williams en Ferrari wat buiten twee, al die motors verskaf het vir die kampioene. 'n Direkte gevolg van die tegnologiese verbeteringe is dat die finansiële las soveel groter geword het en dit het bykans onmoontlik geword vir kleiner onafhanklike spanne om kompeterend en finansieel lewensvatbaar te bly. Verskeie spanne (onder andere Minardi, Prost en Arrows) moes al om hierdie rede aan die kompetisie onttrek. == Die renmotors == [[Lêer:Ralf Schumacher Indianapolis 2003.jpg|duimnael|230px|[[Ralf Schumacher]] wat vir die WilliamsF1-span in 2003 bestuur het.]] Moderne F1-motors is enkelsitplek, oopkajuit, oopwielrenmotors. Hulle moet deur die spanne self vervaardig word en deur 'n gespesifiseerde enjin (na gelang van die regulasies van daardie jaar) aangedryf word. Die beste enjins se kraglewering word hier om en by 900 perdekrag gereken by 19&nbsp;000 [[omwentelinge per minuut|opm]]. Ratkaste is hoofsaaklik 7-spoed en semi-outomaties (d.w.s. die bestuurder moet die ratveranderingsein aktiveer, die [[koppelaar]], versnellerbeheer en verandering van die rat word egter alles elektronies beheer). Die motors steun swaar op aerodinamika met die gebruik van groot voor- en agterdrukvlerke om ongeveer twee keer soveel drukkrag te skep as wat die motor weeg; dus kan 'n F1-motor teoreties maklik onderstebo of teen 'n steil helling ry. Die motors word van ultraligtemassa koolstofvesel vervaardig en gebruik 'n uiters fyn verstelde brandstofmengsel wat baie soortgelyk is aan gewone [[petrol]]. Buitebande wat nie gegroef is nie ("slicks", behalwe vir reënbande) word gebruik, wat uit doelgemaakte verbindings vervaardig word vir maksimum klouvermoë, en wat 'n baie kort leeftyd het. === Enjins === 'n Kragtige, betroubare enjin is onontbeerlik vir 'n renmotor se prestasie. Deur die geskiedenis het die enjinregulasies heelwat verander, soos hieronder aangedui: [[Lêer:Ferrari 054 V10 engine.jpg|duimnael|Ferrari-enjin 054 V10, gebruik in die Ferrari F2004.]] [[Lêer:Renault RS27 engine 2007.jpg|duimnael|Die Renaultenjin RS27 van 2007.]] {| class="wikitable" ! Jaar !! Enjinkapasiteit<br />Turbo-aangejaag of atmosferies !! Beperking/ enjintoere |- | 1950–1951 || 4500 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1952–1953 || 2000 cc atmosferies|| Geen |- | 1954–1960 || 2500 cc atmosferies of 750 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1961–1965 || 1500 cc atmosferies || Geen |- | 1966–1985 || 3000 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1986–1987 || 1500 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1988 || 3500 cc atmosferies of 1500 cc turbo-aangejaag || Geen |- | 1989–1994 || 3500 cc atmosferies || Geen |- | 1995–2000 || 3000 cc atmosferies || Geen |- | 2000–2005 || 3000 cc atmosferies || V10 |- | 2006 || 2400 cc V8 of 3000 cc V10 atmosferies || V8 of V10 (beperk tot 16 800&nbsp;opm) |- | 2007–2008 || 2400 cc atmosferies || V8 (beperk tot 19 000&nbsp;opm) |- | 2009–2013 || 2400 cc atmosferies || V8 (beperk tot 18 000&nbsp;opm) |- | 2014- || 1600 cc turbo-aangejaag || V6 (beperk tot 15 000&nbsp;opm) |} == Wedrenne en strategie == 'n Formule Een grand prix vind oor die tydperk van 'n naweek plaas en begin met vrye oefeninge op die Vrydag. Drie kwalifiserende rondtes vind plaas op die Saterdag, waartydens elke bestuurder aan 'n "vlieënde ronde"-tydtoets op 'n leë baan onderwerp word. Die eerste ronde bepaal die volgorde waarvolgens die renjaers die tweede en die finale sessie sal aandurf (Dit is dikwels voordelig om laaste te gaan aangesien die baan geneig is om vinniger te wees namate rubber neergelê word en daar is natuurlik ook die voordeel dat die mikpunt bekend is). Die derde rondte bepaal dan die wegspringvolgorde op die baan. Die reëls sedert die 2015 seisoen bepaal verder dat die span nie aan die motor (insluitende brandstofvlakke) mag verstel na die voltooiing van die finale kwalifiserende rondte en die aanvang van die wedren op die Sondag nie (Parc Fermè). Elke span kan twee inskrywings maak en al was dit algemeen in die vroeë verlede vir motors om nie te kwalifiseer nie, is die kostes en risiko's vir die spanne te hoog en word kwalifisering nie meer gebruik om te bepaal of die motor mag deelneem al dan nie, slegs hul wegspringposisies. Die wedren begin met 'n opwarmrondte ("parade lap") waarna die motors agter die wegspringblokke posisie inneem in die volgorde waarin hulle gekwalifiseer het. 'n Stelsel ligte bo-oor die baan word gebruik om die wegspring te beheer. Wedrenafstande is so om en by 300 kilometer en die wedren se tydsduur word beperk tot twee ure. Punte word toegeken aan die top tien renjaers in elke resies en aan hul onderskeie vervaardigerspanne. Die wenner van die jaarlikse kampioenskap is die bestuurder (of dan die span in geval van die vervaardigerskampioenskap) met die meeste punte teen die einde van die seisoen. == Renjaers en vervaardigers == 'n Uitstaande kenmerk van Formule Een is dat die spanne self die motors bou waarmee hulle deelneem, anders as die "spesifikasiereekse" soos die Indy Racing League en Nascarreekse in die VSA. Gevolglik is die terme "span" en "vervaardiger" uitruilbaar. Formule Een se 1950-intreeseisoen het agtien spanne gelok om deel te neem, maar vanweë die stygende kostes het heelparty vinnig uitgetree. [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] is die enigste span uit die 1950 inskrywings wat nog steeds deelneem en sedert 2004 is daar slegs tien spanne, elk met twee inskrywings, op die inskrywingslys. Die [[Duitsland|Duitse]] renjaer [[Michael Schumacher]] en die Brit [[Lewis Hamilton]] deel tans die rekord vir die meeste bestuurderskampioenskappe ooit gewen (sewe) en Ferrari hou die rekord vir die meeste vervaardigerskampioenskappe (veertien). Jochen Rindt is die enigste renjaer aan wie die kampioenskap na sy dood toegeken is. Daar word aan elke motor 'n nommer toegeken. Voorheen het die vorige jaar se Wêreldbestuurderskampioen nommer 1 gekry. Nommer 13 word al sedert [[1974]] nie meer gebruik nie. == Grands Prix == [[Lêer:Formula 1 all over the world.svg|duimnael|400px|Kaart van Grands Prix: {{legend|#008000|Grands Prix in die huidige seisoen}} {{legend|#808080|Grands Prix in die vorige seisoene}}]] Die aantal Grands Prixs wat in 'n seisoen plaasvind het oor die jare gevarieer. Slegs sewe wedrenne het in die eerste 1950 seisoen plaasgevind; oor die jare het die kalender meer as verdubbel in grootte. Die getal wedrenne na 1980 het min of meer konstant gebly rondom sestien tot sewentien, met die grootste aantal wedrenne in [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] (22). Ses van die oorspronklike sewe wedrenne het in Europa plaasgevind met die enigste nie-Europese wedren in Amerika [[Indianapolis 500]], wat ondanks die poging om Amerikaanse deelnemers te lok, nie 'n sukses was nie. Die F1-kampioenskap het stadig uitgebrei na ander nie-Europese lande. Argentinië was die eerste Suid-Amerikaanse Grand Prix gasheer in 1953 en Morokko het die eerste Afrika Grand Prix aangebied in 1958. Asië (Japan, 1976) en Oseanië (Australië, 1985) het later ook gevolg. Die huidige 22 wedrenne is versprei oor die kontinente van [[Europa]], [[Asië]], [[Australië]], [[Noord-Amerika]] en [[Suid-Amerika]]. Tradisioneel bied elke nasie slegs 'n enkele grand prix aan wat dan die naam van die land dra. As 'n land egter meer as een wedren aanbied word daar ander name aan die wedrenne toegeken. Duitsland, Spanje en Brittanje het almal al voorheen twee wedrenne aangebied wat dan bekend gestaan het as die [[Europese Grand Prix]]. Die grand prixs, waarvan sommige 'n langer geskiedenis het as die Formule Een Wêreldkampioenskap, word nie altyd elke jaar op dieselfde baan gehou nie. Die [[Britse Grand Prix]], het byvoorbeeld gewissel tussen [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] en [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] tussen [[1963]] en [[1986]]. Die enigste wedren wat in al die kampioenskapseisoene se kalenders voorkom is die [[Italiaanse Grand Prix]] wat elke jaar op [[Autodromo Nazionale Monza|Monza]] plaasgevind het behalwe in 1980 toe dit in Imola plaasgevind het. Van [[1981]] tot [[2006]] staan die Imola-wedren as die [[San Marino Grand Prix]] bekend. == Renbane == [[Lêer:Ims aerial.jpg|duimnael|regs|250px|[[Indianapolis Motor Speedway]], waar die [[Verenigde State Grand Prix]] plaasgevind het tot en met 2007. Sedert 2012, word die [[Verenigde State Grand Prix]] by [[Circuit of the Americas]] in [[Austin, Texas]] aangebied]] Die meeste renbane in gebruik vandag is spesifiek vir die kompetisie gebou. Daar is drie straatrenbane, die [[Circuit de Monaco]] wat vir die [[Monaco Grand Prix]] gebruik word, die [[Marinabaai Straatbaan]] en die [[Bakoe-straatrenbaan]] in [[Azerbeidjan]]. Van die ander bane is ook geheel of deels op publieke paaie uitgelê, soos byvoorbeeld die bane van [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]] of [[Montréal]]. Die glansrykheid van die Monaco GP bly een van die belangrikste redes waarom die baan steeds in gebruik is al voldoen die baan strenggesproke nie aan die veiligheidsvereistes wat op ander bane van toepassing gemaak word nie. Die voormalige wêreldkampioen [[Nelson Piquet]] het in sy bekende kommentaar gesê dat om in Monaco te jaag dieselfde is as om met 'n helikopter in jou sitkamer rond te vlieg. Na die dood van [[Ayrton Senna]] en Roland Ratzenberger gedurende die 1994 seisoen het die [[FIA]] hoër veiligheidstandaarde vereis; moderne Formule Eenbane bevat afloopareas en bandversperrings om die gevaar van beserings tydens ongelukke te voorkom. 'n Tipiese baan bevat normaalweg 'n strook reguit pad waar die wenstreep en wegspringblokke is. Die kuipe, waar die bestuurders stop vir brandstof en om bande te ruil gedurende die wedren en waar die spanne aan die motors werk voor die aanvang van die resies, is normaalweg reg langs die wegspringblokke geplaas. Die uitleg van die bane varieer baie, en van die draaie op sommige bane het al groot bekendheid verwerf, soos die hoë-snelheid ''Eau Rouge'' by [[Spa-Francorchamps]]. Die bane wat tans op die kalender is in 2017, tesame met die jaar van hul eerste gebruik, is soos volg: * [[Melbourne Grand Prix Renbaan|Albert Park Staatrenbaan]], [[Melbourne]], [[Australië]] - 1996 * [[Shanghai Internasionale Renbaan]], [[Shanghai]], [[China]] - 2004 * [[Bahrein Internasionale Renbaan]], [[Sakhir]], [[Bahrein]] - 2004 * [[Sochi Autodrom]], [[Sotsji]], [[Rusland]] - 2014 * [[Barcelona-Catalunya-renbaan]], [[Barcelona]], [[Spanje]] - 1991 * [[Monaco-renbaan]], [[Monaco]] - 1950 * [[Gilles Villeneuve-renbaan]], [[Montreal]], [[Kanada]] - 1978 * [[Bakoe-straatrenbaan]], [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] - 2016 * [[Red Bull Ring]], Spielberg, [[Oostenryk]] - (1997 - 2003)/2014 * [[Silverstone-renbaan]], Silverstone, [[Groot-Brittanje]] - 1950 * [[Hungaroring]], [[Budapest]], [[Hongarye]] - 1986 * [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]], [[Stavelot]], [[België]] - 1984 * [[Autodromo Nazionale Monza|Monza]], [[Milaan]], [[Italië]] - 1950 * [[Marinabaai Straatbaan]], [[Singapoer]] - 2008 * [[Suzuka Internasionale Renbaan]], Suzuka, [[Japan]] - 1987 * [[Circuit of the Americas]], [[Austin]], [[Texas]] - 2012 * [[Autódromo Hermanos Rodríguez]], [[Meksikostad]], [[Meksiko]] - (1986 - 1992) en weer sedert 2015 * [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]], [[São Paulo]], [[Brasilië]] - 1990 * [[Yas Marina-renbaan]], [[Aboe Dhabi]] - 2009 * [[Zandvoort-renbaan]], [[Nederland]] - 1952 tot 1985, en weer sedert 2021 Ander bane wat ook F1-renne aangebied het in die verlede, maar verwyder is, tesame met die datum van hul laaste wedren is soos volg: * [[Watkins Glen Internasionale Renbaan|Watkins Glen]], [[VSA]] - 5 Oktober 1980 * [[Kyalami Grand Prix-renbaan]], [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] - 14 Maart 1993 * [[Estoril-renbaan]], [[Estoril]], [[Portugal]] - 22 September 1996 * [[Jerez-renbaan]], Jerez de la Frontera, [[Spanje]] - 26 Oktober 1997 * [[Nevers Magny-Cours-renbaan]], Nevers, [[Frankryk]] - 22 Junie 2008 * [[Fuji Speedway]], [[Foedji|Mount Fuji]], [[Japan]] - 12 Oktober 2008 * [[Istanbul Park-renbaan]], [[Istanboel]], [[Turkye]] - 10 Oktober 2021 * [[Valencia Straatbaan]], [[Valencia]], [[Spanje]] - 24 Junie 2012 * [[Nürburgring]], [[Nuremburg]], [[Duitsland]] - 7 Julie 2013 (GP van Eifel is eenmalig hier gehou op 11 Oktober 2020) * [[Korea Internasionale Renbaan]], Yeongam, [[Korea]] - 6 Oktober 2013 * [[Buddh Internasionale Renbaan]], [[New Delhi]], [[Indië]] - 27 Oktober 2013 * [[Sepang Internasionale Renbaan]], [[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]] - 1999 tot 1 Oktober 2017 == Mense == Formule Een is al die sepie van die sportwêreld genoem: Die eksotiese plekke, groot bedrae geld en bekende gesigte betrokke by die "F1 sirkus" verleen aan die sport 'n aura van glans wat afwesig is by baie ander sportsoorte. Onder die bekendste name in F1-geskiedenis tel die volgende: * [[Bernie Ecclestone]], die miljardêr president van Formule Een bestuur, alombekend as die "F1 Supremo". * [[Max Mosley]] en [[Jean Marie Balestre]], voormalige presidente van die [[Fédération Internationale de l'Automobile]]. * [[Jean Todt]], voormalige [[Scuderia Ferrari]]-spanhoof en huidige president van die FIA. * [[Flavio Briatore]], destydse [[Renault F1|Renault]] spanhoof. * Sir [[Frank Williams]] en [[Ron Dennis]], voormalige eienaars van die [[WilliamsF1|Williams]]- en [[McLaren]]spanne. * [[Peter Sauber]], [[Eddie Jordan]] en [[Paul Stoddart]], respektiewelik die eienaars van [[Sauber]], [[Jordan Grand Prix|Jordan]] en [[Minardi]]. * [[Michael Schumacher]], sewe keer wêreldkampioen, 2de suksesvolste F1-renjaer in die geskiedenis asook op 'n stadium die hoogsbetaalde sportman ter wêreld. * [[Fernando Alonso]], 2005, 2006 wêreldkampioen, wat van 2002 tot 2006 vir Renault gejaag het. * [[Ayrton Senna]], voormalige renjaer en drie keer wêreldkampioen; Brasiliaanse nasionale held wat gesterf het na 'n hoëspoedongeluk by [[San Marino Grand Prix|Imola]] in 1994. Daar word dikwels na hom verwys as die "Late great Ayrton Senna". * [[Niki Lauda]], [[Alain Prost]] en [[Jackie Stewart]], almal wêreldkampioene. * [[Juan Manuel Fangio]], voormalige renjaer en vyfmalige wêreldkampioen. * [[Stirling Moss]], voormalige renjaer en algemeen beskou as die beste renjaer wat nooit die wêreldkampioenskap gewen het nie. * Colin Chapman, [[Lotus F1-span|Lotus]]-stigter; het 'n rewolusie in renmotorontwerp ontketen, en gesterf te midde van die DeLoreanskandaal. * [[Jody Scheckter]], Suid-Afrikaansgebore F1-wêreldkampioen in 1979. == Sien ook == * [[Lys van Formule Een bane]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] * [[:Kategorie:Formule Een-renjaers]] * [[2025 Formule Een-seisoen|Huidige Formule Een seisoen]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Formula One|Formule Een}} * [http://www.formula1.com/ Formula1.com] — Amptelike webwerf; kalender, statistieke, volledige uitslae van wedrenne sedert 1950, lewendige tydhou tydens GP's en nuus * [http://www.fia.com/sport/Regulations/f1regs.html Huidige reëls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060502114130/http://www.fia.com/sport/Regulations/f1regs.html |date= 2 Mei 2006 }} op die [http://www.fia.com/FIA webwerf] * [http://www.grandprix.com/ GrandPrix.com] — F1-nuus en 'n Grand Prix Ensiklopedie. * [http://www.fun-1.org/ Fun-1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040927204043/http://fun-1.org/ |date=27 September 2004 }} — Daaglikse satiriese kommentaar oor Formule Een nuus. * [http://www.itv-f1.com/ ITV.com/f1] — Nuus, foto's en kommentaar van [[ITV]], F1 se Britse kommentators; ook van Matt Bishop en F1 Racing-tydskrif. * [http://www.3sat.de/nano/cstuecke/120010/index.html Ab 2010 soll die Formel 1 mit Hybridantrieben fahren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618200108/http://www.3sat.de/nano/cstuecke/120010/index.html |date=18 Junie 2008 }} {{de}} * [http://www.f1fanatic.co.uk/2006/08/01/the-big-green-elephant-in-the-corner/ The big green elephant in the corner] {{en}} * [http://www.f1fanatic.co.uk/2006/08/18/toyota-prepare-for-hybrid-f1/ Toyota prepare for hybrid F1 — F1 blog from F1Fanatic] {{en}} {{Normdata}} [[Kategorie:Formule Een| ]] kle41eqzkq3yke65t2k246n0mwnnhj2 0 8065 2964753 2925680 2026-09-03T09:45:29Z Dr. Thomas Liptak 197848 photos updated 2964753 wikitext text/x-wiki {|align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Frankfurt am Main'''<br /> [[Lêer:Frankfurt collage.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Karte frankfurt am main in deutschland.png|senter|180px]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:DEU Frankfurt am Main COA.svg|senter|75px]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Frankfurt am Main.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Duitsland}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van Duitsland|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Hesse.svg|20px|raam]] [[Hesse]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|50|7|N|8|41|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 22 Februarie 794 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stadstatus''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1220 (Vrye Ryksstad) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Oppervlakte]]:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 248,31 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 112 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (31 Desember 2020) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 749&nbsp;596<ref>{{de}} {{cite web |url=https://statistik.hessen.de/sites/statistik.hessen.de/files/2024-12/ai2_2hj-2023_bevoelkerung_tabelle_23.xlsx |title=Bevölkerung in Hessen am 31. Dezember 2023 |publisher=Statistik Hessen |date=31 Desember 2023 |accessdate=9 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509173330/https://statistik.hessen.de/sites/statistik.hessen.de/files/2024-12/ai2_2hj-2023_bevoelkerung_tabelle_23.xlsx |archive-date=9 Mei 2025 |url-status=dead}}</ref> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;019/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;300&nbsp;000 |- | &nbsp;- ''Metropolregion Rhein-Main'' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;800&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (MEST) |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Gematigde klimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 10,1&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1,6 / 19,4&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 611 mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Mike Josef (SPD) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.frankfurt.de/ ''frankfurt.de''] |} '''Frankfurt am Main''' ([[Duits]]: [ˈfʁaŋkfʊɐ̯t am ˈmaɪ̯n], {{Audio|De-Frankfurt am Main.ogg|luister}}) is met 'n bevolking van byna 750&nbsp;000 die grootste stad van die deelstaat [[Hesse]] en die vyfde grootste stad van [[Duitsland]] ná [[Berlyn]], [[Hamburg]], [[München]] en [[Keulen]]. Die metropolitaanse gebied van Frankfurt am Main het 2,3 miljoen inwoners.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://service.region-frankfurt.de/ia/metropolregion/bevoelkerung/atlas.html |title=Bevölkerung Metropolregion |publisher=Regionalverband FrankfurtRheinMain |date=31 Desember 2018 |accessdate=8 Junie 2022}}</ref> Die ''Frankfurt Rhein-Main''-streek het 'n bevolking van meer as vyf miljoen en is die tweede grootste ekonomiese spilpunt in Duitsland. [[Lêer:Nizza Nov 2009 DSC2140.jpg|duimnael|links|Nizza-Ufer langs die Mainrivier: Plataanbomelaan in November]] Frankfurt am Main het reeds in die [[Middeleeue]] een van Duitsland se belangrikste stedelike sentra geword. Die eerste historiese verwysing na die stad dateer uit die jaar 794, en sedert die Hoë Middeleeue het Frankfurt die status van 'n Vrye Ryksstad geniet. Tot in die jaar 1806 het Frankfurt as die verkiesings- en kroningsstad van die keisers van die [[Heilige Romeinse Ryk]] gedien. Die stad was sedert 1806 die administratiewe setel van die [[Duitse Bond]] en in 1848/49 ook die setel van die eerste Duitse parlement wat vry verkies is. Die stad speel 'n belangrike rol in die wêreldekonomie. As die setel van die [[Euro|Europese Sentrale Bank]], die Frankfurtse Effektebeurs en die Frankfurtse Handelskou is dit die belangrikste finansiële sentrum in Duitsland. Die [[Lughawe Frankfurt]] was in 2018 met meer as 69,5 miljoen passasiers die grootste in Duitsland en een van die belangrikste lughawens wêreldwyd.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.fraport.de/de/unternehmen/medien/newsroom/pressemeldungen/fraport-verkehrszahlen-2018--mehr-als-69-5-millionen-passagiere-.html |title=Fraport-Verkehrszahlen 2018: Mehr als 69,5 Millionen Passagiere am Flughafen Frankfurt. |publisher=[[Lughawe Frankfurt]] |date=14 Januarie 2019 |accessdate=13 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513130326/https://www.fraport.de/de/unternehmen/medien/newsroom/pressemeldungen/fraport-verkehrszahlen-2018--mehr-als-69-5-millionen-passagiere-.html |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=dead}}</ref> Naas die lughawe dra Frankfurt se sentrale ligging in [[Europa]], sy hoofstasie en sy kruispunte van belangrike snelweë by tot sy rol as groot Europese vervoerspilpunt. Danksy die handel en talle nywerhede is Frankfurt am Main een van die Europese stede met die hoogste bruto geografiese produk (per capita) en saam met [[Parys]] en [[Moskou]] een van min Europese stede waar 'n groot aantal wolkekrabbers in die sentrale besigheidsdistrik opgerig is. == Etimologie == [[Lêer:Die Frankenfurt.jpg|duimnael|Die legende van die Frankiese drif. Akwarel deur Leopold Bode (1888)]] Die eerste historiese verwysings na die gebied dateer uit die jaar 794; dit het destyds as ''Frankonovurd'' (Oudhoogduits) en ''Vadum Francorum'' ([[Latyn]]) bekend gestaan. Albei benamings beteken letterlik "Drif van die [[Franke]]" – die [[Main]] se rivierloop was vroeër aansienlik breër en die [[Germane|Germaanse]] bewoners van die gebied het 'n rotsbank in die rivier se bodem gebruik om die Main veilig te kan deurwaad. Die drif was in die [[Romeinse Ryk|Romeinse]] tydperk nie van strategiese belang nie; die Romeinse paaie, wat vanuit [[Mogontiacum]] (die huidige [[Mainz]]) na die hartland van Germanië geloop het, het nie die moerasgebiede van die Mainvlakte deurkruis nie. Die huidige Katedraalheuwel (Duits: ''Domhügel'') is ná die einde van die Romeinse heerskappy in die gebied omstreeks 260 deur [[Alemanne]] beset. Hulle is omtrent 530 deur Frankiese stamme verdryf. Die nuwe Frankiese heersers het waarskynlik gebruik gemaak van die drif, aangesien hul handelsvennote na die roete as "Frankedrif" verwys het.<ref>{{de}} Orth, Elsbet: ''Frankfurt am Main im Früh- und Hochmittelalter''. In: Frankfurter Historische Kommission (reds.): ''Frankfurt am Main&nbsp;– Die Geschichte der Stadt in neun Beiträgen''. Sigmaringen: Jan Thorbecke Verlag 1991, bl. 11. {{ISBN|3-7995-4158-6}}</ref> Ander legendes – soos die beweerde stigting van Frankfurt deur [[Karel die Grote]], wat danksy die Middeleeuse kronis Thietmar von Merseburg bekendheid verwerf het – het geen historiese basis nie. == Geografie en klimaat == === Ligging === [[Lêer:Frankfurt am Main - Aerial Shot.jpg|duimnael|Lugbeeld van Frankfurt am Main]] [[Lêer:Frankfurt Taunusanlage dk2213.jpg|duimnael|Groen ruimtes in die besigheidsdistrik: Taunusanlage]] Frankfurt am Main is in die suidelike sentrum van Hesse langs die Mainrivier suidoos van die [[Taunus]] geleë. Dit is by verre die grootste stad van dié deelstaat en is noordoos van die hoofstad Wiesbaden geleë. Die hele stadgebied word deur 'n uitgestrekte groengordel omring wat die ''Frankfurter Stadtwald'' ("Frankfurtse stadwoud") insluit. Frankfurt se stadsgebied streek oor 23,4 kilometer in oos-westelike en oor 23,3 kilometer in noord-suidelike rigting. Belangrike buurstede sluit in [[Offenbach am Main]] net suidoos en verder suid [[Darmstadt]]. In die weste grens Frankfurt aan die [[Main-Taunus-Kreis]], in die noordweste aan die [[Hochtaunuskreis]], in die noorde aan die [[Wetteraukreis]], in die noordooste aan die [[Main-Kinzig-Kreis]], in die suide aan die distrik Offenbach en in die suidweste aan die distrik Gross-Gerau. === Klimaat === Frankfurt het 'n gematigde klimaat wat grootliks beïnvloed word deur sy ligging in die noorde van die Bo-Rynse Laagvlakte, een van die warmste streke in Duitsland. {{Tabel weergemiddeldes | locatie = Frankfurt Lughawe (1981–2010) | bron = Deutscher Wetterdienst<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title=Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |accessdate=}}</ref> <!-- gemiddelde maandtemperatuur (°C) en gemiddelde neerslag per maand (mm) --> | jan_gem = 1.6 | jan_gem_ns = 44.5 | feb_gem = 2.4 | feb_gem_ns = 40.9 | mrt_gem = 6.4 | mrt_gem_ns = 48.4 | apr_gem = 10.3 | apr_gem_ns = 42.1 | mei_gem = 14.7 | mei_gem_ns = 63.4 | jun_gem = 17.8 | jun_gem_ns = 58.1 | jul_gem = 20.0 | jul_gem_ns = 64.7 | aug_gem = 19.5 | aug_gem_ns = 56.5 | sep_gem = 15.2 | sep_gem_ns = 53.0 | okt_gem = 10.4 | okt_gem_ns = 54.7 | nov_gem = 5.6 | nov_gem_ns = 49.1 | dec_gem = 2.5 | dec_gem_ns = 53.9 | jaar_gem = 10.6 | jaar_gem_ns = 629.18 <!-- gemiddelde minimum- en maksimumtemperatuur per maand (°C) --> | jan_gem_min = −1.1 | jan_gem_max = 4.2 | feb_gem_min = −1.1 | feb_gem_max = 5.9 | mrt_gem_min = 2.1 | mrt_gem_max = 10.7 | apr_gem_min = 4.9 | apr_gem_max = 15.4 | mei_gem_min = 9.1 | mei_gem_max = 20.0 | jun_gem_min = 12.3 | jun_gem_max = 23.1 | jul_gem_min = 14.4 | jul_gem_max = 25.5 | aug_gem_min = 14.0 | aug_gem_max = 25.1 | sep_gem_min = 10.5 | sep_gem_max = 20.3 | okt_gem_min = 6.6 | okt_gem_max = 14.6 | nov_gem_min = 2.8 | nov_gem_max = 8.4 | dec_gem_min = −0.1 | dec_gem_max = 4.9 | jaar_gem_min = 6.2 | jaar_gem_max = 14.8 <!-- absolute minima en absolute maxima per maand (°C) --> | jan_a_min = −19.1 | jan_a_max = 15.3 | feb_a_min = −18.5 | feb_a_max = 17.5 | mrt_a_min = −12.7 | mrt_a_max = 24.2 | apr_a_min = −7.1 | apr_a_max = 28.3 | mei_a_min = −1.2 | mei_a_max = 32.0 | jun_a_min = 3.6 | jun_a_max = 37.5 | jul_a_min = 2.8 | jul_a_max = 38.8 | aug_a_min = 5.0 | aug_a_max = 39.6 | sep_a_min = 0.4 | sep_a_max = 31.6 | okt_a_min = −4.3 | okt_a_max = 28.0 | nov_a_min = −9.0 | nov_a_max = 18.9 | dec_a_min = −16.9 | dec_a_max = 16.3 | jaar_a_min = −19.1 | jaar_a_max = 39.6 <!-- gemiddeld aantal sonure per dag --> | zujan = 50 | zufeb = 80 | zumrt = 121 | zuapr = 178 | zumei = 211 | zujun = 219 | zujul = 233 | zuaug = 219 | zusep = 156 | zuokt = 103 | zunov = 51 | zudec = 41 }} == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === Die huidige stadsgebied was reeds in die [[steentydperk]] bewoon. Later het die Romeine hier 'n militêre kamp gestig wat in die Merowingiese tyd as Frankiese koningshof gedien het. In 843 het die stad 'n belangrike palts (tydelike setel) van die Oos-Franke geword, en ook die ''Reichstag'' ("Ryksdag") is gereeld hier gehou. In 1220 het Frankfurt am Main stadstatus gekry. Sy inwonertal het destyds volgens moderne beramings sowat 10&nbsp;000 beloop. Die oudste dokument wat na die stad Frankfurt am Main verwys, is 'n oorkonde van keiser [[Karel die Grote]] vir die klooster St. Emmeram, uitgevaardig in 794. === Rykspolitiek en verkiesing van heersers === [[Lêer:Frankfurt Am Main-St Bartholomaeus-Ansicht vom Nextower-20110812.jpg|duimnael|Die Bartolomeüskatedraal of "Keiserdomkerk"]] In 855 is vir die eerste keer 'n Duitse heerser, koning Lothar II, in Frankfurt verkies. In die volgende eeue het Frankfurt sentraal gestaan in die politiek van die Heilige Romeinse Ryk en is altesaam 36 konings hier verkies, waarvan tien tot Duitse keisers gekroon is. Verkiesings van konings is veral in die Staufertydperk in die 12de eeu uitsluitlik in Frankfurt gehou – 'n tradisie wat in 1356 met keiser Karel IV se Goue Bul, die grondwet van die Ryk, skriftelik bevestig is. Die verkiesingsplegtighede het in die St. Bartolomeüskatedraal ("Keiserdomkerk") plaasgevind waar in 1562 ook vir die eerste keer 'n keiser van die Heilige Romeinse Ryk, Maximiliaan II, gekroon is – nadat dié plegtighede oorspronklik in [[Aken]] plaasgevind het. Die laaste kroning voor die amptelike ontbinding van die Heilige Romeinse Ryk in 1806 was dié van die Habsburgse keiser Frans II in 1792. Maar alhoewel baie heersers in Frankfurt vertoef het, was die stad nooit hul regeringsetel nie. Met die einde van die Heilige Romeinse Ryk het die stad 'n lid van die [[Rynbond]] en onder die heerskappy van die primaat (vorsbiskop) Karl Theodor von Dalberg die hoofstad van 'n kortstondige [[Groothertogdom]] Frankfurt (1810−1813) geword. Binne die bestel van die [[Duitse Bond]] was Frankfurt am Main weer 'n [[Vrye Stad]] en setel van die bond se parlement (Bundestag). Tydens die Rewolusie van 1848 het die ''Nationalversammlung'' (Nasionale Vergadering) in die stad se ''Paulskirche'' vergader. [[Pruise]] het die stad in 1866 geannekseer en by die provinsie [[Hesse-Nassau]] ingelyf. === Die vroeë 20ste eeu === [[Lêer:IEAFrankfurt1891c.jpg|duimnael|Plakkaat vir die Internasionale Elektrotegniese Uitstalling in 1891]] In ekonomiese opsig het Frankfurt, wat gaandeweg tot 'n belangrike nywerheidstad ontwikkel het, voordeel uit die anneksasie getrek. Die stadsbevolking het in die volgende dekades nie alleen danksy die natuurlike aanwas en migrasie gegroei nie, maar ook deur die inlywing van omliggende nedersettings. Tussen 1877 en 1910 is die stadsgebied van oorspronklik 70&nbsp;km² verskeie kere uitgebrei tot 135&nbsp;km². Teen die begin van die 20ste eeu was Frankfurt ten opsigte van sy oppervlakte tydelik die grootste stad in die Duitse Ryk. Die vinnige bevolkingsgroei het gepaard gegaan met die uitbou van die stedelike infrastruktuur. Nuwe skole, Mainbrûe, 'n abattoir, treinstasies, tremlyne en hawegeriewe het ontstaan. Behoorlike watervoorsiening en riolering is daargestel en 'n moderne professionele brandweer in die lewe geroep. Nadat nywerhede aanvanklik in veral in die stadsdele Bockenheim en Sachsenhausen saamgetrek was, het tussen 1909 en 1912 nuwe hawegeriewe en nywerheidsones in die ooste van Frankfurt ontstaan wat groter was as die hele beboude stadsgebied noord van die Main in die laat 19de eeu. Naas tradisionele bedrywe soos metaalvervaardiging, gieterye en drukkerye het nuwe nywerhede soos brouerye, chemiese fabrieke en, in die tyd ná die Internasionale Elektrotegniese Uitstalling van 1891, ook vervaardigers van elektriese toerusting hulle in die stad gevestig. In 1914 het die Universiteit van Frankfurt, wat sy ontstaan aan skenkings van plaaslike burgers te danke gehad het, sy deure geopen. Gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] is Frankfurt nie deur oorlogshandelinge geraak nie, maar as gevolg van die Britse seeblokkade het bewoners aan wanvoeding gely. Voedsel was, soos elders in die Duitse Ryk, skaars en gerantsoeneer. Die militêre nederlaag en die Novemberrewolusie in 1918 het tot onluste en tydelik ook straatgevegte gelei wat tot die einde van 1919 voortgeduur het. Die twintigerjare was in kulturele opsig 'n bloeitydperk. Frankfurt het bekend gestaan vir sy teaters en sy behuisingsprojek "Nuwe Frankfurt". Die sogenaamde Frankfurtse kombuis, die prototipe van moderne kombuise, het internasionale aandag getrek. In 1925 is in die nuut geboude ''Waldstadion'' die eerste internasionale Werkersolimpiade gehou. === Metropool van Wes-Duitsland === [[Lêer:Frankfurt Eurotower.20130603.jpg|duimnael|Eurotoring, die vroeëre hoofkwartier van die Europese Sentrale Bank, in Junie 2013. 'n Nuwe kantoorgebou – 'n wolkekrabber met twee torings – is in Maart 2015 ingewy]] Ná die verwoestende bomaanvalle van die [[Tweede Wêreldoorlog]], waartydens die hele historiese stadskern en groot dele van die middestad in 'n puinhoop verander is, het destydse stromings van die moderne stadsbeplanning as aanleiding vir die heropbou gedien. Die middeleeuse stadsbeeld, wat tot en met 1944 byna onveranderd bewaar gebly het, het egter verlore gegaan. So word groot dele van die binnestad deur modernistiese boukuns oorheers. In 1946 is Frankfurt by die nuutgestigte deelstaat Hesse ingesluit. As 'n voormalige selfregerende stadstaat wat eers in 1866 by 'n Duitse land aangesluit het en vroeër nooit deel uitgemaak het van Hesse nie, het Frankfurt nie as 'n potensiële setel van die Hessiese regering kandidaat gestaan nie. Vervolgens is [[Wiesbaden]] as die nuwe administratiewe hoofstad gekies. Die Amerikaanse troepe, wat die voormalige ''I.G. Farben''-hoofgebou as hulle Europese hoofkwartier gekies het, het hulle vir Frankfurt as die nuwe federale hoofstad van die Bondsrepubliek Duitsland uitgespreek en van die stad ook die administratiewe sentrum van die drie westelike besettingsones (wat in die Duitse omgangstaal dikwels "Trisonesië" genoem is) gemaak. Uiteindelik is [[Bonn]] an die Ryn met 'n klein meerderheid stemme as nuwe Wes-Duitse hoofstad gekies. Die Frankfurtse parlementsgebou, wat op dié tydstip reeds voltooi was, het later as hoofkwartier van die openbare Hessiese Uitsaaikorporasie ''Hessischer Rundfunk'' gedien. Maar aangesien Berlyn vanweë sy verdeling in 'n westelike en 'n oostelike helfte nie meer as die ekonomiese sentrum van Duitsland kon fungeer nie en [[Wes-Berlyn]] te ver afgeleë was van [[Wes-Duitsland]], het Frankfurt am Main talle funksies, wat voorheen deur Berlyn en [[Leipzig]] vervul is, oorgeneem en danksy sy sentrale ligging in die Bondsrepubliek tot sy ekonomiese, finansiële en vervoersentrum ontwikkel. Die stad is tans die setel van die grootste Duitse privaatbanke, die Duitse Sentrale Bank ([[Bundesbank]]) en sedert 1999 ook van die [[Europese Sentrale Bank]]. == Ekonomiese basis == [[Lêer:Frankfurt am Main, Central business district (2024).jpg|duimnael|links|Die stadshorison van Frankfurt am Main word deur die wolkekrabbers van banke oorheers.]] [[Lêer:Frankfurt Europa-Allee.Ost.20130607.jpg|duimnael|Oostelike Europa-laan (''Europa-Allee'') in die nuwe stadsbuurt Europaviertel]] [[Lêer:Myzeil (16074236710).jpg|duimnael|''MyZeil''-winkelsentrum in die voetgangerlaan Die Zeil. Hier word die grootste omset van alle winkelstrate in Duitsland behaal]] Frankfurt am Main is die metropool van die Ryn-Main-gebied, 'n ekonomiese swaartepunt in Duitsland wat met sy 5,4 miljoen inwoners, 2,7 miljoen werkgeleenthede (waarvan 620&nbsp;000 in die stadsgebied van Frankfurt) en 320&nbsp;000 ondernemings 'n jaarlikse bruto binnelandse produk van 180,2 miljard € (2&nbsp;100 miljard ZAR) genereer.<ref>{{de}} [http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.en ''www.frankfurt.de: Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513213432/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.en |date=13 Mei 2008}}</ref> Twintig van die 100 grootste nywerheidsmaatskappye in Duitsland het hulle hoofkwartiere in Frankfurt.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=3795&_ffmpar&#91;_id_inhalt&#93;=17166 |title=Globaler Marktplatz |publisher=Frankfurt am Main |accessdate=5 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111205100402/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=3795&_ffmpar&#91;_id_inhalt&#93;=17166 |archive-date=5 Desember 2011 |url-status=dead}}</ref> Die stad is 'n eersterangse finansiële sentrum met 'n uitgebreide dienstesektor en speel as setel van die Europese Sentrale Bank ook 'n beduidende internasionale rol op die gebied van monetêre beleid – hier word besluite geneem wat meer as 330 miljoen mense in die sogenaamde Eurosone raak. Volgens 'n ranglys van die [[Universiteit van Liverpool|Universiteit van]] [[Liverpool]] ([[Verenigde Koninkryk]]) is Frankfurt am Main saam met [[Karlsruhe]] (Duitsland), Parys ([[Frankryk]]) en München (Duitsland) een van die vier welvarendste stede van [[Europa]]. Tog bly dit 'n stad met 'n baie hoë skuldlas, aangesien 'n groot deel van die welvarende belastingbetalers nie in die stad self woon nie, maar in die aangrensende selfstandige distrikte. Frankfurt am Main bied sowat 600&nbsp;000 werkgeleenthede vir sy inwoners en 'n groot aantal pendelaars. Die stad is nie net een van die belangrikste knooppunte vir die Duitse en internasionale vervoer nie, maar ook die setel van verskeie groot handelskoue. Daar is min ander Duitse stede met dieselfde verskeidenheid van internasionale ondernemings wat hier hulle hoofkwartiere het. Die vernaamste nywerhede is chemie, advertensies, sagteware en inbelsentrums. Die stad staan egter veral bekend as 'n finansiële en handelsentrum. Die Frankfurtse Beurs is die tweede grootste in [[Europa]] en een van die belangrikstes ter wêreld. Die wolkekrabbers in die middestad, waarvan die grootstes nagenoeg 300 meter hoog is, dien as die hoofkwartiere van die groot Duitse banke. Die sentrale ligging van Frankfurt in Duitsland het die vinnige groei van sy [[Lughawe Frankfurt|lughawe]] bevorder. Dit is nou die grootste passasiers- en vraglughawe op die Europese vasteland en bied ook die grootste aantal internasionale bestemmings. === Handelskoue === In Frankfurt word sedert die Middeleeue gereeld handelskoue gehou. Al vroeg is die stad deur 'n grootpad, die Via Regia, met die ander groot Duitse handelstad, [[Leipzig]], verbind. ''Messe Frankfurt'', 'n onderneming waarvan 60 persent in besit van die stad en 40 persent van die deelstaat Hesse is, is die grootste organiseerder van handelskoue en kongresse ter wêreld wat oor sy eie handelskouterrein en kongressentrum beskik en sowat 2&nbsp;600 medewerkers in diens het.<ref>{{de}} [https://www.fr.de/frankfurt/frankfurt-mehr-aussteller-messe-ambiente-13524653.html ''Frankfurter Rundschau, 5 Februarie 2020: Frankfurt: Mehr Aussteller bei Messe Ambiente. Besoek op 17 Mei 2020'']</ref> Sy jaarlikse inkomste het in 2019 €733 miljoen beloop. Die handelskouterrein is van 'n hipermoderne infrastruktuur voorsien, met die nuwe wolkekrabber Messeturm as sy baken. Hier vind die groot skoue soos die ''Internationale Automobilausstellung'' (motors), ''Frankfurter Buchmesse'' (boeke) en ''Ambiente Frankfurt'' (verbruikersware) plaas. == Demografie == [[Lêer:Frankfurt am Main - Grosser Engel - Ansicht vom Roemerberg - DWiW.jpg|duimnael|''Großer Engel'', 'n geskiedkundige vakwerkhuis in die middestad]] Gegewens oor die demografiese ontwikkeling van Frankfurt berus tot in die 19de eeu op ruwe skattings. Eers vanaf omstreeks 1810 is meer presiese bevolkingsopnames gehou en amptelike statistieke gepubliseer. In die middeleeue was Frankfurt met sowat 10&nbsp;000 inwoners 'n middelgroot stedelike nedersetting. In die 17de eeu het die bevolkingstal die 20&nbsp;000-kerf verbygesteek en teen die middel van die 18de eeu gegroei tot 30&nbsp;000. In 1810 het dit 40&nbsp;000 beloop. Tot die einde van die Vrye Stad Frankfurt het die bevolking verder gegroei tot meer as 90&nbsp;000, waarvan 78&nbsp;000 binne die ou versterkings. Die huidige bevolking van hierdie geskiedkundige middestad is slegs 7&nbsp;000. In 1875 het Frankfurt se bevolking vir die eerste keer 100&nbsp;000 oorskry en was vanaf 1880 een van die tien grootste stede in Duitsland. Met 414&nbsp;576 inwoners was dit die negende grootste stad in Duitsland en die vierde grootste in Pruise. Kort voor die begin van die Tweede Wêreldoorlog het die stadsbevolking 553&nbsp;464 beloop. As gevolg van oorlogshandelinge het meer as 4&nbsp;800 burgerlikes en 12&nbsp;700 Frankfurtse soldate hul lewens verloor. Die Joodse bevolking het voor die oorlog sowat 30&nbsp;000 beloop, waarvan 12&nbsp;000 in die [[Holocaust]] vermoor is. Teen die einde van 1945 het die inwonertal gedaal tot 358&nbsp;000 nadat sowat die helfte van alle woonstelle deur bomaanvalle vernietig is. Die bevolking het in 1951 weer die vlak van 1939 en in 1963 met 691&nbsp;257 sy voorlopige hoogtepunt bereik. Migrasie na die omliggende gebiede het die bevolking in die volgende jare weer laat krimp. So het die inwonertal in 1986 nog 592&nbsp;411 beloop. Sedertdien het die bevolking jaarliks gegroei tot 'n nuwe rekord van 695&nbsp;624 (soos op 30 September 2011), waarvan 524&nbsp;636 [[Duitsers]] en 170&nbsp;988 buitelanders.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.frankfurt.de/sixcms/media.php/678/33_Einwohner_3Quartal2011.pdf |title=Statistik aktuell Nr. 33/2011 |publisher=Frankfurt am Main |accessdate=2 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502172536/http://www.frankfurt.de/sixcms/media.php/678/33_Einwohner_3Quartal2011.pdf |archive-date=2 Mei 2013 |url-status=dead}}</ref> In Junie 2019 het die inwonertal reeds meer as 757&nbsp;000 beloop. == Argitektuur == === Die ou stadskern === [[Lêer:Paulskirche-ffm002.jpg|duimnael|links|Die ''Paulskirche'']] [[Lêer:Frankfurt Am Main-Schwarzer Stern-Ansicht vom Samstagsberg-2008.jpg|duimnael|Die vakwerk-restaurant ''Schwarzer Stern'']] [[Lêer:Frankfurt Am Main-Samstagsberg-20070607.jpg|duimnael|'n Ry gerekonstrueerde huise aan die oostelike kant van die ''Römerberg'']] [[Lêer:Römerberg Frankfurt abends.jpg|duimnael|Die Römer, Frankfurt se raadsaal]] Die ou stadskern van Frankfurt behels drie van die stad se belangrikste argitektoniese besienswaardighede: Die ''Kaiserdom'' (keiserlike katedraal), die ''Römerberg'' en die ''Paulskirche''. Die Rooms-Katolieke domkerk ''St. Bartholomäus'' met sy kenmerkende Laat-Gotiese westoring was vroeër die plek waar die Duitse keisers verkies en bekroon is. Ná die plegtigheid is 'n feestelike optog op die sogenaamde ''Königsweg'' ("koningspad") na die banketsaal in Frankfurt se raadsaal gehou. Die huidige ''Archäologische Garten'' ("Argeologiese Tuin") met opgrawings uit die Romeinse en Karolingiese tydperk lê voor die katedraal. Die ''Römerberg'' ("Romeineheuwel") is die sentrale plein van die ou stadskern met die ''Römer'' (Frankfurt se raadsaal uit die 14de eeu), die Vroeg-Gotiese ''Alte Nikolaikirche'' ("Ou Nikolaikerk") en 'n ry historiese huise aan die oostelike kant wat ná die Tweede Wêreldoorlog heropgebou is. Die ''Paulskirche'' is in die tydperk tussen 1789 en 1833 deur die argitek Johann Georg Christian Haas opgerig om die Middeleeuse Fransiskanekerk te vervang en het tot 1944 as Frankfurt se Evangelies-Lutherse hoofkerk gedien. Die Frankfurtse Nasionale Vergadering het in die jare 1848 en 1849 in hierdie Klassisistiese gebou byeengekom. Die ''Paulsplatz'' is vandag 'n gewilde plein met straatkafees. Die argitektoniese karakter van Frankfurt se binnestad is, net soos in ander groot Duitse stede, as gevolg van die Tweede Wêreldoorlog met sy bomaanvalle en die moderne heropbou drasties verander. In Frankfurt het die padverkeer aanvanklik besondere aandag gekry, en naas moderne geboue in die binnestad is ook 'n uitgestrekte straatnetwerk gebou. Van die ou historiese stadskern, wat voor die oorlog een van die grootstes van sy soort in Duitsland was en meer as 4&nbsp;000 vakwerkhuise ingesluit het, het min bewaar gebly. Die enigste oorspronklike gebou is die ''Haus Wertheym'' by die ''Fahrtor''. Maar reeds omstreeks 1900 is enkele woonkwartiere soos dié van die ''Judengasse'' afgebreek om plek te maak vir nuwe strate. Die meeste oorblyfsels van Frankfurt se historiese argitektuur lê vandag by die ''Römerberg''. Die huidige binnestad is in 1333 as Neustadt ("Nuwe Stad") gestig. In die vroeë 19de eeu is die 17de eeuse barok-versterkings afgebreek om plek te maak vir 'n ringvormige park wat die destydse stadskern omsluit het. Volgens die stadsbeplanner Georg Heß se statuut was bouhere verplig om nuwe geboue in die Klassisistiese boustyl op te rig. Een van die kenmerkendste voorbeelde van Frankfurt se Klassisisme is die Ou Stadsbiblioteek wat in die tydperk tussen 1820 en 1825 ontstaan het en ná sy verwoesting in 1944 in sy oorspronklike styl as ''Literaturhaus'' heropgerig en in 2005 geopen is. Teen die einde van die 19de eeu het die ''Hauptwache'' tot die middelpunt van die stad ontwikkel, terwyl die Zeil sy besigste winkelstraat geword het. Die Katharinenkirche in die barokstyl, wat tussen 1678 en 1681 by die ingang van die Zeil opgerig is, word met die Goethe-gesin verbind en is tans die grootste Evangelies-Lutherse kerk in Frankfurt. Die Zeil ondergaan in argitektoniese opsig tans groot veranderinge. Op die bouterrein naby die Hauptwache word tans die duurste bouprojek in Europa uitgevoer, ''FrankfurtHochVier'' van die [[Nederland]]se projekontwikkelaars MAB. Die projek behels die oprigting van 'n luukse winkelsentrum, 'n eersteklas-hotel, kantore en woonstelle, asook die heropbou van die voormalige ''Palais Thurn und Taxis'' (1727−1741) wat in 1944 vernietig is. Die gebouekompleks is in 2008/2009 voltooi. Ook in die historiese stadskern is daar heelwat boubedrywighede. Die sogenaamde ''neue Frankfurter Altstadt'' of nuwe Frankfurtse ou stad tussen Domkerk en Römer het met vyftien gerekonstrueerde historiese geboue en twintig moderne projekte, wat in Mei 2018 voltooi is, onmiddellik 'n toereistetrekpleister geword.<ref>{{de}} [http://www.fnp.de/lokales/frankfurt/Ende-September-wird-die-neue-Altstadt-gefeiert;art675,3091761 ''Frankfurter Neue Presse, 31 Augustus 2018:Ende September wird die neue Altstadt gefeiert. Besoek op 1 November 2018'']</ref> === Sakrale boukuns === [[Lêer:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|duimnael|Die Bartolomeüsdomkerk, kroningskerk van Duitse keisers tot 1792]] Die domkerk van Frankfurt of Keiserlike domkerk St. Bartholomeüs (Duits: ''Dom St. Bartholomäus'') is die grootste sakrale gebou van Frankfurt en het oorspronklik as 'n paltskapel en kapittelkerk gedien. Die vroegste sakrale gebou en voorloper van die domkerk was die Karolingiese Salvator-kerk uit die jaar 840 wat vanaf 1248 vergroot is. Die huidige kerk het tussen die 14de en 15de eeu op die fondamente van 'n vroeëre Merowingiese kerkgebou ontstaan. Die domkerk is 'n hallekerk met drie skepe, maar danksy die baie kort Vroeg-Gotiese langhuis en die baie lang dwarsskip uit die 14de eeu het die kerk eerder die grondvorm van 'n sentrale gebou. Die monumentale westoring uit die 15de eeu met 'n hoogte van 95 meter word vanweë sy ongewone koepel by die groot prestasies van die Gotiese boukuns in Duitsland gereken. Die domkerk se boubedrywighede het oor 14 eeue gestrek en was steeds nou verbind met die algemene geskiedenis van Frankfurt. Vanaf 1356 is die konings van die Heilige Romeinse Ryk hier verkies, en in die tydperk tussen 1562 en 1792 is die keisers van die ryk hier gekroon. Die domkerk was sodoende een van die beduidendste geboue van die ryksgeskiedenis en veral in die 19de eeu 'n simbool van nasionale eenheid. Dit was daarnaas een van min groot kerkgeboue in Duitsland wat die status van "Keiserdomkerk" gekry het.<ref name="alt">{{de}} [http://www.altfrankfurt.com/Dom/ ''www.altfrankfurt.com: Die domkerk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216115633/http://altfrankfurt.com/Dom/ |date=16 Februarie 2008}}</ref> Die domkerk is in 1867 deur 'n brand vernietig en in 1877 in sy huidige vorm herstel. By hierdie geleentheid is ook die toring volgens die oorspronklike planne van die Middeleeuse katedraalboumeester Madern Gertner voltooi.<ref name="alt" /> Dit is vir 'n tweede keer tydens die geallieerde bomaanvalle van die Tweede Wêreldoorlog ernstig beskadig, en sy binneruimte het volledig uitgebrand. Die domkerk is in die 1950's heropgebou. === Mainoewer, Mainbrûe en ''Museumsufer'' === [[Lêer:Museumsufer-teil3-ffm001.jpg|duimnael|links|Die eindpunt van die ''Museumsufer'']] [[Lêer:Courbet Frankfurt.jpg|duimnael|''Vue de Francfort-sur-le-Main'', met die ''Alte Brücke'' (''Ou Brug''), van [[Gustave Courbet]] (1858).]] [[Lêer:Dom-ffm012.jpg|duimnael|Die voetgangersbrug ''Eiserner Steg'']] [[Lêer:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|duimnael|Die Mainrivier in die somer]] Die twee Mainoewers het danksy die argitektoniese en kulturele besienswaardighede langs die Mainrivier tot gewilde plekke vir inwoners en toeriste ontwikkel. Die ''Alte Brücke'' (Ou Brug) oor die Main het reeds in die vroeë 13de eeu bestaan en is eeue lank as die beduidendste gebou in Frankfurt beskou. Vandag behoort ook die ''Eiserne Steg'', 'n voetgangersbrug wat in 1869 ingewy is, tot die bekendste bakens langs die rivier. Die uitstallingsgebou ''Portikus'' op die Maineiland is in 2006 geopen. Die uitsig oor die historiese stadskern en stadshorison van Frankfurt vanuit een van die Mainbrûe in die oostelike binnestad word deur die media dikwels as 'n illustrasie in bydraes oor die Mainmetropool gebruik. Die ''Museumsufer'' (Museumoewer) is een van die beduidenste museumkomplekse in Duitsland en Europa met 13 verskillende musea wat in die periode tussen 1980 en 1990 uitgebou of nuut opgerig is. Die argitektoniese spektrum strek van ou statige villas tot nuwe geboue soos die ''Museum für Angewandte Kunst'' (MAK; Museum vir Toegepaste Kuns) wat deur die argitek Richard Meier ontwerp is. Naas die MAK behels die ''Museumsufer'' aan die Main se linker- en regteroewer die Frankfurtse Ikone-museum, die Museum van Wêreldkulture, die Duitse Filmmuseum, die Duitse Argitektuurmuseum, die Museum vir Kommunikasie, die ''Städel Museum'', die Liebighuis ('n museum vir ou beeldhoukuns), die Museum Giersch (plaaslike kuns), die Historiese Museum en die Joodse Museum. Die ''Städel Museum'' besit skilderye van [[Jan van Eyck]], [[Albrecht Dürer]], Andrea Mantegna, Sandro Botticelli, Hiëronimus Bosch, [[Rembrandt]], [[Johannes Vermeer]], Edgar Degas, [[Henri Matisse]], [[ Claude Monet]], Pierre-Auguste Renoir, [[Pablo Picasso]], [[Ernst Ludwig Kirchner]], Max Beckmann, [[Paul Klee]], Antoine Chintreuil, Francis Bacon, Gerhard Richter, Wolfgang Tillmans en Isa Genzken. Kulturele feeste soos die ''Museumsuferfest'' in laat Augustus en die Nag van die Musea wat elke lente plaasvind, lok jaarliks duisende besoekers. Die natuurbewaringsgebied ''Schwanheimer Düne'' naby die rivier in die weste van die stadsbuurt Schwanheim behels een van Europa se min binnelandse duine. Die gebied beslaan 'n oppervlakte van 58,5 hektaar en is 'n belangrike habitat vir bedreigde dier- en plantspesies. === Hoofstasie en Bahnhofsviertel === [[Lêer:Frankfurt hbf 01.jpg|duimnael|Die gerestoureerde hoofstasie van Frankfurt]] Die hoofstasie van Frankfurt is in 1888 geopen en behoort volgens die aantal passasiers en langafstandtreine tot die grootstes van sy soort in Europa. Die reusagtige stasiehal met sy vyf skepe waarvan die staalgeraamte en dak volledig gerestoureer en sodoende hul glans teruggekry het, die ontvangsaal in dieselfde boustyl en die warboel van bo- en ondergrondse geriewe maak van die stasie 'n indrukwekkende gebou en argitektoniese besienswaardigheid in eie reg. Die stadsbuurt Bahnhofsviertel rondom die stasie is 'n smeltkroes van vele kulture met 'n groot aantal winkels en restourante wat die etniese verskeidenheid van die bewoners weerspieël. Die kwartier wemel 24 ure per dag van mense, onder meer danksy die rooiligbuurt rondom Taunusstraße. Hier word ook die tipiese sosiale teenstellings van 'n internasionale stasie aangetref: pendelaars, banklui, sakemanne, internasionale besoekers van handelskoue en toeriste, maar ook bedelaars en alkohol- en dwelmverslaafdes. Die Kaiserstraße is 'n breë winkelstraat waar rykdom naas armoede, multikulturele winkels, moderne hoofkwartiere van nasionale en internasionale banke naas tipiese instellings van 'n rooiligbuurt aangetref word. === Wolkekrabbers === [[Lêer:ECB Frankfurt at Sunset.jpg|duimnael|links|Skytower, die nuwe hoofkwartier van die Europese Sentrale Bank, teen sononder<br /><small>Ontwerp: [[Coop Himmelb(l)au]], [[Wene]]</small>]] [[Lêer:Frankfurt am Main, MesseTurm.jpg|duimnael|Die ''Messeturm'' is ontwerp deur die Duits-gebore Amerikaanse argitek [[Helmut Jahn]]]] [[Lêer:Opernturm September 2009.JPG|duimnael|Die ''Opernturm''-wolkekrabber]] Sedert die 1950's het Frankfurt tot een van min Europese stede ontwikkel wat danksy 'n groot aantal wolkekrabbers hul eie kenmerkende stadshorison ontwikkel het. Frankfurt het dan ook die bynaam "Mainhattan" gekry – 'n verwysing na Manhattan in [[New York Stad]]. Die meeste wolkekrabbers is in die sogenaamde ''Bankenviertel'' ("Bankebuurt") in die westelike stadsentrum gekonsentreer. Die Henningerturm in die stadsbuurt Sachsenhausen was in 1961 die eerste gebou in Frankfurt wat met sy hoogte van 120 meter die westoring van die katedraal oortref het. Vroeëre wolkekrabbers soos die AEG-huis (1951), die telekommunikasiehuis (''Fernmeldehochhaus'', 1954) en die Zürich-huis (1962) was beperk tot hoogtes tussen 45 en 69 meter. Hulle is intussen almal lankal afgebreek, alhoewel sommige van hulle tot argitektoniese monumente verklaar is. Die Junior-huis, wat in 1951 deur die na-oorlogse argitek Wilhelm Berentzen ontwerp is, staan egter nog steeds en word as Frankfurt se eerste wolkekrabber beskou. Die gebou met 'n hoogte van 35 meter beskik oor nege verdiepings en was in sy tyd vanweë sy glastrappehuis en sy twee hysbakke wat onafhanklik van mekaar werk 'n argitektoniese uitdaging. Die hoogste wolkekrabbers van die 1970's (die Marriott-hotel en die destydse hoofkwartier van die Dresdner Bank) was met hul hoogte van sowat 160 meter die hoogtes in Duitsland. Die ''[[Messetoring|Messeturm]]'', wat in 1990 voltooi is, was met 257 meter die hoogste wolkekrabber in Europa totdat dit in 1997 deur die [[Commerzbanktoring|hoofkwartier van die Commerzbank]] (259 meter, met sy antenne 300 meter) oortref is. Die hoogste gebou in Frankfurt is nogtans die ''Europaturm'' met 337,5 meter. Hierdie telekommunikasie- en televisietoring in besit van die Duitse Telekom is in die jare 1974 tot 1978 opgerig. Sy uitkykpunt en ander geriewe vir besoeke is in 1999 om ekonomiese redes gesluit. Tans is die ''Maintower'' die enigste wolkekrabber met 'n uitkykpunt (200 meter) wat nog oop staan vir die publiek. Daar is egter restourante in die 25ste verdieping van die ''Japan Center'' en in die 29ste verdieping van die ''Eurotheum''. Tydens die Wolkekrabber-fees, wat ongereeld gehou word, staan egter ook ander wolkekrabbers oop vir besoekers. In Augustus 2011 was daar in Frankfurt twaalf geboue met 'n hoogte van meer as 150 meter. Onlangse projekte sluit die ''Opernturm''-wolkekrabber naby die Ou Operahuis in. Die enigste ander stad in Duitsland met 'n wolkekrabber, wat in hierdie kategorie val, is Bonn met sy ''Post Tower''. === Nuwe stadsbuurte === [[Lêer:Europaviertel modell.jpg|duimnael|links|'n Modelfoto van die ''Europaviertel'']] [[Lêer:Westhafen Frankfurt W DSCF3943.jpg|duimnael|links|Nuwe woonstelle in die ''Westhafen''-kwartier, met die ''Westhafen-Tower'' links in die agtergrond]] Die ''Europaviertel'' is 'n nuwe stadsbuurt met 'n oppervlakte van 90 hektaar wat op die voormalige rangeerterrein van 'n vragstasie in die weste van Frankfurt ontstaan. Die terrein is tans in besit van twee eiendomsontwikkelingsmaatskappye, ''Aurelis Real Estate'' (66,7 hektaar) en ''Vivico Real Estate'' (18 hektaar). Die twee ondernemings beplan om hier tot teen 2019 nuwe kantore, hotelle, woonstelle, winkel- en ontspanningsgeriewe op te rig. Boubedrywighede in die oostelike gedeelte van die terrein het in die tweede kwartaal van 2005 begin, en in 2006 is die nuwe ''Mövenpick''-hotel as een van die eerste geboue voltooi. ''Vivico'' het in Januarie 2008 bekend gemaak dat 'n kontrak vir die bou van 'n nuwe ''Grand Hyatt''-vyfsterhotel reeds aangegaan is. Die luukse hotel sal deel uitmaak van die ''Europaviertel'' se ''Urban Entertainment Center''. In Februarie van dieselfde jaar het die onderneming ook sy planne vir 'n bykomende 110 woonstelle en 'n toeristehotel bekend gestel. Die ''Urban Entertainment Center (UCE)'' bevat drie gebouekomplekse met 'n hotel- en 'n kantoortoring (210 meter) asook 'n winkelsentrum. Die beplande wolkekrabber ''Millennium Tower'' teenoor die ''UCE'' sal 'n hoogte van 350 meter bereik. Die Frankfurtse ''Westhafen'' (Weshawe) is 'n voormalige hawe aan die Mainrivier se regteroewer, in die westelike binnestad van Frankfurt en net enkele straatblokke suid van die hoofstasie. Dit beskik oor 'n uitgestrekte hawebekken met 'n lengte van 560 meter en 'n wydte van 75 meter wat deur 'n hawehoof van die Main geskei word. Die ''Westhafen'' is op 16 Oktober 1886 geopen en het die vroeëre Winterhawe vervang. In 1993 het Frankfurt se stadsraad besluit om die haweterrein met 'n totale oppervlakte van twaalf hektaar tot 'n nuwe stadsbuurt met kantore, woonstelle, winkels, kroeë en restourante om te skep. Die hawebekken het bewaar gebly om as jaghawe te dien. By die oostelike ingang tot die kwartier het die sogenaamde ''Westhafen-Tower'' ontstaan, 'n ronde kantoorgebou met 'n kenmerkende glasfasade. Dit was een van die eerste geboue wat in die nuwe buurt voltooi is en behoort met 'n hoogte van 112 meter tot die stad se kleiner wolkekrabbers. Wes hiervan het in 2004 bykomende kantoorgeboue soos die ''Torhaus'' en die ''Westhafenpier'' ontstaan. Naas kantore is ook talle woongeboue in die nuwe stadsbuurt opgerig. Twaalf woonhuise op die hawehoof is gedeeltelik op pilare in die water gebou en beskik oor hul eie boothawe. Ná sy voltooiing sal die ''Westhafen''-kwartier sowat 2&nbsp;000 bewoners huisves en werkgeleenthede vir 3&nbsp;000 mense bied. === ''The Squaire'' === [[Lêer:DSCI0058 Flughafen Frankfurt Squaire.jpg|duimnael|''The Squaire'' is die grootste kantoorgebou in Duitsland. (Onder: 'n [[InterCityExpress|ICE-trein]] vertrek)]] ''The Squaire'', ook bekend as ''Airrail Center Frankfurt'', is met 140&nbsp;000&nbsp;m² se totale ruimte die grootste kantoorgebou in Duitsland. Die gebou het 'n lengte van 660 meter, 9 verdiepings met 'n totale hoogte van 45 meter en 'n wydte van 65 meter. Die gebou is volledig oor die Frankfurt-lughawe se spoorwegstasie geleë en word deur 'n brug met die lughawe-terminaal 1 verbind. ''The Squaire'', wat as een van die duurste projekte in Frankfurt teen 'n koste van een miljard € (10,3 miljard ZAR) opgerig is, is vir gemengde gebruik ontwerp. Die gebou huisves twee ''Hilton''-hotelle asook 'n aantal winkels en supermarkte en die nuwe kantoor van die ouditeursfirma ''KPMG''. The Squaire word stapsgewys geopen en is in 2012 voltooi. == Vervoer en infrastruktuur == === Lughawens === [[Lêer:Aerial View of Frankfurt Airport 1.jpg|duimnael|links|'n Lugfoto van Frankfurt se lughawe]] [[Lêer:Frankfurt Skyline at Night.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Frankfurt]] [[Lêer:Frankfurt Hauptbahnhof dk2500.jpg|duimnael|Die hoofstasie is as kopstasie ontwerp. Hier staan twee ICE-hoëspoedtreine naas mekaar]] [[Lêer:Flughafen-Fernbahnhof-Frankfurt am Main.JPG|duimnael|Die treinstasie van Frankfurt-lughawe]] [[Lêer:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|duimnael|'n Trem van die stedelike vervoermaatskappy VGF by Frankfurt se Suidstasie (''Südbahnhof'')]] [[Lêer:Frankfurter Kreuz Luftaufnahme.jpg|duimnael|Europa se besigste snelweë kruis by die Frankfurter Kreuz digby die Ryn-Main-lughawe]] Frankfurt is danksy sy sentrale ligging 'n belangrike knooppunt van Europa se lug-, spoor-, pad- en watervervoerstelsels en beskik oor een van die grootste internasionale lughawens ter wêreld. Die [[Lughawe Frankfurt|Lughawe Frankfurt am Main]] is die derde grootste in Europa ná [[Lughawe Londen-Heathrow|Londen-Heathrow]] en [[Lughawe Parys-Charles de Gaulle|Parys-Charles de Gaulle]] ten opsigte van passasiersgetalle en die grootste wat lugvrag betref. In 2018 het die lughawe meer as 69,5 miljoen passasiers en 2,2 miljoen ton lugvrag hanteer. In die winter van 2017/18 het 89 nasionale en internasionale lugrederye 262 bestemmings in meer as 100 lande bedien.<ref>{{de}} [https://www.fraport.de/de/unternehmen/fraport/ueber-uns.html ''www.fraport.de: Über uns. Besoek op 6 Maart 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507121847/https://www.fraport.de/de/unternehmen/fraport/ueber-uns.html |date=7 Mei 2019}}</ref> 'n Moderne en effektiewe vervoer-infrastruktuur is van sentrale belang vir internasionale lugspilpunte soos Frankfurt. Die besigste snelweë in Europa, wat van oos na wes en van suid na noord loop, kruis naby die lughawe en verbind dit met Frankfurt en ander Duitse metropole. Die lughawe beskik daarnaas oor sy eie ICE-treinstasie vir langafstand-hoëspoedtreine en 'n tweede stasie vir streekstreine. Daagliks neem sowat 170 langafstandtreine passasiers na die lughawe.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=2709&_ffmpar&#91;_id_inhalt&#93;=3390199 |title=Frankfurt Airport. |publisher=Frankfurt am Main |accessdate=18 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318000314/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=2709&_ffmpar&#91;_id_inhalt&#93;=3390199 |archive-date=18 Maart 2015 |url-status=dead}}</ref> Treindienste word aangevul deur Lufthansa se busroetes waarvan ook passasiers van ander lugrederye gebruik kan maak. Lufthansa se ''Airport Bus''-diens bedien roetes tussen Frankfurt en [[Mannheim]], [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]], München en [[Straatsburg]]. Ten spyte van sy naam is Frankfurt se tweede en kleiner lughawe Frankfurt-Hahn nie in die stad self geleë nie, maar sowat 120 kilometer wes van Frankfurt in Lautzenhausen in die deelstaat Rynland-Palts. Dit is die tiende grootste lughawe in Duitsland wat jaarliks tot drie miljoen passasiers en byna 300&nbsp;000 ton lugvrag hanteer.<ref>{{de}} [https://www.hahn-airport.de/default.aspx?menu=about_us&cc=de ''Amptelike webtuiste van Frankfurt Hahn Airport'']</ref> === Padvervoer === Die ''Frankfurter Kreuz'' naby die lughawe van Frankfurt is die kruispunt van twee belangrike snelweë, die ''Autobahn 5'' (A 6, wat van die Hattenbacher Dreieck tot by Weil am Rhein in Baden-Württemberg loop) en die ''Autobahn 3'' (A 3) tussen [[Arnhem]] (Nederland) en Passau (Beiere). Die kruispunt is met daagliks sowat 310&nbsp;000 voertuie die besigste in Europa. Ander belangrike snelweë in en naby Frankfurt sluit die [[Bundesautobahn 66|A 66]] (wat in die weste tot by Wiesbaden en in die ooste tot by Fulda loop), die A 648 (wat tot by Frankfurt se skouterrein en die binnestad loop), die A 661 tussen Oberursel en Egelsbach, die A5 in die weste, die A 661 in die noordooste en die A 3 in die suide. Die drie laasgenoemdes maak deel uit van 'n kringpad wat rondom Frankfurt loop. Frankfurt se stadsgebied beskik oor 1&nbsp;145 kilometer se munisipale strate en paaie, en met 715 motors per 1&nbsp;000 inwoners het Frankfurt die hoogste motordigtheid in Duitsland. === Spoorvervoer === Frankfurt se hoofstasie is een van die besigstes in Europa en dien volgens die nasionale Duitse spoorweë ''Deutsche Bahn AG'' as die belangrikste spoorvervoersentrum in Duitsland. Ten opsigte van sy oppervlakte is dit saam met die hoofstasies van [[Leipzig]] en [[Zürich]] ook een van die grootstes in Europa. Met daagliks sowat 350&nbsp;000 passasiers is dit saam met die hoofstasie van München die tweede besigste stasie in Duitsland na Hamburg se hoofstasie wat daagliks 450&nbsp;000 passasiers hanteer. Die [[InterCityExpress|ICE]]-spoorlyn na Keulen is in 2002 in bedryf gestel sodat die reistyd tussen die twee stede tot 1¼ ure ingekort is. As deel van die Rhealys-projek is daarnaas ook 'n hoëspoedspoorlyn na Parys se Gare de l'Est-stasie gebou. Die reistyd na Parys is tot vier ure ingekort. Die belangrikheid van Frankfurt se stasies vir die vragvervoer het daarenteen afgeneem. Die hoofvragstasie is intussen gesluit sodat slegs die kleiner stasie Frankfurt am Main-Oos tans nog spoorvrag hanteer. Die terrein van die vroeëre hoofvragstasie word intussen gedeeltelik vir handelskoue gebruik, en ook die nuwe stadsbuurt Europaviertel word hier gebou. === Openbare vervoer === Die openbare vervoerstelsel van Frankfurt behels 'n netwerk van treine, stadstreine, moltreine, trems en busse. Agt van die nege stadstreine ry deur die ''City-Tunnel'', 'n tonnel met sewe stasies onder die stadsentrum. Die grootste maatskappy van die openbare vervoerstelsel is die ''Verkehrsgesellschaft Frankfurt (VGF)''. Die ''Rhein-Main-Verbund (RMV)'' is 'n oorkoepelende liggaam waarin die verskillende openbare vervoermaatskappye van die metropolitaanse Ryn-Maingebied saamgesluit het om die vervoerstelsels doeltreffend te koördineer en 'n eenvormige tariefstelsel daar te stel. === Skeepvaart === Die Ryn verbind Frankfurt am Main met die belangrike nywerheidsgebiede in [[Noordryn-Wesfale]] en Nederland, terwyl die Main-Donau-kanaal as 'n waterweg na die suidoostelike Sentraal-Europa dien. Terwyl Frankfurt se vroeëre Weshawe (Duits: ''Westhafen'') intussen in 'n woon- en sakebuurt omgeskep is, hanteer die Ooshawe (''Osthafen''), die rivierhawe Gutleutstraße en die hawe van die nywerheidspark Höchst nog steeds skeepsvragte. In 2007 het 1&nbsp;668 skepe Frankfurt se hawens aangedoen en is meer as 2,2 miljoen ton vrag gehanteer.<ref name="gesch">{{de}} [http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/geschichte/fakten.html ''frankfurt-interaktiv.de: Frankfurt am Main in Zahlen und Fakten''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625060613/http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/geschichte/fakten.html |date=25 Junie 2014}}</ref> === Elektroniese kommunikasie === Frankfurt am Main speel ook 'n belangrike rol in die nasionale en internasionale internetverkeer. Die stad huisves onder meer die grootste Duitse internet-knooppunt DE-CIX en die registrasiekantoor van DeNIC wat die topvlakdomein ''.de'' beheer. Volgens sy datavolume – dit hanteer tans 85 persent van die nasionale en 35 persent van die Europese internetverkeer<ref name="gesch" /> – is DE-CIX intussen die tweede belangrikste dataknooppunt ter wêreld.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.billig-tarife.de/partner/koop/news/zeige.php?news=1735&partner=bt |title=Frankfurt as die hoofstad van telekommunikasie |accessdate=25 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080125040911/http://www.billig-tarife.de/partner/koop/news/zeige.php?news=1735&partner=bt |archive-date=25 Januarie 2008 |url-status=dead}}</ref> == Mediabedryf == === Dagblaaie en ander gedrukte media === [[Lêer:FR im Depot DSCF3639.jpg|duimnael|Hoofkwartier van die dagblad ''Frankfurter Rundschau'']] Frankfurt was een van die eerste stede ter wêreld waar dagblaaie uitgegee is. Tans het twee nasionale koerante hier hul hoofkwartiere. Die liberaal-konserwatiewe dagblad ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'' (dikwels afgekort tot ''F.A.Z.'') se redaksie en uitgewery is in die stadsdeel Gallus geleë, terwyl dié van die linksliberale ''Frankfurter Rundschau'' sedert Julie 2005 in Sachsenhausen gesetel is. Ook die ''Börsen-Zeitung'', 'n ekonomiese dagblad wat gebeure op die effektebeurse dek, word in Frankfurt uitgegee. 'n Belangrike streekkoerant is die konserwatiewe is die ''Frankfurter Neue Presse'' waarvan die redaksie en uitgewery vlakby dié kantoorgebou van die ''F.A.Z.'' geleë is. In Frankfurt verskyn daarnaas die Russiestalige weekblad ''MK-Deutschland'' as susterblad van die Russiese koerant ''Moskofski Komsomolets''. Naas die bogenoemde dagblaaie word ook 'n aantal tydskrifte in Frankfurt uitgegee. Die ''Journal Frankfurt'' is die bekendste tydskrif vir kulturele gebeurtenisse en feeste. Sy redaksie is in die stadsdeel Gallus geleë. Die uitgewery ''Öko-Test Verlag'' in Bockenheim spits hom op "ekologiese tydskrifte" toe waarvan ''Öko-Test'' die bekendste is. Die redaksie van ''Titanic'', 'n satiriese tydskrif, is eweneens in Bockenheim gesetel. Die uitgewery ''Bund-Verlag'' in Heddernheim gee vaktydskrifte vir ondernemingsrade (''Arbeitsrecht im Betrieb'') en personeelrade (''Der Personalrat'') uit. == Onderwys == [[Lêer:Goethe University Frankfurt Poelzig Building Panorama.jpg|duimnael|Poelzig-gebou op die Westend-kampus van die Johann Wolfgang von Goethe-universiteit]] Twee universiteite en 'n aantal ander tersiêre onderwysinstellings is in Frankfurt gesetel. Die bekendste en oudste universiteit, die Johann Wolfgang von Goethe-universiteit Frankfurt am Main, is in 1914 gestig en het tans vier kampusse in die stadsdele Bockenheim, Westend, Riedberg en Niederrad. In 1971 het 'n aantal akademiese instellings saamgesmelt om die Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe (''Fachhochschule Frankfurt am Main'') te vorm wat hom veral op toegepaste ingenieurs- en ekonomiese wetenskappe toespits. Die Filosofies-Teologiese Skool Sankt Georgen is die oudste privaat tersiêre onderwysinstelling in Frankfurt. Dit word deur die Duitse Provinsie van die Jesuïete-orde bestuur en het sy kampus sedert 1926 in die stadsdeel Sachsenhausen. Ander privaat onderwysinstellings sluit die ''Frankfurt School of Finance & Management'' in Ostend en die ''Provadis School of International Management and Technology'' in Höchst in. Die Staatsskool vir Beeldende Kunste is in 1817 deur Johann Friedrich Städel as ''Städelschule'' in die lewe geroep. Dit is in 1942 omgeskep tot die Staatsskool vir Vrye Beeldende Kunste. Die Skool vir Musiek en Uitbeeldende Kuns is 'n privaat instelling wat in 1878 as musiekakademie in die lewe geroep is. == Kultuur == === Operahuise, konsertgeboue en teaters === [[Lêer:Frankfurt am Main, Alte Oper am Opernplatz.jpg|duimnael|''Alte Oper'']] [[Lêer:HR-Sendesaal.jpg|duimnael|Die Hessiese Uitsaaikorporasie (HR) se ''Sendesaal''. Konserte en Karnaval-byeenkomste word van hier regstreeks na gehore regoor Duitsland uitgesaai]] Frankfurt pronk met 'n lewendige toneelbedryf. Die Stedelike Teaters (''Städtische Bühnen'') is 'n oorkoepelende liggaam wat verskillende instellings behels. Die Operahuis van Frankfurt is een van die bekendstes ter wêreld en is verskeie kere (onder meer in 2003) as die Operahuis van die Jaar aangewys. Die teater ''Schauspiel Frankfurt'' het in die 1960's veral danksy die akteur en regisseur Harry Buckwitz, wat as direkteur gefungeer het, bekendheid verwerf en het in die 1970's en 1980's opspraak gemaak deur die medeseggenskap wat akteurs en ander personeel by die bestuur van die teater gekry het. Die ''Alte Oper'' (Ou Operahuis), wat deur die Berlynse argitek Richard Lucae ontwerp en op 20 Oktober 1880 met 'n opvoering van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se opera ''Don Juan'' in die teenwoordigheid van talle eregaste, waaronder keiser Wilhelm I, ingewy is, word algemeen as die mooiste konsertgebou in Duitsland beskou.<ref>{{de}} ''Baedeker Allianz Reiseführer: Frankfurt am Main''. 12de uitgawe. Ostfildern: Karl Baedeker 2011, bl. 130</ref> Die oprigting van die operahuis in die Neorenaissance-styl is deur plaaslike burgers befonds. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is die gebou in 'n lugaanval vernietig en eers ná 'n dekades lange beslissingsproses heropgebou. Die eerste na-oorlogse opvoering is op 28 Augustus 1981 aangebied. Die operahuis beskik oor 'n indrukwekkende konsertsaal en is vandag een van die belangrikste musieksentrums in Europa. Ander bekende konsertgeboue in Frankfurt sluit die ''Jahrhunderthalle'' in die stadsbuurt Unterliedenbach, die ''Festhalle'' in Bockenheim en die ''Sendesaal'' van die ''Hessische Rundfunk'' (Hessiese Uitsaaikorporasie) in. Bekende boulevardteaters is die ''Komödie'' in die Neue Mainzer Straße en die ''Fritz-Rémond-Theater'' in die ''Zoo-Gesellschaftshaus''. Die ''Volkstheater Frankfurt'' bied klassieke toneelstukke en eietydse dramas in die plaaslike dialek aan, terwyl die ''English Theatre'' die grootste Engelssprekende teater op die Europese vasteland is. Kabaret en kleinkunsteaters sluit die ''Tigerpalast'', die ''Künstlerische Mousonturm'', die ''Stalburg-Theater'', die ''Gallustheater'', die ''Schmiere'' in die Karmeliete-klooster (wat homself sedert 1950 ironies as die "slegste teater ter wêreld" beskryf), die ''Neue Theater'' in die stadsbuurt Höchst, die ''TiTS-Theater'' en die ''Dramatische Bühne'' in die ''Café Exzess'' in. === Feeste === [[Lêer:Mainfest Frankfurt.jpg|duimnael|links|[[Vuurwerk]] op die laaste dag van die Mainfees in Augustus]] [[Lêer:Frankfurt am Main, Museumsuferfest 2026 (Holbeinsteg).jpg|duimnael|Die ''Museumsuferfest'' in 2026]] [[Lêer:Frankfurt am Main - Frankfurter Weihnachtsmarkt (2025) 1.jpg|duimnael|Die Kersmark op die Römerberg]] Die ''Museumsuferfest'', wat sedert 1988 jaarliks gehou word, is 'n gekombineerde kultuur- en musiekfees. Dit is die grootste fees in die Ryn-Main-gebied en het in 2007 oor drie dae sowat 3,5 miljoen besoekers gelok. Elke Dinsdag ná Pinkster, die sogenaamde ''Wäldchestag'' ("Woudjiesdag"), word 'n volksfees in die ''Frankfurter Stadtwald'', 'n bosgebied in Frankfurt, gehou. 'n Tweede volksfees, die sogenaamde ''Dippemess'', word twee keer jaarliks van April tot Mei en nog eens in September gehou. Ander gewilde feeste is die ''Nacht der Museen'' ("Nag van die Musea") in April waartydens belangrike musea ook snags vir die publiek oop staan en sowat 40&nbsp;000 besoekers lok, en die ''Nacht der Clubs'' ("Nag van die Klubs"). Die oudste verwysing na die Frankfurtse Kersmark dateer van 1393. Die mark word jaarliks in die Adventstyd in Desember gehou en is een van die grootste kersmarkte in Duitsland met jaarliks sowat drie miljoen besoekers. Vanaf die Mainkaai oor die Römerberg en Paulsplatz tot by die Zeil in die noorde is daar meer as 200 stalletjies. Dit is ook die tyd wanneer ''Glühwein'' (warm [[rooiwyn]] met speserye) en warm appelwyn in keramiekkoppies met tipiese Frankfurtse motiewe bedien word. Die ''Parade der Kulturen'' is 'n internasionale optog wat sedert 2003 jaarliks in die somer plaasvind. Die optog in die binnestad van Frankfurt simboliseer die kulturele verskeidenheid van Frankfurt se bevolking en is ook steeds 'n politieke betoging teen regse ekstremisme. Die optog het in 2007 30&nbsp;000 besoekers gelok. Ander belangrike feeste wat gereeld gehou word, is die sportfees vir Down-sindroom-pasiënte, die Mainfees, die Rose- en Ligtefees, Christopher Street Day, die Fees op Frankfurt se Operaplein, die wynmark ''Rheingauer Weinmarkt'' en die ''Stoffchefest''. Sommige van Frankfurt se stadsbuurte hou gereeld hul eie feeste soos die ''Höchster Schlossfest'' in Frankfurt-Höchst, die ''Berger Straßenfest'' in die stadsbuurt Bornheim of die Switserse Straatfees in Frankfurt-Sachsenhausen. Die Wolkekrabber-fees word nie gereeld gehou nie en het in Mei 2007 vir die eerste keer in ses jaar weer plaasgevind. Tydens die fees staan 15 wolkekrabbers in die stadsentrum oop vir die publiek. Die fees het in 2007 1,2 miljoen besoekers gelok en is vervolgens weer in 2010 gehou. Die musiekfees ''Sound of Frankfurt'' is in die jare tussen 1994 en 2004 gehou en het destyds sowat 500&nbsp;000 jongmense gelok. === Sport === [[Lêer:Deutsche bank park.jpg|duimnael|Waldstadion ''Deutsche Bank Park'']] Sowat 400 sportverenigings dek die meeste sportsoorte op alle vlakke, waaronder [[sokker]] (die klub ''[[Eintracht Frankfurt]]'') en [[korfbal]] (''Fraport Skyliners'') op federale liga-vlak (''Bundesliga''), [[rugby]] en [[gholf]]. Groot sportgebeurtenisse lok duisende professionele en amateur-sportgeesdriftiges asook toeskouers, waaronder die fietswedren ''Rund um den Finanzplatz Frankfurt-Eschborn'' (vroeër ''Rund um den Henninger-Turm'') wat jaarliks op 1 Mei gehou word, die ''Frankfurter City''-halfmaraton in Maart, die ''Ironman Germany''-maraton in die somer en die Frankfurtse Stadsmaraton in die najaar. Die groot verskeidenheid sportvelde en stadions sluit onder meer die ''Deutsche Bank Park'' (een van die stadions waar wedstryde van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2005]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011]] aangebied is), die ''Eissporthalle'' (yssportstadion), die ''Fraport Arena'', 'n perderenbaan, tennisvelde en gholfbane in. 'n Verskeidenheid boothuise vir roei- en kanoesportgeesdriftiges is langs die Main-oewer geleë. Die openbare swem- en pretbaddens word deur 'n munisipale onderneming, die ''BäderBetriebe Frankfurt GmbH'', bestuur. Frankfurt is die hoofkwartier van 'n verskeidenheid nasionale sportverenigings, waaronder die ''Deutsche Olympische Sportbund (DOSB)'', die ''Nasionale Olimpiese Komitee (NOK)'', die nasionale Duitse sokkervereniging ''[[Duitse sokkerbond|Deutscher Fußballbund]] (DFB)'', die gimnastiekvereniging ''Deutscher Turnerbund (DTB)'' en die motorsportvereniging ''Deutscher Motor Sport Bund (DMSB)''. == Kookkuns == === Spesialiteite === [[Lêer:Apfelweinviertel.jpg|duimnael|Die ''Äbbelwoiviertel'' of "Appelwynkwartier" in die stadsdeel Alt-Sachsenhausen]] Danksy die groot aantal welvarende besoekers wat tydens die kroningsplegtighede van keisers en handelskoue na Frankfurt gestroom het, het daar reeds in die 17de en 18de eeu 'n hoogs ontwikkelde gastronomiese en hotelbedryf bestaan. In die 19de eeu is Frankfurt se kookkuns naas dié van Hamburg en [[Wene]] as leidend in Duitsland beskou.<ref>{{de}} Wolfgang Klötzer: ''Zu Gast im alten Frankfurt''. München: Heinrich Hugendubel 1990</ref><ref>{{de}} Norbert Brieke: ''Köstlichkeiten aus Frankfurts Küche und Keller''. Frankfurt am Main: Waldemar Kramer 1991</ref> Die eerste boek oor kookkuns is in 1573 in Frankfurt uitgegee, hier is in 1896 die eerste vereniging van sjefs gestig, die eerste kookkunsmuseum in 1909 gestig en die Internasionale Kookkunsuitstalling in die lewe geroep waaruit later die Kookolimpiade van die Wêreldvereniging van Sjefs (WACS) sou voortspruit. Een van die oudste en bekendste spesialiteite is die ''Frankfurter Würstchen'' of Frankfurtse worsies wat reeds sedert die Middeleeue van [[varkvleis]] gemaak word. 'n Tweede soort wors wat uit die 19de eeu dateer en van [[beesvleis]] gemaak word, is ''Frankfurter Rindswurst''. Tot die vryheid van ambagte in 1864 ingevoer is, is slagtings tot een veesoort per week beperk. Aangesien vleis destyds nog nie verkoel of bevries kon word nie, kon daar ook geen vleisprodukte van verskillende soorte vleis vervaardig word nie. Tipiese geregte is ''Grie Soss'', Hoogduits: ''Grüne Soße'' (Groen Sous, 'n sous met [[karringmelk]], [[kwark (suiwelproduk)|kwark]], [[jogurt]] en kruie wat byvoorbeeld saam met aartappels bedien word), ''Frankfurter Rippchen'' of ''Rippchen mit Kraut'' (ribbetjies met suurkool) en die ''Handkäs mit Musik'' (Handkaas met Musiek. Plaaslike soetgebak sluit onder meer ''Frankfurter Brenten'' en ''Bethmännchen'', ''Haddekuche'' ('n soort peperkoek) en ''Frankfurter Kranz'' in. Met die agteruitgang van die plaaslike wynbedryf in die 19de eeu het appelwyn, wat reeds sedert 1600 gemaak, maar aanvanklik geringgeskat is, 'n gewilde drank geword. Tans is daar nog net een wynbougebied, die Lohrberger Hang – een van die kleinste in die [[Rheingau]]-streek. Hier word jaarliks 10&nbsp;000 bottels droë [[Riesling]]-[[wyn]] geproduseer wat in goeie jare as ''Spätlese'' (Laat-oes)-gehaltewyn bemark word. Frankfurt en sy omgewing is tans die tradisionele tuiste van die Duitse appelwyn ([[Duits (taal)|Duits]]: ''Apfelwein'' of ''Äbbelwoi'' in die plaaslike dialek). <div align="center"><gallery perrow="6"> Lêer:Frankfurter wuerstchen.jpg|''Frankfurter Würstchen'' Lêer:Grie Soss 3.jpg|''Grie Soss'' Lêer:Haddekuche.jpg|''Haddekuche'' Lêer:Bethmaennchen1.jpg|''Bethmännchen'' Lêer:Frankfurter Brenten1.jpg|''Frankfurter Brenten'' Lêer:Frankfurter Kranz, Gefüllt mit Buttercreme und Sauerkirschmarmelade.jpg|''Frankfurter Kranz'' </gallery></div> === Appelwyn === [[Lêer:Apfelwein Geripptes Bembel.jpg|duimnael|Die tipiese kruik (''Bembel'') en glas (''Geripptes'') waaruit die appelwyn bedien en gedrink word]] Appelwyn is 'n vrugtewyn wat – mits hy op die juiste manier gepers word – 'n natuurproduk is en tussen 5 en 6 % alkohol bevat. Die aanbevole drinktemperatuur is 11 tot 14&nbsp;°C.<ref>{{de}} [http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/apfelwein/apfelwein.html ''Apfelwein- das Frankfurter Nationalgetränk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221204424/http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/apfelwein/apfelwein.html |date=21 Desember 2007}}</ref> Die tipiese Frankfurtse appelwyn word in teenstelling met ander soorte slegs van appels gepers. Daar word sowat 150 kilogram appels vir een hektoliter appelwyn benodig, en gewoonlik is dit plaaslike appelsoorte met 'n hoër suurgehalte soos ''Schafsnase'', ''Trierer Weinapfel'', ''Rheinischer Bohnapfel'', ''Kaiser Wilhelm'', ''Bittenfelder'', ''Brettacher'' of ''Roter Boskoop''.<ref>{{de}} [http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/apfelwein/apfelwein.html ''Apfelwein – das Frankfurter Nationalgetränk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221204424/http://frankfurt-interaktiv.de/frankfurt/apfelwein/apfelwein.html |date=21 Desember 2007}}</ref> Aangesien daar geen pere of ander vrugte bygevoeg word nie, het die plaaslike drank 'n vars en minder soet smaak. Die eerste drank, wat ná die appeloes in die najaar gepers word, word ''Süßer'' genoem – 'n troebel geel drank met 'n soet smaak. Die sap, wat teen die middel van Oktober in die wynvate gis, word ''Rauscher'' genoem. Die appelwyn het in Kersfeestyd genoeg gegis en word as ''Neuer Heller'' en later as ''Alter Heller'' geniet. ''Speierling'' is 'n variant van appelwyn wat met die sap van onryp vrugte van die sorbeboom (Duits: ''Speierlingbaum'') vermeng word. Danksy die hoër suurgehalte word hierdie soort appelwyn klaar en gepreserveer. Appelwyn word in Frankfurt in al sy stadia van rypwording geniet, en die plaaslike dialek verwys met verskillende terme na die drank soos byvoorbeeld ''Äppelwoi/Äbbelwoi'', ''Äppler'', ''Ebbelwoi'', ''Ebbelwei'', ''Schoppe'' en ''Stöffche''. == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Lyon]], [[Frankryk]], sedert 1960.<ref name="Susterstede">{{de}} {{cite web |url=https://frankfurt.de/service-und-rathaus/verwaltung/aemter-und-institutionen/referat-fuer-internationale-angelegenheiten/partnerstaedte |title=Städtepartnerschaften als Tor zur Welt |publisher=Frankfurt |accessdate=5 Mei 2025}}</ref> * {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Birmingham]], [[Verenigde Koninkryk]], sedert 1966.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Deuil-la Barre]], [[Frankryk]], sedert 1967.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Milaan]], [[Italië]], sedert 1970.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Egipte}} [[Kaïro]], [[Egipte]], sedert 1979.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Israel}} [[Tel Aviv]], [[Israel]], sedert 1980.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Guangzhou]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1988.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kanada}} [[Toronto]], [[Kanada]], sedert 1989.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Hongarye}} [[Boedapest]], [[Hongarye]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Tsjeggië}} [[Praag]], [[Tsjeggië]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Leipzig]], [[Duitsland]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Nicaragua}} [[Granada, Nicaragua|Granada]], [[Nicaragua]], sedert 1991.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Pole}} [[Krakau]], [[Pole]], sedert 1991.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]], sedert 2005.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Japan}} [[Jokohama]], [[Japan]], sedert 2011.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Turkye}} [[Eskişehir]], [[Turkye]], sedert 2013.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Philadelphia]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 2015.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Lwif]], [[Oekraïne]], sedert 2024.<ref name="Susterstede" /> }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{de}} [https://frankfurt.de/ Amptelike webwerf van die stad Frankfurt am Main] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Frankfurt-am-Main|title=Frankfurt am Main|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Mei 2025}} ; Geskiedenis ---- * {{de}} [http://www.frankfurt1933-1945.de/ ''Frankfurt am Main 1933–1945''] * {{de}} [http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_0.html ''Kroniek van Frankfurt am Main''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204015643/http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_0.html |date=4 Februarie 2014}} ; Argitektuur ---- * {{de}} [http://www.altfrankfurt.com/ ''altfrankfurt.com – 'n Elektroniese koffietafelboek met foto's van die Middeleeuse stadskern''] * {{de}} [http://www.docomomo.de/bauten/frankfurt_m.htm ''docomomo.de: Frankfurtse argitektuur in die 1920's – Fotogalery''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080802221525/http://www.docomomo.de/bauten/frankfurt_m.htm |date=2 Augustus 2008}} * {{de}} [http://www.aufbau-ffm.de/ ''Die heropbou van Frankfurt ná die Tweede Wêreldoorlog''] * {{de}} [http://wleonhard.privat.t-online.de/wlhdbff2.htm ''Wolkekrabbers in Frankfurt am Main''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821042649/http://wleonhard.privat.t-online.de/wlhdbff2.htm |date=21 Augustus 2007}} * {{de}} [https://www.linksnet.de/artikel/17691 Stephan Boehm-Ott: ''Skyline – Die Frankfurter Hochhäuser in ihrem Bedeutungs- und Bewertungswandel (Die stadshorison van Frankfurt)''. In: ''Forum Wissenschaft'', nommer 1/2001, 5 Februarie 2001] ; Media ---- * {{en}} [http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=Zqe5vFQPT20 ''youtube.com: Destination Frankfurt am Main''] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Frankfurt|Frankfurt am Main}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Frankfurt am Main| ]] i5ngrddust71yewm44065c4d96piggg 0 8466 2964670 2958400 2026-09-03T05:36:58Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964670 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Continental models-Australia.gif|duimnael|regs|300px|Geanimeerde, kleurgekodeerde kaart wat vier tot sewe kontinente toon – afhangende van die konvensie en die model kan sommige kontinente saamgevoeg of verder onderverdeel word.]] 'n '''Kontinent''' of '''vasteland''' is enige van 'n aantal groot geografiese streke op land. Die woord verwys gewoonlik na 'n groot aaneenlopende landmassa wat 'n relatiewe selfstandige geheel vorm en natuurlike grense het. Volgens die sewe-kontinent-model, wat in die Engelssprekende wêreld die algemeenste is, het die planeet [[aarde]] die volgende kontinente (gelys volgens grootte): * [[Asië]] (ongeveer 44&nbsp;614&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Afrika]] (ongeveer 30&nbsp;365&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Noord-Amerika]] (ongeveer 24&nbsp;230&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Suid-Amerika]] (ongeveer 17&nbsp;814&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Antarktika]] (ongeveer 14&nbsp;200&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Europa]] (ongeveer 10&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km²) * [[Australië (kontinent)|Australië]] (ongeveer 7&nbsp;618&nbsp;000&nbsp;km²), of die ruimer streek [[Oseanië]] (ongeveer 8&nbsp;511&nbsp;000&nbsp;km²) Kontinente word oor die algemeen deur konvensie eerder as volgens streng maatstawwe onderskei. 'n Kontinent kan 'n enkele groot landmassa wees, 'n landmassa saam met die eilande op of buite sy [[kontinentale plat]], of 'n deel van 'n groter landmassa – soos in die geval van Asië en Europa binne [[Eurasië]]. Weens dié wisselende definisies wissel die aantal kontinente van sewe tot so min as vier. Die meeste Engelssprekende lande erken sewe kontinente.<ref name="LewisWigen1997">{{en}} {{cite book |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Wigen |first2=Kären E. |title=The Myth of Continents: A Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythofcontinents0000lewi |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=1997 |isbn=978-0-520-20743-1}}</ref> Eilande in die oop see word soms by 'n naburige kontinent gegroepeer om al die land van die wêreld in geografiese streke te verdeel. Volgens dié skema word die meeste eilandlande en -gebiede van die [[Stille Oseaan]] saam met die kontinent Australië as die geografiese streek [[Oseanië]] gegroepeer.<ref name="LewisWigen1997" /> In die [[geologie]] word 'n kontinent gedefinieer as "een van die aarde se hoof-landmassas, wat sowel droë land as die kontinentale platte insluit". Die geologiese kontinente stem ooreen met sewe groot gebiede kontinentale kors op die [[Plaattektoniek|tektoniese plate]], maar sluit klein kontinentale fragmente soos [[Madagaskar]] uit, wat gewoonlik mikrokontinente genoem word. Kontinentale kors is sover bekend slegs op die aarde te vind.<ref name="Levin2010">{{en}} {{cite book |last=Levin |first=Harold L. |title=The Earth Through Time |url=https://archive.org/details/earththroughtime00unse |publisher=Wiley |location=Hoboken |year=2010 |edition=9de |isbn=978-0-470-38774-0}}</ref> Die gedagte van [[Plaattektoniek|kontinentale drywing]] het in die 20ste eeu erkenning gekry. Dit hou in dat die huidige kontinente ontstaan het uit die verbrokkeling van 'n superkontinent, [[Pangea]], wat honderde miljoene jare gelede gevorm het.<ref name="Levin2010" /> == Etimologie == Die Engelse woord ''continent'' – en daarmee saam die Afrikaanse ''kontinent'' – is sedert die 16de eeu afgelei van ''continent land'', 'n vertaling van die Latynse ''terra continens'', wat "aanhoudende" of "verbonde land" beteken. Die woord is aanvanklik gebruik vir 'n aaneenlopende stuk land of 'n vasteland en nie net vir baie groot landmassas nie: in die 17de eeu is daar na die "kontinente" (vastelande) van die [[Man (eiland)|Eiland Man]], [[Ierland]] en [[Wallis]] verwys en in 1745 na [[Soematra|Sumatra]].<ref name="LewisWigen1997" /> Terwyl die woord aan die een kant vir betreklik klein stukke aaneenlopende land gebruik is, het geograwe aan die ander kant weer die vraag van Herodotos opgehaal: waarom moet 'n enkele groot landmassa in afsonderlike kontinente verdeel word? In die middel van die 17de eeu het Peter Heylin in sy ''Cosmographie'' geskryf dat "'n kontinent 'n groot hoeveelheid land is wat nie deur enige see van die res van die wêreld geskei is nie, soos die hele kontinent van Europa, Asië, Afrika". Ephraim Chambers het in 1727 in sy ''Cyclopædia'' geskryf: "Die wêreld word gewoonlik in twee groot kontinente verdeel: die Ou en die Nuwe." In sy atlas van 1752 het Emanuel Bowen 'n kontinent gedefinieer as "'n groot ruimte droë land wat baie lande omvat wat alles saam verbind is, sonder enige skeiding deur water". Die ou gedagte van Europa, Asië en Afrika as afsonderlike "dele" van die wêreld het egter uiteindelik behoue gebly, en dié dele word steeds as afsonderlike kontinente beskou.<ref name="LewisWigen1997" /> == Definisie en toepassing == [[Lêer:Island nations.svg|duimnael|Kaart van eilandlande: dié state word geografies dikwels by 'n naburige kontinentale landmassa gegroepeer.]] Volgens konvensie word kontinente verstaan as "groot, aaneenlopende, afsonderlike massas land wat ideaal gesproke deur watervlaktes geskei word". Volgens dié definisie moet elke kontinent op een of ander manier 'n eiland wees. In moderne skemas met vyf of meer kontinente is minstens een paar kontinente egter op een of ander wyse deur land verbind. Die maatstaf "groot" lei tot 'n arbitrêre indeling: [[Groenland]], met 'n oppervlak van 2 166 086 km², word slegs as die grootste eiland ter wêreld beskou, terwyl [[Australië (kontinent)|Australië]], met 7 617 930 km², as die kleinste kontinent geld.<ref name="LewisWigen1997" /> Die geologiese definisie van 'n kontinent het vier maatstawwe: 'n hoë ligging bo die seebodem; 'n wye verskeidenheid magmatiese, metamorfe en afsettingsgesteentes wat ryk aan [[Silikondioksied|silika]] is; 'n kors wat dikker is as die omringende oseaniese kors; en goed omskrewe grense om 'n gebied wat groot genoeg is.<ref name="Levin2010" /> === Omvang === Die mees beperkte betekenis van ''kontinent'' is dié van 'n aaneenlopende stuk land of vasteland, waar die kuslyn en enige landgrense die rand van die kontinent vorm. In dié sin word "kontinentale Europa" (in Brittanje soms bloot "die Kontinent" genoem) gebruik om na die vasteland van Europa te verwys, met uitsluiting van eilande soos [[Groot-Brittanje]], [[Ysland]], [[Ierland]] en [[Malta]], terwyl "die kontinent Australië" na die vasteland van Australië kan verwys en [[Nieu-Guinee]], [[Tasmanië]] en ander nabygeleë eilande uitsluit.<ref name="LewisWigen1997" /> Uit die oogpunt van die geologie of die fisiese geografie kan ''kontinent'' verder as die aaneenlopende droë land strek en die vlak, onderwaterse randgebied (die [[Kontinentale plat|kontinentale plat]]) en die eilande daarop insluit, aangesien dié strukturele deel van die kontinent uitmaak. Uit dié oogpunt is die rand van die kontinentale plat die werklike rand van die kontinent, aangesien kuslyne met veranderinge in die seevlak wissel. In dié sin is Groot-Brittanje en Ierland deel van Europa, terwyl Australië en Nieu-Guinee saam een kontinent vorm. Tot sy uiterste geneem, sou dié beskouing kon steun dat daar slegs drie kontinente is: Antarktika, Australië-Nieu-Guinee, en 'n enkele megakontinent wat Afrika-Eurasië en Amerika deur die aaneenlopende kontinentale plat in en om die [[Beringsee]] verbind.<ref name="LewisWigen1997" /> As 'n kulturele konstruksie kan die begrip kontinent verder as die kontinentale plat strek en ook oseaniese eilande en kontinentale fragmente insluit. Só word Ysland as deel van Europa en [[Madagaskar]] as deel van Afrika beskou. Wanneer die gedagte tot sy uiterste gevoer word, groepeer sommige geograwe die Australiese kontinentale landmassa saam met ander eilande in die Stille Oseaan as [[Oseanië]], wat gewoonlik as 'n streek eerder as 'n kontinent beskou word.<ref name="LewisWigen1997" /> === Skeiding === Die maatstaf dat elke kontinent 'n afsonderlike landmassa moet wees, word weens historiese konvensies en praktiese gebruik dikwels versag. Van die sewe algemeen erkende kontinente is slegs Antarktika en Australië heeltemal deur die see van die ander geskei. Afrika en Asië is deur die [[Landengte van Suez]] verbind en Noord- en Suid-Amerika deur die Landengte van Panama; in albei gevalle is daar geen volledige skeiding deur water nie, indien die [[Suezkanaal]] en die [[Panamakanaal]] – albei nou, vlak en mensgemaak – buite rekening gelaat word. Albei landengtes is baie nou in vergelyking met die landmassas wat hulle verbind.<ref name="LewisWigen1997" /> Noord-Amerika en Suid-Amerika word in die sewe-kontinent-model as afsonderlike kontinente behandel, maar hulle kan ook as 'n enkele kontinent, [[Amerikas|Amerika]], gesien word. Dié siening was in die Verenigde State tot die [[Tweede Wêreldoorlog]] algemeen en bly in party Asiatiese en die meeste Latyns-Amerikaanse ses-kontinent-modelle heersend.<ref name="LewisWigen1997" /> Die maatstaf van 'n afsonderlike landmassa word heeltemal geïgnoreer wanneer die aaneenlopende landmassa van Eurasië as twee afsonderlike kontinente (Asië en Europa) geklassifiseer word. Fisiografies is Europa en die [[Indiese subkontinent]] groot halfeilande van die Eurasiese landmassa; Europa word egter met sy betreklik groot oppervlak van sowat 10 180 000 km² as 'n kontinent beskou, terwyl die Indiese subkontinent, met minder as die helfte daarvan, as 'n subkontinent geld. Sommige beskou die skeiding van Eurasië in Asië en Europa as 'n oorblyfsel van eurosentrisme: "In fisiese, kulturele en historiese verskeidenheid is [[China]] en [[Indië]] met die hele Europese landmassa vergelykbaar, nie met 'n enkele Europese land nie." Om historiese en kulturele redes duur die beskouing van Europa as 'n afsonderlike kontinent egter in byna alle indelings voort.<ref name="LewisWigen1997" /> Indien kontinente streng as afsonderlike landmassas gedefinieer word, wat al die aaneenlopende land van 'n liggaam omvat, dan vorm Afrika, Asië en Europa 'n enkele kontinent wat [[Afrika-Eurasië]] genoem kan word. Saam met die samesmelting van die Amerikas lewer dit 'n vier-kontinent-model op: Afrika-Eurasië, Amerika, Antarktika en Australië.<ref name="LewisWigen1997" /> Toe die seevlak gedurende die [[Pleistoseen]] se ystydperke laer was, was groter dele van die kontinentale plat as droë land blootgestel, wat [[Landbrug|landbrûe]] tussen Tasmanië en die Australiese vasteland gevorm het. In daardie tye was Australië en Nieu-Guinee 'n enkele aaneenlopende kontinent, Sahul, en was Afrika-Eurasië en die Amerikas deur die Bering-landbrug verbind. Ander eilande, soos Groot-Brittanje, was aan die vastelande van hul kontinente verbind. In daardie tyd was daar net drie afsonderlike landmassas in die wêreld: Afrika-Eurasië-Amerika, Antarktika, en Australië-Nieu-Guinee.<ref name="LewisWigen1997" /> == Aantal kontinente == Daar is verskeie maniere om die kontinente van mekaar te onderskei: {| class="wikitable" style="margin:auto;text-align:center;" ! colspan="9" | Modele |- |style="background-color:#FFFFFF" colspan="9"|[[Lêer:Continents vide couleurs-automatedvector.svg|senter|300px]]<small>Kaart met kleur-kodes wys die onderskeie kontinente. Soortgelyke kleure kan gekonsolideer of verder onderverdeel wees.</small> |- |'''7 kontinente'''<br /><ref name=AoCA>{{en}} [http://atlas.gc.ca/site/english/maps/reference/international/world/referencemap_image_view The World – Continents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060221064548/http://atlas.gc.ca/site/english/maps/reference/international/world/referencemap_image_view |date=21 Februarie 2006 }}, [http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/index.html ''Atlas of Canada'']</ref><ref name=EB>"{{en}} [http://www.britannica.com/ebc/article-9361501 Continent]". ''[[Encyclopædia Britannica]]''. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.</ref><ref name=NatlGeo>{{en}} [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=world&Mode=d&SubMode=w World], ''National Geographic – [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/ Xpeditions Atlas].'' 2006. Washington, DC: [[National Geographic Society]].</ref><ref name=Oxford1>{{en}} ''[[Oxford English Dictionary|The New Oxford Dictionary of English]].'' 2001. New York: Oxford University Press.</ref><ref name=Encarta>{{en}} "[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553387/Continent.html Continent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028025748/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553387/Continent.html |date=28 Oktober 2009 }}". ''[[Encarta|MSN Encarta]] Online Encyclopedia 2006.''</ref><ref name=Oxford2>{{en}} "Continent". McArthur, Tom, ed. 1992. ''The Oxford Companion to the English Language''. New York: Oxford University Press; bl. 260.</ref>||<small style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Noord-Amerika]]||<small style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Suid-Amerika]]||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Antarktika]]||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Afrika]]||<small style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Europa]]||<small style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Asië]]||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Australië (kontinent)|Australië]] |- |'''6 kontinente'''<br /><ref name=Columbia>{{en}} "[http://www.bartleby.com/65/co/continent.html Continent]". ''[http://www.bartleby.com/65/ The Columbia Encyclopedia]''. 2001. New York: Columbia University Press – Bartleby.</ref><ref name=EB /><ref name=McGrawHill>{{en}} "[http://www.answers.com/topic/continent#Science_and_Technology_Encyclopedia Continent]". ''McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Earth Science'' (extracted from online ''McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology''). 2005. New York: McGraw-Hill Professional; bl. 136-7.</ref>||<small style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Noord-Amerika ||<small style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Suid-Amerika ||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Antarktika||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Afrika||colspan="2" |<small><span style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;[[Eurasië]]||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |- |'''6 kontinente'''<br />||colspan="2"|<small><span style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;[[Amerikas]]||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Antarktika||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Afrika||<small style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Europa||<small style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Asië||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |- |'''5 kontinente'''<br /><ref name=IOC>{{en}} [http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_672.pdf ''The Olympic symbols.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307073846/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_672.pdf |date=7 Maart 2008 }} [[Internasionale Olimpiese Komitee]]. 2002. Lausanne: Olympic Museum and Studies Centre. The five rings of the Olympic flag represent the five inhabited, participating continents ([http://www.moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf Africa, America, Asia, Europe, and Oceania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020223205800/http://www.moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf |date=23 Februarie 2002 }}); thus, Antarctica is excluded from the flag. Also see [http://www.acnolympic.org/ Association of National Olympic Committees]: [http://www.acnoa.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190422103124/http://www.acnoa.info/ |date=22 April 2019 }} [http://www.ocasia.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906180838/http://www.ocasia.org/ |date=6 September 2018 }} [http://www.eurolympic.org] [http://www.crwflags.com/fotw/flags/int@paso.html] [http://www.oceaniasport.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001142123/https://oceaniasport.com/ |date= 1 Oktober 2019 }}</ref><ref name=OU>{{es}} Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. {{ISBN|84-494-0188-7}}</ref><ref>{{es}} Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. {{ISBN|84-395-6054-0}}</ref><!-- NOTE: Both references mention ''Oceanía'' instead of ''Australia''. --> ||colspan="2" |<small><span style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;Amerikas|| ||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Afrika||<small style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Europa||<small style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Asië||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |- |'''5 kontinente'''<br /> ||colspan="2" |<small><span style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;Amerikas||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Antarktika||<small style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Afrika||colspan="2"|<small><span style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;Eurasië||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |- |'''4 kontinente'''<br /> ||colspan="2" |<small><span style="background: #00cc00;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #008000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small>&nbsp;Amerikas||<small style="background: #0040ff;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Antarktika||colspan="3"|<small><span style="background: #fed52e;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span><span style="background: #c10000;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span></small><small style="background: #f33e01;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;[[Afrika-Eurasië]]||<small style="background: #c04080;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>&nbsp;Australië |} == Oppervlak en bevolking == Die tabel hieronder gee die oppervlaktes wat die ''Encyclopædia Britannica'' vir elke kontinent volgens die sewe-kontinent-model verskaf, met Australasië saam met Melanesië, Mikronesië en Polinesië as dele van Oseanië. Die bevolkingsyfers is skattings van die Verenigde Nasies vir 2025 en volg die VN se streeksindeling, wat onder meer die hele Egipte by Afrika reken, die hele Turkye en Kasakstan by Asië, die hele Rusland by Europa en die hele Panama by Noord-Amerika.<ref name="UNWPP2024">{{en}} {{cite web |title=World Population Prospects 2024: Summary of Results |publisher=Verenigde Nasies, Departement van Ekonomiese en Sosiale Sake |year=2024 |url=https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ Landoppervlak en bevolkingskattings ! style="text-align:left;" | Kontinent !! Oppervlak (km²) !! % van die landoppervlak !! Bevolking (2025) |- ! style="text-align:left;" | Aarde | 149 733 926 || 100,0 || sowat 8 200 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Asië]] || 44 614 000 || 29,8 || 4 840 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Afrika]] || 30 365 000 || 20,3 || 1 550 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Noord-Amerika]] || 24 230 000 || 16,2 || 617 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Suid-Amerika]] || 17 814 000 || 11,9 || 438 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Antarktika]] || 14 200 000 || 9,5 || geen permanente bevolking |- | style="text-align:left;" | [[Europa]] || 10 000 000 || 6,7 || 744 000 000 |- | style="text-align:left;" | [[Oseanië]] || 8 510 926 || 5,7 || 47 000 000 |} Die oppervlak- en bevolkingsyfers kom uit verskillende bronne wat die grense tussen die kontinente ietwat anders trek, sodat die getalle nie presies optel nie. Antarktika het geen permanente inwoners nie; die bevolking daar wissel van sowat 1 000 navorsers in die winter tot meer as 4 000 in die somer.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite web |title=Continent |publisher=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/continent |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Ander indelings == === Superkontinente === [[Lêer:Pangaea 200Ma.jpg|duimnael|'n Rekonstruksie van die superkontinent Pangea sowat 200 miljoen jaar gelede.]] Naas die huidige kontinente sluit die omvang en betekenis van die woord ''kontinent'' ook geologiese kontinente van die verlede in. [[Superkontinent]]e, wat veral vroeër in die geologiese geskiedenis voorkom, is landmassas wat die meeste van die wêreld se [[kraton|kratons]] of kontinentale kerne bevat. Daaronder val Vaalbara, Kenorland, Columbia, [[Rodinië]], Pannotia en [[Pangea]]. Met verloop van tyd het dié superkontinente in groot landmassas verbrokkel wat die huidige kontinente gevorm het.<ref name="Levin2010" /> === Subkontinente === [[Lêer:India 78.40398E 20.74980N.jpg|duimnael|links|Die Indiese subkontinent.]] Sekere dele van kontinente word as subkontinente erken, veral groot halfeilande wat deur geografiese kenmerke van die hoof-landmassa geskei word. Die bekendste voorbeeld is die [[Indiese subkontinent]]. Die [[Arabiese Skiereiland]], [[Suider-Afrika]], die Suidelike Keël van Suid-Amerika en [[Alaska]] in Noord-Amerika kan as verdere voorbeelde beskou word. In baie van dié gevalle lê die betrokke subkontinent op 'n ander tektoniese plaat as die res van die kontinent, wat 'n geologiese regverdiging vir die term bied. [[Groenland]], wat gewoonlik as die grootste eiland ter wêreld beskou word, word soms 'n subkontinent genoem – 'n aansienlike afwyking van die gebruiklike opvatting van 'n subkontinent as 'n baie groot halfeiland aan die rand van 'n kontinent.<ref name="LewisWigen1997" /> Waar die Amerikas as 'n enkele kontinent beskou word, word dit in twee subkontinente (Noord-Amerika en Suid-Amerika) of drie ([[Sentraal-Amerika]] as die derde) verdeel. Wanneer Eurasië as 'n enkele kontinent beskou word, word Asië en Europa as subkontinente behandel.<ref name="LewisWigen1997" /> === Versonke kontinente === [[Lêer:Zealandia, topographic map.jpg|duimnael|Zealandia, die grootste versonke landmassa of kontinent.]] Sommige gebiede kontinentale kors is grotendeels deur die see bedek en kan as versonke kontinente beskou word. Die bekendste voorbeelde is Zealandia, wat hoofsaaklik in [[Nieu-Seeland]] en [[Nieu-Kaledonië]] bo die see uitkom, en die byna heeltemal versonke Kerguelen-plato in die suidelike [[Indiese Oseaan]].<ref name="Levin2010" /> === Mikrokontinente === Sommige eilande lê op dele van kontinentale kors wat van 'n hoof-landmassa afgeskeur en weggedryf het. Hoewel hulle weens hul betreklik klein omvang nie as kontinente beskou word nie, kan hulle as mikrokontinente geld. [[Madagaskar]], die grootste voorbeeld, word gewoonlik as 'n eiland van Afrika beskou, maar sy afwykende evolusie het daartoe gelei dat dit uit 'n biologiese oogpunt "die agtste kontinent" genoem word.<ref name="Levin2010" /> === Geologiese kontinente === Geoloë gebruik vier hoofeienskappe om 'n kontinent te definieer:<ref name="Levin2010" /> # '''Ligging''' – die landmassa, of dit droog is of onder die see versonke, moet bo die omringende oseaniese kors verhewe wees; # '''Geologie''' – die landmassa moet verskillende soorte gesteente bevat: magmatiese, metamorfe en afsettingsgesteentes; # '''Korsstruktuur''' – die landmassa moet uit kontinentale kors bestaan, wat dikker is en 'n laer seismiese snelheid het as die oseaniese kors; # '''Grense en oppervlak''' – die landmassa moet duidelike grense en 'n oppervlak van meer as een miljoen vierkante kilometer hê. Met die byvoeging van Zealandia in 2017 het die aarde tans sewe erkende geologiese kontinente: Afrika, [[Antarktika]], [[Australië (kontinent)|Australië]], [[Eurasië]], Noord-Amerika, Suid-Amerika en Zealandia. Weens 'n oënskynlike gebrek aan Prekambriese kratongesteentes is Zealandia se status as 'n geologiese kontinent deur party geoloë bevraagteken, maar 'n studie van 2021 het bevind dat 'n deel van die versonke kontinent inderdaad [[Prekambrium|Prekambries]] is – twee keer so oud as wat geoloë vroeër gedink het. Al sewe geologiese kontinente is ruimtelik deur geologiese kenmerke geïsoleer.<ref name="Levin2010" /> == Geskiedenis van die begrip == === Die drie dele van die Ou Wêreld === [[Lêer:Strabo.jpg|duimnael|links|170px|Die antieke Griekse geograaf [[Strabo]] met 'n aardbol wat ''Europa'' en ''Asië'' toon.]] Die woord "kontinent" is 'n vertaling van die Griekse ἤπειρος, wat "landmassa" of ''terra firma'' beteken en die eienaam van Epirus was, en later veral vir Asië (dus Klein-Asië) gebruik is. Die eerste onderskeid tussen kontinente is deur seevaarders van die [[Antieke Griekeland|antieke Griekeland]] gemaak, wat die name Europa en Asië aan die lande weerskante van die waterweë van die [[Egeïese See]], die [[Dardanelle]], die See van Marmara, die [[Bosporus]] en die [[Swartsee]] gegee het. Die name is eers net op die lande naby die kus toegepas en later na die binnelande uitgebrei.<ref name="LewisWigen1997" /> Griekse denkers het daarna gedebatteer of Afrika – toe Libië genoem – as deel van Asië of as 'n derde deel van die wêreld beskou moet word, en die verdeling in drie dele het uiteindelik die botoon gekry. Uit die Griekse oogpunt was die Egeïese See die middelpunt van die wêreld: Asië het in die ooste gelê, Europa in die noorde en weste en Afrika in die suide. Die grense tussen die kontinente was nie vas nie. Die grens tussen Europa en Asië is aanvanklik langs die Rioni-rivier in [[Georgië]] geneem en later deur die Straat van Kertsj, die See van Asof en langs die Don in [[Rusland]]. Die grens tussen Asië en Afrika is oor die algemeen as die [[Nylrivier]] beskou.<ref name="LewisWigen1997" /> [[Herodotos]] het in die 5de eeu v.C. daarteen beswaar gemaak dat die hele [[Egipte]] tussen Asië en Afrika verdeel word en het die grens langs die westelike grens van Egipte geplaas, sodat Egipte deel van Asië was. Hy het ook die verdeling in drie van wat in werklikheid 'n enkele landmassa is, bevraagteken – 'n debat wat byna twee en 'n half millennia later steeds voortduur: "Ek verwonder my dan aan dié wat die wêreld in Libië, Asië en Europa uitgemeet en verdeel het; want die verskil tussen hulle is groot, aangesien Europa in lengte langs die ander twee saam strek, en dit lyk vir my sonder enige vergelyking breër."<ref name="LewisWigen1997" /> Eratosthenes het in die 3de eeu v.C. daarop gewys dat sommige geograwe die kontinente volgens riviere verdeel (die Nyl en die Don) en hulle dus as "eilande" beskou, terwyl ander hulle volgens landengtes verdeel en die kontinente "halfeilande" noem. Laasgenoemde het die grens tussen Europa en Asië op die landengte tussen die Swartsee en die [[Kaspiese See]] geplaas en die grens tussen Asië en Afrika op die landengte tussen die [[Rooisee]] en die [[Middellandse See]].<ref name="LewisWigen1997" /> [[Lêer:T and O map Guntherus Ziner 1472.jpg|duimnael|'n Middeleeuse T-en-O-kaart wat die drie kontinente as die gebiede van [[Noag]] se seuns uitbeeld: Asië aan Sem, Europa aan Jafet en Afrika aan Gam.]] Die Romeinse skrywer Plinius die Ouere het in die 1ste eeu n.C. verklaar dat "die hele aardbol in drie dele verdeel is, Europa, Asië en Afrika", en bygevoeg dat baie mense Europa nie net as 'n derde deel van die aarde nie maar as gelyk aan die res beskou het. Ná die val van die Wes-Romeinse Ryk het die kultuur wat in sy plek ontwikkel het, verbonde aan Latyn en die Katolieke Kerk, homself met die begrip Europa begin vereenselwig. In die [[Middeleeue]] is die wêreld gewoonlik op T-en-O-kaarte uitgebeeld, waar die T die waters verteenwoordig wat die drie kontinente skei.<ref name="LewisWigen1997" /> === Die Europese aankoms in Amerika === [[Lêer:Waldseemuller map 2.jpg|duimnael|''Universalis Cosmographia'', Waldseemüller se wêreldkaart van 1507 – die eerste wat die Amerikas van Asië geskei toon.]] [[Christophorus Columbus|Christoffel Columbus]] het in 1492 oor die Atlantiese Oseaan na die [[Wes-Indië|Karibiese Eilande]] gevaar en daarmee 'n tydperk van Europese verkenning van die Amerikas ontketen. Ondanks vier reise na die Amerikas het hy egter nooit geglo dat hy 'n nuwe kontinent bereik het nie – hy het altyd gedink dit is deel van Asië.<ref name="LewisWigen1997" /> In 1501 het [[Amerigo Vespucci]] en Gonçalo Coelho probeer om om wat hulle as die suidelike punt van die Asiatiese vasteland beskou het, na die Indiese Oseaan te vaar. Nadat hulle die kus van [[Brasilië]] bereik het, het hulle veel verder suid langs die kus van Suid-Amerika gevaar as waar Asië bekend was om te strek, wat bevestig het dat dit 'n land van kontinentale afmetings is. 'n Verslag van die reis, ''Mundus Novus'' ("Nuwe Wêreld"), is in 1502 of 1503 onder Vespucci se naam gepubliseer en skryf aan hom die woorde toe: "Ek het 'n kontinent in daardie suidelike streke ontdek wat deur meer mense en diere bewoon word as ons Europa, of Asië of Afrika" – die eerste bekende uitdruklike identifikasie van 'n deel van die Amerikas as 'n kontinent soos die ander drie.<ref name="LewisWigen1997" /> In 1507 het Martin Waldseemüller die wêreldkaart ''Universalis Cosmographia'' gepubliseer, die eerste wat Noord- en Suid-Amerika van Asië geskei en deur water omring uitgebeeld het. In die begeleidende boek ''Cosmographiae Introductio'' het hy aangeteken dat die aarde in vier dele verdeel is: Europa, Asië, Afrika, en die vierde deel, wat hy "Amerika" na Amerigo Vespucci se voornaam genoem het.<ref name="LewisWigen1997" /> === Meer as vier kontinente === [[Lêer:Thevenot - Hollandia Nova detecta 1644.png|duimnael|''Hollandia Nova'', 'n kaart van 1659 wat op die reise van Abel Tasman en Willem Jansz gebaseer is.]] Van die laat 18de eeu af het sommige geograwe Noord-Amerika en Suid-Amerika as twee dele van die wêreld beskou, wat vyf dele in die geheel gelewer het, hoewel die viervoudige verdeling tot diep in die 19de eeu die botoon behou het. Europeërs het Australië in 1606 ontdek, maar dit is 'n tyd lank as deel van Asië beskou; teen die laat 18de eeu het sommige geograwe dit as 'n kontinent op sigself gereken, wat dit die sesde gemaak het. Samuel Butler het in 1813 van Australië as "Nieu-Holland, 'n enorme eiland wat sommige geograwe met die benaming van 'n verdere kontinent vereer" geskryf. Dit was in die 1950's dat die begrip van Oseanië as 'n "groot afdeling" van die wêreld deur die begrip van Australië as 'n kontinent vervang is.<ref name="LewisWigen1997" /> Antarktika is in 1820 tydens die eerste Russiese Antarktiese ekspedisie gesien en in 1838 deur Charles Wilkes op die Verenigde State se verkenningsekspedisie as 'n kontinent beskryf – die laaste kontinent wat geïdentifiseer is, hoewel 'n groot suidelike landmassa millennia lank verwag is. 'n Atlas van 1849 het Antarktika as 'n kontinent aangedui, maar min atlasse het dit voor die Tweede Wêreldoorlog gedoen.<ref name="LewisWigen1997" /> Die westerse begrip om die wêreld in kontinente te verdeel, het mettertyd wêreldwyd versprei en opvattings in ander dele van die wêreld verdring, en die gedagte van kontinente het toenemend kulturele en politieke betekenis gekry. In die 19de eeu, tydens die Meiji-tydperk, het Japannese leiers hulle met die begrip om Asiaties te wees begin vereenselwig en die gedagte van Asiatiese solidariteit teenoor die westerse lande ontwikkel; dié opvatting is later ook deur ander in die streek oorgeneem.<ref name="LewisWigen1997" /> Van die middel van die 19de eeu af het atlasse wat in die Verenigde State gepubliseer is, Noord- en Suid-Amerika meer algemeen as afsonderlike kontinente behandel, terwyl Europese atlasse hulle gewoonlik as een beskou het. Van die 1950's af het die meeste Amerikaanse geograwe die Amerikas in twee kontinente verdeel, wat saam met Antarktika die sewe-kontinent-model gelewer het. Dié verdeling het egter nie by Latyns-Amerikaners aanslag gevind nie, wat hul streek as deel van 'n enkele ''América'' gesien het, en daar bly die opvatting van ses kontinente gewild.<ref name="LewisWigen1997" /> == Geologie == [[Lêer:Tectonic plates (2022).svg|duimnael|Die sestien belangrikste tektoniese plate van die kontinente en die oseaanbodems.]] Geoloë gebruik die woord ''kontinent'' anders as geograwe. In die geologie word 'n kontinent deur die kontinentale kors gedefinieer: 'n plaat metamorfe en magmatiese gesteentes wat grotendeels van [[graniet]]agtige samestelling is. Die kontinentale kors is minder dig en veel dikker as die oseaniese kors, wat veroorsaak dat dit hoër op die digte onderliggende [[aardmantel]] "dryf". Dit verklaar waarom die kontinente hoë plate vorm wat deur diep oseaanbekkens omring word.<ref name="Levin2010" /> Sommige geoloë beperk die woord ''kontinent'' tot die dele van die kors wat om stabiele gebiede, [[kraton|kratons]], opgebou is. Kratons is sedert die [[Prekambrium]] grotendeels onaangeraak deur bergvormingsgebeurtenisse. 'n Kraton bestaan gewoonlik uit 'n kontinentale skild wat deur 'n kontinentale plateau omring word. Die skild is 'n gebied waar ou kristallyne basisgesteente – tipies 1,5 tot 3,8 miljard jaar oud – wyd aan die oppervlak blootgestel is. Die kontinente is aanwassende "vlotte" van kors wat, anders as die digter basaltiese kors van die oseaanbekkens, nie deur subduksie vernietig word nie, en dit verklaar die groot ouderdom van die gesteentes waaruit die kontinentale kratons bestaan.<ref name="Levin2010" /> Die rande van geologiese kontinente is óf aktief óf passief. 'n Aktiewe rand word deur bergvorming gekenmerk, hetsy deur 'n botsing tussen twee kontinente of deur 'n [[subduksie]]sone. Kontinente groei deur ligter vulkaniese eilandkettings en mikrokontinente langs sulke aktiewe rande aan te was en so orogene te vorm. By 'n passiewe rand word die kontinentale kors deur uitrekking dun gemaak om 'n kontinentale plat te vorm, wat met 'n geleidelike helling in sediment afloop en direk aan die oseaniese kors daarbuite koppel. Die meeste passiewe rande gaan uiteindelik in aktiewe rande oor: waar die oseaniese plaat weens afkoeling te swaar word, skei dit van die kontinentale kors af en begin daaronder subduseer, wat 'n nuwe subduksiesone vorm.<ref name="Levin2010" /> Daar is baie mikrokontinente of kontinentale fragmente wat uit kontinentale kors bestaan maar geen kraton bevat nie. Sommige is fragmente van [[Gondwana]] of ander ou kratonkontinente: Zealandia, wat [[Nieu-Seeland]] en [[Nieu-Kaledonië]] insluit; [[Madagaskar]]; en die noordelike Mascarene-plato, wat die [[Seychelle]] insluit. Die Kerguelen-plato is byvoorbeeld grotendeels vulkanies, maar word met die verbrokkeling van Gondwana verbind en as 'n mikrokontinent beskou, terwyl die eweneens vulkaniese [[Ysland]] en [[Hawaii]] nie so beskou word nie. Die [[Britse Eilande]], [[Sri Lanka]], [[Borneo]] en [[Newfoundland]] het op die rande van die kontinent [[Laurasië]] gelê en was slegs deur binnelandse seë wat sy rande oorstroom het, van die hoof-landmassa geskei.<ref name="Levin2010" /> Die beweging van die plate het die deurlopende vorming en verbrokkeling van kontinente, en soms van superkontinente, veroorsaak in 'n proses wat die Wilson-siklus genoem word. Die superkontinent Columbia of Nuna het tussen 2,0 en 1,8 miljard jaar gelede gevorm en sowat 1,5 tot 1,3 miljard jaar gelede verbrokkel. [[Rodinië]] het vermoedelik sowat een miljard jaar gelede gevorm en die meeste of al die aarde se kontinente omvat, en het sowat 600 miljoen jaar gelede in agt kontinente verbrokkel. Dié agt het later weer in [[Pangea]] saamgevoeg, wat op sy beurt in [[Laurasië]] (waaruit Noord-Amerika en Eurasië ontstaan het) en [[Gondwana]] (waaruit die res van die kontinente ontstaan het) verbrokkel het.<ref name="Levin2010" /> == Kritiek == Sommige akademici, soos die historiese geograaf Martin W. Lewis, voer aan dat die indelings wat vandag gebruik word, meer in die maatskaplike, politieke en kulturele geskiedenis gewortel is as in geologiese feite. Dié standpunt word veral in sy boek ''The Myth of Continents: A Critique of Metageography'' uiteengesit, waarin die skeiding van Eurasië in Europa en Asië as 'n voorbeeld van "metageografie" beskryf word – 'n stel ruimtelike aannames wat as feite aanvaar word sonder dat dit ondersoek word.<ref name="LewisWigen1997" /> == Foto's == <gallery> Beeld:Continentes.png|Geanimeerde kleur-kode kaart wys die onderskeie kontinente. Afhangende van die metode en model wat gebruik word, kan sekere kontinente as gekonsolideerd of verder onderverdeel beskou word. Byvoorbeeld: [[Eurasië]] word gereeld onderverdeel in [[Europa]] en [[Asië]] (rooi kleure), terwyl [[Noord-Amerika|Noord]]- en [[Suid-Amerika]] somtyds as die [[Amerikas]] (groen kleure) bekend staan. Beeld:Dymaxion 2003 animation small1.gif|Dymaxion-kaart wys landmassa as byna een aaneenlopende kontinent. Beeld:Plates tect2 af.svg|[[Plaattektoniek|Tektoniese plate]] onder die kontinente en oseane. </gallery> == Sien ook == * [[Superkontinent]] * [[Plaattektoniek]] * [[Eurasië]] * [[Amerikas]] * [[Afrika-Eurasië]] * [[Stad|Stede]] * [[Dorp]]e * [[Lys van hoofstede]] * [[Land]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kontinente| ]] iuk8fuc0sd32thizq0wm7hd2jt2lkdx 0 10775 2964672 2956497 2026-09-03T05:38:39Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964672 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Louis Pasteur | beeld = Louis Pasteur.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[27 Desember]] [[1822]] | geboorteplek = [[Dole]], [[Frankryk]] | sterftedatum = {{SDEO|1822|12|27|1895|9|28}} | sterfteplek = Villeneuve-L'Etang naby [[Parys]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Frankryk}} | vakgebied = [[Chemie]], [[Mikrobiologie]] | werkplek = Universiteit van Straatsburg<br />Lille Universiteit van Wetenskap en Tegnologie<br />''École Normale Supérieure''<br />''Pasteur Institute'' | alma mater = ''[[École normale supérieure|École Normale Supérieure]]''<br>''[[Conservatoire national des arts et métiers]]'' | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = Charles Friedel | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = Rumford-medalje (1856, 1892)<br />Copley-medalje (1874)<br />Albert-medalje (1882)<br />Leeuwenhoek-medalje (1895) | handtekening = Louis Pasteur Signature.svg | webblad = | voetnotas = }} Die Franse skeikundige '''Louis Pasteur''' (* [[27 Desember]] [[1822]] in [[Dole]] in die [[département]] [[Jura (Département)|Jura]]; † [[28 September]] [[1895]] in Villeneuve-L'Etang naby [[Parys]]) is een van die leidende wetenskaplikes van die [[19de eeu]], 'n pionier op die gebied van die mikrobiologie. Met die sogenaamde racematsplitsing van 'n sout van die parawynsteensuur lê Louis Pasteur die grondslag vir die [[stereochemie]]. Pasteur ontwikkel [[entstof|entstowwe]] teen die pluimveecholera, [[miltvuur]] ([[1881]]) en [[hondsdolheid]] ([[1885]]). [[Pasteurisasie]], die kort verhitting van voedsel om kieme te bestry, is 'n metode wat hy as eerste navorser ondersoek. In [[1857]] doen Pasteur as dekaan en professor van die departement chemie van die Universiteit van [[Lille]] navorsing oor die besonderhede van die fermentasieproses. Hy ontdek die melksuurbakterie, wat die fermentasie van [[melk]] tot [[kaas]] bevorder, en bewys uiteindelik dat fermentasie nie 'n uitsluitend chemiese entiteit is nie, soos destyds in die wetenskapswêreld beweer word, maar eerder 'n proses wat van die lewende sel afhanklik is. Fermentasie is feitlik 'n chemiese proses, wat in lewende organismes verloop. == Kinderjare en opleiding == Louis se pa was 'n leerlooier en toe Louis oud genoeg was om skool toe te gaan, het die gesin na die aangrensende dorp Arbois verhuis, waar 'n [[looiery]] te huur was. Op skool het Louis stadig gevorder, maar hy was 'n deeglike werker, en toe hy byna sestien was, het sy skoolhoof voorgestel dat hy in Parys verder gaan studeer. Die verlange huis toe was egter so erg dat sy pa hom laat terugkom het. Die lewe in Arbois het egter nie genoeg afleiding vir Louis gebied nie en hy het spoedig na Besançon, 40 km daarvandaan, verhuis en die universiteit daar bygewoon. Hy het so hard gewerk dat hy na 'n jaar self met die onderrig van ander studente kon begin help. In 1842 het hy na Parys teruggekeer, en aan die einde van die universiteitsjaar van 1843 het hy toelating tot die beroemde ''[[École normale supérieure|École Normale Superieure]]'' verwerf. Noudat hy ouer was, het die lewe in Parys hom geval. Na twee jaar se harde werk is hy as assistent van die beroemde Franse skeikundige Antoine Balard aangestel. Dit het hom in staat gestel om op eie houtjie eksperimente te doen. == Loopbaan == [[Lêer:Louis Pasteur Geburtshaus in Dole.jpg|duimnael|Pasteur se geboortehuis in Dole]] Ná sy studie het Pasteur in 1848 kortliks professor in fisika in Dijon geword en in 1849 hoogleraar in [[chemie]] aan die Universiteit van [[Straatsburg]]. In 1854 is hy op 31-jarige ouderdom as dekaan van die nuwe fakulteit natuurwetenskappe in [[Lille]] aangestel, waar hy die beginsel gestel het dat die wetenskap en die bedryf by mekaar moet uitkom – 'n benadering wat sy latere werk oor gisting en siektes gerig het. In 1857 het hy as direkteur van wetenskaplike studie na die ''École normale supérieure'' in [[Parys]] teruggegaan, waar hy die dissipline verskerp en die navorsingswerk hervorm het, en van 1867 tot 1874 was hy ook professor in chemie aan die [[Sorbonne]]. In Oktober 1868 het Pasteur op 45-jarige ouderdom 'n [[beroerte]] gehad wat sy linkerkant verlam gelaat het. Hy het gedeeltelik herstel maar het die res van sy lewe met 'n gebrek geleef en moes al hoe meer op sy assistente – veral Émile Roux en Charles Chamberland – staatmaak om die laboratoriumwerk fisies uit te voer. == Eerste eksperimente == Dit was dan ook in dié tyd dat een van sy ontdekkings hom beroemd gemaak het. Dit het hom altyd geïnteresseer dat daar blykbaar twee soorte wynsteensure is. Die een was eenvoudig bekend as wynsteensuur, en die ander was parawynsteensuur. Skeikundig kon hulle nie onderskei word nie. Die strale van gepolariseerde lig is egter na regs gebreek wanneer dit op 'n wynsteensuuroplossing gerig is, terwyl 'n oplossing van parawynsteensuur 'n ligstraal reguit deurgelaat het. Pasteur het parawynsteensuurkristalle onder sy mikroskoop ondersoek en opgemerk dat al die kristalle dieselfde vorm het, maar dat die een helfte 'n spieëlbeeld van die ander helfte was. Hy het die kristalle sorgvuldig in die twee groepe verdeel en elk in 'n bietjie water opgelos. Tot sy vreugde het hy ontdek dat die een oplossing die lig na links en die ander die lig na regs breek. Toe hy die twee oplossings meng en 'n lig daarop rig, is dit reguit deurgelaat. Parawynsteensuur was 'n mengsel van die bekende wynsteensuur - wat lig na regs breek - en 'n voorheen onbekende soort wynsteensuur wat lig na links breek. == Molekulêre asimmetrie == [[Lêer:Pcrystals.svg|duimnael|links|180px|Die twee spieëlbeeldvorme van die natriumammoniumtartraat-kristalle wat Pasteur onder die mikroskoop uitmekaar gesorteer het]] Pasteur se skeiding van die twee kristalvorme van parawynsteensuur in 1848 was meer as 'n netjiese proef: dit het gewys dat twee stowwe met presies dieselfde chemiese samestelling tog verskillend gebou kan wees, en wel as spieëlbeelde van mekaar. Hy het die verskynsel ''molekulêre asimmetrie'' genoem en daarmee die grondslag van die [[stereochemie]] gelê; die twee vorme staan vandag as [[Enantiomeer|enantiomere]] bekend en 'n gelyke mengsel daarvan as 'n [[rasemiese mengsel]]. Vir Pasteur was die belangrikste gevolgtrekking dat asimmetrie met die lewe self saamhang. Hy het bevind dat mikro-organismes wat op 'n rasemiese mengsel groei, net een van die twee vorme verbruik en die ander onaangeraak laat – 'n waarneming wat sowel 'n praktiese metode om die vorme te skei as 'n aanduiding gegee het dat die stowwe van lewende wesens 'n asimmetriese bou het. Dié gedagte het hom van die suiwer chemie na die studie van gisting en die lewende sel gelei.<ref name="debre">{{en}} {{cite book |last=Debré |first=Patrice |title=Louis Pasteur |url=https://archive.org/details/louispasteur0000debr_w7n4 |date=1998 |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore}}</ref> == Organismes in alkohol == In 1849 het Pasteur hoogleraar in Skeikunde in Straatsburg geword, waar hy met Marie Laurent getroud is. Hy is in 1854 aangestel as dekaan van die fakulteit van Wetenskap in Lille, waar hy net drie jaar gebly het. Dit was egter in hierdie tyd dat hy die eksperimente begin doen het wat later tot sy grootste ontdekkings sou lei. 'n Plaaslike sakeman, ene Bigo, het groot moeite ondervind met sy installasie wat alkohol uit beet vervaardig het. Dikwels is nuttelose melksuur in plaas van alkohol geproduseer. Pasteur het die drank in Bigo se vate ondersoek en duisende klein, staafvormige liggaampies bemerk, wat baie verskil van die sfeervormige gisselle wat vir die produksie van alkohol noodsaaklik is. In 1857 het Pasteur na die ''École Normale'' teruggekeer, nou as hoogleraar, maar hy het voortgegaan om die merkwaardige gistingsproses te ondersoek wat soms alkohol en soms melksuur geproduseer het. Hy het ook wynmakery begin bestudeer en gou besef dat gisting veroorsaak word deur die teenwoordigheid van lewende organismes in die drank. Gisselle lewer onder behoorlik beheerde toestande alkohol, maar ongelukkig soms ook asynsuur. Verder is daar sekere bakterieë wat melksuur vorm wat gewoonlik vir die suur smaak van wyn verantwoordelik is. Destyds is daar geglo dat sekere klein lewende organismes nie noodwendig van soortgelyke organismes afstam nie, maar uit ander stowwe kan ontstaan. Maaiers, byvoorbeeld, sou dan deur vleis voortgebring word! Hierdie verskynsel is "spontane voortplanting" genoem. Die teenwoordigheid van klein liggaampies by gisting is aan dieselfde proses toegeskryf. Pasteur het egter nie saamgestem nie. Met 'n reeks merkwaardige eksperimente het hy bewys dat drank nooit gis tensy dit eers met lewende organismes uit die lug besmet word nie. == Gisting en die kiemteorie == Uit sy werk in Lille het Pasteur in 1857 sy verhandeling oor melksuurgisting voorgelê, waarin hy aangetoon het dat elke soort gisting deur 'n bepaalde mikro-organisme veroorsaak word: gis lewer alkohol, ander organismes melksuur, en nog ander asynsuur. In 1861 het hy 'n verdere ontdekking gemaak toe hy vasgestel het dat die organismes wat bottersuurgisting veroorsaak, sonder [[suurstof]] leef – die eerste beskrywing van anaërobiese lewe, wat hy "die lewe sonder lug" genoem het. Hy het ook opgemerk dat suurstof die alkoholgisting van gis onderdruk, 'n verskynsel wat vandag die Pasteur-effek genoem word. Sy bevindings het hom by die kiemteorie van siektes gebring: as mikro-organismes bederf en gisting veroorsaak, kon hulle ook siekte veroorsaak. Pasteur was nie die eerste wat so 'n gedagte geopper het nie – Girolamo Fracastoro en later Jacob Henle het dit al voorgestel – maar hy was die een wat dit eksperimenteel bewys het en die praktiese gevolge daarvan uitgewerk het. Sy studies is in verskeie boeke saamgevat, onder meer ''Études sur le vin'' (1866) oor die siektes van wyn en ''Études sur la bière'' (1876) oor dié van bier, wat saam die grondslag van die industriële mikrobiologie gelê het. Die kiemteorie het onmiddellike gevolge vir die geneeskunde gehad. Die Britse snykundige [[Joseph Lister]] het Pasteur se werk gelees en daaruit die antiseptiese snykunde ontwikkel: hy het instrumente, hande en wonde met karbolsuur behandel en so die sterftesyfer ná operasies dramaties verlaag. Pasteur self het aanbeveel dat instrumente in kookwater gesteriliseer word en dat verbande en hande deeglik skoongemaak word – maatreëls wat vandag selfsprekend is.<ref name="debre" /> == Weerlegging van spontane ontstaan == [[Lêer:Coldecygne.svg|duimnael|links|180px|'n Swanekolfie: die lug kom vry in, maar stofdeeltjies bly in die geboë nek vassit]] Pasteur het aangetoon dat die skil van die druif die natuurlike bron van die gisselle is: hy het druiwesap met steriele naalde onder die skil uitgetrek en druiwe met steriele lap bedek, en in albei gevalle het die sap in steriele houers nooit gegis nie. Sy bevindings het teen die heersende opvatting van spontane ontstaan ingedruis en het skerp kritiek van Félix Archimède Pouchet, die direkteur van die natuurhistoriese museum in Rouen, ontlok. Om die geskil te besleg het die Franse Akademie van Wetenskappe die Alhumbert-prys van 2&nbsp;500 frank aangebied aan wie ook al die leerstuk eksperimenteel kon bevestig of weerlê. Pasteur het 'n reeks proewe gedoen. Hy het gekookte vloeistof in 'n kolf geplaas, warm lug daarby laat inkom en die kolf toegemaak: niks het daarin gegroei nie. Wanneer hy kolwe met gekookte vloeistof oopgemaak het sodat stof kon inkom, het daar wel organismes in party van hulle gegroei – en op groter hoogtes, waar die lug minder stof bevat, in minder kolwe. Sy bekendste proef het van swanekolwe gebruik gemaak: die lug kon deur 'n lang, geboë nek invloei waarin die stofdeeltjies vassit, en die aftreksel het onaangeraak gebly totdat die kolf gekantel is sodat die vloeistof aan die besmette nek geraak het. Hy het die Alhumbert-prys in 1862 ontvang en later geskryf dat die leerstuk van spontane ontstaan nooit van die dodelike slag van dié eenvoudige proef sou herstel nie. == Pasteurisasie == [[Lêer:Louis Pasteur experiment.jpg|duimnael|Pasteur in sy laboratorium, geskilder deur Albert Edelfelt (1885)]] Uit sy werk oor gisting het [[pasteurisasie]] gevolg: die kort verhitting van 'n vloeistof tot 'n temperatuur wat die mikro-organismes doodmaak sonder om die produk te bederf. Pasteur het die metode eers op [[wyn]] toegepas – die Franse wynbedryf het groot verliese weens bederf gely – en in 1865 daarvoor 'n patent verkry; hy het dit ook op [[bier]] en asyn toegepas. Die toepassing op [[melk]], wat vandag die bekendste is, het eers later algemeen geword. Die beginsel dat verhitting die mikrobes doodmaak, was 'n regstreekse toepassing van sy insig dat gisting en bederf deur lewende organismes veroorsaak word. == Sywurmsiekte == In 1865 het die chemikus en senator Jean-Baptiste Dumas Pasteur gevra om 'n siekte te ondersoek wat die sywurmbedryf in Suid-Frankryk verwoes het: die pébrine, wat met swart vlekkies op die wurms en met sogenaamde Cornalia-liggaampies onder die mikroskoop gepaard gegaan het. Pasteur het tussen 1865 en 1869 vyf lang verblywe in Alès deurgebring. Hy het aanvanklik foute gemaak: hy het gemeen dat pébrine en 'n tweede siekte, flacherie, dieselfde siekte is, en het eers geglo dat pébrine nie 'n mikrobiese oorsaak het nie – 'n standpunt wat hy in die loop van 1867 laat vaar het. Nog voordat hy die oorsaak verstaan het, het hy 'n praktiese metode ontwikkel om die besmetting te stuit: 'n steekproef van papies is fyngemaak en onder die mikroskoop vir liggaampies ondersoek, en net wanneer die besproefde eiers so te sê vry van liggaampies was, is hulle vir teling gebruik. Met dié keurmetode het hy die pébrine ingekort en 'n groot deel van die sybedryf in die Cévennes gered, hoewel hy in 1878 self erken het dat flacherie steeds skade aanrig. == Pasteur en die Frans-Duitse Oorlog == Die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Duitse Oorlog]] van 1870–1871 het Pasteur diep geraak. Sy seun Jean Baptiste het as soldaat aan die oorlog deelgeneem, en die neerlaag het hom tot 'n uitgesproke vaderlandsliefde gebring: in 1871 het hy die eredoktorsgraad wat die Universiteit van Bonn in 1868 aan hom toegeken het, uit protes teruggegee. In dieselfde tyd het hy die pamflet ''Quelques réflexions sur la science en France'' geskryf, waarin hy aangevoer het dat Frankryk se militêre neerlaag ook 'n neerlaag van sy wetenskap was en dat die staat baie meer in navorsing en laboratoriums moet belê. Sy latere werk oor bier is deels uit dieselfde gevoel onderneem: hy wou 'n Franse bier lewer wat met die Duitse kon meeding. == Pasteur se kiemteorie == In 1873 is Pasteur tot lid van die Akademie vir Geneeskunde verkies. Dit was 'n opwindende tyd; Jean Villemin het pas bewys dat tering 'n aansteeklike siekte is, en Casimir Davaine het bakterieë ontdek in die bloed van diere wat aan 'n [[miltsiekte]] ly. Pasteur het geweet dat sterk drank dikwels bederf omdat dit deur bakterieë uit die lug besmet word en, net soos die snykundige Trousseau ses jaar tevore, het hy vermoed dat aansteeklike siektes onder mense ook deur bakteriese infeksie veroorsaak kan word. [[Lêer:Statue Louis Pasteur à Dole.jpg|duimnael|'n Standbeeld van Louis Pasteur in Dole]] "Het ek maar die gesondheid en genoeg wetenskaplike kennis gehad om een van ons aansteeklike siektes te bestudeer," het hy geskryf. Sy wens is 'n paar jaar later bewaarheid. In 1877 het hy miltsiekte begin bestudeer, die siekte wat destyds die dood van groot hoeveelhede skape, varke en beeste veroorsaak het. Redelik gou kon hy bewys dat die bakteriee wat Davaine gesien het, inderdaad die oorsaak van die siekte was. Hy het ook aangetoon dat hulle in die laboratorium in kragsop gekweek kan word en dat hierdie kieme miltsiekte kan veroorsaak wanneer diere daarmee geënt word. Later het Pasteur, bygestaan deur twee kollegas, Emile Roux en Charles Chamberland, 'n entstof berei om diere teen hierdie gevreesde siekte te beskerm. Dit is in 1881 in Pouilly le Fort getoets en was 'n reuse-sukses. Ook hondsdolheid (of hidrofobie) het Pasteur se aandag geniet. 'n Besmette hond dra die besmetting oor wanneer hy 'n gesonde hond byt. Soms word dit op dieselfde wyse na mense oorgedra, met noodlottige gevolge. Pasteur kon nie die oorsaak van hondsdolheid vasstel nie omdat die virus so klein was dat dit nie onder sy mikroskoop sigbaar was nie, maar hy het 'n entstof uit die rugmurg van besmette konyne gemaak om mense te behandel wat deur dol honde gebyt is. Die entstof is vir die eerste keer op 6 Julie 1885 gebruik toe Pasteur 'n negejarige seun, Joseph Meister, wat drie dae tevore deur 'n besmette hond gebyt is, daarmee geënt het. Die seun het oorleef. Die Franse het hul beroemde wetenskaplike só bewonder dat hulle in 1888 nuwe laboratoriums tot sy beskikking gestel is - die Pasteur-Instituut. Pasteur was teen daardie tyd al bejaard en siek. Hy is sewe jaar later, op 28 September, 1895, oorlede, omring deur familie en kollegas. Hy is in die kelder van die Pasteur-Instituut begrawe. == Immunologie en entstowwe == [[Lêer:Pasteur by Lafon 1883.jpg|duimnael|links|180px|Pasteur in 1883]] === Hoendercholera === Pasteur se eerste werk oor die ontwikkeling van 'n entstof was oor hoendercholera, waarvan die bakterie later ''Pasteurella multocida'' na hom vernoem is. Die werk het in 1877 begin, en teen die volgende jaar kon Roux 'n bestendige kultuur in aftreksels onderhou. In Oktober 1879, toe Pasteur weens sy dogter se troue en swak gesondheid nie by die laboratorium was nie, het hy Roux opdrag gegee om 'n nuwe kultuur uit 'n ou kultuur van Julie af te begin. Die twee hoenders wat daarmee geënt is, het net ligte simptome getoon en heeltemal herstel in plaas daarvan om te vrek soos gewoonlik. Dié voorval het belangrike leidrade gegee oor hoe bakterieë in die laboratorium kunsmatig verswak kan word, en Pasteur het die navorsing daarna doelbewus op verswakking gerig. In Februarie 1880 het hy sy resultate aan die Akademie van Wetenskappe voorgelê, die verswakking aan die blootstelling aan [[suurstof]] toegeskryf en die term "attenuasie" ingevoer. Hy het by dieselfde geleentheid die hoop uitgespreek dat alle mikrobes gekweek kan word en dat entstowwe vir alle aansteeklike siektes gevind kan word. === Miltvuur en varkvlek === Pasteur se belangstelling in 'n entstof teen miltsiekte is aangevuur toe die Akademie op 12 Julie 1880 'n verslag van die veearts Henry Toussaint gehoor het, wat 'n entstof gemaak het deur die bakterieë vir tien minute by 55&nbsp;°C dood te maak. Pasteur het onmiddellik aan die Akademie geskryf dat hy nie kon glo dat 'n dooie entstof sou werk nie, aangesien dit al sy idees oor entstowwe sou omkeer. Sy eie entstof, wat hy saam met Roux en Chamberland voorberei het, is in 1881 by Pouilly-le-Fort in 'n openbare proef getoets: van die vyftig skape is die helfte geënt, en ná die inspuiting van die miltsiektebakterie het al die ongeënte diere gevrek terwyl die geënte diere oorleef het. Die demonstrasie het Pasteur wêreldwyd beroemd gemaak. In 1883 het Pasteur ook 'n entstof teen varkvlek ontwikkel, 'n bakteriese siekte van varke, waarmee hy die metode van verswakking tot 'n derde siekte uitgebrei het. == Hondsdolheid == Pasteur se werk oor [[hondsdolheid]] het in 1880 begin. Omdat die virus te klein was om onder sy mikroskoop te sien, kon hy dit nie soos 'n bakterie kweek nie; hy het dit in plaas daarvan in die brein en rugmurg van konyne laat vermeerder en die rugmurg dan vyf tot tien dae lank laat droog word om die virus te verswak. Die entstof is op 6 Julie 1885 die eerste keer op 'n mens gebruik, en enkele maande later is die veertienjarige Jean-Baptiste Jupille, wat 'n dol hond aangeval het om ander kinders te beskerm, eweneens suksesvol behandel. Teen 1886 het Pasteur en sy medewerkers sowat 350 mense behandel, van wie net een – 'n meisie wat te laat gekom het – gesterf het. Die bekendste geval was 'n groep van negentien Russe wat deur 'n dol wolf gebyt is en na Parys gereis het; sestien van hulle het oorleef, en die Russiese keiser het uit dankbaarheid 100&nbsp;000 frank aan die beplande instituut geskenk. Die behandeling het Pasteur wêreldwyd bekend gemaak en die geldinsameling vir die Pasteur-instituut aangehelp. Pasteur het die woord "vaksinasie", wat oorspronklik net op [[Edward Jenner]] se koeipokke-enting van toepassing was, tot al sulke behandelings uitgebrei – 'n eerbetoon aan Jenner se werk. == Die Pasteur-instituut == Ná die sukses met die hondsdolheidsentstof het Pasteur 'n instituut vir die behandeling en navorsing voorgestel. Die fondsinsameling het in 1887 begin, met skenkings uit baie lande, en die instituut is op 14 November 1888 amptelik geopen. Die statuut het die doel daarvan omskryf as "die behandeling van hondsdolheid volgens die metode wat deur mnr. Pasteur ontwikkel is" en "die studie van virulente en aansteeklike siektes". Pasteur het wetenskaplikes uit verskeie vakgebiede saamgebring: die eerste vyf afdelings is gelei deur Émile Duclaux (algemene mikrobiologie), Charles Chamberland (mikrobes en higiëne), die bioloog Élie Metchnikoff (morfologie van mikrobes) en die geneeshere Jacques-Joseph Grancher (hondsdolheid) en Émile Roux (tegniese mikrobenavorsing). 'n Jaar ná die opening het Roux die eerste kursus in mikrobiologie ter wêreld aangebied. Sedert 1891 is die instituut na ander lande uitgebrei, en vandag bestaan daar 'n netwerk van sowat 32 instellings in 29 lande.<ref name="institut">{{fr}} {{cite web |title=Notre histoire |publisher=Institut Pasteur |url=https://www.pasteur.fr/fr/institut-pasteur/notre-histoire |access-date=23 Augustus 2026}}</ref> Navorsers van die instituut het sedertdien tien Nobelpryse ontvang, onder meer in 2008 vir die identifisering van die menslike immuniteitsgebrekvirus (MIV) deur Luc Montagnier en Françoise Barré-Sinoussi in 1983. == Kontroverses == Pasteur het sy familie in 1878 opgedra om sy laboratoriumjoernale nooit aan iemand te wys nie, en omdat hy ook nie toegelaat het dat ander in sy laboratorium joernale hou nie, het baie besonderhede van sy navorsing lank onbekend gebly. Sy kleinseun, Pasteur Vallery-Radot, het die dokumente eers in 1964 aan die Franse nasionale biblioteek geskenk, en hulle is tot ná sy dood in 1971 vir historiese studie beperk. In 1995, die eeufees van Pasteur se dood, het die wetenskapshistorikus Gerald L. Geison 'n ontleding van dié joernale in ''The Private Science of Louis Pasteur'' gepubliseer en aangevoer dat Pasteur by van sy belangrikste ontdekkings misleidende weergawes gegee het.<ref name="geison">{{en}} {{cite book |last=Geison |first=Gerald L. |title=The Private Science of Louis Pasteur |url=https://archive.org/details/privatescienceof0000geis_s1q6 |date=1995 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton}}</ref> So het hy by Pouilly-le-Fort byvoorbeeld nie sy eie verswakte entstof gebruik nie, maar een wat volgens Chamberland se metode met kaliumdichromaat behandel is – naby aan die benadering van sy mededinger Toussaint, wat hy openlik gekritiseer het. Max Perutz het 'n verweer vir Pasteur gepubliseer, en die Franse immunoloog Patrice Debré het in sy biografie van 1998 bevind dat Pasteur ondanks sy genialiteit ook onbillik, strydlustig en dogmaties kon wees. === Die stryd oor gisting === Wetenskaplikes voor Pasteur het gisting al ondersoek: in die 1830's het Charles Cagniard-Latour, Friedrich Kützing en Theodor Schwann met mikroskope tot die gevolgtrekking gekom dat gis 'n lewende organisme is, terwyl Justus von Liebig, Friedrich Wöhler en Jöns Jacob Berzelius in 1839 volgehou het dat gis nie 'n organisme is nie. Antoine Béchamp, professor in chemie aan die Universiteit van Montpellier, het in 1858 verklaar dat gisting met die groei van swamme saamhang en het homself as die eerste beskou wat die rol van mikro-organismes in gisting aangetoon het. Pasteur het sy proewe in 1857 begin en sy bevindings in 1858 gepubliseer – in die Aprilnommer van ''Comptes Rendus'', terwyl Béchamp se artikel in Januarie verskyn het. Albei het aanspraak op die ontdekking gemaak, en die geskil het hulle lewe lank in verskeie rigtings voortgeduur. Béchamp het uiteindelik die kortste ent getrek: sy alternatiewe teorie van "mikrosieme" is verwerp, en die geskiedskrywing skryf die eksperimentele bewys van die mikrobiese aard van gisting aan Pasteur toe, hoewel voorstanders van alternatiewe geneeskunde die aanspraak dat Pasteur by Béchamp geplagieer het, tot vandag toe herhaal. Pasteur het ook 'n lang stryd met Marcellin Berthelot gevoer oor die vraag of gisting slegs deur lewende selle bewerkstellig kan word. Pasteur se standpunt – dat die lewende sel onontbeerlik is – is later deels weerlê toe Eduard Buchner in 1897 aangetoon het dat 'n uittreksel van dooie gisselle steeds suiker kan laat gis, waarvoor hy in 1907 die Nobelprys vir Chemie ontvang het. Die entstofproef op die negejarige Joseph Meister het eweneens vrae oor navorsingsetiek laat ontstaan: Pasteur was nie 'n geneesheer nie en het nie 'n lisensie gehad om te behandel nie, en die entstof was op daardie stadium nog nie op mense getoets nie. Die behandeling is met die steun van geneeshere gedoen en die seun het oorleef, maar die geval sou volgens die maatstawwe van vandag as 'n ernstige oortreding van die reëls vir mediese proefnemings geld. == Gesin == Pasteur is in 1849 met Marie Laurent getroud, die dogter van die rektor van die Universiteit van Straatsburg, wat sy lewe lank as sy wetenskaplike assistent gewerk het. Hulle het vyf kinders gehad, van wie drie in hulle kinderjare oorlede is: Jeanne (gebore 1850) is in 1859 op negejarige ouderdom aan [[tifus]] oorlede, die tweejarige Camille in 1865 aan 'n lewergewas en Cécile in 1866 op twaalfjarige ouderdom eweneens aan tifus. Net Jean Baptiste (gebore 1851) en Marie Louise (gebore 1858) het grootgeword. Die verlies van drie kinders aan aansteeklike siektes word algemeen as een van die dryfkragte agter sy latere werk oor siektes beskou. == Geloof en lewensbeskouing == Oor Pasteur se geloof bestaan uiteenlopende weergawes. Sy kleinseun, Louis Pasteur Vallery-Radot, het geskryf dat hy uit sy Katolieke agtergrond net 'n spiritualisme sonder godsdienstige praktyk behou het, terwyl Katolieke skrywers volgehou het dat hy sy lewe lank 'n gelowige Christen gebly het; sy swaer het in 'n biografie geskryf dat 'n volstrekte geloof in God en in die ewigheid sy hele lewe deurtrek het.<ref name="valleryradot">{{fr}} {{cite book |last=Vallery-Radot |first=René |title=La vie de Pasteur |url=https://archive.org/details/laviedepasteu00vall |date=1900 |publisher=Hachette |location=Parys}}</ref> 'n Uitspraak wat dikwels aan hom toegeskryf word, lui dat hy hoe meer hy die natuur bestudeer, hoe meer verwonderd staan oor die werk van die Skepper. Sy wetenskaplike werk self het hy egter streng van sy geloof geskei en op waarneming en proefneming gegrond. == Dood en nalatenskap == Pasteur het ná 1868 nog verskeie beroertes gehad en is op 28 September 1895 by Villeneuve-l'Étang naby Parys oorlede, omring deur sy familie en kollegas. Hy het 'n staatsbegrafnis gekry en is eers in die [[Notre-Dame-katedraal]] begrawe, waarna sy oorskot na 'n krip in die Pasteur-instituut oorgebring is, waar dit vandag nog rus.<ref name="institut" /> Pasteur is met die grootste eerbewyse van sy tyd vereer: hy is in 1881 tot lid van die [[Académie française]] verkies, was 'n grootkruis van die [[Erelegioen]] en het onder meer die Rumford-medalje (1856 en 1892), die Copley-medalje (1874), die Albert-medalje (1882) en die Leeuwenhoek-medalje (1895) ontvang. Die UNESCO/Institut Pasteur-medalje is by die eeufees van sy dood ingestel en word elke twee jaar toegeken vir navorsing wat 'n heilsame uitwerking op die menslike gesondheid het. Sy naam leef voort in strate, skole en hospitale oor die hele wêreld – in Suid-Afrika onder meer in die Louis Pasteur-privaathospitaal in [[Pretoria]] en 'n gelyknamige hospitaal in [[Bloemfontein]] – sowel as in die Universiteit Louis Pasteur in Straatsburg. Die Franse akademielid Henri Mondor het van hom gesê dat Pasteur nóg 'n geneesheer nóg 'n snykundige was, maar dat niemand soveel vir die geneeskunde en die snykunde gedoen het as hy nie. == Betekenis in die wetenskapsgeskiedenis == Pasteur word saam met [[Robert Koch]] as die grondlegger van die mikrobiologie beskou. Waar Koch die metodes ontwikkel het om bakterieë suiwer te kweek en die veroorsakers van bepaalde siektes uit te ken, was Pasteur se bydrae breër: hy het aangetoon dat gisting, bederf en siekte alles die werk van mikro-organismes is, dat sulke organismes nie spontaan ontstaan nie, en dat hulle verswak kan word om entstowwe te maak. Uit hierdie drie insigte het die praktyke gevloei wat vandag as gewoon geld – die sterilisasie van instrumente en verbande, die pasteurisasie van voedsel en drank, en die inenting teen aansteeklike siektes. Sy werk het ook die verhouding tussen die wetenskap en die bedryf verander. Pasteur het navorsingsvrae uit die praktiese nood van die wyn-, bier-, asyn-, sy- en veebedryf geneem en die oplossings weer aan daardie bedrywe teruggegee, en hy het in die proses die gedagte van 'n navorsingsinstituut gevestig wat sowel fundamentele wetenskap as toegepaste werk doen. == Publikasies == Van Pasteur se belangrikste publikasies: * ''Mémoire sur la fermentation appelée lactique'' (1857) – oor melksuurgisting * ''Mémoire sur les corpuscules organisés qui existent dans l'atmosphère'' (1861) – die weerlegging van spontane ontstaan * ''Études sur le vin'' (1866) – oor die siektes van wyn * ''Études sur le vinaigre'' (1868) – oor asyn * ''Études sur la maladie des vers à soie'' (1870) – oor die sywurmsiektes * ''Quelques réflexions sur la science en France'' (1871) * ''Études sur la bière'' (1876) – oor bier en die giste daarvan * ''Les microbes organisés, leur rôle dans la fermentation, la putréfaction et la contagion'' (1878) * ''Traitement de la rage'' (1886) – oor die behandeling van hondsdolheid == Sien ook == *[[Rasemiese mengsel]] *[[Pasteurisasie]] *[[Entstof]] *[[Mikrobiologie]] *[[Robert Koch]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} == Bronnelys == * [[Kennis (ensiklopedie)|''Kennis'']], Vol1, 1980, p 114-115, {{ISBN|0-7981-0823-1}} {{Wenners van die Copley-medalje 1851–1900}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pasteur, Louis}} [[Kategorie:Franse chemici]] [[Kategorie:Mikrobioloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1822]] [[Kategorie:Sterftes in 1895]] o3aiw8lare02b3qlsah7st00t7s2l29 0 11629 2964744 2841360 2026-09-03T09:39:17Z BT1121 109898 Sinskonstruksie en grammatika is verbeter. 2964744 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Mel Botes | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = [[Klerksdorp]], [[Suid-Afrika]] | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = | beroep = Musikant | instrument = | jare_aktief = | etiket = Storm Rekordz | assosiasies = | webwerf = [http://www.melbotes.co.za/ melbotes.co.za] | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Mel Botes''' is 'n [[Afrikaans]]e musikant.<ref name="n24" /><ref name="diekoelkamers" /><ref name="rock.co.za" /><ref name="showme" /> Hy is ook 'n digter, liedjieskrywer en komponis. Botes het in 1999 met sy epiese musiekproduksie “David’s Confession” naam gemaak. Die eerste van vier hoofstukke van hierdie futuristiese musiekdrama “About Time” is by  [[Sun City, Noordwes|Sun City]] opgevoer. Hy het al die lirieke en musiek van “David’s Confession” geskryf. ‘n Gelyknamige album is in 1999 by Bop Studios opgeneem.  Hierdie werk is en word steeds beskryf as een van die beste ooit uit SA in die rock genre en jare voor sy tyd. Botes is in 2000 uit ‘n groot aantal inskrywings in Beeld/Geraas en Janus Musiek se Vuurdoopliedjiewedstryd as die algehele wenner in die kontemporêre afdeling aangewys. (Die wedstryd is in samewerking met Select Musiek en RP Studios aangebied.) Sy liedjie “As” was die wenliedjie. “Oomblik van Waansin” is Botes se eerste Afrikaanse album en het voortgespruit uit sy aanwysing as Vuurdoopliedjiewenner van 2000. Die album is hoofsaaklik by  RP Studios in Aucklandpark opgeneem en spog met ‘n suiwer, akoestiese klank. == Albums == *Jinx (met [[Valiant Swart]]) (2004) : Die musiek van die lied "Daar's 'n ster" (geskryf deur Valiant Swart) op die album "Jinx" (2004) is dieselfde musiek as die musiek van die lied "Lost for words" op die album "The Division Bell" (1994) van [[Pink Floyd]]. * Pink Floyd: Crazy Diamond * Nice To Meet You * Storm 20X0 AD, 2007 * Ek Like Jou Ma, 2007 SELECT * Flight Of Bird, SELECT * Oomblik Van Waansin, SELECT == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="n24">{{Cite web |url=https://www.news24.com/news24/community-newspaper/eikestadnuus/virtuoso-mel-botes-et-al-to-pay-tribute-to-legendary-guitarists-in-stellenbosch-20231110 |title=Virtuoso Mel Botes et al to pay tribute to legendary guitarists in Stellenbosch |website=news24.com |access-date= 5 Mei 2024 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122172352/https://www.news24.com/news24/community-newspaper/eikestadnuus/virtuoso-mel-botes-et-al-to-pay-tribute-to-legendary-guitarists-in-stellenbosch-20231110 |url-status=live }}</ref> <ref name="diekoelkamers">{{Cite web |url=https://www.diekoelkamers.com/events/DireStraitsMelBotes |title=SULTANS OF SWING - A Tribute to DIRE STRAITS| MEL BOTES presents |access-date= 5 Mei 2024 |archive-date= 3 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203005737/https://www.diekoelkamers.com/events/DireStraitsMelBotes |url-status=live }}</ref> <ref name="rock.co.za">{{Cite web |url=http://www.rock.co.za/files/mel_botes.html |title=Mel Botes |website=rock.co.za |access-date= 5 Mei 2024 |archive-date= 5 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705125751/http://www.rock.co.za/files/mel_botes.html |url-status=live }}</ref> <ref name="showme">{{Cite web |url=https://showme.co.za/plett/lifestyle/interview-with-the-famous-mel-botes/ |title=Interview with the famous Mel Botes! |website=showme.co.za |access-date= 5 Mei 2024 |archive-date=13 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913200505/http://showme.co.za/plett/lifestyle/interview-with-the-famous-mel-botes/ |url-status=live }}</ref> }} == Sien ook == *[[Lys van Suid-Afrikaanse musikale kunstenaars]] == Eksterne skakels == * [http://www.melbotes.co.za/ Botes se amptelike webtuiste] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici|Botes, Mel]] [[Kategorie:Lewende mense]] m2v3spht6e3zyrcula044ixgy770yxk 0 11910 2964552 2941570 2026-09-02T18:08:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964552 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Johannes Gerhardus Strijdom | beeld = Hans Strijdom kleur.jpg | beeldonderskrif = | orde = 5de [[Eerste Minister van Suid-Afrika]] | termynaanvang = [[30 November]] [[1954]] | termyneinde = [[24 Augustus]] [[1958]] | monarg = [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]] | goewerneur-genl = [[E.G. Jansen]] | voorganger = [[Daniël François Malan]] | opvolger = [[Hendrik Verwoerd]] | geboortedatum = {{Geboortedatum|1893|7|14}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = Sandvlakte, distrik [[Willowmore]], [[Kaapkolonie]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1893|7|14|1958|8|24}} | sterfteplek = [[Kaapstad]], [[Kaapprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | party = [[Nasionale Party]] | eggenoot = [[Marda Vanne]]<br />[[Susan Strijdom|Susan de Klerk]] | kinders = Johannes Gerhardus, Estelle | alma_mater = [[Universiteit Stellenbosch]] | religie = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} Adv. '''Johannes Gerhardus (Hans) Strijdom''' (plaas Sandvlakte, distrik [[Willowmore]], [[Kaapkolonie]], [[14 Julie]] [[1893]] – [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]], [[24 Augustus]] [[1958]]) was Suid-Afrika se vyfde [[Eerste Minister van Suid-Afrika|eerste minister]] en die derde premier wat behoort het tot die [[Nasionale Party]] ná genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] (1924–1938) en dr. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] (1948–1954). Hy was, ná genl. [[Louis Botha]], premier van 1910 tot 1919, die tweede eerste minister wat in die amp oorlede is. Die derde en enigste ander was dr. [[Hendrik Verwoerd]], Strijdom se opvolger. Sy tweede vrou, [[Susan Strijdom|Susan]], het in 1973 van hom gesê: "Daar was iets vreemd gedistingeerds in Hans Strijdom. Hy was in hart en siel 'n volksmens, maar uit die skares wat hom op die hande gedra het, het niemand hom ooit familiêr op die skouers geklop met 'n gemeensame "dag, ou Hans!" nie. Hy was vir almal wel Hans Strijdom, maar in 'n mistieke hoogagting, wat geen familiariteit geken het nie." Van al Suid-Afrika se premiers tussen 1910 en 1961 was die "Leeu van die Noorde" moontlik die vurigste republikein. Al het hy nie lank genoeg geleef om republiekwording in 1961 te beleef nie, het hy belangrike simboliese voorbereidings vir dié staatkundige verandering getref. Hy was 'n harde politieke werker wat, volgens sy tydgenote, hom doodgewerk het. Sommige waarnemers het hom ná sy dood as 'n [[Bybel]]se [[Moses]] beskryf wat die beloofde land ('n [[republiek]]) kon sien, maar nie binne kon gaan nie.<ref>{{af}} [http://www.afrikanergeskiedenis.co.za/nasionaliste/biografiese-profiele/jg-strydom/ Afrikanergeskiedenis.co.za Hans Striijdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180629071247/https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/nasionaliste/biografiese-profiele/jg-strydom/ |date=29 Junie 2018 }}. URL besoek op 23 Junie 2017.</ref> == Herkoms == Hans Strijdom was die tweede seun van die vyf seuns en vyf dogters van Petrus Gerhardus Strijdom (29 Junie 1867 – 2 Augustus 1932) en sy vrou, Ellen Elizabeth Nortier (14 September 1871 – 11 November 1938).<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Petrus-Strijdom-b3c2d1e12f2g9h4/6000000011061586388 Genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> Strijdom se grootmoeder aan moederskant was Mary-Ann Sarah Quinton, dogter van 'n [[Ierland|Ier]], Richard John Quinton (1818–'91). Die stamvader van die familie Strijdom in Suid-Afrika was Joost Strijdom, wat voor 1686 as skoenmaker in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|VOC]] na die [[Kaapstad|Kaap]] gekom het en wie se tweede seun, die vryburger Matthys Stefanus Strijdom (gedoop op 14 Junie 1690), in 1711 met 'n [[Hugenoot|Hugenote]]-dogter van [[Paarl|Drakenstein]], Elizabeth Nortier, getroud is.<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Joost-Strydom-SV-PROG/6000000001634122033 Genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> In die loop van die agtiende eeu het die nasate van hierdie tak van die Strijdom-familie, onder andere Hans Strijdom se voorgeslag, met die veeboertrek na die Kaapse binneland beweeg. As jong seun het hy grootgeword in 'n rustige, landelike atmosfeer en so lewenslank innig verkleef gebly aan die bodem en boerdery. Ongetwyfeld het hy ook die taaie volharding geërf van 'n geslag wat 'n lewensbestaan in 'n dorre landstreek moes maak. == Skoolopvoeding == Strijdom het sy laerskoolopleiding aan 'n plaasskool en op die dorp Willowmore ontvang, en sy hoërskoolopleiding op [[Franschhoek]]. Die Franschhoekse skool het, naas sy ouerhuis, die eerste groot en blywende invloed op sy lewe geword. In dié [[Boland]]se skool het so 'n sterk vaderlandse gees geheers dat destyds van owerheidsweë gekla is oor "dislojaliteit" jeens [[Groot-Brittanje|Brittanje]]. Een van Strijdom se skoolhoofde was die later bekende opvoedkundige filosoof prof. [[Gabriël Gideon Cillié|G.G. Cillié]] van [[Stellenbosch]], en onder sy medeskoliere was [[Johan Carinus|J.G. Carinus]], later Kaapse administrateur, en [[D.B. Bosman]] (die gevierde taalgeleerde) en dr. [[Samuel Pellissier|S. H. Pellissier]], later onderskeidelik gesant in Nederland en voorsitter van die Radioraad, kultuurleier en stigter van die [[Volkspele|Afrikaanse Volksang- en Volkspelebeweging]].<ref>{{af}} [http://www.franschhoekhigh.co.za/?page=History+of+our+School&cat=ABOUT+US Die skool se geskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917192523/http://www.franschhoekhigh.co.za/?page=History+of+our+School&cat=ABOUT+US |date=17 September 2016 }}. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> == Naskoolse opvoeding == Strijdom het in 1909 gematrikuleer en die volgende jaar student geword aan die Victoria-kollege (van 1918 af die [[Universiteit Stellenbosch]]). Weens die gebrek aan 'n opleidingskursus in [[landbou]] wat hom in staat sou stel om hom wetenskaplik as boer te vorm, het hy besluit om hom aan die studie van tale te wy nadat hy op skool reeds uitgeblink het in [[Latyn]] en [[Grieks]]. Aan die kollege was hy 'n aktiewe lid van die debats- en filosofiese vereniging, die Afrikaanse Taalvereniging en daarby 'n geesdriftige rugby- en tennisspeler. Onder sy tydgenote en vriende van studentedae was daar ook dr. [[N.J. van der Merwe]], adv. [[Stephanus Petrus le Roux|S.P. le Roux]], wat later 'n belangrike aandeel sou hê om Strijdom tot die politiek te laat toetree, prof. M.C. Botha, regter Henry de Villiers, ds. A.C. Stegmann en Jack Pauw. Op Stellenbosch het Strijdom as vurige vaderlander ontluik. Hy het dadelik ingeskakel by dié deel van die studentegemeenskap wat Afrikanerbelange vooropgestel, gelyke regte vir Afrikaans wou verseker en wal gegooi het teen verengelsing. Toe dr. N.J. van der Merwe in 1912 'n Afrikaanse Taalfees in Kaapstad organiseer, was Strijdom een van diegene wat van Stellenbosch na Kaapstad gegaan het om deel te neem aan die optog, wat groot ontsteltenis onder Engelstaliges in Kaapstad veroorsaak het.<ref>{{af}} [http://www.litnet.co.za/stellenboschstudente-se-rol-in-die-vestiging-van-afrikaans-as-onderrigtaal-aan-die/ Stellenboschstudente se rol in die vestiging van Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> == Die Rebellie en Eerste Wêreldoorlog == Nadat Strijdom sy B.A.-graad in 1912 op 18-jarige ouderdom verwerf het, keer hy tot verbasing van al sy kennisse en vriende terug na sy eerste liefde, die boerdery. Saam met sy vader en oudste broer, Matthys, boer hy met volstruise op die familieplaas Sandvlakte, distrik Willowmore, tot die volstruisveremark in 1914 aan die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in duie stort. Daarna het hy na Pretoria gegaan en aanvanklik 'n betrekking in die staatsdiens aanvaar, moontlik omdat sy opleiding hom destyds min keuse gelaat het. As konserwatiewe Afrikaner en van huis uit Calvinis, het Strijdom innerlik met die [[Maritz-rebellie|versetbeweging van 1914]] gesimpatiseer, maar ingevolge die verpligte diensregulasies van die verdedigingsmag is hy in Desember 1914 opgekommandeer omdat hy by die departement van verdediging gewerk het. Maar hy het nie kans gesien om aan krygsverrigtinge deel te neem nie en is, op eie versoek, by die ambulansafdeling ingelyf en na [[Suidwes-Afrika]] gestuur, waar hy die hele veldtog teen die Duitsers meegemaak het. Sy tweede vrou, [[Susan Strijdom]], het dié hoofstuk in sy lewe 15 jaar na haar eggenoot se dood as volg saamgevat: "Hy was net 'n paar maande daar, want in hierdie tyd is genl. [[Koos de la Rey|De la Rey]] by Booysens in Johannesburg gedood in 'n ongeval waarvan die amptelike verklaring destyds – en soms vandag nog is – dat hy getref is deur 'n opslagkoeël tydens die skietery op die berugte [[Fosterbende]]. Hans het anders daaroor gedink, want dit was in die felle aanvangswoelinge van die [[Maritz-rebellie|Rebelliedae]] en genl. De la Rey is geskiet op pad na genl. [[Christiaan Frederik Beyers|Beyers]]. Hans se opstandige gedagtes is in sy onsimpatieke departement beantwoord met die verfynde tegniek van volslae veronagsaming. Niemand het daarna na die jong man gekyk of hom werk gegee nie. En so is hy na 'n tydjie weg om hom by prokureur Meintjies in Pretoria in te skryf as prokureursklerk." == Verdere studie en prokureursfirma == Ná sy terugkeer na Pretoria in 1916 besluit hy om regsgeleerde te word, skryf hom in as klerk by 'n Pretoriase prokureursfirma en begin aan die Transvaalse Universiteitskollege (later [[Universiteit van Pretoria]]) met deeltydse studie vir die LL.B.-graad. Hy voltooi die Preliminêre LL.B. onder leiding van adv. W. Pitman aan die einde van dieselfde jaar en slaag net agt maande later in die finale graadeksamen met 'n gemiddelde persentasie van 72. In Januarie 1918 is hy formeel tot die Kaapse balie toegelaat, maar praktiseer nooit as advokaat nie, want nog in dieselfde jaar word hy prokureur. Sy aansoek hiertoe was die eerste wat in Afrikaans by die hooggeregshof in Pretoria ingedien is. Teen alle verwagtings in het Strijdom hom nie in Pretoria gevestig waar hy goed bekend was nie, maar besluit om liewer 'n eie, onafhanklike praktyk op ’n kleiner plek te begin. Hy het is eers na [[Dullstroom]], maar die kaal Hoëveldse wêreld het hom nie aangetrek nie en so het hy op [[Nylstroom]] beland. Volgens mev. Susan Strijdom het Nylstroom, met die Waterberg, "sy skoonheidsaanvoeling so geroer – miskien omdat dit hom ook heimnisvol herinner het aan die Baviaanskloof by die Langeberge waar hy grootgeword het – dat Hans Strijdom volkome, lewenslank, opgegaan het in Waterberg en Waterberg deel van homself geword het". In Mei 1918 het hy hom dus gevestig as dorpsprokureur op [[Nylstroom]], waar hy mettertyd 'n eie firma van die grond af opgebou het. Dit was moeilike jare en Strijdom het noustrop getrek. Boonop het hy tydens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griepepidemie]] ernstig siek geword. Hy het herstel, maar sy hart en longe het 'n ernstige knou verduur. == Toetrede tot die politiek == [[Lêer:Hans Strijdom, jonk.jpg|duimnael|Adv. Strijdom voor hy premier geword het.]] Hoewel Strijdom sterk gevoel het vir die jong [[Nasionale Party]] (NP) onder leiding van genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]], het hy aanvanklik nie begeer om hom in die politiek te begewe nie. Nietemin het P. le Roux van Niekerk hom omgepraat en het hy in 1918 afdelingsekretaris van die NP in [[Waterberg (kiesafdeling)|Waterberg]] geword. Dit was hoofsaaklik danksy sy intensiewe reorganisasiewerk dat die NP-meerderheid in dié kiesafdeling tydens die [[Suid-Afrikaanse verkiesing van 1920|verkiesing van 1920]] tot 428 stemme toegeneem het. Waterberg was een van die oorspronklike setels in die eerste volksraad ná [[Uniewording]] in 1910. Die eerste Waterbergse LV was R.G. Nicholson van die [[Regerende Party]] (die voorloper van die NP sowel as die [[Suid-Afrikaanse Party|SAP]] wat in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1910|1910 se algemene verkiesing]] onbestrede verkies is. In die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1915|1915-verkiesing]] het P.W. le Roux van Niekerk die setel met ’n meerderheid van drie stemme op die SAP-kandidaat verower. In ’n tussenverkiesing op [[12 Januarie]] [[1916]] het Van Niekerk sy meerderheid opgeskuif tot 20 en in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1920|1920-verkiesing]] tot 428. Met sy toetrede tot die politieke veglinie het Strijdom die geleentheid gekry om die kiesers van Waterberg te leer ken en in die binnekringe van die NP te beweeg. Meer nog het hy sy politieke vuurdoop gekry in die harde skool wat sy beste eienskappe na vore gebring het en so het hy ontluik in ’n doeltreffende spreker. Uit die staanspoor het hy 'n sterk republikeinse gevoel geopenbaar wat kensketsend van sy politieke loopbaan sou word. Op [[19 Oktober]] [[1923]] het hy in ''[[Die Vaderland|Ons Vaderland]]'' geskryf 'n republiek is 'n ideaal wat in die siel van die Afrikaner leef, na die verwesenliking waarvan hy vir ewig en altyd sal strewe. Sy vrou sou dekades later skryf: "Hans Strijdom se politieke lewe, stryd en strewe is te bekend dat ek daaroor sal uitwei, behalwe net om te sê dat diegene wat sy onverwoesbare republikeinse idealisme en doelgerigtheid in sy latere bekende loopbaan wil verstaan, daardie brief moet lees wat hy al in 1923 in ''Ons Vaderland'' geskrywe het oor "Die Toekoms van Suid-Afrika", sy eerste openbare politieke geloofsbelydenis wat deur sy lewe onveranderd gebly het." Ook het hy die stryd vir die volwaardige erkenning van Afrikaans op Nylstroom voortgesit. Kort ná sy aankoms aldaar het hy 'n huwelikskontrak in Afrikaans by die Aktekantoor laat indien met die oog op registrasie. Die registrateur het die registrasie geweier en eers nadat Strijdom hom met 'n mandamus van die hooggeregshof gedreig het, het hy ingewillig om die kontrak te registreer. Hierdie optrede van Strijdom het nie net ’n skans afgebreek in die pad van Afrikaans na erkenning as regstaal nie, maar het die aandag gevestig op sy morele moed om op beginselgrondslag teen die stroom te beweeg. Namate sy regspraktyk floreer het, het sy belangstelling in boerdery herleef. Hy het die plaas Elsjeskraal op die [[Springbokvlakte]] gekoop en later saam met sy broer Raymond 'n stoetplaas naby [[Warmbad]] begin. Sy belangstelling in boerdery het daartoe gelei dat hy in 1923 tot voorsitter van die Waterberg-landbougenootskap verkies word, 'n amp wat hy tot 1929 beklee het. Met die verkiesing van P. le R. van Niekerk as senator, nadat hy Waterberg in elke verkiesing tot 1924 gewen het, is Strijdom eenparig as NP-kandidaat vir die [[Waterberg (kiesafdeling)|kiesafdeling Waterberg]] benoem. In die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1929|verkiesing van 1929]] het hy 'n groot oorwinning toe hy 1&nbsp;156 stemme kry vergeleke met die [[Suid-Afrikaanse Party|SAP]]-kanditaat, F.P. van Deventer, se 573. Hy sou Waterberg tot sy dood toe verteenwoordig. In [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1933|1933 se verkiesing]] is hy onbestrede verkies, in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1938|1938]] wen hy met ’n skrale meerderheid van 242, maar in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1943|1943]] met 984, in albei gevalle teen kandidate van die [[Verenigde Party|VP]]. In [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|1948]] het hy sy meerderheid meer as verdubbel tot 2&nbsp;448; tog het die VP ook in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1953|1953]] ’n kandidaat gestel, wat Strijdom met ’n meerderheid van 3&nbsp;417 verslaan het. Die laaste keer dat hy in Waterberg sou staan, in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|1958]], enkele maande voor sy dood toe hy reeds siek was, stoot hy sy meerderheid teenoor die VP op tot 4&nbsp;774, oftewel ’n meer as 80%-aandeel aan die stemme. So het hy Waterberg van 1929 tot 1958 ononderbroke verteenwoordig.<ref>{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> == Eerste jare as Volksraadslid == [[Lêer:Johannes Gerhardus Strijdom.jpg|duimnael|links|upright|J.G. Strijdom lewer 'n toespraak]] [[Lêer:Adv Hans Strijdom en sy gesin, Johannes Gerhardus, Susan en Estelle.jpg|duimnael|Adv. Strijdom en sy gesin: (van links) Johannes Gerhardus, Susan en Estelle.]] Strijdom het sy eerste toespraak in die Volksraad op 29 Julie 1929 gelewer oor 'n saak wat hom na aan die hart gelê het: waterbewaring en besproeiing. Hy het gepleit dat die staat ’n duidelike besproeiingsbeleid vir die hele Suid-Afrika formuleer en 'n opname van die land se waterbronne gemaak word. Anders as hierdie eerste toespraak oor 'n minder ontvlambare onderwerp, was Strijdom se latere toesprake vol vuur en geesdrif en soms was selfs partygenote bekommerd oor die skerpheid daarvan wat moontlik ondersteuners van die NP kon verdryf. Hy het egter nie aan die goue middeweg geglo nie. Dit het gou duidelik geword dat sy politieke strewe en nasionalisme vir hom 'n ernstige lewensfilosofie was en dat hy Volksraad toe gekom het om te werk en te vorder. "Hy sal ver gaan," het [[Tielman Roos]] indertyd gesê, "want hy is volkome eerlik, toegewy aan sy volk eerder as aan homself en bedeeld met 'n onwankelbare geloof." Oor sy republikeinse oortuiging was daar uit die staanspoor geen twyfel nie. Vir hom het republikanisme onafhanklikheid, los van die kroon, sonder enige Ryksbande beteken. Van sy toetrede tot die Volksraad is hy aangemerk as een van die lede van die republikeinse vleuel van de NP, waarvan dr. [[N.J. van der Merwe]] die leier was. Sy eerste groot politieke toespraak in die Volksraad op 20 Mei 1931 het dan ook gehandel oor republiek los van die Britse kroon. Dit het gevolg op 'n voorstel van genl. [[Barry Hertzog|Hertzog]] waarin goedkeuring gevra is vir aanbevelings spruitende uit die Rykskonferensie van die vorige jaar in Londen. Oor die kwessie van die troonopvolging, naamlik dat geen Statebondsland die troonopvolgingswette kon wysig sonder toestemming van alle ander Statebondslande nie – wat deur genl. Hertzog aanvaar is, was genl. [[Jan Smuts|J.C. Smuts]] se gevolgtrekking dat Suid-Afrika by geval van republiekwording vooraf die goedkeuring van ander Statebondslande sou moes kry. Strijdom het aan die debat deelgeneem om 'n belangrike beginsel erken te kry. "Hierdie klousule," het hy gesê, "beteken net een ding: As Suid-Afrika uit die Statebond tree, bring dit geen verandering in die troonopvolging nie. Al wat gebeur, is dat ons uittree, en die reg om uit te tree, dit behou ons. Daarom wil ek die volgende amendement indien: 'Mits die artikel nie beskou word as afbreuk doende aan die reg van die Unie om van die Britse Gemenebes af te skei nie.' Dié amendement is in effens gewysigde vorm aanvaar en het Strijdom se eerste belangrike politieke bydrae in die Volksraad geword. == Huwelikslewe == [[Lêer:Susan Strydom.jpg|duimnael|links|Adv. Strijdom eers getroud met die (later lesbiese)<ref name="shiny">{{en}} [http://shinynewbooks.co.uk/non-fiction08/josephine-tey-by-jennifer-morag-henderson/ Josephine Tey by Jennifer Morag Henderson]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 16 Augustus 2016.</ref> aktrise [[Marda Vanne|Margaretha van Hulsteyn]], maar hulle het binne 'n jaar ná die huwelik geskei. Daarna was hy getroud met [[Susan Strijdom|Susan de Klerk]], die suster van oudmin. [[Jan de Klerk]], tante van oudpres. [[F.W. de Klerk]] en dr. [[Willem de Klerk]] en dogter van ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]]. Sy is op Vrydag [[19 Februarie]] [[1999]] in die ouderdom van 88 jaar oorlede.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/02/22/5/2.html Gewese premiersvrou sterf], ''[[Die Burger]]'', 22 Februarie 1999.</ref>]] [[Lêer:Marda Vanne.jpg|duimnael|Strijdom was enkele maande lank getroud met die aktrise [[Marda Vanne]], wat later in 'n langdurige [[Lesbiër|lesbiese]] verhouding met die [[Groot-Brittanje|Britse]] aktrise Gwen Ffrangcon-Davies was.<ref name="shiny" /><ref>{{en}} [http://alchetron.com/Gwen-Ffrangcon-Davies-1287131-W Gwen Ffrangcon-Davies]. URL besoek op 16 Augustus 2016.</ref>]] [[Lêer:Susan en Hans Strijdom tydens die 1958-verkiesingsveldtog.jpg|duimnael|Mev. [[Susan Strijdom|Susan]] en adv. Strijdom tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|1958-verkiesingsveldtog]], enkele maande voor sy dood.]] Adv. Strijdom was minder as ’n jaar met die aktrise [[Marda Vanne]] getroud voor dié huwelik ontbind is. In Februarie 1929 het hy die jong musiekonderwyseres [[Susan Strijdom|Susan de Klerk]], dogter van ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], indertyd vir die tweede keer leraar van die [[Gereformeerde kerk Johannesburg]], en sy tweede vrou, [[Aletta de Klerk]], op 'n aand by vriende ontmoet. Uit hierdie huwelik is ’n dogter, Estelle, en seun, Johannes Gerhardus, gebore. Susan Strijdom het in 1973, met die 25-jarige herdenking van die NP se bewindsoorname in 1948, as volg oor haar man geskryf: "Ek onthou nog hoe hy altyd in daardie lang vervloë jare, ná sy politieke studie van die koerante, altyd na Emol se musiekrubriek in ''[[Die Burger]]'' teruggeblaai het om sy bespreking van nuwe plate te verslind. So het sy plateversameling aangegroei. Tot in die jare toe hy eerste minister was, het ons na elke simfoniekonsert gegaan waartoe die tyd en die geleentheid hom toegelaat het. So sal ons wat die naaste aan hom was, ons weg van die honderdduisendes wat hom net in die openbare lewe geken en aangehang het, hom onthou. Geskiedenis, tradisie, die gevoel vir die skone was verstrengel met sy liefde vir sy huis en sy gesin, van wie toenemende openbare eise hom so dikwels weggeneem het." Die paartjie is op [[14 Januarie]] [[1931]] in [[Fordsburg]] getroud, waar mev. Strijdom se vader se kerk was. Van sy vroegste jare as Volksraadslid sou sy in 1973 vertel: "Ons het Kaap toe gegaan en daar het hy my al die skoonhede van die ou Kaap gewys. (Hy was) teen hierdie tyd 'n wakker, knap, gesiene jong prokureur. Daardie jaar (1929), en jare daarna, het hy my Saterdag na Saterdag saamgeneem langs en op ou [[Tafelberg]]. Ons het die Kaap deurgestap, dit leer ken en sy skoonheid diep ingedrink. In sy gehegtheid aan tradisie het hy my ook geneem na al die historiese plekke. Maar ná 1933 het die politieke stryd Hans omtrent volkome opgeëis. Hoeveel maal het hy my nie op [[Potchefstroom]] by familie gaan aflaai om dan saam met prof. [[Wicus du Plessis|Wikus du Plessis]], dr. [[Casparus de Wet|C.H. de Wet]] en andere in die politieke wapad te val om die Nasionale Party van Transvaal her op te bou nie." Vyftien jaar ná haar eggenoot se dood het Susan Strijdom as volg oor hul huwelik geskryf: "So het ons twee 27 wonderlike jare meegemaak, ja, dikwels ook van alleenheid omdat sy reuse take ons so dikwels geskei het. Maar in 1954 het ons vyf salige weke saam in die buiteland kon deurbring. En o, hoe het Hans dit nie geniet nie om al die plekke en dinge te sien wat vir hom tot toe net in sy gedagtewêreld bestaan het. Ek sal immer dankbaar bly oor daardie vyf weke, alleen saam, al was ons nie werklik afgesny van ons land nie omdat in Italië reeds die brief van dr. Verwoerd ons gevind het waarin Hans gevra is om sy bereidwilligheid op skrif te stel dat hy nominasie vir die hoofleierskap van die Nasionale Party na dr. Malan se aftrede sal aanvaar ..." Sy is in 1999 oorlede nadat sy 41 jaar lank 'n weduwee was en haar seun oorleef het.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/02/22/5/2.html Gewese premiersvrou sterf], ''Die Burger'', 22 Februarie 1999.</ref> == Prestasies in die Volksraad == [[Lêer:Adv Hans Strijdom en dr Hendrik Verwoerd tydens die 1958-verkiesingsveldtog.jpg|duimnael|links|Adv. Strijdom en dr. Hendrik Verwoerd tydens die 1958-verkiesingsveldtog.]] In 1934 het Strijdom weer in die Volksraad verklaar dat nie net onafhanklikheid sy ideaal was nie, maar soewereine republikeinse onafhanklikheid. Hy het voorts in Volksraadsdebatte te velde getrek teen die veronregting van Afrikaans in staatskantore. As jong lid het hy in parlementêre bedrywighede presteer, soos in die gekose komitee in verband met die goudstandaard in 1931, en as lid van die gesamentlike gekose komitee van die Senaat en Volksraad in verband met die Bantoe-vraagstuk wat in 1930 aangewys is en eers in 1936 sy werksaamhede voltooi. Tussen genl. Hertzog en Strijdom het ’n goeie verstandhouding geheers, hoewel Strijdom tereggewys is oor sy uiterse vrymoedigheid ten opsigte van die republikeinse ideaal. ""Baie politieke skrywers sal vertel van Hans se stryd teen genl. Hertzog en sy verskille met dr. Malan," het sy vrou later geskryf. "Ja, dit (kan) so gewees het, maar ek weet hoe diep, hoe onvernietigbaar die agting was wat hy vir hierdie leiers gehad het. Genl. Hertzog was sy jongmansheld; dr. Malan sy ouer besonkener leier. Hans was onbeweeglik kompromisloos oor die dinge waarin hy geglo het, sou daaroor selfs teen mede-Afrikaners veg, maar hoe veel male het hy nie aan ons, en aan sy volgelinge, gesê om nooit die onvergeetlike dienste van 'n Hertzog en 'n Malan aan die Afrikanersaak te vergeet nie, maar dit altyd in ere te hou." Dit was ook omstreeks 1934 dat hy, tesame met Nasionaliste soos drr. Malan, [[N.J. van der Merwe|Van der Merwe]], [[Hendrik Verwoerd|Verwoerd]] en adv. [[C.R. Swart]], deur die [[Afrikaner Broederbond]] gewerf is. Genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] het in 'n toespraak op [[7 November]] [[1935]] op [[Smithfield]] 'n aanval op die organisasie geloods. Luidens 'n berig in ''[[The Star]]'' daardie middag het Hertzog gesê die Broederbond streef daarna om sy lede in die staatsdiens en die politieke lewe te bevorder en Afrikaners aan te spoor om net by winkels in Afrikanerbesit te koop. Hy het die beweging as 'n gevaarlik poging beskryf om verdeeldheid in die land te saai, waarna hy die belangrikheid van eenheid en vriendskaplike betrekkinge tussen die twee dele van die blanke bevolking (Afrikaans en Engels) beklemtoon het. Die eerste minister het aangeval uit 'n omsendbrief wat die voorsitter, prof. [[Joon van Rooy|J.C. van Rooy]], onderteken en wat aan alle lede gestuur is. Daarin word lede aangespoor om in die partypolitieke sfeer dit te kies wat die mees behulpsame is vir die Bond se doelwit en strewe, naamlik die einddoel van die Afrikanerdom van baasskap in Suid-Afrika. "Broeders, ons oplossing vir Suid-Afrika se probleme is nie dat die een of ander party die oorhand in die land sal kry nie, maar dat die Afrikaner Broederbond die land sal regeer," het die omsendbrief gelui. Dit het hulle gedoen deur Nasionaliste soos Strijdom te werf en te beïnvloed om hul doelstelling van Afrikaneroorheersing uit te voer.<ref>{{en}} [[Hans Strydom (verslaggewer)|Strydom, Hans]] en Wilkins, Ivor. 1984. ''The Super-Afrikaners''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers.</ref> == Transvaalse NP-Leier == [[Lêer:Nasionale Party se federale raad, 1933.jpg|duimnael|links|Die [[Nasionale Party]] se federale raad, 1935. Adv. Strijdom staan tweede van regs in die agterste ry. [[Mabel Jansen]] sit derde van links in die tweede ry. Heel links in dié ry sit dr. [[Casparus de Wet]]. Dr. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] sit regs van Jansen en dr. [[N.J. van der Merwe]] regs van hom.]] [[Lêer:Hendrik Verwoerd, Hans Strijdom en DF Malan.jpg|duimnael|Dr. [[Hendrik Verwoerd]], adv. Strijdom en dr. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]], in omgekeerde volgorde van 1948 tot 1966 agtereenvolgens Suid-Afrika se eerste minister.]] [[Lêer:Die 19 Gesuiwerde Nasionaliste van 1934.jpg|duimnael|Die 19 "Gesuiwerde" [[Nasionale Party|Nasionaliste]] wat in 1934 in die party gebly en nie met die [[Suid-Afrikaanse Party]] saamgesmelt het om die [[Verenigde Party]] te vorm nie. Agter van links na regs: [[Stephanus Petrus le Roux|S.P. le Roux]], R.A.T. van der Merwe, [[F.C. Erasmus]], P.J.H. Luttig, J.J. Haywood. Tweede ry van agter: L.J. Vosloo, dr. [[N.J. van der Merwe]], ds. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]], adv. [[J.H.H. de Waal]], A.L. Badenhorst. Derde ry: [[Paul Sauer|P.O. Sauer]], dr. [[Karl Bremer]], adv. '''J.G. Strijdom''', ds. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]]. Voorste ry: J.F. van G. Bekker, adv. [[Charles Robberts Swart|C.R. Swart]], [[Bruckner de Villiers|W.B. de Villiers]], C.H. Geldenhuys, G.P. Steyn.]] Gedurende die [[Groot Depressie|groot handelslapte]] van die vroeë jare dertig en die stryd om die behoud van die [[goudstandaard]], het Strijdom sy leier gesteun, maar geweier om genl. Hertzog te volg toe hy gedurende die parlementsitting van 1933 met Smuts onderhandel met die oog op samewerking. Met die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1933|verkiesing van 1933]] waarin kiesers oorweldigend ten gunste van 'n koalisie van die twee groot partye was, is Strijdom in Waterberg onbestrede verkies, hoewel hy bekend was as 'n teenstander van die toenaderingsbeleid. Al was hy 'n agterbanker met skaars 'n volle parlementêre termyn agter die rug, het hy in Junie 1934 in Transvaal die leiding geneem teen samesmelting wat vir hom die verwatering en ondergang van die Afrikaner se republikeinse ideaal beteken het. Hy kon boonop geen beginselooreenkoms in die Hertzog-Smuts-kombinasie sien nie. Dit het vir hom op oorgawe neergekom wanneer toegewings gemaak word aan groepe wat nie volkome die ideale van Afrikanernasionalisme onderskryf nie. Hy was ook oortuig dat die Smuts-rigting mettertyd sou oorheers. Op Strijdom se inisiatief is in Transvaal 'n Waaksaamheidskomitee in die lewe geroep waarin hy, prof. [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]] en ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]] (sy skoonvader) gedien het. In sy manifes het dié komitee verklaar dat "Samesmelting plaasvind met imperialistiese kapitaliste wat nie 'n program van Christelik-Nasionale beginsels kan eerbiedig" nie. Nasionaliste wat teen Samesmelting gekant was, het besluit om met die Gesuiwerde NP onder leiding van dr. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] voort te gaan. Net 18 Volksraadslede het Malan gevolg, van wie Strijdom al Transvaalse LV was. Toe die Transvaalse provinsiale kongres in Augustus 1934 in Pretoria vergader om samesmelting te bespreek, het Strijdom met 'n handjie vol ondersteuners alleen teen die leiding van die reuse van die Suid-Afrikaanse politiek gestaan. Nadat die kongres met 281 teen 38 stemme samesmelting goedgekeur het, het die anti-samesmelters op voorstel van prof. [[Wicus du Plessis|L.J. du Plessis]] en onder voorsitterskap van mev. [[Mabel Jansen|M.M. Jansen]] die "wettige" Nasionale Party-kongres in 'n Pretoriase hotel voortgesit en besluit om formeel die (Gesuiwerde) NP te handhaaf. Strijdom is tot hoofbestuurslid en lid van die federale raad verkies. Iemand het indertyd voorgestel dat die NP as die "Republikeinse Party" herstig word, maar Strijdom het geweier: Die party moes nie net een ideaal nastreef nie, maar hom rig op al die fasette van nasionalisme. Op sy voorstel is ook besluit om 'n eie mondstuk te vind wat dié boodskap sou uitdra, die begin van sy lang betrokkenheid by die Afrikaanse perswese in Transvaal. Op die daaropvolgende Transvaalse kongres (April 1935) is die partyleiding aan 'n driemanskap opgedra: Strijdom, Jansen en prof. De Wet. Op voorstel van Strijdom is in art. 4 van die Program van Beginsels die strewe na 'n republikeinse staatsvorm weer geformuleer. In 1936 het Strijdom hoofleier geword met Jansen en prof. L.J. du Plessis as onderleiers. Toe die mantel van die leierskap so onverwags op veertigjarige leeftyd op sy skouers val, was Strijdom, sover dit Suid-Afrika betref, kwalik meer as die haas onbekende agterbanker vir Waterberg. Hy moes in die Noorde rekening hou met die invloed van leiers met 'n groot aanhang en in sy eenmanstryd in Transvaal het hy alles teen hom gehad: getalle, invloed, die mag van die pers en die geldmag. Sonder toereikende ervaring, sonder die skittering van reputasie en intellek wat die teenparty kon monster, het Strijdom oor 'n tydperk van 15 jaar al sy vermoëns van hardnekkige wilskrag, aansteeklike ywer en intense toewyding ingespan om Transvaal terug te bring op die pad wat na sy mening die regte was. Dat hy dit op die duur vermag het, is 'n groot prestasie. Later het hy sonder twyfel die kenmerke van daardie worsteljare gedra: waaksaamheid tot die punt van argwaan; afkeer van kompromis tot die punt van onbuigsaamheid; konsentrasie op die essensiële tot die punt van oorvereenvoudiging – eienskappe wat soms selfs ná die Nasionale oorwinning van 1948 merkbaar was. Om die NP in Transvaal te herbou, het baie moed geverg, want samesmelting het die party tot op sy fondament afgebreek. Die oorgawe waarmee Strijdom hom vir die NP beywer het, het by vriend en vyand die aandag op hom as reguit, eerlike vegter wat reg op sy doel afstuur, gevestig. So het sy ondersteuners die eienskappe leer ken wat vir hom later die erenaam "Leeu van die Noorde" verwerf het. Van die een uithoek van Transvaal tot die ander het hy die boodskap van Nasionalisme uitgedra. Daar was honderde vergaderings, soms in motorhuise of privaat wonings gereël, waar dikwels net vyf mense opgedaag het. Asof dit 'n groot saamtrek in die stadsaal was, het Strijdom dan ook daar die groepie toegespreek met sy kenmerkende vuur en dinamiese geesdrif. Sy doel was om met die krag van beginsels te oortuig en te bekeer. In hierdie tyd het genl. Hertzog, wat in die [[Verenigde Party]] ’n nuwe politieke tuiste gevind het, opgemerk: "As Hans Strijdom aanhou om van my te verskil, sal ek dit verstaan. Hy is 'n man wat sterk staan op eie beginsels." Deurgaans het hy die vurige republikein gebly. "Wat die republikeinse strewe betref, sal ek as leier aftree sodra ek oortuig word dat die Nasionale Party nie werklik 'n republiek wil hê nie," het hy in sy dankwoord ná sy verkiesing tot Transvaalse hoofleier verklaar. Die republikeinse beginsel is dan ook op sy aandrang in 1936 in die grondwet van die NP ingeskryf. Volgens hom moes die republiek gegrond wees op die breë volkswil en dit 'n veilige toekoms vir die wit mense verseker. Om sy veldtog te finansier, het Strijdom sy praktyk verkoop en borg gestaan vir die NP. Dit het groot eise aan sy finansies gestel en hom amper geruïneer. Toe die party later op stewiger finansiële bene staan, hy geweier om vergoeding te aanvaar. Hoewel die Transvaalse NP geleidelik veld gewen en weer vorm aangeneem het, het sy eerste toets ná die partyskeuring met die provinsiale verkiesing van 1936 gekom. Van die 24 kandidate wat die NP gestel het, het net twee die paal gehaal en in totaal kon die NP net 32 000 stemme monster vergeleke met die 94 000 van die Verenigde Party. == Oprigting van ''Die Transvaler'' == Strijdom het nie moed verloor ná die skrale sukses nie, maar sy volgelinge aangespoor tot groter inspanning. Hy het 'n omvattende program opgestel wat hom toegespits het op reorganisasie, geldinsameling, huisbesoek en eindelik 'n eie mondstuk. Hoewel net £35 in die party se geldkas beskikbaar was, het Strijdom die partyorganisasie uitgebrei en die getal takke van 180 tot 430 vermeerder. Meermale moes hy persoonlik bydra om die party van finansiële ondergang te red. Met die geldinsameling vir 'n NP-dagblad in die Noorde, nadat ''[[Die Vaderland]]'' genl. Hertzog in die samesmelting gesteun het, het hy die leiding geneem en teen 1937 kon hy rapporteer dat £150 000 byeengebring is. Daarop is prof. [[Hendrik Verwoerd|H.F. Verwoerd]] van Stellenbosch genader om redakteur te word en op [[1 Oktober]] [[1937]] verskyn ''[[Die Transvaler]]'' vir die eerste keer. Strijdom het voorsitter van die direksie en die stukrag agter die blad se groei en uitbreiding geword. Hy het ook 'n geesverwant in Verwoerd, veral wat die republikeinse strewe betref het. Saam het hulle 'n gedugte kombinasie geword: Strijdom, die erkende leier in Transvaal, geskool in politieke praktyk; Verwoerd, die skrander en versiende strateeg, die skeppende krag. == Die 1938-verkiesing en die OB == [[Lêer:Republikeinse Strydfonds-sertifikaat.jpg|duimnael|links|Die HNP het die [[Republikeinse Strydfonds]] in 1942 opgerig om geld in te samel sodat die party beter kon vaar in verkiesings ter verwesenliking van die republikeinse ideaal. Dié sertifikaat is aan bydraers uitgereik.<ref>{{af}} [http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/12496/OB_Koerant_J8_No26_p8_1949-05-18.pdf?sequence=1 ''Die O.B.'', 18 Mei 1949]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref>]] [[Lêer:Adv Hans Strijdom.jpg|duimnael|Adv. Strijdom in die tyd dat hy eerste minister was, 1954 tot 1958.]] Die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1938|algemene verkiesing van 1938]] het hierna Strijdom se grootse geveg geword. Die vier jaar oue [[Verenigde Party]] het alles in die werk gestel hom in [[Waterberg (kiesafdeling)|Waterberg]] te ontsetel, maar hy behou dié kiesafdeling, hoewel met 'n kleiner meerderheid van 242. Al het byna 75 000 kiesers, meer as dubbel die getal van 1936, vir die NP in Transvaal gestem, het Strijdom die enigste Transvaalse Volksraadslid uit 'n totaal van 27 voormalige Nasionale lede gebly. Danksy Strijdom se ywer het die party-finansies 'n wending ten goede geneem. Hy het op die gedagte gekom om "stryddae" te reël om geld vir die party in te samel. Die eerste stryddag, op [[Nylstroom]] in 1938, het net £20 opgeword. Dit het nogtans 'n jaarlikse instelling in alle Transvaalse kiesafdelings geword en die vernaamste bron van inkomste vir die NP. Terwyl Strijdom in Transvaal die NP stelselmatig herbou het, het die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 uitgebreek en genls. Hertzog en Smuts se samewerking vernietig nadat Hertzog se mosie van neutraliteit net-net in die Volksraad verslaan het. Hertzog tree uit as eerste minister en Smuts neem die regering oor. Dié gebeurtenis het baie strydgenote, wie se weë in 1933-'34 met samesmelting geskei het, weer bymekaargebring, en Strijdom bevind hom opnuut in dieselfde kamp met genl. Hertzog. Hoë verwagtinge vir die herstel van Afrikaner-eenheid is egter teleurgestel, want die volgelinge van Hertzog en Malan kon nie ooreenkom oor die grondwet van die Herenigde Nasionale Party (HNP) nie. ’n Teleurgestelde Hertzog het hom aan die politiek onttrek en die Nasionale opposisie versplinter toe van sy volgelinge die gematigde [[Afrikanerparty]] onder leiding van [[Klasie Havenga]] stig om sy beginsels te laat voortleef. Strijdom het 'n leeueaandeel in die suiweringsproses van die HNP geneem. Hy het dit vooraf duidelik gestel dat mense wat hulle by dié party aansluit, die partybeleid moet onderskryf. In Augustus 1941 het hy 'n mosie voor die partykongres gedien wat daarop neerkom dat die [[Oswald Pirow]]-groep of sy [[Nuwe Orde]] moet prysgee, óf uit die NP bedank. Die kragmeting tussen twee briljante sprekers het uitgeloop op 'n groot oorwinning vir Strijdom. Adv. Oswald Pirow en 16 Volksraadslede het bedank uit die party, wat nou met net ses Volksraadslede (van wie vyf uit die VP oorgekom het) in Transvaal gelaat is. Hierop het Strijdom en genl. [[Jan Kemp|J.C.G. Kemp]] medeleiers in Transvaal geword. Intussen het ook die nasionaal-sosialistiese [[Ossewa-Brandwag]] (OB), wat [[Duitsland]] in die oorlog goedgesind was, as kultuurorganisasie skouspelagtig gegroei en dikwels luister aan partybyeenkomste verleen. Nadat dr. [[Hans van Rensburg]] die leiding in 1940 oorgeneem het, het dit 'n mededinger van die NP op politieke terrein geword. Hoewel Strijdom aanvanklik die stigting van die OB verwelkom het, het hy hom daarteen verset toe dié organisasie politieke aspirasies begin koester, soos die aanspraak dat die OB 'n gelyke en ewe onafhanklike status as die party het. Dié belangebotsing het eindelik daartoe gelei dat die partyleiding die OB tot "vyandige organisasie" verklaar het waaruit alle HNP-lede moes bedank. Ontneem van alle politieke mag, het die OB geleidelik weggekwyn. Baie lede het 'n politieke tuiste in die Afrikanerparty gevind omdat hulle nie welkom in die HNP was nie. Die HNP is so gesuiwer, maar die Afrikanerdom was skerper as tevore verdeel. == Die 1943-verkiesing == Strijdom het deur dié optrede naas dr. Malan die belangrikste figuur in Nasionale geledere geword. Hy het onbevrees met belangrike beleidsverklaringe gekom. Voorop het hy steeds die ideaal van 'n "demokratiese republiek" gestel wat hom ten beste sou leen tot "uitlewing van die aspirasies van die volk". Na sy mening sou net 'n verenigde Afrikanerdom onder die vaandel van die HNP deur doelbewuste strewe dié ideaal kon verwesenlik. Op sy voorstel is die stryddae tot "Republikeinse Stryddae" verdoop (wat later aanleiding gegee het tot die stigting van die [[Republikeinse Strydfonds]]), die kruithoring aanvaar as amptelike wapen en die kruithoringvlag as amptelike vaandel van die party. Met betrekking tot die Jode het Strijdom meer na die gematigde beleid van Malan as na die ekstremisme van adv. [[Eric Louw]] geneig, hoewel hy hulle as "onopneembaar" in die Suid-Afrikaanse samelewing beskou het.<ref>{{af}} [http://colinshindler.com/articles/south-africas-nazi-record/ South Africa's Nazi record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180629071227/http://colinshindler.com/articles/south-africas-nazi-record/ |date=29 Junie 2018 }}. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> Hy het verklaar dat die ekonomie van Suid-Afrika ontwrig sou word as teen Joodse sakelui opgetree word, en dit in 'n stadium toe [[Adolf Hitler|Hitler]] se optrede teen Jode deur baie van Strijdom se volgelinge met 'n mate van simpatie bejeën is. Tog het die Transvaalse NP reeds in 1937 'n verbod op Joodse lidmaatskap van die party geplaas, waarna die [[Oranje-Vrystaat]] kort daarna hul voorbeeld gevolg het, terwyl die Kaaplandse NP Jode nooit verbied het om by die party aan te sluit nie.<ref>{{en}}[http://motlc.wiesenthal.com/site/pp.asp?c=gvKVLcMVIuG&b=395087 Antisemitism in South Africa During World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917065124/http://motlc.wiesenthal.com/site/pp.asp?c=gvKVLcMVIuG&b=395087 |date=17 September 2016 }}. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> Teen die agtergrond van die oorlog, suiwering, verdeeldheid en broedertwis het die HNP in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1943|1943]] na die stembus. Anders as in die verlede het Strijdom nie meer alleen gestaan nie. Die party was weer op dreef en die finansiële prentjie nie meer so somber nie. In Transvaal pluk Strijdom die eerste vrugte van sy jare lange eenmanstryd: Die party het 11 setels verower, terwyl Strijdom sy meerderheid in Waterberg tot 984 opgeskuif het. Bewys van sy groeiende aansien is die feit dat hy ná die dood van genl. Kemp in 1946 die enigste leier in Transvaal geword het. == Betrokkenheid by Dagbreekpers Beperk == [[Lêer:Adv Strijdom.jpg|duimnael|Adv. J.G. Strijdom, tweede voorsitter van die direksie van [[Dagbreekpers Beperk]], tot 1958.]] Die [[Afrikaans]]e Sondagkoerant ''[[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]]'' is in 1947 opgerig danksy samewerking tussen direksielede van die Strathmore-myngroep, voormalige werknemers van die [[Afrikaanse Pers]] wat in 1946 weens 'n meningsverskil bedank het en prof. Wicus du Plessis se Perskorporasie van Suid-Afrika. Die koerant was polities onafhanklik en moes eenheid tussen Afrikaans- en Engelssprekende Suid-Afrikaners bevorder. Bedenkings het mettertyd aan albei kante van die taalgrens ontstaan oor hulle samewerking in Dagbreekpers. In 1953 verkry [[Marius Jooste]], besturende direkteur, dus by kol. [[Jack Scott]] van die Strathmore-groep 'n opsie vir al die aandele wat die "Engelse kant" in die koerant besit het. Om die nodige kapitaal hiervoor te verkry, sou 'n vasberade veldtog verg en daarom nader Jooste vir adv. Strijdom, toe leier van die [[Nasionale Party]] in [[Transvaal]], aan wie hy sy opsie oormaak. Van toe af sou ''Dagbreek'' die Nasionale Party sterk steun. Die destydse NP-sekretaris, Jack Steyl, vertel in "'n Volk staan op uit sy as", hoe die party hom beywer het om ''Dagbreek'' onder sy beheer te kry: "Toe dit duidelik geword het dat die verkryging van ''Dagbreek'' vir die Nasionale saak binne bereik gekom het, het niemand minder nie as adv. Strijdom en [[H.F. Verwoerd|dr. Verwoerd]] saam met ministers [[Ben Schoeman]], [[Jan de Klerk]] en ek self ingespring om die Nasionaliste van [[Transvaal]] te organiseer om tot die daad oor te gaan. Dit was 'n geloofsdaad: £100&nbsp;000 was nodig om die gedeelte van die aandele wat behoort het aan die destydse Scottgroep oor te neem. "Groepies Nasionaliste is dwarsdeur Transvaal byeengebring en toegespreek. Afdelingsbesture van die party het hand bygesit. Geld was nie volop nie, maar die leier (Strijdom) het gepraat, die lojaliteit en die geloof was daar. 'n Dag voordat die aanbod sou verval, is nie alleen die volle bedrag gevind nie maar was daar volgens min. Jan de Klerk, 'n aardige som oor wat nuttig as bedryfskapitaal aangewend kon word." Hierdeur word Strijdom voorsitter van die maatskappy. Ná sy dood skryf Strijdom se weduwee in die koerant: "Die band tussen wyle adv. Strijdom en ''[[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]]'' was besonder nou en intiem. In sy gesprekke met my het hy altyd met liefde van sy koerant gepraat. Vir hom was dit noodsaaklik dat die band tussen koerant en partyleier altyd behoue moes bly, nie om selfsugtige redes nie, maar in belang van ons Afrikanersaak." Strijdom is met sy skielike heengaan op [[24 Augustus]] [[1958]] as voorsitter van Dagbreektrust opgevolg deur sy opvolger eweneens as eerste minister, dr. [[H.F. Verwoerd]]. Die destydse [[Engels]]talige Sondagkoerant in [[Johannesburg]] die ''[[Sunday Express]]'' publiseer op [[15 Oktober]] [[1957]] 'n berig wat die begin van 'n reeks onthullings was wat tot in daardie stadium selde in Suid-Afrika gesien is. Die koerant het te hore gekom dat J.G. Strijdom, eerste minister en voorsitter van [[Dagbreekpers Beperk]], die minister van onderwys en voorsitter van die [[Afrikaanse Pers]], J.H. Viljoen, gedwing het omstand te doen van sy plan om 'n nuwe Afrikaanse Sondagkoerant in [[Johannesburg]] te vestig. Die koerant, wat as ''Sondagstem'' bekend sou staan, sou 'n regstreekse mededinger wees vir Strijdom se maatskappy se ''Dagbreek''. Voorbereidings vir die koerant was reeds ver gevorder, toetslopies is opgemaak en reëlings met Sapa getref. Personeelaanstellings was so te sê afgehandel. Die CNA het selfs reeds onderneem om die koerant te versprei. Maar kort voor die eerste verskyning van ''Sondagstem'' ontbied Strijdom vir Viljoen na sy kantoor waar nog ses kabinetslede hom ook inwag. Strijdom het Viljoen gewaarsku as hy sou voortgaan met die beplande Sondagkoerant, sou hy nasionalisme ondermyn en sou [[Dagbreekpers Beperk|Dagbreekpers]] 'n dagblad as mededinger vir ''[[Die Vaderland]]'', die Afrikaanse Pers se vlagskipkoerant, uitbring. Uit 'n sakeoogpunt kon Viljoen maklik vir Strijdom die stryd aangesê het, maar vanweë sy ondergeskikte rol in die kabinet, moes hy die aftog blaas.<ref>*Mervis, Joel. ''The Fourth Estate, a newspaper story''. Johannesburg: Jonathan Ball Publishers. 1989.</ref> == Die 1948-verkiesing == [[Lêer:Strijdom-Malan-Sauer.jpg|duimnael|Adv. Strijdom, dr. Malan en [[Paul Sauer]] tydens die 1948-verkiesingsveldtog.]] [[Lêer:Dr DF Malan se kabinet kort ná die inhuldiging in 1948.jpg|duimnael|Dr. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] se kabinet, 1948. Strijdom sit tweede van regs.]] Ná die Tweede Wêreldoorlog (1939-'45) het rassepolitiek 'n oorheersende rol in die Suid-Afrikaanse politiek begin speel. Die HNP se beleid het inslag by Afrikaners gevind omdat dit die tradisionele beleid van blanke Suid-Afrikaners vertolk het en omdat die volk 'n besliste oplossing van die kleurvraagstuk geëis het. Strijdom het aangedring op algehele gebiedskeiding en hom onverbiddelik teen enige toegewing in verband met die nie-blanke stemreg verset, anders as Hertzog en die AP wat onversetlik aangedring het om gekwalifiseerde stemreg vir bruin kiesers in die [[Kaapprovinsie]]. Strijdom het dikwels gepraat van "blanke baasskap", waarmee hy nie soseer op blanke oorheersing gedui het nie, maar op 'n veilige toekoms vir wit mense in hul eie gebied. Volgens hom sou die kleurskeidslyn, wat noodsaaklik was vir blanke oorheersing, nie gehandhaaf kon word as die swart mense se onderwyspeil steeds styg nie. Hy het in 1946 aan dr. Malan geskryf dat die uitbreiding van swart onderwys sonder die verlening van gelyke regte aan swart mense noodwendig op bloedige botsings en rewolusies sou uitloop. “Ek is bevrees dat baie van ons predikante, alhoewel hulle teoreties vir die handhawing van die kleurskeidslyn is, hulle, veral wat betref die onderwys ens. van die naturel, heeltemal op ’n verkeerde pad is deurdat hulle met ander kerkgenootskappe wil wedywer om te sien wie nou eintlik jaarliks die meeste klein k*****tjies skoolopleiding kan laat geniet. Dit geld helaas ook vir sommige van ons politici.”<ref>{{af}} [https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/5282/No_56(2008)_Giliomee_H.pdf?sequence=1 Die enigma van Hendrik Verwoerd, deur Hermann Giliomee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419232934/https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/5282/No_56(2008)_Giliomee_H.pdf?sequence=1 |date=19 April 2020 }}. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> Intussen het groeiende eenheid plaasgevind namate Afrikanernasionalisme herleef het. Strijdom het onbevrees bly hamer op republiekwording, iets wat ná die oorlog en met die toenemende reaksie teen die Smuts-bewind, deur steeds meer wit kiesers as staatkundige eindbestemming aanvaar is. Gevolglik wen die HNP veld, veral in Transvaal, want in die Kaapprovinsie was Afrikaners minder geesdriftig oor die vooruitsig van ’n republiek. (''[[Die Transvaler]]'' onder Verwoerd se redakteurskap het byvoorbeeld die koningsbesoek van 1947 botweg geïgnoreer, terwyl Afrikaanse nuusblaaie elders in die land dit volledig gedek het.) Realiste het egter besef die HNP kon alleen nie die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|verkiesing van 1948]] wen nie. In 1947 is 'n verkiesingsooreenkoms met die Afrikanerparty van [[Klasie Havenga|N.C. Havenga]] aangegaan, maar hier het Strijdom en Malan gebots, want terwyl Malan die verkiesingsooreenkoms as voorspel tot eenwording beskou het, het Strijdom onwrikbaar geëis dat samewerking en eenwording net kon geskied deur aansluiting van die Afrikanerparty by die HNP. Strijdom was ook eerder gekant daarteen dat die Afrikanerparty nege veilige setels geëis en ontvang het, as teen die verkiesingsooreenkoms as sodanig. Hoewel hy hom teen die ooreenkoms uitgespreek het, het die Transvaalse partykongres dit eenparig goedgekeur. Lede van die OB kon toe ook weer partylede word sonder om uit die OB te bedank. Met die verkiesing van Mei 1948 behaal die HNP 'n verrassende oorwinning waarin die Transvalers 'n aansienlike aandeel gehad het. Die HNP het 401&nbsp;834 van die uitgebragte stemme op hom verenig vergeleke met die VP se 524&nbsp;230 stemme. Dit het 70 setels aan die Nasionale Party besorg, 65 aan die Verenigde Party, nege aan die [[Afrikanerparty]] (AP) en ses aan die VP-gesinde Arbeidersparty.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2008/05/25/BJ/12/polnattes.html ''Beeld'', 25 Mei 2008]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die HNP en die AP het saamgewerk en so ’n meerderheid van 79 bo die VP en Arbeiders se 71 behaal. Dit was vir die meeste Suid-Afrikaners en vir die buitewêreld ’n algehele verrassing. Selfs met die steun van die drie naturelleverteenwoordigers wat swartes op die afsonderlike kieslys verkies het, was daar geen hoop op die VP se voortgesette bewind nie. Smuts het as eerste minister bedank en is deur dr. D.F. Malan, die HNP-leier, vervang. Vir die eerste keer in sy 38-jarige bestaan is die Unie geregeer deur ’n suiwer Afrikanerbewind, want al 12 ministers in die 74-jarige eerste minister se nuwe kabinet was Afrikaanssprekend. ’n Destydse politieke beriggewer van ''[[Die Transvaler]]'' en later die [[Nasionale Pers]], Jan. J. van Rooyen,<ref name="Van Rooyen 1971">Van Rooyen, Jan J. 1971. ''Ons politiek van naby''. Kaapstad en Johannesburg: Tafelberg-Uitgewers Bpk.</ref> skryf in 1971 die opposisiepartye en -pers het ná die HNP-oorwinning groot gewag gemaak daarvan dat dr. [[D.F. Malan|Malan]] ’n “minderheidsregering” saamgestel het omdat sy party meer as 100&nbsp;000 stemme minder as die VP gekry het. Die totaal vir die opposisiepartye was 614&nbsp;464 en dié vir die nuwe regering 453&nbsp;594. Van Rooyen skryf oor die belading en ontlading van kiesafdelings: “Die feit dat die Malan-party hoofsaaklik die steun van die platteland gehad het, het tot sy oorwinning bygedra, maar dit was slegs deel van die oorsaak.” Die debat oor in hoe ’n mate die nuwe bewind ’n “minderheidsregering” was, is bemoeilik deurdat 12 kiesafdelings onbetwis na die een of ander party gegaan het. Elf hiervan was VP en een HNP. Volgens die jare lange formule van 6&nbsp;000 vir die wenparty en 2&nbsp;000 vir die verloorder, was die gaping tussen die twee grootse partye dus selfs groter. Die 1948-uitslae is veral gekenmerk, volgens Van Rooyen, deur die groot meerderhede in die stede teenoor die klein meerderhede op die platteland, gedeeltelik danksy die groter konsentrasie kiesers in die stede asook die konsentrasie daar van VP-ondersteuners. Die algemene aanname dat die HNP in 1948 sowel as 1953 veral danksy die belading van plattelandse setels gewen het, is in ’n mate verkeerd bewys deur ’n ontleding van laasgenoemde verkiesing se uitslae deur die Proportional Representation Society van [[Londen]], wat hy gestuur het aan die direkteur van inligting in [[Suid-Afrika-huis (Londen)|Suid-Afrika-huis]]. Die vereniging skryf in sy verslag oor die verkiesingsuitslag: “Ek sluit afskrifte in van (a) ’n ontleding van die syfers wat wys daar is geen gronde vir die algemene stelling dat die oorwinning van die minderheidsparty te danke is aan die ‘belading’ van kiesafdelings en (b) ’n grafiek wat wys dat die werklike oorsaak van die oorwinning die verskil in die grootte van meerderhede is – Nasionalistiese kandidate het in baie kiesafdelings ingeglip met ’n klein meerderheid terwyl die VP- en Arbeiderkandidate baie stemme verspil het deur groot meerderhede in ’n klein aantal setels op te hoop. Die Nasionaliste sou dié verkiesing (en dié van 1948) gewen het selfs al het al die kiesafdeling ’n gelyke getal kiesers gehad – trouens, selfs as die ‘lading’ in die teenoorgestelde rigting was.” == Strijdom as minister van lande en besproeiing == [[Lêer:Dr DF Malan en adv Hans Strijdom in gesprek tydens die verkiesingsveldtog van 1953.jpg|duimnael|links|Dr. [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] en adv. Strijdom in gesprek tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1953|verkiesingsveldtog van 1953]].]] [[Lêer:Dr DF Malan se kabinet in 1951.jpg|duimnael|Dr. Malan en sy kabinet in 1951.]] Die HNP-AP-sege het in ’n sekere mate die kroon op Strijdom se jare lange onvermoeide ywer geplaas. Al was hy Transvaalse leier van die HNP, het hy die minder belangrike portefeulje van lande en besproeiing verkies. Hy het hom met kenmerkende oorgawe in die nuwe werk gewerp en die idees wat hy oor boerdery daarop nahou en dikwels as agterbanker verkondig het, ten uitvoer gebring. In sy eerste vier jaar as minister het hy £13 miljoen vir waterbewaring opsygesit in vergelyking met £23 miljoen wat in die voorafgaande 37 jaar daaraan bestee is. Hy het ook 'n kommissie aangestel om verslag te doen oor Suid-Afrika se waterbronne. Daarmee het hy die grondslag van die latere waterbewaringsprogram gelê en mettertyd 'n subdepartement tot 'n selfstandige staatsdepartement uitgebou. Sy deeglike aandag aan besonderhede en sy nougesetheid het spreekwoordelik in sy departement geword. Strijdom het geglo dat beskikbare staatsgrond aan boere beskikbaargestel moes word en bestaande skemas soos Pongola uitgebrei moes word om meer boere te huisves. Talle inspeksietoere het hom in staat gestel om boerderybehoeftes te peil. Te midde van 'n volle ministeriële program, het hy hom nie aan partysake in Transvaal onttrek nie. Hier is sy invloed onteenseglik versterk deur die verkiesing van dr. H.F. Verwoerd – wat in 1948 senator geword het nadat hy in die [[Alberton (kiesafdeling)|kiesafdeling Alberton]] met net 171 teen [[Marais Steyn]] van die VP verloor het – tot ondervoorsitter van die hoofbestuur, en sy bevordering tot minister van naturellesake in 1950. Hulle het in menige opsig eenders gedink en mekaar merkwaardig aangevul. In 1951 is die naam Nasionale Party van Transvaal op voorstel van Strijdom herstel waarin alle Nasionaalgesinde partye, insluitende die Afrikanerparty, opgegaan het. So het die NP in Transvaal van krag tot krag gevorder om in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1953|Volksraadverkiesing van 1953]] al 23 plattelandse kiesafdelings te verower en sy setels van 36 tot 43 op te skuif, ’n uitslag wat die feit onderstreep het dat Strijdom die dryfkrag in die party was. Terwyl die HNP en AP saam in 1948 44,3% van die stemme vergeleke met die VP en Arbeiders se 50,4% kon kry, het die NP in 1953 49,5% van die stemme gekry en die VP en Arbeiders saam 51,2%. == Hoofleier van die NP en premier == [[Lêer:Adv Hans Strijdom op 30 November 1954 toe die NP-koukus hom as dr DF Malan se opvolger aangewys het.jpg|duimnael|links|Adv. Strijdom op [[30 November]] [[1954]] nadat die NP-koukus hom as dr. Malan se opvolger aangewys het.]] [[Lêer:Amptelike portret van adv Hans Strijdom.jpg|duimnael|Adv. Strijdom as premier. Dit lyk asof hy 'n eksemplaar van ''[[Die Transvaler]]'' vashou.]] Aan die vooraand van dr. Malan se uittrede was Strijdom vir baie die vanselfsprekende opvolger. Al het Malan aan [[Klasie Havenga|N.C. Havenga]] voorkeur gee, is Strijdom op [[30 November]] [[1954]] eenparig tot hoofleier van die NP verkies nadat Havenga, toe hy sien dis ’n verlore stryd, hom aan die verkiesing onttrek het. Strijdom het op 61-jarige leeftyd die vyfde premier van Suid-Afrika geword. Anders as die ander premiers, het Strijdom sy vorming in die Unie self gehad (nie byvoorbeeld in een van die Boererepublieke of Britse kolonies nie) en grootgeword in die politieke werklikheid van die nuwe staat te midde van toenemende Afrikaner-optimisme en -kulturele wasdom. Hy was dus die eerste ware seun van die Unie wat Premier geword het. Sy bewindsaanvaarding het hom eensklaps in die felle soeklig van 'n vyandige wêreld geplaas. Koerant-kommentaar uit baie wêrelddele het onmiddellik 'n karikatuur van hom opgehang as onderdrukker van swart en bruin mense en gesinspeel op botsing en stryd: "grave concern at the choice of Strijdom" (''New York Herald Tribune''); "era of white supremacy, Leader of Northern group of radical republicans takes over" (''The Times'', [[Londen]]); "Storm aan 't komen onder de ewenaar" (''Het Parool''); "from Malan to worse" (''Daily Herald''), ens. In teenstelling met wat teenstanders voorspel het, het Strijdom met verdrag en oorleg beweeg. Daar was steeds die byna fanatieke koersvastheid waarmee hy op 'n doelwit afgestuur het, maar dit is gepaar aan 'n intuïtiewe foutlose oordeel oor die pas waarteen hy moes beweeg en 'n besef van leiersverantwoordelikheid. So het hy in meer as een opsig 'n bestendigheidsfaktor in die nasionale lewe van die land geword. Sy premierskap, in vergelyking met dié van sy voorgangers, was kortstondig, nie 'n volle vier jaar nie, en 'n aansienlike gedeelte daarvan is hy gekwel deur 'n kwaal (bloedkanker)<ref>{{af}} [[Dirk Richard|Richard, Dirk]]. 1986. ''Tussen bid en droom, 'n koerantman het albei nodig''. Pretoria:Constantia Uitgewers.</ref> wat eindelik sy lewensdraad sou afsny. Daarom is sy premierskap in heelwat opsigte 'n antiklimaks ná soveel intensiewe worsteljare as opposisielid. Sy vrou sou later oor sy verkiesing skryf: "Daar was geen persoonlike verheugenis in hom nie die dag in November 1954 toe hy as hoofleier gekies is om dr. Malan op te volg en dus ook eerste minister te word. Hy sou dit nie verwerp nie, hierdie Godgegewe geleentheid tot praktiese vormgewing aan sy idealisme, maar daar was tog op daardie oomblik diepe gevoel van deernis in sy hart jeens mnr. Klasie Havenga, wat eintlik dr. Malan se keuse was. Die dag toe Hans eerste minister geword het, was hy die stilste wat ek hom ooit geken het. 'Is jy dan nie bly nie?' het ek hom gevra. Sy antwoord was ja, maar hierdie groot taak, hierdie kroontyd van sy lewenslange strewe, is in hom ook 'n oomblik van te diepe erns om net te jubel. Hy het toe al sy eerste gesondheidsterugslag gehad, ernstiger destyds as wat die publiek of die meeste van sy naastes besef het..." Allereers het hy die kabinet herskommel. Vir die eerste keer vanaf [[Uniewording]] het die premier geen portefeulje geneem nie om so vry te wees om sy volle aandag aan landsake te wy. Buitelandse sake, wat tradisioneel aan sy amp gekoppel is, vertrou hy toe aan [[Eric Louw]], sy ou vriend en ondersteuner uit die Kaap, wat boonop met finansies belas is. Dr. Verwoerd behou bantoesake en word naas Strijdom die grootste krag in die kabinet. Strijdom se invloed – en Verwoerd s’n – is verder versterk deur die aanstelling van sy swaer sen. [[Jan de Klerk]], as minister van arbeid met die amp van senator. Oor De Klerk se vinnige vordering van lid van die Transvaalse provinsiale raad tot senator en minister (hy het nie aan in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1953|algemene verkiesing van 1953]] vir die Volksraad gestaan nie) was indertyd ontevredenheid. Oor die algemeen het die kabinet die groeiende republikeinse element weerspieël. Ten opsigte van die republikeinse kwessie het Strijdom as premier 'n realistiese en gematigde benadering geopenbaar: Die republiek sal nie op die volk afgedwing word nie en die Engelssprekendes se regte sal gerespekteer word. Hy het ook belowe dat republiekwording nie voor die volgende verkiesing (1958) 'n praktiese vraagstuk gemaak sal word nie. In hierdie verband geld aanvanklik twee oorwegings vir Strijdom: eerstens, dat republiekwording en uittrede uit die [[Statebond]] gelyktydig moet plaasvind; tweedens dat die republiek tot stand moet kom "deur 'n voorafbepaalde getallemeerderheid". Vir die beginsel van 'n blote meerderheid, wat vir Verwoerd gegeld het, was hy nie te vinde nie, hoewel hy mettertyd (ná die toelating van republieke in die Statebond) aanvaar dat republiekwording en uittrede uit die Statebond twee afsonderlike handelinge verteenwoordig. Strijdom se bewind het voorts in die teken van toenemende ekonomiese voorspoed en ekonomiese volwassenheid gestaan. Die interne kapitaalgroei het voldoende geword om ontwikkeling te finansier en Suid-Afrika word minder aangewese op buitelandse lenings. == Kleurlinge verloor hul stemreg == [[Lêer:Adv Hans Strijdom en lede van die Swart Serp-beweging voor die parlementsgebou in Kaapstad, omstreeks 1955.jpg|duimnael|Strijdom en lede van die Swart Serp-beweging voor die parlementsgebou in Kaapstad, omstreeks 1955, toe die organisasie gestig is, bes moontlik in 'n betoging teen die regering se voorneme om [[Kleurlingstemregvraagstuk|bruin kiesers]] van die gemeenskaplike kieserslys te verwyder.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/article/black-sash-organisation-history-transformation-ashley-schumacher Die geskiedenis van die Black Sash]. URL besoek op 16 Augustus 2016.</ref> Dr. Malan het voorgegee dat hy hulle nie sien nie, maar Strijdom het altyd sy hoed afgehaal en hulle in die verbygaan met 'n kopknik gegroet.<ref>{{af}} [http://repository.up.ac.za/xmlui/bitstream/handle/2263/30509/03chapters1-2.pdf?sequence=4&isAllowed=y J.G. Strijdom se verblyf in Libertas kortgeknip deur sy dood, 1954–1958]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref>]] [[Lêer:JG Strijdom.jpg|duimnael|Hans Strijdom voor 1958]] Die grootste taak wat op Strijdom gewag het toe hy premier word, was om 'n oplossing te vind vir die dooiepunt in die grondwetlike stryd wat ontstaan het na aanleiding van die Malan-bewind se planne om die kleurlinge op 'n afsonderlike kieserslys te plaas, die sogenaamde [[Kleurlingstemregvraagstuk]]. Nadat die appèlhof in 1952 die regering in die ongelyk gestel het oor kleurlingstemreg, misluk die een poging ná die ander om die krisis te oorbrug. Om sekerheid te bring na die teenstrydige appèlhof-uitsprake van 1937 en 1952, is die getal appèlregters uitgebrei van vyf tot elf in sake waarby die regsgeldigheid van die wette van die parlement betrokke is. Die doelwit hiervan was duidelik om te keer dat die hof ooit weer grondwetlike wetgewing dwarsboom soos tydens die voorafgaande jare. Tydens die debat oor die wetsontwerp het adv. [[C.R. Swart]], minister van justisie, ruiterlik erken dat die wetsontwerp nou verband gehou het met die Kleurlingstemregvraagstuk en die grondwetlike krisis. Volgens hom was die doelwit daarvan om die soewereiniteit van die parlement as hoogste wetgewende instelling te herstel. Die wetsontwerp is aanvaar danksy die NP se meerderheid in die Volksraad. Om die grondwetlike dooiepunt uit die weg te ruim, het Strijdom kort hierna eenvoudig die Gordiaanse knoop deurgehak met die ongewone metode om die Senaat in Mei 1955 so te vergroot (deur senatore op 'n meerderheidstem aan te wys en die regering 'n meerderheid van 65 uit die 89 lede in die nuwe Senaat te gee, 41 meer senatore is in die bestaande Senaat) dat die regering die nodige tweederdemeerderheid sou hê om die wetgewing deur te loods.<ref>{{en}} [http://www.electionresources.org/za/system/ Election Resources on the Internet: The Republic of South Africa Electoral System]. URL besoek op 16 Augustus 2016.</ref> In 1956 het Strijdom self die Wetsontwerp tot Wysiging van die Suid-Afrika-wet aan 'n gesamentlike sitting van albei kamers van die parlement voorgelê. Dit moes regskrag aan die Wet op Afsonderlike Verteenwoordiging van Kiesers gee en alle grondwetverskansings herroep, uitgesonderd dié in verband met taalregte. ’n Landwye storm van protes het losgebars teen die voorgestelde maatreël, selfs van sommige Nasionaliste wat saamgestem het dat die kleurlingkiesers eindelik op ’n afsonderlike kieserslys geplaas moes word, maar gekant was teen Strijdom en die kabinet se werkwyse. Die [[Swart Serp]]-organisasie is in 1955 gestig juis om beswaar te maak teen die regering se, na hul mening, minagting van die Grondwet.<ref>{{en}} [http://www.blacksash.org.za/index.php/our-legacy/our-history Die geskiedenis van die Swart Serp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426012713/http://www.blacksash.org.za/index.php/our-legacy/our-history |date=26 April 2015 }}. URL besoek op 16 Augustus 2016.</ref> Etlike Afrikaanse akademici aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] het, enkele dae nadat die strekking van die wetsontwerp bekendgemaak is, in die openbaar beswaar gemaak. Hulle het gemeen dat die wetsontwerp strydig was met ’n basiese beginsel van parlementêre regering, dat dit ondemokratiese was, ongrondwetlik en die regte van minderhede vertrap het. Hulle het dit, ten regte, as ’n poging deur die regering beskryf om ’n kunsmatige tweederdemeerderheid in die parlement te skep waarop die regerende party nie geregtig was nie aangesien sy aandeel van die uitgebragte stemme selfs in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1953|verkiesing van 1953]] minder as die helfte (49,1%) van die totaal was. Die wetsontwerp sou aan die NP 171 stemme tydens ’n gesamentlike sitting van albei huise bied, vergeleke met die gesamentlike opposisie se 77, ’n gerieflike tweederdemeerderheid. Die regeringspers het skerp gereageer en die beswaarmakers met oorgawe sleggesê en hul protesstem stilgemaak. Die meeste Nasionaliste was ontevrede met die metode wat die regering ingespan het. ''[[Die Burger]]'' het op 18 Mei 1955 erken geen regdenkende kon die wetsontwerp op sigself goedpraat nie, maar gemeen Nasionaliste moes dit aanvaar as die enigste manier om die heersende dooiepunt – waarvoor die koerant die VP verkwalik het – op te los. Enkele dae later het ''Die Burger'' se politieke medewerker die mening uitgespreek dat die vergrote Senaat ’n tydelike maatreël sou wees. Die amptelike opposisie het die regering daarvan beskuldig dat sy eindelike strewe was om die Grondwet dermate te ondermyn dat hy op die ou end ’n outoritêre staatsvorm kom instel. Strijdom het dié aantyging tydens die debatte oor die wetsontwerp ontken en hom daartoe verbind om albei dele van die wit bevolking (Afrikaans en Engels) se regte te beskerm. Sy opregtheid is nie in twyfel getrek nie. Die wetsontwerp is ná 'n lang debat aanvaar. Die Verenigde Party het belowe dat, indien hy weer aan die bewind sou kom, hy die algemene kieserslys sou herstel. So 'n gebeurlikheid het egter toe reeds hoogs onwaarskynlik gelyk. Die sessie het geëindig as een van die ongelukkigste sedert [[Uniewording]]. Die laaste hoofstuk in die voortslepende drama oor Kleurlingstemreg het in Februarie 1956 afgespeel toe die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] en Senaat gesamentlik sitting ingeneem het om oor die Wetsontwerp oor Afsonderlike Verteenwoordiging te stem. Die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Arbeidersparty]] het die sitting geboikot, maar die Verenigde Party het die wetsontwerp met hand en tand beveg tydens elkeen van sy stadiums. Ná 'n twee weke lange debat is die wetsontwerp aanvaar met 'n meerderheid van twee derdes. Drie van die ses [[Nasionale Konserwatiewe Party]]-lede, wat van die VP weggebreek het, het ten gunste daarvan gestem. Die wetsontwerp is aanvaar. Nie alleen is die sowat 45&nbsp;000 bruin kiesers op 'n afsonderlike kieserslys geplaas nie, maar die klousules wat daaroor gehandel het, is herroep. Terselfdertyd is die grondwet van die Verteenwoordigende Kleurlingraad gewysig sodat dit merendeels uit benoemde lede sou bestaan. Ook het die Kleurlingbevolking die reg verbeur om hul eie mense in die Kaapse Provinsiale Raad te verteenwoordig, soos voorsien in die [[Suid-Afrika-Wet]]. Die Senaatwet is in die Hooggeregshof betwis, maar die applikante het hul saak verloor, aangesien die hof eenparig beslis het geen beperking kon geplaas word op die omvang van die mag wat die Parlement het om enige gewone wet te aanvaar nie. Al elf regters van die Appèlhof het die besluit gehandhaaf in Oktober 1956. Dit was eindelik 'n oorwinning vir Strijdom en sy regering, en die einde van die pynlike hoofstuk in die land se geskiedenis. In 1951 reeds het John Hatch aangevoer: "Let daarop dat die Verenigde Party se teenstand teen die wetsontwerp nie gegrond is op die beginsel van hulle verdediging van die nieblanke se stemreg nie. In 1936 was die meeste van hulle heeltemal bereid om saam te werk en die swart kiesers van die algemene kieserslys te verwyder en sodoende vir Hertzog in staat te stel om die nodige tweederdemeerderheid te verkry. As Kleurlingkiesers nie gewoond daaraan was om vir die Verenigde Party te stem nie, kan daar min twyfel bestaan dat die regering maklik sy tweederdemeerderheid sou verkry het." Gegewe die latere skeuring in die party (ter wille van 45&nbsp;000 kiesers in die Westelike Provinsie), is dié stelling hoogs aanvegbaar. Oor dié stryd wat haar man enduit so onwrikbaar gevoer het, het [[Susan Strijdom]] in 1973 geskryf: "Wanneer ek terugdink aan die jare van Hans se vurige stryd waarin hy hom met so 'n volkome oorgawe gewerp het, aan al die beskuldiginge van sy hatigheid, baasskaphoudinge en al dies meer, dan moet ek wrang glimlag. Naas God het Hans op aarde net een gesag erken, onversetlik, vergelykloos: Die volk en sy stem. Niemand het enige aanslag op die volksoewereiniteit vreesloser en vuriger beveg as Hans nie, selfs in eie broederkring. Hy het Suid-Afrika se roeping en bestemming gesien in republikeinse vryheid, maar dit moes die volk, die koningstem, se beslissing wees. In die oorlogsjare het hy nooit geheul met andere se tydelike ongrondwetlike flirtasies nie Hy het sy party uit die volk uit opgebou, met ongelooflike persoonlike opoffering, man vir man gewerf en besiel om die oorwinning in 1948 te help behaal. "Maar vir hom kon niks die volksoewereiniteit, soos uitgespreek in vrye stemming en vorm gegee in die Parlement, aantas of beperk nie. Hy het destyds erken dat die vergroting van die Senaat om die verwydering van die [[Kleurlingstemregvraagstuk|Kleurling-stem]] van die gemeenskaplike kieserslys te verkry, 'n onpopulêre daad sou wees, maar niks kon of durf in sy siening, in die weg van die uitgesproke volkswil staan nie. Hans was 'n waaragtige, onkreukbare demokraat. Sy grootste ideaal was die [[Republiek van Suid-Afrika]], en al die werk wat hy gedoen het in die korte 3½ jaar dat die premierskap aan hom vergun was, was voorbereidings op daardie pad. Hy was baie siek in die verkiesingstyd van 1958 maar nóg ons mooipraat nóg sy doktersadvies sou hom weghou van die groot vergadering wat hy in Pretoria moes toespreek. Hy het aan ons gesê: 'Met my hele hart en my hele siel glo ek dat ons ons Republiek binne afsienbare tyd sal kry. Maar ek sal nie die tyd daarvoor hê nie; iemand na my sal dit moet doen.' Ek glo dat wyle dr. [[Hendrik Verwoerd|Verwoerd]] wat politiek onder Hans Strijdom se leierskap uitgegroei het, skaars twee jaar later daardie gewaagde Republiekstap gedoen het omdat hierdie woorde van Hans Strijdom onuitwisbaar in sy gedagtenis voortgelewe het." == Apartheid kry teenstand == [[Lêer:Adv Strijdom se laaste vergadering in Pretoria.jpg|duimnael|links|Adv. Strijom spreek sy laaste vergadering in [[Pretoria]] op [[Kerkplein]] toe. Sy gesondheid was reeds so ernstig agteruit dat hy aan die begin van 1958 nie sy parlementêre pligte in die Kaap kon gaan waarneem nie, maar daarna het Strijdom egter so hoopvol herstel dat hy in die verkiesingsveldtog van daardie jaar 'n reuse-vergadering in Pretoria kon toespreek. Hy het eintlik daarheen gegaan teen mediese advies, maar niks kon die vurige vegter weerhou van sy mense te besiel om die Nasionale regering andermaal aan die bewind te stel nie, luidens ''Die Nasionale boek''. Regs kyk mev. [[Susan Strijdom|Strijdom]] toe.]] [[Lêer:Adv Hans Strijdom besoek Suidwes-Afrika, 1955.jpg|duimnael|Op besoek aan [[Suidwes-Afrika]] in September 1955.]] [[Lêer:Adv en mev Strijdom op besoek aan Suidwes-Afrika, 1955.jpg|duimnael|Nog 'n foto, hier met mev. [[Susan Strijdom|Strijdom]] by, geneem tydens die egpaar se besoek aan [[Suidwes-Afrika]] in 1955.]] Die stof het nouliks gaan lê ná hierdie pynlike hoofstuk in die politieke geskiedenis, of Suid-Afrika word op twee fronte aangeval: die [[Verenigde Nasies|VVO]] het kommer uitgespreek oor die [[apartheid]]sbeginsel en die Voogdykomitee van dié wêreldliggaam het sy vroeëre versoek herhaal dat [[Suidwes-Afrika]] onder sy jurisdiksie geplaas en jaarliks 'n verslag van die administrasie daarvan aan hom voorgelê word. Suid-Afrika het beswaar gemaak teen sodanige inmenging in sy huishoudelike sake, maar sy houding het net bygedra om 'n reeds vyandige wêreldmening meer vyandig te maak. Strijdom het die volle trefkrag daarvan ervaar toe hy in 1956 die Statebondskonferensie in [[Londen]] bywoon en op 'n ongeleë tydstip die oorhandiging van die Protektorate ([[Swaziland]] en [[Lesotho]]) opper. Onder leiding van Strijdom en met Verwoerd as minister van bantoesake, is die beleid van afsonderlike ontwikkeling van 1956 af met groter krag toegepas, onder meer deur die Nywerheidsversoeningswet (1956) wat gemengde vakbonde beëindig, deur die instelling van instromingsbeheer, deur die [[Groepsgebiedewet]] en die aankondiging van grensnywerhede om "nie-blanke" arbeid uit blanke gebiede te onttrek.<ref>{{en}} [https://www.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01881.htm Lys van apartheidswette]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> In 1957 is wetgewing ingedien om gemengde universiteite te beëindig. Strijdom het opnuut sy geloof in "blanke baasskap" bevestig, tot teleurstelling van sommige van sy ondersteuners wat die negatiewe betekenis van blanke oorheersing daaraan geheg het. Ten opsigte van buitelandse aangeleenthede het Strijdom wel met meer positiewe beleidsverklarings vorendag gekom: met die Suez-krisis het hy dit onomwonde gestel dat Suid-Afrika se heil nie in isolasie lê nie en dat hy in die toekomstige internasionale oorloë nie neutraal sal staan nie.<ref>{{en}} [http://mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/south-africa-and-middle-east?print South Africa and the Middle East]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> Verder het hy hom bereid verklaar om met buur- en ander Afrika-state saam te werk ter bevordering van "gemeenskaplike veiligheid", maar ten opsigte van die [[dekolonisering van Afrika]] het hy geen duidelike standpunt ingeneem nie en daar-deur die indruk geskep dat hy hom aan die kant van die koloniale moondhede in Afrika skaar. Ook binnelands het die teenstaan teen apartheid tydens Strijdom se premierskap verskerp. In 1955 is die Vryheidsmanifes by Kliptown naby Johannesburg aanvaar wat die ideologiese beginsels van die [[ANC]] omvat het. ’n Jaar later, op [[9 Augustus]] [[1956]], het 20 000 vroue van alle rasse teen die Strijdom-bewind na die [[Uniegebou]] opgeruk om te betoog teen voorgestelde wysigings aan die Wet op Stedelike Gebiede van 1950.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/former-south-african-prime-minister-jg-strijdom-dies SA History Online]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> Strijdom het geweier om hulle te ontvang.<ref>{{en}} [http://academy.code4sa.org/stories/strike-woman-strike-rock-womens-day-events-led-becoming-national-holiday You strike a woman, you strike a rock! Women’s Day and the events that led to it becoming a national holiday] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813073214/http://academy.code4sa.org/stories/strike-woman-strike-rock-womens-day-events-led-becoming-national-holiday |date=13 Augustus 2016 }}. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> == Republikeinse simbole geskep == [[Lêer:Adv Hans en mev Susan Stijdom, 11 September 1957.jpg|duimnael|links|[[Dirk Richard]] skryf by dié foto, wat verskyn in sy boek ''Bid en droom, 'n koerantman het albei nodig'': Toe ek advokaat Strijdom begin 1958 op kantoor gaan besoek het, het hy laggend gesê: 'Die Engelse pers wil my in die graf hê, maar hulle sal lank moet wag.' Op 24 Augustus 1958 was hy dood. Op dié foto, wat op [[11 September]] [[1957]] geneem is, kan 'n mens reeds die tekens van bloedkanker sien waaraan hy minder as 'n jaar later oorlede is.]] [[Lêer:Adv Hans Strijdom spreek ondersteuners toe op Kerkplein, Pretoria, ná die 1958-verkiesing.jpg|duimnael|Adv. Strijdom spreek ondersteuners toe op [[Kerkplein]], [[Pretoria]], ná die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|1958-verkiesing]].]] Naas die oplossing van die dooiepunt oor Kleurlingstemreg, is die tweede belangrikste kenmerk van die Strijdom-era die doelbewuste skepping van die uiterlike simbole van die naderende republiek. In Februarie 1957 het [[Arthur Barlow]] 'n voorstel ingedien om die Unievlag tot die enigste landsvlag te verhef. Strijdom jey dadelik kragtige steun hieraan verleen en gesorg dat dit nog daardie sitting op die wetboek geplaas word. Vir hom het die beginsel van net een vlag, samewerking tussen die twee taalgroepe, gemeenskaplike trots en trou aan net een vaderland beteken. In Mei 1957 het Strijdom aangekondig dat ''[[Die Stem van Suid-Afrika]]'' (ook met 'n weergawe in Engels) as enigste volkslied deur die regering aanvaar is.<ref>{{en}} [http://www.flatinternational.org/template_volume.php?volume_id=272 The Call of South Africa]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> In 1957 het Strijdom die [[Simonstad-ooreenkoms|oorname van die vlootbasis]] [[Simonstad]] op [[1 April]] daardie jaar deur die Suid-Afrikaanse Vloot bewerkstellig, want dit was vir hom ondenkbaar dat 'n deel van Suid-Afrikaanse grondgebied nie aan Suid-Afrika behoort nie, afgesien daarvan dat die oorname besonderse militêre betekenis gehad het.<ref>{{en}} [http://www.globalsecurity.org/military/world/rsa/navy-history.htm South African Naval History]. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> Sy vertroue in die Suid-Afrikaanse jeug was sodanig dat hy daarvoor verantwoordelik was dat die agttienjariges die stemreg verkry. Dié verlaging in die ouderdom waarop wit mense kon stem, het hoofsaaklik die Nasionale Party bevoordeel omdat sy ondersteuners veral Afrikaners was wie sê natuurlik aanwas destyds heelwat hoër as Engelssprekendes s’n was. Die NP se vertoning by die stembus sou volgens alle aanduidings aansienlik versterk word, maar die VP is verplig om die maatreël in ’n goeie gees te aanvaar. As die party dit teengestaan het, sou dit as bewys gedien het dat sy kiesers aan die verouder was en dat hy in gebreke gebly het om jong kiesers se steun te werf, al was demografie die grootste rede vir die NP se toenemende steun.<ref name="kruger">{{en}} Krüger, D.W. 1978. ''The making of a nation. A history of the Union of South Africa, 1910–1961''. Johannesburg & London: Macmillan.</ref> == Die 1958-verkiesing == [[Lêer:NP-plakkaat met adv Hans Strijdom.JPG|duimnael|'n NP-plakkaat in die 1958-verkiesing.]] In November 1957 het Strijdom in Pretoria ernstig siek geword aan griep en longontsteking. Vroeg in 1958 het sy geneesheer behandeling en rus voorgeskryf omdat daar reeds vroeër tekens van geringe hartklepletsel was. Dit het meegebring dat hy die eerste parlementsitting van 1958 nie kon bywoon nie. Daarna breek die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|1958-verkiesingsveldtog]] aan. Strijdom het sodanig herstel dat hy enkele vergaderings kon toespreek. Die verkiesingsuitslag besorg aan die NP 103 setels, sy grootste verkiesingsoorwinning tot op daardie datum en die eerste keer dat hy die meeste setels én ’n volstrekte meerderheid van die stemme wen, 55,2% , vergeleke met die VP se 43,2%.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/article/south-african-general-elections-1958 South African general elections: 1958] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160706155430/http://www.sahistory.org.za/article/south-african-general-elections-1958 |date= 6 Julie 2016 }}. URL besoek op 15 Augustus 2016.</ref> Strijdom se verlagings van die ouderdom waarop mense kon stem, het duidelik die gewenste uitwerking gehad. == Sy dood == [[Lêer:Twee lede van die Voortrekkers waak by 'n portret van adv Hans Strijdom ná sy dood.jpg|duimnael|links|Twee Voortrekkers waak by 'n portret van Strijdom kort ná sy dood.]] [[Lêer:Susan Strijdom op haar man, adv JG Strijdom, se begrafnis, Augustus 1958.jpg|duimnael|Mev. [[Susan Strijdom]] op haar man se begrafnis, Augustus 1958. Haar broer sen. [[Jan de Klerk]], die vader van [[Willem de Klerk|Willem]] en [[FW de Klerk]], staan regs van haar. Dis moontlik haar seun, Johannes Gerhardus, wat regs staan. Sy was ten tyde van haar man se dood self in die hospitaal; vandaar moontlik die verpleegster links van haar.]] Aan die begin van die nuwe Volksraadsessie was hy weer op sy pos en lewer vir die laaste keer 'n kragtige rede van anderhalf uur tydens die wantrouedebat. Die ou vuur en krag breek deur toe hy die republikeinse kwessie behandel en verklaar: "Ons marsjeer voorwaarts na ons einddoel, die republiek." Enkele dae hierna is hy weer siek. Hy het 'n pynlike karbonkel in die neus opgedoen en is in sy ampswoning, [[Groote Schuur]], behandel. Kort hierna het 'n aankondiging gevolg dat hy weens die letsel aan die hartklep in die bed moes bly en daarna vir 'n redelike tydperk sy normale werksaamhede nie moes hervat nie. Hy is in die [[Volkshospitaal]] in Kaapstad opgeneem waar 'n verdere terugslag tot sy dood lei. Oor haar man se laaste dae het Susan Strijdom 15 jaar later soos volg geskryf: "Ek was ook opgeneem in die hospitaal in die laaste weke van Hans se lewe, Augustus 1958. Ek onthou hoe die dokters en verpleegsters my die derde dag voor sy dood op die been gehelp het omdat hy my so graag wou sien en die geneeshere gemeen het dat as ek op eie bene voor hom staan, dit hom sou opbeur. Ek het dit gewaag hoewel my bene maar net onder my wou weg swik. Maar hy was so opgewonde bly om my so staande te sien. Ek het hom nog nooit in al die tyd dat ek geweet het dat sy kragte aan die taan is, so goed sien lyk nie. "Hans was nooit 'n emosioneel demonstratiewe mens nie, maar daardie oomblik was sy oë sprekend, vonkelend blou, vol lewe en liefde. Die volgende twee dae, Vrydag en Saterdag, was hy feitlik voortdurend in 'n koma. Maar toe ek die Saterdagaand vra of ek hom dan nie net goeienag kan gaan sê nie, het dr. Fransie van Zyl dadelik gesê: 'Maar natuurlik.' Toe ek van hom wegstap, met 'n 'slaap gerus', was al antwoord wat hy gegee het, 'n sagte 'totsiens'. Daardie 'totsiens', sy laaste woorde aan my, sal my altyd bybly – totsiens, nie vaarwel nie; ook aan sy volk en sy land wat hy so hartstogtelik liefgehad en so selfloos gedien het, by wie sy onsterflike gees altyd sal bly." Ná 'n roudiens in die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk, Kaapstad]], is sy stoflike oorskot per spesiale trein na Pretoria vervoer en op sy laaste rit na die Noorde het roerende tonele langs die roete afgespeel. Op [[30 Augustus]] [[1958]] het sowat 10&nbsp;000 mense die roudiens by die [[Uniegebou]] bygewoon waarna Strijdom in die [[Heldeakker]] in die Ou Begraafplaas naby die graf van pres. [[Paul Kruger|S.J.P. Kruger]] ter ruste gelê is. Sy eggenote en twee kinders, Johannes Gerhardus en Estelle, het hom oorleef. Mev. Strijdom is in 1999 langs haar man in die heldeakker begrawe. == Waardering == [[Lêer:Hillbrow Tower-1.jpg|duimnael|links|upright|Die [[Hillbrow-toring]] is oorspronklik na adv. Strijdom genoem. Dis tussen [[Junie]] [[1968]] en [[April]] [[1971]] opgerig, en op 270&nbsp;m hoog een van die hoogste bousels in [[Afrika]].]] [[Lêer:Adv Hans Strijdom spreek sy laaste vergadering by in sy kiesafdeling, 1958.jpg|duimnael|Adv. Strijdom was begin 1958 te siek om die parlementsitting by te woon, maar tydens die verkiesingsveldtog kon hy weer 'n verkiesingsvergadering op Nylstroom toespreek, sy heel laaste in die [[Waterberg (kiesafdeling)|Waterberg]]-kiesafdeling wat hy sedert 1929 in die Volksraad verteenwoordig het.]] [[Lêer:JG Strijdom-lughawe, Windhoek.jpg|duimnael|[[Windhoek]] se internasionale lughawe is in 1964 geopen en die J.G. Strijdom-lughawe genoem. Dit staan nou bekend as die [[Hosea Kutako Internasionale Lughawe]].]] [[Lêer:Johannes Gerhardus Strijdom 6 th Prime Minister of South Africa Church Street Cemetery in Pretoria 036.jpg|duimnael|links|upright|Adv. en mev. J.G. Strijdom se graf in Pretoria-Wes.]] [[Lêer:Adv JG Strijdom.jpg|duimnael|Die buiteblad van ''Hans Strijdom, Lewensloop en Beleid van Suid-Afrika se Vyfde Premier'', deur Gert Coetsee, in 1958 uitgegee deur [[Tafelberg Uitgewers]].]] A.P.J. van Rensburg skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'' Strijdom se groot deug was "dat hy altyd mens gebly het, goedgeaard, genaakbaar, doodnatuurlik en vol liefde. Sy absolute eerlikheid was alombekend: hy het ten ene male geweier om staatsgeld of -vervoer vir persoonlike sake te gebruik. Daarby was hy nederig. Die [[Universiteit van Pretoria]] het hom in 1952 vereer met 'n doktorsgraad in publieke administrasie vir 'sy bydrae tot die staatkundige en kulturele ontwikkeling van ons land', maar hy het steeds geweier om as 'doktor' aangespreek te word." Strijdom het moontlik die meeste toesprake van enige Suid-Afrikaanse politikus gelewer. Van Rensburg skryf: "Hy was 'n vlot spreker, briljant in sy logika en altyd effektief. Hy het met 'n vuur en geesdrif gepraat wat nie anders kon as om 'n gehoor te inspireer nie. Mense het na sy vergaderings gestroom en reeds gedurende sy lewe het ongeëwenaarde heldeverering hom te beurt geval. In die Volksraad het die politieke temperatuur gestyg (wanneer) hy aan die woord kom. Sy tegniek was om te moker, en met armgebaar het hy sy argumente ingehamer. Op die politieke verhoog het hy geen neerlaag of teenstand geduld nie. Hy was soms skerp, nooit persoonlik nie, met dikwels 'n ondertoon van ongeduld in sy toesprake." Scott Haig, 'n Engelstalige joernalis, het op ’n keer geskryf dat een ná die ander deel van Hansard deurgesoek kan word, maar dat geen enkele bewys gevind sal word waar Strijdom ooit afgewyk het van sy lewensfilosofie of waar hy in die verlede iets gesê het wat teenstrydig met latere uitlatings was nie. As premier was Strijdom bestem om die brug tussen die "ou" en "nuwe" bedeling te slaan. Die "halfeeu van die generaals" is afgesluit met dr. Malan as laaste premier wat uit daardie era van volkstryd gegroei het. Strijdom het daardie era finaal afgesluit en die weg voorberei vir die nuwe era in die Suid-Afrikaanse politiek wat deur sy opvolger, dr. Verwoerd, ingelui is, 'n tydvak waarin die ou stryd en twispunte tussen Afrikaans- en Engelstaliges ná Republiekwording 'n natuurlike dood gesterf, en die proses van nasiebou (ten minste wat wit mense betref het), waaroor Strijdom net kon profeteer, in vervulling begin tree het. Dit was trouens hy wat A.E.G. Trollip (die later leier in die [[Demokratiese Alliansie]] [[Athol Trollip]] se oupa) as [[Natal]]se administrateur aangestel en daardeur die pad vir Engelssprekendes na die kabinet oopgemaak het. Van Rensburg meen Strijdom het, meer as enigiemand anders, “die Afrikanervolk bewus gemaak van sy republikeinse erfenis en dit as enigste staatkundige eindbestemming voorgehou. Gedurende die jare dertig het hy die republikanisme in die noorde wat destyds min lewensvatbaarheid getoon het, tot herlewing gebring en sy latente kragte gemobiliseer. Met elke oorwinning het hy die republiek sien nader kom. So is hy tereg die argitek van die Republiek van Suid-Afrika. Dit is sy grootste betekenis. Hy en Hertzog het dikwels in politieke uitkyk, oor metodes en beginsels verskil. Nogtans het sowel Hertzog as Strijdom die soewereiniteit van ons parlement op sy eie manier help bevestig. Deur die [[Statuut van Westminster]] het Hertzog daarin geslaag om die onafhanklikheid van die Suid-Afrikaanse parlement bo alle twyfel te stel, terwyl Strijdom in sy stryd met die howe die soewereiniteit van ons parlement binnelands bevestig het”. Van Rensburg swaai Strijdom ook lof toe vir sy bydrae tot die NP en die Transvaalse politiek. “Die eenvormigheid en die dissipline van die party in dié provinsie is inderdaad die gevolg van 'n langsame, innerlike saamgroei waarin hy 'n aansienlike rol gespeel het. Aan die NP het hy 'n politieke erfenis gelaat wat goed geadministreer en aansienlik verstewig is sedert hy dit van Malan oorgeneem het. In uiterlike krag en innerlike eenheid het die party by sy dood sterker as ooit gestaan. Sy welslae as partyleier was, naas sy standvastigheid, te danke aan sy vuur, sy welsprekendheid, sy oortuiging, sy vlekkelose eerlikheid, en sy deugdelike begrip dat 'n politieke beweging slegs slaag wanneer dit 'n uitdrukking van die volkswil is en op prakties bereikbare doelstellings afstuur. Hy het geen sistematiese uiteensetting van sy lewensfilosofie en staatkundige opvattings nagelaat nie. Dit moet uit sy baie toesprake afgelei word. Sy verhuising na Transvaal in die tweede dekade van hierdie eeu omvorm hom van plaasboer tot 'n ongekompliseerde politieke leier vol geesdrif en dadedrang. Die rigsnoer van sy denke was die verhouding tussen Afrikaans- en Engelssprekendes; die taalregte van die Afrikaner; die baasskap van die Blanke in eie gebied en die ekonomiese selfstandigheid van Suid-Afrika. Dit alles moes heenlei na een einddoel: die Republiek van Suid-Afrika.” Van Rensburg beskryf Strijdom as “stewig van liggaamsbou, van middelmatige lengte, met krullerige bruin hare. In sy jonger dae was hy lief vir amateurtoneel en rugby – hy was kaptein van 'n klubspan asook van 'n gekombineerde Pretoriase span. Van persoon was hy besonder netjies in sy kleredrag, met 'n veerkragtige stap. Sy vorsende blou oë het van vasberadenheid getuig en as geheel was hy 'n gesagsinboesemende figuur. Hy het nie gerook nie en selde alkoholiese drank gebruik. Hy kon nie maklik of lank slaap nie en was altyd lank voor sonop aan die werk. Hy was diep godsdienstig en 'n gesinsman by uitnemendheid.” Prof. D.W. Krüger skryf Strijdom was ’n amper legendariese figuur in Transvaal se politiek. “Hy was die enigste Nasionale parlementslid in daardie provinsie wat geweier het om Hertzog in 1934 tot in die koalisie met Smuts te volg. Die heropbou van die NP in Transvaal was grotendeels sy werk en dit was hy wat die republikeinse ideaal lewend gehou het in ’n tyd toe die meeste Nasionaliste bereid was om die grondwetlike verhouding met Groot-Brittanje te aanvaar soos dit omskryf is in die Statuswet van 1934. In ’n groot mate was dit deur sy toedoen dat die republikeinse klousule in 1934 amptelik deur die Transvaalse Nasionale Party aanvaar is. Dit was hy wat dr. Malan en die Kaaplandse Nasionale Party oorreed het om twee jaar later hul voorbeeld te volg. Saam met Malan was hy die leidende gees in die herlewing van eksklusiewe Afrikanerdom sedert 1934 tydens ’n tydperk toe die teenstand teen die Hertzog-Smuts-samesmelting se vooruitsigte swak gelyk het. Die beleid van 'blanke opperheerskappy' of 'blanke baasskap', wat hy dikwels verkondig het, het baie aanhangers gehad, veral in Transvaal, waar hy uiters gewild was. Met sy dood het een van die sterkste persoonlikhede in Suid-Afrika van die politieke toneel verdwyn." <ref name="kruger" /> J.H. Abraham, indertyd kommissaris-generaal van die Xhosa-volkseenheid, het in 1973 geskryf Strijdom se "onkreukbare eerlikheid" was vir hom sy grootste eienskap. "Die opregtheid waarmee hy die hele lewe benader het, maar veral volksake, het aan hom 'n unieke plek onder die leiers van die Afrikanervolk gegee. Hiermee bedoel ek natuurlik geen afbreuk aan die grootheid van ander leiers nie. Maar, hy het net daardie persoonlikheid gehad, net daardie besondere eienskappe wat hom by uitstek die vertroude leier van die volk gemaak het. Die volk het hom geglo en in hom vertroue gehad omdat hy elke vraagstuk wat in die volkslewe na vore gekom het, met absolute eenvoudige eerlikheid en waarheid tegemoet gegaan het. Hans Strijdom was nie die man van die omweg nie. Hy het dit verstaan om die eenvoudige, maar raak siening van die massa te formuleer in beleid en om dit vas te lê in dade. Die kompromis het hy nie geken nie, want elke keer as mens 'n kompromis moet aangaan, word 'n deel van jou eie en van jou volk se persoonlikheid vernietig. Jy kan maar net 'n leier, 'n peilbaken vir jou volk wees as die wese van jou geestelike gestalte môre en oormôre dieselfde is as wat dit gister en eergister was. En, hierby kom nog die feit dat hierdie vurige vaderlander, wat dikwels deur vyandige koerante en ander beskryf was as "die wilde man van die noorde, wat 'n leier is van wilde manne", eintlik 'n mens met 'n begrypende siel was, wat verstaan het, wat aangevoel het wat die behoefte van sy mense was, wat aangevoel en begryp het wat die probleme van sy volgelinge en vriende en ook sy vyande was. "Sommige mense het hom as 'n kwaai man beskryf, sommige het gesê hy is onverbiddelik en onvriendelik. Ander het gesê hy is hooghartig in sy eiegeregtigheid as Afrikaner. Hoe verkeerd was hierdie mense nie! Hierdie man, Hans Strijdom, was in werklikheid iemand wat vol liefde was, wat hy bereid was om te omskep in dade ten koste van sy eie welsyn en sy eie gemak en gerief. Hy was in werklikheid niks anders nie as 'n dienswillige en liefdevolle dienaar van sy volk. So het ons dan – 'n klompie Parlementslede wat in dieselfde hotel saam tuis was vir die sitting – in een van die kamers byeengekom en ons groot ontslape leier beween. Daar het geharde politici, wat ook reeds hulle deel gehad het aan lewenservaring en gevolglik aan teleurstellings en verdriet, gehuil soos klein kinders. Ja, die klein kinders wat daar tussen ons was, het saam met hulle vaders en moeders gehuil oor hierdie groot en geliefde leier. Later in die dag, in die wandelgang van die Parlementshuis, het ons rondgedwaal. Ek het helder trane sien vloei oor die wange van sommige van sy politieke teenstanders. Sy sterwe het 'n groot droefheid nagelaat. 'n Era is met sy afsterwe afgesluit, maar sy lewe bly vir ons volk 'n besieling en sy voorbeeld van eerlikheid en getrouheid bly vir ons soos 'n magtige basuingeskal, wat sal voortklink deur die eeue in ons volksgeskiedenis."<ref>{{af}} Van Schoor, A.M. (red.) 1973. ''Die Nasionale boek, gewy aan 25 jaar van Nasionale bewind (1948–1973)''. Johannesburg: Edupress (Edms.) Bpk.</ref> == Gedenktekens == [[Lêer:JG Strijdom-beeld, Krugersdorp.jpg|duimnael|Beeld van J.G. Strijdom langs Beginstraat, Krugersdorp.]] 'n Aantal monumente is na Strijdom genoem. Op Nylstroom was die die [[Strijdomhuis]] 'n nasionale gedenkwaardigheid. Ná adv. Strijdom se dood het die gedagte ontstaan om 'n gedenkteken ter nagedagtenis aan hom in Pretoria op te rig. 'n Komitee is onder voorsitterskap van S.G.J. van Niekerk, administrateur van Transvaal, gestig. [[Coert Steynberg]] was die beeldhouer van die kopstuk en [[Danie de Jager]] van die perdegroep. Die hele opset is uitgevoer onder toesig van die argitekte Roelf en Hans Botha. Nadat die onthulling van die beeld ’n tyd lank vertraag is, het Susan Strijdom dit op [[31 Mei]] [[1972]] onthul, terwyl premier [[John Vorster|B.J. Vorster]] as geleentheidspreker opgetree het. In [[2001]] het Strijdomplein inmekaargestort. Die [[Hoërskool Hans Strijdom]] op [[Mookgophong]] (Naboomspuit) is na hom genoem.<ref>{{af}} [http://hansies.co.za/ Die skool se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823074343/http://hansies.co.za/ |date=23 Augustus 2016 }}. URL besoek op 17 Augustus 2016.</ref> == Bronne == * {{af}} Cameron, T. 1986. ''Nuwe Geskiedenis van Suid-Afrika''. Kaapstad: Human & Rousseau. * {{en}} [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] 1978. ''The making of a nation. A history of the Union of South Africa, 1910–1961''. Johannesburg & London: Macmillan. * {{af}} [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] en Beyers, C.J. (hoofred.) ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel III''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, 1977. * {{en}} Potgieter, D.J. (ed.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * {{af}} [[Beaumont Schoeman|Schoeman, B.M.]] 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies. * {{af}} Van Schoor, A.M. (red.) 1973. ''Die Nasionale boek, gewy aan 25 jaar van Nasionale bewind (1948–1973)''. Johannesburg: Edupress (Edms.) Bpk. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Johannes Gerhardus Strijdom}} * {{en}} {{Find a Grave|8544087}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Eerste Minister van Suid-Afrika]]|voor=[[Daniël François Malan]]|na=[[Hendrik Verwoerd]]|jare=1954–1958}} {{eindboks}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Strijdom, Hans}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1893]] [[Kategorie:Sterftes in 1958]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Pretoria]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van buitelandse sake]] 1gpx4h4o773z1ff4fl9eqzwuk3nzxpo 0 15635 2964627 2941621 2026-09-02T21:27:02Z Jcb 223 2964627 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Hennie Aucamp | bynaam = | beeld = Hennie Aucamp.jpg | beeldbeskrywing = Hennie Aucamp, 2013. | onderskrif = Hennie Aucamp in 2013. | geboortenaam = Hendrik Christoffel Lourens Aucamp | geboortedatum = [[20 Januarie]] [[1934]] | geboorteplek = [[Dordrecht, Oos-Kaap]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1934|1|20|2014|3|20|df=y}} | sterfteplek = [[Kaapstad]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ner | beroep = Digter, skrywer | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Hennie Aucamp''' ([[20 Januarie]] [[1934]] – [[20 Maart]] [[2014]]) was 'n bekroonde [[Afrikaanse skrywer]] en [[digter]] en [[skrywer]] van hoofsaaklik [[kortverhaal|kortverhale]].<ref name=":0">http://www.esaach.org.za/index.php?title=Aucamp,_Hennie_(Hendrik_Christoffel_Lourens{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daar is ook al na hom verwys as 'die vader van die Suid-Afrikaanse letterkundige kabaret'<ref>[http://www.nb.co.za/listing/aucamp/164/ NB-uitgewers: Hennie Aucamp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091025103229/http://www.nb.co.za/listing/aucamp/164 |date=25 Oktober 2009 }}, verkry op 4 Julie 2009.</ref> en hy het 'n belangrike plek onder die beoefenaars van die Afrikaanse kontreikuns beklee.<ref>{{Cite web |url=http://www.netwerk24.com/Vermaak/Hennie-Aucamp-Kenners-en-kollegas-bring-hulde-20140120 |title=argiefkopie |access-date= 4 Oktober 2016 |archive-date= 3 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003052843/https://www.netwerk24.com/Vermaak/Hennie-Aucamp-Kenners-en-kollegas-bring-hulde-20140120 |url-status=dead }}</ref> Hennie Aucamp was by uitstek 'n belese kortverhaalskrywer, maar het ook heelwat sterk verhoogtekste gelewer, veral vir die kabaretgenre – onder meer '' 'n Brommer in die boord'', ''Die sewe doodsondes'', ''Met permissie gesê'' en ''Slegs vir almal''. Sy werk is ook gewild vir prosa-aanbiedings en talle van sy gedigte is getoonset. Die Afrikaanse sangeres [[Amanda Strydom]] het hom as haar mentor beskou. In 1982 is hy met die [[Hertzogprys]] vir sy prosawerk bekroon, en in 2004 met die Fleur du Cap-toekenning vir sy lewenslange bydrae tot die groei en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse teater.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewe en werk == Hendrik Christoffel Lourens Aucamp is op 20 Januarie 1934 op [[Dordrecht, Oos-Kaap|Dordrecht]] in die [[Kaapprovinsie]] gebore<ref name=":1">http://esat.sun.ac.za/index.php/Hennie_Aucamp</ref> as een van twee kinders. Sy ma was ’n nooi Coetzee en hy het ’n suster, Rina. Hy word groot op die plaas Rust-mijn-ziel op die Stormberg-hoogland in die distrik [[Jamestown, Oos-Kaap|Jamestown]]. Van substanderd A af gaan hy op die dorp skool, waar hy in die week in die koshuis inwoon. Sy onderwyseres op laerskool moedig hom aan om versies te skryf en sy stuur dit vir ''[[Die Jongspan]]'', wat dit in Maart [[1946]] publiseer toe Hennie slegs elf jaar oud was. In [[1951]] [[matrikuleer]] hy aan die Jamestown Hoërskool, waar die skrywer [[Jan Rabie]] vir ’n ruk ’n onderwyser was. Vanaf [[1952]] studeer hy Afrikaanse, Engels en Drama aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] waar hy die [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in [[1955]], die B.A. Honneurs-graad in [[1956]], die Hoër Onderwysdiploma in [[1957]] en die [[Magister Artium|M.A.-graad]] in [[1958]] (met lof) behaal met ’n studie oor ''Die poësie van Ernst van Heerden''. In [[1959]] en [[1960]] bring hy as toeris sowat tien maande in [[Europa]] deur, waar hy kennis maak met die goue era van die teater en veral in Londen klassieke werke te siene kry. Hy is daarna vir ’n periode tydelike lektor aan die Fakulteit van Opvoedkunde op Stellenbosch en in [[Kaapstad]] en tree dan op as onderwyser op Stellenbosch (in die Lückhoffskool vir Kleurlinge), sy tuisdorp Jamestown, [[Cradock]] en in [[Rondebosch]]. Vanaf Oktober [[1963]] tot Junie [[1964]] studeer hy letterkunde-onderwys op hoërskole aan die Katolieke Universiteit van Leuven in [[België]].<ref>http://www.stellenboschwriters.com/aucamph.html</ref> Sedert middel 1964 is hy dosent en sedert [[1983]] departementshoof in Opvoedkunde aan die Universiteit van Stellenbosch.<ref name=":0" /> Op Stellenbosch bly hy vir baie jare in die Molenvliet-woonstelkompleks, waar die digter [[Lina Spies]] een van sy bure is. In [[1974]] promoveer hy met lof (D.Ed.-graad) aan hierdie universiteit met die proefskrif ''’n Ondersoek na die doeltreffendheid van die eksterne'' ''eksaminering van voorgeskrewe letterkunde vir Afrikaans Hoër in die Kaaplandse Senior Sertifikaat''. Vir die Taalfeesprogram in [[1975]] in die [[Paarl]] is hy die samesteller van ’n program onder die titel ''Om Boer te wees''. Hierdie program bied ’n beeld van die boer soos vervat in die [[Afrikaners|Afrikaner]] se letterkunde en preliterêre erfgoed. In 1979 ontvang hy ’n beurs vir buitelandse studie en hy studeer dan in [[New York Stad|New York]] in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] aan die Teachers College en die Columbia University, waar hy die spesialisasiekursusse volg in The writing of drama, Professional and Educational Writing en Popular Fiction. Hy onderneem in die begin van [[1982]] ’n kabarettoer na [[Nederland]] en [[Duitsland]]. In [[1986]] word hy aangestel as medeprofessor en hoof van die Departement Afrikaans en tree dan aan die einde van [[1993]] af as hoogleraar by die Universiteit van Stellenbosch.<ref name=":2">http://www.litnet.co.za/hennie-aucamp-1934/</ref> Hierna verhuis hy na ’n woonstel in [[Tamboerskloof]] in [[Kaapstad]] en wy hom daarna voltyds aan sy skryfwerk. Hy ondergaan in hierdie tyd ’n knievervanging, wat sy mobiliteit bemoeilik. Tot 2006 is hy besonder aktief as resensent van nuwe boeke vir verskeie tydskrifte en koerante. In April [[2011]] het hy ’n [[Beroerte|beroerte-aanval]] en hoewel hy weer herstel, het hierdie gebeurtenis ’n groot impak op sy gesondheid en lewenswyse. Hierna kan hy nie meer bestuur nie en moet sy motor verkoop, waarna ’n motoris oor sy regtervoet ry en sy mobiliteit verder belemmer. Noodgedwonge moet hy sy woonstel in Tamboerskloof ontruim en trek na ’n ander woonstel, omdat hy nie meer trappe kan klim nie. Daar is ook gebrekkige koördinasie in sy regterhand en sy geheue is aangetas, wat dit vir hom toenemend moeilik maak om te skryf. [[Lêer:Jong Hennie Aucamp.jpg|links|duimnael|'n Jong Hennie Aucamp]] Hy skryf sy hele omvangryke [[oeuvre]] met die hand en gebruik nooit ’n [[tikmasjien]] of ’n [[rekenaar]] nie. So is hy dan altyd afhanklik van die hulp van tiksters om sy manuskripte persklaar te maak. Dwarsdeur sy lewe is hy ook ’n entoesiastiese korrespondent wat briewe skryf (en ontvang) van baie van die leidende persoonlikhede in die land en ook van die buiteland. Hennie Aucamp is Donderdagnag 20 Maart 2014 in sy woonstel in Kloofstraat in Kaapstad oorlede.<ref name=":2" /> == Skryfwerk == === Kortverhale === As letterkundige, opvoedkundige en veelsydige skrywer van veral korter vorme, publiseer hy oor ’n breë spektrum, wat insluit verhale, essays, toneel- en kabarettekste, lirieke, aforismes, dagboeke, gedigte en resensies. Reeds in standerd twee begin hy skryf wanneer ''[[Die Jongspan]]'' van sy gediggies publiseer, waarna vanaf [[1949]] verhale in ''Die Naweek'' en ''Die Huisvrou'' volg en in sy matriekjaar verskyn sy eerste verhaal in [[Huisgenoot|''Die Huisgenoot'']]. Van hierdie kortverhale (getipeer as landelike sketse en vertellings) word opgeneem in sy debuutbundel ''Een somermiddag'', wat ’n plaas en die platteland as agtergrond het vir jeugherinneringe. Eitemal skryf ’n kort voorwoord vir hierdie bundel, waarin hy reeds die aandag vestig op die gevoeligheid van Aucamp se woordgebruik. ''Die hartseerwals'' is ’n groot vooruitgang op hierdie debuut. Soos die titel aandui, staan die verhale in die bundel almal in die gees van een of ander hartseer gebeurtenis. Die titel ''Spitsuur'' roep kennelik die grootstadlewe op en Aucamp verbreed hier sy tematiek en aanslag. Die bundel is in drie dele verdeel, waar die verhale in die eerste deel die problematiek van die individu aanspreek soos hulle dit in herinnerings ervaar, die tweede deel simbolies-allegoriese verhale is wat bewustelik met die surrealistiese eksperimenteer en die derde deel ’n aantal beelde van eensame mense skep.<ref>Van Heerden, Ernst. Standpunte. Nuwe reeks 77, Junie 1968</ref> ''’n Bruidsbed vir tant Nonnie'' bevat verhale in drie afdelings. In die eerste afdeling is die lewe en dood die oorheersende tema, met die titelverhaal ’n hoogtepunt. Die tweede afdeling werk hoofsaaklik met die kontras tussen tyd en ruimte, waar die karakters teruggryp na die verlede en die geluk of liefde onthou wat hulle toe ervaar het. In die derde afdeling is daar twee verhale wat aanpassing as tema het. ’n Tafelberg-prys word in [[1970]] vir ''’n Bruidsbed vir Tant Nonnie'' toegeken.<ref name="brink">Brink, André P. ''Voorlopige Rapport.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref>Cloete, T.T. Standpunte. Nuwe reeks 92, Desember 1970</ref> Saam met [[Margaret Bakkes]]<ref name=":3">NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/Authors/164 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116102527/http://www.nb.co.za/Authors/164 |date=16 November 2016 }}</ref> bundel hy in ''’n Baksel in die more'' kortverhale oor die [[Stormberg]]e, met ''Want kyk, die bruidegom is hier'' wat wentel rondom die verhouding van ’n ouma en ’n kind.<ref name="bouwer">Bouwer, Alba. Sarie Marais, 21 November 1973</ref><ref>Coetzee, A.J. Rapport, 25 November 1973</ref><ref>De Vries, Abraham. Die Huisgenoot, 12 Julie 1974</ref> Die bundel ''Hongerblom'' bevat vyf elegieë (treurliedere) en is ’n besondere hoogtepunt in sy werk. Soos die beskrywing “elegieë” reeds aandui het die verhale almal met verganklikheid en die dood te doen. Die titel van die bundel vind weerklank in die terugkerende motief van blomme in die verskillende verhale, terwyl die “honger” gestalte vind in die roofdier-motief en die uitreik na son en genade (liefde en aanvaarding) wat ook in verskeie verhale te vinde is. In die bundel kom die subtiele mengsel van woede en weemoed oor die verganklikheid van die mooie fyn aan die woord.<ref name="botha">Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 1, April 1976</ref><ref name="bouwer" /><ref name="brink" /><ref>Spies, Lina. Standpunte. Nuwe reeks 105, Februarie 1973</ref> Hierdie bundel word onder andere in Duits vertaal. ''Hongerblom'' verower saam met ''Wolwedans'' die [[W.A. Hofmeyr-prys]] in 1974. ''Wolwedans'' bevat ’n bonte verskeidenheid van kunsvorme (kortverhale, sketse, gedigte en selfs ’n eenbedryf), waarin die styl wissel tussen ironies, bytend, satiries en geestig. Deur hierdie veelvoud word menswees ondersoek en word die mens agter sy masker ontbloot.<ref name="botha" /><ref name="brink" /><ref>De Vries, Abraham. Die Huisgenoot, 10 Mei 1974</ref> ''Dooierus'' kan stagnasie of die rus van die dooies beteken maar ook sekuur aanlê op die teiken, terwyl dit ook balans impliseer. Die temas van die verhale is onder andere die eensaamheid en angs van gefrustreerde mense, met die Stormberge wat dikwels as agtergrond dien. In hierdie verhale bemoei Aucamp hom vir die eerste keer werklik met die tydshantering in die kortverhaal, veral om die chronologie van verskillende belewenisse wat oor verskeie tye plaasvind, op te hef ten einde so beter die samehang en betekenis hieruit te haal.<ref>Botha, Elize. Beeld, 31 Januarie 1977</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 7 November 1976</ref><ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg</ref> Die titel van ''Enkelvlug'' verwys daarna dat daar vir hierdie lewe nie ’n retoer is nie, terwyl dit ook die enkeling en eensaamheid suggereer en “vlug” ook die konsep van weghardloop bevat. Die bundel bevat dan ook verhale oor mense besig met hulle alleenreis deur die troostelose wêreld. Aucamp situeer agt van die tien verhale binne ’n fisiese reis, waarbinne die emosionele reis voltrek word.<ref>Botha, Johann. Beeld, 6 November 1978</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 26 November 1978</ref><ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref> ''Volmink'' vat in sy titel die teenpole van “volmaak” en “vermink” saam. In hierdie bundel word veral die gestroopte mens ondersoek, wat in sy emosionele naaktheid met groot deernis behandel word. Die oorwegende boodskap is dat ons genade met ander moet hê, omdat almal iewers tussen volmaak en vermink is. Onderliggende temas is ook eensaamheid en die erotiek.<ref>Roos, Henriette Beeld, 23 November 1981</ref><ref name="smuts">Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref> Aucamp kry in 1982 die [[Hertzogprys]] vir al sy gepubliseerde prosawerke tot op daardie datum, te wete ''Een somermiddag'', ''Die hartseerwals'', ''Spitsuur'', ''Karnaatjie'', ''’n Bruidsbed vir Tant Nonnie'', ''Hongerblom'', ''Wolwedans'', ''Dooierus'', ''Enkelvlug'' en ''Volmink''.<ref name=":1" /> ''Wat bly oor van soene?'' bevat weer hoofsaaklik herinnering- en belydeniskuns, maar hier is daar kennelik ’n ouer en wyser verteller aan die woord. Die titel word herlei na Brecht se vraag, “Wonde laat letsels, maar wat bly oor van soene?”, met die implikasie dat intimiteit tussen mense vergaan. Aucamp beeld hier die melodrama en seksualiteit uit, maar altyd binne die subtiliteit wat sy kuns kenmerk. Hy sê self in ’n onderhoud met Koos Prinsloo in ''Beeld'' van 20 Januarie 1986 dat dit hier gaan om die bankrotskap van seks en liefde, teenoor die beswerende krag van kreatiwiteit. Die soektog na vervulling en die futiliteit daarvan onderlê dan die verhale, met die lewe en letterkunde wat ten nouste aan mekaar verbonde is.<ref>Brink, André P. Rapport, 5 Oktober 1986</ref><ref>De Vries, Abraham. Die Burger. 23 Oktober 1986</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987</ref> ''Dalk gaan niks verlore nie'' se titel is ontleen aan die sterftoneel binne [[N.P. van Wyk Louw]] se ''Germanicus''. Die bundel bevat werk wat verskeie genres en stylvorms oorspan, wat deur omvattende intertekstualiteit gekenmerk word.<ref>De Lange, Johann. Insig, Augustus 1992</ref><ref name="kann">Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Pakendorf, Gunter. Die Burger, 3 November 1992</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993</ref><ref>Venter, L.S. Rapport, 22 November 1992</ref> ''Gewis is alles net ’n grap'' sluit by die twee vorige bundels aan deur die geografiese gebondenheid in die Stormberge, Stellenbosch en Kaapstad en die skrynende indring in die individuele pyn. ’n Deurlopende tema is die skildering van die menslike ervaring van die skadukant van die lewe, deurgaans met insig en empatie geteken met die wete dat soortgelyke gebeure maklik op elkeen se lewensweg kon gekom het.<ref>De Vries, Abraham H. Die Burger, 22 Februarie 1995</ref><ref>Wybenga, Gretel. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 1, Februarie 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Rapport, 12 Februarie 1995</ref><ref>Grové, Henriette. Insig, Mei 1995</ref> In ''Ook skaduwees laat spore'' maak Aucamp ’n keuse uit die meer populêre kortverhale wat hy in die jare 1959–1970 geskryf het en wat in tydskrifte soos ''Sarie Marais'' en ''Die Huisgenoot'' gepubliseer is of oor die radio voorgelees is. Weens tematiek of ander oorwegings het hierdie verhale egter nie ingepas in die bundels wat hy in hierdie tyd saamgestel het nie. Oor die algemeen staan hierdie verhale egter nie stilisties agter by verhale wat wel opgeneem is nie en dit is ook duidelik dat sommige van hierdie verhale later ontwikkel het in ander bekende verhale. Die oorheersende tema is brose menslike verhoudings.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 9 Julie 2000</ref> Die letterkundige [[Elize Botha]] maak ’n keuse uit Hennie Aucamp se werk wat as ''In een kraal'' gepubliseer word, terwyl [[Charles Fryer]] se keuse as ''Brandglas''<ref>Brink, André P. Rapport, 20 Maart 1988</ref> verskyn. ’n Keur uit sy werk, vanaf ''Hartseerwals'' tot ''Volmink'', word deur Ian Ferguson in Engels vertaal en in 1983 onder die ''House visits'' gepubliseer.<ref>Ferguson, Ian. Rapport, 22 Mei 1983</ref><ref>Smuts, J.P. Die Burger, 7 Julie 1983</ref><ref name="smuts" /> Van sy kortverhale en sketse word opgeneem in versamelbundels soos ''Die Afrikaanse Kortverhaalboek'', ''Kompas'', ''Steekbaard'', ''Vertellers 1 en 2,'' ''Op Afrikaanse werf'', ''Kortverhale vir verkenning'', ''Windroos'', ''Mosaïek'', ''Op hulle stukke'', ''Borde borde boordevol'', ''Vuurslag'', ''Allegaartjie'', ''Soort soek soort'', ''Uit die kontreie vandaan'', ''Trekvoëls'', ''Willekeur'', ''Kleinbegin in die prosa'', ''Kort keur'', ''Majesteit, die kat'', ''Stad en stedelig'' en ''The Heinemann book of South African short stories'', om slegs ’n paar te noem. In ''Rooi'', ’n versamelbundel van sketse en essays deur prominente skrywers (hoofsaaklik [[Sestigers]]), word vier sketse en essays van hom opgeneem, naamlik ''Sy naam moet hy nog kry'', ''Die handskoen'', ''’n Verdwaalde somerdag'' en ''Die vals noot in die herinnering''. Sommige hiervan het tussen [[1962]] en 1964 in ''Die Huisvrou'' verskyn. Verskeie van sy kortverhale verskyn in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'', ''Kol'' en ''Tydskrif vir Letterkunde''. === Ander prosa === Aucamp skryf ook verskeie ander vorme van prosa. ''Karnaatjie'' bundel sketse oor reise na [[Ierland]], [[Spanje]], [[Oostenryk]], [[Vlaandere]] en [[Italië]], terwyl hy ook met die sketse ''Winter op die Stormberge'' en ''In die Vloorvlei'' ’n verkenning van plaaslike milieus onderneem. ’n Uitspraak in die skets ''Grüss Gott'' tipeer Aucamp se reisliteratuur en lewensbeskouing, naamlik dat jy van toeris na reisiger promoveer wanneer jy volledig katalisator geword het en alles wat die oog sien en die oor hoor vergeestelik. ''In lande ver vandaan'' is sy reisjoernaal van ’n reis deur die Oosterse lande [[China]], [[Tibet]] en [[Nepal]].<ref>John, Philip. Beeld, 14 Januarie 2002</ref> ''’n Boekreis ver'' bevat sy leeservarings van ’n aantal Afrikaanse skrywers. Hierdie is ’n spesiale publikasie om [[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg]] se veertigste bestaansjaar te vier en die boek is dus nie in die handel beskikbaar gemaak nie. Die opstel waarop die uitgawe gebaseer word, is oorspronklik as praatjie aangebied voor Die Vriende van die Biblioteek in [[Bellville]] op [[25 Oktober]] [[1990]], waarna dit aangevul en uitgebrei is. ''Rampe in die ruigte'' bevat ’n sewetal fabels oor eietydse probleemtemas. Die konvensie van die fabel, om menslike eienskappe aan diere toe te ken, word hier met groot sukses beoefen. Deur hierdie middel lewer hy kommentaar op die Suid-Afrikaanse werklikheid en verskaf ook stof tot nadenke oor sedelike verval, die behoud van nugterheid te midde van emosionele beproewings en misbruik van militêre mag.<ref>Botha, Willem M. Insig, April 1997</ref><ref>Malan, Lucas. Rapport, 12 Januarie 1997</ref><ref>Visagie, Andries, Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 4, Augustus 1997</ref><ref>Wybenga, Gretel. Beeld, 16 Desember 1996</ref> ''Woorde wat wond'' is ’n bundel wat sy geleentheidstukke oor die randkultuur saambundel, onder andere sy praatjies by die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]] oor “musiek en liriek” en sy lesing as gasdosent by die Letterkundige Laboratorium in Stellenbosch oor die vertolking van ligte musiek en die ballade. Hierdie bundel bevat ook kabarettekste. Hy maak voorbrand vir ’n wyer definisie van wat kultuur en literatuur behels, omdat die tradisionele opvattinge te eng raak vir die verskillende vorme van geestesuitinge van die twintigste eeu en lewer sodoende baanbrekerswerk in hierdie verband.<ref>Snyman, Henning, Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 4, November 1984</ref> ''Kommerkrale'' is kort prosatekste waarin Aucamp die alfabet neem en by elke letter ’n kernbegrip vind en ’n kort stuk daaroor skryf, as kunsvorm soortgelyk aan die gelykenisse wat in die Bybel aangetref word, gemeng met die anekdotiese en die grappige.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 31 Desember 1989</ref><ref>Spies, Lina. Die Burger, 7 Desember 1989</ref> ''Pluk die dag'' bevat kort meditasies (aforismes of spreuke), waarin lewenswaarhede in kort en bondige manier geformuleer word en hy goed daarin slaag om die cliché te vermy.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 27 Maart 1994</ref><ref>Scholtz, Merwe, Die Burger, 1 Maart 1994</ref> Van sy veertiende jaar af hou Aucamp al dagboek en uittreksels uit sy latere dagboeke word dan uitgegee as ''Gekaapte tyd'' (September [[1994]] tot April [[1995]] – wat in [[1997]] bekroon word met die [[Recht Malanprys|Recht Malan-prys]]<ref>Pieterse, H.J. Rapport, 2 Junie 1996</ref><ref>Viljoen, Louise. Insig, Mei 1996</ref>), ''Allersiele''<ref>Venter, L.S. Rapport, 26 Oktober 1997</ref><ref>Olivier, Fanie. Beeld, 18 Augustus 1997</ref> (Mei 1995 tot Februarie [[1996]]) en ''Skuinslig''<ref>Visagie, Andries, Beeld, 15 Maart 2004</ref> (Maart 1996 tot April 1997). Hierdie egodokumente is ryk aan verwysings, portretstudies (van straatkarakters tot vooraanstaande persoonlikhede), kommentaar op en kommer oor aktuele kwessies en essayistiese en aforistiese gedeeltes. Sy kunsbeskouing word al geselsende op boeiende wyse aangebied en sy landskap- en natuurbeskouings getuig van ’n besonder skerp waarnemingsvermoë. Die dagboekdissipline word hier ’n uiting van die wondere, die mistiek, die kwellings en die banaliteite van die lewe. “''In die vroegte''” bevat outobiografiese herinneringe in essayistiese formaat en besinninge oor sy skryfkuns. In ''Bly te kenne'' skryf hy persoonlike huldeblyke oor verskeie mense wat ’n impak op sy lewe gemaak het, onder andere [[Audrey Blignault]], [[M.E.R.|M.E.R]]., dr. Con de Villiers, [[Anna Neethling-Pohl]], [[Anna de Villiers]], [[Uys Krige]], [[W.A. de Klerk]], [[Ernst van Heerden]], Robert Mohr en [[Stephan Bouwer]].<ref>John, Philip. Beeld, 3 Desember 2001</ref> In ''Beeltenis verbode'' laat hy hom literêr-teoreties uit oor die praktyk van dagboeke en outobiografieë, wat met die besondere insig en wye kennis daarin ’n belangrike bydrae maak tot die in-diepte letterkundige gesprek in Afrikaans.<ref>Wybenga, Gretel, Beeld, 24 Augustus 1998</ref> ’n Keur uit sy briewe tussen 1958 en 2011 aan verskeie van die leidende figure in die Afrikaanse kultuurlewe word uitgegee as ''Mits dese wil ek vir jou sê'', waar die titel ’n aanhaling is uit ’n bekende gedig van [[Boerneef]]. Die boek bevat ook ’n inleidende oorsig oor sy lewe en werk en ’n omvattende persoonsregister. Amper al die bekende figure in die Afrikaanse wêreld van die letterkunde, teater en beeldende kunste uit die afgelope halfeeu kom in hierdie register voor. As die briewe nie aan hulle gerig is nie, word daar wel met waardering na hulle verwys. Daar is ook twee dele met foto’s op glanspapier. Hoewel daar talle verklarende voetnote by die briewe is, kon die boek gebaat het by agtergrond oor sekere voorvalle waarna in die briewe verwys word, sodat die konteks waaruit die korrespondensie ontstaan duideliker na vore kon kom. In die briewe staan die trefseker woordgebruik uit en word baie belangrike kwessies aangeraak, sodat die bundel terselfdertyd ’n oorsig word van die belangrikste kultuurkwessies van sy tyd.<ref>Hugo, Daniel. Rapport, 7 April 2013</ref><ref>Van Aardt, Peet. Tydskrif vir Letterkunde. Vierde reeks Jaargang 51 no. 1 Herfs 2014</ref> Aucamp lewer talle artikels vir vakwetenskaplike tydskrifte soos ''Standpunte'', ''Klasgids'', ''Tydskrif vir letterkunde'', ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' en ''New Contrast''. Van hierdie artikels is opgeneem in sy vakkundige bundel ''Kort voor lank'', waarin hy dit veral het oor verskillende aspekte van die onderrig van Afrikaans en oor die aard van die kortverhaal. ''Die blote storie'' en ''Die blote storie 2'' is werkboeke vir kortverhaalskrywers.<ref>Heese, Marié. Die Burger, 26 Julie 1986</ref> ''Dagblad'' is ’n versameling van sy dagbladresensies en artikels tussen [[1968]] en 1986.<ref>Malan, Charles. Insig, Januarie 1988</ref> ''Windperd'' ''is'' ’n bundel met opstelle oor kreatiewe skryfwerk, waar die teikengehoor almal is wat ''ge''moeid is by skryf, van instrukteur tot leerling en student. Hy besin oor enkele kwelvrae soos die verband tussen kreatiwiteit en ander faktore soos kunssinnigheid, intelligensie, denke, emosies en oorspronklikheid.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 18 Oktober 1992</ref> ''Oor en weer'' is ’n keur uit al die onderhoude wat oor die jare met hom gevoer is, waarin hy groter duidelikheid gee oor sy eie oeuvre en ook oor die skryfkuns, veral van kortverhale.<ref>De Jager, Shaun. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 49 no. 1, Herfs 2012</ref><ref>Human, Thys. Rapport, 6 Junie 2010</ref><ref>Kleyn, Leti. Beeld, 7 Junie 2010</ref> ''Lendetaal'' (met die subtitel ''Homoërotiek in die kunste en letterkunde'') is ’n versameling van essays oor die homoërotiese, waarin ’n wye verskeidenheid temas, werke en kunstenaars betrek word. ''Koffer in Berlyn'' is die eerste bundel in Afrikaans met essays wat uitsluitlik oor die kabaret handel. Aan die hand van die denkbeeldige kabaret ''Dans op ’n vulkaan'' gee hy verder verduidelikings oor die integrasie tussen beeld, musiek en woord en bespreek hy die geskiedenis van die kabaret, invloede, temas, skeppers en spelers en ’n magdom ander inligting oor hierdie kunsvorm. Ingeweef in die essays is ook lewenswyshede en verrassende insigte oor kuns en die kultuur in die algemeen, wat hierdie ’n besondere naslaanwerk maak.<ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Vierde reeks 50 (2) Lente 2013</ref><ref>Rust, Riette. Rapport, 3 Februarie 2013</ref><ref>Schoombie, Schalk. Beeld, 4 Februarie 2013</ref> Aucamp vertaal Jack Schaefer se ''Ou Ramon'' in Afrikaans. Hy is ook verantwoordelik vir verskeie versamelbundels, waaronder ''M.E.R. 100'' (’n keuse uit die werk van M.E.R.) en die versamelbundels met kortverhale ''Bolder'', ''Blommetjie gedenk aan my'', ''Die bruid en ander verhale'' (die tien wenverhale in ''[[De Kat]]'' en Potpourri se kortverhaalwedstryd van [[1988]], waarvoor hy ’n inleiding skryf), ''Wisselstroom'' (’n bloemlesing homoërotiese verhale<ref>Pakendorf, Gunther. Die Burger, 18 Oktober 1990</ref>), ''Vuurslag'' (’n versameling kort-kortverhale<ref>Malan, Lucas. Rapport, 10 November 1991</ref><ref>Van der Merwe, C.N. Die Burger, 10 Desember 1991</ref>), ''Sewe sondes, nee meer'' (met verhale van plaaslike skrywers en buitelanders in vertaling, wat die sewe doodsondes en ander sondes illustreer<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 21 Januarie 1996</ref><ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref>), ''Wys my waar is Timboektoe'' (verhale oor verskeie aspekte van Afrika in 25 afdelings met temas soos woestyne, droogte, wild en wolke, reën en plantegroei, diere, siektes, berge, see, jag, konflik en geweld<ref>Botha, Elize. Beeld, 1 September 1997</ref><ref>Engelbrecht, Theunis. Kalender, 2 Julie 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Rapport, 31 Augustus 1997</ref><ref name="kann" />) en ''Borde borde boordevol'' (verhale en essays oor kos<ref>Aldrich, Elsabe. Insig, November 1998</ref><ref>Cilliers, Cecile. Beeld, 12 Oktober 1998</ref>). Sy belangstelling in sy streek van herkoms blyk onder andere uit die bundel ''Op die Stormberge'', waarin hy sketse en essays van verskeie skrywers oor hierdie streek saambundel en ook van sy eie werk opneem. === Drama === Op die gebied van die drama maak Aucamp aanvanklik ’n groot impak met sy kabarette, tot op daardie stadium ’n verwaarloosde vorm in Afrikaans, waarna hy ook dramas en radiodramas skryf. Dit is nie ’n oordrywing om hom as die vader van die Afrikaanse kabaret te beskou nie.<ref>http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/469/630</ref> In ''Die lewe is ’n grenshotel'' bundel hy ryme wat veral vir kabaret gebruik kan word en begin daarmee met die oopbreek van die letterkunde om ook liedjies in te sluit, wat dan weer terugkeer na die oorsprong van poësie as kunsvorm wat aanvanklik gesing is.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 18 no. 2, Junie 1978</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 2, Mei 1979</ref> ’n kabaretopvoering wat hoofsaaklik op hierdie liedere gebaseer is, word in [[1979]] deur [[Swaruk|SWARUK]] in [[Windhoek]] op die planke gebring. ''Teen latenstyd'' is ’n soortgelyke bundel met lirieke. ''Met permissie gesê'' is die eerste volwaardige kabaretteks wat in Afrikaans gepubliseer word. Die sosiale kommentaar hierin is gerig teen dwaashede in die volkslewe en die liedjies beïndruk met talle slim woordspelings. Daar is veral twee hooftemas, naamlik die stryd tussen die vleeslike en die geestelike en die oorlogsituasie aan die grens en die oorlewing van die Afrikaner in Suid-Afrika. Die tweede deel van die kabaret bind die temas saam in die sentrale gegewe van ’n skoonheidswedstryd wat deur Miss Konsepsie gewen word.<ref>Bruwer, Johan. Rapport, 13 November 1983</ref><ref>Conradie, P.J. Standpunte. Nuwe reeks 158, April 1982</ref><ref>Elferink, Rita. Beeld, 20 April 1981</ref><ref>Kruger, Joan. Die Transvaler, 10 April 1981·</ref> ''Dubbeldop'' bevat sy keuse uit die kabarettekste van ''Blomtyd is bloeityd'' en ''Oudisie!'', asook opstelle, waarby dit by die soortgelyke bundel ''Woorde wat wond'' aansluit.<ref>Diedericks, Erla-Mari. Die Burger, 30 November 1994</ref> In ''Blomtyd is bloeityd'' is die tema die vrou wat vasgevang is in haar rol in die samelewing en in haar biologie. ’n Vrou bloei op meer as een manier, maar omdat sy die draer van lewe is, word sy ook die hoofbepaler van hierdie lewe en oorstyg so haar verganklikheid. Hierdie kabaret word in 1988 by die Grahamstadse Kunstefees opgevoer, nadat dit in [[1987]] die Fleur du Cap-toneelprys verower het.<ref>Hough, Barrie. Rapport, 6 Desember 1989</ref> ''Slegs vir almal'' en ''Van hoogmoed tot traagheid'' is kabarettekste. Reeds in die titel van ''Slegs vir almal'' is daar ’n toespeling op die “slegs vir blankes” kennisgewings van die apartheidsera, maar die satiriese lem sny baie verder as net hierdie aspek van die Suid-Afrikaanse maatskaplike lewe. Die skrywer gee in die tien sekwense ’n spreekbeurt aan die verskillende rassegroepe en belig ook sekere karaktertipes, terwyl die dramatiese sekwens ''Ai, die ou nasie (nazi) darem'' ’n duidelike verband trek tussen [[Adolf Hitler|Hitler]] se [[Duitsland]] en [[apartheid]]<ref>Britz, E.C. Die Burger, 11 Desember 1986</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 27 no. 3, September 1987</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 24 Maart 1985</ref><ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987</ref><ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref> In ''Stank en dank'' dryf ’n monoloog van ’n boemelaar in Joubertpark die rassehaat op die spits. Aucamp bring die boodskap dat almal leef en sterf in een verband, dus as deel van ’n omvattende Suid-Afrikanerskap, en dat elkeen derhalwe verdraagsaam moet wees teen die ander. Hierdie stuk het ’n gedetailleerde inleiding oor die kabaret as kunsvorm deur Herman Pretorius. Die kabaret ''Van hoogmoed tot traagheid'' benader die sewe doodsondes vanuit ’n postmodernistiese hoek en beskryf elke doodsonde in ’n volkse versverhaal op paarrym, met ’n bypassende temalied. Daar is ook ’n ekstra doodsonde, naamlik dat die moderne mens so oorval is deur sonde dat hy dit nie meer kan identifiseer nie.<ref>Bouwer, Stephan. Rapport, 9 Februarie 1997</ref><ref>Van Zyl, Ia. Insig, Februarie 1997</ref><ref>Wybenga, Gretel. Beeld, 3 Maart 1997</ref> ''Papawerwyn en ander verbeeldings vir die verhoog'' bevat onder andere dramatiese verwerkinge van elemente uit die ballet en sprokieswêreld en bevat drie stukke, naamlik ''Papawerwyn'', ''Trits'' en ''Die skreeu''. Geeneen van hierdie stukke kan as realisties gesien word nie en is eerder ’n voortsetting van die tradisie van die Teater van die Absurde. In ''Papawerwyn'' beeld Aucamp die tirannieke heerskappy van ’n ou moeder oor haar kinders, Lourens en Engela, uit. Selfs na haar dood kan hulle steeds nie sin in die lewe ontdek nie. Geestige volkstaal, veral by die naïewe bediende Sara, word gebruik om die motiewe van sinloosheid en die invloed van tyd uit te beeld. Hierdie drama is reeds in 1979 deur Dinkteater in Pretoria opgevoer.  Die eerste prys in die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]] se wedstryd vir eenbedrywe word in [[1980]] toegeken aan ''Papawerwyn''. ''Trits'' word aangedui as “drie sprokies grimmig bewerk”, met Rooikappie, Aspoestertjie en Sneeuwitjie die sprokies wat ter sprake is. Hierin dramatiseer Aucamp voort op die gegewe van die sprokie, met hedendaagse omstandighede daarin vervat en die uitkoms glad nie so idillies as wat die sprokie wou voorgee nie. Rooikappie streef vergeefs daarna om deur ’n wolf verlei te word en beland eindelik in die arms van haar ouma. Twintig jaar na haar huwelik is dit duidelik dat Aspoestertjie maar ’n platvloerse meisie is wat nou ver bo haar stand verhef is. Die koning ontdek dat Sneeuwitjie nie suiwer blank is nie en dat sy destyds gedwing is om die dwergies se luste te bevredig.<ref>Conradie, P.J. Standpunte. Nuwe reeks 158, April 1982</ref><ref>Schutte, H.J. Die Transvaler, 16 Februarie 1981</ref> ''Die skreeu'' (wat in sy titel die bekende skildery van [[Edvard Munch]] oproep) is ’n uitbeelding van die nagmerrie-agtige binne die danswêreld. Aucamp beskryf dit as ’n toneelballet en dit is ’n eksperimentele teaterstuk. Aanvanklik word die verhaal aangebied deur deels vertelling en deels uitbeelding deur akteurs, maar dan word die verhaal weergegee deur die mimiek van ballet, sonder enige woorde. So word die stuk ’n treffende ontginning van die dramatiese woord en die plek daarvan binne ’n drama, met die boodskap dat gruwels geluidloos oorgedra kan word. ''Die skreeu'' word deur [[Ian Ferguson]] in Engels vertaal as ''The scream''. ''Punt in die wind'' is ’n [[Homoseksualiteit|homoseksuele]] sekskomedie in drie bedrywe, met die oerteks van [[Euripides]] se ''[[Orestes van Makedonië|Orestes]]'' as basis. Die sukkelende toneelskrywer Jack wil hierdie oerteks modern aanbied (’n drama binne ’n drama), maar vind dat die klassieke nie noodwendig meer modern of aktueel word met aanpassings nie. Jack woon saam met die jong Tim, met wie hy ’n meester-slaaf verhouding het. Jack se gewese vrou Shirley het ’n verhouding met Dawid en haar aanmoediging lei tot Jack se motivering om die drama oor Orestes klaar te skryf en vir Tim om ’n suksesvolle haarkapper te word. Die drama se handeling bevat vele elemente uit die oerteks, verplaas na ’n hedendaagse milieu. Die teks dryf die spot met erotiese fantasieë, seksuele manipulasie en ontgin dekadensie as verskynsel van kultuur.<ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref><ref>Weideman, George. Die Burger, 12 Oktober 1989</ref> ''Sjampanje vir ontbyt'' is ’n versameling van drie dramatiese stukke, wat as vingeroefeninge in hierdie genre en ’n eksperimentering met vorm beskryf kan word. Al drie stukke het die seksuele as kernmotief, waar die gay vanuit verskillende hoeke betrag word. Die titelstuk, ''Sjampanje vir ontbyt'', is ’n gay Kersontbyt wat skeefloop en die ingewikkelde netwerk verhoudings tussen ’n aantal gay mans openbaar. Hierdie eksplisiete stuk maak ’n venster oop op ’n leefwyse waarvan die heteroseksueel min kennis en ervaring het en ontbloot benewens die eksesse van die leefwyse ook die wondbaarheid van die karakters.<ref>Hough, Barrie. Insig, September 1988</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 29 no. 4, Desember 1989</ref><ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref> ''Jakobregop, ’n saterspel'' is meer van ’n revueskets as ’n eenbedryf. Twee bejaarde mense van onsekere geslag (Beulah wie se naam verwys na “beautiful” en Freda, wie se naam verwys na frustrasies) is onder die wanindruk dat die jongman (Gertjie) wat hulle besoek hulle kom meet vir kiste, terwyl hy eintlik ’n gigolo is. Die “sater” van die subtitel verwys na ’n halfgod, ’n navolger van Dionisius wat op wellus, musiek en dans versot is. In ''Die nagapie'' (wat aanvanklik in Augustus [[1985]] in ''Standpunte'' gepubliseer is) loop ’n mislukte verleiding op moord uit. Die ryk Wynand tel die manlike prostituut Johny in ’n kroeg op en bring hom na sy huis toe. Wynand hou ’n nagapie in sy woonstel aan en Johny draai die dier nek-om wanneer Wynand gaan koffie maak en gooi hom terug in sy hok sonder dat Wynand daarvan bewus is. Later daag die eienaar van die nagapie op om hom te haal en is histeries wanneer hy uitvind dat die diertjie dood is. Nadat hy vertrek vermoor Johny vir Wynand. Hierdie stuk belig die gevaar van manlike prostitute. ''By Felix en Madame'' bevat ses eenbedrywe. Die titelstuk, ''By Felix en Madame'', speel in ’n soort oorgangsryk tussen lewe en dood af. Felix en Madame is die gasheer en gasvrou van ’n aantal gestorwenes wat partytjie hou totdat hulle vir ewig gaan rus.''Wolf, wolf, hoe laat is dit?'' (’n verwerking van die gelyknamige kortverhaal in ''Hongerblom'') beeld oumense uit wat ’n makabere fantasiespel speel, waarin hulle preokkupasie met die dood duidelik blyk. In ''Die kis'' behou ’n pas gestorwe ou man (Stefaans) steeds ’n greep op sy veel jonger vrou Drieka en sy stiefseun Daiel. Drieka en Daiel het ’n verhouding, maar sy sal die plase verloor as sy ooit weer sou trou. Nou forseer sy vir Daiel om haar langs Stefaan se lyk te soen, om op so ’n wyse tog wraak te neem teen hom.In ''Die solderkamer'' (aanvanklik in Augustus [[1986|1986 in]] ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer) keer ’n gestorwene terug om in te gryp in die lewens van die agtergeblewenes. Drie geslagte se vroue is teenwoordig, naamlik die reeds gestorwe Ma, haar dogter Hannie en kleindogter Annatjie. Na haar dood kom besoek die ma vir Hannie om aan haar en haar dogter Annatjie bemoediging te gee oor die hiernamaals en die lewe op aarde. Annatjie staan op troue en besluit eindelik om Ma se trourok vir die geleentheid te dra, wat bevestiging word van die erfenis wat die voorouers aan die agtergeblewenes nalaat. ''Die sosiopaat'' speel ’n gesplete bestaan uit waarin ’n [[psigiater]] (die sosiopaat genoem) sy kliënt Margot se gesplete persoonlikhede Loeloe en Jenny letterlik uit haar uitdink. Deur die loop van die dramaskets vind ’n omkering van rolle plaas, met die psigiater wat verander tot kind en sy kliënt Margot tot moederfiguur. In hierdie stukke is die dood en die oorgange en oomblikke van afskeid ’n dominante motief. Die radiodrama ''Op ’n kaal eiland'' sluit hierby aan deur die interaksie uit te beeld tussen ’n Spaanse prins (Carlos) en boermense (Miguel en Maria). Carlos skuil na ’n volksrewolusie by die boermense en probeer dan ontvlug. Hierdie drama word deur [[Gerhard Beukes|Gerhard J. Beukes]] opgeneem in die versamelbundel ''Spel en spelers'', deur P.J. du Toit in die versamelbundel ''Fasette'' en deur [[Temple Hauptfleisch]] en P.P.B. Breytenbach in ''Die kleiner kosmos''.<ref>Brink, André P. Rapport, 22 November 1987</ref><ref>Hauptfleisch, Temple. Insig, Oktober 1987</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 29 no. 4, Desember 1989</ref><ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref> ''’n Brommer in die boord'' is ’n Boereklug en hierdie drama word genomineer vir die Rapportprys van 1990. Die radiodrama ''Die dood van ’n matador'' word opgeneem in ''Hoorspelkeur''. Die joernalis Ramón Rojas ondersoek die dood van die beroemde stiervegter Gallito Murillo, wat ’n held is in die oë van sy baie bewonderaars. Soos Ramón met sy ondersoek vorder, begin hy twyfel daaraan of Murillo wel ’n held was. ''Vyf blikkies boeliebief'' is ’n eenbedryf wat opgeneem word in ''Die magiese kring'', saamgestel deur Temple Hauptfleisch. Die eenbedryf ''Die volgende ronde'' word eers in ''Standpunte'' gepubliseer en dan opgeneem in die versamelbundel ''Rostrum''. Dit beeld die interaksie tussen gay mans in ’n stoombadkompleks uit. Die sentrale karakters is die ou akteur Larry van der Merwe en die Joodse sakeman Melzer. Laasgenoemde gee aan Larry ’n geskenk in die vorm van ’n massering waarvoor hy betaal, maar Larry se poging om die verhouding tussen Martin en Rinus te herstel is ’n klaaglike mislukking.<ref>De Koker, Ben. Die Burger, 31 Oktober 1985</ref> Die eenbedryf ''Janblom dans ’n masurka'' (vroeër as kabaret gepubliseer in ''Met permissie gesê'') word in die versamelbundel ''Skouspel'' opgeneem. Die eenbedryf ''Die appel'' word deur P.G. Nel opgeneem in ''Die storm en ander eenbedrywe'', deur J.P. ([[Jan Spies|Jan) Spies]] in ''Kleinbegin in die drama'' en deur Temple Hauptfleisch in die versamelbundel ''Boomhuis, droomhuis''. Die skoolseun Japie Bosman steel ’n appel uit die pastorie se tuin om vir sy nooi, Naomi Havenga, te gee. Die pastoriemoeder kuier by Naomi se peettante en iemand sien vir Japie deur die venster klim. So kom die hele episode op die lappe en word Japie en Naomi uitgevang. [[George Weideman]] neem die eenbedrywe ''Die rooi bal'' en ''Die silwer arende'' op in ''Alles op die spel''. In ''Die silwer arende'' maak Aucamp van sirkusartieste gebruik om ’n fiktiewe wêreld aan te dui. Die onderliggende tema van die teks is verwaarloosde kinders wat aktuele sake soos bendes en geweld moet hanteer, terwyl familietwis en die stryd van goed teenoor kwaad newe-temas is. ’n Hawelose tweeling (elf jaar oud) word hier gered van ’n bendeleier. Die lewensles in die kort werk is dat dit beter is om te werk as om misdade te pleeg. ''Die rooi bal'' is ’n uitbeelding van ’n eensame seun se drome. Die rystoel gekluisterde Henkie sien hoe ’n rooi bal oor die muur kom. Die twee anderskleurige kinders, Faried en Zubayda, kom haal die bal. Die kontras wat die twee sorgelose kinders teenoor Henkie in sy rystoel skep versterk Henkie se begeerte, selfs in sy drome, om normaal te wees, om soos ander kinders te kan speel en rondhardloop. Faried beveel hom om op te staan en ’n paar tree te loop, maar wanneer die verpleegster terugkom, is daar geen teken van die bal of die kinders nie. Die program ''Om Boer te wees'' word in 1975 deur Aucamp saamgestel vir die Taalfeesprogram in die [[Paarl]]. Verder skryf hy ook die volgende dramas wat deur [[DALRO]] bewaar word, naamlik die eenbedryf ''’n Winter agter tralies'' (wat reeds in 1979 deur Dinkteater in Pretoria opgevoer is), die kabaretmonoloog ''Die hoededoos'', die monoloog ''Op ’n Dinsdag as dit reën'', die eenbedryf ''Liefde onder lede'' en die eenbedryf ''Ou-Kersaand, 1901''. Die monoloë ''Troostyd vir ’n bang gemoed'' (Februarie [[1977]]) en ''Die skawagter van Stompiesfontein'' (Mei 1990) word in ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer. Die eenbedryf ''Die Caledonner'' word deur DALRO bewaar en is ’n verwerking deur H. Roux van die gelyknamige kortverhaal. Die radiodrama ''Die peerboom in die tuin'' word in [[2008]] deur [[Radio Sonder Grense|Radiosondergrense]] uitgesaai, maar is nooit gepubliseer nie. In ’n radio-onderhoud met [[Bettie Kemp]] (Drama 75 episode 12, uitgesaai op 20 September 2012) erken Aucamp dat hy selfs nie eens meer die teks van hierdie hoorspel het nie. Hy vertel ook dat hy drie verhale geskryf het spesifiek vir voorlees op die radio, naamlik ''Die pers rok'', ''Die hartseerwals'' en ''’n Man soos Johannes''. Nadat Aucamp in 1993 afskeid neem van die kabaret voer die Universiteit van Stellenbosch se Dramadepartement ''Wie gryp ’n handvol?'' op, wat ’n keur is uit al sy kabaretwerk (liedjies, sketse, gedigte en monoloë) en ook ’n paar ongepubliseerde tekste insluit. Die kabaret ''Lyflied'' is ’n keur uit Hennie se stoutste verse getoonset deur die komponis André Strijdom en word verder aangevul deur verse van onder andere R.K. Belcher, [[Peter Blum]], [[Lina Spies]], [[Breyten Breytenbach]] en [[Antjie Krog]] en as deel van ''Kabaretmania'' in 2008 op Stellenbosch op die planke gebring. Van sy kortverhale, soos ''Die hartseerwals'', ''’n Bruidsbed vir Tant Nonnie'' en ''’n Bars loop deur die wasbak'' word vir die televisie verwerk en as televisiedramas uitgesaai. ''Die sewe doodsondes'', wat hy as ’n moraliteitspel beskryf, word deur die Universiteit van Stellenbosch se dramadepartement by die ATKV Kampustoneel in 1995 en ook in Stellenbosch by die H.B. Thom-teater opgevoer. Hierdie drama/kabaret word later as ''Van hoogmoed tot traagheid'' gepubliseer. === Poësie === Reeds in die bundel “''Wolwedans''”, wat ’n verskeidenheid kunsvorme bevat, sluit Aucamp ’n sestal gedigte in wat hy in die voorwoord “verdigte prosa sonder fatsoen” noem. Enkele hiervan, soos ''Selfportret op amper veertig'' en die kwatryn ''Summer View'', kan egter reeds as geslaagde gedigte beskou word. Die lirieke wat Aucamp in ''Die lewe is ’n grenshotel'' saambundel is ook reeds ’n bydrae tot die digkuns, al noem hy dit self in die subtitel slegs “ryme vir pop en kabaret”. Op grond van sy eie beskrywings is dit duidelik dat hy op hierdie stadium nog nie sy poësie ernstig opneem nie. Die lirieke in ''Die lewe is ’n grenshotel'' sluit egter aan by die oorsprong van die poësie, naamlik liedere wat gesing is. Sy deeglike vakmanskap en beleë wysheid blyk ook reeds uit hierdie ligter vorm van poësie, wat reeds ’n meer beduidende bydrae tot die Afrikaanse digkuns maak as baie meer ernstige digbundels. In ''Enkelspel'' word die spel tennis as metafoor gebruik vir ’n beskrywing van die liefdesspel en die lewensspel, met eindelik slegs een wenner in hierdie stryd, naamlik die dood. ''Teen latenstyd'' is ’n soortgelyke bundel met lirieke, waarna sy kabarettekste (''Met permissie gesê'', ''Dubbeldop'', ''Blomtyd is bloeityd'', ''Slegs vir almal'' en ''Van hoogmoed tot traagheid'' bevat vele lirieke bevat wat ook poëties geslaagd is. ''’n Windharp teen die tyd'' uit ''Met permissie gesê'' is ’n goeie voorbeeld, waarin die stilte van die nag die bome se geruis soos poësie laat klink en die spreker ook in staat stel om die geliefde te onthou en saam te sing. Sodoende word die verganklikheid van die verhouding opgehef in die lied se opgaan in die kosmos en ewigheid en word dit, soos die titel aandui, “’n windharp teen die tyd”. ''Die blou uur'' is “cocktail-kwatryne” met ’n kenmerkende angel in die stert. Die blou uur is die uur na sonsondergang of skemertyd, wanneer dit tyd is vir cocktails en nadenke. Aktuele temas word hierin betrek, soos die Suid-Afrikaanse rassesituasie, feminisme, prostitusie, seks, aborsie en homoseksualisme.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 23 no. 2, Mei 1985</ref><ref>Snyman, Henning. Die Burger, 23 Augustus 1984</ref> Die bundel ''Koerier'' is opdragkwatryne vir vriende, asook kwatryne oor landskappe, seks en verganklikheid, waarin Aucamp se beleë wysheid blyk. Die geleentheids-aard van die bundel laat dit egter afsteek teen die groter trefkrag van die kwatryne in ''Die blou uur''.<ref>Olivier, Fanie. Rapport, 10 Augustus 1998</ref><ref>Pieterse, H.J. Beeld, 10 Mei 1999</ref> ''Lyflied'' is ’n versameling deur Daniel Hugo van sy liedtekste (met ’n diskografie wat reeds aantoon hoeveel van hierdie liedere deur kunstenaars soos [[Coenie de Villiers]], Marica Otto, [[Laurika Rauch]], Alida White, [[Louis van Rensburg]] en [[Amanda Strydom]] opgeneem is).<ref>Van Rensburg, Cas. Beeld, 6 September 1999</ref> ''Hittegolf'' (subtitel ''wulpse sonnette met ’n nawoord'') is ’n bundel van gay liefdesonnette. Die tegniese vorm van hierdie sonnette is merendeels drie kwatryne, gevolg deur ’n rymende koeplet wat op aforistiese wyse die voorafgaande afsluit. Die nawoord tot ''Hittegolf'' plaas die erotiese gedigte binne ’n literêre milieu en Aucamp onderskei hier tussen erotiek en pornografie, erotiek en ruwe seksualiteit asook tussen die eksplisiete en die gesublimeerde.<ref>De Wet, Karen. Beeld, 21 Oktober 2002</ref><ref>Snyman, Henning. Die Burger, 14 Oktober 2002</ref> ''Stad op hitte'' vergelyk die hitte van die dag (wat dikwels brand en gepaardgaande vernietiging tot gevolg het) met die erotiese vuur van binne, wat die mens van binne verbrand. Tekenend is die slim woordspeling wat die gedigte dikwels verskillende betekenislae gee. ''Dryfhout'' is ’n opvolgbundel sonnette, waarin die homo-erotiese weer figureer, maar dit bevat ook lykdigte en ’n afdeling met verse oor die dood.<ref>Bezuidenhout, Zandra. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 43 no. 2, Lente 2006</ref><ref>John, Philip. Beeld, 15 Mei 2006</ref><ref>Visagie, Andries. Rapport, 12 Februarie 2006</ref> ''Vlamsalmander'' bevat ’n groot verskeidenheid digvorms, waarmee Aucamp dan wegbreek van sy gewoonte van slegs een digvorm in ’n bundel. Benewens die kwatryne, sonnette en ander digvorme durf hy hier selfs die Japannese haikoe aan. Met hierdie bundel bevestig hy sy status as een van die vernuftigste digters in Afrikaans.<ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 1, Herfs 2009</ref><ref>Naudé, Charl-Pierre. Boeke Insig. No. 6, Somer 2009</ref><ref>Viljoen, Louise. Rapport, 19 Oktober 2008</ref> ''Teen die lig'' word opgedra aan [[Johann de Lange]]. Die bundel ondersoek veral afskeid, herinneringe en die dood. T Kenmerkend van die bundel is dat die digter hom nie hou by die streng voorskrifte vir die digvorm nie en telkens eksperimenteer met byvoorbeeld rymskemas.<ref>Kuhn, Karen. Tydskrif vir Letterkunde. Vierde reeks 50 (2) Lente 2013</ref> Op gevorderde leeftyd begin hy ook die kindervers beoefen. [[Riana Scheepers]] het skrywers van kinderverse uitgenooi om verse aan haar te stuur vir die publikasie van ''Nuwe Kleuterverseboek'' en ''Nuwe Kleinverseboek''. Hennie het twee versies gehad wat baie jare terug dateer. Hierna kom verdere verse spontaan en eindelik sien twee bundels, ''Woerts in die hoekie'' en ''Ghoera: Afrika-verse vir kinders'', die lig. Albei bundels staan in die gedeeltelike teken van ’n terugreis in die tyd na die diere, die natuur en die folklore van sy kindertyd. ''Ghoera'' se titel kom uit die San en is die naam van ’n booginstrument wat by talle [[inheemse volke]], insluitende die [[San]], die [[Khoikhoi|Khoi-Khoi]] en die [[Korana]], &shy;voorgekom het. Aucamp se gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Die dye trek die dye aan'', ''Miskien sal ek die wingerd prys'', ''Speelse verse'' en ''Nuwe verset''. Hy publiseer ook gedigte in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'', ''Tydskrif vir Letterkunde'' en ''Ensovoort''. Niel van der Watt toonset ''Die wind dreun soos ’n ghoera'', deel van ’n San-siklus en ’n aantal Afrika-verse uit ''Ghoera'' en dit word in Augustus [[2012]] saam met ander getoonsette gedigte van ander digters in die Centurion-teater opgevoer. == Eerbewyse en toekennings == === Eerbewyse === In [[1989]] ontvang Hennie Aucamp saam met [[Margaret Bakkes]] en wyle Han Aucamp van [[De Aar]] ’n erepenning van die Sterkstroom Rapportryerskorps in samewerking met die Direktoraat Kultuursake. [[Randse Afrikaanse Universiteit|Die Randse Afrikaanse Universiteit]] se jaarlikse simposium oor aspekte van die populêre kultuur word in 1994 in sy geheel aan sy woordkuns gewy en in dieselfde jaar ontvang hy erelidmaatskap van die Afrikaanse Skrywerskring op Stellenbosch. Ook in 1994 word ’n huldigingsprogram vir Hennie vir sy belangrike bydrae tot die Afrikaanse kabaret op Stellenbosch gehou. In Augustus [[1998]] bied die Departement Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Stellenbosch ’n Aucampfees aan, wat ’n herhaling is van die een wat vroeër die jaar tydens die Leipoldt Letterkundefees op [[Clanwilliam]] aangebied is. Die Universiteit van Stellenbosch ken in Maart [[2000]] ’n eredoktoraat in die letterkunde aan hom toe en in [[2003]] is hy die onderwerp van ’n landwye vasvrawedstryd wat deur Akpol, die Afrikaanse kultuurarm van die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]], en die ATKV aangebied word. Die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] vereer hom in [[2004]] met ’n Afrikaans Onbeperk Kanna vir sy lewensbydrae en in hierdie jaar, sy sewentigste, word hy vereer met die huldigingsbundel ''’n Skrywer by sonsopkoms: Hennie Aucamp 70'', saamgestel deur [[Lina Spies]] en [[Lucas Malan]]. In 2004 ontvang hy ook ’n Fleur du Cap-teaterprys vir lewenswerk en bydrae tot teater en die ATKV se Prestige-toekenning, die ATKVeertjie. Die [[Gustav Prellerprys vir Literatuurwetenskap en Letterkundige Kritiek|Gustav Preller-prys]] vir Literatuurwetenskap van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] word in [[2006]] aan hom toegeken, terwyl die ATKV in dieselfde jaar hom vereer as ’n ATKV-Afrikoon. In April 2008 word hy by die Cederberg-fees in Clanwilliam gehuldig vir sy werk as akademikus, kortverhaalskrywer, dramaturg, digter en kabaretskrywer. ’n Spesiale huldigingsprogram word by Woordfees [[2009]] aangebied ter herdenking van sy 75e verjaardag. In [[2010]] verower hy die Woordfees se eerste prys as woordkunstenaar. In hierdie jaar verwerf hy ook ’n Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning, geborg deur die Departement van Kuns en Kultuur, vir sy lewensbydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde. Tydens die Vriende van Afrikaans se jaarafsluiting in [[2013]] word hy vereer met ’n multimedia-aanbieding oor sy oeuvre. Die Universiteit van Stellenbosch se Dokumentesentrum stel in 2014 ’n katalogus van sy dokumente by die J.S. Gericke Biblioteek bekend. Hierdie katalogus bestaan uit ’n opsomming van sy werk en sluit in oorspronklike briewe, manuskripte, dagboeke, notaboeke, plakboeke, foto’s wat gesorteer, beskryf en genommer is met titel-, outeur- en onderwerpindekse om potensiële navorsers se taak te vergemaklik.<ref>University of Stellenbosch Hennie Aucamp Collection: https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/3874 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018210319/http://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/3874 |date=18 Oktober 2016 }}</ref> === Toekennings<ref name=":3" /> === * 1970 – Tafelbergprys * 1974 – [[W.A. Hofmeyr-prys]] (saam met [[Chris Barnard]]) * 1980 – [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]]-toneelprys * 1982 – [[Hertzogprys]] * 1987 – Fleur du Cap-prys vir die beste Suid-Afrikaanse toneelstuk van die jaar * 1997 – [[Recht Malan-prys]] * 2004 – Fleur du Cap-merietetoekenning * 2004 – [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]]-veertjie * 2004 – Afrikaans-Onbeperk-toekoenning van die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees|KKNK]] * 2004 – Wenner van [[LitNet]] se Mont du Toit-kelderkompetisie vir wynpoësie * 2006 – Die Gustav Preller-medalje vir Letterkundige Teorie == Publikasies<ref>Digitale bibliotheek voor Nederlandse letteren: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=auca001</ref> == === Prosa === {| class="wikitable" !Jaar !Publikasie |- |1963 |''Een somermiddag'' |- |1965 |''Die hartseerwals'' |- |1967 |''Spitsuur'' |- |1968 |''Karnaatjie'' |- |1970 |''’n Bruidsbed vir Tant Nonnie'' |- |1972 |''Hongerblom'' |- |1973 |''’n Baksel in die more'' (saam met Margaret Bakkes) ''Wolwedans'' |- |1976 |''Dooierus'' |- |1977 |''Kort voor lank'' |- |1978 |''Enkelvlug'' |- |1979 |''In een kraal'' (’n keuse uit sy werk deur Elize Botha) |- |1980 |''Met permissie gesê'' ''Papawerwyn'' |- |1981 |''Volmink'' |- |1983 |''House visits'' |- |1984 |''Woorde wat wond'' |- |1986 |''Die blote storie'' ''Wat bly oor van soene?'' |- |1987 |''Dagblad'' ''Brandglas'' (’n keuse uit sy werk deur Charles Fryer) |- |1989 |''Kommerkrale'' |- |1991 |''’n Boekreis ver'' |- |1992 |''Dalk gaan niks verlore nie'' ''Windperd'' |- |1994 |''Pluk die dag'' ''Gewis is alles net ’n grap'' ''Die blote storie 2'' |- |1996 |''Gekaapte tyd'' ''Rampe in die ruigte'' ''Van hoogmoed tot traagheid'' |- |1997 |''Allersiele'' |- |1998 |''Beeltenis verbode'' |- |2000 |''Ook skaduwees laat spore'' |- |2001 |''Bly te kenne'' ''In lande ver vandaan'' |- |2003 |''In die vroegte'' ''Skuinslig'' |- |2007 |''’n Vreemdeling op deurtog'' |- |2009 |''Die huis van die digter en ander liefdesverhale'' |- |2010 |''Oor en weer'' |- |2011 |''Lendetaal'' |- |2012 |''Koffer in Berlyn'' |- |2013 |''Mits dese wil ek vir jou sê'' |} === Poësie === {| class="wikitable" !Jaar !Publikasie |- |1977 |''Die lewe is ’n grenshotel'' |- |1984 |''Die blou uur'' |- |1987 |''Teen latenstyd'' |- |1999 |''Koerier'' ''Lyflied'' |- |2002 |''Hittegolf'' |- |2005 |''Dryfhout'' |- |2008 |''Vlamsalmander'' |- |2010 |''Woerts in die hoekie'' |- |2011 |''Ghoera'' |- |2012 |''Teen die lig'' |- |2014 |''Skulp'' |- |2020 |''Oopkardoes: boertige ryme. Versôre deur Johann de Lange'' (postuum, [[Johann de Lange]], red) |} === Drama === {| class="wikitable" !Jaar !Publikasie |- |1980 |Met permissie gese - kabaret Papawerwyn |- |1986 |''Slegs vir almal'' |- |1987 |''By Felix en Madame en ander eenbedrywe'' |- |1988 |''Sjampanje vir ontbyt'' ''Punt in die wind'' |- |1990 |''’n Brommer in die boord'' |- |1994 |''Dubbeldop'' |} === Vertalings === * 1963               ''Ou Ramon'' – Jack Schaefer === Samesteller en redakteur === * 1971: ''Op die Stormberge'' * 1973: ''Bolder'' * 1976: ''Die sneeu van anderjare – C.G.S. de Villiers'' * 1978: ''Blommetjie gedenk aan my'' * 1979: ''Soete Inval: Nagelate Geskrifte van Con de Villiers'' * 1980: ''Met ander oë'' – ''Uys Krige'' * 1982: ''Kinders van die wind – Koos du Plessis'' * 1983: ''Mense wat maar eenmaal liefhet – J. van Melle'' * 1986: ''As die maan oor die lug loop – Minnie Postma'' * 1988: ''Die bruid en ander verhale'' * 1989: ''Verhale en essays 1942–1981 – Elise Muller'' * 1990: ''Wisselstroom'' * 1991: ''Vuurslag'' * 1995: ''Sewe sondes, nee meer'' * 1996: ''Mal Hansie en ander verhale – Audrey Blignault'' * 1997: ''Wys my waar is Timboektoe'' * 1998: ''Borde borde boordevol'' == Sien ook == * [[Afrikaanse skrywers]] == Bronnelys == === Boeke === * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk 1980 * Aucamp, Hennie. ''Windperd – Opstelle oor kreatiewe skryfwerk''. HAUM-Literêr Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1992 * Beukes, Gerhard J. (red.) ''Spel en spelers.'' J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1988 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990.'' Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Bosch, Erna. ''Mosaïek.'' Academica Pretoria Eerste uitgawe 1986 * Botha, Danie. ''Die helder dae.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 2014 * Botha, Elize. ''Prosakroniek.'' Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Breytenbach, P.P.B. en Hauptfleisch, Temple (samestellers) ''Die kleiner kosmos''. Academica Pretoria,Kaapstad en Johannesburg Tweede druk 1983 * Brink, André P. e.a. ''Rooi.'' John Malherbe Edms. Bpk. Kaapstad Tweede hersiene uitgawe 1982 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * De Jager, Johan. ''Allegaartjie''. De Jager-HAUM Pretoria Eerste uitgawe Vierde druk 1982 * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1983 * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2.'' [[Human & Rousseau]] Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1989 * De Vries, Abraham H. ''Kort vertel: Aspekte van die Afrikaanse kortverhaal''. Suid-Afrikaanse Instituut Amsterdam 1998 * Du Toit, P.A. ''Hennie Aucamp (1934 -)'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Grobbelaar, Mardelene “Hennie Aucamp as dekadent” Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste Uitgawe 1994 * Grobler, Hilda. ''Bolder.'' Blokboeke 57 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1988 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Grové, A.P. ''Trekvoëls''. Voortrekkerpers Beperk Johannesburg 1969 * HAUM. ''Stellenbosse Galery.'' HAUM-Uitgewers Kaapstad en Pretoria 1974 * Hauptfleisch, Temple. ''Die magiese kring''. Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe Derde druk 1995 * Hugo, Daniel. ''Hennie Aucamp as digter.'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3''. Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * [[Kannemeyer, J.C.]] ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Malan, Charles. ''Kleinbegin in die prosa''. De Jager-HAUM Uitgewers Pretoria Tweede uitgawe Sewentiende druk 1994 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Schwerdtfeger, A en Snyman, N.J. ''Op Afrikaanse werf''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Tweede uitgawe 1988 * Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985 * Smuts, J.P. (Red.) ''Kompas''. HAUM Kaapstad Eerste uitgawe 1965 * Smuts, J.P. en Van Rensburg, R. ''Mosaïek''. HAUM Kaapstad Vierde druk 1969 * Snyman, Henning. ''Kort keur: Abraham H. de Vries''. Reuse-Blokboek 3 Academica Pretoria Kaapstad en Johannesburg Tweede druk1983 * Spies, Lina. ''Ontmoetings.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1979 * Van Biljon, Madeleine. ''Geliefde leesgoed''. Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1996 * [[Van Coller, H.P.]] (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3''. Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Vaktydskrifte === *Bezuidenhout, Zandra. 2006. ''Dryfhout'' (Hennie Aucamp) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Bloemhof, François. 1993. Enkele aspekte in Hennie Aucamp se '''n Bruidsbed vir tant Nonnie'' en Jan Rabie se ''Die man met die swaar been''. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Cochrane, Neil. 2009. '''n Vreemdeling op deurtog'', Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Crous, Marius. 2015. ''Skulp'' (Hennie Aucamp) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *De Korte, Ilse. 2017. Om Hennie Aucamp te onthou. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Du Randt, WSH. 1989. ''Bolder'' (Hennie Aucamp). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Du Toit, PA. 1999. Vertellershouding, afgelei van die taal en styl van die teks- Hennie Aucamp se 'Vir vier stemme'. ''Journal of Literary Studies.'' *Grobbelaar, Mardelene. 1987. 'n Interpretasie van die montageverhaal "Vir vier stemme" in Hennie Aucamp se kortverhaalbundel ''Volmink''. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Grové, Waldo. 2016. Hennie Aucamp en sy Weimar-kompleks - ’n Germanistiese blik op sy kreatiewe omgang met die Duitse kultuur. ''Stilet.'' *Jooste, GA. 1984. ''Die hartseerwals'' (Hennie Aucamp). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Malan, Karin. 1983. Hennie Aucamp ''Met permissie gesê'' 'n speurtog. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Malan, Lucas. 2000. "My soort poesie" - oor die poetiese aspekte in Hennie Aucamp se prosa. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Moon, Jihie. 2017. Hybride zelf(re)presentatie in de dagboeken van Hennie Aucamp . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Pretorius, Jannie. 2023. 'n Persoonlike waardering van Hennie Aucamp se gepubliseerde dagboeke. ''Stilet.'' *Smuts, J.P. en Ria Smuts. 1996. Die verteller by Hennie Aucamp '''n Bruidsbed vir tant Nonnie''. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Smuts, J.P. en Ria Smuts. 1998. 'n Verteller by Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Smuts, Ria. 1998. Teleskoop en bril - van William Herschel tot Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Spies, Lina. 2004. Hennie Aucamp-huldiging. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Aardt, Peet. 2014. Mits dese wil ek vir jou sê. Briewe van Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van der Merwe, T. 1984. Tipering van ''Wolf, wolf hoe laat is dit?'' (Hennie Aucamp). ''Literator.'' *Van der Mescht, Heinrich. 2006. "Dat ek my boodskap insing in mense se harte" - musiekkunstenaars in die kortverhale van Hennie Aucamp. ''Stilet.'' *Visagie, Andries. 2004. Travestie en gay identiteit in ''Volmink'' (1981) van Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Visagie, Andries. 2015. Huldeblyk Hennie Aucamp (1934–2014). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' === Tydskrifte en koerante === * Aucamp, Hennie. ''Die onsigb’re naelstring''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 3, Augustus 1995 * Bloemhof, Francois. ''Enkele aspekte in Hennie Aucamp se ’n Bruidsbed vir tant Nonnie en Jan Rabie se Die man met die swaar been''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993 * Bosman, Martjie. ''Aucamp het intens geleef.'' Rapport, 30 Maart 2014 * Botha, Elize. ''Huldigingswoord vir Hennie Aucamp met oorhandiging van Hertzogprys vir Prosa op 24 Junie 1982''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982 * Bouwer, Stephan. ''Hennie Aucamp: Die kontinentale konneksie.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Brümmer, Willemien. ''Ek het nou alles gesê''. By, 19 Oktober 2013 * Dekker, Leendert. ''Reisiger, oog en bril: Die kortkuns van Hennie Aucamp.'' Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 4, Desember 1976 * De Kock, Anita. Kakkerlak. Uitgawe 8, 2007 * De Vries, Willem. ''Aucamp dig oor ‘bewuswording’''. Beeld, 21 November 2012 * De Vries, Willem. ''Katalogusse vir Spies en Aucamp''. Beeld, 10 Maart 2014 * Du Plessis, Sonia. ''Verhale uit ‘Verlore paradyse’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997 * Du Toit, P.A. ’''n Verkenning van enkele kortverhale uit ‘Kort keur’ deur Abraham H. de Vries.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 4, November 1981 * Friis, Jens. ''’Bo ’n somberte in my hart…'' Beeld, 27 Oktober 2010 * Grobbelaar, Mardelene. ’''n Interpretasie van die montageverhaal ‘Vir vier stemme’ in Hennie Aucampse kortverhaalbundel ‘Volmink''’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987 * Grobbelaar, Mardelene. ''’Heiligheid vandag’ – ’n ironiese visie in ‘’n Heilige met huisbesoek’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 1, Februarie 1988 * Hambidge, Joan. ''Die Afrikaanse letterkunde: ’n Queer-obsessie oftewel: die gawe moffie op die dorp.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 4 en Jaargang 36 no. 1, November 1997/Februarie 1998 * Johl, Ronél. ''Gedagtes om Hennie Aucamp se nuwe werke.'' Standpunte. Nuwe reeks 174, Desember 1984 * Jooste, G.A. ’''Die hartseerwals’ van Hennie Aucamp.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 4, November 1984 * Kannemeyer, J.C. ''Die kuns van Hennie Aucamp''. Standpunte. Nuwe reeks 162, Desember 1982 * Malan, Karin. ''Hennie Aucamp: ‘Met permissie gesê’: ’n speurtog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 1, Februarie 1983 * Malan, Lucas. ''Sensibiliteit van gevormde mens.'' Plus, 20 Januarie 2009 * Marais, G.F. ''’Die les’ van Hennie Aucamp.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 2, Mei 1983 * Maritz, Avriane. ''Die klein bestaan van die mens: ‘Rust-mijn-ziel: ’n aandgesang’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 1, Februarie 1984 * Odendaal, Bernard. ''Afrikaanse se Brel rigsnoer en maatstaf.'' Beeld, 31 Oktober 2011 * Odendaal, L.B. ''Hoorspelkeur.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1983 * Pienaar, Corné. ''Mitologie en didaktiek in twee Aucamp-verhale.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 1, Februarie 1984 * Pieterse, Henning. ''‘Pylvak’ saamgestel deur J.P. en Ria Smuts.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987 * Pieterse, Henning. ''‘Pylvak’ saamgestel deur J.P. en Ria Smuts.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 2, Mei 1988 * Pieterse, Henning. ''Vyf verhale uit ‘My mense’ saamgestel deur P.J. du Toit''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27 no. 2, Mei 1989 * Prins, M.J. ''Die masker en sy manifestasie in die prosa van Hennie Aucamp''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 2, Mei 1982 * Smuts, J.P. en Smuts, Ria. ''Die verteller by Hennie Aucamp: ‘’n Bruidsbed vir tant Nonnie’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Smuts, J.P. en Smuts, Ria. ''’n Verteller by Hennie Aucamp''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1998 * Smuts, Ria. ''’n Bars loop deur die wasbak’: ’n Interpretasie van die verhaal en wenke vir die klaskamer.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 2, Mei 1995 * Spies, Lina. ''Hennie Aucamp-huldiging''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 41 no. 2 Winter 2004 * Spies, Lina. Totsiens my vriend. [[Rapport]], 23 Maart 2014 * Steenberg, Elsabe. ''’n Bespreking van vyf verhale uit ‘Kort keur’ van Abraham H. de Vries.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 2, Mei 1982 * Van Coller, H.P. ''’Geld is ook nie alles nie’ deur Hennie Aucamp''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997 * Van der Spuy, Bobbi. ''Venter, Aucamp, ander wen pryse van Naspers.'' Beeld, 25 April 1997 * Van Vuuren, Helize''. Eg Afrikaanse erfenis in Duits.'' By, 6 Januarie 2007 * Van Vuuren, Helize. ''Aucamp was ’n woordstilis enig in sy soort.'' Beeld, 26 Maart 2014 * Van Zyl, Dorothea. ''Commendatio Hennie Aucamp: Erelidmaatskap van die Afrikaanse Skrywerskring, 24 Mei 1994''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 2, Mei 1995 * Visagie, Andries. ''Huldeblyk: Hennie Aucamp (1934–2014).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 1 Herfs 2015 === Internet === * Seven Circumstances: http://sevencircumstances.com/2014/04/11/death-of-an-author-goodbye-hennie-aucamp/ * Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/aucamph.html * Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n50-58081/ * [http://www.boekwurm.co.za/blad_skryf_a-e/aucamp_hennie.html Francois Loots ontmoet Hennie Aucamp, Insig 2002] * [http://www.oulitnet.co.za/chain/hennie_aucamp_vs_johann_de_lange.asp LitNet-onderhoud met Hennie Aucamp, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814101504/http://www.oulitnet.co.za/chain/hennie_aucamp_vs_johann_de_lange.asp |date=14 Augustus 2009 }} * http://oulitnet.co.za/seminaar/02Aucamp.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160720001905/http://www.oulitnet.co.za/seminaar/02Aucamp.asp |date=20 Julie 2016 }} * https://sevencircumstances.com/2014/04/11/death-of-an-author-goodbye-hennie-aucamp/ * [http://praag.co.za/?p=46966 Leon Lemmer: Ter huldiging van Hennie Aucamp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200302053052/http://praag.co.za/?p=46966 |date= 2 Maart 2020 }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Sestigers}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Aucamp, Hennie}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Sterftes in 2014]] [[Kategorie:Afrikaners]] j2kygec5ttplznqy49ofzsqvxammriw 0 16137 2964710 2832630 2026-09-03T07:52:14Z Xcalivyr 112957 2964710 wikitext text/x-wiki {{KlankverskuiwingeGermaans}} Met die '''eerste Germaanse klankverschuiving''' (ook die [[Grimm se Wet|Wet van Grimm]] genoem) word 'n onderskeid tussen die [[Germaanse tale]] en [[Proto-Indo-Europees]] beskryf. Die [[klankverskuiwing]] word in omtrent [[1822]] beslissend deur [[Jakob Grimm]] uitgewerk. Die wet van Grimm beskryf 'n reeks ooreenkomste tussen sommige [[plofklank]]e en [[frikatief|frikatiewe]] van die [[Germaanse tale]] en [[plofklank]]e van ander [[Indo-Europese tale]] (Grimm gebruik meestal [[Latyn]] en [[Grieks]] as ander Indo-Europese tale). Tans word die wet van Grimm omskryf as die ontwikkeling van plofklanke uit [[Proto-Indo-Europees]] (''PIE'', die gesamentlike voorouer van byna alle Indiese en Europese tale) na [[Proto-Germaans]] (''PGm'', die gesamentlike voorouer van alle [[Germaanse tale]]). Die verskuiwing bestaan uit drie dele (hier ter wille van duidelikheid vereenvoudig weergegee): * Proto-Indo-Europese stemlose plofklanke verander in stemlose frikatiewe: ::{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |- !PIE !PGm |- |*p, *t, *k |*f, *þ, *x |} ::'''Nota 1:''' *þ staan vir "th" soos in [[Engels]] ''thick'', *x vir die [[Nederlands]]e ''ch''-klank) ::'''Nota 2:''' Hier en in ander dele van die wet van Grimm bly die plek waar uispreekplek (plek waar die klank gevorm word) ongeveer dieselfde. Die bilabiale (d.w.s. tussen beide lippe) plofklank *p word ook 'n bilabiale frikatief *f, ens. * Proto-Indo-Europese stemhebbende plofklanke word stemloos: ::{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |- !PIE !PGm |- |*b, *d, *g |*p, *t, *k |} * Proto-Indo-Europese stemhebbende geaspireerde (d.w.s. 'met 'n bietje meer lug uitgespreek') plofklanke verloor hulle aspirasie en word ongeaspireerde stemhebbende plofklanke: ::{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |- !PIE !PGm |- |*b^h, *d^h, *g^h |*b, *d, *g |} Die mees beeldende voorbeelde van hierdie klankwet word hier toegepas: {| class="wikitable" ! Fase ! Verandering ! Germaanse (verskuifde) voorbeelde ! Nie-Germaanse (onverskuifde) kognate |- | rowspan=4| 1 ! *p→f | Engels: ''foot,'' Afrikaans, Nederlands: ''voet,'' Duits: ''Fuß,'' Goties: ''fōtus,'' Yslands: ''fótur,'' Deens: ''fod,'' Norweegs, Sweeds: ''fot'' | Antieke Grieks: ''πούς (pūs),'' Latyn: ''pēs,'' Sanskrit: ''pāda'' Litaus: ''pėda'' |- ! *t→þ | Engels: ''third,'' Oudhoogduits: ''thritto,'' Goties: ''þridja,'' Yslands: ''þriðji'' | Antiek Grieks: ''τρίτος (tritos),'' Latyn: ''tertius'', Gaelies ''treas'', Sanskrit: ''tri'', Litaus: ''trys'' |- ! *k→h | Engels: ''hound,'' Afrikaans, Nederlands: ''hond,'' Duits: ''Hund,'' Goties: ''hunds,'' Yslands, Faroërs: ''hundur,'' Deens, Noorweegs, Sweeds: ''hund'' | Antiek Grieks: ''κύων (kýōn),'' Latyn: ''canis'', Gaelies ''cú'' |- ! *{{Unicode|kʷ}}→hw | Engels: ''what,'' Goties: ''{{Unicode|ƕa}} ("hwa"),'' Afrikaans, Nederlands: ''wat,'' Yslands ''hvað,'' Deens ''hvad'' | Latyn: ''quod'', Gaelies ''ciod'', Sanskrit ''ka-, kiṃ'' |- | rowspan=4| 2 ! *b→p |Engels: ''peg'' |Latyn: ''baculum'' |- ! *d→t | Engels: ''ten,'' Afrikaans, Nederlands: ''tien,'' Goties: ''taíhun,'' Yslands: ''tíu,'' Deens, Noorweegs: ''ti,'' Sweeds: ''tio'' | Latyn: ''decem'', Gaelies ''deich'', Litaus: ''dešim'', Sanskrit: ''daśan'' |- ! *g→k | Engels: ''cold,'' Afrikaans, Nederlands: ''koud,'' Duits: ''kalt,'' Yslands: ''kaldur,'' Deens: ''kold,'' Sweeds: ''kall'' | Latyn: ''gelū'' |- ! *{{Unicode|gʷ}}→kw | Engels: ''quick,'' Goties: ''qius,'' Yslands: ''kvikur,'' Sweeds: ''kvick'' | Latyn: ''vivus'' 'lewendig', Grieks: ''βίος (bios)'' 'lewe', Gaelies ''beò'' 'lewend', Litaus: ''gyvas'', ''guvus'' |- | rowspan=4| 3 ! *{{Unicode|bʰ}}→b | Engels: ''brother,'' Afrikaans, Nederlands: ''broeder,'' Duits: ''Bruder,'' oties: ''broþar,'' Yslands: ''bróðir,'' Deens, Sweeds: ''broder'' | Antiek Grieks: ''φρατήρ (phrātēr),'' Sanskrit: ''(bhrātā)'' Litaus: ''brolis'' Oudkerkslawies ''bratru'' |- ! *{{Unicode|dʰ}}→d | Engels: ''door,'' Fries: ''doar,'' Afrikaans, Nederlands: ''deur,'' Goties: ''daúr,'' Yslands: ''dyr,'' Deens, Noorweegs: ''dør,'' Sweeds: ''dörr'' | Antiek Grieks: ''θύρα (thýra)'', Sanskrit: ''dwār'', Litaus: ''durys'' |- ! *{{Unicode|gʰ}}→g | Engels: ''goose,'' Fries: ''goes,'' Afrikaans, Nederlands: ''gans,'' Duits: ''Gans,'' Yslands: ''gæs,'' Faroërs: ''gás,'' Deens, Noorweegs, Sweeds: ''gås'' | Antiek Grieks: ''χήν (khēn)'' |- ! *{{Unicode|gʷʰ}}→gw | Engels: ''wife,'' Proto-Germaans: ''wiban'' (van ou ''gwiban''), Oudsaksies, Oudfries: ''wif,'' Oudnoors: ''vif,'' Deens, Sweeds: ''viv,'' Nederlands: ''wijf,'' Oudhoogduits: ''wib,'' Duits: ''Weib'' | [[Tochaars]] B: ''kwípe,'' [[Tochaars]] A: ''kip'' |} * '''Let wel:''' Sommige taalkundiges twyfel aan die oorsprong van die woord "wife". Die gangbare wortel daarvan is [[Proto-Indo-Europees]] {{Unicode|*gʷʰíbʰ-}}. Hierdie "klankwet" is opvallend reëlmatig. Elke fase bevat een enkele verandering wat gelykelik van toepassing is op die [[labiaal|labiale]] (= 'liprondinge') {{Unicode|p, b, bʰ, f}}) en hulle gelykwaardige [[dentaal|dentale]] ({{Unicode|t, d, dʰ, þ}}), [[velaar|velare]] ({{Unicode|k, g, gʰ, h}}) en geronde [[velaar|velare]] ({{Unicode|kʷ, gʷ, gʷʰ, hw}}). Die eerste fase het die taal se foneemregister sonder stemlose plosiewe gelaat, die tweede fase het die gapings opgevul maar het 'n nuwe een geskep, en dit het so voortgegaan totdat die kettingverskuiwing sy rondte gedoen het. Hierdie Germaanse "klankwette", gekombineer met klankverskuiwinge wat vir ander Indo-Europese tale ontdek is, maak dit moontlik om die ooreenkomstige klank in verskillende Indo-Europese tale te bepaal. Die Germaanse *b- (die streep dui aan: woordbeginnend; die * dui aan dat dit Proto-Indo-Europees is en derhalwe hipoteties, aangesien daar geen geskrewe bronne gevind is) kom byvoorbeeld meestal ooreen met die [[Latyn]]se *f-, die [[Grieks]]e ''p^h-'', die [[Sanskrit]]se ''b^h-'', die [[Slawiese tale|Slawiese]], [[Baltiese tale|Baltiese]] of [[Keltiese tale|Keltiese]] ''b-'', et cetera, terwyl die Germaanse *f- meestal ooreenkom met die Latynse, Griekse, Sanskritse, Slawiese en Baltiese ''p-'' en met niks (geen aanvanklike medeklinker) in Kelties. Die eerste stel ooreenkomste kom ooreen met die Indo-Europese *b^h- en die laaste stet met die Proto-Indo-Europese *p- (verskuiwing in die Germaanse tale, verdwyn in die Keltiese tale en behou in die ander groepe hier genoem). Daar is enkele uitsonderinge op die wet van Grimm wat in die bostaande voorbeelde buite rekening gelaat is wat reeds deur Grimm beskryf is en later deur ander [[taalkunde|taalkundiges]] uitgewerk is. Die mees ooglopende uitsonderinge op die wet van Grimm word deur die [[Denemarke|Deense]] taalkundige [[Karl Verner]] verklaar. Die wet wat die uitsonderinge beskryf staan bekend as die ''[[wet van Verner]]'' ([[1875]]). == Verner se Wet == <!--{{Hoofdartikel|Wet van Verner}}--> Volgens die wet van Grimm sou die [[Indo-Europese tale|Proto-Indo-Europese]] stemlose plofklanke p, *t en *k ooreen moet kom met die Proto-Germaanse *f, *þ (th-klank) en *x (ch-klank). In die meeste gevalle klop dit met die praktyk, maar in sommige spesifieke gevalle blyk dit dat die Proto-Indo-Europese *p, *t or *k ooreenkom met 'n stemhebbende variant van die klanke (*b, *d en *g) in Germaans. Verner bevind dat as die Proto-Germaanse stemlose frikatiewe *f, *þ en *x onmiddellik vooraf gegaan word deur 'n klemtoonlose [[lettergreep]], dit stemhebbend word en onderskeidelik *b, *d of *g word. Verner ondersoek of die verskynsel meer dikwels voorkom en vind dat dieselfde geld vir die *s, wat verskuif na *z. 'n Klassieke voorbeeld van PIE *t > PGm *d is die woord vir 'vader'. Proto-Indo-Europees gee *pH2te:r (H2 staan vir 'n soort 'a' en die [[dubbelpunt]] vir 'n lang klank) en Proto-Germaans gee *fade:r (in plaas van die *faþe:r wat die wet van Grimm voorspel). Dit is onduidelik of die Wet van Grimm voor of na die Wet van Verner plaasgevind het. [[Kategorie:Fonologie]] [[Kategorie:Germaanse tale]] [[Kategorie:Historiese taalkunde]] iaaiytdrx4k3fj0h2ptvhlcz46v5n0k 0 16580 2964709 1778719 2026-09-03T07:51:16Z Xcalivyr 112957 2964709 wikitext text/x-wiki '''Grimm se Wet''' (ook bekend as die Eerste Germaanse Klankverskuiwing) is 'n uitsluitlik [[Germaanse tale|Germaanse]] klankwet waarby die [[Proto-Indo-Europees|Oer-Indoëuropese]] [[plofklanke]] 'n verandering ondergaan het. [[Jakob Grimm]], die Duitse [[filoloog]] en [[sprokie]]soptekenaar het dit in [[1822]] ontdek. Grimm se Wet kan as volg saamgevat word: #Proto-Indo-Europese stemlose [[plofklank|plosiewe]] verander in stemlose [[frikatiewe]]. #Proto-Indo-Europese stemhebbende [[plofklank|plosiewe]] word stemloos. #Proto-Indo-Europese stemhebbende [[aspiraat|geaspireerde]] [[plofklank|plosiewe]] verloor hulle aspirasie en verander in slegs stemhebbende plosiewe. Vir meer inligting omtrent hierdie klankwet sien by '''[[Eerste Germaanse klankverskuiwing]]'''. [[Kategorie:Fonologie]] jnfhrdhliiwo7k9g9cl4olv8mown77q 0 18254 2964669 2959194 2026-09-03T05:36:08Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964669 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Karel die Grote |kleur = #ccf |titel = ''Rex Francorum'' (Koning van die Franke)<br />''Rex Longobardorum'' (Koning van die Lombarde)<br />''Imperator Romanorum'' (Keiser van die Romeine) |beeld = Image-Charlemagne-by-Durer.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = 'n Portret van Karel die Grote deur Albrecht Dürer wat verskeie eeue na sy dood geskilder is. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Regeer |1 = 768–814 |opskrif2 = |2 = |opskrif3 = Gebore |3 = [[2 April]] 748; geboorteplek onbekend |opskrif4 = Oorlede |4 = [[28 Januarie]] [[814]]; [[Aken]] |opskrif5 = Kroning |5 = [[Noyon]], 9 Oktober 768<br />[[Pavia]], 10 Julie 774<br />[[Rome]], 25 Desember 800 |opskrif6 = Voorganger |6 = [[Pepyn die Korte]] |opskrif7 = Opvolger |7 = [[Lodewyk die Vrome]] |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = Vader |11 = [[Pepyn die Korte]] |opskrif12 = Moeder |12 = [[Bertrada van Laon]] |opskrif13 = Begrawe |13 = [[Katedraal van Aken]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Karel die Grote''' ([[Latyn]]: ''Carolus Magnus'' of ''Karolus Magnus'', [[Duits]]: ''Karl der Große'', [[Engels]] en [[Frans]]: ''Charlemagne'') ([[2 April]] 748 – [[28 Januarie]] [[814]]) was die Koning van die [[Franke]] van 768 tot met sy dood in 814. Hy het [[Italië]] oorwin en die ''Yster Kroon van Lombardye'' in 774 aangeneem. Op 'n besoek aan [[Rome]] in 800 is hy deur [[Pous Leo III]] op [[Kersdag]] tot keiser gekroon. Deur sy aanname van die keiserstitel word hy as die voorloper beskou van die reeks keisers van die [[Heilige Romeinse Ryk]], wat tot in die 19de eeu voortbestaan het.<ref name="Heather368">Heather (2009), bl. 368.</ref> Deur sy buitelandse oorwinnings en interne hervormings het Karel die Grote bygedra tot die herdefinisie van [[Wes-Europa]] en die [[Middeleeue]]. Sy heerskappy word ook geassosieer met die [[Karolingiese Renaissance]], 'n herlewing van kuns en onderwys in die Weste. Karel die Grote was die seun van [[Pepyn die Korte]] en sy vrou Bertrada van Laon. Sy oorspronklike naam in [[Oud-Frankies]] is nooit gedokumenteer nie, maar vroeë voorbeelde van sy naam in Latyn lees "Carolus" of "Karolus".<ref name="Nelson2">Nelson (2019), bl. 2, 68.</ref> Hy het sy vader opgevolg en saam met sy broer [[Karloman, seun van Pippin III|Karloman]] regeer tot laasgenoemde se dood in 771. Karel die Grote het sy vader se beleid teenoor die pousdom voortgesit en het die beskermer van die pousdom geword, die [[Longobarde]] se mag in 774 in Noord-Italië opgehef, en oorlog gevoer met die [[Sarasene]], wat sy ryk uit [[Spanje]] lastig geval het. Tydens een van die veldtogte het hy een van die ergste nederlae van sy lewe by Roncesvalles deurgemaak (778). Hy het ook veldtogte teen die bevolkings oos van sy ryk gevoer, veral die Sakse, en hulle na 'n uitgerekte oorlog aan sy heerskappy onderwerp. Deur hulle na [[Christendom]] te bekeer het hy hulle in sy ryk geïntegreer en dus die weg gebaan vir die latere Ottoniaanse Dinastie. Karel die Grote het die grootste deel van Wes- en [[Sentraal-Europa]] verenig. Sy regering het die verowering van [[Beiere]], Sakse en Noord-Spanje gesien, en hy het die Christendom na sy nuwe veroweringe uitgebrei, soos by die moord van Verden teen die Sakse. Hy het ook gesante gestuur en in die 790's diplomatieke kontak met Haroen al-Rasjid, die Abbasidiese kalief, aangeknoop weens hulle gemeenskaplike belang in Spaanse aangeleenthede. As koning en keiser het hy talle hervormings in die administrasie, die reg, die onderwys, die militêre organisasie en die godsdiens deurgevoer wat Europa vir eeue gevorm het.<ref name="Nelson2" /> Hy is in 814 begrawe in die Paltskapel – nou deel van die [[Katedraal van Aken]] – in [[Aken]], sy keiserlike hoofstad, en verskeie historiese koningshuise van Europa herlei hulle afkoms na hom.<ref name="Fried528">Fried (2016), bl. 528.</ref> Vandag word Karel die Grote as die vader van beide [[Frankryk]] en [[Duitsland]] gesien, en soms ook as die ''Vader van Europa''. Hy was die eerste heerser van 'n Wes-Europese keiserryk sedert die val van die [[Romeinse Ryk]].<ref>Pierre Riche, ''The Carolingians: A Family Who Forged Europe'', University of Pennsylvania Press, 1993, {{ISBN|0-8122-1342-4}}</ref> == Naam == Verskeie tale is in Karel die Grote se wêreld gepraat.<ref name="Riche130">Riché (1993), bl. 130–132.</ref> Vir vroeë Oudfranse (of Proto-Romaanse) sprekers was hy ''Karlo'' bekend, en in Middeleeuse [[Latyn]], die formele taal van skrif en diplomasie, ''Carolus'' of ''Karolus''.<ref name="Nelson2" /><ref name="McK116">McKitterick (2008), bl. 116.</ref> ''Charles'' is die moderne Engelse vorm van dié name, en die naam ''Charlemagne'', waaronder hy in Engels gewoonlik bekend staan, kom van die Franse ''Charles-le-magne'' ("Karel die Grote").<ref name="Nelson2b">Nelson (2019), bl. 2.</ref> In moderne Duits en Nederlands staan hy onderskeidelik as ''Karl der Große'' en ''Karel de Grote'' bekend.<ref name="Fried529">Fried (2016), bl. 529.</ref> Die Latynse bynaam ''magnus'' ("groot") is moontlik reeds tydens sy lewe met hom verbind, maar dit is nie seker nie. Die eietydse ''Koninklike Frankiese Annale'' noem hom gewoonlik ''Carolus magnus rex'' ("Karel die groot koning").<ref name="Barbero413">Barbero (2004), bl. 413.</ref> Die bynaam is in die werke van die Poeta Saxo omstreeks 900 opgeteken en teen 1000 algemeen op hom toegepas.<ref name="Fried4">Fried (2016), bl. 4.</ref> Karel is na sy grootvader, [[Karel Martel]], vernoem.<ref name="Becher42">Becher (2005), bl. 42–43.</ref> Dié naam en sy afleidings is nie voor die gebruik daarvan deur Karel Martel en Karel die Grote opgeteken nie.<ref name="Nonn575">Nonn (2008), bl. 575.</ref> ''Karolus'' is deur die Slawiese tale as hulle woord vir "koning" oorgeneem – Russies ''korol'', Pools ''król'' en Slowaaks ''kráľ'' – deur Karel die Grote se invloed of dié van sy agter-agterkleinseun Karel die Dikke.<ref name="Fried5">Fried (2016), bl. 5.</ref> == Agtergrond == [[Lêer:Karl 1 mit papst gelasius gregor1 sacramentar v karl d kahlen.jpg|duimnael|links|'n Frankies koning (middel), soos Karel die Grote uitgebeeld in die Sakramenterie van Karel die Kale (omtrent 870).]] [[Lêer:Charlemagne.jpg|duimnael|links|Beeldhouwerk van Karel die Grote in [[Frankfurt am Main]].]] Teen die [[6de eeu]] is die [[Franke]] gekersten – grootliks deur die bekering van koning Clovis I tot die Katolisisme – en het die [[Frankiese Ryk]] onder die heerskappy van die Merovinge die magtigste van die koninkryke wat die [[Wes-Romeinse Ryk]] opgevolg het, geword.<ref name="Waldman270">Waldman en Mason (2006), bl. 270, 274–275.</ref><ref name="Heather305">Heather (2009), bl. 305–306.</ref> Dié koninkryk, Francia, het gegroei om byna die hele huidige Frankryk en Switserland sowel as dele van die moderne Duitsland en die Lae Lande in te sluit, en is dikwels onder verskillende Merovingiese konings verdeel weens die verdeelbare erfreg wat die Franke gevolg het.<ref name="Cost35">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 35–37.</ref> Die laat 7de eeu was 'n tydperk van oorlog en onstabiliteit ná die moord op koning Childerik II, wat tot faksiestryd onder die Frankiese aristokrate gelei het.<ref name="Cost38">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 38.</ref> Na die Slag van Tertry het die Merovinge egter getaan tot 'n staat van magteloosheid wat daartoe gelei het dat hulle ''rois fainéants'' (konings wat niks doen nie) genoem is. So te sê alle regeringsmag van enige belang is uitgevoer deur hulle hoofoffisier, die ''major domus''. In [[687]] het [[Pepyn van Herstal]], major domus van die paleis van Austrasia, die onenigheid tussen die verskillende konings en hulle majors beëindig met sy oorwinning by Tertry en vir alle praktiese doeleindes die alleenregeerder van die hele Frankiese koninkryk geword.<ref name="Frassetto292">Frassetto (2003), bl. 292.</ref> Pepyn self was die kleinseun van twee van die belangrikste figure van die Austrasiese Koningryk, Sint Arnulf van [[Metz]] en Pepyn van Landen. Pepyn is uiteindelik opgevolg deur sy seun Karel, later bekend as [[Karel Martel]] (die Hamer).<ref name="Waldman271">Waldman en Mason (2006), bl. 271.</ref> Na 737, het Karel die Franke regeer sonder 'n koning op die troon maar het vermy om homself koning te noem. Karel is opgevolg deur sy seuns [[Carloman, seun van Karel Martel|Karloman]] en [[Pepyn die Korte]], die vader van Karel die Grote. Om separatisme in die uitstreke van die ryk in toom te hou, het die broers in 743 [[Childerik III]], die laaste van die Merovinge konings, op die troon geplaas.<ref name="McK71">McKitterick (2008), bl. 71–72.</ref> Nadat [[Karloman]] in 747 uit sy pos bedank en 'n klooster in Rome binnegegaan het, het Pepyn Childerik III met [[pous Zacharias]] se goedkeuring afgeset.<ref name="Cost55">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 55.</ref> In [[751]] is Pepyn tot koning verkies en gekroon as Koning van die Franke en in [[754]] het [[Pous Stefanus II]] hom en sy jong seuns weer geseën. Hulle was nou die erfgename van die groot ryk wat die meeste van westelike en sentraal Europa ingesluit het. Die Merovinge dinastie is hiermee vervang deur die Karolingiese dinastie, genoem na Pepyn se vader [[Karel Martel]] en die dinastie se belangrikste lid, Karel die Grote. Onder die nuwe dinastie het die Frankiese koninkryk uitgebrei om 'n gebied in te sluit wat meeste van [[Wes-Europa]] ingesluit het. Die verdeling van die koninkryk het [[Frankryk]] en [[Duitsland]] gevorm;<ref>Oman, Charles. ''The Dark Ages 476–919''. Rivingtons: London, 1914. Regards Charlemagne's grandsons as the first kings of France and Germany, which at the time comprised the whole of the Carolingian Empire save Italy.</ref> en die godsdienstige, politieke, en kunsevolusie met oorsprong van 'n sentraal-geposisioneerde Francia het 'n definieerende indruk op die hele Wes-Europa gelaat. == Lewenstyd == === Geboorte === [[Lêer:Frankenreich 768-811.jpg|duimnael|Die uitbreiding van die Frankiese Ryk onder Karel die Grote.]] Daar word gemeen dat Karel die Grote op [[2 April]] 748 gebore is; sy geboortejaar is onseker, maar 748 is die waarskynlikste.<ref name="Nelson29">Nelson (2019), bl. 29.</ref><ref name="Cost56">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 56.</ref><ref name="Fried15">Fried (2016), bl. 15–16.</ref> 'n Ouer tradisie, wat op drie bronne berus, gee 742 as geboortejaar: die 9de-eeuse biograaf [[Einhard]] berig dat Karel 72 jaar oud was toe hy gesterf het, die ''Koninklike Frankiese Annale'' gee sy ouderdom by sy dood onnoukeurig as ongeveer 71, en sy oorspronklike grafskrif noem hom 'n sewentiger.<ref name="Barbero11">Barbero (2004), bl. 11.</ref> Einhard het self gesê dat hy nie veel van Karel se vroeë lewe geweet het nie, en sommige moderne vakkundiges meen dat hy, omdat hy die keiser se werklike ouderdom nie geken het nie, tog 'n datum wou gee wat by die Romeinse keiserbiografieë van [[Suetonius]] pas, wat hy as model gebruik het.<ref name="Becher41">Becher (2005), bl. 41.</ref> Die historikus Karl Ferdinand Werner het die aanvaarding van 742 bevraagteken en na 'n byvoeging tot die ''Annales Petaviani'' verwys wat Karel se geboorte in 747 aanteken.<ref name="Barbero350">Barbero (2004), bl. 350.</ref> Die Lorsch-abdy het van die middel van die 9de eeu af 2 April as sy geboortedag herdenk, en dié datum is waarskynlik eg.<ref name="Nelson28">Nelson (2019), bl. 28.</ref> Matthias Becher het op Werner se werk voortgebou en aangetoon dat 2 April in die opgeteken jaar eintlik in 748 sou geval het, aangesien die annaliste die jaar met [[Pase]] eerder as 1 Januarie laat begin het.<ref name="Nelson29" /> Die meeste vakkundiges aanvaar tans April 748.<ref name="Fried15" /> Daar bestaan ook 'n mate van onsekerheid oor sy geboorteplek. Baie geskiedskrywers gee sy geboorteplek aan as Herstal naby [[Luik (stad)|Luik]] in [[België]] of as Jupille, en ander plekke wat al voorgestel is, sluit Prüm, Düren, Aken, Vaires-sur-Marne en Quierzy in.<ref name="Nelson68">Nelson (2019), bl. 68.</ref> Pepyn die Korte het in 748 'n vergadering in Düren gehou, maar dit kan nie bewys word dat dit in April plaasgevind het of dat Bertrada by hom was nie.<ref name="Hage33">Hägermann (2011), bl. xxxiii.</ref> Hy het in sy vader se villa in [[Jupiler|Jupille]] gaan woon toe hy omtrent sewe was. === Taal en opvoeding === Die ''patrius sermo'' ("moedertaal") waarna Einhard met betrekking tot Karel verwys, was 'n Germaanse taal.<ref name="Chambers33">Chambers en Wilkie (2014), bl. 33.</ref><ref name="McK318">McKitterick (2008), bl. 318.</ref> Weens die algemeenheid van "landelike Romaans" ([[Vulgêrlatyn|vulgêre Latyn]]) in Francia was hy waarskynlik van jongs af tweetalig in Germaanse en Romaanse dialekte.<ref name="Nelson68" /> Karel het ook Latyn gepraat en kon volgens Einhard 'n bietjie Grieks verstaan en moontlik praat.<ref name="Fried24">Fried (2016), bl. 24.</ref> Sommige 19de-eeuse geskiedkundiges het probeer om die Eed van Straatsburg te gebruik om Karel se moedertaal vas te stel: hulle het aangeneem dat die afskrywer van die teks, Nithard, wat 'n kleinseun van Karel was, dieselfde dialek as sy grootvader sou gepraat het, wat tot die aanname gelei het dat Karel 'n taal na aan dié van die eed sou gepraat het – 'n vorm van Oudhoogduits wat die voorloper van die moderne Rynfrankiese dialekte is. Ander skrywers het weer uit die plek van sy opvoeding en sy hoofverblyf in Aken afgelei dat hy heel waarskynlik 'n vorm van Moesel- of Ripuaries-Frankies gepraat het. Al drie dialekte sou in elk geval naverwant en onderling verstaanbaar gewees het.<ref name="Chambers33" /><ref name="Nelson68" /> Karel se vader Pepyn is by die abdy van Saint-Denis opgevoed, maar die omvang van Karel se eie formele opvoeding is onbekend.<ref name="Dutton71">Dutton (2016), bl. 71–72.</ref> Hy is byna sekerlik as jongeling in militêre sake opgelei aan Pepyn se rondtrekkende hof.<ref name="Dutton72">Dutton (2016), bl. 72.</ref> Karel het ook sy eie opleiding in die vrye kunste voorgehou toe hy die studie daarvan by sy kinders en ander aangemoedig het, hoewel dit onbekend is of sy studie as kind of later aan die hof plaasgevind het.<ref name="Dutton72" /> Die vraag of hy kon lees en skryf, word bespreek: hy het gewoonlik tekste vir hom laat voorlees en antwoorde en dekrete gedikteer, maar dit was destyds nie ongewoon nie, selfs vir 'n heerser wat kon lees.<ref name="Dutton75">Dutton (2016), bl. 75–80.</ref> Die historikus Johannes Fried beskou dit as waarskynlik dat Karel kon lees,<ref name="Fried271">Fried (2016), bl. 271.</ref> maar die mediëvis Paul Dutton skryf dat "die getuienis vir sy vermoë om te lees op sy beste omstandig en afgelei is" en kom tot die gevolgtrekking dat hy die vaardigheid waarskynlik nooit behoorlik bemeester het nie.<ref name="Dutton91">Dutton (2016), bl. 75, 91.</ref> Einhard maak geen direkte melding daarvan dat Karel gelees het nie en teken aan dat hy eers later in sy lewe probeer het om te leer skryf.<ref name="Collins120">Collins (1998), bl. 120.</ref> === Troonsbestyging en heerskappy saam met Karloman === Daar is net af en toe verwysings na Karel in die Frankiese annale tydens sy vader se lewe.<ref name="McK73">McKitterick (2008), bl. 73.</ref> Teen 751 of 752 het Pepyn Childerik afgesit en hom as koning vervang.<ref name="McK71" /> Vroeë Karolingies-beïnvloede bronne beweer dat Pepyn se oorname van die troon vooraf deur [[Pous Stefanus II]] goedgekeur is, maar moderne geskiedkundiges betwis dit; dit is moontlik dat pouslike goedkeuring eers gekom het toe Stefanus in 754 na Francia gereis het (skynbaar om Pepyn se hulp teen die Lombarde te vra) en Pepyn toe as koning gesalf het.<ref name="Cost32">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 32, 34.</ref><ref name="McK72">McKitterick (2008), bl. 72–73.</ref> Karel is gestuur om Stefanus te gaan groet en te begelei, en hy en sy jonger broer Karloman is saam met hulle vader gesalf.<ref name="McK72" /> Karel het in 760 begin om oorkondes in sy eie naam uit te reik, en die volgende jaar het hy by sy vader se veldtog teen [[Akwitanië]] aangesluit, wat deur Pepyn se hele regeringstyd in opstand was.<ref name="McK74">McKitterick (2008), bl. 74.</ref><ref name="Cost64">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 64.</ref> Pepyn het daar siek geword en op 24 September 768 gesterf, waarna Karel en Karloman hulle vader opgevolg het. Hulle is afsonderlik gekroon – Karel in Noyon en Karloman in Soissons – op 9 Oktober.<ref name="Nelson91">Nelson (2019), bl. 91.</ref> Die broers het afsonderlike paleise en invloedsfere gehandhaaf, hoewel hulle as gesamentlike heersers van 'n enkele Frankiese koninkryk beskou is.<ref name="McK77">McKitterick (2008), bl. 77.</ref> Hulle het saam Akwitanië ingeval, maar Karloman het om onbekende redes na Francia teruggekeer en Karel het die veldtog alleen voltooi; sy gevangeneming van hertog Hunald het die einde gebring van tien jaar oorlog om Akwitanië tot orde te bring.<ref name="Cost65">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 65.</ref> Karloman se weiering om aan die oorlog deel te neem, het tot 'n skeuring tussen die konings gelei, hoewel hulle om praktiese redes gesamentlike heerskappy volgehou het.<ref name="Cost65" /><ref name="McK80">McKitterick (2008), bl. 80–82.</ref> [[Pous Stefanus III]] is in 768 verkies maar is kortliks afgesit voordat hy in Rome herstel is; sy pousskap het voortdurende faksiestryd beleef en hy het by die Frankiese konings steun gesoek, en albei broers het troepe na Rome gestuur in die hoop om hulle eie invloed te laat geld.<ref name="Nelson99">Nelson (2019), bl. 99–101.</ref> Die Lombardiese koning Desiderius het ook belange in Romeinse aangeleenthede gehad, en Karel het probeer om hom as bondgenoot te werf. Karel se moeder Bertrada het in 770 namens hom na Lombardye gegaan en 'n huweliksbondgenootskap beding voordat sy met sy nuwe bruid – tradisioneel as Desiderata bekend – na Francia teruggekeer het.<ref name="Nelson106">Nelson (2019), bl. 101, 106.</ref><ref name="Nelson2007">Nelson (2007), bl. 31.</ref> Pous Stefanus, bekommerd oor die vooruitsig van 'n Frankies-Lombardiese bondgenootskap, het aan albei Frankiese konings 'n brief gestuur waarin hy die huwelik afgekeur het.<ref name="Nelson104">Nelson (2019), bl. 104–106.</ref> Karel het reeds 'n verhouding met die Frankiese edelvrou Himiltrude gehad, en in 769 is hulle seun Pepyn gebore.<ref name="Nelson91" /> Paulus die Diaken het in 784 geskryf dat Pepyn "voor 'n wettige huwelik" gebore is, maar sê nie of Karel en Himiltrude ooit getrou het, in 'n niekanonieke huwelik verbind was, of ná Pepyn se geboorte getrou het nie.<ref name="Goffart">Goffart (1986).</ref> Karloman het op 4 Desember 771 skielik gesterf, wat Karel as alleenkoning van die Franke gelaat het. Hy het onmiddellik beweeg om sy greep op sy broer se gebied te verseker en Karloman se weduwee Gerberga gedwing om saam met haar kinders na Desiderius se hof in Lombardye te vlug.<ref name="McK87">McKitterick (2008), bl. 87.</ref><ref name="Nelson108">Nelson (2019), bl. 108–109.</ref> Karel het sy huwelik met Desiderius se dogter beëindig en met Hildegard, die dogter van graaf Gerold, 'n magtige edelman in Karloman se koninkryk, getrou – sowel 'n reaksie op Desiderius se beskutting van Karloman se familie as 'n stap om Gerold se steun te verseker.<ref name="Cost66">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 66.</ref><ref name="Nelson109">Nelson (2019), bl. 109–111.</ref> == Koning van die Franke en die Lombarde == === Anneksasie van die Lombardiese koninkryk === [[Lêer:771 CE, Europe.svg|duimnael|regs|Politieke kaart van Europa in 771, met die Franke en hulle nabure]] Karel se eerste veldtogseisoen as alleenkoning van die Franke is aan die oostelike grens deurgebring in sy eerste oorlog teen die Sakse, wat strooptogte op die Frankiese grensgebiede uitgevoer het; Karel het geantwoord deur die heidense Irminsul by Eresburg te verwoes en hulle goud en silwer te buit.<ref name="Fried99">Fried (2016), bl. 99.</ref> Die sukses van die oorlog het gehelp om Karel se aansien onder sy broer se voormalige ondersteuners te vestig en verdere militêre optrede te finansier.<ref name="Nelson116">Nelson (2019), bl. 116.</ref> Die veldtog was die begin van meer as 30 jaar se byna deurlopende oorlog teen die Sakse.<ref name="Fried122">Fried (2016), bl. 122.</ref> [[Pous Adrianus I]] het Stefanus III in 772 opgevolg en wou pouslike beheer oor stede wat Desiderius verower het, herstel. Toe hy nie regstreeks met Desiderius kon vorder nie, het Adrianus gesante na Karel gestuur om sy steun te verkry, en Karel het sy magte bymekaargemaak om in te gryp – sowel op dié beroep as vanweë die dinastieke bedreiging van Karloman se seuns aan die Lombardiese hof.<ref name="Nelson117">Nelson (2019), bl. 117–118.</ref> Hy het eers 'n diplomatieke oplossing gesoek en Desiderius goud gebied in ruil vir die pouslike gebiede en sy broerskinders, maar dié aanbod is verwerp, en Karel se leër (onder bevel van hom self en sy oom Bernard) het die Alpe oorgesteek om die Lombardiese hoofstad [[Pavia]] laat in 773 te beleër.<ref name="Nelson131">Nelson (2019), bl. 131–133.</ref> Karel het Bernard by die beleg van Pavia gelaat terwyl hy 'n mag geneem het om Verona in te neem, waar Desiderius se seun Adalgis Karloman se seuns geneem het. Karel het die stad ingeneem; daar bestaan geen verdere rekord van sy broerskinders of van Karloman se vrou nie, en hulle lot is onbekend.<ref name="Nelson134">Nelson (2019), bl. 133–135.</ref><ref name="Cost67">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 67.</ref> Die Britse historikus Janet Nelson vergelyk hulle met die Prinse in die Toring in die Rosenoorloë,<ref name="Nelson130">Nelson (2019), bl. 130.</ref> en Fried stel voor dat die seuns in 'n klooster ingedwing is (die gebruiklike oplossing vir dinastieke probleme) of dat "'n daad van moord Karel die Grote se opgang na die mag glad gemaak het".<ref name="Fried100">Fried (2016), bl. 100.</ref> Karel het die beleg in April 774 verlaat om [[Pase]] in [[Rome]] te vier.<ref name="Fried101">Fried (2016), bl. 101.</ref> Pous Adrianus het 'n formele verwelkoming vir die Frankiese koning gereël, en hulle het oor die relieke van Sint Petrus eed teenoor mekaar afgelê. Adrianus het 'n afskrif van die ooreenkoms tussen Pepyn en Stefanus III voorgelê, wat die pouslike gebiede en regte uiteengesit het wat Pepyn onderneem het om te beskerm en te herstel; watter gebiede en regte dit was, is onduidelik en het eeue lank 'n twispunt gebly.<ref name="Nelson139">Nelson (2019), bl. 135–141.</ref><ref name="Fried112">Fried (2016), bl. 112.</ref> Kort ná sy terugkeer na Pavia het siekte die Lombarde getref en hulle het die stad teen Junie 774 oorgegee. Karel het Desiderius afgesit en die titel van Koning van die Lombarde aangeneem.<ref name="Nelson142">Nelson (2019), bl. 142–144.</ref><ref name="Collins61">Collins (1998), bl. 61–63.</ref> Die oorname van die een koninkryk deur 'n ander was "buitengewoon",<ref name="Collins62">Collins (1998), bl. 62.</ref> en die skrywers van ''The Carolingian World'' noem dit "sonder gelyke".<ref name="Cost67" /> Karel het die steun van die Lombardiese edeles en die Italiaanse stedelike elites verkry om die mag in 'n hoofsaaklik vreedsame anneksasie oor te neem.<ref name="Collins62" /><ref name="Nelson147">Nelson (2019), bl. 147.</ref> Die historikus Rosamond McKitterick stel voor dat die verkiesbare aard van die Lombardiese monargie Karel se oorname vergemaklik het,<ref name="McK109">McKitterick (2008), bl. 109.</ref> en Roger Collins skryf die maklike verowering toe aan die Lombardiese elite se "vooronderstelling dat regmatige gesag in die hande van die een is wat sterk genoeg is om dit te gryp".<ref name="Collins62" /> Karel het kort daarna met die Lombardiese koninklike skatkis en met Desiderius en sy gesin na Francia teruggekeer; laasgenoemdes sou vir die res van hulle lewens in 'n klooster aangehou word.<ref name="Nelson147b">Nelson (2019), bl. 147–148.</ref> === Grensoorloë in Sakse en Spanje === [[Lêer:Frankish Empire 481 to 814-en.svg|duimnael|regs|Karel die Grote se toevoegings tot die Frankiese koninkryk]] Die Sakse het Karel se afwesigheid in Italië gebruik om die Frankiese grensgebiede te stroop, wat in die herfs van 774 tot 'n Frankiese teenstrooptog en die volgende jaar tot 'n vergeldingsveldtog gelei het.<ref name="Nelson154">Nelson (2019), bl. 154–156.</ref> Karel is na Italië teruggetrek toe hertog Hrodgaud van Friuli teen hom in opstand gekom het; hy het die opstand vinnig onderdruk en Hrodgaud se gebiede aan die Franke uitgedeel om sy heerskappy in Lombardye te versterk.<ref name="Nelson157">Nelson (2019), bl. 157–161.</ref> Karel het in 776 'n verdere kort en verwoestende veldtog teen die Sakse gevoer, wat tot die onderwerping van baie Sakse gelei het, wat gevangenes en gebiede oorhandig en hulle laat doop het.<ref name="Nelson162">Nelson (2019), bl. 162–163.</ref> In 777 het Karel 'n vergadering in Paderborn met Frankiese en Saksiese mans gehou; nog baie meer Sakse het onder sy heerskappy gekom, maar die Saksiese edelman Widukind het na Denemarke gevlug om 'n nuwe opstand voor te berei.<ref name="Nelson164">Nelson (2019), bl. 164–165.</ref> By die vergadering in Paderborn was ook verteenwoordigers van afvallige faksies uit al-Andalus (Moslem-Spanje). Onder hulle was die seun en die swaer van Yusuf ibn Abd al-Rahman al-Fihri, die voormalige goewerneur van Córdoba wat in 756 deur kalief Abd al-Rahman verdryf is en wat Karel se steun vir al-Fihri se herstel gesoek het. Ook aanwesig was Sulayman al-Arabi, goewerneur van Barcelona en Girona, wat deel van die Frankiese koninkryk wou word en Karel se beskerming eerder as die heerskappy van Córdoba wou geniet.<ref name="Nelson166">Nelson (2019), bl. 164–166.</ref> Karel, wat 'n geleentheid gesien het om die veiligheid van die koninkryk se suidelike grens te versterk en sy invloed uit te brei, het ingestem om in te gryp.<ref name="Nelson166b">Nelson (2019), bl. 166.</ref> Sy leër het min weerstand ondervind nadat dit die Pireneë oorgesteek het, totdat 'n Baskiese mag hom in 778 in die slag by die Roncevaux-pas in 'n lokval gelei het. Die Franke is in die slag verslaan, maar het met die grootste deel van hulle leër ongeskonde teruggetrek.<ref name="Nelson167">Nelson (2019), bl. 167–170, 173.</ref> === Die opbou van die dinastie === Karel het na Francia teruggekeer om sy nuutgebore tweelingseuns, Lodewyk en Lotharius, te ontmoet, wat gebore is terwyl hy in Spanje was; Lotharius het as baba gesterf.<ref name="Nelson168">Nelson (2019), bl. 168, 172, 181.</ref> Die Sakse het weer die koning se afwesigheid gebruik om te stroop, en Karel het in 779 'n leër na Sakse gestuur terwyl hy vergaderings gehou het, wetgewing uitgereik het en 'n hongersnood in Francia aangespreek het.<ref name="Nelson172">Nelson (2019), bl. 172–179.</ref> Hy het in 780 na Sakse teruggekeer en vergaderings gehou waar hy gyselaars van Saksiese edeles ontvang en hulle doop waargeneem het.<ref name="Nelson173">Nelson (2019), bl. 173.</ref> Hy en Hildegard het in die lente van 781 met hulle vier jonger kinders na Rome gereis en Pepyn en Karel by Worms gelaat.<ref name="Nelson181">Nelson (2019), bl. 181.</ref> Adrianus het Karloman gedoop en hom Pepyn herdoop, en Lodewyk en die pas herdoopte Pepyn is toe gesalf en gekroon: Pepyn as koning van die Lombarde en Lodewyk as koning van Akwitanië.<ref name="Nelson182">Nelson (2019), bl. 182–186.</ref><ref name="Fried136">Fried (2016), bl. 136.</ref> Dié daad was nie net in naam nie, aangesien die jong konings na hulle koninkryke gestuur is om onder die sorg van regente en raadgewers te woon.<ref name="Nelson186">Nelson (2019), bl. 186.</ref> 'n Afvaardiging van die [[Bisantynse Ryk]], die oorblyfsel van die Romeinse Ryk in die ooste, het Karel tydens sy verblyf in Rome ontmoet, en Karel het ingestem om sy dogter Rotrude aan keiserin [[Irene]] se seun, keiser [[Konstantyn VI van Bisantium|Konstantyn VI]], te verloof.<ref name="Nelson191">Nelson (2019), bl. 191.</ref> Hildegard het tydens dié reis na Italië haar agtste kind, Gisela, gebaar. Ná die koninklike gesin se terugkeer na Francia het sy 'n laaste swangerskap gehad en op 30 April 783 aan die komplikasies daarvan gesterf; die kind, wat na haar vernoem is, het kort daarna gesterf. Karel het grafskrifte vir sy vrou en dogter laat opstel en gereël dat daar daagliks 'n mis by Hildegard se graf gelees word.<ref name="Nelson203">Nelson (2019), bl. 182–183, 203.</ref> Karel se moeder Bertrada het kort ná Hildegard, op 12 Julie 783, gesterf, en Karel het teen die einde van die jaar met Fastrada, dogter van die Oos-Frankiese graaf Radolf, getrou.<ref name="Nelson204">Nelson (2019), bl. 204–205.</ref> === Saksiese weerstand en vergelding === In die somer van 782 het Widukind uit Denemarke teruggekeer om die Frankiese posisies in Sakse aan te val en 'n Frankiese leër verslaan, moontlik weens wrywing onder die Frankiese grawe wat dit gelei het.<ref name="Nelson193">Nelson (2019), bl. 193–195.</ref> Karel het na Verden gekom nadat hy van die nederlaag verneem het, maar Widukind het voor sy aankoms gevlug. Karel het die Saksiese edeles na 'n vergadering ontbied en hulle gedwing om gevangenes aan hom oor te gee, aangesien hy hulle vroeëre optrede as verraad beskou het. Die annale teken aan dat Karel 4 500 Saksiese gevangenes in die moord van Verden laat onthoof het.<ref name="Nelson195">Nelson (2019), bl. 195–196.</ref> Fried skryf: "Hoewel dié syfer oordrewe kan wees, is die grondwaarheid van die gebeurtenis nie in twyfel nie",<ref name="Fried126">Fried (2016), bl. 126.</ref> en Alessandro Barbero noem dit "moontlik die grootste smet op sy reputasie".<ref name="Barbero46">Barbero (2004), bl. 46.</ref> Karel het die ''Capitulatio de partibus Saxoniae'' uitgereik, waarskynlik onmiddellik ná die moord of as voorloper daarvan.<ref name="Nelson196">Nelson (2019), bl. 196–197.</ref> Met sy harde wette, wat die doodstraf vir heidense praktyke ingesluit het, het die ''Capitulatio'' "'n program vir die gedwonge bekering van die Sakse uitgemaak"<ref name="Barbero47">Barbero (2004), bl. 47.</ref> en was dit "daarop gemik om die Saksiese identiteit te onderdruk".<ref name="Nelson197">Nelson (2019), bl. 197.</ref> Karel se aandag sou die volgende paar jaar op sy poging om die onderwerping van die Sakse te voltooi, val. Hy het eers in 783 op Wesfale gekonsentreer en in 784 na [[Thüringen]] deurgedring terwyl sy seun Karel die Jonger die operasies in die weste voortgesit het. By elke stadium van die veldtogte het die Frankiese leërs rykdom gebuit en Saksiese gevangenes in slawerny weggevoer.<ref name="Nelson200">Nelson (2019), bl. 200–202.</ref> Ongewoon het Karel deur die winter veldtog gevoer in plaas daarvan om sy leër te laat rus.<ref name="Collins55">Collins (1998), bl. 55.</ref> Teen 785 het hy die Saksiese weerstand onderdruk en Wesfale volledig beheer. Daardie somer het hy Widukind ontmoet en hom oorreed om sy weerstand te beëindig; Widukind het ingestem om gedoop te word met Karel as sy peetvader, wat dié fase van die Saksiese Oorloë beëindig het.<ref name="Nelson208">Nelson (2019), bl. 208–209.</ref> === Benevento, Beiere en Pepyn se opstand === Karel het in 786 na Italië gereis en teen Kersfees daar aangekom. Met die doel om sy invloed verder na Suid-Italië uit te brei, het hy die hertogdom Benevento ingeval.<ref name="Fried139">Fried (2016), bl. 139–140.</ref> Hertog Arechis het na 'n versterkte posisie by Salerno gevlug voordat hy Karel sy trou aangebied het. Karel het sy onderwerping en gyselaars aanvaar, onder wie Arechis se seun Grimoald.<ref name="Nelson228">Nelson (2019), bl. 228.</ref> In Italië het Karel ook gesante uit Konstantinopel ontmoet. Keiserin Irene het die Tweede Konsilie van Nicea in 787 byeengeroep maar Karel nie ingelig of enige Frankiese biskoppe uitgenooi nie, en Karel het – waarskynlik in reaksie op die vermeende belediging – die verlowing van Rotrude en Konstantyn VI verbreek.<ref name="Nelson225">Nelson (2019), bl. 225–226, 230.</ref> Terwyl sake in Italië besleg is, het Karel sy aandag op [[Beiere]] gerig, wat deur hertog Tassilo, Karel se eerste neef, regeer is en wat in 748 deur Pepyn die Korte aangestel is.<ref name="Nelson186b">Nelson (2019), bl. 186–187.</ref> Tassilo se seuns was ook kleinseuns van Desiderius en dus 'n moontlike bedreiging vir Karel se heerskappy in Lombardye.<ref name="Fried152">Fried (2016), bl. 152.</ref> Karel het sy magte in 787 bymekaargemaak om Beiere in te val en die leër in drie verdeel; Tassilo het gou sy swak posisie besef en ingestem om oor te gee en Karel as sy opperheer te erken.<ref name="Nelson243">Nelson (2019), bl. 243–244.</ref> Die volgende jaar is Tassilo daarvan beskuldig dat hy met die [[Aware]] saamgesweer het om Karel aan te val; hy is afgesit en na 'n klooster gestuur, en Karel het Beiere in sy koninkryk opgeneem.<ref name="Nelson251">Nelson (2019), bl. 251–254.</ref> Karel het die volgende paar jaar hoofsaaklik in Regensburg deurgebring, waar hy op die konsolidasie van sy heerskappy oor Beiere en op oorlog teen die Aware gekonsentreer het.<ref name="Nelson294">Nelson (2019), bl. 294.</ref> Karel het Karel die Jonger in 789 die heerskappy oor Maine in Neustrië gegee, wat Pepyn die Boggelrug as sy enigste seun sonder gebiede gelaat het. Sy verhouding met Himiltrude is nou skynbaar aan sy hof as onwettig beskou, en Pepyn is van die opvolging uitgesluit.<ref name="Nelson270">Nelson (2019), bl. 270, 274–275.</ref> In 792, terwyl sy vader en broers in Regensburg vergader het, het Pepyn met Beierse edeles saamgesweer om hulle te vermoor en homself as koning aan te stel. Die komplot is ontdek en aan Karel verklap voordat dit kon vorder; Pepyn is na 'n klooster gestuur en baie van sy mede-samesweerders is tereggestel.<ref name="Nelson285">Nelson (2019), bl. 285–287, 438.</ref> Die vroeë 790's het 'n merkbare fokus op kerklike sake gesien. Karel het in 792 'n konsilie in Regensburg byeengeroep om die teologiese omstredenheid oor die adopsionisme in die Spaanse kerk aan te spreek en 'n antwoord op die Tweede Konsilie van Nicea te formuleer.<ref name="Nelson283">Nelson (2019), bl. 283–284.</ref> Die konsilie het adopsionisme as kettery veroordeel en tot die opstel van die ''Libri Carolini'' gelei, 'n uitvoerige argument teen Nicea se kanons.<ref name="Nelson289">Nelson (2019), bl. 289–292.</ref> In 794 het Karel 'n verdere konsilie in [[Frankfurt am Main|Frankfurt]] byeengeroep, wat Regensburg se standpunte bevestig het, die afsetting van Tassilo erken het, graanpryse vasgestel het, die Frankiese muntstelsel hervorm het, abdisse verbied het om mans te seën, en gebed in die volkstale goedgekeur het.<ref name="Nelson302">Nelson (2019), bl. 302, 306–314.</ref> Kort ná die konsilie het Fastrada siek geword en gesterf, en Karel het kort daarna met die Alemanniese edelvrou Luitgard getrou.<ref name="Nelson304">Nelson (2019), bl. 304, 340, 377–379.</ref><ref name="Riche135">Riché (1993), bl. 135.</ref> === Verdere oorloë teen die Sakse en die Aware === Karel het ná die konsilie van Frankfurt 'n leër bymekaargemaak namate die Saksiese weerstand voortgeduur het, wat 'n reeks jaarlikse veldtogte begin het wat tot 799 geduur het.<ref name="Nelson319">Nelson (2019), bl. 319–321.</ref> Die veldtogte van die 790's was nog verwoestender as dié van vroeër dekades, met die annaliste wat gereeld aanteken hoe Karel die Saksiese gebiede "verbrand", "geplunder", "verwoes" en "in puin gelê" het.<ref name="Nelson323">Nelson (2019), bl. 323–324.</ref> Karel het 'n groot aantal Sakse met geweld na Francia verwyder en Frankiese elites en soldate in hulle plek gevestig.<ref name="Nelson325">Nelson (2019), bl. 325–326, 329–331.</ref> Sy uitgerekte oorloë in Sakse het daartoe gelei dat hy sy hof in [[Aken]] gevestig het, wat maklike toegang tot die grens gehad het; hy het daar 'n groot paleis gebou, met 'n kapel wat nou deel van die [[Katedraal van Aken]] is.<ref name="Nelson356">Nelson (2019), bl. 356–359.</ref> Einhard het in daardie tyd by die hof aangesluit.<ref name="Nelson340">Nelson (2019), bl. 340.</ref> Pepyn van Italië het verdere oorloë teen die Aware in die suide gevoer, wat tot die ineenstorting van hulle koninkryk en die ooswaartse uitbreiding van die Frankiese heerskappy gelei het.<ref name="Nelson326">Nelson (2019), bl. 326, 333.</ref> Karel het gedurende die oorloë van die 790's ook gewerk om sy invloed met diplomatieke middele uit te brei, met die fokus op die Anglo-Saksiese koninkryke van Brittanje. Karel die Jonger het 'n huwelikspakt met die dogter van koning Offa van Mercia voorgestel, maar Offa het daarop aangedring dat Karel se dogter Bertha ook as bruid vir sy seun gegee word; Karel het die reëling geweier en die huwelik het nie plaasgevind nie.<ref name="Nelson270b">Nelson (2019), bl. 270–271.</ref><ref name="Fried83">Fried (2016), bl. 83.</ref> Karel en Offa het in 796 'n formele vrede aangegaan wat die handel beskerm en die regte van Engelse pelgrims om deur Francia na Rome te reis, verseker het.<ref name="Fried84">Fried (2016), bl. 84–85.</ref> Karel was ook die gasheer en beskermer van verskeie afgesette Engelse heersers wat later herstel is.<ref name="Nelson352">Nelson (2019), bl. 352, 400, 460.</ref> Nelson skryf dat Karel die Anglo-Saksiese koninkryke "soos satellietstate" behandel het en direkte betrekkinge met Engelse biskoppe aangeknoop het.<ref name="Nelson353">Nelson (2019), bl. 353.</ref> Karel het ook 'n bondgenootskap met Alfonso II van Asturië gesluit, hoewel Einhard hom sy "afhanklike" noem;<ref name="Collins74">Collins (1998), bl. 74.</ref> ná sy plundering van Lissabon in 798 het Alfonso trofeë van sy oorwinning – wapenrusting, muile en gevangenes – aan Karel gestuur.<ref name="Reuter85">Reuter (1985), bl. 85.</ref> == Heerskappy as keiser == === Kroning === [[Lêer:Karel Leo.jpg|duimnael|regs|Pous Leo III kroon Karel die Grote. Uit die ''Chroniques de France ou de Saint Denis'', Frankryk, tweede kwart van die 14de eeu.]] Nadat [[Pous Leo III|Leo III]] in 795 pous geword het, het hy politieke teenstand ondervind: sy vyande het hom van 'n aantal misdade beskuldig en hom in April 799 liggaamlik aangeval en probeer om sy oë en tong te verwyder.<ref name="Cost160">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 160.</ref> Leo het ontsnap en noordwaarts gevlug om Karel se hulp te soek.<ref name="Collins152">Collins (1998), bl. 152.</ref> Karel het sy veldtog teen die Sakse voortgesit voordat hy dit onderbreek het om Leo in September in Paderborn te ontmoet, en nadat hy die getuienis van die pous en sy vyande gehoor het, het hy Leo met koninklike gesante na Rome terug gestuur met opdrag om die pous te herstel en 'n verdere ondersoek te doen.<ref name="McK115">McKitterick (2008), bl. 115.</ref><ref name="Cost161">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 161.</ref> Karel het Leo in November naby Mentana by die twaalfde myl buite Rome ontmoet, die tradisionele plek waar Romeinse keisers hulle formele intog in die stad begin het.<ref name="Collins145">Collins (1998), bl. 145.</ref> Karel het 'n vergadering gelei om die klagte te hoor, maar het gemeen dat niemand oor die pous kon oordeel nie; Leo het op 23 Desember 'n eed afgelê waarin hy sy onskuld op alle klagte verklaar het.<ref name="Nelson381">Nelson (2019), bl. 381.</ref> By die mis in die Sint-Petrusbasiliek op [[Kersdag]] 800 het Leo Karel as "keiser van die Romeine" (''Imperator Romanorum'') uitgeroep en hom gekroon. Karel was die eerste regerende keiser in die weste sedert die afsetting van Romulus Augustulus in 476.<ref name="Heather368" /> Karel die Jonger is by dieselfde geleentheid deur Leo tot koning gesalf.<ref name="Cost96">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 96.</ref> Geskiedkundiges verskil oor die bedoelings van die keiserlike kroning, oor die mate waarin Karel daarvan geweet het of aan die beplanning daarvan deelgeneem het, en oor die betekenis van die gebeure vir dié wat teenwoordig was en vir Karel se regeringstyd.<ref name="McK115" /> Eietydse Frankiese en pouslike bronne verskil in hulle beklemtoning en weergawe van die gebeure.<ref name="Cost161b">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 161, 163, 165.</ref> Einhard skryf dat Karel nie die kerk sou binnegegaan het as hy van die pous se plan geweet het nie; moderne geskiedkundiges beskou sy berig óf as waarheid óf verwerp dit as 'n literêre middel om Karel se nederigheid te toon.<ref name="Cost165">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 165–166.</ref> Collins sê dat die optrede rondom die kroning aandui dat Karel dit reeds vanaf sy ontmoeting met Leo in 799 beplan het,<ref name="Collins147">Collins (1998), bl. 147.</ref> en Fried skryf dat Karel "op die laatste" teen 798 beplan het om die keiserstitel aan te neem.<ref name="Fried408">Fried (2016), bl. 408.</ref> In die jare voor die kroning het Karel se hoflid [[Alcuïnus]] sy ryk 'n ''Imperium Christianum'' ("Christelike Ryk") genoem, waarin die nuwe ryk deur 'n gemeenskaplike Christelike geloof verenig sou word net soos die inwoners van die Romeinse Ryk deur 'n gemeenskaplike Romeinse burgerskap verenig was.<ref name="Collins151">Collins (1998), bl. 151.</ref> Die Oos-Romeinse (Bisantynse) Ryk het vir Leo en Karel 'n beduidende eietydse mag in die Europese politiek gebly, veral in Italië, waar die Bisantyne steeds 'n aansienlike gedeelte beheer het. Keiserin Irene het die troon in 797 van haar seun Konstantyn VI oorgeneem deur hom af te sit en blind te maak, en sy het in Konstantinopel teenstand ondervind weens haar geslag en die manier waarop sy die troon bekom het.<ref name="Nelson361">Nelson (2019), bl. 361, 370.</ref> Een van die vroegste verhalende bronne vir die kroning, die ''Annale van Lorsch'', stel 'n vroulike heerser in Konstantinopel voor as 'n vakature in die keiserstitel wat Leo se kroning van Karel geregverdig het.<ref name="Nelson384">Nelson (2019), bl. 384.</ref> Leo se hoofmotiewe was moontlik die begeerte om sy eie aansien ná sy politieke moeilikhede te verhoog, om homself as magsmakelaar te posisioneer en om Karel as 'n magtige bondgenoot en beskermer te verseker.<ref name="Cost167">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 167.</ref> Volgens die ''Koninklike Frankiese Annale'' het Leo hom ná die kroning voor Karel neergebuig, 'n daad van onderwerping wat sedert die tyd van Diocletianus standaard in Romeinse kroningsrituele was; dié weergawe stel Leo nie as Karel se meerdere voor nie, maar as die verteenwoordiger van die Romeinse volk wat Karel as keiser toegejuig het.<ref name="Muldoon24">Muldoon (1999), bl. 24.</ref> Karel se kroning het tot 'n eeue lange ideologiese konflik tussen sy opvolgers en Konstantinopel gelei wat as die "tweekeiserprobleem" bekend staan, en wat as 'n verwerping of usurpasie van die Bisantynse keisers se aanspraak om die universele, voorste heersers van die Christenheid te wees, gesien kan word.<ref name="Muldoon21">Muldoon (1999), bl. 21.</ref> Die historikus James Muldoon skryf dat Karel moontlik 'n meer beperkte siening van sy rol gehad het en die titel beskou het as heerskappy oor gebiede wat hy reeds regeer het.<ref name="Muldoon25">Muldoon (1999), bl. 25–26.</ref> Die keiserstitel het Karel nietemin groter aansien en ideologiese gesag gegee.<ref name="Cost168">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 168.</ref> Hy het sy nuwe titel onmiddellik in sy dokumente opgeneem en die formule "Karel, allerdeurlugtigste augustus, deur God gekroon, groot vreedsame keiser wat die Romeinse ryk regeer, en wat deur die genade van God koning van die Franke en die Lombarde is" gebruik in plaas van die vroeëre "Karel, deur die genade van God koning van die Franke en die Lombarde en patrisiër van die Romeine".<ref name="McK116" /> Leo het Karel tydens die kroning as "keiser van die Romeine" uitgeroep, maar Karel het dié titel nooit gebruik nie;<ref name="Nelson382">Nelson (2019), bl. 382, 385.</ref> die vermyding van die spesifieke aanspraak om 'n "Romeinse keiser" te wees, teenoor die neutraler "keiser wat die Romeinse ryk regeer", was moontlik daarop gemik om die betrekkinge met die Bisantyne te verbeter.<ref name="Muldoon26">Muldoon (1999), bl. 26.</ref><ref name="Sarti">Sarti (2024), bl. 7–39.</ref> === Regering van die ryk === [[Lêer:Aachener Dom BW 2016-07-09 13-49-15.jpg|duimnael|regs|Karel die Grote se troon in die Katedraal van Aken]] Karel het Italië in die somer van 801 verlaat nadat hy verskeie kerklike dispute in Rome besleg het, en hy het nooit na die stad teruggekeer nie.<ref name="Nelson387">Nelson (2019), bl. 387–389.</ref><ref name="Cost168" /> Sy regeringstyd van 801 af is 'n "afsonderlike fase"<ref name="Nelson472">Nelson (2019), bl. 472.</ref> wat deur meer gevestigde heerskappy vanuit Aken gekenmerk is.<ref name="Cost168" /> Hoewel konflik tot die einde van sy regering voortgeduur het, het die relatiewe vrede van die keiserlike tydperk aandag aan die interne bestuur toegelaat. Die Franke het steeds oorlog gevoer, maar dié oorloë was daarop gemik om die ryk se grense te verdedig en te beveilig, en Karel het selde self leërs aangevoer.<ref name="Cost170">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 170.</ref><ref name="Collins169">Collins (1998), bl. 169.</ref> 'n Beduidende uitbreiding van die Spaanse Mark is met 'n reeks veldtogte deur Lodewyk teen die Emiraat van Córdoba bewerkstellig, wat in die verowering van Barcelona in 801 uitgeloop het.<ref name="Collins74b">Collins (1998), bl. 74–75.</ref> Die ''Capitulare missorum generale'' van 802 was 'n omvangryke stuk wetgewing met bepalings wat die optrede van koninklike beamptes gereël het en wat vereis het dat alle vrye mans 'n eed van getrouheid aan Karel aflê.<ref name="Nelson495">Nelson (2019), bl. 495–496.</ref><ref name="Ganshof">Ganshof (1965).</ref> Die kapitularium het die instelling van die ''missi dominici'' hervorm – beamptes wat nou in pare (een geestelike en een leke-aristokraat) aangestel is om reg te spreek en die bestuur van omskrewe gebiede te oorsien.<ref name="Fried450">Fried (2016), bl. 450–451.</ref> Die keiser het ook die hersiening van die Lombardiese en Frankiese regskodes beveel.<ref name="Fried448">Fried (2016), bl. 448–449.</ref> Benewens die ''missi'' het Karel dele van die ryk ook met sy seuns as onderkonings regeer. Hoewel Pepyn en Lodewyk 'n mate van gesag as konings in Italië en Akwitanië gehad het, het Karel die uiteindelike gesag gehad en het hy direk ingegryp.<ref name="Nelson409">Nelson (2019), bl. 409–415.</ref> Die oorkonde ''Divisio Regnorum'' van 806 het die voorwaardes van Karel se opvolging bepaal: Karel die Jonger, as sy oudste seun in guns, het die grootste deel van die erfenis gekry – die heerskappy oor Francia, Sakse, Nordgau en dele van Alemannië – terwyl die twee jonger seuns in hulle koninkryke bevestig is en bykomende gebiede gekry het.<ref name="Nelson429">Nelson (2019), bl. 429.</ref><ref name="Fried477">Fried (2016), bl. 477.</ref> Karel het nie die erfenis van die keiserstitel aangespreek nie.<ref name="Collins157">Collins (1998), bl. 157.</ref> Die ''Divisio'' het ook bepaal dat as enige van die broers voor Karel sou sterf, hulle seuns hulle deel sou erf, en het vrede onder sy nasate aangemoedig.<ref name="Nelson432">Nelson (2019), bl. 432–435.</ref> === Konflik en diplomasie met die ooste === Ná sy kroning het Karel erkenning van sy keiserstitel uit Konstantinopel gesoek.<ref name="Cost167b">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 167–168.</ref> Verskeie afvaardigings is in 802 en 803 tussen Karel en Irene uitgeruil, en volgens die eietydse Bisantynse kroniekskrywer Theophanes het Karel 'n huweliksaanbod aan Irene gemaak wat sy amper aanvaar het. Irene is afgesit en deur Nikephoros I vervang, wat nie gewillig was om Karel as keiser te erken nie.<ref name="Collins153">Collins (1998), bl. 153.</ref> Die twee ryke het gedurende Nikephoros se regering verskeie kere oor die beheer van die Adriatiese See gebots. Karel het in 810 gesante na Konstantinopel gestuur om vrede te maak en sy aansprake op Veneto laat vaar; Nikephoros het in 'n geveg gesterf voordat die gesante Konstantinopel kon verlaat, maar sy opvolger Michael I het die vrede bekragtig en sy eie gesante na Aken gestuur om Karel as keiser te erken.<ref name="Nelson458">Nelson (2019), bl. 458–459.</ref> Karel het kort daarna die eerste Frankiese munte met sy keiserstitel uitgereik.<ref name="McK116b">McKitterick (2008), bl. 116–117.</ref> Karel het in die 790's gesante gestuur en diplomatieke kontak met die Abbasidiese kalief Haroen al-Rasjid aangeknoop weens hulle gemeenskaplike belang in Spaanse aangeleenthede.<ref name="Dutton60">Dutton (2016), bl. 60.</ref> As vroeë teken van vriendskap het Karel 'n olifant as geskenk van Haroen gevra, en Haroen het later 'n olifant met die naam Aboe al-Abbas verskaf, wat in 802 in Aken aangekom het.<ref name="Dutton60b">Dutton (2016), bl. 60–61.</ref> Haroen het ook probeer om Karel se betrekkinge met die Bisantyne, met wie hy in oorlog was, te ondermyn, en het Karel nominale heerskappy oor die Kerk van die Heilige Graf in Jerusalem en ander geskenke gegee.<ref name="Fried441">Fried (2016), bl. 441.</ref> Volgens Einhard het Karel "ywerig gestreef om vriendskappe met konings oorkant die see te sluit" sodat "hy hulp en verligting vir die Christene wat onder hulle heerskappy leef, kon kry".<ref name="Nelson449b">Nelson (2019), bl. 449–452.</ref> As keiser het Karel by 'n godsdienstige dispuut tussen Oosterse en Westerse Christene oor die opsê van die Niceens-Konstantinopolitaanse geloofsbelydenis betrokke geraak. Die oorspronklike teks van die belydenis het bely dat die Heilige Gees van die Vader uitgaan, maar in Wes-Europa het 'n tradisie ontwikkel dat die Heilige Gees van die Vader "en die Seun" uitgaan, met die invoeging van die Latynse term ''filioque''.<ref name="Nelson449">Nelson (2019), bl. 449.</ref> Die verskil het nie beduidende konflik veroorsaak nie tot 807, toe Frankiese monnike in Betlehem deur 'n Griekse monnik as ketters aangekla is omdat hulle die ''filioque''-vorm gebruik het. Die Frankiese monnike het die dispuut na Rome geappelleer, waar pous Leo die teks van die belydenis sonder die frase bevestig het en die verslag aan Karel oorgedra het.<ref name="Nelson449c">Nelson (2019), bl. 449–450.</ref> Karel het in 809 'n konsilie in Aken byeengeroep wat die gebruik van ''filioque'' verdedig het; Leo het gesê die Franke kon hulle tradisie behou maar het volgehou dat die kanonieke belydenis nie ''filioque'' insluit nie.<ref name="Nelson452">Nelson (2019), bl. 452–453.</ref> === Oorloë met die Dene === [[Lêer:Europe 814.svg|duimnael|regs|Europa by Karel die Grote se dood in 814]] Skandinawië is deur Karel se oorloë met die Sakse in aanraking met die Frankiese wêreld gebring,<ref name="Fried461">Fried (2016), bl. 461.</ref> en strooptogte op sy gebiede deur die Dene het omstreeks 800 begin.<ref name="Collins167">Collins (1998), bl. 167.</ref> Karel het in 804 sy laaste veldtog in Sakse gevoer, waarin hy Saksiese gebied oos van die Elbe ingeneem, die Saksiese bevolking daarvan verwyder en die grond aan sy Obotritiese bondgenote gegee het.<ref name="Collins163">Collins (1998), bl. 163.</ref> Die Deense koning Gudfred, ongemaklik oor die uitbreiding van die Frankiese mag, het aangebied om Karel te ontmoet om vrede te reël, maar die samesprekings was onsuksesvol.<ref name="Fried462">Fried (2016), bl. 462.</ref> Die noordelike grens was rustig tot 808, toe Gudfred en sommige verbonde Slawiese stamme 'n inval in die Obotritiese gebiede gelei en van meer as die helfte van die gebied belasting afgepers het.<ref name="Fried462b">Fried (2016), bl. 462–463.</ref> Karel die Jonger het in reaksie 'n leër oor die Elbe gelei, maar het net sommige van Gudfred se Slawiese bondgenote aangeval.<ref name="Nelson459">Nelson (2019), bl. 459.</ref> Deense seerowers het in 810 [[Friesland|Frisia]] gestroop, en Karel het 'n leër gestuur om Frisia te beveilig terwyl hy self 'n mag teen Gudfred gelei het, wat die keiser na berig word uitgedaag het om hom in die geveg te ontmoet.<ref name="Collins169" /><ref name="Fried463">Fried (2016), bl. 463.</ref> Gudfred is voor Karel se aankoms deur twee van sy eie mans vermoor,<ref name="Nelson462">Nelson (2019), bl. 462.</ref> en sy opvolger Hemming het onmiddellik om vrede gevra; 'n kommissie onder leiding van Karel se neef Wala het in 811 'n skikking met die Dene bereik.<ref name="Collins169" /> Die Dene het vir die res van Karel se regering geen bedreiging ingehou nie, maar die gevolge van dié oorlog en van hulle vroeëre uitbreiding in Sakse het gehelp om die verhoog te stel vir die intense Vikingstrooptogte oor Europa later in die 9de eeu.<ref name="Cost171">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 171.</ref><ref name="Collins170">Collins (1998), bl. 170.</ref> === Laaste jare en dood === [[Lêer:Shroud of Charlemagne manufactured in Constantinople 814.jpg|duimnael|regs|'n Gedeelte van Karel die Grote se doodskleed, wat 'n vierspan uitbeeld en in Konstantinopel vervaardig is.]] Die Karolingiese dinastie het in 810 en 811 verskeie verliese gely toe Karel se suster Gisela, sy dogter Rotrude en sy seuns Pepyn die Boggelrug, Pepyn van Italië en Karel die Jonger gesterf het.<ref name="Nelson440">Nelson (2019), bl. 440, 453.</ref> Die dood van Karel en Pepyn van Italië het Karel se vroeëre opvolgingsplanne in die war gestuur: hy het Pepyn van Italië se seun Bernard as heerser van Italië verklaar en sy enigste oorlewende seun, Lodewyk, erfgenaam van die res van die ryk gemaak.<ref name="Collins158">Collins (1998), bl. 158.</ref> Karel het ook sy testament opgestel waarin hy die beskikking van sy eiendom by sy dood uiteengesit het, met bemakings aan die kerk, sy kinders en sy kleinkinders.<ref name="Nelson468">Nelson (2019), bl. 468–470.</ref> Einhard sê dat Karel die dood van sy familielede, sy val van 'n perd, sterrekundige verskynsels en die instorting van 'n deel van die paleis in sy laaste jare as tekens van sy naderende dood beskou het.<ref name="Nelson480">Nelson (2019), bl. 480–481.</ref> Karel het in sy laaste jaar met energie voortgegaan om te regeer en biskoppe beveel om in vyf kerklike konsilies te vergader, wat uitgeloop het op 'n groot vergadering in Aken waar Karel op 11 September 813 Lodewyk as sy medekeiser en Bernard as koning gekroon het.<ref name="Nelson478">Nelson (2019), bl. 476, 478–480.</ref> Karel het in die herfs van 813 siek geword en sy laaste maande in gebed, vas en die studie van die evangelies deurgebring.<ref name="Nelson480" /> Hy het pleuritis ontwikkel en was sewe dae bedlêend voordat hy op die oggend van [[28 Januarie]] [[814]] gesterf het.<ref name="Fried514">Fried (2016), bl. 514.</ref> Thegan, 'n biograaf van Lodewyk, teken die keiser se laaste woorde aan as "In u hande, Here, gee ek my gees oor".<ref name="Nelson481">Nelson (2019), bl. 481.</ref> Karel se liggaam is dieselfde dag deur sy dogters en paleisbeamptes voorberei en in die kapel in Aken begrawe.<ref name="Nelson482">Nelson (2019), bl. 482–483.</ref> Lodewyk het 30 dae ná sy vader se dood in Aken aangekom en beheer van die paleis en die ryk oorgeneem.<ref name="Nelson483">Nelson (2019), bl. 483–484.</ref> Karel se oorskot is in 1165 deur die Heilige Romeinse keiser Frederik Barbarossa opgegrawe en in 1215 deur Frederik II herbegrawe.<ref name="Fried520">Fried (2016), bl. 520.</ref> == Vroue, byvroue en kinders == [[Lêer:Charlemagne et Louis le Pieux.jpg|duimnael|regs|Karel die Grote onderrig sy seun [[Lodewyk die Vrome]].]] {{Columns-list|colwidth=25em| '''Vroue en hulle kinders''' * Himiltrude (768–770) ** Pepyn die Boggelrug (ongeveer 769/770–811) * Desiderata, dogter van Desiderius, koning van die Lombarde (getroud 770–771) * Hildegard (getroud 771–783), dogter van Gerold van Anglachgau ** Karel die Jonger (ongeveer 772/773–811), hertog van Maine ** Adalhaid (773/774–774), gebore terwyl haar ouers op veldtog in Italië was ** Rotrude (ongeveer 775–810) ** Karloman (777–810; op 15 April 781 as "Pepyn" gedoop), koning van Italië ** [[Lodewyk die Vrome|Lodewyk]] (778–840), koning van Akwitanië vanaf 781, medekeiser vanaf 813 ** Lotharius (778–779/780), tweelingbroer van Lodewyk, in sy kinderjare oorlede ** Bertha (779/780–826) ** Gisela (gebore 782) ** Hildegard (782–783) * Fastrada (getroud 783–794) ** Theodrada (gebore 785), abdis van Argenteuil ** Hiltrude (gebore 787, oorlede ná 808) * Luitgard (getroud 794–800) '''Byvroue en hulle kinders''' * Gersuinda ** Adaltrude * Madelgard ** Ruothild (oorlede 852), abdis van Faremoutiers * Regina ** Drogo (801–855), biskop van [[Metz]] ** Hugo (ongeveer 802–844), aartskanselier van die ryk * Adallind ** Theodorik (gebore 807) * Onbekende maats ** Hruodhaid (gebore 784) ** Bernard (fl. 843), abt van Moutiers-Saint-Jean }} Karel die Grote het minstens 20 kinders by sy vroue en ander maats gehad.<ref name="Nelsonxxxiv">Nelson (2019), bl. xxxiv–xxxv.</ref><ref name="Costxxi">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. xxi.</ref> Ná Luitgard se dood in 800 het hy nie weer getrou nie maar het hy wel kinders by ongetroude maats gehad.<ref name="Nelson440" /> Hy was bepaald daarop dat al sy kinders, ook sy dogters, 'n opvoeding in die vrye kunste moes ontvang. Sy kinders is volgens hulle aristokratiese stand onderrig, wat opleiding in ry en wapengebruik vir sy seuns en in borduurwerk, spin en weef vir sy dogters ingesluit het.<ref name="Nelson443">Nelson (2019), bl. 443.</ref> McKitterick skryf dat Karel "'n merkwaardige mate van patriargale beheer ... oor sy nageslag" uitgeoefen het, en merk op dat net 'n handjievol van sy kinders en kleinkinders buite sy hof grootgemaak is.<ref name="McK93">McKitterick (2008), bl. 93.</ref> Pepyn van Italië en Lodewyk het van kleins af as konings regeer en aan hulle eie howe gewoon.<ref name="Nelson186" /> Loopbane in die kerk is vir sy buite-egtelike seuns gereël.<ref name="McK91">McKitterick (2008), bl. 91.</ref> Sy dogters het aan die hof of by die abdy van Chelles gewoon, waar Karel se suster abdis was, en dié aan die hof het ná 800 moontlik die pligte van koningin vervul.<ref name="McK94">McKitterick (2008), bl. 94–95.</ref> Lodewyk en Pepyn van Italië het tydens hulle vader se lewe getrou en kinders gehad, en Karel het Pepyn se dogters ná Pepyn se dood in sy huishouding opgeneem.<ref name="McK91b">McKitterick (2008), bl. 91–93.</ref> Geen van Karel se dogters het getrou nie, hoewel verskeie kinders by ongetroude maats gehad het: Bertha het twee seuns, Nithard en Hartnid, by Karel se hoflid Angilbert gehad; Rotrude het 'n seun met die naam Lodewyk gehad, moontlik by graaf Rorgon; en Hiltrude het 'n seun met die naam Richbod gehad, moontlik by 'n graaf met die naam Richwin.<ref name="Nelson441">Nelson (2019), bl. 441.</ref> Die ''Divisio Regnorum'' van 806 het bepaal dat sy wettige dogters ná sy dood mag trou of nonne mag word; Theodrada het 'n klooster binnegegaan, maar die besluite van sy ander dogters is onbekend.<ref name="Nelson435">Nelson (2019), bl. 435.</ref> == Voorkoms en ikonografie == Einhard gee 'n eerstehandse beskrywing van Karel die Grote se voorkoms later in sy lewe:<ref name="Barbero116">Barbero (2004), bl. 116.</ref> {{Aanhaling|Hy was swaargebou, sterk en van aansienlike gestalte, hoewel nie buitengewoon so nie, aangesien sy hoogte sewe keer die lengte van sy eie voet was. Hy het 'n ronde kop, groot en lewendige oë, 'n effens groter neus as gewoonlik, wit maar steeds aantreklike hare, 'n helder en vrolike uitdrukking en 'n kort en dik nek gehad, en hy het 'n goeie gesondheid geniet, behalwe vir die koorsaanvalle wat hom in die laaste paar jaar van sy lewe geraak het.|Einhard}} Karel se graf is in 1861 deur wetenskaplikes geopen, wat sy skelet gerekonstrueer en op 1,92 m gemeet het, wat min of meer met Einhard se maat ooreenstem.<ref name="Barbero118">Barbero (2004), bl. 118.</ref> 'n Skatting van sy hoogte uit 'n [[X-straal|X-straalfoto]] en 'n rekenaartomografie van sy skeenbeen in 2010 was 1,84 m, wat hom in die 99ste persentiel van hoogte vir sy tydperk plaas, aangesien die gemiddelde manlike hoogte van sy tyd 1,69 m was. Die breedte van die been dui daarop dat hy skraal was.<ref name="Ruhli2010">Rühli, Blümich en Henneberg (2010), bl. 289–290.</ref> Karel het sy hare kort gedra en so die Merovingiese tradisie van langhaarmonarge laat vaar.<ref name="Dutton21">Dutton (2016), bl. 21–22.</ref> Hy het 'n snor gehad – moontlik in navolging van koning Theodorik die Grote – in teenstelling met die gebaarde Merovingiese konings, en latere Karolingiese monarge het dié styl aangeneem.<ref name="Dutton24">Dutton (2016), bl. 24–26.</ref> Paul Dutton merk die alomteenwoordige kroon in portrette van Karel en ander Karolingiese heersers op, wat die vroeëre Merovingiese lang hare vervang.<ref name="Dutton22">Dutton (2016), bl. 22–23.</ref> 'n Beeldjie uit die 9de eeu beeld Karel of sy kleinseun Karel die Kale uit en wys die figuur met 'n snor en kort hare; dit verskyn ook op eietydse muntstukke.<ref name="Dutton35">Dutton (2016), bl. 24–25, 35.</ref> Teen die 12de eeu word Karel in letterkundige bronne soos die ''Lied van Roland'', die ''Pseudo-Turpin-kroniek'' en ander werke in Latyn, Frans en Duits as gebaard eerder as met 'n snor beskryf. Die ''Pseudo-Turpin'' sê as enigste bron dat sy hare bruin was.<ref name="Coxon">Coxon (2021), bl. 31, 196.</ref> Latere kuns en ikonografie van Karel beeld hom oor die algemeen in 'n latere Middeleeuse styl uit, gebaard en met langer hare.<ref name="Dutton27">Dutton (2016), bl. 27–30.</ref> == Nalatenskap == === Politieke nalatenskap === [[Lêer:Vertrag von Verdun en.svg|duimnael|regs|Die verdeling van die Karolingiese Ryk ná die Verdrag van Verdun van 843]] Die stabiliteit en vrede van Karel die Grote se regering het hom nie lank oorleef nie. Lodewyk se regering is deur onrus gekenmerk, waaronder 'n aantal opstande deur sy seuns, en ná Lodewyk se dood is die ryk deur die Verdrag van Verdun onder sy seuns in Wes-, Oos- en Middel-Francia verdeel.<ref name="Cost379">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 379–381.</ref> Die Karolingers sou – met onderbrekings – tot 911 in Oos-Francia (later die koninkryk van Duitsland) regeer<ref name="Heather368" /> en tot 987 in Wes-Francia, wat [[Frankryk]] sou word.<ref name="Riche278">Riché (1993), bl. 278.</ref> Ná 887 is die keiserstitel sporadies deur 'n reeks Italiaanse heersers buite die dinastie beklee<ref name="Cost424">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 424–427.</ref> voordat dit in 924 verval het.<ref name="Arnold83">Arnold (1997), bl. 83.</ref> Die Oos-Frankiese koning Otto die Grote het Italië verower en is in 962 tot keiser gekroon.<ref name="Heather369">Heather (2009), bl. 369.</ref> Teen daardie tyd het die oostelike en westelike dele van Karel se voormalige ryk reeds afsonderlike tale en kulture ontwikkel.<ref name="Scales">Scales (2012), bl. 155–182.</ref> Otto het die [[Heilige Romeinse Ryk]] gestig – of herstel – wat tot sy ontbinding in 1806 tydens die Napoleontiese Oorloë sou voortbestaan.<ref name="Davies316">Davies (1996), bl. 316–317.</ref> Volgens die historikus Jennifer Davis het Karel die Grote "die Middeleeuse heerserskap uitgevind", en sy invloed is tot minstens in die 19de eeu sigbaar.<ref name="Davis434">Davis (2015), bl. 434.</ref> Hy word dikwels "die vader van Europa" genoem weens die invloed van sy regering en die nalatenskap wat hy oor 'n groot deel van die vasteland gelaat het.<ref name="Freeman19">Freeman (2017), bl. 19.</ref> Die politieke strukture wat hy tot stand gebring het, het onder sy Karolingiese opvolgers in plek gebly en het tot in die 11de eeu invloed uitgeoefen.<ref name="Cost407">Costambeys, Innes en MacLean (2011), bl. 407, 432.</ref> Karel die Grote was 'n voorvader van verskeie Europese heersershuise, waaronder die Kapetiese dinastie, die Ottoniaanse dinastie, die Huis van Luxemburg en die Huis van Ivrea. Die Ottone en Kapetinge, die direkte opvolgers van die Karolingers, het op Karel se nalatenskap gesteun om hulle legitimiteit en aansien te versterk, en die Ottone en hulle opvolgers het hulle Duitse kronings deur die Middeleeue in Aken gehou.<ref name="Fried528" /> Die huwelik van Filip II van Frankryk met Isabella van Hainaut, 'n direkte afstammeling van Karel, is as 'n teken van groter legitimiteit vir hulle seun Lodewyk VIII beskou, en die Franse konings se verbintenis met Karel se nalatenskap is tot die einde van die monargie beklemtoon.<ref name="Fried527">Fried (2016), bl. 527–528.</ref> Duitse en Franse heersers soos Frederik Barbarossa en [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] het na Karel se invloed verwys en hulleself met hom geassosieer, en sowel Duitse as Franse monarge het hulleself as sy opvolgers beskou en hom as "Karel I" in hulle regeringslyste getel.<ref name="Davis433">Davis (2015), bl. 433.</ref><ref name="Williams446">Williams (1885), bl. 446–447.</ref> Sedert 1949 ken die stad Aken 'n internasionale prys, die ''Karlspreis der Stadt Aachen'', ter ere van Karel die Grote toe. Dit word jaarliks toegeken aan diegene wat Europese eenheid bevorder, en ontvangers sluit Richard von Coudenhove-Kalergi, Alcide De Gasperi en Winston Churchill in.<ref name="Davis433" /> === Beskermheer van geleerdes === [[Lêer:Aix dom int vue cote.jpg|duimnael|regs|Die Paltskapel wat Karel die Grote by die paleis in Aken laat bou het]] Reeds lank voor Karel se tyd het die [[Germane]] baie van hul Romeinse bure se gebruike en selfs van hul taal oorgeneem. Talle woorde in [[Afrikaans]] wat oënskynlik Germaans is, maar tog uit Latyn kom, herinner nie net aan die Romeinse (Latynse) oorsprong van die woorde nie, maar ook aan die feit dat die voorwerpe wat dit beskryf van die Romeine oorgeneem is, bv. kalk en teel, muur en venster, mark en skool. Karel se hof in [[Aken]] het die middelpunt geword van die verspreiding van die kultuurgoed van die Romeinse Ryk in die Germaanse gebied. Die Paltskapel (''palts'' is afgelei van die Latynse woord ''palatium'', paleis) wat Karel in [[805]] laat bou het, bestaan nog. Nie slegs die styl dui op voorbeelde uit Ravenna nie, maar ook die pilare en mosaïeke is heelsteens uit Opper-Italië ingevoer. Kontak met die wyer Middellandse See-wêreld deur Spanje en Italië, die instroming van buitelandse geleerdes aan die hof, en die relatiewe stabiliteit en lengte van Karel se regering het tot 'n kulturele herlewing gelei wat as die [[Karolingiese Renaissance]] bekend staan.<ref name="Contreni60">Contreni (1984), bl. 60.</ref> Hoewel die begin van dié herlewing reeds onder sy voorgangers Karel Martel en Pepyn sigbaar is, het Karel 'n aktiewe en direkte rol in die vorming van die intellektuele lewe gespeel, wat tot die hoogtepunt van die herlewing gelei het.<ref name="Contreni59">Contreni (1984), bl. 59, 61, 64.</ref> Hy het geleerdheid as beleidsaak en deur direkte beskermheerskap bevorder, met die doel om 'n doeltreffender geestelike stand tot stand te bring,<ref name="Contreni709">Contreni (1995), bl. 709.</ref> en die ''Admonitio generalis'' en die ''Epistola de litteris colendis'' sit sy beleid en doelwitte vir die onderwys uiteen.<ref name="Contreni64">Contreni (1984), bl. 64.</ref> In Aken het Karel 'n hoofse akademie opgerig, waarin die vooraanstaande geleerdes van sy tyd aangestel is, onder andere die Engelse geleerde [[Alcuïnus]]. Die digkuns, redenaarskuns, teologie, sterrekunde, geskiedskrywing en staatkunde het besondere aandag geniet. Die intellektuele lewe aan die hof is oorheers deur Ierse, Anglo-Saksiese, Wes-Gotiese en Italiaanse geleerdes, onder wie Dungal van Bobbio, Alcuïnus van York, Theodulf van Orléans en Petrus van Pisa; Franke soos [[Einhard]] en Angelbert het ook aansienlike bydraes gelewer.<ref name="Contreni61">Contreni (1984), bl. 61, 68.</ref> Benewens die intellektuele bedryf aan die paleis het Karel kerkskole en openbaar gefinansierde skole vir die kinders van die elite en toekomstige geestelikes bevorder.<ref name="Contreni65">Contreni (1984), bl. 65–66.</ref> Leerlinge het basiese Latynse skryf- en leesvaardigheid en grammatika, rekenkunde en ander vakke van die Middeleeuse vrye kunste geleer.<ref name="Contreni66">Contreni (1984), bl. 66–67.</ref> Daar is verwag dat selfs landelike priesters uit hulle opleiding hulle gemeentelede basiese onderrig in godsdienstige sake kon gee.<ref name="Contreni715">Contreni (1995), bl. 715.</ref> Latyn is gestandaardiseer en die gebruik daarvan is na gebiede ver buite die voormalige Romeinse Ryk gebring, wat 'n tweede taalgemeenskap van sprekers en skrywers gevorm het en die Latynse skeppingskrag in die Middeleeue onderhou het.<ref name="Leonhardt">Leonhardt (2016), bl. 160–162.</ref> Hoewel Karel nog die [[Frankiese Ryk|Frankiese]] dialek gepraat het en die ou Germaanse heldeliedere laat versamel het (wat deur sy vrome opvolgers vernietig is), het hy geglo dat 'n hoogstaande kultuur gepaard moes gaan met ʼn Latynse opvoeding. Daarom het hy self [[Latyn]] geleer en die werke van die ou Latynse skrywers laat oorskrywe. Karolingiese skrywers het uitgebreide werke voortgebring, waaronder regsverhandelinge, geskiedenisse, digkuns en godsdienstige tekste.<ref name="Contreni748">Contreni (1995), bl. 748–756.</ref> Skriptoria in kloosters en katedrale het hulle op die afskryf van nuwe en ou werke toegespits en het na skatting 90 000 handskrifte gedurende die 9de eeu voortgebring.<ref name="Contreni711">Contreni (1995), bl. 711.</ref> Die werke wat vandag nog bestaan, is grotendeels uit die tyd van Karel die Grote. Ons huidige skrif is afgelei van die skryfskrif wat aan Karel se hof ontwikkel is: die Karolingiese minuskel is daar ontwikkel en in Middeleeuse afskrifwerk gepopulariseer, en dit het die Renaissance- en moderne lettertipes beïnvloed.<ref name="Contreni73">Contreni (1984), bl. 73.</ref> Karel self het die skryfkuns moeilik gevind – maar daarvoor kon hy monnike inspan. Die vakkundige John J. Contreni beskou die herlewing van die onderwys en die geleerdheid onder Karel en sy opvolgers as "een van die duursaamste en veerkragtigste elemente van die Karolingiese nalatenskap".<ref name="Contreni73" /> === Nagedagtenis en geskiedskrywing === Karel die Grote is ná sy dood 'n gereelde onderwerp en inspirasie vir Middeleeuse skrywers. Einhard se ''Vita Karoli Magni'' kan volgens Fried "gesê word dat dit die uitgestorwe literêre genre van die sekulêre biografie laat herleef het".<ref name="Fried277">Fried (2016), bl. 277.</ref> Einhard het op klassieke bronne soos Suetonius se ''Die twaalf keisers'', die redes van Cicero en Tacitus se ''Agricola'' gesteun om die struktuur en styl van sy werk te vorm.<ref name="McK15">McKitterick (2008), bl. 15–20.</ref> Notker se ''Gesta Karoli Magni'', wat vir Karel se agterkleinseun Karel die Dikke geskryf is, bied morele anekdotes om die keiser se eienskappe as heerser uit te lig.<ref name="McK20">McKitterick (2008), bl. 20.</ref> Karel het oor die eeue tot 'n figuur van mite en navolging gegroei; Matthias Becher skryf dat meer as 1 000 legendes oor hom opgeteken is, veel meer as oor latere keisers en konings.<ref name="Becher138">Becher (2005), bl. 138.</ref> Latere Middeleeuse skrywers beeld Karel as 'n kruisvaarder en Christelike krygsman uit.<ref name="Becher138" /><ref name="Fried539">Fried (2016), bl. 539.</ref> Hy is die hooffiguur van die Middeleeuse letterkundige siklus wat as die ''Matière de France'' bekend staan; werke in dié siklus, wat tydens die Kruistogte ontstaan het, stel die keiser voor as 'n leier van Christelike ridders in oorloë teen Moslems, en die siklus sluit ''chansons de geste'' soos die ''Lied van Roland'' en kronieke soos die ''Historia Caroli Magni'' in.<ref name="Hardman">Hardman en Ailes (2017), bl. 1–9.</ref> Karel word ook as een van die Nege Waardiges uitgebeeld, 'n vaste gegewe in die Middeleeuse letterkunde en kuns as voorbeeld van 'n Christelike koning.<ref name="Kuskin">Kuskin (1999), bl. 513, 547–548.</ref> Die aandag aan Karel het in die vroeë moderne tyd meer wetenskaplik geword namate Einhard se ''Vita'' en ander bronne gepubliseer is.<ref name="Becher142">Becher (2005), bl. 142–144.</ref> Politieke filosowe het oor sy nalatenskap gedebatteer: Montesquieu het hom as die eerste grondwetlike monarg en beskermer van vry mans beskou, maar [[Voltaire]] het hom as 'n despotiese heerser en verteenwoordiger van die Middeleeue as 'n donker eeu gesien.<ref name="Becher144">Becher (2005), bl. 144.</ref> Reeds in die 16de eeu het 'n debat tussen Duitse en Franse skrywers oor Karel se "nasionaliteit" begin,<ref name="Becher142b">Becher (2005), bl. 142.</ref> en dié teenstrydige beelde – 'n Franse Charlemagne teenoor 'n Duitse ''Karl der Große'' – het in die 19de eeu veral opvallend geword met Napoleon se gebruik van Karel se nalatenskap en die opkoms van die Duitse nasionalisme.<ref name="Fried539" /><ref name="Becher146">Becher (2005), bl. 146–148.</ref> Die Duitse geskiedskrywing en die openbare beeld het op die moord van Verden gekonsentreer, met Karel wat as die "slagter" van die Germaanse Sakse voorgestel is of met die gebeurtenis wat as 'n ongelukkige deel van die nalatenskap van 'n groot Duitse heerser afgemaak is.<ref name="Becher146" /> In [[Nazi-Duitsland]] het sommige kommentators Karel vir sy onderwerping van die Sakse gekritiseer, maar dit het gou opgehou toe Adolf Hitler 'n beeld van Karel as 'n groot verenigingsfiguur van uiteenlopende Germaanse stamme onderskryf het, wat Hitler in staat gestel het om Karel se nalatenskap as ideologiese model vir sy ekspansionistiese beleid toe te eien.<ref name="Fried541">Fried (2016), bl. 541–546.</ref> Die geskiedskrywing ná die Tweede Wêreldoorlog het op Karel as "die vader van Europa" eerder as 'n nasionalistiese figuur gekonsentreer,<ref name="Becher148">Becher (2005), bl. 148.</ref> 'n siening wat in die 19de eeu die eerste keer deur die Duitse romantiese filosoof Friedrich Schlegel voorgehou is.<ref name="Fried539" /> Dié siening het tot Karel se aanwending as politieke simbool van die Europese integrasie gelei,<ref name="Fried548">Fried (2016), bl. 548.</ref> en moderne geskiedkundiges plaas hom toenemend in die konteks van die wyer Middellandse See-wêreld, in navolging van die werk van Henri Pirenne.<ref name="Fried549">Fried (2016), bl. 549–551.</ref> === Godsdienstige invloed en verering === Karel het baie aandag aan godsdienstige en kerklike sake gegee en 23 sinodes tydens sy regering gehou. Sy sinodes is byeengeroep om spesifieke kwessies op bepaalde tye aan te spreek, maar het oor die algemeen oor kerkbestuur en -organisasie, die opleiding van die geestelikes en die behoorlike vorme van die liturgie en die godsdiensbeoefening gehandel.<ref name="Noble294">Noble (2015), bl. 294.</ref> Karel het die Christelike geloof as verenigende faktor in die ryk gebruik en het op sy beurt gewerk om eenheid op die kerk af te dwing.<ref name="Noble289">Noble (2015), bl. 289–290, 295–296.</ref><ref name="McK1996">McKitterick (1996), bl. 61.</ref> Hy het 'n geredigeerde weergawe van die ''Dionysio-Hadriana''-boek van kanonieke reg wat hy van pous Adrianus ontvang het, ingestel, die gebruik van die Reël van Sint Benediktus in kloosters deur die hele ryk vereis, en 'n gestandaardiseerde liturgie bevorder wat uit die ritusse van die Roomse Kerk aangepas is om by die Frankiese gebruike te pas.<ref name="Noble269">Noble (2015), bl. 269–297.</ref> Die Karolingiese beleid ten gunste van eenheid het nie die uiteenlopende praktyke in die ryk uitgeskakel nie, maar het 'n gedeelde kerklike identiteit geskep – volgens Rosamond McKitterick "eenstemmigheid, nie eenheid nie".<ref name="McK1996b">McKitterick (1996), bl. 82.</ref> Die toestand van al sy onderdane as 'n "Christelike volk" was 'n belangrike bekommernis.<ref name="Noble287">Noble (2015), bl. 287–288.</ref> Karel se beleid het prediking tot die leke aangemoedig, veral in die volkstale wat hulle sou verstaan,<ref name="Noble294b">Noble (2015), bl. 294–295.</ref> en hy het dit as noodsaaklik beskou dat mense die [[Onse Vader]] en die Apostoliese Geloofsbelydenis kon opsê en het hom daarvoor beywer dat die geestelikes hulle en ander grondbeginsels van die Christelike moraal onderrig.<ref name="Noble301">Noble (2015), bl. 301–302.</ref> Thomas F.X. Noble skryf dat die pogings van Karel en sy opvolgers om die Christelike leer en praktyke te standaardiseer noodsaaklike stappe in die ontwikkeling van die Christendom in Europa was, en dat die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke of Latynse Kerk]] "as 'n historiese verskynsel, nie as 'n teologiese of kerkregtelike een nie, 'n Karolingiese konstruksie is".<ref name="Noble287b">Noble (2015), bl. 287, 306–307.</ref> Hy sê dat die Middeleeuse Europese begrip van die Christenheid as 'n oorkoepelende gemeenskap van Westerse Christene, eerder as 'n versameling plaaslike tradisies, die gevolg van Karolingiese beleid en ideologie is.<ref name="Noble292">Noble (2015), bl. 292, 306–307.</ref> Karel se leerstellige beleid ten gunste van die gebruik van ''filioque'' en teen die Tweede Konsilie van Nicea was sleutelstappe in die groeiende skeuring tussen die Westerse en die Oosterse Christendom.<ref name="Siecienski">Siecienski (2010), bl. 87.</ref> Keiser Otto III het in 1000 probeer om Karel gekanoniseer te kry, en in 1165 het Barbarossa die teenpous Paschalis III oorreed om Karel tot heilige te verhef.<ref name="Fried537">Fried (2016), bl. 537.</ref> Aangesien Paschalis se handelinge nie as geldig beskou is nie, is Karel nie deur die Heilige Stoel as heilige erken nie.<ref name="Becher143">Becher (2005), bl. 143.</ref> Ondanks dié gebrek aan amptelike erkenning is sy kultus in Aken, Reims, Frankfurt, Zürich en Regensburg onderhou, en hy word sedert die regering van Karel V in Frankryk vereer.<ref name="Fried538">Fried (2016), bl. 538.</ref> Karel het ook die aandag van figure van die Protestantse Hervorming getrek: [[Martin Luther]] het sy oënskynlike onderwerping aan die pousdom deur sy kroning uit Leo se hand te aanvaar, gekritiseer.<ref name="Becher144" /> [[Johannes Calvyn]] en ander Protestantse denkers het hom as 'n voorloper van die Hervorming beskou en het gewys op die ''Libri Carolini'' se veroordeling van die verering van beelde en relieke en op die konflikte van Karel en sy opvolgers met die wêreldlike mag van die pouse.<ref name="Becher143" /> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bibliografie == * KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108266}}, volume 4, bl .765 * Swart, M.J.: Wêreldleiers. Durban: Butterworths, 1972. {{ISBN|978-0-409-09950-8}} * {{Cite book |last=Arnold |first=Benjamin |title=Medieval Germany, 500–1300: A Political Interpretation |publisher=Palgrave Macmillan |year=1997 |isbn=978-0-3336-1091-6 |language=en}} * {{Cite book |last=Barbero |first=Alessandro |title=Charlemagne: Father of a Continent |url=https://archive.org/details/charlemagnefathe0000barb |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2004 |isbn=978-0-5202-3943-2 |language=en}} * {{Cite book |last=Becher |first=Matthias |title=Charlemagne |url=https://archive.org/details/charlemagne0000bech |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=2005 |isbn=978-0-3000-9796-2 |language=en}} * {{Cite book |last1=Chambers |first1=William Walker |last2=Wilkie |first2=John Ritchie |title=A Short History of the German Language |publisher=Routledge |location=Londen |year=2014 |isbn=978-1-3179-1852-3 |language=en}} * {{Cite book |last=Collins |first=Roger |title=Charlemagne |url=https://archive.org/details/charlemagne0000coll |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto |year=1998 |isbn=978-0-3336-5055-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Contreni |first=John J. |chapter=The Carolingian Renaissance |title=Renaissances before the Renaissance: Cultural Revivals of Late Antiquity and the Middle Ages |url=https://archive.org/details/renaissancesbefo0000unse |editor-last=Treadgold |editor-first=Warren T. |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |year=1984 |language=en}} * {{Cite book |last=Contreni |first=John J. |chapter=The Carolingian Renaissance: Education and Literary Culture |title=The New Cambridge Medieval History, Volume II: c. 700–900 |editor-last=McKitterick |editor-first=Rosamond |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1995 |isbn=978-1-1390-5571-0 |language=en}} * {{Cite book |last1=Costambeys |first1=Marios |last2=Innes |first2=Matthew |last3=MacLean |first3=Simon |title=The Carolingian World |url=https://archive.org/details/carolingianworld0000cost |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2011 |isbn=978-0-5215-6366-6 |language=en}} * {{Cite book |last=Coxon |first=Sebastian |title=Beards and Texts: Images of Masculinity in Medieval German Literature |publisher=UCL Press |location=Londen |year=2021 |isbn=978-1-7873-5221-6 |language=en}} * {{Cite book |last=Davies |first=Norman |title=Europe: A History |url=https://archive.org/details/europehistory00davi_0 |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-1982-0171-7 |language=en}} * {{Cite book |last=Davis |first=Jennifer R. |title=Charlemagne's Practice of Empire |url=https://archive.org/details/charlemagnesprac0000davi |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2015 |isbn=978-1-1070-7699-0 |language=en}} * {{Cite book |last=Dutton |first=Paul |title=Charlemagne's Mustache: And Other Cultural Clusters of a Dark Age |publisher=Palgrave Macmillan |year=2016 |isbn=978-1-1370-6228-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Frassetto |first=Michael |title=Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation |url=https://archive.org/details/isbn_9791576072638 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara |year=2003 |isbn=978-1-5760-7263-9 |language=en}} * {{Cite journal |last=Freeman |first=Elizabeth |title=Charles the Great, or Just Plain Charles: Was Charlemagne a Great Medieval Leader? |journal=Agora |date=2017 |volume=52 |issue=1 |pages=10–19 |language=en}} * {{Cite book |last=Fried |first=Johannes |title=Charlemagne |url=https://archive.org/details/charlemagne0000frie |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |year=2016 |isbn=978-0-6747-3739-6 |language=en}} * {{Cite journal |last=Ganshof |first=François L. |title=The Impact of Charlemagne on the Institutions of the Frankish Realm |journal=Speculum |date=1965 |volume=40 |issue=1 |pages=47–62 |doi=10.2307/2856463 |language=en}} * {{Cite journal |last=Goffart |first=Walter |title=Paul the Deacon's 'Gesta Episcoporum Mettensium' and the Early Design of Charlemagne's Succession |journal=Traditio |date=1986 |volume=42 |pages=59–93 |doi=10.1017/S0362152900004049 |language=en}} * {{Cite book |last=Hägermann |first=Dieter |title=Carlo Magno: Il signore dell'Occidente |publisher=Arnoldo Mondadori Editore |year=2011 |language=it}} * {{Cite book |last1=Hardman |first1=Phillipa |last2=Ailes |first2=Marianne |title=The Legend of Charlemagne in Medieval England |publisher=D.S. Brewer |location=Cambridge |year=2017 |isbn=978-1-8438-4472-3 |language=en}} * {{Cite book |last=Heather |first=Peter |title=Empires and Barbarians: The Fall of Rome and the Birth of Europe |url=https://archive.org/details/empiresbarbarian0000pete |publisher=Oxford University Press |location=New York |year=2009 |isbn=978-0-1998-9226-6 |language=en}} * {{Cite journal |last=Kuskin |first=William |title=Caxton's Worthies Series: The Production of Literary Culture |journal=ELH |date=1999 |volume=66 |issue=3 |pages=511–551 |doi=10.1353/elh.1999.0027 |language=en}} * {{Cite book |last=Leonhardt |first=Jürgen |title=Latin: Story of a World Language |url=https://archive.org/details/latinstoryofworl0003jrge |publisher=Harvard University Press |year=2016 |isbn=978-0-6746-5996-4 |language=en}} * {{Cite journal |last=McKitterick |first=Rosamond |title=Unity and Diversity in the Carolingian Church |journal=Studies in Church History |date=1996 |volume=32 |pages=59–82 |doi=10.1017/S0424208400015333 |language=en}} * {{Cite book |last=McKitterick |first=Rosamond |title=Charlemagne: The Formation of a European Identity |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2008 |isbn=978-1-1394-7285-2 |language=en}} * {{Cite book |last=Muldoon |first=James |title=Empire and Order: Concepts of Empire 800–1800 |url=https://archive.org/details/empireorderconce0000muld |publisher=St. Martin's Press |location=New York |year=1999 |isbn=0-3122-2226-2 |language=en}} * {{Cite book |last=Nelson |first=Janet L. |title=Courts, Elites, and Gendered Power in the Early Middle Ages: Charlemagne and Others |publisher=Ashgate |year=2007 |isbn=978-0-7546-5933-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Nelson |first=Janet L. |title=King and Emperor: A New Life of Charlemagne |url=https://archive.org/details/kingemperornewli0000nels |publisher=Allen Lane |location=Londen |year=2019 |isbn=978-0-713-99243-4 |language=en}} * {{Cite journal |last=Noble |first=Thomas F.X. |title=Carolingian Religion |journal=Church History |date=2015 |volume=84 |issue=2 |pages=287–307 |doi=10.1017/S0009640715000104 |language=en}} * {{Cite book |last=Nonn |first=Ulrich |chapter=Karl der Große |title=Nomen et Fraternitas |publisher=De Gruyter |year=2008 |isbn=978-3-1102-0238-0 |language=de}} * {{Cite journal |last=Reuter |first=Timothy |title=Plunder and Tribute in the Carolingian Empire |journal=Transactions of the Royal Historical Society |date=1985 |volume=35 |pages=75–94 |doi=10.1017/S0080440100017710 |language=en}} * {{Cite book |last=Riché |first=Pierre |title=The Carolingians: A Family Who Forged Europe |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Philadelphia |year=1993 |isbn=978-0-8122-1096-5 |language=en}} * {{Cite journal |last1=Rühli |first1=Frank J. |last2=Blümich |first2=Bernhard |last3=Henneberg |first3=Maciej |title=Charlemagne was very tall, but not robust |journal=Economics and Human Biology |date=2010 |volume=8 |issue=2 |pages=289–290 |doi=10.1016/j.ehb.2009.12.005 |pmid=20153271 |language=en}} * {{Cite book |last=Sarti |first=Laury |title=Orbis Romanus: Byzantium and the Legacy of Rome in the Carolingian World |publisher=Oxford University Press |date=2024 |isbn=978-0-19-774654-7 |language=en}} * {{Cite book |last=Scales |first=Len |title=The Shaping of German Identity: Authority and Crisis, 1245–1414 |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |isbn=978-0-5215-7333-7 |language=en}} * {{Cite book |last=Siecienski |first=Anthony Edward |title=The Filioque: History of a Doctrinal Controversy |url=https://archive.org/details/filioquehistoryo0000siec |publisher=Oxford University Press |year=2010 |isbn=978-0-1953-7204-5 |language=en}} * {{Cite book |last1=Waldman |first1=Carl |last2=Mason |first2=Catherine |title=Encyclopedia of European Peoples |url=https://archive.org/details/encyclopediaofeu0002wald |publisher=Facts on File |location=New York |year=2006 |isbn=978-0-8160-4964-6 |language=en}} * {{Cite book |last=Williams |first=J.D. |title=Chambers's New Handy Volume American Encyclopædia |volume=3 |publisher=Arundel |year=1885 |language=en}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Keiser van die Heilige Romeinse Ryk]]|voor=(vakant sedert 476)|na=[[Lodewyk die Vrome]]|jare=[[800]] - [[814]]}} {{eindboks}} {{Normdata}} [[Kategorie:Frankiese konings]] [[Kategorie:Keisers (HRR)]] [[Kategorie:Mense in die 8ste eeu]] [[Kategorie:Mense in die 9de eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 748]] [[Kategorie:Sterftes in 814]] mv2s6vktuj7j0yf1nkdkmpi552kt9sg 0 20608 2964636 2860702 2026-09-02T21:43:03Z JMK 649 ~kat 2964636 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Arnoldus Pannevis.jpg|duimnael|regs|200px|Arnoldus Pannevis.]] '''Arnoldus Pannevis''' (16 Februarie 1838 - 14 Augustus 1884) was een van die baanbrekers van die Afrikaanse taal. Hy kan met reg die vader van die Eerste Taalbeweging genoem word. Nie alleen het hy op die toekomstige leiers 'n groot invloed uitgeoefen nie, maar deur sy briewe oor die [[Bybel]] in Afrikaans, dié van 1872 en weer van 1874, is die voorstanders van die skryf van Afrikaans bymekaargebring en dit lei tot die stigting van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]].<ref>{{af}}Kritzinger, dr. M.S.B. 1931. ''Plateatlas by die Afrikaanse letterkunde''. Pretoria: J.L. van Schaik, Bpk.</ref> Pannevis is op [[16 Februarie]] [[1838]]<ref>{{cite web |url = https://www.wiewaswie.nl/nl/zoeken/ |title = Burgerlijke Stand Geboorteregister, Ouderkerk aan den IJssel |publisher = Streekarchief Midden-Holland, Zuid-Holland |location = Gouda, Nederland |language = Nederlands |access-date = 19 Desember 2025}}</ref> in [[Ouderkerk aan den IJssel]] in [[Nederland]] gebore en begin sy loopbaan in die Nederlandse Vloot, maar het dit laat vaar om vir predikant te leer weens swak gesondheid. Toe hy van die geleenthede in [[Suid-Afrika]] te hore kom, het hy daarheen geëmigreer en kom op [[11 Julie]] [[1866]] in [[Kaapstad]] aan om die pos van onderwyser in [[Latyn]] en [[Grieks]] aan [[Paarl Gimnasium]] te aanvaar. Hier was een van die grondleggers van die Afrikaanse taal, (die latere ds.) [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]], een van sy leerlinge. Pannevis was goed onderlê in [[Nederlands]], [[Grieks]], [[Latyn]], [[Engels]], [[Frans]] en [[Duits]], met 'n redelike kennis van [[Italiaans]], [[Spaans]], [[Deens]] en [[Sweeds]]. Pannevis het weldra begin belangstel in wat toe as "Die Taal" bekendgestaan het en publiseer in [[1872]] sy pleidooi om die vertaling van die Bybel in [[Afrikaans]]. Sy brief in ''[[De Zuid-Afrikaan]]'' het drie jaar later gelei tot die stigting van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]], wat die beweging begin het vir die erkenning van [[Afrikaans]] as 'n volwaardige taal. Hy het hierna self in Afrikaans begin skryf en is op [[14 Augustus]] [[1884]] oorlede. == Bronne == * Du Toit, L.E. 2008. Afrikaans: Neem uit die verlede... ''Afrikaner'', 26 Junie: 6. * Noordegraaf, Jan. 2004. 'De Afrikaanse connectie van Taco H. de Beer. II. De 'verlore bladsye' van Arnoldus Pannevis'. ''Trefwoord, tijdschrift voor lexicografie'' (www.fa.knaw.nl/trefwoord), April 2004. * Noordegraaf, Jan. 2004. 'Van 'Kaapsch Hollandsch' naar 'Afrikaans'. Visies op verandering'. ''Taal in verandering. Artikelen aangeboden aan Arjan van Leuvensteijn bij zijn afscheid van de opleiding Nederlandse Taal en Cultuur aan de Vrije Universiteit Amsterdam''. Onder redactie van Theo Janssen, Saskia Daalder & Jan Noordegraaf. Amsterdam: Stichting Neerlandistiek VU & Münster: Nodus Publikationen 2004, 169-184.(http://hdl.handle.net/1871/10523). * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]]. 1966. ''Southern African Dictionary of National Biography''. London: Frederick Warne & Co. bl. 284. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pannevis, Arnoldus}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Nederland]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Geboortes in 1838]] [[Kategorie:Sterftes in 1884]] s2q9egkb5cd3lnh0yo754zl5976xx75 2964640 2964636 2026-09-02T21:50:38Z JMK 649 skakel, details 2964640 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Arnoldus Pannevis.jpg|duimnael|regs|200px|Arnoldus Pannevis.]] '''Arnoldus Pannevis''' (16 Februarie 1838 - 14 Augustus 1884) was een van die baanbrekers van die Afrikaanse taal. Hy kan met reg die vader van die [[Afrikaanse Taalbeweging|Eerste Taalbeweging]] genoem word. Nie alleen het hy op die toekomstige leiers 'n groot invloed uitgeoefen nie, maar deur sy briewe oor die [[Bybel]] in Afrikaans, dié van 1872 en weer van 1874, is die voorstanders van die skryf van Afrikaans bymekaargebring wat sou lei tot die stigting van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]].<ref>{{af}}Kritzinger, dr. M.S.B. 1931. ''Plateatlas by die Afrikaanse letterkunde''. Pretoria: J.L. van Schaik, Bpk.</ref> Pannevis is op [[16 Februarie]] [[1838]]<ref>{{cite web |url = https://www.wiewaswie.nl/nl/zoeken/ |title = Burgerlijke Stand Geboorteregister, Ouderkerk aan den IJssel |publisher = Streekarchief Midden-Holland, Zuid-Holland |location = Gouda, Nederland |language = Nederlands |access-date = 19 Desember 2025}}</ref> in [[Ouderkerk aan den IJssel]] in [[Nederland]] gebore en begin sy loopbaan in die Nederlandse Vloot, maar het dit weens swak gesondheid laat vaar om vir predikant te leer. Toe hy van die geleenthede in [[Suid-Afrika]] te hore kom, het hy daarheen geëmigreer en kom op [[11 Julie]] [[1866]] in [[Kaapstad]] aan om die pos van onderwyser in [[Latyn]] en [[Grieks]] aan [[Paarl Gimnasium]] te aanvaar. Hier was een van die grondleggers van die Afrikaanse taal, (die latere ds.) [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]], een van sy leerlinge. Pannevis was goed in [[Nederlands]], [[Grieks]], [[Latyn]], [[Engels]], [[Frans]] en [[Duits]] onderlê, met 'n redelike kennis van [[Italiaans]], [[Spaans]], [[Deens]] en [[Sweeds]]. Pannevis het weldra begin belangstel in wat toe as "Die Taal" bekendgestaan het, en publiseer in [[1872]] sy pleidooi om die vertaling van die Bybel in [[Afrikaans]]. Sy brief in ''[[De Zuid-Afrikaan]]'' het drie jaar later tot die stigting van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]] gelei, wat die beweging begin het vir die erkenning van [[Afrikaans]] as 'n volwaardige taal. Hy het hierna self in Afrikaans begin skryf en is op [[14 Augustus]] [[1884]] oorlede. == Bronne == * Du Toit, L.E. 2008. Afrikaans: Neem uit die verlede... ''Afrikaner'', 26 Junie: 6. * Noordegraaf, Jan. 2004. 'De Afrikaanse connectie van Taco H. de Beer. II. De 'verlore bladsye' van Arnoldus Pannevis'. ''Trefwoord, tijdschrift voor lexicografie'' (www.fa.knaw.nl/trefwoord), April 2004. * Noordegraaf, Jan. 2004. 'Van 'Kaapsch Hollandsch' naar 'Afrikaans'. Visies op verandering'. ''Taal in verandering. Artikelen aangeboden aan Arjan van Leuvensteijn bij zijn afscheid van de opleiding Nederlandse Taal en Cultuur aan de Vrije Universiteit Amsterdam''. Onder redactie van Theo Janssen, Saskia Daalder & Jan Noordegraaf. Amsterdam: Stichting Neerlandistiek VU & Münster: Nodus Publikationen 2004, 169-184.(http://hdl.handle.net/1871/10523). * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]]. 1966. ''Southern African Dictionary of National Biography''. Londen: Frederick Warne & Co. bl. 284. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pannevis, Arnoldus}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Nederland]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Geboortes in 1838]] [[Kategorie:Sterftes in 1884]] n1nzi67wi0s99wo4t60lm02cik3v5v2 0 28108 2964618 2924669 2026-09-02T21:18:14Z Jcb 223 2964618 wikitext text/x-wiki {{Hindoegod Inligtingskas | Naam = Ganesha ({{IAST|Gaṇeśa}}) | Beeld = Ganesha Basohli miniature circa 1730 Dubost p73.jpg | Byskrif = Basohli-miniatuur, circa 1730. Nasionale Museum, Nieu-Delhi.<ref>"Ganesha wat gereed maak om sy lotus te gooi. Basohli-miniatuur, circa 1730. Nasionale Museum, Nieu-Delhi. Hy is in 'n oranje dhoti geklee; sy liggaam is geheel en al rooi. Aan die drie punte van sy piepklein kroon is lotusbloeisels geheg. Hy hou in sy twee regterhande die bidsnoer en 'n beker gevul met drie ''modakas'' vas ('n vierde is in sy slurp). In sy twee linkerhande hou hy 'n groot lotusblom bo en 'n byl onder, met die handvatsel wat teen sy skouer rus. In die {{IAST|Moedgala-poerāṇa}} (VII, 70) gooi Ganesha 'n lotus na die demoon van eiewaan ({{IAST|Mamāsura}}) wat hom aangeval het. Die demoon, wat nie die geur van die goddelike blom kan uitstaan nie, gee aan Ganesha oor." Vir aanhalings en ’n beskrywing van die werk sien: Martin-Dubost (1997), bl. 73.</ref> | Devanagari = {{lang|sa|गणेश}} | Sanskrit_Transliterasie = {{IAST|gaṇeśa}} | Pali_Transliterasie = | Tamil_skrif = | Affiliasie = [[Deva]] | Mantra = {{lang|sa|ॐ गणेशाय नमः}} <br />({{IAST|Oṃ Gaṇeśāya Namaḥ}}) | Wapen = Byl | Metgesel = [[Buddhi]] (wysheid),<br />Riddhi (welvaart),<br />[[Siddhi]] (vervulling) | Rydier = muis }} '''Ganesha''' of '''Ganesja''' ([[Sanskrit]]: ''गणेश''; {{Audio|Ganesha.ogg|luister}}), wat ook as '''Ganapati''' en '''Winajaka''' bekend staan, is een van die bekendste en mees geliefde [[Hindoeïsme|Hindoe]][[Godheid|gode]].<ref>Rao, bl. 1.</ref> Sy gelykenis word oral in [[Indië]] aangetref<ref>Verwys: * Brown, bl. 1. "{{IAST|Gaṇeśa}} is often said to be the most worshipped god in India." * Getty, bl. 1. "{{IAST|Gaṇeśa}}, Lord of the {{IAST|Gaṇas}}, although among the latest deities to be admitted to the Brahmanic pantheon, was, and still is, the most universally adored of all the Hindu gods, and his image is found in practically every part of India."</ref> en alle Hindoe-affiliasies aanbid hom.<ref>Verwys: * Rao, bl. 1. * Martin-Dubost, bl. 2–4. * Brown, bl. 1.</ref> Sy aanbidding is nie tot Hindoes en Indië beperk nie, maar kom wydverspreid voor, ook onder [[Djainisme|Djainas]] en [[Boeddhisme|Boeddhiste]].<ref>Verwys: * Chapter XVII, "The Travels Abroad", in: Nagar (1992), bl. 175–187. Vir 'n oorsig oor Ganesha se geografiese verspreiding en gewildheid buite Indië. * Getty, bl. 37-88, Vir bespreking van die verspreiding van Ganesha-aanbidding in Nepal, Sjinese Turkestan, Tibet, Burma, Siam, Indo-China, Jawa, Bali, Borneo, Sjina en Japan. * Martin-Dubost, bl. 311–320. * Thapan, bl. 13. * Pal, bl. x.</ref> Ganesha word maklik uitgeken as die god met 'n olifantkop.<ref>Martin-Dubost, bl. 2.</ref> Hy word oor die algemeen aanbid vir die wegneem van hindernisse<ref>Verwys: * Thapan, bl. 254. * Kommentaar op {{IAST|Gaṇapati Upaniṣad}}, vers 12 in {{Harvnb|Saraswati|2004|p=80}} vir Ganesha se rol as die verwyderaar van hindernisse</ref> en as die heer van beginpunte en van hindernisse ('''Wignesja''', '''Wignesjwara'''),<ref name="Vignesha">Hierdie idees is so algemeen dat Courtright hulle gebruik in die titel van sy boek, ''Ganesha: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings''. Vir die naam ''Wighnesja'', sien: {{Harvnb|Courtright|1985|p= 156, 213}}</ref> asook beskermheilige van die kunste en wetenskappe en die [[deva]] (god) van intellek en wysheid.<ref>{{Harvnb|Heras|1972|p=58}}</ref> Hy word vereer aan die begin van rituele en seremonies en word opgeroep as die beskermer van letterkunde tydens skryfsessies.<ref>Getty, bl. 5.</ref> Verskeie geskrifte bevat mitologiese anekdotes wat met sy geboorte en dade verbind word en verduidelik sy eiesoortige ikonografie. Ganesha het in die [[4de eeu|4de]] en [[5de eeu]] tydens die Ghoepta-ryk as 'n afsonderlike godheid in ’n duidelik herkenbare vorm ontwikkel, en het eienskappe van [[Vediese religie|Vediese]] en voor-Vediese voorgangers geërf.<ref>Narain, A. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: The Idea and the Icon" in {{Harvnb|Brown|1991|p=27}}</ref> Hy het vinnig gewild geword en is in die [[9de eeu]] plegtig ingesluit by die vyf hoofgode van [[Smartisme]] ('n Hindoe-denominasie). Aanhangers van die Ganapatja-sekte, wat Ganesha as die allerhoogste godheid geïdentifiseer het, het in dié tydperk ontstaan.<ref>Vir die geskiedenis van die ontwikkeling van die ''{{IAST|gāṇapatya}}'' en hulle verhouding met die wye geografiese verspreiding van Ganesha-aanbidding, sien: Hoofstuk 6, "The {{IAST|Gāṇapatyas}}" in: Thapan (1997), bl. 176–213.</ref> Die hoofgeskrifte toegewy aan Ganesha is die ''Ganeshapurana'', ''Moedgalapurana'' en ''Ganapati-atharvashirsa''. == Etimologie en ander name == Ganesha het baie ander titels en byname, insluitend ''Ganapati'' en ''Wignesjwara''. Die Hindoe-eretitel ''Sjrie'' (ook gespel ''Sri'') word dikwels voor sy naam geplaas. Een van die gewilde maniere waarop Ganesha aanbid word, is deur 'n ''Ganesha-sahasranama'', 'n litanie van "'n duisend name van Ganesha", te dreunsing. Elke naam het 'n ander betekenis en simboliseer 'n ander aspek van Ganesha. Minstens twee verskillende weergawes van die Ganesha-sahasranama bestaan: een weergawe kom uit die ''Ganeshapurana''.<ref>Vir 'n Engelse vertaling van die ''Ganeshapurana'' 1.46, sien: Bailey, bl. 258–269.</ref> Die naam Ganesha is 'n Sanskrit samestelling van die woorde ''gana'' ([[Sanskrit]]: {{lang|sa|गण}}; ''{{IAST|gaṇa}}''), wat "groep", "menigte" of "kategoriestelsel" beteken, en ''isja'' ([[Sanskrit]]: {{lang|sa|ईश}}; ''{{IAST|īśa}}''), wat "heer" of "meester" beteken.<ref>Verwys na: * Narain, A. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: A Protohistory of the Idea and the Icon". Brown, bl. 21–22. * Apte, bl. 395.</ref> Die woord ''gaņa'' word dikwels gesien asof dit na die ''gaņas'', 'n groep halfgoddelike wesens wat deel vorm van die gevolg van [[Sjiwa]], verwys wanneer dit met Ganesha geassosieer word.<ref>Vir die afleiding van die naam en die verhouding met die {{IAST|gaņas}}, verwys: Martin-Dubost. bl. 2.</ref> Die term beteken meer algemeen 'n kategorie, klas, gemeenskap, verenigings, of koöperasie.<ref name="ap395">Apte, bl. 395.</ref> Sommige kommentaarskrywers interpreteer die naam "Heer van die {{IAST|Gaņas}}" as "heer van gashere" of "heer van geskepte kategorieë", soos die elemente.<ref>Die woord gaņa word deur Bhāskararāya in sy kommentaar op die {{IAST|gaṇeśasahasranāma}} in hierdie metafisiese sin vertolk. Verwys in besonder na kommentaar op vers 6 insluitend name {{IAST|Gaṇeśvaraḥ}} and {{IAST|Gaṇakrīḍaḥ}} in: {{Harvnb|Śāstri Khiste|1991|pp=7–8}}.</ref> ''Ganapati'' ([[Sanskrit]]: {{lang|sa|गणपति}}; {{IAST|gaṇapati}}), 'n sinoniem vir Ganesha, is 'n samestelling wat bestaan uit ''{{IAST|gaṇa}}'', wat "groep" beteken, en ''{{IAST|pati}}'', wat "heerser" of "heer" beteken.<ref name="ap395" /> Die ''Amarakośa'',<ref>Verwys na: * {{Harvnb|Oka|1913|p=8}} vir bronteks van {{IAST|Amarakośa}} 1.38 as {{IAST|vināyako vighnarājadvaimāturagaṇādhipāḥ - apyekadantaherambalambodaragajānanāḥ}}. * {{Harvnb|Śāstri|1978}} vir teks van ''{{IAST|Amarakośa}}'' ''versified'' as 1.1.38.</ref> 'n vroeë Sanskrit leksikon, lys agt sinonieme vir Ganesha: Winajaka, Wighnaraja (ewkivalent aan ''Wignesja''), Dwaimatoera ("een wat twee moeders het"),<ref>Y. Krishan ({{IAST|Gaṇeśa}}:Ontrafeling van 'n Enigma, bl. 6): "Pārwati wat 'n beeld van {{IAST|Gaṇeśa}} geskep het uit haar liggaamlike onreinhede<!--impurities--> maar wat ''bedeel is met lewe na dompeling in die heilige water van die Gangā.'' Daar word dus gesê dat hy twee moeders het – Pārwati en Ghangā en word daarom dvaimātura en ook Gāngeya genoem."</ref> Ganadhipa (ekwivalent aan ''Ganapati'' en Ganesha), Ekadanta ("een wat 'n olifanttand het"), Heramba, Lambodara ("een wat 'n boepmaag het", of, letterlik, "een wat 'n hangmaag het"), en ''Gajanana'' ("een wat die gesig van 'n olifant het").<ref>Krishan bl. 6</ref> ''Winajaka'' ([[Sanskrit]]: {{lang|sa|विनायक}}; ''{{IAST|vināyaka}}'') is 'n algemene naam vir Ganesha wat in die puranas en in Boeddhistiese tantras voorkom.<ref name="tha20">Thapan, bl. 20.</ref> Die naam word weerspieël in die benaming van die agt beroemde Ganesha-tempels in Maharashtra wat bekend staan as die astawinajaka.<ref>Vir die geskiedenis van die {{IAST|aṣṭavināyaka}}-terreine en 'n beskrywing van pelgrimsgebruike wat daaraan verwant is, verwys: Mate, bl. 1–25.</ref> Die name ''Wignesja'' en ''Wignesjwara'' ("heer van hindernisse")<ref name="Vignesha" /> verwys na sy primêre funksie in [[Hindoemitologie]] as die skepper en verwyderaar van hindernisse (''{{IAST|vighna}}'').<ref name="Krishanvii">Vir Krishan se standpunte oor Ganesha se tweeledige aard sien sy aanhaling: "{{IAST|Gaṇeśa}} het 'n tweeledige aard; as Vināyaka, as 'n ''{{IAST|grāmadevatā}}'', is hy ''{{IAST|vighnakartā}}'', en as {{IAST|Gaṇeśa}} is hy ''{{IAST|vighnahartā}}'', 'n ''{{IAST|paurāṇic devatā}}''." Krishan, bl. viii.</ref> 'n Prominente naam vir Ganesha in [[Tamil]] is ''Pille'' of ''Pillaiyar'' ("klein kind").<ref>Martin-Dubost, bl. 367.</ref> A.K. Narain onderskei die terme deur aan te dui dat ''pille'' "kind" beteken, terwyl ''pillaiyar'' "adellike kind" beteken. Hy voeg by dat die woorde ''pallu'', ''pella'', en ''pell'' in die [[Drawidiese tale|Drawidiese taalfamilie]] op "tand", of "olifanttand" dui, maar meer dikwels op "olifant".<ref>Narain, A. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: The Idea and the Icon". Brown, bl. 25.</ref> Anita Raina Thapan merk op dat die stamwoord ''pille'' in die naam ''Pillaiyar'' oorspronklik "die kleintjies van die olifant" kon beteken het, omdat die [[Pali]] woord ''pillaka'' "'n jong olifant" beteken.<ref>Thapan, bl. 62.</ref> == Ikonografie == [[Lêer:13th century Ganesha statue cleaned and colour adjusted.jpg|duimnael|250px|Dié standbeeld van Ganesha is in die [[13de eeu]] in die Mysore-distrik van Karnataka opgerig.]] Ganesha is 'n gewilde figuur in Indiese kuns.<ref>Pal, bl. ix.</ref> Anders as dié van ander gode, vertoon afbeeldings van hom groot verskeidenheid en onderskeibare patrone wat gaandeweg verander.<ref>Verwys na: * Martin-Dubost, vir 'n omvattende oorsig van ikonografie wat mildelik geïllustreer is. * Hoofstuk X, "Development of the Iconography of {{IAST|Gaņeśa}}", in: {{Harvnb|Krishan|1999|pp=87–100}}, vir 'n oorsig van ikonografie met klem op ontwikkelende temas, goed geïllustreer met plate. * Pal, vir 'n geïllustreerde versameling van studies oor spesifieke aspekte van Ganesha met die klem op kuns en ikonografie.</ref> Hy kan staande of dansende uitgebeeld word; heldhaftig besig om demone te beveg, spelend met sy familie as seun, sittende, of besig met aksies in verskeie eietydse situasies. Ganesha-beelde was teen die [[6de eeu]] algemeen in baie dele van Indië.<ref>Brown, bl. 175.</ref> Die beeld regs is tipies van Ganesha-standbeelde van 900–1&nbsp;200, nadat Ganesha goed gevestig is as 'n onafhanklike god met sy eie sekte. Hierdie voorbeeld vertoon sommige van Ganesha se algemene ikonografiese elemente. 'n Byna identiese standbeeld is deur Paul Martin-Dubost as vanuit 973–1200 gedateer,<ref>Martin-Dubost, bl. 213. In die boonste regterhoek is die beeld gedateer as (973–1200).</ref> en 'n ander soortgelyke beeld is deur Pratapaditya Pal as vanuit ca. [[12de eeu]] gedateer.<ref>Pal, bl. vi. Die prent op die bladsy beeld 'n klipstandbeeld in die Los Angeles County Museum of Art uit wat gedateer is as ca. 12de eeu. Pal vertoon 'n voorbeeld van die vorm gedateer ca. 13de eeu on bl. viii.</ref> In hierdie beelde het Ganesha die kop van 'n olifant, 'n groot maag en vier arms, iets wat algemeen is in uitbeeldings van hom. Hy hou sy eie gebroke tand in sy onderste regterhand en 'n lekkerny (wat hy met sy slurp proe) in sy onderste linkerhand. Hierdie motief waarin Ganesha sy slurp skerp na sy linkerkant draai om 'n lekker in sy onderste linkerhand te proe is 'n besonder argaïese eienskap.<ref>Brown, bl. 176.</ref> 'n Meer primitiewe standbeeld in een van die Elloragrotte in hierdie vorm word terugdateer tot die 7de eeu.<ref>Sien foto 2, "Large Ganesh", in: Pal, bl. 16.</ref> Die ander hande se besonderhede kom nie duidelik na vore in die beeld regs nie. In die standaardkonfigurasie hou die god 'n byl<ref name="parasu" /> of 'n ankus (olifantstaf)<ref name="ankus" /> in een boonste arm vas en 'n vangriem<ref name="pasa" /> in die ander boonste arm. Die invloed van hierdie ou samestelling van ikonografiese elemente kan steeds in eietydse voorstellings van Ganesha gesien word. In een moderne vorm is die enigste variasie op die ou elemente die onderste regterhand wat nie die gebroke tand vashou nie, maar eerder na die kyker gedraai is in 'n gebaar van beskerming of vreesloosheid.<ref>Verwys: * Martin-Dubost, bl. 197–198. * foto 9, "Ganesh images being taken for immersion", in: Pal, bl. 22–23. Vir 'n voorbeeld van 'n groot beeld van die tipe wat in 'n optog gedra word. * Pal, bl. 25, Vir twee soortgelyke beelde wat gedompel gaan word.</ref> Dieselfde kombinasie van vier arms en eienskappe kom voor in beelde waar Ganesha dansend vertoon word, wat 'n baie gewilde tema is.<ref>Sien: * Pal, bl. 41–64. Vir baie voorbeelde van Ganesha wat dans. * Brown, bl. 183. Vir die gewildheid van die dansende vorm.</ref> === Algemene eienskappe === [[Lêer:Ganesha Nurpur miniature circa 1810 Dubost p64.jpg|duimnael|links|250px|'n Tipiese vierarm-vorm. Miniatuur van die Nurpurskool (circa 1810).<ref>Four-armed {{IAST|Gaṇeśa}}. Miniatuur van die Nurpurskool, circa 1810. Museum van Chandigarh. Vir die beeld sien: Martin-Dubost (1997), bl. 64, wat dit as volg beskryf: "On a terrace leaning against a thick white bolster, {{IAST|Gaṇeśa}} is seated on a bed of pink lotus petals arranged on a low seat to the back of which is fixed a parasol. The elephant-faced god, with his body entirely red, is dressed in a yellow [[dhoti]] and a yellow scarf fringed with blue. Two white mice decorated with a pretty golden necklace salute {{IAST|Gaṇeśa}} by joining their tiny feet together. {{IAST|Gaṇeśa}} counts on his rosary in his lower right hand; his two upper hands brandish an axe and an elephant goad; his fourth hand holds the broken left tusk."</ref>]] Ganesha is sedert die vroeë stadiums van sy verskyning in Indiese kuns uitgebeeld met die kop van 'n [[olifant]].<ref>Nagar, bl. 77.</ref> Poeraniese mites verskaf talle verduidelikings vir hoe hy die olifantkop gekry het.<ref>Brown, bl. 3.</ref> Een van sy gewilde vorms, Heramba-Ganapati, het vyf olifantkoppe. Ander minder bekende variasies met verskillende getalle koppe kom ook voor.<ref>Nagar, bl. 78.</ref> Terwyl sommige tekste aandui Ganesha is met 'n olifantkop gebore, kry hy dit in die meeste verhale eers later.<ref>Brown, bl. 76.</ref> Die motief wat die meeste voorkom in hierdie verhale is dat hy met 'n mens se kop en liggaam gebore is en dat [[Sjiwa]] sy kop afgekap het toe Ganesha tussen hom en [[Parwati]] gekom het. Sjiwa het daarna Ganesha se oorspronklike kop met dié van 'n olifant vervang.<ref>Brown, bl. 77.</ref> Detail van die geveg en waar die nuwe kop vandaan gekom het, wissel volgens verskillende bronne.<ref>Brown, bl. 77–78.</ref> In 'n ander verhaal het sy moeder, Parwati, met Ganesha se geboorte haar nuwe baba aan die ander gode gewys. Die ongeluk het toegeslaan toe die god [[Sjani]] (Saturnus), van wie gesê word hy het 'n bose oog gehad, na hom kyk. Dit het veroorsaak dat die baba se kop tot as verbrand het. Die god [[Wisjnoe]] het die situasie beredder en die ontbrekende kop met dié van 'n olifant vervang.<ref>Brown, bl. 76–77.</ref> 'n Ander verhaal vertel dat Ganesha direk deur Sjiwa se lag geskep is. Omdat Sjiwa Ganesha as té aanloklik beskou het, het hy hom 'n olifanthoof en 'n groot maag gegee.<ref>Vir die skepping van Ganesha uit Sjiwa se lag en Sjiwa se vloek wat daarop gevolg het, sien ''Varahapurana'' 23.17 soos aangehaal in Brown: bl. 77.</ref> Ganesha se vroegste naam was Ekadanta ("Eentand"), wat verwys na sy heel tand (die ander een is afgebreek).<ref>Getty, bl. 1.</ref> Sommige van die vroegste beelde van Ganesha vertoon hom waar hy sy gebreekte tand vashou.<ref>Heras, bl. 29.</ref> Die belangrikheid van hierdie onderskeidende eienskap word weerspieël in die Moedgalapurana, wat stel dat die naam van Ganesha se tweede inkarnasie "Ekadanta" is.<ref>Granoff, Phyllis. "{{IAST|Gaṇeśa}} as Metaphor". Brown, bl. 90.</ref> Ganesha se boepmaag verskyn as 'n onmiskenbare eienskap in vroeë standbeelde van hom wat dateer uit die Ghoepta-tydperk.<ref>"Ganesha in Indian Plastic Art" en ''Passim''. Nagar, bl. 101.</ref> Hierdie eienskap is so belangrik dat twee verskillende inkarnasies van Ganesha volgens die Mudgalapurana name het wat daarop gebaseer is: Lambodara ("boepmaag" of, letterlik, "hangende maag") en Mahodara ("groot maag").<ref>Granoff, Phyllis. "{{IAST|Gaṇeśa}} as Metaphor". Brown, bl. 91.</ref> Albei name is Sanskrit samestellings wat sy maag beskryf (Sanskrit: ''{{IAST|udara}}'').<ref>Vir vertaling van ''udara'' as "maag" verwys na: Apte, bl. 268.</ref> Die Brahmandapurana sê dat Ganesha die naam Lambodara het omdat al die heelalle (d.w.s. kosmiese eiers) van die verlede, hede en toekoms in hom teenwoordig word.<ref>Verwys: * ''Br. P.'' 2.3.42.34 * Thapan, bl. 200, Vir 'n beskrywing van hoe 'n variant van die storie gebruik word in die ''Moedgala-poerana'' 2.56.38–9</ref> Die aantal arms wat Ganesha het, wissel; sy bekendste vorms het tussen twee en sestien arms.<ref>Vir 'n ikonografiese kaart wat aantal arms en attribute vertoon geklassifiseer volgens bron en genaamde vorm, verwys na: Nagar, bl. 191–195. Appendix I.</ref> Baie uitbeeldings van Ganesha vertoon vier arms. Die vierarmvorm word in Puranabronne genoem en is in sommige ikonografiese tekste as 'n standaardvorm gekodifiseer.<ref>Vir geskiedenis en voorkoms van vorms met verskeie arms, en die vierarmige vorm as een van die standaard tipes, verwys na: {{Harvnb|Krishan|1999|p=89}}.</ref> Sy vroegste beelde het twee arms.<ref>Verwys na: * {{Harvnb|Krishan|1999|p=89}}, vir twee-armige vorms as 'n vroeëre ontwikkeling as vierarmige vorms. * Brown, bl. 103. Maroeti Nandan Tiwari en Kamal Giri sê in "Images of {{IAST|Gaṇeśa}} In Jainism" dat die teenwoordigheid van slegs twee arms op 'n Ganesha beeld dui op 'n vroeë datum.</ref> Vorms met 14 en 20 arms het in die 9de en 10de eeu in Sentraal-Indië verskyn.<ref>Martin-Dubost, bl. 120.</ref> Die slang is 'n algemene vorm in Ganesha-ikonografie en verskyn in baie vorms.<ref>Verwys: * Martin-Dubost, bl. 202, Vir 'n oorsig van slangbeelde in Ganesha-ikonografie. * {{Harvnb|Krishan|1999|pp=50–53}}, Vir 'n oorsig van slangbeelde in Ganesha-ikonografie.</ref> Volgens die Ganeshapurana het Ganesha die slang Wasuki om sy nek gedraai.<ref>Verwys na: * Martin-Dubost, bl. 202. Vir die Ganeshapurana verwysings vir {{IAST|Vāsuki}} om die nek en die gebruik van 'n slangtroon. * {{Harvnb|Krishan|1999|pp=51–52}}. Vir die storie van die bedekking van die nek met {{IAST|Vāsuki}} en {{IAST|Śeṣa}} om die maag en vir die naam in sy sahasranama as {{IAST|Sarpagraiveyakāṅgādaḥ}} ("Who has a serpent around his neck"), wat verwys na hierdie standaard-ikonografiese element.</ref> Ander uitbeeldings van slange sluit in die gebruik van 'n heilige draad<ref>Verwys na: * Martin-Dubost, bl. 202. Vir teks van 'n rots inskripsie gedateer 1470 wat Ganesha se heilige draad as die slang {{IAST|Śeṣa}} identifiseer. * Nagar, bl. 92. vir die slang as 'n algemene tipe ''{{IAST|yajñyopavīta}}'' vir Ganesha.</ref> om die maag gedraai as 'n gordel, in 'n hand vasgehou, om die enkels gedraai, of as 'n troon. Op Ganesha se voorkop kan daar 'n derde oog voorkom, of die sektariese merk (Sanskrit: ''tilaka'') wat uit drie horisontale lyne bestaan.<ref>Verwys na: * Nagar, bl. 81. Vir derde oog of Sjaiwa ''tilaka'' met drie horisontale lyne. * die ''{{IAST|dhyānam}}'' in: Sharma (1993 uitgawe van ''Ganeshapurana'') I.46.1. Vir Ganesa gevisualiseer as ''{{IAST|trinetraṁ}}'' (drie-oog).</ref> Die Ganeshapurana beskryf 'n ''tilaka''-merk sowel as 'n sekelmaan op die voorkop.<ref>Verwys: * Nagar, bl. 81. Vir aanhaling van tot ''Ganeshapurana'' I.14.21–25 en vir aanhaling tot ''Padma-poerana'' as beskrywend van die sekel vir versiering van die voorkop van Ganesha * Bailey (1995), bl. 198–199. Vir vertaling van ''Ganeshapurana'' I.14, wat 'n meditasievorm insluit met maan op voorkop.</ref> 'n Bepaalde vorm van Ganesha genaamd ''Bhalachandra'' ("Maan op die Voorkop") sluit hierdie ikonografiese element in.<ref>Verwys na: * Nagar, bl. 81. Vir {{IAST|Bhālacandra}} as 'n bepaalde vorm wat aanbid word. * Sharma (1993 uitgawe van ''Ganeshapurana'') I.46.15. Vir die naam {{IAST|Bhālacandra}} wat in die Ganesha Sahasranama voorkom</ref> Die kleure wat die meeste met Ganesha geassosieer word, is rooi<ref name="nagar">Nagar, Voorwoord.</ref> en geel, maar spesifieke ander kleure word met sekere vorms geassosieer.<ref>"The Colors of Ganesha". Martin-Dubost, bl. 221–230.</ref> Baie voorbeelde van kleurassosiasies met spesifieke meditasievorms word in die Sritattvanidhi, 'n verhandeling oor Hindoe-ikonografie, voorgeskryf. Wit word byvoorbeeld met sy voorstelling as Heramba-Ganapati en Rina-Mochana-Ganapati ("Ganapati wat van gebondenheid bevry is") verbind.<ref>Martin-Dubost, bl. 224–228</ref> Ekadanta-Ganapati word as blou gevisualiseer tydens [[meditasie]].<ref>Martin-Dubost, bl. 228.</ref> === Wahanas === [[Lêer:Ganesha on mouse.jpg|duimnael|250px|Ganesha wat op sy muis ry. 'n Beeld by die Vaidyeshwara-tempel in Talakkadu, Karnataka, [[Indië]]. Let op die rooi blomme wat deur die aanbidders geoffer word.]] Die vroegste Ganesha-beelde ontbreek 'n ''wahana'': 'n [[dier]], mitiese entiteit of droombeeld wat dikwels as rydier gebruik word en 'n noue verbintenis met 'n Hindoegod het.<ref>Krishan, bl. 48, 89, 92.</ref> Van die agt inkarnasies van Ganesha wat in die Mudgalapurana beskryf word, het Ganesha in vyf daarvan 'n muis. In sy inkarnasie as Vakratunda gebruik hy 'n leeu, in sy inkarnasie as Vikata 'n pou en in sy inkarnasie as Wighnaraja Shesha die goddelike slang.<ref>Krishan, bl. 49.</ref> Van die vier inkarnasies van Ganesha wat in die Ganeshapurana gelys word, het Mohotkata 'n leeu, Majuresvara 'n pou, Dhumraketu 'n perd en Gajanana 'n rot.<ref>Verwys na: * Krishan, bl. 48–49. * Bailey (1995), bl. 348. Vir die Ganeshapurana storie van {{IAST|Mayūreśvara}} met die pou wahana (GP I.84.2–3).</ref> [[Djainisme|Djainistiese]] uitbeeldings van Ganesha vertoon sy wahana as 'n muis, olifant, skilpad, ram of pou.<ref>Verwys na: * Krishan, bl. 49. * Maruti Nandan Tiwari en Kamal Giri, "Images of {{IAST|Gaṇeśa}} In Jainism", in: Brown, bl. 101-102.</ref> Ganesha word dikwels uitgebeeld waar hy op 'n muis of rot ry of waar die diere na hom omsien.<ref>Verwys na: * Nagar. Preface. * Martin-Dubost, bl. 231–244.</ref> Martin-Dubost sê die rot het in die 7de eeu in Sentraal- en Wes-Indië as die hoofrydier in beelde van Ganesha begin verskyn en is altyd naby sy voete geplaas.<ref>Sien aantekening op figuur 43 in: Martin-Dubost, bl. 144.</ref> Die muis as 'n wahana het vir die eerste keer in geskrewe bronne verskyn in die Matshapurana en later in die Brahmananda- en Ganeshapurana, waar Ganesha dit slegs in sy laaste inkarnasie as sy rydier gebruik.<ref>Aanhalings van ''Matsja-poerana'' 260.54, ''Brahmananda-poerana Lalitamahatmya'' XXVII, en ''Ganeshapurana'' 2.134–136 word verskaf deur : Martin-Dubost, bl. 231.</ref> Die Ganapati-atharvashirsa sluit 'n meditasievers oor Ganesha in wat noem dat die muis op sy vlag verskyn.<ref>Martin-Dubost, bl. 232.</ref> Die name ''{{IAST|Mūṣakavāhana}}'' ("muis-wahana") en ''{{IAST|Ākhuketana}}'' ("rot-banier") verskyn in die Ganesha Sahasranama.<ref>Vir {{IAST|Mūṣakavāhana}} sien v. 6. Vir Ākhuketana sien v. 67. In: ''{{IAST|Gaṇeśasahasranāmastotram: mūla evaṁ srībhāskararāyakṛta ‘khadyota’ vārtika sahita}}''. ({{IAST|Prācya Prakāśana: Vārāṇasī}}, 1991). Bronteks met kommentaar deur {{IAST|Bhāskararāya}} in Sanskrit.</ref> Die muis word op verskeie manier vertolk. Volgens Grimes interpreteer "baie, indien nie almal nie … dit op negatiewe wyse; dit simboliseer ''tamoguna'' ['donkerheid'] sowel as begeerte".<ref>Vir 'n oorsig van die verskillende vertolkings en aanhalings, sien: Grimes (1995), bl. 86.</ref> Op soortgelyke wyse sê Michael Wilcockson dit simboliseer diegene wat begeertes wil oorkom en minder selfsugtig wil wees.<ref>''A Student's Guide to AS Religious Studies for the OCR Specification,'' deur Michael Wilcockson, pg.117</ref> Krishan merk op dat die rot verwoestend en 'n plaag vir gewasse is. Die Sanskrit woord ''{{IAST|mūṣaka}}'' ("muis") is afgelei van die stam ''{{IAST|mūṣ}}'' ("steel", "roof"). Dit was noodsaaklik om die rot as 'n vernietigende pes te onderdruk, 'n soort belemmering wat oorkom moes word. Volgens die teorie, wat Ganesha wys as meester van die rot, demonstreer dit sy funksie as ''Wignesjvara'' ("heer van hindernisse") en verskaf dit getuienis van sy moontlike rol as 'n volks-''grāmata-devatā'' (dorpgoddelikheid) wat later belangriker geword het.<ref>Krishan bl. 49–50.</ref> Martin-Dubost merk op dat daar 'n siening is dat die rot 'n simbool is wat voorstel dat Ganesha, soos die rot, selfs die mees geheime plekke binnedring.<ref>Verwys: * Martin-Dubost, bl. 231. * Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaṇeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature", in: Brown (1991), bl. 73. Vir verwysings na die interpretasie dat "die rot die dier is wat sy weg na elke plek vind,'"</ref> == Assosiasies == === Hindernisse === [[Lêer:Ganesha India.jpg|duimnael|250px|'n Oordadige beeld van Ganesja in die Kudroli Bhagavathi-tempel in Mangalore, Indië. Ganesja word algemeen in Indië aanbid as die verwyderaar van hindernisse.]] Ganesja is ''Wignesjvara'' of ''Wighnaraja'', die "heer van hindernisse", beide van 'n materiële en geestelike aard.<ref>"Lord of Obstacles", 'n algemene naam kom in die titel van Courtright se ''{{IAST|Gaṇeśa}}: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings'' voor. Vir ekwivalente Sanskrit name ''Vighneśvara'' en ''Vighnarāja'', sien: Courtright, bl. 136.</ref> Hy word algemeen as die verwyderaar van hindernisse aanbid. Hy plaas egter ook tradisioneel hindernisse op die pad van dié wat getoets moet word. Paul Courtright sê dat dit "sy taak in die goddelike skema, sy [[dharma]] is om hindernisse te plaas en te verwyder … dit is sy besondere gebied, die rede vir sy skepping".<ref>Courtright, bl. 136.</ref> Krishan merk op dat sommige van Ganesja se name skakerings van veelvuldige rolle weerspieël wat met die loop van tyd ontwikkel het.<ref name="Krishanvii" /> Dhavalikar skryf die snelle opkoms van Ganesja in die Hindoepanteon én die verskyning van die Ganapatjas toe aan die klemverskuiwing van ''{{IAST|vighnakartā}}'' ("hindernisskepper") na ''{{IAST|vighnahartā}}'' ("hindernisvermyer").<ref>Vir Dhavilkar se mening oor Ganesja se veranderende rol, sien Dhavalikar, M. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: Myth and reality" in {{Harvnb|Brown|1991|p=49}}</ref> Beide funksies is egter steeds wesenlik tot sy karakter, soos Robert Brown verduidelik: "selfs ná die {{IAST|Poerāṇiese Gaṇeśa}} goed gedefinieer is, het {{IAST|Gaṇeśa}} in kuns hoofsaaklik belangrik gebly vir sy tweeledige rol as skepper en verwyderaar van hindernisse en het hy dus beide 'n negatiewe en 'n positiewe aspek".<ref>Brown, bl. 6.</ref> === Boeddhi === Ganesja word ook beskou as die heer van intelligensie.<ref>Nagar, bl. 5.</ref> In Sanskrit is die woord ''boeddhi'' die vroulike [[selfstandige naamwoord]] wat as intelligensie, wysheid, of intellek vertaal word.<ref>Apte, bl. 703.</ref> Die konsep van boeddhi word nou geassosieer met die persoonlikheid van Ganesja, veral in die Poeraniese tydperk, toe baie stories klem geplaas het op sy slimheid en liefde vir intelligensie. Een van Ganesja se name in die Ganeshapurana en die Ganeshasahasranama is ''Boeddhiprija''.<ref>''Ganesja-poerana'' I.46, v. 5 van die Ganesja Sahasranama afdeling in GP-1993, Sharma uitgawe. Dit verskyn in vers 10 van die weergawe soos gegee in die Bhaskararaya kommentaar.</ref> Hierdie naam kom ook voor in 'n lys van 21 name aan die einde van die Ganeshasahasranama<!-- wat Ganesja sê is veral belangrik-->.<ref>Sharma uitgawe, GP-1993 I.46, verse 204–206. Die Bailey uitgawe gebruik 'n effens ander bewoording, en waar Sharma lees ''Boeddhiprija'', vertaal Bailey ''Toekenner-van-lakhs.''</ref> Die woord ''prija'' kan beteken "lief vir" en in 'n huwelikskonteks kan dit "minnaar" of "eggenoot" beteken,<ref>Practical Sanskrit Dictionary Deur Arthur Anthony MacDonell; bl. 187 (''priya''); Gepubliseer 2004; Motilal Banarsidass Publ; {{ISBN|81-208-2000-2}}</ref> die naam kan dus "lief vir intelligensie" of "boeddhi se man" beteken.<ref>Krishan 1999; bl. 60-70 bespreek Ganesja as "Boeddhi se Man".</ref> === Om === [[Lêer:Ganesha-aum.jpg|duimnael|250px|Omjuweel wat Ganesja uitbeeld.]] Ganesja word met die Hindoe-[[mantra]] ''[[om]]'' ({{lang|sa|ॐ}}, ook ''aum'') verbind. Die term ''{{IAST|oṃkārasvarūpa}}'' ("om is sy vorm"), wanneer dit met Ganesja verbind word, verwys na die gedagte dat hy die oerklank verpersoonlik.<ref>Grimes, bl. 77.</ref> Die Ganapati-atharvashirsa getuig van dié verbintenis. Chinmayananda vertaal die relevante gedeelte as volg: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">(O heer Ganapati!) U is (die drie-eenheid) [[Brahma]], [[Wisjnoe]] en [[Sjiwa|Mahesa]]. U is [[Indra]]. U is vuur <nowiki>[</nowiki>Agni<nowiki>]</nowiki> en lug <nowiki>[</nowiki>{{IAST|Vāyu}}<nowiki>]</nowiki>. U is die son <nowiki>[</nowiki>{{IAST|Sūrya}}<nowiki>]</nowiki> en die maan <nowiki>[</nowiki>Candrama<nowiki>].</nowiki> U is [[Brahman]]. U is (die drie wêrelde) Bhuloka [aarde], Antariksha-loka [ruimte], en Swargaloka [hemel]. U is Om. (Dit wil sê, U is al hierdie dinge).<ref>Chinmayananda, bl. 127. In Chinmayananda se nommeringstelsel, is dit ''upamantra'' 8.</ref></blockquote> Sommige aanhangers sien ooreenkomste tussen die vorm van Ganesja se liggaam in ikonografie en die vorm van om in die Devanāgarī Tamil-skrifte.<ref>Vir voorbeelde van beide, sien: Grimes, bl. 79–80.</ref> === Eerste chakra === Volgens Kundalini-joga is Ganesja gesetel in die eerste [[chakra]], genaamd {{IAST|mūlādhāra}}. ''Mula'' beteken "oorspronklik, hoof"; ''adhara'' beteken "basis, fondament". Die muladhara chakra is die beginsel waarop die manifestasie of uiterlike uitbreiding van die goddelike krag berus.<ref name="T83">Tantra Unveiled: Seducing the Forces of Matter & Spirit By Rajmani Tigunait; Bydraer Deborah Willoughby ; Gepubliseer 1999; Himalayan Institute Press; bl. 83; {{ISBN|0-89389-158-4}}</ref> Daar word ook van hierdie assosiasie getuig in die Ganapati-atharvashirsa. Courtright vertaal die gedeelte as volg: "[O Ganesja,] U vertoef voortdurend in die sakrale pleksus by die basis van die ruggraat [{{IAST|mūlādhāra cakra}}]".<ref>Translation. Courtright, bl. 253.</ref> Dus het Ganesja 'n permanente woonplek in elke wese by die Muladhara.<ref>Chinmayananda, op. cit., bl. 127. In Chinmayananda se nommeringstelsel is dit deel van ''upamantra'' 7. 'You have a permanent abode (in every being) at the place called "Muladhara"'.</ref> Ganesja hou, ondersteun en lei al die ander chakras, en "bepaal [hiermee] die kragte wat die wil van die lewe aandryf".<ref name="T83" /> == Familie en metgeselle == [[Lêer:Ganesha Kangra miniature 18th century Dubost p51.jpg|duimnael|250px|[[Sjiwa]] en [[Parwati]] skenk die lewe aan Ganesja. Kangra-miniatuur, [[18de eeu]]. Allahbad-museum, Nieu-Delhi.]] [[Lêer:Ganapati1.jpg|duimnael|links|250px|Ganesja met Riddhi en Siddhi.]] Hoewel Ganesja dikwels beskou word as die seun van [[Sjiwa]] en [[Parwati]], verskil die Poeraniese mites oor sy geboorte.<ref>Verwys: * Nagar, bl. 7-14. Vir 'n opsomming van Poeraniese variante van geboorteverhale. * Martin-Dubost, bl. 41–82. Hoofstuk 2, "Stories of Birth According to the {{IAST|Purāṇas}}".</ref> Hy kon deur Sjiwa geskep gewees het,<ref>''Linga-poerana''.</ref> of deur Parwati,<ref>''Sjiwa-poerana'' IV. 17.47–57. ''Matsja-poerana'' 154.547.</ref> of deur Sjiwa én Parwati,<ref>''{{IAST|Varāha}} Poerana'' 23.18–59.</ref> of op geheimsinnige wyse verskyn het en deur Sjiwa en Parwati ontdek gewees het.<ref>Vir 'n opsomming van ''Brahmawaiwarta-poerana, Ganesja Khanda'', 10.8–37, sien: Nagar, bl. 11–13.</ref> Ganesja se familie sluit in sy broer Skanda, wat ook "Karttikeya", "Murugan" en ander name genoem word.<ref>Vir 'n opsomming van variante name vir Skanda, sien: Thapan, bl. 300.</ref> Streeksverskille bepaal die volgorde van hul geboortes. In noordelike Indië word gewoonlik gemeen Skanda is ouer, terwyl Ganesja in die suide as die eersgeborene gesien word.<ref>Khokar en Saraswati, bl. 4.</ref> Skanda was tussen omstreeks 500 en 600&nbsp;v.C. 'n belangrike oorlogsgod, waarna aanbidding van hom in Noord-Indië drasties gedaal het. Namate Skanda geval het, het Ganesja gewilder geraak. Verskeie verhale vertel van wedywering tussen die twee broers<ref>Brown, bl. 4, 79.</ref> wat sekere sektariese invloede kan weerspieël.<ref>Gupta, bl. 38.</ref> Ganesja se huwelikstatus, die onderwerp van heelwat vakkundige navorsing, wissel drasties in mites.<ref name="lawrence_cohen">For a review, sien: Cohen, Lawrence. "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}". Brown, bl. 115–140</ref> Een patroon identifiseer Ganesja as 'n ongetroude ''brahmacārin'': 'n godheid wat vir 'n bepaalde tyd [[selibaat]] is.<ref>Verwys na: * {{Harvnb|Getty|1936|p=33}}. "Volgens antieke tradisie, was {{IAST|Gaṇeśa}} 'n {{IAST|Brahmakārin}}, d.i. 'n ongetroude godheid; maar legende het aan hom twee metgeselle toegedig; verpersoonlikhede van Wysheid (Boeddhi) en Sukses (Siddhi)." * {{Harvnb|Krishan|1999|p=63}}. "... in the ''{{IAST|smārta}}'' or orthodox traditional religious beliefs, {{IAST|Gaṇeśa}} is a bachelor or ''{{IAST|brahmacārī}}''"</ref> Hierdie standpunt is algemeen in Suid-Indië en dele van Noord-Indië.<ref>Vir bespreking van kuisheid van Ganesja, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=126–129}}.</ref> 'n Ander partoon verbind hom met die begrippe ''boeddhi'' ("intellek"), ''siddhi'' ("geestelike krag"), en ''riddhi'' ("welvaart"); hierdie drie eienskappe word soms verpersoonlik as godinne, wat as Ganesja se vroue beskryf word.<ref>Vir 'n oorsig van assosiasies met Boeddhi, Siddhi, Riddhi en ander figure, en die stelling "In kort is die gades van {{IAST|Gaṇeśa}} die verpersoonliking van sy kragte, wat manifesteer in sy funksionele aspekte...", sien: {{Harvnb|Krishan|1999|p=62}}.</ref> Hy kan ook saam met 'n enkele gade of 'n naamlose bediende uitgebeeld word.<ref>Vir 'n enkele gade of 'n naamlose bediende ''{{IAST|daşi}}'' (bediende), sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|p=115}}.</ref> Nog 'n patroon verbind Ganesja met die godin van kultuur en kunste, [[Saraswati]] of Śarda (veral in die Indiese staat Maharashtra).<ref>Vir assosiasies met Śarda en [[Sarasvati]] en die identifikasie van dié godinne met mekaar, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=131–132}}.</ref> Hy word ook verbind met die godin van geluk en welvaart, [[Laksjmi]].<ref>Vir verbintenisse met Laksjmi, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=132–135}}.</ref> Nog 'n patroon, hoofsaaklik in die [[Bengale]]-gebied, verbind Ganesja met die meelpiesangboom, Kala Bo,<ref>Vir bespreking van die Kala Bo, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=124–125}}.</ref> wat tydens 'n ritueel in 'n godin verander. Die Shiwapurana sê dat Ganesja twee seuns gehad het: Kşema ("welvaart") en Lābha ("wins"). In Noord-Indiese variante van die verhaal word dikwels genoem dat die seuns Śubha ("gunstigheid") en Lābha is.<ref>Vir 'n stelling oor seuns, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|p=130}}.</ref> Die 1975-Hindifilm ''Jai Santoshi Maa'' beeld Ganesja uit as getroud met Riddhi en Siddhi en met 'n dogter genaamd Santoshi Ma, die godin van bevrediging. Die storie het geen Poeraniese gronde nie en Anita Raina Thapan en Lawrence Cohen haal Santoshi Ma se kultus aan as getuienis van Ganesja se volgehoue ontwikkeling as 'n gewilde god.<ref>Sien: * Cohen, Lawrence. "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}". Brown, bl. 130. * Thapan, bl. 15–16, 230, 239, 242, 251.</ref> == Aanbidding en feeste == [[Lêer:Ganesh Paris 2004 DSC08471.JPG|duimnael|250px|Ganesja-feesvieringe deur die Indiese en [[Sri Lanka]]anse [[Tamil]]gemeenskap in [[Parys]], [[Frankryk]].]] Ganesja word op baie godsdienstige en sekulêre geleenthede aanbid; veral aan die begin van ondernemings, soos die koop van 'n motor of die stigting van 'n sakeonderneming.<ref>Krishan bl. 1-3</ref> K.N. Somayaji sê, "daar kan skaars 'n Hindoehuis [in Indië] wees wat nie 'n beeld van Ganapati het nie. [..] Ganapati, wat die gewildste god in Indië is, word deur alle [[kaste]]s en in alle dele van die land aanbid."<ref>K.N. Somayaji, ''Concept of Ganesha'', bl. 1 soos aangehaal in Krishan bl. 2-3</ref> Aanhangers glo as Ganesja gunstig gestem word, verskaf hy sukses, welvaart en beskerming teen teëspoed.<ref>Krishan bl. 38</ref> Ganesja is 'n niesektariese god en Hindoes van alle denominasies roep hom op aan die begin van gebede, belangrike ondernemings en godsdienstige seremonies.<ref>Vir aanbidding van Ganesja deur "volgelinge van alle sektes en denominasies, Saiwiete, Waisnawiete, Boeddhiste en Jaïniste" sien {{Harvnb|Krishan|1981–1982|p=285}}</ref> Dansers en musikante, veral in Suid-Indië, begin opvoerings soos die ''Bharatnatjam''-dans met 'n gebed aan Ganesja.<ref name="nagar" /> [[Mantra]]s soos ''Om Sjrie {{IAST|Gaṇeshāya}} Namah'' ("Om, begroeting tot die Roemryke Ganesja") word dikwels gebruik. Een van die bekendste mantras wat met Ganesja verbind word, is ''Om {{IAST|Gaṃ}} Ganapataye Namah'' ("Om, Gam, Begroeting tot die Heer van Gashere").<ref>Grimes bl. 27</ref> Volgelinge offer soetgoed soos modakas (neut-en-klapperballetjies) en laddu's (klein gebakte deegballetjies wat in stroop gedoop word) aan Ganesja.<ref>Die term ''modaka'' is van toepassing op alle streeksvariëteite van koeke of lekkers wat aan Ganesja geoffer word. Martin-Dubost, bl. 204.</ref> Hy word dikwels uitgebeeld waar hy 'n bak lekkers, genaamd 'n ''modakapatra'', dra.<ref>Martin-Dubost, bl. 204.</ref> As gevolg van sy identifikasie met die kleur rooi word hy dikwels met rooi sandelhoutpasta<ref>Martin-Dubost, bl. 369.</ref> of rooi blomme aanbid. Kweekgras (''Cynodon dactylon'') en ander materiale word ook in sy aanbidding gebruik.<ref>Martin-Dubost, bl. 95–99.</ref> Een van die feeste wat met Ganesja verbind word, sluit in die Winajaka- of Ganesja-''chaturthi'' op die vierde dag van die aanwassende maan (''{{IAST|śuklapakṣa}}'') in Augustus of September (''bhādrapada'' in die Hindoekalender). Ganesja se versjaarsdag (''Ganesja jajanti'') word op die (vierde dag van die afnemende maan (''{{IAST|kṛṣṇapakṣa}}'') in Januarie of Februarie (''māgha'' in die Hindoekalender) gevier.<ref>Thapan bl. 215</ref> === Ganesja-''tjatoerthi'' === [[Lêer:Ganesh mimarjanam 2 EDITED.jpg|duimnael|links|250px|Die ''visarjan''-seremonie van Ganesja tydens die ''Tjaturthi''-fees in Hyderabad, [[Indië]].]] [[Lêer:Ganesha divali.jpg|duimnael|250px|Ganesja-beeld tydens [[Diwali]] in [[Londen]].]] 'n Jaarlikse fees vereer Ganesja tien dae lank. Dit begin op Ganesja Tjaturthi, wat gewoonlik in laat Augustus of aan die begin van September val.<ref>Vir die vierde wassende dag in {{IAST|Māgha}} toegewy tot Ganesa ({{IAST|Gaṇeśa-caturthī}}) sien: Bhattacharyya, B., "Festivals and Sacred Days", in: Bhattacharyya, volume IV, bl. 483.</ref> Die fees bereik sy hoogtepunt op die dag ''Ananta Tjatoerdasji'', wanneer afbeeldings (''moertis'') van Ganesja in die mees geleë waterliggaam gedompel word.<ref>''The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra'' ; Saamgestel deur Eleanor Zelliot, Maxine Berntsen, bl. 76-94 ("The Ganesh Festival in Maharashtra: Some Observations" by Paul B. Courtright); Gepubliseer 1988; SUNY Press; {{ISBN|0-88706-664-X}}</ref> In [[1893]] het Lokmanya Tilak hierdie jaarlikse fees van private familievieringe omskep tot 'n openbare gebeurtenis.<ref>Metcalf en Metcalf, bl. 150.</ref> Hy het dit gedoen om "die gaping tussen die [[Brahmane]] en die nie-Brahmane te oorbrug en 'n gepaste konteks te vind om 'n nuwe eenheid tussen hulle op voetsoolvlak te bou" in sy nasionalistiese strewe teen die Britte in Maharashtra.<ref>Sien: * Brown (1991), bl. 9. * Thapan, bl. 225. Vir Tilak se rol in die omskepping van die private familiefeeste tot 'n openbare gebeurtenis ter ondersteuning van Indiese nasionalisme.</ref> As gevolg van Ganesja se groot gewildheid as "die god vir almal" het Tilak hom gekies as 'n saamtrekpunt vir Indiese protes teen die Britse bewind.<ref>Sien: * Momin, A. R., ''The Legacy Of G. S. Ghurye: A Centennial Festschrift'', bl. 95. * Brown (1991), bl. 9. Vir Ganesja se aantrekking as "the god for Everyman" as 'n motivering vir Tilak.</ref> Tilak was die eerste om groot openbare beelde van Ganesja in paviljoene te laat aanbring, en hy het die gebruik daargestel om openbare beelde op die tiende dag in water te dompel.<ref>Vir Tilak as die eerste om groot publieke beelde te installeer in ''{{IAST|maṇḍapas}}'' (paviljoene of tente) sien: Thapan, bl. 225.</ref> Vandag vier Hindoes oral in Indië die Ganapati-fees met groot entoesiasme, maar dit is die gewildste in die staat [[Maharashtra]].<ref>Vir Ganesh Tjatoerthi as die belangrikste fees in Maharashtra, sien: Thapan, bl. 226.</ref><ref>"{{IAST|Gaṇeśa}} in a Regional Setting". Courtright, bl. 202–247.</ref> Groot feeste word in [[Mumbai]] en in die omliggende gordel van Ashtavinajaka-tempels gehou. === Tempels === In Hindoetempels word Ganesja op verskeie maniere uitgebeeld: as 'n akoliet of ondergeskikte god (''pãrśva-devatã}''); as 'n god verwant aan die hoofgod (''parivāra-devatã''); of as die hoofgod van die tempel ({{IAST|pradhāna}}), wat op soortgelyk wyse behandel word as die hoogste gode van die Hindoepanteon.<ref>Krishan bl. 92</ref> As die god van oorgange word hy in die deure van baie Hindoetempels geplaas om die onwaardiges buite te hou, wat analoog aan sy rol as [[Parwati]] se deurwag is.<ref>Brown bl. 3</ref> Verder is verskeie aanbiddingsplekke<!--shrines--> toegewy aan Ganesja self, waarvan veral die [[Asjtawinajak]] (Sanskrit: अष्टविनायक; aṣṭavināyaka; letterlik "agt Ganesja (-tempels)") in Maharashtra bekend is. Die agt tempels wat binne 'n radius van 100&nbsp;km van die stad Pune geleë is, vereer elkeen 'n besondere vorm van Ganapati, met sy eie leër en legende; saam "vorm hulle 'n ''mandala'' wat die heilige kosmos van Ganesja afmerk".<ref>Grimes, bl. 110-112</ref> Daar is baie ander belangrike Ganesja-tempels in die volgende plekke: Wai in Maharashtra; Ujjain in Madhya Pradesh; Jodhpur, Nagaur en Raipur (Pali) in Rajasthan; Baidyanath in Bihar; Baroda, Dhokala en Valsad in Gujarat en die Dhundiraj-tempel in Varanasi, Uttar Pradesh. Prominente Ganesja-tempels in Suid-Indië sluit die volgende in: die Jambukeśvara-tempel in Tiruchirapalli; in Rameshvaram en Suchindram in Tamil Nadu; in Malliyur, Kottarakara, Pazhavangadi, Kasargod in Kerala, Hampi en Idagunji in Karnataka; en Bhadrachalam in Andhra Pradesh.<ref>Krishan bl. 91-92</ref> T.A. Gopinatha merk op: “Elke dorp het sy eie beeld van Wighnesjwara, met of sonder 'n tempel om dit te huisves. By die ingange van dorpe en forte, onder ''pīpaḹa''-bome […], in 'n hoek […] in tempels van Wisjnoe sowel as Sjiwa en ook in aparte bedevaartplekke spesifiek in Sjiwa-tempels gebou […]; word die figuur van Wighnesjwara byna sonder uitsondering gesien.”<ref>T.A.Gopinatha; ''Elements of Hindu Iconography'', bl. 47-48 soos aangehaal in Krishan bl. 2</ref> Ganesja-tempels is ook buite Indië gebou insluitend in Suidoos-Asië, [[Nepal]],<ref>Krishan bl. 147-158</ref> en in verskeie Westerse lande.<ref>{{cite web|url=http://ganapati.club.fr/anglais/tslesganesheng.html|title=Ganesha Temples worldwide|access-date= 9 Januarie 2008|archive-date=17 Desember 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217044207/http://ganapati.club.fr/anglais/tslesganesheng.html|url-status=dead}}</ref> Die eerste beduidende Hindoetempel wat in [[Suid-Afrika]] opgerig is, is die Ganesja-tempel in Mount Edgecombe in [[Durban]] wat in [[1899]] deur 'n arbeider uit Indië, ene Kistappa Reddy, gebou is.<ref>[http://www.southafrica.net/ SA Tourism], [http://www.southafrica.net/index.cfm?SitePageID=14146 DID YOU KNOW], besoek op 9 Januarie 2007</ref> == Opkoms as vername Hindoegod == === Eerste verskyning === Ganesja het in sy klassieke vorm as 'n duidelik herkenbare god met goed gedefinieerde ikonografiese eienskappe te voorskyn gekom in die vroeë 4de tot 5de eeu.<ref name="nar19">Narain, A. K. "Gaņeśa: A Protohistory of the Idea and the Icon", in: Brown, bl. 19.</ref> Shanti Lal Nagar sê die vroegste bekende kultusbeeld van Ganesja word word in die nis van die Sjiwa-tempel in Bhumra aangetref. Dit dateer van die Ghoepta-tydperk.<ref>Nagar, bl. 4.</ref> Sy onafhanklike kultus het teen omstreeks die [[10de eeu]] verskyn.<ref name="nar19" /> Narain som die omstredenheid tussen volgelinge en akademici oor die ontwikkeling van Ganesja as volg op: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">Wat onnaspeurbaar is, is die redelik dramatiese verskyning van Ganesja op die geskiedkundige toneel. Dit is nie duidelik wie sy voorgangers is nie. Sy wye aanvaarding en gewildheid, wat oor sektariese en gebiedsgrense strek, is inderdaad wonderbaarlik. Aan die een kant is daar die vrome geloof van ortodokse volgelinge in Ganesja se Vediese oorsprong en in die Poeraniese verduidelikings in die deurmekaar, maar nietemin interessante, mitologie. Aan die ander kant is daar twyfel oor die bestaan van die ideë en die ikoon van dié god voor die 4de tot 5de eeu&nbsp;n.C. … Na my mening is daar inderdaad geen oortuigende bewyse van die bestaan van die godheid voor die 5de eeu nie.<ref>Narain, A. K. "Gaņeśa: A Protohistory of the Idea and the Icon". Brown, bl. 19–20.</ref></blockquote> === Moontlike invloede === Courtright bespreek verskeie spekulatiewe teorieë oor die vroeë geskiedenis van Ganesja, insluitend veronderstelde stamtradisies en dierekultusse, en verwerp almal as volg: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">In die soeke na 'n historiese oorsprong vir Ganesja het sommige presiese liggings buite die Brahmaniese tradisie voorgestel.... Hierdie historiese liggings is vir seker belangwekkend, maar die feit bly staan dat dit alles gissings is, variasies op die Drawidiese hipoteses, wat redeneer dat enigiets waarvan nié in die Vediese en Indo-Europese bronne getuig word nie, van Drawidiese of inboorlingbevolkings van Indië in die Brahmaniese geloof moes beland het, as deel van die proses wat Hindoeïsme uit die interaksies tussen die Ariese en nie-Ariese bevolkings laat ontstaan het. Daar is geen onafhanklike getuienis vir 'n olifantkultus of 'n totem nie; ook nie enige argeologiese data wat dui op 'n tradisie voor dit wat ons reeds in plek kan sien in die Poeraniese geskrifte en die ikonografie van Ganesja nie.<ref>Courtright, bl. 10–11.</ref></blockquote> Thapan se boek oor die ontwikkeling van Ganesja wy 'n hoofstuk aan gissings oor die rol wat olifante in vroeë Indië gespeel het, maar kom tot die gevolgtrekking: "alhoewel die olifantkopvorm ''yaksha'' teen die 2de&nbsp;eeu bestaan het, kan daar nie aangeneem word dat dit Ganapati-Vinayaka is nie. Daar is geen getuienis van 'n godheid met dié naam wat in ’n vroeë stadium die vorm van ’n olifant of ’n olifantkop gehad het nie. Ganapati-Vinayaka moes nog sy debuut maak."<ref>Thapan, bl. 75.</ref> Een teorie oor die oorsprong van Ganesja is dat hy geleidelik op die voorgrond getree het saam met die vier Winajakas.<ref>Verwys na: * ''Passim''. Thapan. * Rocher, Ludo. "Gaņeśa's Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 70–72.</ref> In Hindoemitologie was die Winajakas 'n groep van vier lastige demone wat hindernisse en probleme geskep het,<ref>''Aitareya Brāhmana'', I, 21.</ref> maar wat maklik gepaai kon word.<ref>Bhandarkar. Vaisnavism, Saivism and other Minor Sects. bl. 147–48.</ref> Die naam "Winajaka" is 'n algemene naam vir Ganesja beide in die Puranas en in Boeddhistiese tantras.<ref name="tha20" /> Krishan is een van die akademici wat die standpunt aanvaar en prontuit oor Ganesja sê: "Hy is 'n nie-Vediese god. Sy oorsprong moet teruggespoor word na die vier Winajakas, bose geeste, van die ''Manavagrhyasutra'' (7de–4de eeu&nbsp;v.C.) wat verskeie soorte boosheid en leiding veroorsaak".<ref>Krishan, bl. vii.</ref> Uitbeeldings van mensefigure met olifantkoppe, wat sommige met Ganesja identifiseer, verskyn reeds in die [[2de eeu]] in Indiese kuns en op muntstukke.<ref>Vir 'n bespreking van vroeë uitbeeldings van olifanthooffigure in kuns, sien {{Harvnb|Krishan|1981–1982|p=287–290}} of {{Harvnb|Krishna|1985|p=31–32}}</ref> === Vediese en epiese letterkunde === [[Lêer:Gardesh Ganesha dedicated by Khingila, Kabul, 7-8th century CE.jpg|duimnael|250px|’n 5de-eeuse marmerbeeld van Ganesja wat naby Gardez, [[Afganistan]], gevind is en nou by Dargah Pir Rattan Nath, Kabul, staan. Die inskripsie sê hierdie "groot en beeldskone beeld van Mahavinayaka" is deur die Shahi-koning Khingala heilig gemaak.<ref>Vir 'n foto van die beeld en detail van die inskripsie, sien: Dhavalikar, M. K., "{{IAST|Gaņeśa}}: Myth and Reality", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=50,63}}.</ref>]] Die titel "leier van die groep" (Sanskrit: ''{{IAST|gaṇapati}}'') kom twee keer in die ''Righveda'' (RV) voor, maar in nie een van die twee gevalle verwys dit na die moderne Ganesja nie (die [[Veda]]s is die oudste heilige boeke bekend aan die Hindoes). Die term verskyn volgens kommentaarskrywers in RV 2.23.1 as 'n titel vir die Vediese god Brahmanaspati.<ref>Wilson, H. H. ''{{IAST|Ŗgveda Saṃhitā}}''. Sanskrit teks, Engelse vertaling, notas, en indeks van verse. Parimal Sanskrit Series No. 45. Volume II: {{IAST|Maṇḍalas}} 2, 3, 4, 5. Tweede Hersiene Uitgawe; Geredigeer en Hersien deur Ravi Prakash Arya en K. L. Joshi. (Parimal Publications: Delhi, 2001). (Vol. II); {{ISBN|81-7110-138-0}} (Set). RV 2.23.1 (2222) {{IAST|gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmahe kaviṃ kavīnāmupamaśravastamam}} | 2.23.1; "We invoke the {{IAST|Brahmaṇaspati}}, chief leader of the (heavenly) bands; a sage of sages."</ref> Hoewel die vers sonder twyfel na Brahmanaspati verwys, is dit later aangeneem vir aanbidding van Ganesja en word dit vandag nog gebruik.<ref>Sien: * Nagar, bl. 3. * Rao, bl. 1.</ref> In die verwerping van enige bewering dat die gedeelte in die ''Righveda'' getuienis van Ganesja is, sê Ludo Rocher dat dit "duidelik verwys na Brhaspati, die god van dié psalm, en slegs na Brhaspati verwys".<ref>Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 69. {{IAST|Bṛhaspati}} is 'n variante naam vir Brahamanaspati.</ref> Verder sê hy: "Net so verwys die tweede gedeelte (RV 10.112.9) duidelik na [[Indra]] [die koning van die gode],<ref>Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 69–70.</ref> wat die bynaam ganapati gegee is, vertaal as "heer van die geselskappe" (van die ''Maruts'')".<ref>Wilson, H.H. ''{{IAST|Ŗgveda Saṃhitā}}''. Sanskrit teks, Engelse vertaling, notas, en indeks van verse. Parimal Sanskrit Series No. 45. Volume IV: {{IAST|Maṇḍalas}} 9, 10. Tweede Hersiene Uitgawe; Geredigeer en Hersien deur Ravi Prakash Arya en K.L. Joshi. (Parimal Publications: Delhi, 2001). (Vol. IV); {{ISBN|81-7110-138-0}} (Stel). RV 10.112.9 (10092) {{IAST|ni ṣu sīda gaṇapate gaṇeṣu tvāmāhurvipratamaṃ kavīnām}}; "Lord of the companies (of the ''Maruts''), sit down among the companies (of the worshippers), they call you the most sage of sages".</ref> Rocher merk egter op die meer onlangse Ganapatja-letterkunde haal dikwels die Righvediese verse aan om Vediese aansien aan Ganesja te gee.<ref>Vir gebruik van RV-verse in onlangse Ganapatya-geskrifte, sien Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature" in {{Harvnb|Brown|1991|p=70}}</ref> Twee verse in tekste wat tot die Swart Jadjoerweda behoort, ''{{IAST|Maitrāyaṇīya Saṃhitā}}'' (2.9.1)<ref>Die vers: "{{IAST|tát karāţāya vidmahe}} | {{IAST|hastimukhāya dhîmahi}} | {{IAST|tán no dántî pracodáyāt}}||"</ref> en ''{{IAST|Taittirīya Āraṇyaka}}'' (10.1),<ref>Die vers: " {{IAST|tát púruṣâya vidmahe vakratuṇḍāya dhîmahi}}| {{IAST|tán no dántî pracodáyāt}}||"</ref> verwys na 'n god as "die getande een" ({{IAST|Dantiḥ}}), "olifantgesig" (Hastimukha), en "met 'n gekromde slurp" ({{IAST|Vakratuņḍa}}). Hierdie name suggereer Ganesja, en die 14de-eeuse kommentator Sayana bepaal hierdie identifikasie uitdruklik.<ref>Vir teks van ''{{IAST|Maitrāyaṇīya Saṃhitā}}'' 2.9.1 en ''{{IAST|Taittirīya Āraṇyaka}}'' 10.1 en identifikasie deur {{IAST|Sāyaṇa}} in sy kommentaar op die {{IAST|āraṇyaka}}, sien: Rocher, Ludo, "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature" in {{Harvnb|Brown|1991|p=70}}.</ref> Die beskrywing van Dantin, wat 'n slurp het en 'n koringgerf, suikerriet en knuppel vashou,<ref>Taittiriya Aranyaka, X, 1, 5.</ref> is so karakteriserend van die Poeraniese Ghanapati dat Heras sê "ons kan nie die aanvaarding van sy volle identifikasie met hierdie Vediese Dantin teenstaan nie".<ref>Heras, bl. 28.</ref> Krishan beskou die psalms egter as latere toevoegings.<ref>Sien: * {{Harvnb|Krishan|1981–1982|p=290}} * {{Harvnb|Krishan|1999|pp=12–15}}. Vir argumente vir die interpolasie na die ''{{IAST|Maitrāyaṇīya Saṃhitā}}''</ref> Thapan meen hierdie gedeeltes "word algemeen beskou asof dit geïnterpoleer sou wees". Dhavalikar sê: "Die verwysings na die olifantkopgod in die ''Maitrayani-samhita'' is bewys as baie laat interpolasies en is dus nie baie nuttig vir die bepaling van die vroeë vorming van die god nie."<ref>Sien: * Thapan, bl. 101. Vir interpolasie na die {{IAST|Maitrāyaṇīya Saṃhitā}} en {{IAST|Taittirīya Āraṇyaka}}. * Dhavalikar, M. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: Myth and reality" in {{Harvnb|Brown|1991|p=56–57}}. Vir Dhavilkar se mening oor Ganesja's in vroeë Literatuur.</ref> Ganesja verskyn nie in Indiese epiese letterkunde wat uit die Vediese tydperk dateer nie. 'n Laat interpolasie tot die epiese gedig ''[[Mahabharata]]'' lui dat die wysgeer Vyasa Ganesja gevra het om as sy skriba (skrywer) te dien om die gedig neer te skryf soos hy dit aan hom dikteer. Ganesja het ingestem, maar op voorwaarde dat Vyasa die gedig sonder onderbreking opsê. Die wysgeer het ingestem, maar het agtergekom dat om enige rus te kry hy baie komplekse dele moes opsê sodat Ganesja vir verduidelikings moes vra. Die storie word nie aanvaar as deel van die oorspronklike teks deur die redakteurs van die kritiese uitgawe van die ''Mahabharata'',<ref>Rocher, Ludo "Ganesa's Rise to Prominence in Sanskrit Literature", Brown, bl. 71–72.</ref> waarin die storie van 20 lyne as voetnoot verplaas is, nie.<ref>''{{IAST|Mahābhārata}}'' Vol. 1 Part 2. Critical edition, bl. 884.</ref> Die storie van Ganesja wat as die skrywer optree kom voor in 37 van die 59 manuskripte wat geraadpleeg is in die voorbereiding van die kritiese uitgawe.<ref>Vir die stelling dat "Nege-en-vyftig manuskripte van die ''{{IAST|Ādiparvan}}'' geraadpleeg is vir die herkonstruksie van die kritiese uitgawe. Die storie van {{IAST|Gaṇeśa}} wat optree as die skrywer vir die skryf van die ''{{IAST|Mahābhārata}}'' kom in 37 manuskripte voor", sien: {{Harvnb|Krishan|1999|p=31, note 4}}.</ref> Ganesja se verbintenis met skranderheid en leer is een rede waarom hy as skrywer van Vyasa se diktee van die ''Mahabharata'' in hierdie interpolasie voorkom.<ref>Brown, bl. 4.</ref> Richard L. Brown dateer die storie van die 8ste eeu en Moriz Winternitz kom tot die gevolgtrekking dat dit so vroeg as c. 900 bekend was, maar dat dit eers sowat 150 jaar later tot die ''Mahabharata'' toegevoeg is. Winternitz merk ook op dat die weglating van hierdie Ganesja-legende 'n bepaalde eienskap van Suid-Indiese manuskripte van die ''Mahabharata'' is.<ref>Winternitz, Moriz. "{{IAST|Gaṇeśa}} in die {{IAST|Mahābhārata}}". Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (1898:382). Aanhaling verskaf deur Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 80.</ref> Die term ''{{IAST|vināyaka}}'' word aangetref in sommige hersienings van die ''{{IAST|Śāntiparva}}'' en ''{{IAST|Anuśāsanaparva}}'' wat beskou word as interpolasies.<ref>Vir interpolasies van die term vināyaka sien: {{Harvnb|Krishan|1999|p=29}}.</ref> 'n Verwysings na ''{{IAST|Vighnakartṛīṇām}}'' ("Skepper van Hindernisse") in ''Vanaparva'' word ook gesien as 'n interpolasie en verskyn nie in die kritiese uitgawe nie.<ref>Vir verwysing {{IAST|Vighnakartṛīṇām}} en vertaling as "Creator of Obstacles", sien: {{Harvnb|Krishan|1999|p=29}}.</ref> === Poeraniese tydperk === Stories oor Ganesja kom gereeld in die Poeraniese korpus voor. Brown merk op dat hoewel die Poeranas "presiese chronologiese ordening verontagsaam", die meer gedetailleerde verhale van Ganesja se lewe in die latere tekste voorkom, c. 600–1300.<ref>Brown, bl. 183.</ref> Yuvraj Krishan sê dat die Poeraniese mites oor die geboorte van Ganesja en hoe hy 'n olifantkop gekry het in die latere Poeranas voorkom wat van c. 600 af geskryf is. Hy brei daarop uit deur te sê verwysings na Ganesja in die vroeëre Poeranas, soos die Vayu- en Brahmanda-poeranas, is latere interpolasies wat in die 7de tot 10de eeu gemaak is.<ref>Krishan, bl. 103.</ref> In sy oorsig van Ganesja se opkoms tot prominensie in Sanskrit letterkunde merk Ludo Rocher op: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">In die eerste plek kan 'n mens nie help om getref te word deur die feit dat die tallose stories wat om Ganesja wentel, op 'n onverwags beperkte aantal insidente konsentreer nie. Hierdie insidente is hoofsaaklik drie: sy geboorte en ouerskap, sy olifantkop en sy enkele tand. Ander insidente word in die tekste aangeraak, maar in 'n baie mindere mate.<ref>Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaṇeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 73.</ref></blockquote> Ganesja se opkoms tot prominensie is gekodifiseer in die [[9de eeu]], toe hy amptelik ingesluit is as een van die vyf hoofgode van Smartisme. Die 9de-eeuse filosoof Śaṅkarācārya het die "aanbidding van die vyf vorme" -stelsel (''pañcāyatana pūjā'') gewild gemaak onder ortodokse Brahmane van die Smarta-tradisie.<ref>Verwys: * Courtright, bl. 163. Vir Datering van die ''{{IAST|pañcāyatana pūjā}}'' en die verbinetnis daarvan met {{IAST|Smārta}} Brahmane. * Bhattacharyya, S., "Indian Hymnology", in: Bhattacharyya (1956), volume IV, bl. 470. Vir die "vyf" gode (''{{IAST|pañcādevatā}}'') wat "die hoofgode" geword het in die algemeen, en hulle die lys as Sjiwa, Shakti, Wisjnoe, Surya, en Ganesja.</ref> Hierdie aanbiddingsgebruik roep die vyf gode Ganesja, [[Wisjnoe]], [[Sjiwa]], [[Devi]] en [[Soerja]] op.<ref>Verwys na: * Grimes, bl. 162. * Pal, bl. ix.</ref> Śaṅkarācārya het die tradisie hoofsaaklik ingestel om die hoofgode van die vyf hoofsektes op gelyke basis te verenig. Dit het die rol van Ganesja as 'n komplementêre god daargestel. == Buite Indië en Hindoeïsme == [[Lêer:Ganesha.jpg|duimnael|links|250px|Standbeeld van Ganesja in die Cham-museum, Danang, Sentraal-[[Viëtnam]]. Uit die 8ste eeu.]] [[Lêer:TibetianGanpati.jpg|duimnael|250px|"Dansende Ganesj. Sentraal-Tibet. Vroeg [[15de eeu]]. Kleure op katoen. Hoogte: 68 sentimeter".<ref>Hierdie werk en sy beskrywing word vertoon in Pal, bl. 125.</ref> Hierdie vorm staan ook bekend as Maharakta ("Die Groot Rooi Een").<ref>Vir 'n voorstelling van hierdie vorm as Maharakta, sien Pal, bl. 130.</ref>]] [[Lêer:Prambanan-ganesha.jpg|duimnael|250px|Ganesja-standbeeld in Prambanan, Java, [[Indonesië]].]] Kommersiële en kulturele kontak het Indië se invloed in Wes- en Suidoos-Asië uitgebrei. Ganesja is een van baie Hindoegode wat as gevolg hiervan in ander lande bekend geraak het.<ref>Nagar, bl. 175.</ref> Hy is in besonder aanbid deur handelaars wat van Indië af gereis het vir kommersiële ondernemings.<ref>Nagar, bl. 174.</ref> Die tydperk van omstreeks die 10de eeu af is gekenmerk deur die ontwikkeling van nuwe handelsnetwerke, die vorming van handelsgildes en 'n herlewing in die omloop van geld. In hierdie tydperk het Ganesja ontwikkel tot die hoofgod wat met handelaars verbind word.<ref>Thapan, bl. 170.</ref> Die vroegste inskripsie wat Ganesja voor enige ander god oproep, word verbind met die handelaarsgemeenskap.<ref>Thapan, bl. 152.</ref> Hindoes het na die Maleise Argipel migreer en hul kultuur, insluitend Ganesja, met hulle saamgeneem.<ref>Getty, bl. 55.</ref> Talle standbeelde van Ganesja word in die Maleise Argipel aangetref, dikwels langs toevlugsoorde. Die vorms van Ganesja wat in die Hindoekuns van Java, Bali, en Borneo voorkom, vertoon spesifieke streekinvloede.<ref>Getty, bl. 55–66.</ref> Die geleidelike verspreiding van die Hindoekultuur na Suidoos-Asië het Ganesja in aangepaste vorm in [[Birma]], [[Kambodja]] en [[Thailand]] gevestig. In [[Indo-China]] is Hindoeïsme en Boeddhisme saam beoefen en wedersydse invloede kan gesien word in die ikonografie van Ganesja in dié streek.<ref>Getty, bl. 52.</ref> In Thailand, Kambodja en onder die Hindoeklasse van die Chams in [[Viëtnam]] is Ganesja hoofsaaklik as 'n verwyderaar van hindernisse beskou.<ref name="b182">Brown, bl. 182.</ref> Selfs vandag word Ganesja in Boeddhistiese Thailand beskou as verwyderaar van hindernisse en die god van sukses.<ref name="b182" /> Voor die aankoms van [[Islam]] het [[Afganistan]] noue kulturele bande met Indië gehad en beide Hindoe- en Boeddhiste-gode is aanbid. 'n Paar voorbeelde van beelde uit die 5de tot die 7de eeu het oorleef wat daarop dui dat die aanbidding van Ganesja in daardie stadium hoogty gevier het in die omgewing.<ref>Sien: * Nagar, bl. 175. * Martin-Dubost, bl. 311.</ref> Ganesja verskyn in [[Mahayana]]-Boeddhisme, nie slegs as die Boeddhiste-god Winajaka nie, maar ook as 'n Hindoedemoonvorm met dieselfde naam.<ref>Getty, bl. 37–45.</ref> Hy word ook in die laat Gupta-tydperk uitgebeeld.<ref>Getty, bl. 37.</ref> As die Boeddhistiese god Winajaka word hy dikwels dansende uitgebeeld. Hierdie vorm, genaamd "Nṛtta Ganapati", was gewild in Noord-Indië, is later in [[Nepal]] aangeneem en daarna in [[Tibet]].<ref>Getty, bl. 38.</ref> In Nepal is die Hindoevorm van Ganesja, wat as Heramba bekend staan, baie gewild; hy het vyf koppe en ry op 'n leeu.<ref>Getty, bl. 40.</ref> Tibettaanse uitbeeldings van Ganesja vertoon ambivalente beelde.<ref>Nagar, bl. 185.</ref> 'n Tibetaanse vertaling vir Ganapati is ''tsjogs bdag''.<ref>Wayman, Alex (2006). ''Chanting the Names of Manjushri''. Motilal Banarsidass Uitgewers: bl. 76. {{ISBN|81-208-1653-6}}</ref> In een Tibettaanse vorm word hy uitgebeeld waar hy vertrap word deur Mahakala, 'n gewilde Tibettaanse god.<ref>Verwys: * Getty, bl. 42 * Nagar, bl. 185.</ref> Ander uitbeeldings wys hom as die vernietiger van hindernisse, soms in 'n dansende houding.<ref>Nagar, bl. 185–186.</ref> Ganesja word gesien in [[China]] en [[Japan]] in vorms wat eienskappe van bepaalde streekkarakters vertoon. In Noord-China dra die oudste bekende beeld van Ganesja 'n inskripsie wat terugdateer van [[531]].<ref>Martin-Dubost, bl. 311.</ref> In Japan is die Ganesja-kultus in 806 vir die eerste keer genoem.<ref>Martin-Dubost, bl. 313.</ref> Die kanonieke letterkunde van [[Djainisme]] noem nie die kultus van Ganesja nie.<ref>Krishan, bl. 121.</ref> Die god word egter deur die meeste Djains aanbid vir wie hy oënskynlik sekere funksies van die god Kubera oorgeneem het.<ref>Thapan, bl. 157.</ref> Djain-verbindings met die handelsgemeenskap ondersteun die idee dat Djainisme die aanbidding van Ganesja opgeneem het as gevolg van kommersiële bande.<ref>Thapan, bl. 151, 158, 162, 164, 253.</ref> Die vroegste bekende Djainistiese Ganesja-standbeeld dateer van omstreeks die [[9de eeu]].<ref>Krishan, bl. 122.</ref> 'n [[15de eeu|15de-eeuse]] Djain-teks lys prosedures vir die oprig van Ganapati-beelde.<ref>Krishan, bl. 121.</ref> Beelde van Ganesja verskyn in die Djain-tempels van Rajasthan en Gujarat.<ref>Thapan, bl. 158.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == {{refbegin|4}} * {{Citation |series=Indian Civilization Series |last=Agrawala |first=Prithvi Kumar |authorlink= |coauthors= |title=Goddess Vināyakī: The Female {{IAST|Gaṇeśa}} |year=1978 |publisher=Prithivi Prakashan |location=Varanasi |isbn= }} * {{Citation |last=Apte |first=Vaman Shivram |authorlink= |coauthors= |title=The Practical Sanskrit Dictionary |year=1965 |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |location=Delhi |isbn=81-208-0567-4 }} (fourth revised and enlarged edition). * {{Citation |last=Avalon |first=Arthur |authorlink=John Woodroffe |coauthors= |title=Śāradā Tilaka Tantram |year=1933 |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |location= |isbn=81-208-1338-3 }} (1993 reprint edition). * {{Citation |last=Bailey |first=Greg |authorlink= |coauthors= |title=Ganeśapurāna: Introduction, translation, notes and index |year=1995 |publisher=Harrassowitz |location= |isbn=3-447-03647-8 }} * {{Citation |last=Bhattacharyya (Editor) |first=Haridas|authorlink= |coauthors= |title=The Cultural Heritage of India |year=1956 |publisher=The Ramakrishna Mission Institute of Culture |location=Calcutta |isbn= }} Four volumes. * {{Citation| last =Brown| first =Robert| year = 1991| title =Ganesh: Studies of an Asian God | publication-place =Albany| publisher =State University of New York | isbn =0-7914-0657-1}} * {{cite book |last=Chinmayananda |first=Swami |authorlink=Chinmayananda | title=Glory of Ganesha |year=1987 |publisher=Central Chinmaya Mission Trust |location=Bombay |isbn= }} * {{Citation |last=Courtright |first=Paul B. |authorlink= |coauthors= |title={{IAST|Gaṇeśa}}: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings |year=1985 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn={{ISBN|0-19-505742-2}} }} * {{Citation |last=Danielou |first=Alain |authorlink=Alain Danielou |coauthors= |title=The meaning of Ganapati |year=1954 |publisher=The Adyar Library bulletin |location=Madras |isbn=}} * {{Citation |last=Doniger |first=Wendy |authorlink=Wendy Doniger |coauthors= |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions |year=1996 |publisher=Merriam-Webster |location= |isbn= 0-87779-044-2}} * {{Citation |last=Ellawala|first=H |authorlink= |coauthors= |title=Social History of Early Ceylon |year=1969 |publisher=Department of Cultural Affairs |location=Colombo |isbn= }}. * {{Citation |last=Flood |first=Gavin |authorlink= |coauthors= |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn= 0-521-43878-0}} * {{Citation | last =Getty | first =Alice | year =1936 | title =Gaņeśa: A Monograph on the Elephant-Faced God | edition =1992 reprint | volume = | publication-place =Oxford | publisher =Clarendon Press | isbn =81-215-0377-9}}. * {{Citation |series=SUNY Series in Religious Studies |last=Grimes |first=John A. |authorlink= |coauthors= |title=Ganapati: Song of the Self |year=1995 |publisher=State University of New York Press |location=Albany |isbn=0-7914-2440-5 }} * {{Citation |last=Gupta |first=Shakti M. |authorlink= |coauthors= |title=Karttikeya: The Son of Shiva|year=1988 |publisher=Somaiya Publications Pvt. Ltd.|location=Bombay|isbn= 81-7039-186-5}} * {{Citation |last=Heras |first=H. |authorlink= |coauthors= |title=The Problem of Ganapati |year=1972 |publisher=Indological Book House |location=Delhi |isbn= }} * {{Citation |last=Jansen |first=Eva Rudy|authorlink= |coauthors= |title=The Book of Hindu Imagery|year=1993 |publisher=Binkey Kok Publications BV |location=Havelte, Holland |isbn=90-74597-07-6 }} * {{Citation |last=Khokar |first=Ashish |authorlink= |coauthors=S. Saraswati |title=Ganesha-Karttikeya |year=2005 |publisher=Rupa and Co |location=New Delhi |isbn= 81-291-0776-7}} * {{Citation |last=Krishan |first=Yuvraj |year=1981–1982 |month= |title={{IAST|The Origins of Gaṇeśa}} |journal=Artibus Asiae |volume=43 |issue=4 |pages=285–301 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0004-3648%281981%2F1982%2943%3A4%3C285%3ATOOG%3E2.0.CO%3B2-A |accessdate= 2007-09-11 |quote= |doi=10.2307/3249845 }} * {{Citation| last =Krishan| first =Yuvraj| year = 1999| title =Gaņeśa: Unravelling An Enigma |edition = | volume = | publication-place =Delhi | publisher =Motilal Banarsidass Publishers | isbn =81-208-1413-4}} * {{Citation| last= Krishna | first=Murthy, K. | year=1985 | title= Mythical Animals in Indian Art|publication-place=New Delhi| publisher = Abhinav Publications|isbn=0-391-03287-9}} * {{Citation |last=Macdonell |first=Arthur Anthony |authorlink=Arthur Anthony Macdonell |coauthors= |title=A Practical Sanskrit Dictionary |year=1996 |publisher=Munshiram Monoharlal Publishers |location= |isbn=81-215-0715-4 }} * {{Citation |last=Martin-Dubost |first=Paul |authorlink= |coauthors= |title=Gaņeśa: The Enchanter of the Three Worlds |year=1997 |publisher=Project for Indian Cultural Studies |location=Mumbai |isbn= 81-900184-3-4}} * {{Citation |last=Mate |first=M. S. |authorlink= |coauthors= |title=Temples and Legends of Maharashtra |year=1988 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |location=Bombay |isbn= }} * {{Citation |last=Metcalf |first=Thomas R.|authorlink= |coauthors=Metcalf, Barbara Daly|title=A Concise History of India |year= |publisher= |location=}} * {{Citation |last=Nagar |first=Shanti Lal |authorlink= |coauthors= |title=The Cult of Vinayaka |year=1992 |publisher=Intellectual Publishing House |location=New Delhi |isbn=81-7076-043-9 }} * {{Citation | last =Oka | first =Krishnaji Govind | year =1913 | title =The Nāmalingānuśāsana (Amarakosha) of Amarasimha: with the Commentary ({{IAST|Amarakoshodghāṭana}}) of Kshīrasvāmin | edition = | volume = | publication-place =Poona | publisher =Law Printing Press | url=http://ia310939.us.archive.org/1/items/namalinganusasan00amariala/namalinganusasan00amariala.pdf | accessdate =2007-09-14 | isbn =}}. * {{Citation |last=Pal |first=Pratapaditya |authorlink= |coauthors= |title=Ganesh: The Benevolent |year=1995 |publisher=Marg Publications |location= |isbn=81-85026-31-9 }} * {{Citation |last=Ramachandra Rao |first=S. K. |authorlink= |coauthors= |title=The Compendium on Gaņeśa |year=1992 |publisher=Sri Satguru Publications |location=Delhi |isbn= 81-7030-828-3 }} * {{Citation| last =Saraswati| first =Swami Tattvavidananda | year = 2004| title ={{IAST|Gaṇapati Upaniṣad}} | publication-place =Delhi | publisher =D. K. Printworld Ltd. | isbn =81-246-0265-4}} * {{Citation | last=Śāstri Khiste | first={{IAST|Baṭukanātha}} | year=1991 | title={{IAST|Gaṇeśasahasranāmastotram: mūla evaṁ srībhāskararāyakṛta ‘khadyota’ vārtika sahita}} | place={{IAST|Vārāṇasī}} | publisher=Prācya Prakāśana | edition= | isbn= }}. Source text with a commentary by Bhāskararāya in Sanskrit. * {{Citation | last=Śāstri | first=Hargovinda | year=1978 | title={{IAST|Amarkoṣa}} with Hindi commentary | place=Vārānasi | publisher=Chowkhambā Sanskrit Series Office | edition= | isbn= }} * {{Citation |last=Thapan |first=Anita Raina |authorlink= |coauthors= |title=Understanding Gaņapati: Insights into the Dynamics of a Cult |year=1997 |publisher=Manohar Publishers |location=New Delhi |isbn=81-7304-195-4 }} * {{Citation |last=Wilson|first=H. H.|authorlink= |coauthors= |title=Rgveda-Samhita, Text in Devanagari, English translation Notes and indices by H. H. Wilson, Ed. W.F. Webster |year=1990|publisher=Nag Publishers,11A/U.A. Jawaharnagar |location=New Delhi |isbn= }} {{refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Ganesha}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Ganesha|Engelse Wikipedia]] {{Voorbladster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hindoegode]] 1ht16d2ndi57qaeokbbgqozyxvhqie0 0 30474 2964630 2922512 2026-09-02T21:36:58Z JMK 649 ~kat, teksdetails 2964630 wikitext text/x-wiki [[Lêer:GRA embleem.jpg|duimnael|regs|250px|Embleem van die Genootskap van Regte Afrikaners. Dis ontwerp deur [[G.R. von Wielligh]].]] Die '''Genootskap van Regte Afrikaners''' is op [[14 Augustus]] [[1875]] in die dorp [[Paarl]] gestig deur 'n groep [[Afrikaans]]sprekendes van die [[Wes-Kaap|Westelike Provinsie]]. Die genootskap het vanaf [[15 Januarie]] [[1876]] 'n joernaal, genaamd ''[[Die Afrikaanse Patriot]]'', asook verskeie boeke soos woordeboeke, religieuse materiaal en geskiedenisboeke gepubliseer. ''Die Afrikaanse Patriot'' het in 1905 doodgeloop. == Geskiedenis == [[Lêer:Patriot eerste voorblad.jpg|duimnael|regs|250px|Voorblad van ''Die Afrikaanse Patriot'', die GRA se maandblad]] Afrikaans was eers 'n spreektaal en toe 'n skryftaal. [[Klaas Waarzegger|Louis Henri Meurant]] het opgemerk dat die grensboere van die [[Oos-Kaap]] Afrikaans makliker as [[Nederlands]] verstaan en skryf toe sy bekende ''Zamenspraak tusschen Klaas Waarzegger en Jan Twyfelaar, over het onderwerp van afscheiding tusschen de Oostelyke en Westelyke Provincie'' wat in 1860 in die ''Het Cradocksche Nieuwsblad'' gepubliseer is. Meurant het die ''Zamespraak'' gebruik om die lesers van die nuusblad tot bepaalde politieke standpunte oor te haal in die taal wat hulle die beste verstaan en die werk het juis daarom bekendgeraak en groot gewildheid geniet. Die ''Zamespraak'' word beskou as die eerste ernstige Afrikaanse geskrif, aangesien geskrifte voor dit van komiese aard was, byvoorbeeld ''De vruchten mijner werkzaamheden'' (dialoog, [[1825]]). ''Die nieuwe ridderorde'' (hekeldrama 1832) en ''[[Kaatje Kekkelbek]]'' (monoloog [[1838]]). Die Genootskap van Regte Afrikaners was die dryfkrag agter die [[Afrikaanse Taalbeweging|Eerste Afrikaanse Taalbeweging]]. [[Arnoldus Pannevis]], 'n onderwyser wat hom daarvoor beywer het om die [[Bybel]] in Afrikaans te vertaal, word algemeen beskou as die geestelike vader van die vereniging. Hy was van mening dat die Kleurlinge die Nederlandse Bybel (''[[Statebybel]]'') nie goed verstaan het nie en hy daarom gepleit vir die Bybel in Afrikaans. Reeds op [[4 November]] [[1874]] het Pannevis in ''[[De Zuid-Afrikaan]]'' 'n artikel geskryf onder die opskrif: ''Is die Afferkaans wesenlijk een taal?''. Hierin was hy van mening dat die Afrikaner ''Un genootskap foor die befordering fan die Afferkaanse taal'' nodig gehad het.<ref>[[H.J.J.M. van der Merwe]]: Herkoms en Ontwikkeling van Afrikaans. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel, 1970, bl. 54</ref> Die vereniging is op [[14 Augustus]] [[1875]] in die huis van [[Gideon Malherbe]] ('n wynboer, 42 jaar oud) in die [[Paarl]] gestig. Agt manne was teenwoordig op die eerste vergadering. Behalwe Malherbe, was die ander lede: [[C.P. Hoogenhout]] (onderwyser, skrywer en digter, 32 jaar), [[Daniël Francois du Toit]] (bekend as ''Dokter'', 21 jaar), die joernalis [[D.F. du Toit]] (bekend as ''Oom Lokomotief'', onderwyser, 29 jaar), sy broer [[S.J. du Toit]] (predikant, 27 jaar), [[August Ahrbeck]] (student, 24 jaar), [[Petrus Malherbe]] (wynboer, 22 jaar) en [[S.G. du Toit]] (student, 20 jaar). Almal behalwe Hoogenhout en Ahrbeck was verwant. Die meeste van die stigterslede was afstammelinge van die [[Hugenote]]. Op 25 September 1875, tydens die tweede vergadering, kry die G.R.A. sy finale beslag onder voorsitterskap van S.J. du Toit. '''Doel''': "Om te staan vir ons Taal, ons Nasie en ons Land." <br /> '''Missie''': * Vertaling van die Bybel in Afrikaans; * Uitgawe van 'n maandblad, ''Die Afrikaanse Patriot''; * Opstel van 'n Afrikaanse Spraakkuns en Woordeboek. '''Lied''': ''Ieder nasie het sy land''. CP Hoogenhout, een van die stigterslede en eerste voorsitter van die GRA skryf in [[1879]] die eerste novelle in Afrikaans, naamlik ''Catharina, die dogter van die advokaat''. "Sekere tekste uit die periode van die GRA wat in 1875 tot stand gekom het, … gaan nie net om die bevordering van 'n miskende taal nie, maar ook diskoerse as middel tot verset, propaganda en die (be)vestiging van 'n eie identiteit."<ref>"Die poësie van voor 1900 tot 1960" - Heinrich Ohlhoff</ref> Die lede van die GRA het egter in die geheim vergader, omdat die algemene publiek sterk teen die idee van 'n Afrikaanse skryftaal gekant was en dit selfs geminag het. == Nuusblaaie == ''Die Patriot'' was die eerste Afrikaanse nuusblad wat vanaf 15 Januarie 1876 deur die Genootskap van Regte Afrikaners in die Paarl uitgegee is. ''Die Afrikaanse Patriot'' is later opgevolg deur die [[Paarl Post]]. == Die Patriot-woordeboeke == [[Lêer:SJ du Toit aan die Kweekskool, portret.jpg|duimnael|regs|245px|[[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] het die leiding geneem met die Afrikaanse woordeboeke]] Die Patriot-woordeboeke van 1902 en 1904 was die vervulling van art. XI van die GRA se werkprogram. Veral ds. S.J. du Toit het die samestelling van 'n woordeboek van meet af aan as 'n doelwit gestel, maar die ander lede het gevoel dat die taak te uitgebreid was om dadelik daarmee te begin. Onder die skuilnaam "Ware Afrikaner" het ds. du Toit egter reeds in 1874 (voor die GRA se stigting) 'n reeks artikels oor Afrikaans in die Kaapse koerant, ''[[De Zuid-Afrikaan]]'', laat verskyn. Ene "Klaas Waarsegger, Jnr." (d.i. [[C.P. Hoogenhout]] en latere GRA-lid) het daarop in 'n brief aan die blad gevra dat daar tog vaste spelreëls moet wees. Ds. du Toit het vervolgens sewe reëls soos volg uiteengesit, wat met die uitsondering van reël 5 deur Hoogenhout aanvaar is:<br /> :1. Skryf soos jy praat.<br /> :2. Eiename en vreemde woorde behou hulle spelling.<br /> :3. Z word vervang deur s, behalwe in gevalle onder 2.<br /> :4. In oop lettergrepe word 'n klinker nooit verdubbel nie.<br /> :5. Die wegval van 'n medeklinker word met ' aangedui.<br /> :6. Daar word 4 e's onderskei: a) die e in en b) "die gewone e en skerpe é", soos in die twee lettergrepe van gegé; c) "die dowwe ê", soos in hê, pêrd, wêreld; d) die "korte è" in nè.<br /> :7. Sch word vervang deur k.<br /> Ds. du Toit het dan die aanwending van reël 5 beperk tot die meer noodsaaklike ho'e, da'e en ander, terwyl hy ook elke ch deur g en au deur ou vervang het. 'n Stom w het ook weggeval, behalwe waar dit deur u voorafgegaan word.<ref name = HJJM>[http://www.dbnl.org/tekst/toit001patr01_01/toit001patr01_01.pdf S.J. du Toit, Patriot woordeboek: Afrikaans-Engels], editie H.J.J.M. van der Merwe, J.L. van Schaik, Pretoria, 1968</ref> Die woordeboek sou uiteindelik sowat 16&nbsp;500 woorde bevat, wat na ds. du Toit se mening sowat 1&nbsp;100 suiwer Afrikaanse woorde ingesluit het, wat van Hollands sou verskil of glad nie daarin voorkom nie. Etlike hiervan het egter wel in Nederlandse dialekte bestaan wat aan ds. du Toit onbekend was. Die Patriot-woordeboek het in 1902 onder 'n tweetalige titel verskyn, en in 1904 het ''Part II: English-Cape Dutch'' verskyn. Die eerste deel, Afrikaans-Engels, beslaan 'n "Foorberig / Preface" van 6 bladsye, gevolg deur die woordelys van 276 bladsye in dubbelkolom. Deel II beslaan 355 bladsye. Die woordeboek het ds. du Toit gevestig as die belangrikste grondlegger van die Afrikaanse spellingsisteem. Hierdie werkbare sisteem het 'n einde gebring aan die inkonsekwensies en reëlloosheid van vroeër. Dit is sterk deur Pannevis se lywige versameling afrikanismes uit die Paarl-omgewing beïnvloed, en tot 'n mindere mate deur dié van [[Nico Mansvelt]].<ref name = HJJM/> === Aanloop tot die woordeboeke === Etlike ander woordelyste van die omgangstaal in Kaapstad en omgewing het reeds voor die Patriot-woordeboeke verskyn. Die versameling van "barbarismes" of "afwykende Nederlandse taalgebruik" deur prof. A.N.E. Changuion (1803-1881), professor in klassieke en moderne tale aan die pasgestigte [[Universiteit van Kaapstad|Zuid-Afrikaansche Athenaeum]], was blykbaar die eerste. Reeds in 1844 (2de druk in 1848) het sy belangrikste werk, ''De Nederduitsche Taal in Zuid-Afrika hersteld'', verskyn. In hierdie grammatikaboek was sy bekende ''Proeve van Kaapsch Taaleigen'' op die laaste 20 bladsye 'n grondslag vir latere lyste en woordeboeke.<ref name = HJJM/> Van die 1870's tot 1903 het etlike korter of langer woordelyste die Afrikaanse leksikologie aangevul. Daar was dié van A. Pannevis (''Bouwstoffen''), D.U.M. (''English and Cape Dutch'', 1872), H.A.L. Hamelberg (''Het Nederlandsch in den Oranje-Vrystaat'', 1879), Theod. M. Tromp (''De Afrikaansche Taal'', 1879), F. Baron van Hogendorp ('n bespreking van Tromp se boek, 1879), adv. Wessels (''Cape Dutch'', 1880), [[Hendrik Leibbrandt|H.C.V. Leibbrandt]] (''Het Kaapsch Hollandsch'', 1882), C. Stoffel (''Eene wettige dochter der Hollandsche Taal'', 1882), N. Mansvelt (''Kaapsch-Hollandsch Idioticon'', 1884), J. te Winkel (''Het Nederlandsch in Noord-Amerika en Zuid-Afrika'', 1896), ds. Willem Postma (''Afrikaanse woordgebruik'', 1896), D.C. Hesseling (''Het Hollandsch in Zuid-Afrika'', 1897) en G.J. Boekenoogen (''Afrikaansch en Noord Hollandsch'', 1903).<ref name = HJJM/> == Eerste taalmonument/Nederlandse taalmonument == [[Lêer:Burgersdorp-Language Monument-002.JPG|duimnael|regs|250px|Die Nederlandse taalmonument]] Die Eerste taalmonument is op 18 Januarie [[1893]] te [[Burgersdorp]] onthul en is 'n mylpaal in die taalgeskiedenis van die Afrikaner. Die Eerste taalmonument staan ook bekend as die Nederlandse taalmonument. == Tweede taalmonument == Die [[Afrikaanse Taalmonument]] is op [[14 Augustus]] [[1975]] geopen in die eertydse huis van Gideon Malherbe. Hierdie monument staan ook bekend as die Tweede Taalmonument. Die Tweede Taalmonument is in 1975 voltooi om die halfeeu te gedenk van die amptelike erkenning van Afrikaans as 'n selfstandige taal afsonderlik van Nederlands. == Kyk ook == * [[Nederlandse Taalbeweging]] * [[Stryders vir ons taal]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * [[Hermann Giliomee|Giliomee, Hermann]]. 2004. Die Afrikaners. 'n Biografie. Tafelberg Uitgewers. * Van Coller, H.P. (red). 2006. Perspektief & Profiel (Volume 1). J.L. Uitgewers. == Eksterne skakels == * [http://www.taalmuseum.co.za/ Afrikaanse Museum & Monument] [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] cmj7x1w1xupk8zxtfbaxycsxdljztgu 0 31287 2964662 2957837 2026-09-03T05:29:50Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964662 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Doebai |ander_naam= |inheemse_naam=دبي |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=DubaiCollage.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif= |beeld_vlag=Flag of Dubai.svg |vlaggrootte=90px |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild=Coat of Arms of Dubai.png |skildskakel= |skildgrootte=75px |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=MapEmirateDubai.PNG |kaartgrootte=260px |kaartbyskrif=Ligging van Doebai in die VAE |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart= |duimdrukkeretiketposisie=bokant |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Verenigde Arabiese Emirate}} |onderafdelingtipe1=Emiraat |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Doebai (emiraat)|Doebai]] |onderafdelingnaam2= |regeringstipe= Emiraat |leiertitel=Heerser |leiernaam=Mohammed bin Rashid Al Maktoum |stigtingstitel=Eerste vermelding |stigtingsdatum=1095 |stigtingstitel1=Maktoum-heerskappy |stigtingsdatum1=1833 |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=4110 |hoogtevoetnotas= |hoogte_m=16 |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|25|15|00|N|55|18|00|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=einde 2025 (emiraat) |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=4&nbsp;580&nbsp;000 |bevolkingsdigtheid_km2= |tydsone=VAE-standaardtyd |utcafset=+04:00 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe=Poskode |poskode= |skakelkode=04 |leë_naam= Lughawe |leë_inligting= [[Doebai Internasionale Lughawe]] |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |voetnotas= |webwerf=[https://www.dm.gov.ae/ ''dm.gov.ae''] }} '''Doebai''' ([[Arabies]]: دبي, ''Dubayy'', [dʊˈbajj]) is die grootste stedelike nedersetting in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (VAE) en die administratiewe setel van die gelyknamige [[Doebai (emiraat)|emiraat]]. Die stad is aan die noordelike rand van die [[Doebai (emiraat)|emiraat Doebai]] geleë en word deur die ''Dubai Creek'', 'n baai aan die [[Persiese Golf]] met 'n wydte van tussen 100 en 1&nbsp;300 meter en 'n lengte van sowat 14 kilometer, in twee stadsdele verdeel. Vroeër was hier twee selfstandige nedersettings geleë – Deira aan die noordelike en Bur Dubai aan die suidelike kant. [[Lêer:Dubai Creek from Bur Dubai (5374118618).jpg|duimnael|regs|Die Doebai-kreek skei Deira (links) van Bur Dubai en het die stad se ekonomiese ontwikkeling gedra]] [[Lêer:AlRas Deira Mid1960s.jpg|duimnael|links|Binne enkele dekades is Doebai omgeskep in 'n moderne metropool van die industriële tydperk met gesofistikeerde infrastruktuur]] Brûe is net buite die middestad gebou sodat die meeste voetgangers in die sakekern deur veerbote (sogenaamde ''abra's'') tussen die twee teenoorliggende stadsdele vervoer word. Die stadsgebied het veral in suidelike rigting langs die Jumeirah-strand en die Sjeik Zayed-weg uitgebrei aangesien Doebai in die noorde aan die emiraat [[Sharjah]] grens. Baie Doebaise werknemers het hulle weens die laer huurpryse oorkant die grens in Sharjah-stad gevestig. Nog omstreeks 1970 was Doebai 'n onbenullige dorpie in 'n sanderige [[woestyn]]gebied wat hoofsaaklik deur pêrelduikers bewoon is. In die volgende dekades het Doebai 'n ongekende metamorfose ondergaan wat dit in 'n Arabiese [[metropool]] met globale belange en handelsbetrekkinge en 'n internasionale kulturele en ekonomiese sentrum omgeskep het wat in baie opsigte 'n brugfunksie tussen die ooste en die weste vervul. In November 2013 is Doebai aangewys as gasheerstad van die Expo 2020-wêreldtentoonstelling.<ref>{{en}} [https://www.expo2020dubai.com/ ''Expo 2020 Dubai UAE. Besoek op 28 April 2019'']</ref> Die lewensstyl van sy inwoners het dramaties verander. Terwyl daar teen die middel van die 1990's nog net enkele argitektoniese bakens en 'n beskeie toerismesektor was, het Doebai sedertdien ook tot 'n gesogte internasionale toeristetrekpleister en 'n mekka vir eiendomsontwikkelaars ontwikkel – met ambisieuse hotel-, winkelsentrum- en [[wolkekrabber]]projekte soos die [[Burj Khalifa]], tans die hoogste gebou ter wêreld, en die Burj al-Arab, jare lank die hoogste hotel ter wêreld. Die stad het in Augustus 2018 3,108 miljoen inwoners gehad en huisves omstreeks 85 persent van die gelyknamige emiraat se bevolking, wat teen die einde van 2025 tot 4,58 miljoen gegroei het; inheemse Doebaiers is lankal 'n minderheid in hul eie stad en emiraat. Doebai se ongekende ekonomiese opswaai het honderdduisende immigrante uit die buiteland gelok, onder wie 'n kwartmiljoen werkmigrante uit [[Suid-Asië|Suid-Asiatiese]] lande asook sowat 50&nbsp;000 [[Suid-Afrika]]ners (soos in 2009 beraam is).<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110716220732/http://www.timeoutdubai.com/community/features/9557-south-africans-in-dubai/page/1 ''Time Out Dubai – South Africans in Dubai. Besoek op 29 April 2019'']</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === Argeologiese vondste in die emiraat Doebai – veral by Al-Ashoosh, Al Sufouh en die besonder ryk vindplaas Saruq Al Hadid – dui op nedersetting deur die Ubaid- en Hafit-tydperke, die Umm al-Nar- en Wadi Suq-tydperke en al drie ystertydperke van die gebied. Die streek was aan die Sumeriërs as Magan bekend en was 'n bron van metaalgoedere, veral koper en brons. Sowat 5 000 jaar gelede is die gebied met sand oordek toe die kus landwaarts teruggetrek het.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite web |title=Dubai |publisher=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Dubai-United-Arab-Emirates |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die vroegste bekende vermelding van Doebai kom uit 1095, in die ''Boek van Geografie'' van die Andalusies-Arabiese geograaf Aboe Abdullah al-Bakri. Die Venesiese pêrelhandelaar Gasparo Balbi het die gebied in 1580 besoek en Doebai (as ''Dibei'') vir sy pêrelbedryf vermeld.<ref name="Britannica" /> === Die stigting van die moderne stad === [[Lêer:Al Fahidi-Fort.jpg|duimnael|links|Die Al Fahidi-fort in die 1950's. Dit is in 1787 gebou en is die oudste bewaarde gebou in Doebai.]] Doebai is vermoedelik vroeg in die 18de eeu as 'n pêrel- en vissersdorpie gestig en was teen 1822 'n dorpie van sowat 700 tot 800 lede van die Bani Yas-stam, onderworpe aan die heerskappy van sjeik Tahnun bin Shakhbut van [[Aboe Dhabi]]. 'n Britse vlootlandmeter het in daardie jaar aangeteken dat Doebai deur sowat duisend mense bewoon is wat in 'n ovaalvormige dorpie agter 'n kleimuur gewoon het, met bokke en kamele tussen die huise.<ref name="Krane2009">{{en}} {{cite book |last=Krane |first=Jim |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |url=https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran |publisher=St. Martin's Press |location=New York |year=2009 |isbn=978-0-312-53574-2}}</ref> In 1833 het lede van die Al Bu Falasah-stam ná stamvetes van Aboe Dhabi weggebreek en hulle in Doebai gevestig. Die uittog is gelei deur Obeid bin Saeed en Maktoum bin Butti, wat gesamentlike leiers van Doebai geword het totdat Obeid in 1836 gesterf het en Maktoum die Maktoum-dinastie gevestig het, wat Doebai sedertdien regeer.<ref name="Krane2009" /> Doebai het saam met die ander Trucial States die Algemene Maritieme Verdrag van 1820 met die Britse regering onderteken, wat tot die Ewigdurende Maritieme Wapenstilstand van 1853 gelei het; in 1892 het die [[Verenigde Koninkryk]] by verdrag verantwoordelikheid vir die emiraat se veiligheid aanvaar.<ref name="Davidson2008">{{en}} {{cite book |last=Davidson |first=Christopher M. |title=Dubai: The Vulnerability of Success |url=https://archive.org/details/dubaivulnerabili00davi |publisher=Columbia University Press |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-231-70034-4}}</ref> Die 19de eeu was vir die dorpie ook een van rampe. 'n Pokke-epidemie het in 1841 in Bur Dubai uitgebreek en inwoners na Deira laat verhuis, en 'n brand in 1896 het die helfte van Bur Dubai se huise verteer, aangesien baie wonings nog van palmblare (''barasti'') gebou is. In 1901 het sjeik Maktoum bin Hasher Al Maktoum Doebai 'n vryhawe sonder in- of uitvoerbelasting verklaar en handelaars grond, beskerming en verdraagsaamheid belowe. Handelaars het van Lingeh in Persië en van naburige emirate hierheen getrek, en Doebai het teen 1906 Lingeh as die belangrikste stapelmark van die Trucial-kus verdring.<ref name="Krane2009" /> Die "Groot Storm" van 1908 het aan die einde van die pêrelseisoen die pêrelbote van Doebai en die kusemirate getref en 'n dosyn bote en meer as honderd mans gekos – 'n groot terugslag wat baie gesinne sonder broodwinner en baie handelaars bankrot gelaat het.<ref name="Krane2009" /> === Die tydperk voor die olie === [[Lêer:Dubai Creek 1964.jpg|duimnael|Die Doebai-kreek in die middel-1960's.]] Die ineenstorting van die pêrelbedryf – veral ná die verskyning van goedkoop gekultiveerde pêrels en die wêreldwye ekonomiese depressie – het die stad in 'n diep insinking gedompel; baie inwoners het in armoede gelewe of na ander dele van die [[Persiese Golf]] getrek. 'n Kontrak vir olieprospektering is in 1937 onderteken, maar weens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is olie eers in 1966 gevind.<ref name="Britannica" /> Sjeik Rashid bin Saeed Al Maktoum, wat van 1958 af geregeer het, het die inkomste uit die handel gebruik om infrastruktuur te bou, aanvanklik met lenings van plaaslike handelaars en van die heerser van [[Koeweit]]. Private maatskappye is gestig om elektrisiteit, telefoondienste en die hawe en lughawe te bou en te bedryf. In 1959 is Doebai se eerste telefoonmaatskappy gestig en die eerste hotel, die Airlines Hotel, gebou; teen 1961 was daar werkende elektrisiteits- en telefoonnetwerke en teen 1968 'n betroubare toevoer van leidingwater.<ref name="Krane2009" /> Op aandrang van die Britte het sjeik Rashid in 1959 die argitek John Harris na Doebai genooi om 'n stadsplan op te stel. Harris se plan, wat in Mei 1960 voorgelê is, het die bestaande handels- en woonbuurte van Bur Dubai en Deira sover moontlik onaangeraak gelaat en nuwe ontwikkeling verder van die golf af landwaarts geplaas. Die laebouvisie van die plan is nooit verwesenlik nie, maar sy padnetwerk is grotendeels soos beplan uitgevoer en het jare lank as riglyn vir die uitbreiding van die stad se strate gedien.<ref name="Krane2009" /> Sjeik Rashid het in 1962 by sy swaer, die heerser van [[Katar]], 'n lening aangegaan om die eerste brug oor die Doebai-kreek te bou; dit is in Mei 1963 voltooi en met 'n tolgeld op verkeer betaal. Die bou van die stad se eerste lughawe het in 1959 begin en die terminaalgebou is in September 1960 geopen; met die aanlê van 'n teerbaan in 1965 het Doebai vir sowel streeks- as langafstandlugverkeer oopgegaan. In die 1960's was die stad ook die middelpunt van 'n lewendige [[goud]]handel: in 1968 is goud ter waarde van sowat £56 miljoen ingevoer, waarvan die oorgrote deel weer uitgevoer is – hoofsaaklik na kliënte wat dit in internasionale waters buite [[Indië]] in ontvangs geneem het, aangesien die invoer van goud na Indië verbode was.<ref name="Krane2009" /> === Die olietydperk en die stigting van die VAE === Ná jare van prospektering is olie uiteindelik in 1966 in Doebai se seegebied ontdek, hoewel in veel kleiner hoeveelhede as in Aboe Dhabi. Die eerste veld is Fateh ("goeie geluk") genoem. Dit het sjeik Rashid se planne versnel en 'n bouhoogkonjunktuur ontketen wat 'n massiewe instroming van buitelandse werkers, hoofsaaklik uit Asië en die Midde-Ooste, tot gevolg gehad het: tussen 1968 en 1975 het die stad se bevolking met meer as 300 persent gegroei.<ref name="Davidson2008" /> Een van die eerste groot projekte wat met die olie-inkomste aangepak is, was Hawe Rashid, 'n diepwatervryhawe wat op 5 Oktober 1972 ingewy is en aanvanklik vier maar reeds tydens die bouwerk sestien kaaie gehad het. Olie het in 1990 nog 24 persent van die emiraat se bruto binnelandse produk uitgemaak, maar teen 2004 tot 7 persent gedaal, aangesien sjeik Rashid doelbewus op diversifikasie gefokus het voordat die beperkte reserwes uitgeput sou wees.<ref name="Davidson2008" /> Nadat die Britse regering op 16 Januarie 1968 aangekondig het dat alle Britse troepe uit die gebied "oos van Aden" onttrek sou word, is die beginsel van 'n unie op 18 Februarie 1968 tussen sjeik Zayed bin Sultan Al Nahyan van Aboe Dhabi en sjeik Rashid van Doebai ooreengekom. [[Katar]] en [[Bahrein]] het uiteindelik uit die onderhandelinge onttrek, en op 2 Desember 1971 het Doebai saam met Aboe Dhabi, [[Sharjah]], Ajman, Umm al-Quwain en Fujairah die [[Verenigde Arabiese Emirate]] gestig; Ras al-Khaimah het op 10 Februarie 1972 bygekom. In 1973 het die emirate 'n gemeenskaplike geldeenheid, die VAE-dirham, aangeneem.<ref name="Krane2009" /> === Sedert 1980 === In 1979 is die diepwaterhawe by Jebel Ali geopen, en sjeik Mohammed het in 1985 die Jebel Ali-vryhandelsone daar rondom gestig, wat buitelandse maatskappye toegelaat het om onbeperk arbeid in te voer en kapitaal uit te voer. Die [[Golfoorlog]] van 1991 het die stad finansieel geskaad toe deposante en handelaars hul geld onttrek het, maar Doebai het gou herstel; in die laat 1990's het buitelandse handelsgemeenskappe uit Koeweit en Bahrein hulle hier gevestig.<ref name="Davidson2008" /> Vroeg in die 2000's het die bou van kunsmatige eilande langs die kus begin – die Palm-eilande en The World – en in 2010 is die [[Burj Khalifa]] geopen, wat die Taipei 101 as die hoogste gebou ter wêreld verdring het. Die wêreld se eerste werkende driedimensioneel gedrukte kantoorgebou is in 2016 in Doebai geopen; dit het sewentien dae geneem om te bou. Die Dubai Frame, 'n 150 meter hoë raamvormige uitkykpunt, is in 2017 voltooi.<ref name="Britannica" /> Op 28 Februarie 2026 is dele van die stad, waaronder die Fairmont The Palm-hotel, tydens Iranse vergeldingsaanvalle ná gesamentlike Israelies-Amerikaanse aanvalle op [[Iran]] getref, en die volgende oggend is die internasionale lughawe beskadig. Volgens die VAE se ministerie van verdediging het [[Iran]] 165 ballistiese missiele, twee kruismissiele en 541 hommeltuie afgevuur, waarvan die meeste onderskep is; 21 hommeltuie het burgerlike teikens getref en drie mense – gasarbeiders uit [[Pakistan]], Nepal en [[Bangladesj]] – is dood.<ref name="Time2026">{{en}} {{cite news |title=Iran's Retaliatory Strikes Challenge Image of Gulf Stability |work=Time |date=2 Maart 2026 |url=https://time.com/7381884/iran-missiles-dubai-palm-gulf/ |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Geografie en klimaat == [[Lêer:Dubai by Copernicus Sentinel-2 in false-colour.jpg|duimnael|Doebai in valskleur op 'n satellietbeeld van 2024. Die Palm Jumeirah en die kunsmatige eilande is duidelik sigbaar.]] Doebai lê aan die kus van die [[Persiese Golf]] en ongeveer op seevlak – die stad se hoogste natuurlike punt is sowat 16 meter bo seevlak. Die emiraat grens in die suide aan [[Aboe Dhabi]], in die noordooste aan [[Sharjah]] en in die suidooste aan [[Oman]]; Hatta, 'n klein eksklawe van die emiraat, word aan drie kante deur Oman omring. Die emiraat beslaan sowat 4 110 km², merkbaar meer as die oorspronklike 3 885 km² (1 500 vierkante myl) danksy die grootskaalse herwinning van land uit die see.<ref name="Britannica" /> Doebai lê in die Arabiese Woestyn, maar sy topografie verskil aansienlik van dié van die suide van die VAE: die landskap bestaan hier hoofsaaklik uit sandduine, terwyl gruiswoestyne die suide van die land oorheers. Die sand bestaan meestal uit vergruisde skulpe en koraal en is fyn, skoon en wit. Oos van die stad wyk die soutbedekte kusvlaktes (''sabkha'') voor 'n noord-suid lopende duinelyn; verder oos word die [[duin]]e groter en rooierig van [[ysteroksied]]. Die sandwoestyn wyk uiteindelik voor die Wes-Hadjargebergte, wat langs die grens met Oman by Hatta loop en op plekke tot sowat 1 300 meter styg. Doebai het geen natuurlike riviere of oases nie, maar wel die natuurlike inham van die Doebai-kreek, wat uitgediep is om groot vaartuie deur te laat.<ref name="Britannica" /> Seismies lê Doebai in 'n baie stabiele gebied: die naaste breuklyn, die Zagros-breuk, is sowat 200 kilometer van die VAE af, en die waarskynlikheid van 'n [[tsoenami]] word as minimaal beskou omdat die Persiese Golf nie diep genoeg is om een te veroorsaak nie.<ref name="Britannica" /> Die woestyn om die stad onderhou wilde grasse en enkele [[dadelpalm]]s, en in die ''sabkha''-vlaktes oos van die stad groei woestynhiasinte. In die vlaktes naby die Hadjargebergte groei [[akasia]]- en ghaf-bome, en in die stad se parke is inheemse bome soos die dadelpalm en die neem naas ingevoerde soorte soos [[Eucalyptus|bloekom]] en [[jakaranda]] geplant. Die woestynstreek is die tuiste van MacQueen se korhaan, die [[gestreepte hiëna]], die karakal, die woestynjakkals, [[Karakaras en valke|valke]] en die Arabiese [[oryx|oriks]]. Doebai lê op die trekroete tussen Europa, Asië en Afrika, en meer as 320 trekvoëlsoorte gaan in die lente en die herfs hierdeur. In die see om Doebai kom meer as 300 vissoorte voor, asook [[Dolfyn|dolfyne]], [[walvis]]se, [[Haaie|haaie]], doegongs en [[Skilpad|seeskilpaaie]], waaronder die bedreigde karetskilpad en groen seeskilpad.<ref name="Britannica" /> === Klimaat === Doebai het 'n warm woestynklimaat (Köppen-klassifikasie BWh). Die somers is uiters warm, lank, windrig en klam, met 'n gemiddelde maksimum van sowat 40 °C en nagtelike minimums van sowat 30 °C in Augustus, die warmste maand. Die winters is mild tot warm, met 'n gemiddelde maksimum van 24 °C en minimums van 14 °C in Januarie, die koelste maand. Die meeste dae van die jaar is sonnig.<ref name="Britannica" /> Die somers is ook bekend vir hul baie hoë humiditeit: doupunte kan 30 °C oorskry en die hitte-indeks kan op die hoogtepunt van die somer bo 60 °C styg. Die hoogste temperatuur wat in Doebai aangeteken is, is 49 °C.<ref name="Britannica" /> == Regering == [[Lêer:Mohammed Bin Rashid Al Maktoum at the World Economic Forum Summit on the Global Agenda 2008 2.jpg|duimnael|links|170px|Mohammed bin Rashid Al Maktoum, heerser van Doebai en eerste minister van die VAE.]] Doebai word sedert 1833 deur die Al Maktoum-familie geregeer en die emiraat is 'n [[absolute monargie]]. Die heerser, sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, is ook visepresident en eerste minister van die [[Verenigde Arabiese Emirate]] en lid van die Hoogste Raad van die Unie. Doebai benoem agt lede tot die Federale Nasionale Raad, die federale wetgewende liggaam. Burgers van die emiraat neem deel aan die kieskollege wat lede van dié raad verkies.<ref name="Britannica" /> Die Doebai-munisipaliteit is in 1954 deur die destydse heerser, sjeik Rashid bin Saeed Al Maktoum, gestig vir stadsbeplanning, burgerlike dienste en die onderhoud van plaaslike geriewe. Dit het sedertdien tot 'n selfstandige owerheid met meer as 58 staatsdepartemente ontwikkel wat vir sowel die stad as die groter emiraat verantwoordelik is; Doebai is een van slegs drie emirate met 'n regstelsel wat van die federale howe onafhanklik is. Die heerser is staats- sowel as regeringshoof, en wette, dekrete en hofuitsprake word in sy naam uitgereik, maar sedert 2003 word die uitvoerende bestuur van die staatsagentskappe aan die Uitvoerende Raad van Doebai onder leiding van die kroonprins oorgelaat. Daar bestaan geen wetgewende vergadering nie, hoewel die tradisionele oop ''majlis'' – 'n raad waar burgers en verteenwoordigers van die heerser byeenkom – dikwels vir terugvoer oor plaaslike aangeleenthede gebruik word.<ref name="Britannica" /> == Bevolking == [[Lêer:Al Salam Mosque at night.jpg|duimnael|regs|200px|Die Al Salam-moskee in Al Barsha. [[Islam]] is die amptelike godsdiens van die VAE.]] Doebai is een van die vinnigsgroeiende stede in die Golfstreek. Die bevolking was in 1822 nog sowat 1 200, teen 1900 omtrent 10 000 en in 1968 net 58 971; teen 1975 was dit 183 000, teen 1995 sowat 674 000 en teen 2010 reeds 1,9 miljoen. Volgens die amptelike syfers van die Doebai-statistiekliggaam het die bevolking van die emiraat in September 2025 vir die eerste keer die vier miljoen verbygesteek en teen die einde van 2025 4,58 miljoen bereik – 'n toename van 7,5 persent in een jaar.<ref name="National2026">{{en}} {{cite news |title=Dubai population surpassed 4.5 million by end of 2025 |work=The National |date=30 Julie 2026 |url=https://www.thenationalnews.com/news/uae/2026/07/30/dubai-population-surpassed-45-million-by-end-of-2025/ |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die bevolkingsamestelling is een van die mees kosmopolitiese ter wêreld. Slegs sowat 15 persent van die emiraat se inwoners is burgers van die VAE; die res is buitelanders, van wie baie in die land gebore is of al geslagte lank hier woon. Sowat 85 persent van die buitelandse bevolking – en sowat 71 persent van die emiraat se totale bevolking – is Asiërs, hoofsaaklik [[Indië|Indiërs]] (sowat 51 persent) en [[Pakistan|Pakistani's]] (16 persent), met [[Bangladesj|Bangladesjiërs]] (9 persent) en [[Filippyne|Filippyners]] (3 persent) as verdere groot groepe. 'n Kwart van die bevolking herlei hul herkoms na [[Iran]]. Daar is meer as 100 000 Britte in die stad, by verre die grootste westerse groep. Die mediaanouderdom in die emiraat is sowat 27 jaar.<ref name="Britannica" /> [[Arabies]] is die nasionale en amptelike taal van die VAE, en die Golfdialek daarvan word deur die meeste Emiraatse burgers as moedertaal gepraat. [[Engels]] dien as tweede taal en as die algemene omgangstaal van die stad. Weens die immigrasie word onder meer ook Malajalam, Sindhi, Goedjarati, [[Oerdoe]], Persies, [[Hindi]], Tamil, Punjabi, Pasjto, Bengaals, Balochi, Tagalog en Chinees in Doebai gepraat.<ref name="Britannica" /> Artikel 7 van die VAE se grondwet verklaar [[Islam]] die amptelike godsdiens. Die regering subsidieer byna 95 persent van die moskees en stel al die imams aan, en al die moskees in Doebai word deur die departement van Islamitiese sake en liefdadigheidsaktiwiteite ("Awqaf") bestuur. Die grondwet maak voorsiening vir godsdiensvryheid, en die stad het groot [[Christendom|Christelike]], [[Hindoeïsme|Hindoe]]-, [[Sikhisme|Sikh]]-, Bahá'í-, [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] en Djainistiese gemeenskappe. Volgens 'n opname van 2014 was 56 persent van die inwoners Moslems, 25 persent Christene, 16 persent Hindoes en sowat 2 persent aanhangers van ander gelowe. Nie-Moslemgroepe mag godsdiensgeboue besit indien hulle grond en bouvergunning bekom; die grootste Katolieke gemeente ter wêreld is dié van die Sint Maria-kerk in Doebai, danksy die groot aantal gasarbeiders in die stad.<ref name="Britannica" /> == Ekonomie == [[Lêer:Jebel Ali Port 2 Imresolt.jpg|duimnael|Die hawe van Jebel Ali is die grootste mensgemaakte hawe ter wêreld.]] Doebai het een van die vinnigsgroeiende ekonomieë ter wêreld. Hoewel 'n aantal kernelemente van sy handelsinfrastruktuur op die rug van die oliebedryf gebou is, maak inkomste uit olie en aardgas vandag minder as 5 persent van die emiraat se inkomste uit. Die emiraat produseer sowat 50 000 tot 70 000 vate olie per dag en aansienlike hoeveelhede gas uit seevelde, maar sy olie is grotendeels uitgeput. Vaste eiendom en konstruksie (22,6 persent), handel (16 persent), die deurvoerhandel (15 persent) en finansiële dienste (11 persent) is die grootste bydraers tot die ekonomie.<ref name="Britannica" /> Doebai se nie-olie-buitelandse handel het in 2014 op 362 miljard dollar gestaan, waarvan invoere 230 miljard dollar en uitvoere en heruitvoere onderskeidelik 31 en 101 miljard dollar was. [[China]] was in daardie jaar Doebai se grootste handelsvennoot met 47,7 miljard dollar, gevolg deur [[Indië]] met 29,7 miljard en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] met 22,62 miljard.<ref name="Britannica" /> Die hawe van Jebel Ali, in die 1970's gebou, het die grootste mensgemaakte hawe ter wêreld en was op 'n stadium sewende in die wêreld wat die volume houerverkeer betref. Doebai is ook 'n middelpunt vir diensbedrywe soos inligtingstegnologie en finansies, met vryhandelsones vir bepaalde bedrywe oor die hele stad. Doebai Internetstad en Doebai Mediastad, saam deel van TECOM, huisves maatskappye soos Hewlett Packard, Halliburton, [[Google]], [[Oracle Corporation|Oracle]], [[Microsoft]], Dell en [[IBM]], asook mediahuise soos MBC, [[CNN]], die [[BBC]], [[Reuters]] en [[Sky News]].<ref name="Britannica" /> Die Doebai-finansiëlemark is in 2000 as 'n sekondêre mark vir die verhandeling van effekte en obligasies gestig, en NASDAQ Dubai is die internasionale aandelebeurs van die Midde-Ooste. Die Doebai Internasionale Finansiële Sentrum, wat in September 2004 geopen is, het toonaangewende internasionale firmas as 'n streekshoofkwartier gelok en werk met 'n onafhanklike, risikogebaseerde reguleerder en 'n regstelsel wat op die Engelse gemenereg gebaseer is.<ref name="Britannica" /> Doebai staan ook as die "stad van goud" bekend, aangesien 'n groot deel van die ekonomie op die goudhandel gebaseer is: in die eerste helfte van 2011 het die stad se totale goudhandel 580 ton beloop. Sedert Maart 2024 bedryf Doebai die grootste afval-tot-energie-aanleg ter wêreld, wat sowat 135 000 huise van krag voorsien.<ref name="Britannica" /> === Vaste eiendom === Die regering se besluit om van 'n handelsgebaseerde, olie-afhanklike ekonomie na een van dienste en toerisme te diversifiseer, het eiendomswaardes tussen 2004 en 2006 sterk laat styg. Die grootskaalse ontwikkelingsprojekte het van die hoogste wolkekrabbers en grootste projekte ter wêreld tot gevolg gehad, waaronder die Emirates Towers, die [[Burj Khalifa]], die Palm-eilande en die Burj al-Arab-hotel. Die eiendomsmark het egter in 2008 en 2009 'n groot insinking beleef: sommige eiendomme het tussen 2001 en November 2008 tot 64 persent van hul waarde verloor, en teen Februarie 2009 is Doebai se buitelandse skuld op 80 miljard dollar geskat.<ref name="Davidson2008" /> Die eiendomsmark van die stad is ook al herhaaldelik as 'n toevlugsoord vir onwettige geld beskryf. Die ondersoek "Dubai Unlocked", deur joernaliste van 75 mediahuise op grond van datalekke uit 2020 en 2022 gedoen, het aangedui hoe die mark 'n skuilplek geword het vir misdadigers, geldwassers, vlugtelinge van die gereg en persone teen wie internasionale sanksies geld. Tot 2022 was makelaars, agente en prokureurs in Doebai nie verplig om groot kontant- of kriptovalutatransaksies aan die owerhede te rapporteer nie. Ná die Russiese inval in Oekraïne in Februarie 2022 het eiendomspryse skerp gestyg toe welgestelde Russe in die mark begin belê het; sedert 2020 het pryse met 124 persent gestyg. In 2024 het eiendomstransaksies 'n rekord van 180 987 met 'n waarde van 522,5 miljard dirham bereik.<ref name="OCCRP2024">{{en}} {{cite web |title=Dubai Unlocked |publisher=Organized Crime and Corruption Reporting Project |year=2024 |url=https://www.occrp.org/en/project/dubai-unlocked |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Toerisme == [[Lêer:Skyline-Dubai-2010.jpg|duimnael|links|Die Burj Khalifa is van die bekendste besienswaardighede in Doebai]] Toerisme in Doebai is deel van die Doebai-regering se strategie om die invloei van buitelandse kapitaal te handhaaf. In Mei 2013 het die regering die Doebai-toerismestrategie 2020 van stapel gestuur, met die hoofdoel om 20 miljoen besoekers per jaar teen 2020 te lok en Doebai 'n gunstelingbestemming vir internasionale ontspannings- en sakereisigers te maak. In 2018 is die strategie uitgebrei deur nuwe teikens te stel om tussen 21 en 23 miljoen besoekers teen 2022 en tussen 23 en 25 miljoen besoekers teen 2025 te lok. In 2010 was die stad die sewende mees besoekte stad ter wêreld met 7,6 miljoen besoekers per jaar. Die stad het 14,9 miljoen oornagbesoekers ontvang in 2016. In 2018 was Doebai die stad wat die vierde meeste besoek word in die wêreld gebaseer op die aantal internasionale besoekers en die vinnigste groeiende, met 'n toename van 10,7%. Die Global Destination Cities Index 2019 deur MasterCard, het bevind dat toeriste meer in Doebai spandeer as in enige ander stad. In 2018 was dit vir die vierde jaar agtereenvolgens boaan die lys met 'n totale besteding van VS$30,82 miljard. Die gemiddelde besteding per dag was VS$553. Aspekte van Doebai se antieke kultuur, soms oorskadu deur moderne stedelike ontwikkeling, kan gevind word deur plekke rondom die Doebai-kreek (Khor Dubai) te besoek, wat die stad in twee helftes verdeel: Bur Dubai en Deira. Die geboue langs die Bur Dubai-kant van die kreek is die hart van die Ou Stad en een van die min oorblywende dele van die historiese Doebai. Ander historiese besienswaardighede sluit in die Doebai-museum in die gerestoureerde Al Fahidi-fort, wat in 1787 gebou is, en die Heritage Village in Hatta, 115 kilometer suidoos van Doebai-stad. In die hartjie van die rotsagtige Hatta-berge gaan die geskiedenis van die dorpie 2000 tot 3000 jaar terug. Dit bestaan uit 30 geboue wat elk verskil in grootte, binne-uitleg en boumateriaal wat gebruik word. Groot sorg is by die opknapping geneem om dieselfde materiale te gebruik as dié wat oorspronklik gebruik is, soos modder, hooi, hout en palmblare. Verder verwonder toeriste hulle aan die talle moderne [[wolkekrabber]]s en konstruksieprojekte, waarvan die [[Burj Khalifa]], Burj al Arab en die Dubai Mall van die gewildste toeriste-aantreklikhede is. Doebai is al die 'winkelsentrum van die Midde-Ooste' genoem. Daar is meer as 70 winkelsentrums in die stad, insluitend die Dubai Mall, wat volgens die Guinness-wêreldrekords na totale oppervlak die grootste inkopiesentrum ter wêreld is. Daar is ook heelwat tema- en pretparke in die stad. Dubai Parks and Resorts het in 2016 geopen, 'n toeriste-oord met temaparke soos Legoland Dubai en Motiongate Dubai. == Argitektuur en bakens == [[Lêer:Vereinigte Arabische Emirate - Dubai - Palm Jumeirah und Dubai Marina - im Vordergrund das Hotel Atlantis - panoramio.jpg|duimnael|Die Palm Jumeirah en die Doebai-marina, met die Atlantis-hotel op die voorgrond.]] Die [[Burj Khalifa]], wat in 2010 geopen is, is met 828 meter en 163 verdiepings die hoogste gebou ter wêreld. Die Burj al-Arab, wat in 1999 op sy eie kunsmatige eiland naby die Jumeirah-strand geopen is, is met sowat 321 meter een van die hoogste hotelle ter wêreld en het jare lank as die hoogste gegeld; die titel is in Februarie 2018 deur die Gevora-hotel in Doebai self (356 meter) oorgeneem en later deur die Ciel Dubai Marina (377 meter).<ref name="Gevora2018">{{en}} {{cite news |title=Dubai's Gevora, the new tallest hotel in the world, opens |work=Gulf News |date=12 Februarie 2018 |url=https://gulfnews.com/business/tourism/dubais-gevora-the-new-tallest-hotel-in-the-world-opens-1.2172456 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die Palm Jumeirah is een van 'n reeks kunsmatige eilande in die vorm van 'n palmboom wat vroeg in die 2000's uit die see herwin is, en die argipel The World bestaan uit eilande wat die vastelande van die wêreld naboots. Ander bekende bouwerke is die Emirates Towers, die Doebai-marina met sy digte groep wolkekrabbers, die Museum van die Toekoms en die Dubai Frame, 'n 150 meter hoë raamvormige uitkykpunt wat in 2017 voltooi is.<ref name="Britannica" /> Naas die moderne argitektuur bewaar die stad ook dele van sy ou boukuns. Die Al Fahidi-fort, wat in 1787 uit koraalklip en mortel gebou is en die oudste bewaarde gebou in Doebai is, het as vesting, koninklike woning, regeringsetel, tronk en wapenkamer gedien en huisves sedert 1971 die Doebai-museum.<ref name="GulfNews2026">{{en}} {{cite news |title=1787 to now: Dubai's oldest building – the story of Al Fahidi Fort |work=Gulf News |year=2026 |url=https://gulfnews.com/uae/1787-to-now-dubais-oldest-building-the-story-of-al-fahidi-fort-1.500233205 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die historiese wyk Al Fahidi in Bur Dubai, met sy koraalklipgeboue en windtorings, is een van die min oorblywende dele van die ou stad.<ref name="Britannica" /> == Vervoer == [[Lêer:Dubai Blue Line stel 5112 to Creek (52765713036).jpg|duimnael|Die Doebai-metro is die eerste stedelike spoornetwerk op die [[Arabiese Skiereiland]] en ry sonder bestuurders.]] Vervoer in Doebai word deur die Padde- en Vervoerowerheid (RTA) beheer, 'n agentskap van die regering wat in 2005 by koninklike dekreet gestig is. Meer as 70 miljard dirham is aan verbeterings bestee om die stelsel se vroeëre knelpunte en betroubaarheidsprobleme aan te spreek. In 2009 was daar sowat 1 021 880 motors in Doebai, en in Januarie 2010 het slegs 6 persent van die inwoners van openbare vervoer gebruik gemaak.<ref name="Britannica" /> Vyf hoofroetes loop deur die stad en verbind dit met die ander emirate: die E 11 (Sjeik Zayed-weg), die E 311 (Sjeik Mohammed bin Zayed-weg), die E 44 (Doebai–Hatta-snelweg), die E 77 (Doebai–Al Habab-weg) en die E 66 (Doebai–Al Ain-weg). Die oostelike en westelike stadsdele word deur die Al Maktoum-brug, die Al Garhoud-brug, die Al Shindagha-tonnel, die Business Bay-oorgang en die Drywende Brug verbind. Die RTA bedryf die stad se busstelsel, wat 140 roetes dien, en gee lisensies aan alle taxidienste uit; Doebai se taxi's is maklik uitkenbaar aan hul romerige bakwerk met verskillende dakkleure wat die bedryfsmaatskappy aandui, met inbegrip van 'n diens met vroulike bestuurders (pienk dakke) wat uitsluitlik vroue en kinders vervoer.<ref name="Britannica" /> [[Lêer:Dubai - International (DXB - OMDB) AN1204297.jpg|duimnael|links|Die Doebai Internasionale Lughawe is die wêreld se besigste lughawe wat internasionale passasiersverkeer betref.]] Die [[Doebai Internasionale Lughawe]] (DXB), die tuisbasis van die lugredery [[Emirates]], is die derde besigste lughawe ter wêreld na passasiersverkeer en die besigste ter wêreld na internasionale passasiersverkeer, asook die sesde besigste vraglughawe. Die ontwikkeling van die Al Maktoum Internasionale Lughawe (DWC) is in 2004 aangekondig; wanneer dit voltooi is, sal dit met vyf aanloopbane en vier terminaalgeboue en 'n kapasiteit van 160 miljoen passasiers die grootste lughawe ter wêreld wees.<ref name="Britannica" /> [[Lêer:Dubai Tram Alstom Citadis 402 near Al Sufouh.jpg|duimnael|Die Doebai-trem is een van die eerste tremnetwerke ter wêreld wat heeltemal van 'n kragtoevoer op grondvlak gebruik maak.]] Die Doebai-metro, wat in September 2009 geopen is, bestaan uit twee lyne (die Rooi en die Groen) wat deur die finansiële en woonbuurte loop. Die Rooi Lyn met 29 stasies is die hoofslagaar; 'n verlenging na die Expo 2020-terrein is op 1 Junie 2021 geopen, 'n Blou Lyn is in aanbou en 'n Goue Lyn word beplan. Dit is die eerste stedelike spoornetwerk op die [[Arabiese Skiereiland]] en die treine is volledig outomaties en sonder bestuurders. 'n monospoorlyn wat die Palm Jumeirah met die vasteland verbind, is op 30 April 2009 geopen – die eerste in die Midde-Ooste – en 'n tremlyn van 14,5 kilometer loop sedert 2014 langs die Al Sufouh-weg van die Doebai-marina tot by die Burj al-Arab, met twee ruilpunte met die metro se Rooi Lyn.<ref name="Britannica" /> Daar is twee groot handelshawens in Doebai, Hawe Rashid en Hawe Jebel Ali. Een van die meer tradisionele maniere om van Bur Dubai na Deira te kom, is met die ''abras'' – klein bootjies wat passasiers oor die Doebai-kreek vervoer – en die Seevervoeragentskap bedryf ook 'n waterbusdiens en watertaxi's wat tot twintig passasiers op 'n keer vervoer.<ref name="Britannica" /> == Kultuur == [[Lêer:Spice Souq Dubai 13.jpg|duimnael|Tradisionele speserye in die speseryesoek in Deira.]] Die kultuur van Doebai weerspieël hoofsaaklik die tradisionele Arabiese kultuur, met 'n duidelike Arabiese en Islamitiese invloed op die argitektuur, musiek, drag, kookkuns en lewenswyse. Vyf keer per dag word Moslems van die minarette van die moskees tot gebed geroep. Die belangrikste feesdae is Eid-oel-Fiter, wat die einde van [[Ramadan]] aandui, en Nasionale Dag op 2 Desember, wat die stigting van die VAE herdenk.<ref name="Britannica" /> Die stad se kulturele karakter as 'n klein, etnies homogene pêrelgemeenskap is deur die aankoms van ander bevolkingsgroepe omvorm – eers deur Iranse immigrante vroeg in die 20ste eeu en later deur Indiërs en Pakistani's in die 1960's. Van 2006 tot 2022 was die naweek Vrydag en Saterdag, 'n kompromis tussen die heiligheid van die Vrydag vir Moslems en die westerse naweek; op 1 Januarie 2022 het Doebai na 'n werkweek van vier en 'n half dae oorgeskakel, met die naweek op Vrydagmiddag, Saterdag en Sondag.<ref name="Britannica" /> Weens die toerismegedrewe ondernemingsgees van baie inwoners en die hoë lewenstandaard het die kultuur van die stad geleidelik na luuksheid en oordaad verskuif, met 'n sterk klem op vermaak. Doebai is bekend vir sy nagklublewe, waar klubs en kroeë weens die drankwette hoofsaaklik in hotelle voorkom. Jaarlikse geleenthede soos die Doebai-inkopiefees en Dubai Summer Surprises lok meer as vier miljoen besoekers uit die streek en lewer meer as 2,7 miljard dollar op.<ref name="Britannica" /> Arabiese kookkuns is oral in die stad beskikbaar, van die klein ''shawarma''-eetplekke in Deira en Al Karama tot die restaurante in die hotelle; snelkos en Suid-Asiatiese en Chinese kookkuns is ook baie gewild. Die verkoop en gebruik van varkvleis word gereguleer en is wettig slegs aan nie-Moslems in aangewese dele van supermarkte en lughawens beskikbaar, en die verkoop van alkohol word eweneens gereguleer: 'n permit is nodig om drank te koop, maar dit is in hotelkroeë en restaurante verkrygbaar. In 2019 is die drankwette versag sodat toeriste ook by staatsbeheerde winkels drank kon koop.<ref name="Britannica" /> Die Doebai-operahuis het op 31 Augustus 2016 in Downtown Dubai sy deure geopen met 'n uitvoering deur Plácido Domingo; die 2 000-sitplekgehoorsaal dien as 'n veelsydige kunssentrum. Sedert 2004 word die Doebai Internasionale Filmfees jaarliks gehou as 'n uitstalvenster vir Arabiese en Midde-Oosterse filmtalent. 'n Minder bekende kant van die stad is die jong toneel van kontemporêre kunsgalerye, wat sedert 2008 saam met die kunsbeurs Art Dubai die stad op die internasionale kunskaart geplaas het.<ref name="Britannica" /> Verskeie internasionale nuusagentskappe, waaronder [[Reuters]], Bloomberg en die Middle East Broadcasting Centre, bedryf kantore in Doebai Mediastad en Doebai Internetstad. Plaaslike televisiekanale soos Dubai One en Dubai TV bied programme in Engels en Arabies aan, en die stad is die tuiste van verskeie koerante: ''Al Bayan'' en ''Al Ittihad'' is van die grootste Arabiese koerante en ''Gulf News'' en die ''Khaleej Times'' die grootste Engelse koerante. Sensuur is algemeen en word deur die regering gebruik om inhoud te beheer wat volgens hom die kulturele en politieke sensitiwiteite van die land aantas.<ref name="Britannica" /> === Drag === Die Emiraatse drag is tipies van verskeie lande van die [[Arabiese Skiereiland]]. Vroue dra gewoonlik die ''abaya'', 'n lang swart gewaad, saam met 'n hidjab wat die nek, deel van die kop, al die hare en die ore bedek; sommige dra ook 'n ''niqab'' wat die mond en neus bedek. Mans dra die ''kandurah'' (ook ''dishdasha'' of ''thawb'' genoem), 'n lang wit gewaad, en die kopdoek of ''ghutrah'', wat in die VAE tradisioneel wit is en met 'n swart koord, die ''egal'', op sy plek gehou word. Jonger Emiraters verkies dikwels 'n rooi-en-wit ghutrah wat soos 'n tulband om die kop gedraai word. Die drag is nooit verpligtend nie en baie mense dra westerse of ander oosterse klere, maar verbiedinge op "onwelvoeglike kleredrag" is in Doebai se strafreg opgeneem en besoekers word verwag om hulle daaraan te hou.<ref name="Britannica" /> == Onderwys en gesondheidsorg == Die skoolstelsel van Doebai volg dié van die VAE. Daar is openbare skole wat deur die ministerie van onderwys bedryf word en Emiraters sowel as Arabiese buitelanders dien, naas meer as tweehonderd private skole. Die onderrigmedium in openbare skole is [[Arabies]] met sterk klem op [[Engels]] as tweede taal, terwyl die meeste private skole Engels as onderrigmedium gebruik. Hoewel daar meer skole met 'n Britse leerplan in Doebai is as met enige ander leerplan, gaan meer leerlinge na skole met 'n Indiese leerplan, wat aansienlik groter en goedkoper is; sowat 36 skole bied internasionale onderwys volgens een of meer van die vier Internasionale Baccalaureaat-programme aan. Die emiraat het 'n aktiewe reguleerder, die KHDA, wat veral vir sy skoolgraderings bekend is.<ref name="Britannica" /> Die grootste universiteite in die stad na studentetal is Middlesex University Dubai, Heriot-Watt University Dubai, die Universiteit van Wollongong in Doebai, die Manipal Academy of Higher Education en die American University in Dubai. Hulle bied kursusse in alle groot vakgebiede aan, met sakestudies as die gewildste, gevolg deur inligtingstegnologie en ingenieurswese. Die meeste van dié instellings is in een van die twee onderwyssones – Knowledge Village en Academic City – geleë.<ref name="Britannica" /> Gesondheidsorg in Doebai bestaan uit 'n openbare en 'n private sektor. Openbare hospitale is die eerste keer in die laat 1950's gestig en het saam met openbare gesondheidsinisiatiewe uitgebrei; daar is nou 28 hospitale in die stad, ses openbare en 22 private. Teen die einde van 2012 was daar ook 1 348 mediese klinieke, waarvan 97 persent privaat bedryf is. In 2015 is verpligte mediese versekering vir alle inwoners ingefaseer, wat die vraag na mediese dienste laat toeneem het. Die Doebai-hospitaal, deel van die emiraat se departement van gesondheid en mediese dienste, is in 1977 goedgekeur maar het eers in Maart 1983 pasiënte begin ontvang.<ref name="Britannica" /> == Sport == Die [[Internasionale Krieketraad]] het sy hoofkwartier op 1 Augustus 2005 van [[Lord’s]] in [[Londen]] na Doebai verskuif, waar dit sedertdien gesetel is.<ref name="Cricinfo2005">{{en}} {{cite news |title=ICC to relocate to Dubai on 1 August 2005 |work=ESPNcricinfo |year=2005 |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-relocate-to-dubai-on-1-august-2005-214500 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Doebai was een van die gasheerstede tydens die [[T20I-wêreldbeker 2021]], die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en die [[Kampioenetrofee 2025]]. [[Lêer:DTC1.jpg|duimnael|regs|200px|Die Doebai-tennisstadion, waar die Doebai-tenniskampioenskappe jaarliks gehou word.]] [[Sokker]] en [[krieket]] is die gewildste sportsoorte in Doebai. Drie sokkerspanne – Al Wasl, Shabab Al Ahli Dubai en Al Nasr – verteenwoordig die stad in die VAE se professionele liga, en Al Wasl het die tweede meeste liga-titels in die land na Al Ain.<ref name="Britannica" /> Die stad bied jaarliks die Doebai-tenniskampioenskappe aan, asook die Dubai Desert Classic- en die DP World Tour Championship-[[gholf]]toernooie, wat sportsterre van oor die wêreld lok. Die Doebai-wêreldbeker, 'n volbloedperdewedren, word jaarliks op die Meydan-renbaan gehou, en die Doebai-sewes, deel van die wêreldreeks vir rugbysewes, is een van die groot geleenthede op die [[rugby]]kalender; Doebai was in 2009 die gasheer van die Rugbywêreldbeker vir Sewes. Motorwedrenne is ook belangrik: die Doebai-outodroom bied deur die jaar talle byeenkomste aan. Die Doebai-hardloop, deel van die Doebai-fiksheidsuitdaging, is die grootste gratis prettige hardlooptoer ter wêreld.<ref name="Britannica" /> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |last=Krane |first=Jim |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |url=https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran |publisher=St. Martin's Press |location=New York |year=2009 |isbn=978-0-312-53574-2}} * {{en}} {{cite book |last=Davidson |first=Christopher M. |title=Dubai: The Vulnerability of Success |url=https://archive.org/details/dubaivulnerabili00davi |publisher=Columbia University Press |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-231-70034-4}} * {{en}} {{cite book |author=Syed Ali |title=Dubai: Gilded Cage |url=https://archive.org/details/dubaigildedcage0000alis |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=2010 |pages=[https://archive.org/details/dubaigildedcage0000alis/page/240 240] |isbn=978-0-300-15217-3}} * {{en}} {{cite book |author=Heiko Schmid |title=Economy of Fascination: Dubai and Chicago as Themed Urban Landscapes |url=https://archive.org/details/economyoffascina0000schm |publisher=Bornträger |location=Berlin, Stuttgart |year=2009 |ISBN=978-3-443-37014-5}} * {{en}} {{cite book |author=John M. Smith |title=Dubai The Maktoum Story |publisher=Bod (Books on Demand) |location=Norderstedt |year=2007 |ISBN=3-8334-4660-9}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Dubai|Doebai}} * {{en}} {{Wikivoyage|Dubai|Doebai}} * {{ar}} {{en}} [https://www.dm.gov.ae/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dubai-United-Arab-Emirates|title=Dubai|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Desember 2021}} {{Normdata}} [[Kategorie:Doebai]] [[Kategorie:Nedersettings in die Verenigde Arabiese Emirate]] kpax45q37w9rg91hayisto4rlfsqral 2964663 2964662 2026-09-03T05:30:13Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964663 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Doebai |ander_naam= |inheemse_naam=دبي |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=DubaiCollage.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif= |beeld_vlag=Flag of Dubai.svg |vlaggrootte=90px |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild=Coat of Arms of Dubai.png |skildskakel= |skildgrootte=75px |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=MapEmirateDubai.PNG |kaartgrootte=260px |kaartbyskrif=Ligging van Doebai in die VAE |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart= |duimdrukkeretiketposisie=bokant |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Verenigde Arabiese Emirate}} |onderafdelingtipe1=Emiraat |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Doebai (emiraat)|Doebai]] |onderafdelingnaam2= |regeringstipe= Emiraat |leiertitel=Heerser |leiernaam=Mohammed bin Rashid Al Maktoum |stigtingstitel=Eerste vermelding |stigtingsdatum=1095 |stigtingstitel1=Maktoum-heerskappy |stigtingsdatum1=1833 |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=4110 |hoogtevoetnotas= |hoogte_m=16 |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|25|15|00|N|55|18|00|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=einde 2025 (emiraat) |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=4&nbsp;580&nbsp;000 |bevolkingsdigtheid_km2= |tydsone=VAE-standaardtyd |utcafset=+04:00 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe=Poskode |poskode= |skakelkode=04 |leë_naam= Lughawe |leë_inligting= [[Doebai Internasionale Lughawe]] |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |voetnotas= |webwerf=[https://www.dm.gov.ae/ ''dm.gov.ae''] }} '''Doebai''' ([[Arabies]]: دبي, ''Dubayy'', [dʊˈbajj]) is die grootste stedelike nedersetting in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (VAE) en die administratiewe setel van die gelyknamige [[Doebai (emiraat)|emiraat]]. Die stad is aan die noordelike rand van die [[Doebai (emiraat)|emiraat Doebai]] geleë en word deur die ''Dubai Creek'', 'n baai aan die [[Persiese Golf]] met 'n wydte van tussen 100 en 1&nbsp;300 meter en 'n lengte van sowat 14 kilometer, in twee stadsdele verdeel. Vroeër was hier twee selfstandige nedersettings geleë – Deira aan die noordelike en Bur Dubai aan die suidelike kant. [[Lêer:Dubai Creek from Bur Dubai (5374118618).jpg|duimnael|regs|Die Doebai-kreek skei Deira (links) van Bur Dubai en het die stad se ekonomiese ontwikkeling gedra]] [[Lêer:AlRas Deira Mid1960s.jpg|duimnael|links|Binne enkele dekades is Doebai omgeskep in 'n moderne metropool van die industriële tydperk met gesofistikeerde infrastruktuur]] Brûe is net buite die middestad gebou sodat die meeste voetgangers in die sakekern deur veerbote (sogenaamde ''abra's'') tussen die twee teenoorliggende stadsdele vervoer word. Die stadsgebied het veral in suidelike rigting langs die Jumeirah-strand en die Sjeik Zayed-weg uitgebrei aangesien Doebai in die noorde aan die emiraat [[Sharjah]] grens. Baie Doebaise werknemers het hulle weens die laer huurpryse oorkant die grens in Sharjah-stad gevestig. Nog omstreeks 1970 was Doebai 'n onbenullige dorpie in 'n sanderige [[woestyn]]gebied wat hoofsaaklik deur pêrelduikers bewoon is. In die volgende dekades het Doebai 'n ongekende metamorfose ondergaan wat dit in 'n Arabiese [[metropool]] met globale belange en handelsbetrekkinge en 'n internasionale kulturele en ekonomiese sentrum omgeskep het wat in baie opsigte 'n brugfunksie tussen die ooste en die weste vervul. In November 2013 is Doebai aangewys as gasheerstad van die Expo 2020-wêreldtentoonstelling.<ref>{{en}} [https://www.expo2020dubai.com/ ''Expo 2020 Dubai UAE. Besoek op 28 April 2019'']</ref> Die lewensstyl van sy inwoners het dramaties verander. Terwyl daar teen die middel van die 1990's nog net enkele argitektoniese bakens en 'n beskeie toerismesektor was, het Doebai sedertdien ook tot 'n gesogte internasionale toeristetrekpleister en 'n mekka vir eiendomsontwikkelaars ontwikkel – met ambisieuse hotel-, winkelsentrum- en [[wolkekrabber]]projekte soos die [[Burj Khalifa]], tans die hoogste gebou ter wêreld, en die Burj al-Arab, jare lank die hoogste hotel ter wêreld. Die stad het in Augustus 2018 3,108 miljoen inwoners gehad en huisves omstreeks 85 persent van die gelyknamige emiraat se bevolking, wat teen die einde van 2025 tot 4,58 miljoen gegroei het; inheemse Doebaiers is lankal 'n minderheid in hul eie stad en emiraat. Doebai se ongekende ekonomiese opswaai het honderdduisende immigrante uit die buiteland gelok, onder wie 'n kwartmiljoen werkmigrante uit [[Suid-Asië|Suid-Asiatiese]] lande asook sowat 50&nbsp;000 [[Suid-Afrika]]ners (soos in 2009 beraam is).<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110716220732/http://www.timeoutdubai.com/community/features/9557-south-africans-in-dubai/page/1 ''Time Out Dubai – South Africans in Dubai. Besoek op 29 April 2019'']</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === Argeologiese vondste in die emiraat Doebai – veral by Al-Ashoosh, Al Sufouh en die besonder ryk vindplaas Saruq Al Hadid – dui op nedersetting deur die Ubaid- en Hafit-tydperke, die Umm al-Nar- en Wadi Suq-tydperke en al drie ystertydperke van die gebied. Die streek was aan die Sumeriërs as Magan bekend en was 'n bron van metaalgoedere, veral koper en brons. Sowat 5 000 jaar gelede is die gebied met sand oordek toe die kus landwaarts teruggetrek het.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite web |title=Dubai |publisher=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Dubai-United-Arab-Emirates |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die vroegste bekende vermelding van Doebai kom uit 1095, in die ''Boek van Geografie'' van die Andalusies-Arabiese geograaf Aboe Abdullah al-Bakri. Die Venesiese pêrelhandelaar Gasparo Balbi het die gebied in 1580 besoek en Doebai (as ''Dibei'') vir sy pêrelbedryf vermeld.<ref name="Britannica" /> === Die stigting van die moderne stad === [[Lêer:Al Fahidi-Fort.jpg|duimnael|links|Die Al Fahidi-fort in die 1950's. Dit is in 1787 gebou en is die oudste bewaarde gebou in Doebai.]] Doebai is vermoedelik vroeg in die 18de eeu as 'n pêrel- en vissersdorpie gestig en was teen 1822 'n dorpie van sowat 700 tot 800 lede van die Bani Yas-stam, onderworpe aan die heerskappy van sjeik Tahnun bin Shakhbut van [[Aboe Dhabi]]. 'n Britse vlootlandmeter het in daardie jaar aangeteken dat Doebai deur sowat duisend mense bewoon is wat in 'n ovaalvormige dorpie agter 'n kleimuur gewoon het, met bokke en kamele tussen die huise.<ref name="Krane2009">{{en}} {{cite book |last=Krane |first=Jim |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |url=https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran |publisher=St. Martin's Press |location=New York |year=2009 |isbn=978-0-312-53574-2}}</ref> In 1833 het lede van die Al Bu Falasah-stam ná stamvetes van Aboe Dhabi weggebreek en hulle in Doebai gevestig. Die uittog is gelei deur Obeid bin Saeed en Maktoum bin Butti, wat gesamentlike leiers van Doebai geword het totdat Obeid in 1836 gesterf het en Maktoum die Maktoum-dinastie gevestig het, wat Doebai sedertdien regeer.<ref name="Krane2009" /> Doebai het saam met die ander Trucial States die Algemene Maritieme Verdrag van 1820 met die Britse regering onderteken, wat tot die Ewigdurende Maritieme Wapenstilstand van 1853 gelei het; in 1892 het die [[Verenigde Koninkryk]] by verdrag verantwoordelikheid vir die emiraat se veiligheid aanvaar.<ref name="Davidson2008">{{en}} {{cite book |last=Davidson |first=Christopher M. |title=Dubai: The Vulnerability of Success |url=https://archive.org/details/dubaivulnerabili00davi |publisher=Columbia University Press |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-231-70034-4}}</ref> Die 19de eeu was vir die dorpie ook een van rampe. 'n Pokke-epidemie het in 1841 in Bur Dubai uitgebreek en inwoners na Deira laat verhuis, en 'n brand in 1896 het die helfte van Bur Dubai se huise verteer, aangesien baie wonings nog van palmblare (''barasti'') gebou is. In 1901 het sjeik Maktoum bin Hasher Al Maktoum Doebai 'n vryhawe sonder in- of uitvoerbelasting verklaar en handelaars grond, beskerming en verdraagsaamheid belowe. Handelaars het van Lingeh in Persië en van naburige emirate hierheen getrek, en Doebai het teen 1906 Lingeh as die belangrikste stapelmark van die Trucial-kus verdring.<ref name="Krane2009" /> Die "Groot Storm" van 1908 het aan die einde van die pêrelseisoen die pêrelbote van Doebai en die kusemirate getref en 'n dosyn bote en meer as honderd mans gekos – 'n groot terugslag wat baie gesinne sonder broodwinner en baie handelaars bankrot gelaat het.<ref name="Krane2009" /> === Die tydperk voor die olie === [[Lêer:Dubai Creek 1964.jpg|duimnael|Die Doebai-kreek in die middel-1960's.]] Die ineenstorting van die pêrelbedryf – veral ná die verskyning van goedkoop gekultiveerde pêrels en die wêreldwye ekonomiese depressie – het die stad in 'n diep insinking gedompel; baie inwoners het in armoede gelewe of na ander dele van die [[Persiese Golf]] getrek. 'n Kontrak vir olieprospektering is in 1937 onderteken, maar weens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is olie eers in 1966 gevind.<ref name="Britannica" /> Sjeik Rashid bin Saeed Al Maktoum, wat van 1958 af geregeer het, het die inkomste uit die handel gebruik om infrastruktuur te bou, aanvanklik met lenings van plaaslike handelaars en van die heerser van [[Koeweit]]. Private maatskappye is gestig om elektrisiteit, telefoondienste en die hawe en lughawe te bou en te bedryf. In 1959 is Doebai se eerste telefoonmaatskappy gestig en die eerste hotel, die Airlines Hotel, gebou; teen 1961 was daar werkende elektrisiteits- en telefoonnetwerke en teen 1968 'n betroubare toevoer van leidingwater.<ref name="Krane2009" /> Op aandrang van die Britte het sjeik Rashid in 1959 die argitek John Harris na Doebai genooi om 'n stadsplan op te stel. Harris se plan, wat in Mei 1960 voorgelê is, het die bestaande handels- en woonbuurte van Bur Dubai en Deira sover moontlik onaangeraak gelaat en nuwe ontwikkeling verder van die golf af landwaarts geplaas. Die laebouvisie van die plan is nooit verwesenlik nie, maar sy padnetwerk is grotendeels soos beplan uitgevoer en het jare lank as riglyn vir die uitbreiding van die stad se strate gedien.<ref name="Krane2009" /> Sjeik Rashid het in 1962 by sy swaer, die heerser van [[Katar]], 'n lening aangegaan om die eerste brug oor die Doebai-kreek te bou; dit is in Mei 1963 voltooi en met 'n tolgeld op verkeer betaal. Die bou van die stad se eerste lughawe het in 1959 begin en die terminaalgebou is in September 1960 geopen; met die aanlê van 'n teerbaan in 1965 het Doebai vir sowel streeks- as langafstandlugverkeer oopgegaan. In die 1960's was die stad ook die middelpunt van 'n lewendige [[goud]]handel: in 1968 is goud ter waarde van sowat £56 miljoen ingevoer, waarvan die oorgrote deel weer uitgevoer is – hoofsaaklik na kliënte wat dit in internasionale waters buite [[Indië]] in ontvangs geneem het, aangesien die invoer van goud na Indië verbode was.<ref name="Krane2009" /> === Die olietydperk en die stigting van die VAE === Ná jare van prospektering is olie uiteindelik in 1966 in Doebai se seegebied ontdek, hoewel in veel kleiner hoeveelhede as in Aboe Dhabi. Die eerste veld is Fateh ("goeie geluk") genoem. Dit het sjeik Rashid se planne versnel en 'n bouhoogkonjunktuur ontketen wat 'n massiewe instroming van buitelandse werkers, hoofsaaklik uit Asië en die Midde-Ooste, tot gevolg gehad het: tussen 1968 en 1975 het die stad se bevolking met meer as 300 persent gegroei.<ref name="Davidson2008" /> Een van die eerste groot projekte wat met die olie-inkomste aangepak is, was Hawe Rashid, 'n diepwatervryhawe wat op 5 Oktober 1972 ingewy is en aanvanklik vier maar reeds tydens die bouwerk sestien kaaie gehad het. Olie het in 1990 nog 24 persent van die emiraat se bruto binnelandse produk uitgemaak, maar teen 2004 tot 7 persent gedaal, aangesien sjeik Rashid doelbewus op diversifikasie gefokus het voordat die beperkte reserwes uitgeput sou wees.<ref name="Davidson2008" /> Nadat die Britse regering op 16 Januarie 1968 aangekondig het dat alle Britse troepe uit die gebied "oos van Aden" onttrek sou word, is die beginsel van 'n unie op 18 Februarie 1968 tussen sjeik Zayed bin Sultan Al Nahyan van Aboe Dhabi en sjeik Rashid van Doebai ooreengekom. [[Katar]] en [[Bahrein]] het uiteindelik uit die onderhandelinge onttrek, en op 2 Desember 1971 het Doebai saam met Aboe Dhabi, [[Sharjah]], Ajman, Umm al-Quwain en Fujairah die [[Verenigde Arabiese Emirate]] gestig; Ras al-Khaimah het op 10 Februarie 1972 bygekom. In 1973 het die emirate 'n gemeenskaplike geldeenheid, die VAE-dirham, aangeneem.<ref name="Krane2009" /> === Sedert 1980 === In 1979 is die diepwaterhawe by Jebel Ali geopen, en sjeik Mohammed het in 1985 die Jebel Ali-vryhandelsone daar rondom gestig, wat buitelandse maatskappye toegelaat het om onbeperk arbeid in te voer en kapitaal uit te voer. Die [[Golfoorlog]] van 1991 het die stad finansieel geskaad toe deposante en handelaars hul geld onttrek het, maar Doebai het gou herstel; in die laat 1990's het buitelandse handelsgemeenskappe uit Koeweit en Bahrein hulle hier gevestig.<ref name="Davidson2008" /> Vroeg in die 2000's het die bou van kunsmatige eilande langs die kus begin – die Palm-eilande en The World – en in 2010 is die [[Burj Khalifa]] geopen, wat die Taipei 101 as die hoogste gebou ter wêreld verdring het. Die wêreld se eerste werkende driedimensioneel gedrukte kantoorgebou is in 2016 in Doebai geopen; dit het sewentien dae geneem om te bou. Die Dubai Frame, 'n 150 meter hoë raamvormige uitkykpunt, is in 2017 voltooi.<ref name="Britannica" /> Op 28 Februarie 2026 is dele van die stad, waaronder die Fairmont The Palm-hotel, tydens Iranse vergeldingsaanvalle ná gesamentlike Israelies-Amerikaanse aanvalle op [[Iran]] getref, en die volgende oggend is die internasionale lughawe beskadig. Volgens die VAE se ministerie van verdediging het [[Iran]] 165 ballistiese missiele, twee kruismissiele en 541 hommeltuie afgevuur, waarvan die meeste onderskep is; 21 hommeltuie het burgerlike teikens getref en drie mense – gasarbeiders uit [[Pakistan]], Nepal en [[Bangladesj]] – is dood.<ref name="Time2026">{{en}} {{cite news |title=Iran's Retaliatory Strikes Challenge Image of Gulf Stability |work=Time |date=2 Maart 2026 |url=https://time.com/7381884/iran-missiles-dubai-palm-gulf/ |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Geografie en klimaat == [[Lêer:Dubai by Copernicus Sentinel-2 in false-colour.jpg|duimnael|Doebai in valskleur op 'n satellietbeeld van 2024. Die Palm Jumeirah en die kunsmatige eilande is duidelik sigbaar.]] Doebai lê aan die kus van die [[Persiese Golf]] en ongeveer op seevlak – die stad se hoogste natuurlike punt is sowat 16 meter bo seevlak. Die emiraat grens in die suide aan [[Aboe Dhabi]], in die noordooste aan [[Sharjah]] en in die suidooste aan [[Oman]]; Hatta, 'n klein eksklawe van die emiraat, word aan drie kante deur Oman omring. Die emiraat beslaan sowat 4 110 km², merkbaar meer as die oorspronklike 3 885 km² (1 500 vierkante myl) danksy die grootskaalse herwinning van land uit die see.<ref name="Britannica" /> Doebai lê in die Arabiese Woestyn, maar sy topografie verskil aansienlik van dié van die suide van die VAE: die landskap bestaan hier hoofsaaklik uit sandduine, terwyl gruiswoestyne die suide van die land oorheers. Die sand bestaan meestal uit vergruisde skulpe en koraal en is fyn, skoon en wit. Oos van die stad wyk die soutbedekte kusvlaktes (''sabkha'') voor 'n noord-suid lopende duinelyn; verder oos word die [[duin]]e groter en rooierig van [[ysteroksied]]. Die sandwoestyn wyk uiteindelik voor die Wes-Hadjargebergte, wat langs die grens met Oman by Hatta loop en op plekke tot sowat 1 300 meter styg. Doebai het geen natuurlike riviere of oases nie, maar wel die natuurlike inham van die Doebai-kreek, wat uitgediep is om groot vaartuie deur te laat.<ref name="Britannica" /> Seismies lê Doebai in 'n baie stabiele gebied: die naaste breuklyn, die Zagros-breuk, is sowat 200 kilometer van die VAE af, en die waarskynlikheid van 'n [[tsoenami]] word as minimaal beskou omdat die Persiese Golf nie diep genoeg is om een te veroorsaak nie.<ref name="Britannica" /> Die woestyn om die stad onderhou wilde grasse en enkele [[dadelpalm]]s, en in die ''sabkha''-vlaktes oos van die stad groei woestynhiasinte. In die vlaktes naby die Hadjargebergte groei [[akasia]]- en ghaf-bome, en in die stad se parke is inheemse bome soos die dadelpalm en die neem naas ingevoerde soorte soos [[Eucalyptus|bloekom]] en [[jakaranda]] geplant. Die woestynstreek is die tuiste van MacQueen se korhaan, die [[gestreepte hiëna]], die karakal, die woestynjakkals, [[Karakaras en valke|valke]] en die Arabiese [[oryx|oriks]]. Doebai lê op die trekroete tussen Europa, Asië en Afrika, en meer as 320 trekvoëlsoorte gaan in die lente en die herfs hierdeur. In die see om Doebai kom meer as 300 vissoorte voor, asook [[Dolfyn|dolfyne]], [[walvis]]se, [[haaie]], doegongs en [[Skilpad|seeskilpaaie]], waaronder die bedreigde karetskilpad en groen seeskilpad.<ref name="Britannica" /> === Klimaat === Doebai het 'n warm woestynklimaat (Köppen-klassifikasie BWh). Die somers is uiters warm, lank, windrig en klam, met 'n gemiddelde maksimum van sowat 40 °C en nagtelike minimums van sowat 30 °C in Augustus, die warmste maand. Die winters is mild tot warm, met 'n gemiddelde maksimum van 24 °C en minimums van 14 °C in Januarie, die koelste maand. Die meeste dae van die jaar is sonnig.<ref name="Britannica" /> Die somers is ook bekend vir hul baie hoë humiditeit: doupunte kan 30 °C oorskry en die hitte-indeks kan op die hoogtepunt van die somer bo 60 °C styg. Die hoogste temperatuur wat in Doebai aangeteken is, is 49 °C.<ref name="Britannica" /> == Regering == [[Lêer:Mohammed Bin Rashid Al Maktoum at the World Economic Forum Summit on the Global Agenda 2008 2.jpg|duimnael|links|170px|Mohammed bin Rashid Al Maktoum, heerser van Doebai en eerste minister van die VAE.]] Doebai word sedert 1833 deur die Al Maktoum-familie geregeer en die emiraat is 'n [[absolute monargie]]. Die heerser, sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, is ook visepresident en eerste minister van die [[Verenigde Arabiese Emirate]] en lid van die Hoogste Raad van die Unie. Doebai benoem agt lede tot die Federale Nasionale Raad, die federale wetgewende liggaam. Burgers van die emiraat neem deel aan die kieskollege wat lede van dié raad verkies.<ref name="Britannica" /> Die Doebai-munisipaliteit is in 1954 deur die destydse heerser, sjeik Rashid bin Saeed Al Maktoum, gestig vir stadsbeplanning, burgerlike dienste en die onderhoud van plaaslike geriewe. Dit het sedertdien tot 'n selfstandige owerheid met meer as 58 staatsdepartemente ontwikkel wat vir sowel die stad as die groter emiraat verantwoordelik is; Doebai is een van slegs drie emirate met 'n regstelsel wat van die federale howe onafhanklik is. Die heerser is staats- sowel as regeringshoof, en wette, dekrete en hofuitsprake word in sy naam uitgereik, maar sedert 2003 word die uitvoerende bestuur van die staatsagentskappe aan die Uitvoerende Raad van Doebai onder leiding van die kroonprins oorgelaat. Daar bestaan geen wetgewende vergadering nie, hoewel die tradisionele oop ''majlis'' – 'n raad waar burgers en verteenwoordigers van die heerser byeenkom – dikwels vir terugvoer oor plaaslike aangeleenthede gebruik word.<ref name="Britannica" /> == Bevolking == [[Lêer:Al Salam Mosque at night.jpg|duimnael|regs|200px|Die Al Salam-moskee in Al Barsha. [[Islam]] is die amptelike godsdiens van die VAE.]] Doebai is een van die vinnigsgroeiende stede in die Golfstreek. Die bevolking was in 1822 nog sowat 1 200, teen 1900 omtrent 10 000 en in 1968 net 58 971; teen 1975 was dit 183 000, teen 1995 sowat 674 000 en teen 2010 reeds 1,9 miljoen. Volgens die amptelike syfers van die Doebai-statistiekliggaam het die bevolking van die emiraat in September 2025 vir die eerste keer die vier miljoen verbygesteek en teen die einde van 2025 4,58 miljoen bereik – 'n toename van 7,5 persent in een jaar.<ref name="National2026">{{en}} {{cite news |title=Dubai population surpassed 4.5 million by end of 2025 |work=The National |date=30 Julie 2026 |url=https://www.thenationalnews.com/news/uae/2026/07/30/dubai-population-surpassed-45-million-by-end-of-2025/ |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die bevolkingsamestelling is een van die mees kosmopolitiese ter wêreld. Slegs sowat 15 persent van die emiraat se inwoners is burgers van die VAE; die res is buitelanders, van wie baie in die land gebore is of al geslagte lank hier woon. Sowat 85 persent van die buitelandse bevolking – en sowat 71 persent van die emiraat se totale bevolking – is Asiërs, hoofsaaklik [[Indië|Indiërs]] (sowat 51 persent) en [[Pakistan|Pakistani's]] (16 persent), met [[Bangladesj|Bangladesjiërs]] (9 persent) en [[Filippyne|Filippyners]] (3 persent) as verdere groot groepe. 'n Kwart van die bevolking herlei hul herkoms na [[Iran]]. Daar is meer as 100 000 Britte in die stad, by verre die grootste westerse groep. Die mediaanouderdom in die emiraat is sowat 27 jaar.<ref name="Britannica" /> [[Arabies]] is die nasionale en amptelike taal van die VAE, en die Golfdialek daarvan word deur die meeste Emiraatse burgers as moedertaal gepraat. [[Engels]] dien as tweede taal en as die algemene omgangstaal van die stad. Weens die immigrasie word onder meer ook Malajalam, Sindhi, Goedjarati, [[Oerdoe]], Persies, [[Hindi]], Tamil, Punjabi, Pasjto, Bengaals, Balochi, Tagalog en Chinees in Doebai gepraat.<ref name="Britannica" /> Artikel 7 van die VAE se grondwet verklaar [[Islam]] die amptelike godsdiens. Die regering subsidieer byna 95 persent van die moskees en stel al die imams aan, en al die moskees in Doebai word deur die departement van Islamitiese sake en liefdadigheidsaktiwiteite ("Awqaf") bestuur. Die grondwet maak voorsiening vir godsdiensvryheid, en die stad het groot [[Christendom|Christelike]], [[Hindoeïsme|Hindoe]]-, [[Sikhisme|Sikh]]-, Bahá'í-, [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] en Djainistiese gemeenskappe. Volgens 'n opname van 2014 was 56 persent van die inwoners Moslems, 25 persent Christene, 16 persent Hindoes en sowat 2 persent aanhangers van ander gelowe. Nie-Moslemgroepe mag godsdiensgeboue besit indien hulle grond en bouvergunning bekom; die grootste Katolieke gemeente ter wêreld is dié van die Sint Maria-kerk in Doebai, danksy die groot aantal gasarbeiders in die stad.<ref name="Britannica" /> == Ekonomie == [[Lêer:Jebel Ali Port 2 Imresolt.jpg|duimnael|Die hawe van Jebel Ali is die grootste mensgemaakte hawe ter wêreld.]] Doebai het een van die vinnigsgroeiende ekonomieë ter wêreld. Hoewel 'n aantal kernelemente van sy handelsinfrastruktuur op die rug van die oliebedryf gebou is, maak inkomste uit olie en aardgas vandag minder as 5 persent van die emiraat se inkomste uit. Die emiraat produseer sowat 50 000 tot 70 000 vate olie per dag en aansienlike hoeveelhede gas uit seevelde, maar sy olie is grotendeels uitgeput. Vaste eiendom en konstruksie (22,6 persent), handel (16 persent), die deurvoerhandel (15 persent) en finansiële dienste (11 persent) is die grootste bydraers tot die ekonomie.<ref name="Britannica" /> Doebai se nie-olie-buitelandse handel het in 2014 op 362 miljard dollar gestaan, waarvan invoere 230 miljard dollar en uitvoere en heruitvoere onderskeidelik 31 en 101 miljard dollar was. [[China]] was in daardie jaar Doebai se grootste handelsvennoot met 47,7 miljard dollar, gevolg deur [[Indië]] met 29,7 miljard en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] met 22,62 miljard.<ref name="Britannica" /> Die hawe van Jebel Ali, in die 1970's gebou, het die grootste mensgemaakte hawe ter wêreld en was op 'n stadium sewende in die wêreld wat die volume houerverkeer betref. Doebai is ook 'n middelpunt vir diensbedrywe soos inligtingstegnologie en finansies, met vryhandelsones vir bepaalde bedrywe oor die hele stad. Doebai Internetstad en Doebai Mediastad, saam deel van TECOM, huisves maatskappye soos Hewlett Packard, Halliburton, [[Google]], [[Oracle Corporation|Oracle]], [[Microsoft]], Dell en [[IBM]], asook mediahuise soos MBC, [[CNN]], die [[BBC]], [[Reuters]] en [[Sky News]].<ref name="Britannica" /> Die Doebai-finansiëlemark is in 2000 as 'n sekondêre mark vir die verhandeling van effekte en obligasies gestig, en NASDAQ Dubai is die internasionale aandelebeurs van die Midde-Ooste. Die Doebai Internasionale Finansiële Sentrum, wat in September 2004 geopen is, het toonaangewende internasionale firmas as 'n streekshoofkwartier gelok en werk met 'n onafhanklike, risikogebaseerde reguleerder en 'n regstelsel wat op die Engelse gemenereg gebaseer is.<ref name="Britannica" /> Doebai staan ook as die "stad van goud" bekend, aangesien 'n groot deel van die ekonomie op die goudhandel gebaseer is: in die eerste helfte van 2011 het die stad se totale goudhandel 580 ton beloop. Sedert Maart 2024 bedryf Doebai die grootste afval-tot-energie-aanleg ter wêreld, wat sowat 135 000 huise van krag voorsien.<ref name="Britannica" /> === Vaste eiendom === Die regering se besluit om van 'n handelsgebaseerde, olie-afhanklike ekonomie na een van dienste en toerisme te diversifiseer, het eiendomswaardes tussen 2004 en 2006 sterk laat styg. Die grootskaalse ontwikkelingsprojekte het van die hoogste wolkekrabbers en grootste projekte ter wêreld tot gevolg gehad, waaronder die Emirates Towers, die [[Burj Khalifa]], die Palm-eilande en die Burj al-Arab-hotel. Die eiendomsmark het egter in 2008 en 2009 'n groot insinking beleef: sommige eiendomme het tussen 2001 en November 2008 tot 64 persent van hul waarde verloor, en teen Februarie 2009 is Doebai se buitelandse skuld op 80 miljard dollar geskat.<ref name="Davidson2008" /> Die eiendomsmark van die stad is ook al herhaaldelik as 'n toevlugsoord vir onwettige geld beskryf. Die ondersoek "Dubai Unlocked", deur joernaliste van 75 mediahuise op grond van datalekke uit 2020 en 2022 gedoen, het aangedui hoe die mark 'n skuilplek geword het vir misdadigers, geldwassers, vlugtelinge van die gereg en persone teen wie internasionale sanksies geld. Tot 2022 was makelaars, agente en prokureurs in Doebai nie verplig om groot kontant- of kriptovalutatransaksies aan die owerhede te rapporteer nie. Ná die Russiese inval in Oekraïne in Februarie 2022 het eiendomspryse skerp gestyg toe welgestelde Russe in die mark begin belê het; sedert 2020 het pryse met 124 persent gestyg. In 2024 het eiendomstransaksies 'n rekord van 180 987 met 'n waarde van 522,5 miljard dirham bereik.<ref name="OCCRP2024">{{en}} {{cite web |title=Dubai Unlocked |publisher=Organized Crime and Corruption Reporting Project |year=2024 |url=https://www.occrp.org/en/project/dubai-unlocked |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Toerisme == [[Lêer:Skyline-Dubai-2010.jpg|duimnael|links|Die Burj Khalifa is van die bekendste besienswaardighede in Doebai]] Toerisme in Doebai is deel van die Doebai-regering se strategie om die invloei van buitelandse kapitaal te handhaaf. In Mei 2013 het die regering die Doebai-toerismestrategie 2020 van stapel gestuur, met die hoofdoel om 20 miljoen besoekers per jaar teen 2020 te lok en Doebai 'n gunstelingbestemming vir internasionale ontspannings- en sakereisigers te maak. In 2018 is die strategie uitgebrei deur nuwe teikens te stel om tussen 21 en 23 miljoen besoekers teen 2022 en tussen 23 en 25 miljoen besoekers teen 2025 te lok. In 2010 was die stad die sewende mees besoekte stad ter wêreld met 7,6 miljoen besoekers per jaar. Die stad het 14,9 miljoen oornagbesoekers ontvang in 2016. In 2018 was Doebai die stad wat die vierde meeste besoek word in die wêreld gebaseer op die aantal internasionale besoekers en die vinnigste groeiende, met 'n toename van 10,7%. Die Global Destination Cities Index 2019 deur MasterCard, het bevind dat toeriste meer in Doebai spandeer as in enige ander stad. In 2018 was dit vir die vierde jaar agtereenvolgens boaan die lys met 'n totale besteding van VS$30,82 miljard. Die gemiddelde besteding per dag was VS$553. Aspekte van Doebai se antieke kultuur, soms oorskadu deur moderne stedelike ontwikkeling, kan gevind word deur plekke rondom die Doebai-kreek (Khor Dubai) te besoek, wat die stad in twee helftes verdeel: Bur Dubai en Deira. Die geboue langs die Bur Dubai-kant van die kreek is die hart van die Ou Stad en een van die min oorblywende dele van die historiese Doebai. Ander historiese besienswaardighede sluit in die Doebai-museum in die gerestoureerde Al Fahidi-fort, wat in 1787 gebou is, en die Heritage Village in Hatta, 115 kilometer suidoos van Doebai-stad. In die hartjie van die rotsagtige Hatta-berge gaan die geskiedenis van die dorpie 2000 tot 3000 jaar terug. Dit bestaan uit 30 geboue wat elk verskil in grootte, binne-uitleg en boumateriaal wat gebruik word. Groot sorg is by die opknapping geneem om dieselfde materiale te gebruik as dié wat oorspronklik gebruik is, soos modder, hooi, hout en palmblare. Verder verwonder toeriste hulle aan die talle moderne [[wolkekrabber]]s en konstruksieprojekte, waarvan die [[Burj Khalifa]], Burj al Arab en die Dubai Mall van die gewildste toeriste-aantreklikhede is. Doebai is al die 'winkelsentrum van die Midde-Ooste' genoem. Daar is meer as 70 winkelsentrums in die stad, insluitend die Dubai Mall, wat volgens die Guinness-wêreldrekords na totale oppervlak die grootste inkopiesentrum ter wêreld is. Daar is ook heelwat tema- en pretparke in die stad. Dubai Parks and Resorts het in 2016 geopen, 'n toeriste-oord met temaparke soos Legoland Dubai en Motiongate Dubai. == Argitektuur en bakens == [[Lêer:Vereinigte Arabische Emirate - Dubai - Palm Jumeirah und Dubai Marina - im Vordergrund das Hotel Atlantis - panoramio.jpg|duimnael|Die Palm Jumeirah en die Doebai-marina, met die Atlantis-hotel op die voorgrond.]] Die [[Burj Khalifa]], wat in 2010 geopen is, is met 828 meter en 163 verdiepings die hoogste gebou ter wêreld. Die Burj al-Arab, wat in 1999 op sy eie kunsmatige eiland naby die Jumeirah-strand geopen is, is met sowat 321 meter een van die hoogste hotelle ter wêreld en het jare lank as die hoogste gegeld; die titel is in Februarie 2018 deur die Gevora-hotel in Doebai self (356 meter) oorgeneem en later deur die Ciel Dubai Marina (377 meter).<ref name="Gevora2018">{{en}} {{cite news |title=Dubai's Gevora, the new tallest hotel in the world, opens |work=Gulf News |date=12 Februarie 2018 |url=https://gulfnews.com/business/tourism/dubais-gevora-the-new-tallest-hotel-in-the-world-opens-1.2172456 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die Palm Jumeirah is een van 'n reeks kunsmatige eilande in die vorm van 'n palmboom wat vroeg in die 2000's uit die see herwin is, en die argipel The World bestaan uit eilande wat die vastelande van die wêreld naboots. Ander bekende bouwerke is die Emirates Towers, die Doebai-marina met sy digte groep wolkekrabbers, die Museum van die Toekoms en die Dubai Frame, 'n 150 meter hoë raamvormige uitkykpunt wat in 2017 voltooi is.<ref name="Britannica" /> Naas die moderne argitektuur bewaar die stad ook dele van sy ou boukuns. Die Al Fahidi-fort, wat in 1787 uit koraalklip en mortel gebou is en die oudste bewaarde gebou in Doebai is, het as vesting, koninklike woning, regeringsetel, tronk en wapenkamer gedien en huisves sedert 1971 die Doebai-museum.<ref name="GulfNews2026">{{en}} {{cite news |title=1787 to now: Dubai's oldest building – the story of Al Fahidi Fort |work=Gulf News |year=2026 |url=https://gulfnews.com/uae/1787-to-now-dubais-oldest-building-the-story-of-al-fahidi-fort-1.500233205 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die historiese wyk Al Fahidi in Bur Dubai, met sy koraalklipgeboue en windtorings, is een van die min oorblywende dele van die ou stad.<ref name="Britannica" /> == Vervoer == [[Lêer:Dubai Blue Line stel 5112 to Creek (52765713036).jpg|duimnael|Die Doebai-metro is die eerste stedelike spoornetwerk op die [[Arabiese Skiereiland]] en ry sonder bestuurders.]] Vervoer in Doebai word deur die Padde- en Vervoerowerheid (RTA) beheer, 'n agentskap van die regering wat in 2005 by koninklike dekreet gestig is. Meer as 70 miljard dirham is aan verbeterings bestee om die stelsel se vroeëre knelpunte en betroubaarheidsprobleme aan te spreek. In 2009 was daar sowat 1 021 880 motors in Doebai, en in Januarie 2010 het slegs 6 persent van die inwoners van openbare vervoer gebruik gemaak.<ref name="Britannica" /> Vyf hoofroetes loop deur die stad en verbind dit met die ander emirate: die E 11 (Sjeik Zayed-weg), die E 311 (Sjeik Mohammed bin Zayed-weg), die E 44 (Doebai–Hatta-snelweg), die E 77 (Doebai–Al Habab-weg) en die E 66 (Doebai–Al Ain-weg). Die oostelike en westelike stadsdele word deur die Al Maktoum-brug, die Al Garhoud-brug, die Al Shindagha-tonnel, die Business Bay-oorgang en die Drywende Brug verbind. Die RTA bedryf die stad se busstelsel, wat 140 roetes dien, en gee lisensies aan alle taxidienste uit; Doebai se taxi's is maklik uitkenbaar aan hul romerige bakwerk met verskillende dakkleure wat die bedryfsmaatskappy aandui, met inbegrip van 'n diens met vroulike bestuurders (pienk dakke) wat uitsluitlik vroue en kinders vervoer.<ref name="Britannica" /> [[Lêer:Dubai - International (DXB - OMDB) AN1204297.jpg|duimnael|links|Die Doebai Internasionale Lughawe is die wêreld se besigste lughawe wat internasionale passasiersverkeer betref.]] Die [[Doebai Internasionale Lughawe]] (DXB), die tuisbasis van die lugredery [[Emirates]], is die derde besigste lughawe ter wêreld na passasiersverkeer en die besigste ter wêreld na internasionale passasiersverkeer, asook die sesde besigste vraglughawe. Die ontwikkeling van die Al Maktoum Internasionale Lughawe (DWC) is in 2004 aangekondig; wanneer dit voltooi is, sal dit met vyf aanloopbane en vier terminaalgeboue en 'n kapasiteit van 160 miljoen passasiers die grootste lughawe ter wêreld wees.<ref name="Britannica" /> [[Lêer:Dubai Tram Alstom Citadis 402 near Al Sufouh.jpg|duimnael|Die Doebai-trem is een van die eerste tremnetwerke ter wêreld wat heeltemal van 'n kragtoevoer op grondvlak gebruik maak.]] Die Doebai-metro, wat in September 2009 geopen is, bestaan uit twee lyne (die Rooi en die Groen) wat deur die finansiële en woonbuurte loop. Die Rooi Lyn met 29 stasies is die hoofslagaar; 'n verlenging na die Expo 2020-terrein is op 1 Junie 2021 geopen, 'n Blou Lyn is in aanbou en 'n Goue Lyn word beplan. Dit is die eerste stedelike spoornetwerk op die [[Arabiese Skiereiland]] en die treine is volledig outomaties en sonder bestuurders. 'n monospoorlyn wat die Palm Jumeirah met die vasteland verbind, is op 30 April 2009 geopen – die eerste in die Midde-Ooste – en 'n tremlyn van 14,5 kilometer loop sedert 2014 langs die Al Sufouh-weg van die Doebai-marina tot by die Burj al-Arab, met twee ruilpunte met die metro se Rooi Lyn.<ref name="Britannica" /> Daar is twee groot handelshawens in Doebai, Hawe Rashid en Hawe Jebel Ali. Een van die meer tradisionele maniere om van Bur Dubai na Deira te kom, is met die ''abras'' – klein bootjies wat passasiers oor die Doebai-kreek vervoer – en die Seevervoeragentskap bedryf ook 'n waterbusdiens en watertaxi's wat tot twintig passasiers op 'n keer vervoer.<ref name="Britannica" /> == Kultuur == [[Lêer:Spice Souq Dubai 13.jpg|duimnael|Tradisionele speserye in die speseryesoek in Deira.]] Die kultuur van Doebai weerspieël hoofsaaklik die tradisionele Arabiese kultuur, met 'n duidelike Arabiese en Islamitiese invloed op die argitektuur, musiek, drag, kookkuns en lewenswyse. Vyf keer per dag word Moslems van die minarette van die moskees tot gebed geroep. Die belangrikste feesdae is Eid-oel-Fiter, wat die einde van [[Ramadan]] aandui, en Nasionale Dag op 2 Desember, wat die stigting van die VAE herdenk.<ref name="Britannica" /> Die stad se kulturele karakter as 'n klein, etnies homogene pêrelgemeenskap is deur die aankoms van ander bevolkingsgroepe omvorm – eers deur Iranse immigrante vroeg in die 20ste eeu en later deur Indiërs en Pakistani's in die 1960's. Van 2006 tot 2022 was die naweek Vrydag en Saterdag, 'n kompromis tussen die heiligheid van die Vrydag vir Moslems en die westerse naweek; op 1 Januarie 2022 het Doebai na 'n werkweek van vier en 'n half dae oorgeskakel, met die naweek op Vrydagmiddag, Saterdag en Sondag.<ref name="Britannica" /> Weens die toerismegedrewe ondernemingsgees van baie inwoners en die hoë lewenstandaard het die kultuur van die stad geleidelik na luuksheid en oordaad verskuif, met 'n sterk klem op vermaak. Doebai is bekend vir sy nagklublewe, waar klubs en kroeë weens die drankwette hoofsaaklik in hotelle voorkom. Jaarlikse geleenthede soos die Doebai-inkopiefees en Dubai Summer Surprises lok meer as vier miljoen besoekers uit die streek en lewer meer as 2,7 miljard dollar op.<ref name="Britannica" /> Arabiese kookkuns is oral in die stad beskikbaar, van die klein ''shawarma''-eetplekke in Deira en Al Karama tot die restaurante in die hotelle; snelkos en Suid-Asiatiese en Chinese kookkuns is ook baie gewild. Die verkoop en gebruik van varkvleis word gereguleer en is wettig slegs aan nie-Moslems in aangewese dele van supermarkte en lughawens beskikbaar, en die verkoop van alkohol word eweneens gereguleer: 'n permit is nodig om drank te koop, maar dit is in hotelkroeë en restaurante verkrygbaar. In 2019 is die drankwette versag sodat toeriste ook by staatsbeheerde winkels drank kon koop.<ref name="Britannica" /> Die Doebai-operahuis het op 31 Augustus 2016 in Downtown Dubai sy deure geopen met 'n uitvoering deur Plácido Domingo; die 2 000-sitplekgehoorsaal dien as 'n veelsydige kunssentrum. Sedert 2004 word die Doebai Internasionale Filmfees jaarliks gehou as 'n uitstalvenster vir Arabiese en Midde-Oosterse filmtalent. 'n Minder bekende kant van die stad is die jong toneel van kontemporêre kunsgalerye, wat sedert 2008 saam met die kunsbeurs Art Dubai die stad op die internasionale kunskaart geplaas het.<ref name="Britannica" /> Verskeie internasionale nuusagentskappe, waaronder [[Reuters]], Bloomberg en die Middle East Broadcasting Centre, bedryf kantore in Doebai Mediastad en Doebai Internetstad. Plaaslike televisiekanale soos Dubai One en Dubai TV bied programme in Engels en Arabies aan, en die stad is die tuiste van verskeie koerante: ''Al Bayan'' en ''Al Ittihad'' is van die grootste Arabiese koerante en ''Gulf News'' en die ''Khaleej Times'' die grootste Engelse koerante. Sensuur is algemeen en word deur die regering gebruik om inhoud te beheer wat volgens hom die kulturele en politieke sensitiwiteite van die land aantas.<ref name="Britannica" /> === Drag === Die Emiraatse drag is tipies van verskeie lande van die [[Arabiese Skiereiland]]. Vroue dra gewoonlik die ''abaya'', 'n lang swart gewaad, saam met 'n hidjab wat die nek, deel van die kop, al die hare en die ore bedek; sommige dra ook 'n ''niqab'' wat die mond en neus bedek. Mans dra die ''kandurah'' (ook ''dishdasha'' of ''thawb'' genoem), 'n lang wit gewaad, en die kopdoek of ''ghutrah'', wat in die VAE tradisioneel wit is en met 'n swart koord, die ''egal'', op sy plek gehou word. Jonger Emiraters verkies dikwels 'n rooi-en-wit ghutrah wat soos 'n tulband om die kop gedraai word. Die drag is nooit verpligtend nie en baie mense dra westerse of ander oosterse klere, maar verbiedinge op "onwelvoeglike kleredrag" is in Doebai se strafreg opgeneem en besoekers word verwag om hulle daaraan te hou.<ref name="Britannica" /> == Onderwys en gesondheidsorg == Die skoolstelsel van Doebai volg dié van die VAE. Daar is openbare skole wat deur die ministerie van onderwys bedryf word en Emiraters sowel as Arabiese buitelanders dien, naas meer as tweehonderd private skole. Die onderrigmedium in openbare skole is [[Arabies]] met sterk klem op [[Engels]] as tweede taal, terwyl die meeste private skole Engels as onderrigmedium gebruik. Hoewel daar meer skole met 'n Britse leerplan in Doebai is as met enige ander leerplan, gaan meer leerlinge na skole met 'n Indiese leerplan, wat aansienlik groter en goedkoper is; sowat 36 skole bied internasionale onderwys volgens een of meer van die vier Internasionale Baccalaureaat-programme aan. Die emiraat het 'n aktiewe reguleerder, die KHDA, wat veral vir sy skoolgraderings bekend is.<ref name="Britannica" /> Die grootste universiteite in die stad na studentetal is Middlesex University Dubai, Heriot-Watt University Dubai, die Universiteit van Wollongong in Doebai, die Manipal Academy of Higher Education en die American University in Dubai. Hulle bied kursusse in alle groot vakgebiede aan, met sakestudies as die gewildste, gevolg deur inligtingstegnologie en ingenieurswese. Die meeste van dié instellings is in een van die twee onderwyssones – Knowledge Village en Academic City – geleë.<ref name="Britannica" /> Gesondheidsorg in Doebai bestaan uit 'n openbare en 'n private sektor. Openbare hospitale is die eerste keer in die laat 1950's gestig en het saam met openbare gesondheidsinisiatiewe uitgebrei; daar is nou 28 hospitale in die stad, ses openbare en 22 private. Teen die einde van 2012 was daar ook 1 348 mediese klinieke, waarvan 97 persent privaat bedryf is. In 2015 is verpligte mediese versekering vir alle inwoners ingefaseer, wat die vraag na mediese dienste laat toeneem het. Die Doebai-hospitaal, deel van die emiraat se departement van gesondheid en mediese dienste, is in 1977 goedgekeur maar het eers in Maart 1983 pasiënte begin ontvang.<ref name="Britannica" /> == Sport == Die [[Internasionale Krieketraad]] het sy hoofkwartier op 1 Augustus 2005 van [[Lord’s]] in [[Londen]] na Doebai verskuif, waar dit sedertdien gesetel is.<ref name="Cricinfo2005">{{en}} {{cite news |title=ICC to relocate to Dubai on 1 August 2005 |work=ESPNcricinfo |year=2005 |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-relocate-to-dubai-on-1-august-2005-214500 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Doebai was een van die gasheerstede tydens die [[T20I-wêreldbeker 2021]], die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en die [[Kampioenetrofee 2025]]. [[Lêer:DTC1.jpg|duimnael|regs|200px|Die Doebai-tennisstadion, waar die Doebai-tenniskampioenskappe jaarliks gehou word.]] [[Sokker]] en [[krieket]] is die gewildste sportsoorte in Doebai. Drie sokkerspanne – Al Wasl, Shabab Al Ahli Dubai en Al Nasr – verteenwoordig die stad in die VAE se professionele liga, en Al Wasl het die tweede meeste liga-titels in die land na Al Ain.<ref name="Britannica" /> Die stad bied jaarliks die Doebai-tenniskampioenskappe aan, asook die Dubai Desert Classic- en die DP World Tour Championship-[[gholf]]toernooie, wat sportsterre van oor die wêreld lok. Die Doebai-wêreldbeker, 'n volbloedperdewedren, word jaarliks op die Meydan-renbaan gehou, en die Doebai-sewes, deel van die wêreldreeks vir rugbysewes, is een van die groot geleenthede op die [[rugby]]kalender; Doebai was in 2009 die gasheer van die Rugbywêreldbeker vir Sewes. Motorwedrenne is ook belangrik: die Doebai-outodroom bied deur die jaar talle byeenkomste aan. Die Doebai-hardloop, deel van die Doebai-fiksheidsuitdaging, is die grootste gratis prettige hardlooptoer ter wêreld.<ref name="Britannica" /> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |last=Krane |first=Jim |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |url=https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran |publisher=St. Martin's Press |location=New York |year=2009 |isbn=978-0-312-53574-2}} * {{en}} {{cite book |last=Davidson |first=Christopher M. |title=Dubai: The Vulnerability of Success |url=https://archive.org/details/dubaivulnerabili00davi |publisher=Columbia University Press |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-231-70034-4}} * {{en}} {{cite book |author=Syed Ali |title=Dubai: Gilded Cage |url=https://archive.org/details/dubaigildedcage0000alis |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=2010 |pages=[https://archive.org/details/dubaigildedcage0000alis/page/240 240] |isbn=978-0-300-15217-3}} * {{en}} {{cite book |author=Heiko Schmid |title=Economy of Fascination: Dubai and Chicago as Themed Urban Landscapes |url=https://archive.org/details/economyoffascina0000schm |publisher=Bornträger |location=Berlin, Stuttgart |year=2009 |ISBN=978-3-443-37014-5}} * {{en}} {{cite book |author=John M. Smith |title=Dubai The Maktoum Story |publisher=Bod (Books on Demand) |location=Norderstedt |year=2007 |ISBN=3-8334-4660-9}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Dubai|Doebai}} * {{en}} {{Wikivoyage|Dubai|Doebai}} * {{ar}} {{en}} [https://www.dm.gov.ae/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dubai-United-Arab-Emirates|title=Dubai|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Desember 2021}} {{Normdata}} [[Kategorie:Doebai]] [[Kategorie:Nedersettings in die Verenigde Arabiese Emirate]] 3qlcnd169o6l1r5ar5mi1g1aa9dotej 0 36432 2964532 2506057 2026-09-02T17:26:18Z Martinvl 12559 2964532 wikitext text/x-wiki :''Vir ’n artikel oor die oblast met dieselfde naam, sien [[Samara-oblast]].'' {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Samara |ander_naam= |inheemse_naam=<small>Самара</small> |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët= Samara P8101356 2200.jpg |beeldgrootte=200px |beeldbyskrif= |beeld_vlag=Flag of Samara.svg |seëlgrootte= |beeld_skild=Coat of Arms of Samara (Samara oblast).svg |beeld_kaart= |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif= |duimdrukkerkaart=Samara-oblast |duimdrukkeretiketposisie=bokant |duimdrukkerkaartgrootte=200 |duimdrukkerkaartbyskrif= Die ligging van Samara in Samara-oblast |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Rusland}} |onderafdelingtipe1=[[Oblast]] |onderafdelingnaam1=[[Lêer:Flag of Samara Oblast.svg|20px]] [[Samara-oblast|Samara]] |regeringstipe=Stad-okroeg |leiertitel=Burgemeester |leiernaam=Elena Lapoesjkina |leiertitel1= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=[[1586]] |stigtingstitel2=Stadstatus |stigtingsdatum2=[[1688]] |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |oppervlak_totaal_km2=541.382 |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|53|12|10|N|50|08|27|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2018 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=1163399 |bevolkingsdigtheid_km2=2200 |bevolkingsdigtheid_myl2=5600 |bevolkingnota= |tydsone=UTC+04:00 |webwerf=[http://city.samara.ru/ ''city.samara.ru''] }} '''Samara''' ([[Russies]]: Сама́ра) is 'n stad in [[Rusland]], geleë aan die [[Wolga]], wat in 1586 gestig is. Dit is die hoofstad van die [[Samara-oblast]] en het 'n bevolking van 1&nbsp;163&nbsp;399 (2018). Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]]. Tussen 1935 en 1991 is die stad as '''Kuybyshev''' bekend.<ref name="dict">{{cite book |last=Everett-Heath |first=John |title=Concise Oxford Dictionary of World Place Names |date=22 October 2020 |publisher= Oxford University Press |isbn=978-0-19-190563-6 |url= https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-6547 |chapter=Samara |lang = Engels}}</ref> == Susterstede == * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Stuttgart]], [[Duitsland]] * {{vlagikoon|Slowenië}} [[Koper, Slowenië|Koper]], [[Slowenië]] * {{vlagikoon|Bulgarye}} [[Stara Zagora]], [[Bulgarye]] * {{vlagikoon|Turkye}} [[Denizli]], [[Turkye]] * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[St. Louis]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Dnipro]], [[Oekraïne]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ru}} [http://city.samara.ru/ Amptelike webwerf] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Russiese stede met meer as miljoen inwoners}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Rusland]] 7cbf9sp6bypyji24pt52tpnyv0n5nme 2964551 2964532 2026-09-02T18:00:17Z SpesBona 2720 Opruim 2964551 wikitext text/x-wiki :''Vir ’n artikel oor die oblast met dieselfde naam, sien [[Samara-oblast]].'' {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Samara |ander_naam= |inheemse_naam=<small>Самара</small> |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët= Samara P8101356 2200.jpg |beeldgrootte=200px |beeldbyskrif= |beeld_vlag=Flag of Samara.svg |seëlgrootte= |beeld_skild=Coat of Arms of Samara (Samara oblast).svg |beeld_kaart= |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif= |duimdrukkerkaart=Samara-oblast |duimdrukkeretiketposisie=bokant |duimdrukkerkaartgrootte=200 |duimdrukkerkaartbyskrif= Die ligging van Samara in Samara-oblast |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Rusland}} |onderafdelingtipe1=[[Oblast]] |onderafdelingnaam1=[[Lêer:Flag of Samara Oblast.svg|20px]] [[Samara-oblast|Samara]] |regeringstipe=Stad-okroeg |leiertitel=Burgemeester |leiernaam=Elena Lapoesjkina |leiertitel1= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=[[1586]] |stigtingstitel2=Stadstatus |stigtingsdatum2=[[1688]] |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |oppervlak_totaal_km2=541.382 |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|53|12|10|N|50|08|27|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2018 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=1163399 |bevolkingsdigtheid_km2=2200 |bevolkingsdigtheid_myl2=5600 |bevolkingnota= |tydsone=UTC+04:00 |webwerf=[http://city.samara.ru/ ''city.samara.ru''] }} '''Samara''' ([[Russies]]: Сама́ра) is 'n stad in [[Rusland]], geleë aan die [[Wolga]], wat in 1586 gestig is. Dit is die hoofstad van die [[Samara-oblast]] en het 'n bevolking van 1&nbsp;163&nbsp;399 (2018). Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]]. In die [[Sowjetunie]] was die stad van 1935 tot 1991 bekend as ''Koejbysjef'', genoem na die Russiese rewolusionêr Walerian Koejbysjef.<ref>{{en}} {{cite book |author=John Everett-Heath |title=Concise Oxford Dictionary of World Place Names |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-190563-6 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-6547 |chapter=Samara |date=22 Oktober 2020}}</ref> == Susterstede == * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Stuttgart]], [[Duitsland]] * {{vlagikoon|Slowenië}} [[Koper, Slowenië|Koper]], [[Slowenië]] * {{vlagikoon|Bulgarye}} [[Stara Zagora]], [[Bulgarye]] * {{vlagikoon|Turkye}} [[Denizli]], [[Turkye]] * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[St. Louis]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Dnipro]], [[Oekraïne]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ru}} [http://city.samara.ru/ Amptelike webwerf] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Russiese stede met meer as miljoen inwoners}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Rusland]] mrethgr3tpi7rgq69ul5eqmimhrzywl 0 40296 2964612 2693563 2026-09-02T21:12:18Z JMK 649 teksdetails 2964612 wikitext text/x-wiki Die '''Afrikaanse Beweging''' of die '''Afrikaanse Taalbeweging''' kan gesien word as die beweging wat hom beywer het vir die '''[[Afrikaans]]e kultuurtaal'''. == Eerste Taalbeweging == Die Afrikaanse Taalbeweging kan in twee fases verdeel word. Die eerste fase is die periode tussen [[1875]] en [[1899]] en staan as die Eerste Taalbeweging bekend. Die Eerste Taalbeweging neem 'n aanvang met die stigting van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]] of GRA onder leiding van [[S.J. du Toit|ds. S.J. du Toit]]. Byna al die stigterslede van die GRA was ook lede van een familie. Die Eerste Taalbeweging word gekenmerk deur 'n groot versigtigheid. Die stigterslede het in die geheim vergader en hulle het onder skuilname geskryf. Die rede hiervoor was dat hulle idee van 'n [[Afrikaans]]e skryftaal deur die algemene publiek van destyds as "absurd" beskou is. Een van die stigterslede, [[D.F. du Toit]] (Oom Lokomotief) sou via sy blad ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'', voorspraak gemaak het vir Afrikaans as skryftaal. Oom Lokomotief het egter herhaaldelik verklaar dat sy beweging nie teen [[Nederlands]] gekant was nie. Die uitgewery van die Genootskap van Regte Afrikaners, naamlik ''D.F. du Toit & Co.'', het tydens sy bestaan meer Nederlandse boeke gedruk as Afrikaanse boeke, naamlik 93&nbsp;650 Nederlandse teenoor 81&nbsp;000 Afrikaanse boeke.<ref>[[J.C. Steyn]]: Tuiste in eie taal, die behoud en bestaan van Afrikaans, bl 139.</ref> Die doel van die Eerste Taalbeweging was om die Afrikaners daarvan bewus te maak dat Afrikaans hulle taal is. Dit het al vrae opgeroep. Waarom moes die Afrikaners 'bewus' gemaak word daarvan dat hulle 'n eie taal praat? Het hulle dit dan nie geweet nie? Waarom nie? == Tweede Taalbeweging == [[Lêer:Redaksie van Ons Moedertaal Fotograaf Watson prof JJ Smith dr Tobie Muller Gordon Tomlinson.jpg|regs|300px|duimnael|Die redaksie van ''Ons Moedertaal'', Stellenbosch (van links): prof. [[Johannes J. Smith|J.J. Smith]], dr. [[Tobie Muller]] en Gordon Tomlinson. Dié publikasie was die mondstuk van die ATV.]] Die Tweede Taalbeweging neem 'n aanvang met die artikels van [[Gustav Preller]] wat in ''de Volkstem'' van [[19 April]] tot [[14 Junie]] [[1905]] gepubliseer is onder die opskrif "Laat 't ons toch ernst wezen", en ook die stigting van die [[Afrikaanse Taalgenootskap]] op [[13 Desember]] [[1905]] in [[Pretoria]]. Die Afrikaanse beweging is verder versterk deur die stigting van die [[Afrikaanse Taalvereniging]] (ATV) op [[3 November]] [[1906]] onder leiding van [[D.F. Malan]] en later [[J.H.H. de Waal]] in [[Kaapstad]]. Die Afrikaanse Taalgenootskap van Preller se leuse was: "Afrikaans schrijven en spreken, Hollands leren, albei lezen"<ref>A. de Villiers: Die Hollandse Taalbeweging in Suid-Afrika: Nasionale Pers, 1936, bl. 179.</ref> Die leuse van die Afrikaanse Taalvereniging was: leer Nederlands, schrijf Nederlands als ge kunt en wilt, maar als ge niet kunt of wilt, schrijf dan niet Engels, maar Afrikaans".<ref>[[Johannes du Plessis Scholtz|J.du P. Scholtz]]: Wording en ontwikkeling van Afrikaans. Kaapstad. Tafelberguitgewers, 1980, bl. 18.</ref> == Derde Taalbeweging == Na die beëindiging van [[apartheid]] in [[1994]] is die status van Afrikaans in Suid-Afrika verlaag. Afrikaans het eens 'n gelyke status met [[Engels]] gehandhaaf, maar is na een van elf amptelike tale gereduseer. Dit het tot die hernieude oorheersing van Engels in die openbare sfeer gelei. Pogings om die marginalisering van Afrikaans te stuit is al as 'n Derde Taalbeweging beskryf.<ref name=webb>{{cite web|last1=Webb|first1=Vic|title=Constructing an inclusive speech community from two mutually excluding ones: The third Afrikaans language movement |publisher=Universiteit van Pretoria |accessdate=23 September 2014 |url=http://web.up.ac.za/sitefiles/file/46/10824/papers/Inclusive%20lang%20comm.doc}}</ref> == Motief == Die Afrikaanse Taalbeweging was aanvanklik nie teen Nederlands as kultuurtaal gekant nie. Hierdie beweging was aanvanklik ook nie van plan om Nederlands met Afrikaans te vervang nie. Die bedoeling was om Afrikaans naas Nederlands in Suid-Afrika te handhaaf om op hierdie manier beter in staat te wees om die verengelsing van die Afrikaners teë te hou. Met die erkenning van Afrikaans op [[8 Mei]] [[1925]] was die bedoeling ook nie dat Afrikaans Nederlands moes vervang nie. Wet 9 van 1925 het bepaal dat Afrikaans aan Nederlands gelykgestel is. Wet 9 van 1925 het juis die sinonimiteit van Afrikaans en Nederlands onderskryf. In die praktyk het dit anders verloop. Die Afrikaanse Taalbeweging het 'n "taalstryd" geword en die stryd was gevoer teen die [[Nederlandse Taalbeweging]]. Nederlands is op alle moontlike terreine beveg en doodgedruk. Die taal moes die land uitgeboender word omdat dit beter sou wees vir die vorming van 'n eie Afrikaner-identiteit. Die Afrikaanse Taalbeweging het uiteindelik op 'n taalskeiding met Nederlands afgestuur. Talle argumente is na vore gebring om aan te dui dat Nederlands nie ook die kultuurtaal van die Afrikaner kan wees nie. Daar is veral op gewys dat Nederlands te 'moeilik' vir die Afrikaners was. Die Nederlandse Taalbeweging het daarop gedui dat Nederlands vir die [[Vlaminge]] nie 'moeilik' is nie. Die Afrikaanse Taalbeweging het aangedui dat daar baie 'groot' verskille tussen Afrikaans en Nederlands bestaan, benewens 'groot' kultuurverskille tussen die twee groepe. Die Nederlandse Taalbeweging het egter aangedui dat dieselfde taal- en kulturele verskille ook tussen Engelssprekende lande onderling bestaan. Ook in Spaans-, Frans-, en Portugeessprekende lande was daar onderling 'groot' taal- en kultuurverskille aanwesig. Opvallend van die Afrikaanse Taalbeweging was die versmelting tussen Afrikaans en nasionalisme. Die Beweging was van mening dat die 'vuur van nasionalisme' hoër sou brand met Afrikaans as kultuurtaal vir die Afrikaners. Hierdie beweging was van mening dat elke 'selfrespekterende volk' ook 'n eie kultuurtaal moes hê;<ref>[[Johannes J. Smith|J.J. Smith]]: "België en Suid-Afrika". Ons Moedertaal, deel 1(2), 25-27. 1914, bl. 27.</ref> of dat 'n 'volk' wat die naam 'volk' waardig is oor 'n eie inheemse kultuurtaal moes beskik, wat die oorsprong van die taal ook is.<ref>[[H.J.J.M. van der Merwe]]: Afrikaans; sy aard en Ontwikkeling. Pretoria: J.L. van Schaik. 1968. bl. 240.</ref> Die Nederlandse Taalbeweging het egter daarop gewys dat ook die [[Oostenrykers]], [[Switsers]], [[Skotte]] en [[Amerikaners]] aparte volkere is, maar kultuurtale met ander volkere deel. Kenmerkend van die Afrikaanse Taalbeweging is dat die meeste van sy ondersteuners laaggeskoolde plattelanders was. Hierdie groep het saam met die vlag en volkslied 'n hoë waarde aan die "taal as simbool" geheg. Die waarde van die "taal as instrument" of die gebruikswaarde van die taal, (aantal boeke, tydskrifte, koerante, musiek, ens.) is as minder belangrik beskou. Vir die [[Nederlandse Taalbeweging]] was die waarde van die "taal as instrument" van besondere waarde. Die Afrikaanse Taalbeweging toon ook groot ooreenkomste met die [[Amerikaanse Taalbeweging]], die [[Vlaamse Taalbeweging]], die [[Noorse Taalbeweging]], die [[Brasiliaanse Taalbeweging]] en die [[Quebecse Taalbeweging]]. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Taalpolitiek]] 9kqjfjbmgle4khealcf6yy8op49vz3n 2964613 2964612 2026-09-02T21:15:32Z JMK 649 ~kat 2964613 wikitext text/x-wiki Die '''Afrikaanse Beweging''' of die '''Afrikaanse Taalbeweging''' kan gesien word as die beweging wat hom beywer het vir die '''[[Afrikaans]]e kultuurtaal'''. == Eerste Taalbeweging == Die Afrikaanse Taalbeweging kan in twee fases verdeel word. Die eerste fase is die periode tussen [[1875]] en [[1899]] en staan as die Eerste Taalbeweging bekend. Die Eerste Taalbeweging neem 'n aanvang met die stigting van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]] of GRA onder leiding van [[S.J. du Toit|ds. S.J. du Toit]]. Byna al die stigterslede van die GRA was ook lede van een familie. Die Eerste Taalbeweging word gekenmerk deur 'n groot versigtigheid. Die stigterslede het in die geheim vergader en hulle het onder skuilname geskryf. Die rede hiervoor was dat hulle idee van 'n [[Afrikaans]]e skryftaal deur die algemene publiek van destyds as "absurd" beskou is. Een van die stigterslede, [[D.F. du Toit]] (Oom Lokomotief) sou via sy blad ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'', voorspraak gemaak het vir Afrikaans as skryftaal. Oom Lokomotief het egter herhaaldelik verklaar dat sy beweging nie teen [[Nederlands]] gekant was nie. Die uitgewery van die Genootskap van Regte Afrikaners, naamlik ''D.F. du Toit & Co.'', het tydens sy bestaan meer Nederlandse boeke gedruk as Afrikaanse boeke, naamlik 93&nbsp;650 Nederlandse teenoor 81&nbsp;000 Afrikaanse boeke.<ref>[[J.C. Steyn]]: Tuiste in eie taal, die behoud en bestaan van Afrikaans, bl 139.</ref> Die doel van die Eerste Taalbeweging was om die Afrikaners daarvan bewus te maak dat Afrikaans hulle taal is. Dit het al vrae opgeroep. Waarom moes die Afrikaners 'bewus' gemaak word daarvan dat hulle 'n eie taal praat? Het hulle dit dan nie geweet nie? Waarom nie? == Tweede Taalbeweging == [[Lêer:Redaksie van Ons Moedertaal Fotograaf Watson prof JJ Smith dr Tobie Muller Gordon Tomlinson.jpg|regs|300px|duimnael|Die redaksie van ''Ons Moedertaal'', Stellenbosch (van links): prof. [[Johannes J. Smith|J.J. Smith]], dr. [[Tobie Muller]] en Gordon Tomlinson. Dié publikasie was die mondstuk van die ATV.]] Die Tweede Taalbeweging neem 'n aanvang met die artikels van [[Gustav Preller]] wat in ''de Volkstem'' van [[19 April]] tot [[14 Junie]] [[1905]] gepubliseer is onder die opskrif "Laat 't ons toch ernst wezen", en ook die stigting van die [[Afrikaanse Taalgenootskap]] op [[13 Desember]] [[1905]] in [[Pretoria]]. Die Afrikaanse beweging is verder versterk deur die stigting van die [[Afrikaanse Taalvereniging]] (ATV) op [[3 November]] [[1906]] onder leiding van [[D.F. Malan]] en later [[J.H.H. de Waal]] in [[Kaapstad]]. Die Afrikaanse Taalgenootskap van Preller se leuse was: "Afrikaans schrijven en spreken, Hollands leren, albei lezen"<ref>A. de Villiers: Die Hollandse Taalbeweging in Suid-Afrika: Nasionale Pers, 1936, bl. 179.</ref> Die leuse van die Afrikaanse Taalvereniging was: leer Nederlands, schrijf Nederlands als ge kunt en wilt, maar als ge niet kunt of wilt, schrijf dan niet Engels, maar Afrikaans".<ref>[[Johannes du Plessis Scholtz|J.du P. Scholtz]]: Wording en ontwikkeling van Afrikaans. Kaapstad. Tafelberguitgewers, 1980, bl. 18.</ref> == Derde Taalbeweging == Na die beëindiging van [[apartheid]] in [[1994]] is die status van Afrikaans in Suid-Afrika verlaag. Afrikaans het eens 'n gelyke status met [[Engels]] gehandhaaf, maar is na een van elf amptelike tale gereduseer. Dit het tot die hernieude oorheersing van Engels in die openbare sfeer gelei. Pogings om die marginalisering van Afrikaans te stuit is al as 'n Derde Taalbeweging beskryf.<ref name=webb>{{cite web|last1=Webb|first1=Vic|title=Constructing an inclusive speech community from two mutually excluding ones: The third Afrikaans language movement |publisher=Universiteit van Pretoria |accessdate=23 September 2014 |url=http://web.up.ac.za/sitefiles/file/46/10824/papers/Inclusive%20lang%20comm.doc}}</ref> == Motief == Die Afrikaanse Taalbeweging was aanvanklik nie teen Nederlands as kultuurtaal gekant nie. Hierdie beweging was aanvanklik ook nie van plan om Nederlands met Afrikaans te vervang nie. Die bedoeling was om Afrikaans naas Nederlands in Suid-Afrika te handhaaf om op hierdie manier beter in staat te wees om die verengelsing van die Afrikaners teë te hou. Met die erkenning van Afrikaans op [[8 Mei]] [[1925]] was die bedoeling ook nie dat Afrikaans Nederlands moes vervang nie. Wet 9 van 1925 het bepaal dat Afrikaans aan Nederlands gelykgestel is. Wet 9 van 1925 het juis die sinonimiteit van Afrikaans en Nederlands onderskryf. In die praktyk het dit anders verloop. Die Afrikaanse Taalbeweging het 'n "taalstryd" geword en die stryd was gevoer teen die [[Nederlandse Taalbeweging]]. Nederlands is op alle moontlike terreine beveg en doodgedruk. Die taal moes die land uitgeboender word omdat dit beter sou wees vir die vorming van 'n eie Afrikaner-identiteit. Die Afrikaanse Taalbeweging het uiteindelik op 'n taalskeiding met Nederlands afgestuur. Talle argumente is na vore gebring om aan te dui dat Nederlands nie ook die kultuurtaal van die Afrikaner kan wees nie. Daar is veral op gewys dat Nederlands te 'moeilik' vir die Afrikaners was. Die Nederlandse Taalbeweging het daarop gedui dat Nederlands vir die [[Vlaminge]] nie 'moeilik' is nie. Die Afrikaanse Taalbeweging het aangedui dat daar baie 'groot' verskille tussen Afrikaans en Nederlands bestaan, benewens 'groot' kultuurverskille tussen die twee groepe. Die Nederlandse Taalbeweging het egter aangedui dat dieselfde taal- en kulturele verskille ook tussen Engelssprekende lande onderling bestaan. Ook in Spaans-, Frans-, en Portugeessprekende lande was daar onderling 'groot' taal- en kultuurverskille aanwesig. Opvallend van die Afrikaanse Taalbeweging was die versmelting tussen Afrikaans en nasionalisme. Die Beweging was van mening dat die 'vuur van nasionalisme' hoër sou brand met Afrikaans as kultuurtaal vir die Afrikaners. Hierdie beweging was van mening dat elke 'selfrespekterende volk' ook 'n eie kultuurtaal moes hê;<ref>[[Johannes J. Smith|J.J. Smith]]: "België en Suid-Afrika". Ons Moedertaal, deel 1(2), 25-27. 1914, bl. 27.</ref> of dat 'n 'volk' wat die naam 'volk' waardig is oor 'n eie inheemse kultuurtaal moes beskik, wat die oorsprong van die taal ook is.<ref>[[H.J.J.M. van der Merwe]]: Afrikaans; sy aard en Ontwikkeling. Pretoria: J.L. van Schaik. 1968. bl. 240.</ref> Die Nederlandse Taalbeweging het egter daarop gewys dat ook die [[Oostenrykers]], [[Switsers]], [[Skotte]] en [[Amerikaners]] aparte volkere is, maar kultuurtale met ander volkere deel. Kenmerkend van die Afrikaanse Taalbeweging is dat die meeste van sy ondersteuners laaggeskoolde plattelanders was. Hierdie groep het saam met die vlag en volkslied 'n hoë waarde aan die "taal as simbool" geheg. Die waarde van die "taal as instrument" of die gebruikswaarde van die taal, (aantal boeke, tydskrifte, koerante, musiek, ens.) is as minder belangrik beskou. Vir die [[Nederlandse Taalbeweging]] was die waarde van die "taal as instrument" van besondere waarde. Die Afrikaanse Taalbeweging toon ook groot ooreenkomste met die [[Amerikaanse Taalbeweging]], die [[Vlaamse Taalbeweging]], die [[Noorse Taalbeweging]], die [[Brasiliaanse Taalbeweging]] en die [[Quebecse Taalbeweging]]. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Taalpolitiek]] tq5qwi11ify68yt8ec6as30tigjtnqx 0 40874 2964667 2956217 2026-09-03T05:32:38Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964667 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Insekte | image = Sarcophaga sp male.jpg | image_caption = 'n Mannetjie-vleisvlieg van die genus ''Sarcophaga'' | image2 = Cetonia-aurata.jpg | fossil_range = {{Fossiel tydperk|396|0}} | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | subphylum = [[Hexapoda]] | classis = '''Insecta''' | classis_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Ordes | subdivision = * Archaeognatha * Dicondylia ** Zygentoma ** Pterygota | synonyms = * Ectognatha * Entomida }} '''Insekte''' (''Insecta'') is 'n [[Klas (biologie)|klas]] van die [[geleedpotiges]] (''Arthropoda''). Meer as 'n miljoen spesies is al beskryf en benoem, wat dit verreweg die grootste klas van alle [[dier]]e maak: meer as die helfte van alle bekende dierspesies is insekte. Skattings van die werklike totaal loop op tot sowat 5,5 miljoen spesies.<ref name="Stork2018">{{Cite journal |last=Stork |first=Nigel E. |title=How Many Species of Insects and Other Terrestrial Arthropods Are There on Earth? |journal=Annual Review of Entomology |date=2018 |volume=63 |issue=1 |pages=31–45 |doi=10.1146/annurev-ento-020117-043348 |pmid=28938083 |language=en}}</ref> Insekte het, nes ander geleedpotiges, gesegmenteerde liggame en gelede pote (vandaar die naam "geleedpotige") en haal asem deur middel van 'n trageëstelsel. Kenmerkend van insekte is hulle ses pote, en almal het 'n uitwendige skelet of [[eksoskelet]], hoewel dit nie by alle groepe ewe hard is nie.<ref name="GC2014">{{Cite book |last1=Gullan |first1=P. J. |last2=Cranston |first2=P. S. |title=The Insects: An Outline of Entomology |url=https://archive.org/details/insectsoutlineof0000gull_5ed |edition=5de |publisher=Wiley Blackwell |location=Oxford |year=2014 |isbn=978-1-118-84616-2 |language=en}}</ref> Die liggaam van 'n insek is in drie verdeel: die kop, borsstuk en agterlyf, alhoewel die verdeling nie altyd duidelik is nie. By sommige insekte is die dele saamgesmelt of is van die dele gesplete. Talle insekte het vlerke, behalwe die eerste verteenwoordigers van hierdie klas, die Apterygota en heelparty ander vorms wat dit later verloor het, soos die [[weeluis]]e. Insekte ondergaan [[gedaantewisseling]]. Hulle ontwikkel uit 'n [[Eier (biologie)|eier]] en gaan deur verskillende stadiums voordat hulle volwassenheid bereik; by die groepe met volledige gedaantewisseling is een van daardie stadiums 'n papie. Die diere kan baie verskil in hulle stadiums, soos 'n rusper wat 'n [[vlinder]] word. Insekte is [[Ecdysozoa]] en soos alle diere wat tot hierdie groep behoort vervel hulle om te kan groei. Insekte lewe op land en in varswater, alhoewel daar 'n paar soorte is wat ook in seewater woon. Hulle is die enigste ongewerweldes wat kan vlieg. Die vakgebied wat hom met die bestudering van insekte besig hou, heet insektekunde, oftewel [[entomologie]]. Sommige insekte is van groot nut vir die [[mens]] en word op groot skaal gekweek, soos [[heuningby|bye]] (vir hul [[heuning]]) en [[sywurm]]s (vir sy). Ander bestuif [[plant]]e, beheer pesinsekte en dien as voedsel vir ander diere. Daar is ook insekte wat as 'n [[Plaag (organisme)|plaag]] beskou word, soos dié wat gewasse beskadig of [[siekte]]s oordra. Insekte speel ook 'n belangrike rol in die [[biologie]]: navorsing oor die vrugtevlieg het 'n onskatbare bydrae tot [[genetika]] gelewer. Daar is ook insekte wat [[parasiet]]e is, soos [[weeluis]]e, luise of vlooie. [[Kommunikasie]] tussen insekte vind plaas deur middel van geurstowwe of liggaamsgedrag. Dit is veral belangrik vir insekte soos bye, [[termiet]]e en [[mier]]e, wat ''sosiaal'' is. Hulle bou state waar net 'n koningin eiers lê en die dogters die werkers van die [[nes]] vorm. Die volwasse moderne insekte wissel in grootte van 0,139&nbsp;mm (die mannetjie van die dwergwesp ''Dicopomorpha echmepterygis'') tot 56,7&nbsp;cm met die pote uitgestrek (die stokinsek ''Phobaeticus chani'', wie se liggaam alleen 35,5&nbsp;cm meet en daarmee die langste insekliggaam is). Die stokinsek ''Phryganistria chinensis'' is met die pote uitgestrek nog langer – 62,4&nbsp;cm – al is sy liggaam self 'n bietjie korter.<ref name="GWR">{{Cite web |title=Longest insect body length |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/70621-longest-insect-body-length |publisher=Guinness World Records |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Die uitgestorwe ''Meganeura'', wat 300 miljoen jaar gelede gelewe het, was een van die grootste insekte wat ooit bestaan het, met 'n vlerkspan van tot 75&nbsp;cm. == Etimologie == Die woord ''insek'' kom van die [[Latyn]]se ''insectum'', die verlede deelwoord van ''insecare'' ("insny"), omdat 'n insek se liggaam lyk asof dit in drie stukke ingesny is. [[Plinius die ouere|Plinius die Ouere]] het die Latynse woord as leenvertaling van die Griekse ἔντομον (''éntomon'') geskep, wat op sy beurt van ἔντομος (''éntomos'', "in stukke gesny") afgelei is. Dit was [[Aristoteles]] se naam vir hierdie groep diere, en van dieselfde stam kom die naam van die vakgebied [[entomologie]].<ref name="Liddell">{{Cite web |title=ἔντομος |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3De%29%2Ftomos |website=A Greek-English Lexicon |publisher=Perseus Digital Library |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die omgangswoord ''gogga'', wat in Afrikaans vir insekte en ander klein ongewerweldes gebruik word, is uit [[Nama|Khoekhoe]] oorgeneem, waar ''xo-xon'' 'n versamelnaam vir kruipende en krioelende diertjies was.<ref name="dsae">{{Cite web |title=gogga, goggo, n. |url=https://dsae.co.za/entry/gogga/e02706 |website=Dictionary of South African English |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Insekte en ander goggas == In die omgangstaal word byna enige klein [[geleedpotiges|geleedpotige]] wat op land voorkom 'n gogga genoem, maar biologies gesproke is verskeie van hierdie diere nie insekte nie. [[Duisendpoot|Duisendpote]], honderdpote, pissebedde, [[spinnekop]]pe, [[myt]]e, [[Bosluis|bosluise]] en [[skerpioen]]e het wel 'n gelede uitwendige skelet, maar hulle bouplan verskil van dié van insekte.<ref name="GC2014" /> Volwasse insekte is die enigste geleedpotiges wat ooit vlerke het – tot twee pare, altyd op die borsstuk. Of hulle nou vlerke het of nie, kan volwasse insekte aan hulle driedelige liggaam (kop, borsstuk en agterlyf) en aan die drie pare pote op die borsstuk uitgeken word. Spinnekoppe het vier pare pote en 'n tweedelige liggaam; duisendpote het twee pare pote per segment en honderdpote een paar per segment; pissebedde, wat eintlik [[Skaaldier|skaaldiere]] is, het sewe pare pote.<ref name="GC2014" /> Entomoloë hou die naam "goggas" in die enger sin vir die Hemiptera of halfvlerkiges voor, waaronder sikades en skildgoggas val – die groep wat in Engels as ''true bugs'' bekend staan. == Diversiteit en verspreiding == === Aantal spesies === [[Lêer:Eukaryote species pie tree.png|duimnael|regs|Ongeveer die helfte van alle beskryfde [[Eukarioot|eukariote]] spesies is insekte (die linkerkant van die diagram).]] Skattings van die totale aantal insekspesies verskil aansienlik. Die algemeenste skatting is dat daar sowat 5,5 miljoen insekspesies op aarde bestaan, waarvan ongeveer een miljoen reeds beskryf en benoem is.<ref name="Stork2018" /> Dié beskryfde spesies maak sowat die helfte uit van alle bekende [[Eukarioot|eukariote]], die groep wat diere, plante en swamme insluit. Vyf ordes bevat elk meer as 100&nbsp;000 beskryfde spesies: die Hemiptera (halfvlerkiges), [[Vlinder|Lepidoptera]] (skoenlappers en motte), [[Tweevlerkiges|Diptera]] (vlieë en muskiete), [[Vliesvlerkiges|Hymenoptera]] (wespe, bye en miere) en [[Kewer|Coleoptera]] (kewers). Die kewers alleen tel meer beskryfde spesies as enige ander orde van diere.<ref name="Stork2018" /> <gallery class=center mode=packed widths=150 heights=150 caption="Vyf ordes het elk meer as 100 000 beskryfde spesies."> Lêer:Palomena prasina MHNT Léguevin Blanc.jpg|Halfvlerkiges<br />(Hemiptera) Lêer:Peacock butterfly (Aglais io) 2.jpg|Skoenlappers en motte<br />([[Vlinder|Lepidoptera]]) Lêer:Asilidae by kadavoor.jpg|Vlieë<br />([[Tweevlerkiges|Diptera]]) Lêer:Specimen of Podalonia tydei (Le Guillou, 1841) (cropped).jpg|Wespe<br />([[Vliesvlerkiges|Hymenoptera]]) Lêer:7-Spotted-Ladybug-Coccinella-septempunctata-sq1.jpg|Kewers<br />([[Kewer|Coleoptera]]) </gallery> === Verspreiding en habitatte === [[Lêer:Mississippi River mayfly hatch on radar.png|duimnael|Insekte kan meteens in reuse hoeveelhede voorkom, soos [[sprinkaan|treksprinkane]] en periodieke sikades. Hierdie [[radar]]beeld van die [[Mississippirivier]] toon aan dat die insekte hulself in enorme getalle versprei het.]] Insekte kom op elke vasteland en in byna elke habitat op land voor. Daar is veel meer spesies in die trope, en veral in reënwoude, as in matige klimaatsones. Sommige wêrelddele is baie beter deurnavors as ander: die Britse Eilande is so deeglik opgeteken dat die lys van sowat 22&nbsp;500 spesies waarskynlik binne 5% van die werklike getal is, terwyl die oorgrote meerderheid insekte van die trope en die Suidelike Halfrond nog nie beskryf is nie.<ref name="GC2014" /> Tussen 30&nbsp;000 en 40&nbsp;000 spesies leef in varswater, maar slegs ongeveer honderd spesies is werklik marien; die seelopers van die genus ''Halobates'' leef byvoorbeeld op die oppervlak van die oop see.<ref name="Crook2018">{{Cite web |last=Crook |first=Glynis |title=Marine insects: small but significant |url=https://www.dw.com/en/why-are-there-so-few-insects-at-sea/a-44388348 |publisher=Deutsche Welle |date=2018 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Aan die ander uiterste floreer skerpioenvlieë van die genus ''Boreus'' op sneeu en op groot hoogtes, terwyl treksprinkane, miere, kewers en termiete aangepas is by van die warmste en droogste omgewings op aarde. <gallery class=center mode=packed widths=165 heights=165 caption="Insekte kom voor in habitatte so verskillend soos sneeu, varswater, die trope, woestyn en selfs die see."> Lêer:Boreus hyemalis 5930585 (cropped).jpg|Die sneeuskerpioenvlieg ''Boreus hyemalis'' op sneeu Lêer:Dytiscus marginalis larva.jpg|Die larwe van die duikkewer ''Dytiscus marginalis'' in 'n dam Lêer:Green Orchid Bee (Euglossa dilemma) (7406599274).jpg|Die groen orgideeby ''Euglossa dilemma'' van Sentraal-Amerika Lêer:SGR laying (cropped).jpg|Die woestynsprinkaan ''Schistocerca gregaria'' lê eiers in sand Lêer:Halobates sp. (Heteroptera Gerridae), 20 August 2011, Castle Beach, Kailua (Oahu), Hawaii03 (cropped).jpg|'n Seeloper (''Halobates'') op 'n strand in Hawaii </gallery> == Evolusie == === Verwantskappe === Insekte vorm 'n [[klade]], dit wil sê 'n natuurlike groep met een gemeenskaplike voorouer, binne die [[geleedpotiges]].<ref name="Misof2014">{{Cite journal |last=Misof |first=Bernhard |display-authors=etal |title=Phylogenomics resolves the timing and pattern of insect evolution |journal=Science |date=2014 |volume=346 |issue=6210 |pages=763–767 |doi=10.1126/science.1257570 |pmid=25378627 |language=en}}</ref> Hulle behoort tot die [[Hexapoda]] of sespotiges, en hulle naaste verwante is die Diplura, die tweestertjies. Die ander twee groepe sespotiges, die springsterte (Collembola) en die oerinsekte (Protura), staan verder van die insekte af. Ontledings van volledige [[genoom|genome]] plaas die springsterte en oerinsekte saam as suster van 'n groep wat die tweestertjies en die insekte bevat.<ref name="Kjer2016">{{Cite journal |last1=Kjer |first1=Karl M. |last2=Simon |first2=Chris |last3=Yavorskaya |first3=Margarita |last4=Beutel |first4=Rolf G. |title=Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics |journal=Journal of the Royal Society Interface |date=2016 |volume=13 |issue=121 |pages=20160363 |doi=10.1098/rsif.2016.0363 |pmid=27558853 |language=en}}</ref> Die tradisionele verdeling van die insekte in vlerklose Apterygota en gevlerkte Pterygota hou nie meer in sy geheel steek nie, want die Apterygota is nie [[monofileties]] nie: die springhaarstertjies (Archaeognatha) is suster van al die ander insekte, terwyl die silwervissies (Zygentoma) saam met die gevlerkte insekte in die Dicondylia val.<ref name="Kjer2016" /> === Fossielgeskiedenis === [[Lêer:Meganeura.png|duimnael|regs|Die reusagtige naaldekokeragtige insek ''Meganeura monyi'' het in die laat [[Karboon]], sowat 300 miljoen jaar gelede, vlerkspanne van tot 75&nbsp;cm gehad.]] Die oudste fossiel wat waarskynlik 'n primitiewe vlerklose insek is, is ''Leverhulmia'' uit die Windyfield-chert van Skotland, wat uit die vroeë [[Devoon]] dateer.<ref name="Ross2022">{{Cite journal |last=Ross |first=Andrew |title=Evolution: The origin of insect wings revisited |journal=Current Biology |date=2022 |volume=32 |issue=15 |pages=R851–R853 |doi=10.1016/j.cub.2022.06.087 |pmid=35944489 |language=en}}</ref> Die oudste bekende vlieënde insekte kom uit die middel-[[Karboon]], sowat 328 tot 324 miljoen jaar gelede, waarna die groep vinnig in 'n groot verskeidenheid vorme uitgestraal het. Bewerings dat gevlerkte insekte reeds in die [[Siluur]] of Devoon, sowat 400 miljoen jaar gelede, ontstaan het – 'n ouderdom wat uit skattings met die molekulêre klok volg – stem nie met die fossielrekord ooreen nie.<ref name="Schachat2023">{{Cite journal |last1=Schachat |first1=Sandra R. |last2=Goldstein |first2=Paul Z. |last3=Desalle |first3=Rob |last4=Bobo |first4=Dean M. |last5=Boyce |first5=C. Kevin |last6=Payne |first6=Jonathan L. |last7=Labandeira |first7=Conrad C. |display-authors=3 |title=Illusion of flight? Absence, evidence and the age of winged insects |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=2023 |volume=138 |issue=2 |pages=143–168 |doi=10.1093/biolinnean/blac137 |language=en}}</ref> Vier grootskaalse uitstralings van insekte word onderskei: die kewers vanaf sowat 300 miljoen jaar gelede, die vlieë vanaf sowat 250 miljoen jaar gelede, en die motte en die wespe albei vanaf sowat 150 miljoen jaar gelede. Die [[Vliesvlerkiges|Hymenoptera]] het in die [[Trias]], omtrent 200 miljoen jaar gelede, verskyn, maar het hulle groot verskeidenheid eers in die [[Kainosoïkum]] bereik.<ref name="Misof2014" /> === Koevolusie met blomplante === Verskeie van die suksesvolste insekgroepe het saam met die [[Bedeksadiges|blomplante]] ontwikkel, 'n treffende voorbeeld van koevolusie. Insekte was van die eerste plantvreters op land en het as belangrike keuringsagente op plante opgetree. Plante het chemiese verdedigingsmiddels teen dié vraat ontwikkel, en die insekte het op hulle beurt maniere ontwikkel om die plantgifstowwe te verwerk. Baie insekte gebruik daardie gifstowwe om hulself teen roofdiere te beskerm, en adverteer hulle giftigheid dan dikwels met waarskuwingskleure.<ref name="GC2014" /> == Morfologie en fisiologie == [[Lêer:Insect anatomy diagram.svg|duimnael|regs|Die bou van 'n insek. '''A''' – kop, '''B''' – borsstuk, '''C''' – agterlyf.]] === Driedelige liggaam === Die insekliggaam is gesegmenteer en word deur 'n uitwendige skelet van hoofsaaklik chitien gestut. Die segmente is in drie eenhede saamgevoeg: die kop, die borsstuk of toraks en die agterlyf of abdomen. Die kop dra 'n paar voelhorings, 'n paar [[Saamgestelde oog|saamgestelde oë]], nul tot drie enkelvoudige ogies of ocelli, en drie stelle aangepaste aanhangsels wat die mondstukke vorm. Die borsstuk dra die drie pare pote en tot twee pare vlerke. Die agterlyf bevat die grootste deel van die spysverterings-, asemhalings-, uitskeidings- en voortplantingsorgane.<ref name="GC2014" /> === Segmentering === Die kop is in 'n harde, sterk versklerotiseerde kopkapsule ingesluit wat nie meer uitwendig gesegmenteer is nie. Die borsstuk bestaan uit drie afdelings: die prothorax voor, dan die mesothorax en agter die metathorax. Die prothorax dra die eerste paar pote, die mesothorax die tweede paar pote en die voorvlerke, en die metathorax die derde paar pote en die agtervlerke. Die agterlyf is die grootste liggaamsdeel, gewoonlik met 11 of 12 segmente, en is minder sterk versklerotiseer as die kop of die borsstuk. Elke segment het 'n verharde plaat bo (die tergum) en onder (die sternum), met buigbare vliese tussen die plate, en elke segment dra 'n paar asemgaatjies.<ref name="GC2014" /> === Uitwendige skelet === Party dele van die insek se huid is baie hard, soos die dop of voorvlerke van die [[lieweheersbesie]] en ander [[kewer]]s. Ander dele is egter sag, veral die vliesagtige dele tussen die segmente van die agterlyf, wat gesien kan word as ons die voorvlerke oplig. Die huid van 'n insek bedek die hele liggaam en is sy uitwendige skelet, waaraan die spiere vasgeheg is. Dit bestaan hoofsaaklik uit 'n waterdigte stof, chitien. === Saamgestelde oë === 'n Insek het gewoonlik twee soorte oë: enkelvoudige ogies, die sogenaamde ocelli, bo-op die kop, en 'n groot [[saamgestelde oog]] aan elke kant van die kop. Die saamgestelde oë is baie ingewikkeld. Hulle bestaan uit 'n groot aantal klein fasette, wat elkeen 'n uiters klein ogie is, met 'n lens en 'n soort netvlies, byna soos menslike oë, hoewel hul bouvorm verskil. Die getal fasette verskil van soort tot soort. Dit wissel tussen minder as tien in elke oog by party insekte en 4 000 by die huisvlieg, en tot 30 000 by party soorte naaldekokers. Ondanks hul ingewikkelde bou is hierdie saamgestelde oë nie so doeltreffend soos die mens se oë in die vorming van 'n duidelike beeld nie. Hulle is ook nie in staat om te fokus nie. Hulle is egter baie gevoelig vir bewegings. Dit is die rede waarom dit so moeilik is om 'n vlieg te vang. === Ander sintuie === [[Lêer:Calliphora sp Portrait.jpg|duimnael|regs|Die meeste insekte het 'n paar groot saamgestelde oë en ander sintuigorgane, soos voelhorings wat bewegings en chemiese stimuli optel, op die kop.]] Benewens sig het insekte 'n verskeidenheid gespesialiseerde sintuigorgane wat die posisie van hulle ledemate, lig, water, chemiese stowwe, klank en hitte kan opspoor. Bye kan [[ultraviolet]] golflengtes sien en gepolariseerde lig onderskei, en die voelhorings van mannetjiesmotte kan die [[feromoon|feromone]] van wyfies oor meer as 'n kilometer ver bespeur. Daar bestaan 'n afruil tussen skerp sig en skerp chemiese of tasgevoel: insekte met goed ontwikkelde oë het gewoonlik eenvoudiger voelhorings, en omgekeerd.<ref name="GC2014" /> Insekte was die eerste organismes wat klank kon voortbring én hoor. Hulle neem klank met verskillende meganismes waar, onder meer met dun trillende vliese wat trommelorgane of ''tympana'' genoem word. [[Gehoor]] het onafhanklik ten minste 19 keer in verskillende insekgroepe ontstaan.<ref name="Warren2021">{{Cite journal |last1=Warren |first1=Ben |last2=Nowotny |first2=Manuela |title=Bridging the Gap Between Mammal and Insect Ears – A Comparative and Evolutionary View of Sound-Reception |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |date=2021 |volume=9 |pages=667218 |doi=10.3389/fevo.2021.667218 |language=en}}</ref> Baie spesies sien kleur en kan lig in die [[infrarooi]], die sigbare en die ultraviolet golflengtes bespeur. Filogenetiese ontledings dui daarop dat drie soorte kleurreseptore – vir ultraviolet, groen en blou – reeds sedert minstens die [[Devoon]], sowat 400 miljoen jaar gelede, bestaan.<ref name="Briscoe2001">{{Cite journal |last1=Briscoe |first1=Adriana D. |last2=Chittka |first2=Lars |title=The evolution of color vision in insects |journal=Annual Review of Entomology |date=2001 |volume=46 |pages=471–510 |doi=10.1146/annurev.ento.46.1.471 |pmid=11112177 |language=en}}</ref> Die afsonderlike lensies van 'n saamgestelde oog kan nie beweeg nie, maar by die vrugtevlieg beweeg die ligsensitiewe selle onder elke lens vinnig in en uit fokus in 'n reeks bewegings wat fotoreseptor-mikrosakkades genoem word. Dit gee die dier – en waarskynlik ook baie ander insekte – 'n heelwat skerper beeld van sy omgewing as wat vroeër vermoed is. Die reuksin werk deur chemiese reseptore, meestal op die voelhorings en die mondstukke, wat sowel vlugtige stowwe in die lug as reukstowwe op oppervlakke bespeur. Insekte gebruik reuk om maats, kos en plekke om eiers te lê op te spoor en om roofdiere te vermy, en kan tussen duisende vlugtige verbindings onderskei. Sommige insekte kan ook magneetvelde waarneem: miere en bye gebruik dit om in die omgewing van hulle neste en tydens trek te navigeer.<ref name="GC2014" /> === Voelhorings === Behalwe die oë dra 'n insek nog 'n paar sintuigorgane op die kop: die voelhorings of antennae. Hulle dien veral as reukorgane. 'n Mannetjiemot vind die wyfie met sy reuksin; as sy voelhorings afgesny is, kan hy haar nie vind nie. Die bouvorm van die voelhorings wissel baie by verskillende soorte insekte. Hulle is soms draadvormig, of met knoppe, of met ingewikkelde vertakkings. === Pote === Die bors is in drie dele verdeel: prothorax, mesothorax, metathorax (hierdie woorde beteken voor-, middel- en agterbors). Elkeen dra 'n paar pote. Alle insekte het hierdie drie pare pote, nooit meer nie. 'n Spinnekop, met vier pare pote, is dus nie 'n insek nie. Die pote van insekte is gewysig om aan te pas by hul funksie. Die pote van insekte het gewrigte min of meer soos die mens se bene. Hoewel hul bouvorm baie verskil, word dieselfde benamings aan die meeste van hul dele toegeken. === Vlerke === Die vlerke van 'n insek is uitgroeisels van die liggaamswand en nie omgeboude ledemate soos dié van voëls en vlermuise nie. Hulle bestaan uit twee lae kutikula wat teen mekaar plat gedruk is en deur 'n netwerk van are versterk word; die patroon van die are is by baie groepe so kenmerkend dat spesies daarmee uitgeken kan word. Oor die oorsprong van die vlerke word steeds gedebatteer: vroeër is gedink hulle stam van kiewe of van klappies by die asemgaatjies af, maar die meeste entomoloë verkies deesdae 'n ontstaan uit lobbe van die rugplaat van die borsstuk, van die sygedeelte, of van albei.<ref name="Ross2022" /> By verskillende ordes is die twee pare vlerke op heel verskillende maniere aangepas. By die kewers is die voorvlerke tot harde dekskilde of ''elytra'' verhard wat die sagte agtervlerke beskerm; by die vlieë en muskiete is die agtervlerke tot klein balanseerorgane of ''halteres'' verklein; by die skoenlappers en motte is albei pare met skubbe bedek, en by die miere en termiete het net die geslagsdiere vlerke, wat na die swermvlug afgegooi word. 'n Aantal groepe het vlerke heeltemal verloor, veral parasiete soos [[Luis|luise]] en [[vlooi]]e en insekte wat op eilande of in grotte leef.<ref name="GC2014" /> === Asemhaling === Insekte het nie longe soos die mens nie. Hulle het 'n baie ingewikkelde stelsel van lugbuise, of trageë, wat vertak en in alle dele van die liggaam en sy aanhangsels voorkom. Lug dring die trageë binne vanweë asemhalingsbewegings deur klein poortjies, die stigmata. Juis hierdie stelsel beperk die grootte van insekte: hoe groter die dier, hoe minder doeltreffend word die gasuitruiling deur die asemgaatjies, en die swaarste lewende insek weeg daarom minder as 100&nbsp;g. In die laat [[Paleosoïkum]], toe die aandeel suurstof in die atmosfeer hoër was, was heelwat groter insekte moontlik, waaronder naaldekokeragtige diere met vlerkspanne van meer as 60&nbsp;cm.<ref name="GC2014" /> === Bloedsomloop === Omdat suurstof reeds langs die trageë direk aan die weefsels afgelewer word, hoef die bloed dit nie te vervoer nie, en die [[Bloedsomloopstelsel|bloedvatstelsel]] is gevolglik sterk vereenvoudig. Die insek se bloedsomloop is oop: daar is geen slag- of bloedare nie, net 'n enkele geperforeerde buis wat langs die rug loop en golfagtig saamtrek. Die voorste deel van dié buis is die aorta en die agterste deel die hart. Dit stuwe die hemolimf – die geleedpotiges se ekwivalent van bloed – van agter na voor deur die liggaamsholte. Hemolimf bestaan uit plasma waarin bloedselle of hemosiete sweef, en vervoer voedingstowwe, hormone en afvalstowwe deur die hele liggaam. Die hemosiete speel 'n belangrike rol in die immuunreaksie en in wondgenesing. Die druk van die hemolimf kan deur spiersametrekkings of deur lug in te sluk verhoog word om die dier te help om te vervel.<ref name="GC2014" /> === Senuweestelsel === Die [[senuweestelsel]] van 'n insek bestaan uit 'n brein en 'n senuweestring wat langs die buik loop. Die kopkapsule is uit ses vergroeide segmente opgebou, elk oorspronklik met 'n paar senuweeknope. Die eerste drie pare is in die brein vergroei, en die volgende drie pare vorm die onderslukknoop of subesofageale ganglion onder die sluk. Elke segment van die borsstuk en van die eerste agt segmente van die agterlyf het gewoonlik 'n paar knope, hoewel baie insekte minder as dit het omdat opeenvolgende knope vergroei. Insekte kan leer: bye onthou byvoorbeeld watter blomsoorte 'n beloning oplewer, en kan geleerde inligting aan ander bye oordra.<ref name="GC2014" /> === Spysvertering en uitskeiding === Die [[Spysverteringstelsel|spysverteringskanaal]] loop in die lengte deur die liggaam en is in drie dele verdeel, met 'n paar [[speekselklier]]e en speekselblasies. Deur sy mondstukke te beweeg meng die insek sy kos met speeksel; sommige insekte, soos die vlieë, spuit spysverteringsensieme op hulle voedsel uit, maar die meeste verteer die kos in die derm. Die voorderm is met kutikula gevoer as beskerming teen harde voedsel en bevat die mond, die sluk en die krop, waar kos gestoor word. Sterk spiere in die sluk pomp vloeistof in die mond in, wat party insekte in staat stel om bloed of die sap uit die [[Vaatbondel|vaatbondels]] van plante op te suig. In die middelderm vind die grootste deel van die vertering plaas; mikroskopiese uitgroeisels vergroot die oppervlak wat voedingstowwe kan opneem. In die agterderm word onverteerde reste met urinesuur tot pilletjies saamgevoeg en word die meeste van die water teruggewin, sodat 'n droë pilletjie uitgeskei word.<ref name="GC2014" /> Insekte het van een tot honderde Malpighiaanse buisies wat stikstofhoudende afvalstowwe uit die hemolimf verwyder en die [[Osmose|osmotiese]] balans reël. Die afvalstowwe word direk in die spysverteringskanaal by die oorgang tussen die middel- en die agterderm geloos.<ref name="GC2014" /> === Voortplantingsorgane === Die [[voortplantingstelsel]] van die wyfie bestaan uit 'n paar [[eierstok]]ke, bykomende kliere, een of meer saadblasies waarin sperm gestoor word, en die buise wat hierdie dele verbind. Elke eierstok is uit 'n wisselende aantal eierbuisies opgebou. Die bykomende kliere lewer stowwe wat die sperm in stand hou en die eiers beskerm; hulle kan gom afskei om eiers vas te heg of 'n harde eierpakkie of ''ootheca'' om 'n hele broeisel vorm.<ref name="GC2014" /> By die mannetjie bestaan die stelsel uit een of twee [[Testikel|testes]] wat deur trageë in die liggaamsholte gehou word. Die testes bevat spermbuisies in 'n vliesagtige sakkie, wat na 'n buis lei wat na buite oopgaan. Die laaste deel van dié buis is dikwels verhard tot 'n paringsorgaan, die ''aedeagus''.<ref name="GC2014" /> == Voortplanting en ontwikkeling == [[Lêer:Mating Pair of Spotted Fritillaries on Greater Pignut.JPG|duimnael|regs|Twee skoenlappers tydens die paring.]] === Paring en eiers === Die mannetjie lewer sperm wat met die ''aedeagus'' aan die wyfie oorgedra word. By sommige insekte, soos die [[weeluis]], steek die mannetjie sy sperm dwarsdeur die wyfie se liggaamswand in haar liggaamsholte in, 'n verskynsel wat traumatiese bevrugting genoem word. Behalwe by spesies wat hulle deur maagdelike voortplanting vermeerder, is insekte gewoonlik geslagsdimorf: die mannetjie en die wyfie lyk verskillend. Insekte gebruik allerhande strategieë om maats te vind, waaronder geslagsferomone, massaswerms en paringsgeskenke.<ref name="GC2014" /> Die meeste insekte kom uit eiers, waarin die bevrugting en die ontwikkeling van die embrio plaasvind en wat gewoonlik teen uitdroging beskerm is. Party spesies lê hulle eiers in groot klompe, ander lê enkele eiers op verspreide plekke. By [[plantluis]]e wissel geslagtelike en ongeslagtelike geslagte mekaar af.<ref name="GC2014" /> === Gedaantewisseling === [[Lêer:Locust instars NMNS (aligned).jpg|duimnael|regs|Onvolledige gedaantewisseling by 'n sprinkaan: die nimfe lyk toenemend soos die volwasse dier (regs). Die eier word nie gewys nie.]] [[Gedaantewisseling]] is die ontwikkelingsproses waardeur 'n jong insek 'n volwasse insek word. Daar is twee hoofvorme daarvan. By onvolledige gedaantewisseling, hemimetabolie, verander die dier geleidelik: uit die eier kom 'n nimf wat na elke vervelling meer soos die volwasse dier lyk, totdat die laaste vervelling die geslagsryp dier met volgroeide vlerke lewer. Sprinkane, naaldekokers, kakkerlakke en halfvlerkiges ontwikkel op hierdie wyse.<ref name="GC2014" /> By volledige gedaantewisseling, holometabolie, is daar vier duidelik onderskeie stadiums: die eier, die larwe, die papie en die volwasse dier of ''imago''. Uit die eier kom 'n wurmagtige larwe wat heeltemal anders as die volwasse dier lyk en dikwels van heel ander kos leef; die larwe groei, word dan 'n papie waarin beweging tot 'n minimum beperk is, en die liggaam word in dié stadium byna volledig herbou voordat die volwasse dier uitkom. Die vier grootste insekordes – kewers, vlieë, skoenlappers en motte, en die vliesvlerkiges – is alles holometabool, en die skeiding van die larwe- en die volwasse stadium in verskillende habitatte en voedselbronne word as een van die redes vir hulle groot sukses beskou.<ref name="GC2014" /> [[Lêer:Monarch life-cycle.jpg|duimnael|regs|Die lewensiklus van 'n skoenlapper, met volledige gedaantewisseling van eier deur ruspe en papie tot volwasse dier.]] === Verskillende vorme === Baie insekte ontwikkel op 'n merkwaardige manier: hulle neem vier verskillende vorme aan. Die [[skoenlapper]] is die bekendste voorbeeld, maar motte, kewers, bye en miere het ook so 'n lewensloop. * Die eier is die eerste stadium in die lewe van die insek. * Die ruspe broei uit die eier en word groot en vet. * Wanneer dit uitgegroei is, bind die ruspe sy liggaam met sydrade vas aan 'n tak en gooi sy vel af. Dan kom die derde vorm, die papie, te voorskyn. * Na verloop van 'n langer of korter tydperk kruip die skoenlapper uit die dop van die papie. === Ontwikkelingstempo en diapouse === Omdat insekte koudbloedig is, versnel 'n hoër temperatuur hulle metabolisme en dus ook hulle ontwikkeling. Die ontwikkelingstadium van 'n insek kan daarom veel akkurater voorspel word as die temperatuur oor tyd in berekening gebring word eerder as bloot die dier se ouderdom in dae. Die meeste insekte voltooi hulle ontwikkeling in 'n jaar of minder, party met een geslag per jaar en ander met verskeie.<ref name="GC2014" /> In matige klimaatsones ontwikkel die meeste insekte nie deurlopend deur die jaar nie, maar vertraag of staak hulle ontwikkeling gedurende ongunstige tye. Hierdie toestand van rus word diapouse genoem en kan in die somer (estivasie) of in die winter ([[hibernasie]]) intree. Sommige spesies gaan elke jaar in diapouse, ongeag die weer, terwyl ander dit net doen wanneer die toestande uiterste vorme aanneem.<ref name="GC2014" /> == Beweging == === Vlug === [[Lêer:Hoverfly September 2007-7 (cropped).jpg|duimnael|regs|[[Syrphidae|Sweefvlieë]] kan vinnig en uiters wendbaar vlieg en op een plek in die lug bly hang.]] Die vermoë om te vlieg het net een keer in die geskiedenis van die insekte ontstaan. Die oudste gevlerkte groepe – die naaldekokers, waterjuffers en eendagsvlieë – beweeg hulle vlerke direk met spierpare wat aan die basis van elke vlerk vasgeheg is en dit op en af trek. Dit kan net teen 'n betreklik stadige tempo gedoen word. Al die ander insekte, die Neoptera, het onregstreekse vlug: die vlugspiere laat die borsstuk self vinnig ossilleer, en die vlerke kan meer kere klap as wat daar senuwee-impulse na die spiere gestuur word. Een paar vlugspiere loop vertikaal en trek die bokant van die borsstuk af, wat die vlerke laat opgaan; die ander paar loop in die lengte en stoot die bokant van die borsstuk op, wat die vlerke laat afgaan.<ref name="GC2014" /> Die meeste insekte kry hulle stukrag deurdat 'n draaikolk aan die voorrand van die vlerk gevorm word. Uiters klein insekte soos blaasvoetjies, met vlerkies wat na vere lyk, gebruik 'n meganisme waarin die vlerke bo die liggaam teen mekaar geklap en dan weer weggetrek word, sodat draaikolke by die voorrande en die vlerkpunte losgelaat word. Klein insekte word grotendeels deur die heersende winde saamgevoer, terwyl groter insekte doelgerig kan trek; plantluise word oor honderde kilometers deur laevlakstraalstrome vervoer. Die grootste vlerkspan onder lewende insekte, sowat 28&nbsp;cm, is dié van die Suid-Amerikaanse mot ''Thysania agrippina''.<ref name="UFBIR">{{Cite web |title=The University of Florida Book of Insect Records |publisher=Department of Entomology and Nematology, University of Florida |url=https://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208205340/https://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/index.shtml |archive-date=8 Desember 2022 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> === Loop === Die meeste volwasse insekte loop met al ses pote in 'n afwisselende driepootgang. Die middelste regterpoot en die voorste en agterste linkerpote raak die grond en stoot die dier vorentoe, terwyl die voorste en agterste regterpoot en die middelste linkerpoot gelig en vorentoe geswaai word. Wanneer dié drie die grond tref en 'n nuwe stabiele driehoek vorm, kan die ander drie op hulle beurt gelig word. So bly die dier deurentyd op 'n driehoek gebalanseer en kan dit baie vinnig beweeg. Die gang is nie star nie: wanneer 'n insek stadig beweeg, draai, hindernisse klim of op 'n glyerige oppervlak loop, kan vier of meer pote gelyk die grond raak. Kakkerlakke is van die vinnigste insekte en hardloop teen volle snelheid op net hulle twee agterpote.<ref name="GC2014" /> === Swem === [[Lêer:Notonecta glauca01.jpg|duimnael|regs|Die bootsmannetjie ''Notonecta glauca'' onder water, met sy agterpote wat tot roeispane aangepas is.]] 'n Groot aantal insekte leef 'n deel van of hulle hele lewe onder water. By baie van die primitiewer ordes leef net die onvolwasse stadiums in die water, maar by groepe soos die waterkewers is die volwasse diere dit ook. Waterkewers en waterwantse het pote wat tot roeispane aangepas is, en die nimfe van naaldekokers beweeg met straalaandrywing deurdat hulle water met krag uit die endelderm stoot. Party insekte, soos die waterlopers, loop op die wateroppervlak; hulle kloue sit in 'n groef weggesteek sodat dit nie die oppervlakvlies deurbreek nie. Die kortvlerkkewer ''Stenus'' skei stowwe af wat die oppervlakspanning agter hom verlaag en hom sonder om sy pote te gebruik oor die water vorentoe trek.<ref name="GC2014" /> == Kommunikasie == === Klank === Insekte wat klank voortbring, kan dit gewoonlik ook hoor, en die meeste hoor net 'n smal band van frekwensies wat by die klanke pas wat hulle self maak. Muskiete hoor tot ongeveer 2&nbsp;kilohertz. Party roof- en parasitiese insekte kan die kenmerkende klanke van hulle prooi of gasheer optel, en sommige nagmotte neem die [[ultraklank|ultrasoniese]] roepe van [[vlermuis|vlermuise]] waar en wyk uit sodra hulle besef dat hulle opgespoor is.<ref name="GC2014" /> Insekte maak hulle klanke meestal deur meganiese beweging van hulle aanhangsels. By sprinkane en krieke word 'n geribde deel van die een liggaamsdeel teen 'n skerp rand van 'n ander gevryf – 'n verskynsel wat stridulasie genoem word. Sikades maak die hardste geluide van al die insekte deur die vinnige inknik van 'n paar stywe vliese, die ''tymbale'', wat deur die hol agterlyf versterk word. Die Afrika-sikade ''Brevisana brevis'' is op 106,7&nbsp;desibel op 'n afstand van 50&nbsp;cm gemeet.<ref name="UFBIR" /> Sommige motte gee ultrasoniese klikke af wat vlermuise waarsku dat hulle onsmaaklik is, en smaaklike spesies het weer ontwikkel om dié klikke na te maak. Omdat klein diere nie doeltreffend lae frekwensies in die lug kan voortbring nie en hoë frekwensies in digte plantegroei vinnig verstrooi, kommunikeer baie insekte eerder met trillings deur die oppervlak waarop hulle sit. Ruspes van die bloutjies (Lycaenidae), wat in 'n onderlinge voordelige verhouding met miere staan, praat op hierdie manier met hulle mierbegeleiers. Die sissende kakkerlak van Madagaskar pers lug deur sy asemgaatjies uit om 'n sissende geluid as dreigsein te maak, en die doodshoofmot laat 'n piepgeluid hoor deur lug uit sy sluk te stoot wanneer dit gepla word.<ref name="GC2014" /> === Lig === 'n Klein aantal insekte is bioluminessent, onder meer die swamvlieë (Mycetophilidae) en die kewerfamilies Lampyridae, Phengodidae, Elateridae en Staphylinidae. Die bekendste hiervan is die vuurvlieë, kewers van die familie Lampyridae. Party spesies beheer die lig so goed dat hulle dit in flitse kan afgee: sommige lok daarmee maats, ander prooi. Die larwes van die genus ''Arachnocampa'' gloei in grotte om klein vlieënde insekte na taai sydrade te lok. Wyfies van die genus ''Photuris'' boots die flitse van wyfies van ''Photinus'' na om mannetjies van dié genus te lok en dan te verorber. Die kleur van die lig wissel van dowwe blou by ''Orfelia fultoni'' tot die bekende groen en die skaars rooi van ''Phrixothrix''.<ref name="GC2014" /> === Chemiese kommunikasie === [[Lêer:Pheromonal glands in ants.png|duimnael|regs|Sosiale insekte soos miere het verskeie soorte feromoonkliere wat elk 'n ander boodskapstof afskei.]] Baie insekte kommunikeer met chemiese stowwe. Hierdie semiochemikalieë is dikwels van plantstowwe afgelei. Feromone lok maats van die teenoorgestelde geslag, laat individue van dieselfde spesie saamdrom, hou ander individue weg, merk 'n spoor of laat die diere in die omgewing aanvallend word. Allomone bevoordeel die dier wat hulle afskei, kairomone die dier wat hulle ontvang, en sinomone albei. Reukstowwe is by die sosiale insekte veral goed ontwikkel. Die kutikulêre koolwaterstowwe wat op die oppervlak van die uitwendige skelet afgeskei word om uitdroging en siektewekkers te weer, dien terselfdertyd as feromone waarmee nesmaats van vreemdelinge onderskei word.<ref name="GC2014" /> == Sosiale gedrag == {{multiple image |total_width=340 |image1=Termite Cathedral DSC03570.jpg |caption1='n Katedraalheuwel wat deur heuwelbouende termiete opgerig is. |image2=Bee waggle dance.png |caption2=Die heuningby se agtvormige kwispeldans. 'n Rigting 45° regs van "op" op die heuningkoek dui voedsel 45° regs van die son aan. }} === Insektestate === Termiete, miere en baie bye en wespe is eusosiaal: hulle leef saam in groot, goed georganiseerde kolonies van geneties verwante individue, wat soms as 'n superorganisme beskryf word. Die voortplanting is grootliks tot een koninginkaste beperk, en die ander wyfies is werkers wat deur die gedrag van hulle nesmaats verhinder word om self eiers te lê. Heuningbye het 'n stelsel van abstrakte, simboliese kommunikasie ontwikkel: in die sogenaamde danstaal dui die hoek waarteen 'n by op die heuningkoek dans die rigting van 'n voedselbron ten opsigte van die son aan, en die duur van die dans die afstand daarheen.<ref name="GC2014" /> === Navigasie en trek === Slegs insekte wat in neste of kolonies leef, beskik oor fyn ruimtelike oriëntasie. Party van hulle kan na 'n vlug van etlike kilometers foutloos na 'n enkele gaatjie van 'n paar millimeter wyd tussen duisende soortgelyke gaatjies terugkeer. Insekte wat oorwinter, kan 'n bepaalde plek tot 'n jaar nadat hulle dit laas gesien het, weer opspoor. 'n Paar spesies trek jaarliks oor groot afstande tussen streke, soos die monargskoenlapper wat die hele breedte van Noord-Amerika oorbrug.<ref name="GC2014" /> === Sorg vir die nageslag === Eusosiale insekte bou neste, bewaak die eiers en versorg die larwes voltyds. Die meeste insekte leef egter kort as volwassenes en het buiten om te paar of oor maats te meeding min met mekaar te doen. 'n Klein aantal spesies bied wel ouersorg: [[oorkruipers]] bewaak byvoorbeeld hulle eiers en hulle pas uitgebroeide larwes. Baie wespe en bye bou 'n nes of grawe 'n gaatjie, sit daar kos in, lê 'n eier op die kos en gee daarna geen verdere sorg nie.<ref name="GC2014" /> == Ekologie == [[Lêer:Insect flights in the night in front of a spotlight HP L7869.jpg|duimnael|Insekte vlug snags voor 'n kollig by 'n watergat in [[Namibië]], Okambara Elephant Lodge, met sigbare [[ster]]re op die agtergrond.]] Insekte speel talle onontbeerlike rolle in ekostelsels: hulle keer en belug die grond, begrawe mis, hou plaaginsekte in toom, bestuif plante en dien as voedsel vir ander diere. Termiete verander byvoorbeeld die omgewing rondom hulle neste so dat gras beter daar groei; baie kewers is aasvreters, en miskruiers werk organiese materiaal in vorms om wat vir ander organismes bruikbaar is. Insekte is vir 'n groot deel van die vorming van bogrond verantwoordelik.<ref name="Schowalter">{{Cite book |last=Schowalter |first=Timothy D. |title=Insect Ecology: An Ecosystem Approach |url=https://archive.org/details/insectecologyeco0000scho_b0v7 |edition=2de |publisher=Academic Press |year=2006 |isbn=978-0-12-088772-9 |language=en}}</ref> === Verdediging === [[Lêer:Reduvius personatus, Masked Hunter Bug nymph camouflaged with sand grains.JPG|duimnael|regs|Die nimf van die gemaskerde jagwants ''Reduvius personatus'' kamoefleer homself met sandkorrels.]] Insekte is meestal klein, sagliggamig en broos in vergelyking met groter diere, en die onvolwasse stadiums beweeg stadig of hoegenaamd nie, sodat elke lewenstadium aan predasie en parasitisme blootgestel is. Insekte gebruik gevolglik 'n hele reeks verdedigingstrategieë: [[kamoeflering]], [[mimiek]], giftigheid en aktiewe verdediging.<ref name="GC2014" /> Baie insekte vertrou op kamoeflering om nie deur roofdiere of prooi opgemerk te word nie; dit is algemeen onder blaarkewers en kalanders wat op hout of plantegroei leef, en stokinsekte boots die vorm van takkies en blare na. Ander insekte bedrieg hulle vyande met mimiek. By Batesiaanse mimiek verkry 'n eetbare spesie, soos party sweefvlieë, 'n oorlewingsvoordeel deurdat dit na 'n oneetbare spesie lyk. By Müllerse mimiek lyk verskillende oneetbare spesies, soos wespe en bye, na mekaar, sodat roofdiere minder individue hoef te toets voordat hulle die patroon leer.<ref name="GC2014" /> Chemiese verdediging is veral algemeen onder die kewers en die skoenlappers en motte, en word gewoonlik met helder waarskuwingskleure geadverteer, soos by die monargskoenlapper. As larwes verkry hulle hulle giftigheid dikwels deur stowwe uit die plante wat hulle vreet in hulle eie weefsel op te gaar; ander maak hulle eie gifstowwe. Roofdiere wat sulke diere eet, word dikwels heftig naar en leer om insekte met daardie kleurpatroon te vermy. Party grondkewers van die familie Carabidae verdedig hulle aktief deur bytende stowwe uiters akkuraat uit die punt van die agterlyf te spuit.<ref name="GC2014" /> === Bestuiwing === [[Lêer:Apis mellifera flying.jpg|duimnael|regs|'n Heuningby vervoer stuifmeel in die stuifmeelkorfies aan haar agterpote na die korf.]] [[Bestuiwing]] is die oordrag van [[stuifmeel]] wat die bevrugting en geslagtelike voortplanting van plante moontlik maak. Die meeste blomplante het 'n dier nodig om dié oordrag te doen, en die grootste deel van alle bestuiwing word deur insekte verrig. Omdat die insek gewoonlik in die vorm van energieryke nektar daarby baat, is die verhouding vir albei voordelig. Blomeienskappe soos helder kleure en reukstowwe wat saam met die bestuiwers ontwikkel het, word bestuiwingsindrome genoem, hoewel omtrent 'n derde van alle blomme nie in een enkele sindroom inpas nie.<ref name="GC2014" /> === Parasitisme === Baie insekte is parasiete. Die grootste groep is 'n enkele klade parasitoïede wespe binne die [[Vliesvlerkiges|Hymenoptera]], met meer as 100&nbsp;000 beskryfde spesies en moontlik meer as 'n miljoen. Hulle is parasiete van ander insekte en maak hulle gasheer uiteindelik dood; party is selfs hiperparasiete wie se gashere ander parasitoïede wespe is. Verskeie insekgroepe kan as klein roofdiere of as uitwendige parasiete beskou word: baie halfvlerkiges het steek-en-suigmondstukke wat vir plantsap aangepas is, terwyl vlooie, luise en muskiete bloed suig.<ref name="Stork2018" /> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180> Lêer:CSIRO ScienceImage 2357 Spotted alfalfa aphid being attacked by parasitic wasp.jpg|'n Parasitoïede wesp lê 'n eier in 'n plantluis Lêer:Male human head louse.jpg|Die menslike kopluis is 'n uitwendige parasiet wat direk van mens tot mens oorgedra word </gallery> == Insekte en die mens == === As peste === [[Lêer:Aedes aegypti biting human.jpg|duimnael|regs|''[[Aedes aegypti]]'', die geelkoorsmuskiet, dra verskeie siektes oor.]] Baie insekte word deur die mens as [[Plaag (organisme)|peste]] beskou. Daaronder val parasiete van mense en vee soos luise en weeluise, en muskiete wat siektes soos [[malaria]], [[geelkoors]] en denguekoors oordra. Termiete beskadig houtkonstruksies; plantvretende insekte soos sprinkane, plantluise en blaasvoetjies vernietig gewasse op die land, en kalanders bederf gestoorde graan. Boere het lank gepoog om insekte met chemiese [[Insekdoder|insekdoders]] te beheer, maar maak toenemend van biologiese beheer gebruik, waarin een organisme gebruik word om die getalle van 'n ander te verminder. Dit is 'n kernonderdeel van geïntegreerde plaagbestuur en word verkies omdat insekdoders skade ver buite die beoogde teiken in die ekostelsel kan aanrig.<ref name="GC2014" /> === Nuttige insekte === [[Lêer:008 Fàbrica de seda Yodgorlik, Imom Zahiriddin Ko'chasi 138 (Marguilan), bullint els capolls (cropped).jpg|duimnael|regs|Sywurms is meer as 5&nbsp;000 jaar gelede vir hulle [[sy]] gedomestikeer. Hier word die kokonne afgerol.]] Die bestuiwing van blomplante deur bye, skoenlappers, vlieë en kewers is ekonomies van groot belang. Die waarde van insekbestuiwing van gewasse en vrugtebome in die Verenigde State alleen is in 2021 op ongeveer 34 miljard dollar per jaar bereken.<ref name="Jordan2021">{{Cite journal |last1=Jordan |first1=Alex |last2=Patch |first2=Harland M. |last3=Grozinger |first3=Christina M. |last4=Khanna |first4=Vikas |title=Economic Dependence and Vulnerability of United States Agricultural Sector on Insect-Mediated Pollination Service |journal=Environmental Science & Technology |date=2021 |volume=55 |issue=4 |pages=2243–2253 |doi=10.1021/acs.est.0c04786 |pmid=33496588 |language=en}}</ref> Insekte lewer nuttige stowwe soos [[heuning]], [[byewas]], skellak, [[sy]] en [[karmyn]]. Heuningbye word al duisende jare deur die mens aangehou; die oudste bekende bewyse van byeboerdery in erdepotte, uit Noord-Afrika, is sowat 9&nbsp;000 jaar oud.<ref name="Roffet2016">{{Cite journal |last=Roffet-Salque |first=Mélanie |display-authors=etal |title=Widespread exploitation of the honeybee by early Neolithic farmers |journal=Nature |date=2015 |volume=527 |issue=7577 |pages=226–230 |doi=10.1038/nature15757 |pmid=26560301 |language=en}}</ref> Die sywurm het die geskiedenis diep beïnvloed, want die handel in sy het die eerste bestendige bande tussen China en die res van die wêreld gesmee. Insekte wat ander insekte vreet of parasiteer, is vir die mens van waarde as hulle daardeur skade aan landbou of geboue verminder. Plantluise vreet gewasse en veroorsaak ekonomiese verlies, maar lieweheersbesies vreet plantluise en word doelbewus gebruik om hulle te beheer. Vlieglarwes is vroeër gebruik om wonde skoon te maak en gangreen te voorkom, omdat hulle net dooie weefsel vreet; die behandeling word deesdae in party hospitale weer toegepas. Volwasse krieke en die larwes van verskeie insekte is algemene [[hengel]]aas.<ref name="GC2014" /> === As voedsel === [[Lêer:Witchetty grub.jpg|duimnael|regs|Witchetty-wurms, die larwes van 'n Australiese houtmot, word deur die inheemse mense van Australië as proteïenryke kos hoog op prys gestel.]] Insekte word in 80% van die wêreld se lande as kos geëet, deur mense uit sowat 3&nbsp;000 etniese groepe. In Afrika is plaaslik volop soorte sprinkane en termiete 'n algemene tradisionele voedselbron, en diepgebraaide sikades word as 'n lekkerny beskou. Insekte het 'n hoë proteïeninhoud in verhouding tot hulle massa en is ook ryk aan minerale en vette. Die Voedsel- en Landbouorganisasie van die [[Verenigde Nasies]] beskou insekte as 'n belangrike toekomstige bron van voedsel en veevoer, veral omdat hulle heelwat minder land, water en voer per kilogram proteïen verg as beeste of varke.<ref name="vanHuis2013">{{Cite book |last1=Van Huis |first1=Arnold |last2=Van Itterbeeck |first2=Joost |last3=Klunder |first3=Harmke |last4=Mertens |first4=Esther |last5=Halloran |first5=Afton |last6=Muir |first6=Giulia |last7=Vantomme |first7=Paul |display-authors=3 |title=Edible insects: future prospects for food and feed security |url=https://archive.org/details/edibleinsectsfut0000unse |publisher=Voedsel- en Landbouorganisasie van die Verenigde Nasies |location=Rome |year=2013 |isbn=978-92-5-107595-1 |language=en}}</ref> In die meeste Westerse lande bly entomofagie, die eet van insekte, egter 'n taboe. Die larwes van die swart soldatevlieg en die huisvlieg, en kewerlarwes soos meelwurms, word verwerk en as voer vir hoenders, vis en varke gebruik, terwyl die vet van insekte soos die reusemeelwurm (''Zophobas morio'') in kosmetika gebruik word.<ref name="GC2014" /> === In navorsing === [[Lêer:Drosophila melanogaster - side (aka).jpg|duimnael|regs|Die [[vrugtevlieg]] ''Drosophila melanogaster'' is een van die mees gebruikte modelorganismes in die biologie.]] Insekte speel 'n groot rol in biologiese navorsing. Die [[vrugtevlieg]] ''Drosophila melanogaster'' is weens sy klein grootte, kort geslagsduur en groot nageslag 'n modelorganisme vir studies in die [[genetika]] van eukariote, waaronder geenkoppeling, wisselwerking tussen gene, chromosoomgenetika, embrionale ontwikkeling, gedrag en evolusie. Omdat die basiese genetiese meganismes onder eukariote sterk bewaar is, help kennis van prosesse soos DNS-replikasie en transkripsie in die vrugtevlieg om dieselfde prosesse in ander organismes, ook die mens, te verstaan. Die [[genoom]] van ''D. melanogaster'' is in 2000 volledig bepaal, en sowat 70% daarvan stem met dié van die mens ooreen.<ref name="GC2014" /> === Afname in insekgetalle === Sedert 1500 is die uitsterwing van minstens 66 insekspesies aangeteken, baie daarvan op oseaaneilande.<ref name="Briggs2017">{{Cite journal |last=Briggs |first=John C. |title=Emergence of a sixth mass extinction? |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=2017 |volume=122 |issue=2 |pages=243–248 |doi=10.1093/biolinnean/blx063 |language=en}}</ref> Die afname in die getalle van insekte word aan menslike bedrywighede toegeskryf: kunsmatige beligting, veranderde grondgebruik soos verstedeliking en die uitbreiding van landbou, die gebruik van plaagdoders en die invoer van indringerspesies. 'n Oorsigartikel van 2019 het gewaarsku dat 'n groot deel van alle insekspesies in die 21ste eeu met uitsterwing bedreig word, hoewel besonderhede daarvan betwis is.<ref name="Sanchez2019">{{Cite journal |last1=Sánchez-Bayo |first1=Francisco |last2=Wyckhuys |first2=Kris A. G. |title=Worldwide decline of the entomofauna: A review of its drivers |journal=Biological Conservation |date=2019 |volume=232 |pages=8–27 |doi=10.1016/j.biocon.2019.01.020 |language=en}}</ref> 'n Groter meta-ontleding van 2020, wat die gegewens van 166 langtermynopnames verwerk het, het bevind dat die getalle van insekte op land wel vinnig afneem – met sowat 9% per dekade – terwyl dié van varswaterinsekte in dieselfde tyd toegeneem het.<ref name="vanKlink2020">{{Cite journal |last=Van Klink |first=Roel |display-authors=etal |title=Meta-analysis reveals declines in terrestrial but increases in freshwater insect abundances |journal=Science |date=2020 |volume=368 |issue=6489 |pages=417–420 |doi=10.1126/science.aax9931 |pmid=32327596 |language=en}}</ref> === In godsdiens en volksgeloof === [[Lêer:WLA brooklynmuseum Scarab with Separate Wings 3.jpg|duimnael|regs|'n Egiptiese [[skarabee]] met los vlerke, sowat 712–342 v.C.]] Miskruiers het godsdienstige en kulturele betekenis in die [[Antieke Egipte]], Griekeland en in party sjamanistiese kulture van die Ou Wêreld gehad. Die ou Chinese het sikades as simbole van herlewing en onsterflikheid beskou. In die [[Mesopotamië|Mesopotamiese]] letterkunde bevat die epos van [[Gilgamesj]] toespelings op naaldekokers as beeld van die onbereikbaarheid van onsterflikheid. By die [[Boesman|San]] van die [[Kalahari]] is dit die [[Mantis|hottentotsgot]] wat groot kulturele betekenis het, onder meer in verband met die skepping.<ref name="GC2014" /> == Insekte in Suid-Afrika == [[Suid-Afrika]] is een van die spesierykste lande ter wêreld en huisves na skatting 67&nbsp;000 dierspesies, waarvan die oorgrote meerderheid ongewerweldes is; talle daarvan is nog nie beskryf nie. Die land het byna 5% van die wêreld se skoenlapperspesies, 3% van sy naaldekokers en waterjuffers en sowat 10% van alle miskruierspesies.<ref name="SANBI">{{Cite web |title=South Africa's biodiversity profile |url=https://nba.sanbi.org.za/content/context/biodivprof.html |publisher=Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> 'n Oorsig van 2021 het 44&nbsp;088 beskryfde Suid-Afrikaanse insekspesies getel, en het opgemerk dat die stadige tempo waarteen nuwe spesies bygevoeg word grootliks aan die klein aantal insektaksonome in die land toegeskryf kan word.<ref name="Myburgh2021">{{Cite journal |last1=Myburgh |first1=Mart-Mari M. |last2=Madisha |first2=M. Thabang |last3=Coetzer |first3=Willem G. |title=South Africa's contribution of insect records on the BOLD system |journal=Molecular Biology Reports |date=2021 |volume=48 |issue=12 |pages=8211–8220 |doi=10.1007/s11033-021-06822-y |pmid=34652616 |language=en}}</ref> === Sprinkaanplae === Die bruinsprinkaan (''Locustana pardalina'') is die ekonomies belangrikste plaagsprinkaan van Suid-Afrika. Sy uitbraakgebied strek oor sowat 250&nbsp;000&nbsp;km² van die [[Karoo]] en die aangrensende dele van suidelike [[Botswana]] en [[Namibië]]. Deur die hele twintigste eeu moes swerms in omtrent nege uit elke tien jaar êrens in die Karoo bestry word, en grootskaalse plae wat oor jare heen voortduur, kom ongeveer een keer per dekade voor. Die eiers word in digte "eierbeddens" gelê wat van een hektaar tot meer as 3&nbsp;km² kan beslaan, met soms meer as 500 eierpakkies per vierkante meter. Die eiers kan jare lank in droë grond oorleef en broei ná goeie reën gelyktydig uit, wat die skielike verskyning van reusagtige swerms verklaar.<ref name="Price2023">{{Cite journal |last=Price |first=Roger E. |title=Invasions and Local Outbreaks of Four Species of Plague Locusts in South Africa: A Historical Review of Outbreak Dynamics and Patterns |journal=Insects |date=2023 |volume=14 |issue=11 |pages=846 |doi=10.3390/insects14110846 |pmid=37999045 |language=en}}</ref> === Insekte as voedsel en inkomste === [[Lêer:Mopane worms.jpg|duimnael|regs|Gedroogde mopaniewurms, die ruspe van die mopaniemot (''Gonimbrasia belina''), te koop.]] Die mopaniewurm, die ruspe van die [[mopaniemot]] (''Gonimbrasia belina''), is een van die belangrikste eetbare insekte van Suider-Afrika. Die ruspes vreet byna uitsluitlik aan die mopanieboom en word in [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] sowel as in Botswana, Namibië en [[Zimbabwe]] geoes. Die handel daarin is op tot 59 miljoen Amerikaanse dollar per jaar gewaardeer en verskaf soveel as 10&nbsp;000 seisoenale werkgeleenthede; die inkomste kom laat in Desember in, juis wanneer landelike huishoudings kontant vir skoolgeld nodig het. Modelle van klimaatsverandering voorspel egter dat die spesie se geskikte habitat teen die 2080's met tot 70% kan inkrimp.<ref name="Shen2023">{{Cite journal |last1=Shen |first1=David Y. |last2=Ferguson-Gow |first2=Henry |last3=Groner |first3=Vivienne |last4=Munyai |first4=Thinandavha C. |last5=Slotow |first5=Rob |last6=Pearson |first6=Richard G. |display-authors=3 |title=Potential decline in the distribution and food provisioning services of the mopane worm (''Gonimbrasia belina'') in southern Africa |journal=Frontiers of Biogeography |date=2023 |volume=15 |issue=2 |pages=e59408 |doi=10.21425/F5FBG59408 |language=en}}</ref> Ook die geswermde geslagsdiere van termiete, wat in Afrikaans dikwels vlieënde miere genoem word, word in dele van die land geëet. === Biologiese plaagbeheer === Suid-Afrika is een van die wêreld se voorlopers op die gebied van [[Natuurlike plaagbeheer|biologiese beheer]] van indringerplante deur middel van insekte. Die kaktusmot ''Cactoblastis cactorum'', wat uit Argentinië via Australië ingevoer is, is in 1933 teen die [[turksvy]] (''Opuntia ficus-indica'') vrygelaat, en die [[Dopluis|skaalinsek]] ''Dactylopius opuntiae'' in 1938. Die geskiedenis het lank die mot as die groot sukses beskou, maar 'n heroorweging van die langtermyndata het getoon dat dit eintlik die skaalinsek was wat die kaktus onderkry het: op vier proefpersele naby Skukuza in die [[Krugerwildtuin]], wat sedert 1992 gemonitor is, het die digtheid van ''Opuntia stricta'' tussen 1992 en 1997 – toe net die mot teenwoordig was – onveranderd gebly of selfs toegeneem, maar binne vyf jaar nadat 'n vorm van die skaalinsek wat op ''O. stricta'' aangepas is in 1997 ingevoer is, het die getal blaaie en vrugte op al die persele skerp gedaal en sedertdien laag gebly.<ref name="Hoffmann2020">{{Cite journal |last1=Hoffmann |first1=John H. |last2=Moran |first2=Vincent C. |last3=Zimmermann |first3=Helmuth G. |last4=Impson |first4=Fiona A. C. |title=Biocontrol of a prickly pear cactus in South Africa: Reinterpreting the analogous, renowned case in Australia |journal=Journal of Applied Ecology |date=2020 |volume=57 |issue=12 |pages=2475–2484 |doi=10.1111/1365-2664.13737 |language=en}}</ref> Kalanders van die genus ''Neochetina'' word op soortgelyke wyse teen die [[Pontederia crassipes|waterhiasint]] in Suid-Afrikaanse riviere en damme ingespan. === Insekte en gesondheid === Malaria kom in Suid-Afrika net in die laagliggende noordelike en noordoostelike grensstreke van Limpopo, Mpumalanga en [[KwaZulu-Natal]] voor. Die twee belangrikste oordraers is die muskiete ''Anopheles funestus'' en ''Anopheles arabiensis''. Die eerste is grootliks deur die provinsiale programme van binnenshuise residuele bespuiting uitgeskakel, maar ''An. arabiensis'', wat sowel binne as buite huise byt en rus, hou die oordrag aan die gang en het toenemende weerstand teen insekdoders ontwikkel.<ref name="Munhenga2022">{{Cite journal |last=Munhenga |first=Givemore |display-authors=etal |title=Malaria risk and receptivity: Continuing development of insecticide resistance in the major malaria vector ''Anopheles arabiensis'' in northern KwaZulu-Natal, South Africa |journal=South African Journal of Science |date=2022 |volume=118 |issue=3/4 |doi=10.17159/sajs.2022/11755 |language=en}}</ref> == Taksonomie == === Geskiedenis van die klassifikasie === [[Aristoteles]] was die eerste wat die insekte as 'n afsonderlike groep beskryf het. Hy het hulle op sy ''scala naturae'' op die tweede laagste vlak van die diere geplaas, bo die sponse en wurms maar onder die hardedopseeslakke, en sy indeling het eeue lank in gebruik gebly.<ref name="GC2014" /> In 1758 het [[Carolus Linnaeus]] in ''[[Systema Naturae]]'' die diereryk in ses klasse verdeel, waaronder Insecta. Hy het sewe ordes van insekte volgens die bou van hulle vlerke geskep: die vlerklose Aptera; die tweevlerkige Diptera; en vyf viervlerkige ordes, naamlik die Coleoptera met heeltemal verharde voorvlerke, die Hemiptera met gedeeltelik verharde voorvlerke, die Lepidoptera met beskubde vlerke, die Neuroptera met vliesagtige vlerke maar sonder angel, en die Hymenoptera met vliesagtige vlerke en 'n angel.<ref name="GC2014" /> Jean-Baptiste de Lamarck het die insekte in sy ''Philosophie zoologique'' van 1809 as een van nege filums van ongewerweldes behandel. [[Georges Cuvier]] het in ''Le Règne Animal'' van 1817 al die diere in vier groot afdelings met verskillende bouplanne verdeel, waarvan een die gelede diere was wat sowel die geleedpotiges as die ringwurms ingesluit het. Dié reëling is deur die embrioloog Karl Ernst von Baer (1828), die soöloog Louis Agassiz (1857) en die vergelykende anatoom Richard Owen (1860) gevolg. In 1874 het [[Ernst Haeckel]] die diereryk in twee subryke verdeel, waarvan die een die Metazoa vir die veelsellige diere was, met vyf filums waaronder die gelede diere.<ref name="GC2014" /> === Moderne indeling === Klassifikasies wat op uitwendige bou gegrond is, gee die [[Hexapoda]] gewoonlik die rang van superklas met vier groepe daarin: die insekte (Ectognatha), die springsterte (Collembola), die oerinsekte (Protura) en die tweestertjies (Diplura), waarvan die laaste drie op grond van hulle ingetrokke mondstukke as Entognatha saamgegroepeer word.<ref name="Kjer2016" /> Filogenetiese gegewens het talle veranderinge bo die vlak van die ordes meegebring. Die insekte word steeds in twee groepe verdeel wat histories as subklasse behandel is – die vlerklose Apterygota en die gevlerkte Pterygota – maar die Apterygota is nie 'n natuurlike groep nie. Binne die Pterygota het die Neoptera spiere wat hulle in staat stel om die vlerke plat oor die agterlyf te vou, en dié groep word verdeel in vorms met onvolledige gedaantewisseling (Polyneoptera en Paraneoptera) en dié met volledige gedaantewisseling (Holometabola).<ref name="Misof2014" /> Molekulêre studies het verder getoon dat die tradisionele luisordes Mallophaga en Anoplura binne die Psocoptera val, wat tot die nuwe takson Psocodea gelei het; dat die hottentotsgotte (Mantodea), kakkerlakke (Blattodea) en termiete (Isoptera) saam 'n monofiletiese groep, die Dictyoptera, vorm, met die termiete as 'n groep binne die kakkerlakke; en dat die vlooie naby verwant is aan die skerpioenvlieë van die familie Boreidae. Die stokinsekte (Phasmatodea) en die webspinners (Embioptera) word vermoedelik as die Eukinolabia saamgegroepeer.<ref name="Misof2014" /> === Ordes === Die klas '''insekte''' word onderverdeel in sowat dertig ordes: {{Stamboom2}} * '''Insekte''' ** '''Apterygota''' (sonder vlerke) *** Thysanura **** Microcoryphia **** {{Stamboom2/einde tak}} Zygentoma *** Diplura *** Protura – oerinsekte *** {{Stamboom2/einde tak}} Collembola – springsterte Baie taksonome reken die primitiewer groepe sespotiges hierbo nie by die klas van die insekte nie en beskou net die volgende ordes as "regte" insekte. ** {{Stamboom2/einde tak}} '''Pterygota''' (insekte met vlerke) *** '''Exopterygota''' (Hemimetabola) (= met onvolledige [[gedaantewisseling]]) **** [[Ephemeroptera]] – [[eendagsvlieë]] **** Plecoptera – steenvlieë **** [[Odonata]] – [[naaldekoker]]s en [[waterjuffer]]s **** Embioptera – webspinners **** Grylloblattodea – 'n baie klein orde berginsekte **** Orthoptera – [[sprinkaan|sprinkane]] **** [[Phasmatodea]] – stokinsekte **** [[Mantophasmatodea]] – (nuwe orde wat in 2002 ontdek is) **** [[Dermaptera]] – [[oorkruipers]] **** Dictyoptera ***** [[Mantodea]] – [[hottentotsgot]]te ***** {{Stamboom2/einde tak}} [[Blattodea]] – [[kakkerlakke]] **** [[Isoptera]] – [[termiet]]e **** Zoraptera **** Psocoptera – stofluise **** Mallophaga – bytluise **** Anoplura – stekende luise **** Thysanoptera – blaasvoetjies **** Hemiptera – [[halfvlerkige]]s ***** Heteroptera – suborde van die halfvlerkiges, of volwaardige orde ***** Sternorrhyncha – [[plantluis]]e, suborde van die halfvlerkiges ***** {{Stamboom2/einde tak}} Auchenorrhyncha – sikades, suborde van die halfvlerkiges **** {{Stamboom2/einde tak}} Homoptera – verouderde parafiletiese groep wat plantluise en sikades ingesluit het *** {{Stamboom2/einde tak}} '''Endopterygota''' (Holometabola) (= met volledige [[gedaantewisseling]]) **** Neuroptera – netvlerkiges **** Raphidioptera – kameelnekvlieg **** Megaloptera – elsvlieg **** Mecoptera – skerpioenvlieg **** Trichoptera – skietmot, kokerjuffer **** [[Lepidoptera]] – [[vlinder]]s, skubvlerkiges **** [[Diptera]] – tweevlerkiges: [[Vlieg|vlieë]], [[muskiet]]e **** Siphonaptera – vlooie **** Coleoptera – kewers **** Strepsiptera – waaiervlerkiges **** {{Stamboom2/einde tak}} [[Hymenoptera]] – vliesvlerkiges: bye, hommels, wespe, [[mier]]e == Sien ook == * [[Entomologie]] * [[Geleedpotiges]] * [[Gedaantewisseling]] * [[Natuurlike plaagbeheer]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bronnelys == * ''Insekte'' in [[Wêreldspektrum]], volume 12. 1983. Ensiklopedie Afrikana (Edms) Bpk. * {{Cite book |last1=Scholtz |first1=C. H. |last2=Holm |first2=E. |title=Insects of Southern Africa |url=https://archive.org/details/insectsofsouther0000unse |publisher=Butterworths |location=Durban |year=1985 |isbn=978-0-409-10486-8 |language=en}} * {{Cite book |last1=Picker |first1=Mike |last2=Griffiths |first2=Charles |last3=Weaving |first3=Alan |title=Field Guide to Insects of South Africa |url=https://archive.org/details/fieldguidetoinse0000pick |publisher=Struik |location=Kaapstad |year=2002 |isbn=978-1-86872-713-1 |language=en}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Insecta}} {{Wikispecies-inlyn|Insecta}} {{Wikt-inlyn|insek}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Insekte| ]] i0z5tyk5o6vuudzy9zx64uzy5li5mj7 0 49814 2964661 2959199 2026-09-03T05:27:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964661 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mekka'''</span><br />مكة<br /> [[Lêer:Makkah Montage.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Mecca, Saudi Arabia locator map.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coats of arms of None.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Mecca.svg|90px|senter|border]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Saoedi-Arabië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Makkah |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|21|25|N|39|49|O|type:city}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 850 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 277 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2022) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;385&nbsp;509 |- | &nbsp;- Totaal (2007) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;700&nbsp;000 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;200/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +3 |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Osama Al-Bar |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.holymakkah.gov.sa/ holymakkah.gov.sa] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Mekka''' ([[Arabies]]: مكة, ook "Mekka, die Eerwaarde", ‏مكة المكرّمة) is die heiligste stad van die [[Islam]] en lê in [[Saoedi-Arabië]].<ref name="britannica">{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Mecca |title=Mecca |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=18 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506004706/https://www.britannica.com/place/Mecca |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Mekka het 'n bevolking van 1&nbsp;700&nbsp;000 (2007-sensus) en 'n oppervlakte van 850&nbsp;km². Volgens die sensus van 2022 het die stad 2&nbsp;385&nbsp;509 inwoners gehad, wat dit ná [[Riaad]] en [[Djedda]] die derde grootste stad in Saoedi-Arabië maak.<ref name="citypop">{{en}} {{cite web |title=Mecca Governorate |url=https://www.citypopulation.de/en/saudiarabia/makkah/0201__makkah_al_mukarramah/ |website=City Population |access-date=3 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203223901/https://www.citypopulation.de/en/saudiarabia/makkah/0201__makkah_al_mukarramah/ |archive-date=3 Februarie 2024 |url-status=live}}</ref> Die [[Kaäba]] in Mekka is die rigting, of [[kiebla]], van die daaglikse islamitiese gebed. In 570 is [[Mohammed]], die [[Profesie|profeet]] van [[Islam]], in Mekka gebore. In 610 begin die Islamitiese openbaring en Mekka is een van die twee stede waar Mohammed die [[Koran]] van [[Allah]] ontvang. Met die vlug van Mohammed na [[Medina]] in 622 begin die [[Islamitiese kalender]]. Tradisioneel is die stad vir nie-Moslems gesluit. Die stad is die hoofstad van die provinsie Makkah en lê in die Hidjaz, die bergagtige streek langs die weskus van Saoedi-Arabië, sowat 70&nbsp;km binneland toe vanaf die hawestad Djedda aan die [[Rooisee]] en 277&nbsp;m bo seevlak. Die grot Hira op die berg Jabal al-Nour net buite die stad is volgens Moslems die plek waar die eerste woorde van die Koran aan Mohammed geopenbaar is. Die [[Al-Masdjid al-Haram|Groot Moskee]] van Mekka huisves die Kaäba, wat volgens Moslems deur [[Abraham]] en sy seun Ismael gebou is, en dit is die gebedsrigting van al die Moslems ter wêreld. Sowat 44,5&nbsp;% van die inwoners is Saoedi-burgers en die res is Moslems uit ander lande. Elke jaar vermeerder pelgrims die bevolking van die stad tot meer as drie keer sy gewone getal tydens die [[Hadj]], die pelgrimstog wat in Dhoe al-Hidjdja, die twaalfde maand van die Islamitiese maankalender, plaasvind en wat vir elke Moslem 'n verpligting is wat minstens een keer in 'n leeftyd nagekom moet word. Met meer as 19,3 miljoen internasionale besoekers in 2024 was Mekka een van die vyf mees besoekte stede ter wêreld. Moslemheersers in en om die streek het die stad eeue lank probeer beheer, en soos die grootste deel van die Hidjaz het Mekka verskeie regimewisselings gesien. Die stad is die laaste keer in 1925 verower, toe [[Ibn Saoed]] en sy bondgenote die Hidjaz ingeneem het. Sedertdien het Mekka geweldig in omvang en infrastruktuur uitgebrei, met moderne geboue soos die [[Abraj Al-Bait-toring|Abraj al-Bait-kloktoringkompleks]], wat een van die hoogste geboue ter wêreld is. Nie-Moslems mag ingevolge Saoedi-Arabiese wetgewing nie die stad binnegaan nie. == Naam == Die naam van die stad word op verskillende maniere weergegee, en die herkoms daarvan is – soos dié van baie Arabiese woorde – onseker. Die vorm ''Makkah'' is die amptelike transliterasie wat die Saoedi-Arabiese regering in die 1980's aanvaar het en staan nader aan die Arabiese uitspraak, hoewel dit nie wêreldwyd algemeen gebruik word nie. Die volledige amptelike naam is ''Makkah al-Mukarramah'' (مكة المكرمة, "Makkah die Eerwaarde"). Die vorm ''Makkah'' kom in die Koran in soera 48 (''Al-Fath''), vers 24, voor. Party navorsers meen dat die naam oorspronklik na die vallei self verwys het, terwyl Moslemgeleerdes dit gewoonlik gebruik vir die heilige gebied wat die Kaäba insluit en omring.<ref name="peters">{{en}} {{cite book |last=Peters |first=Francis E. |title=The Hajj: The Muslim Pilgrimage to Mecca and the Holy Places |url=https://archive.org/details/hajjmuslimpilgri0000pete_f9e2 |publisher=Princeton University Press |year=1994 |isbn=978-0-691-02619-0 |page=[https://archive.org/details/hajjmuslimpilgri0000pete_f9e2/page/206 206]}}</ref> In Engels het die woord ''mecca'' 'n algemene betekenis gekry vir enige plek wat groot getalle mense aantrek, en juis daarom beskou sommige Engelssprekende Moslems dié spelling vir die stad self as aanstootlik. Die Koran gebruik ook ander name vir die stad. In 6:92 word dit ''Umm al-Qura'' (أم القرى, "moeder van alle nedersettings") genoem, en in soera 3 (''Al Imran''), vers 96, word na die stad as ''Bakkah'' verwys: "Waarlik, die eerste huis [van aanbidding] wat vir die mensdom opgerig is, was dié in Bakkah." Volgens die oorlewering was dit die naam van die stad in die tyd van Abraham. 'n Verdere naam wat histories gebruik is, is ''Tihamah'', en volgens 'n Islamitiese verklaring is die naam ''Faran'' dieselfde as die woestyn Paran wat in [[Genesis]] 21:21 vermeld word; die Siries-Arabiese geograaf Yaqut al-Hamawi het in die 12de eeu geskryf dat ''Faran'' "'n verarabiseerde Hebreeuse woord, een van die name van Mekka wat in die Tora genoem word", is. Die geograaf [[Ptolemeus]] noem in die 2de eeu n.C. 'n plek ''Macoraba'' in Arabië, en sedert 1646 word geredeneer dat dit na Mekka verwys. Die tradisionele verklaring is dat die naam van die Ou-Suid-Arabiese stam M-K-R-B, "tempel", afgelei is, maar meer onlangse studies bevraagteken die gelykstelling met Mekka. == Ligging en klimaat == === Ligging en topografie === [[Lêer:Mecca from Jabal Nur.JPG|duimnael|links|'n Uitsig oor Mekka]] Die heilige stad Mekka (in Arabies Makkah) lê 277&nbsp;m bo seespieël in die droë beddings van die Wadi Ibrahim en 'n paar van sy kort sytakke naby die weskus ([[Rooisee]]) van Saoedi-Arabië. Mekka word omring deur die Siratbergreeks en in een van die pieke, die Jabal Hira, is die grot waar Mohammed hom afgesonder en visioene gehad het voordat hy profeet geword het. Die nag is bekend as [[Lailat al-'Kadr]]. Die stad lê in die Hidjaz, 'n strook berge sowat 200&nbsp;km breed wat die Nafudwoestyn van die Rooisee skei, en is een van die laagste stede van dié streek, al bereik party bergpieke binne die stadsgebied 'n hoogte van sowat 1&nbsp;000&nbsp;m. Die middedorp lê in 'n gang tussen die berge wat dikwels die "holte van Mekka" genoem word en waarin die valleie al-Taneem, Bakkah en Abqar lê; dié bergagtige ligging het die uitbreiding van die moderne stad bepaal. Mekka is in 34 wyke verdeel en die totale oppervlak van die moderne stad is meer as 1&nbsp;200&nbsp;km².<ref name="winder">{{en}} {{cite encyclopedia |last=Winder |first=R. B. |title=Makka – The Modern City |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=2008}}</ref> Die stad se middelpunt is die Haramgebied waarin die Groot Moskee staan. Rondom die moskee lê die ou stad met sy bekendste wyk, Ajyad, en die hoofstraat wat na die moskee lei, is die Ibrahim al-Khalil-straat, wat na Abraham vernoem is. Tussen die moderne hotelle en winkelkomplekse staan daar in die middestad steeds tradisionele huise van twee tot drie verdiepings wat van plaaslike klip gebou is. === Waterbronne === [[Lêer:بئر زمزم الأثري.jpg|duimnael|Die mondstuk van die Zamzambron]] Weens die klimaat was water deur die hele geskiedenis van die stad 'n knelpunt. Voor die moderne tyd was Mekka op 'n paar hoofbronne aangewese, waaronder plaaslike putte soos die Zamzambron, waarvan die water taamlik brak is. Die eerste groot poging om 'n volhoubare bron vir die vaste bevolking en die jaarlikse stroom pelgrims te vind, is in die Abbasidiese tyd deur Zubaida, die vrou van die kalief Haroen ar-Rasjid, onderneem. Sy het geld geskenk om die Zamzambron te verdiep en 'n groot bouprojek gefinansier wat waarskynlik 1,75 miljoen gouddinars gekos het. Dit het 'n ondergrondse akwaduk van die bron van Hunayn na Mekka ingesluit, sowel as 'n waterwerk op die berg Arafat wat as die ''Ayn Zubayda'' bekend staan.<ref name="peters-literary">{{en}} {{cite book |last=Peters |first=F. E. |title=Mecca: a Literary History of the Muslim Holy Land |url=https://archive.org/details/meccaliteraryhis0000pete |date=1994 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-1-4008-8736-1 |pages=[https://archive.org/details/meccaliteraryhis0000pete/page/135 135]–136}}</ref> Die stelsel het met verloop van tyd verval, en in 1245, 1361, 1400, 1474 en 1510 het verskillende heersers groot herstelwerk laat doen. Toe die probleme bly voortduur, het die Ottomaanse sultan [[Süleyman I|Süleyman die Grote]] in 1525 'n projek begin om die akwaduk in sy geheel te herbou; die werk is eers in 1571 voltooi. 'n Ander bron wat af en toe water gelewer het, was reënval, wat in klein opgaardamme en sisterne gestoor is. Volgens die geskiedskrywer al-Kurdi was daar teen 1965 al 89 vloede in die stad; die ergste in die vorige eeu was dié van 1942, waarna damme gebou is om die probleem te verminder. Vandag word die stad deur watersuiwerings- en ontsoutingsaanlegte van drinkwater voorsien.<ref name="winder" /> === Klimaat === Die stad het deur die jaar hoë temperature, met somertemperature van tot 45&nbsp;°C. Ondanks die lae [[reën]]val (minder as 120&nbsp;mm per jaar), wat hoofsaaklik in die [[winter]] val, bestaan die gevaar van seisoenale oorstromings wel omdat Mekka so laag geleë is. Mekka het 'n warm woestynklimaat (''BWh'' in die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]). Soos die meeste Saoedi-Arabiese stede bly die temperature selfs in die winter warm: dan wissel dit van sowat 19&nbsp;°C in die nag tot 30&nbsp;°C in die middag. Somertemperature oorskry gereeld 40&nbsp;°C in die middag en daal teen die aand tot sowat 30&nbsp;°C, terwyl die humiditeit betreklik laag bly, op 30 tot 40&nbsp;%. Reën val meestal in klein hoeveelhede tussen November en Januarie, en swaar donderstorms kom in die winter voor. Die af en toe somerreën van die afgelope jare word met die noordwaartse beweging van die intertropiese konvergensiesone verbind. == Geskiedenis == === Vroegste geskiedenis === [[Lêer:OldmapofMecca.jpg|duimnael|'n Ottomaans-Turkse kaart van 1787 van die Groot Moskee en verwante heilige plekke]] Die vroeë geskiedenis van Mekka is grootliks in duisternis gehul weens 'n gebrek aan duidelike bronne. Die stad lê in die binneland van die middelste deel van wes-Arabië, waarvan daar min geskrewe of argeologiese bronne bestaan – in teenstelling met die noordelike en suidelike dele van wes-Arabië, waar historici oor inskripsies, oorblyfsels van heiligdomme en waarnemings van Grieks-Romeinse skrywers beskik. Die deel van die Hidjaz rondom Mekka was afgeleë, klipperig en onherbergsaam en kon net klein gevestigde bevolkings in verspreide oases onderhou. Een studie, gegrond op vroeë Islamitiese genealogiese optekeninge, skat dat die bevolking van Mekka in die tyd van Mohammed sowat 550 was, terwyl Moslemgeleerdes wat op tradisionele bronne steun die getal soms so hoog as 10&nbsp;000 stel.<ref name="robinson">{{en}} {{cite journal |author=M. Robinson |year=2022 |title=The Population Size of Muḥammad's Mecca and the Creation of the Quraysh |journal=Der Islam |volume=99 |issue=1 |pages=10–37 |doi=10.1515/islam-2022-0002 |doi-access=free}}</ref> Die eerste ondubbelsinnige verwysing na Mekka in nie-Islamitiese letterkunde verskyn in 741, lank ná Mohammed se dood, in die Bisantynse-Arabiese kroniek. Vroeër verwysings is onseker: die Griekse geskiedskrywer [[Diodorus Siculus]] skryf in die 1ste eeu v.C. oor 'n heiligdom in Arabië wat "baie heilig en buitengewoon vereer deur alle Arabiere" is, maar die ligging wat hy beskryf, lê in noordwes-Arabië. Ptolemeus se ''Macoraba'' word sedert die 17de eeu met Mekka verbind, hoewel navorsers soos Patricia Crone dié gelykstelling verwerp en ander, soos Glen Bowersock, dit steun. In die Islamitiese siening word die begin van Mekka aan Bybelse figure toegeskryf: Adam sou die eerste huis van God in Mekka gebou het volgens 'n hemelse voorbeeld, maar dié gebou is in die sondvloed verwoes. Die beskawing van Mekka het volgens die oorlewering begin nadat Abraham sy seun Ismael en Ismael se moeder Hagar op Allah se bevel in die vallei gelaat het. Mense van die Jemenitiese stam Jurhum het by hulle kom woon, en minstens een man van die Jurhum het Ismael en sy vader gehelp om die Kaäba te bou. === Onder die Koeraisj === Ergens in die 5de eeu was die Kaäba 'n plek van aanbidding vir die gode van Arabië se heidense stamme; Mekka se belangrikste heidense godheid was Hubal, wat deur die heersende stam, die [[Koeraisj]], daar geplaas is en tot die verowering van die stad deur Mohammed daar gebly het. In dieselfde eeu het die Koeraisj beheer oor Mekka verkry en bekwame handelaars geword. In die 6de eeu het hulle by die winsgewende speseryhandel aangesluit, aangesien oorloë elders die handelsroetes van gevaarlike seeroetes na veiliger landroetes verskuif het. Mekka se belang as handelsentrum het dié van Petra en Palmira oortref. Teen die middel van die 6de eeu was daar drie groot nedersettings in noord-Arabië, almal langs die suidwestelike kus by die Rooisee. Al was die omgewing van Mekka heeltemal dor, was dit die rykste van die drie, met volop water uit die beroemde Zamzambron en 'n ligging op die kruispad van die groot karavaanroetes. Die harde toestande van die Arabiese Skiereiland het byna deurlopende twis tussen die plaaslike stamme beteken, maar een keer per jaar is 'n wapenstilstand afgekondig en het hulle vir 'n jaarlikse pelgrimstog op Mekka saamgetrek. Tot in die 7de eeu was dié reis vir die heidense Arabiere 'n godsdienstige plig om hulle heiligdom te vereer en van die Zamzamwater te drink, maar dit was ook die tyd van die jaar waarin dispute besleg, skuld vereffen en handel op die Mekkaanse markte gedryf is. Dié jaarlikse gebeure het die stamme 'n gevoel van gemeenskaplike identiteit gegee en Mekka 'n brandpunt van die skiereiland gemaak. Kameelkaravane, wat volgens die oorlewering die eerste keer deur Mohammed se oupagrootjie gebruik is, was 'n groot deel van die stad se ekonomie. Die handelaars van Mekka het bondgenootskappe met die plaaslike nomadiese stamme gesluit, wat leer, lewende hawe en metale uit die omliggende berge na Mekka gebring het om op die karavane gelaai en na die stede van Sirië en [[Irak]] vervoer te word. Die Mekkane het verdrae met sowel die Bisantyne as die [[Bedoeïene]] gesluit en veilige deurgang, water- en weiregte vir die karavane beding, sodat Mekka die middelpunt van 'n los bondgenootskap van stamme geword het. === Die Jaar van die Olifant === Die "Jaar van die Olifant" is die naam in die Islamitiese geskiedenis vir die jaar wat ongeveer met 570 tot 572 ooreenstem, toe Abraha volgens Islamitiese bronne soos Ibn Ishaq op 'n olifant met 'n groot leër na Mekka afgesak het nadat hy in [[Sanaa]] 'n katedraal, al-Qullays, gebou het. Abraha wou die pelgrimstog van die Arabiere van die Kaäba na al-Qullays verskuif. Volgens die Islamitiese tradisie is Mohammed in daardie jaar gebore. Toe die nuus van die leër se opmars kom, het die stamme Koeraisj, Kinanah, Choezaäh en Hoedjail hulle in die verdediging van die Kaäba en die stad verenig. Abd al-Muttalib het die Mekkane aangeraai om in die heuwels te skuil terwyl hy en 'n paar Koeraisj binne die perke van die Kaäba gebly het. Volgens die oorlewering het die leiersolifant, Mahmud, by die grens van Mekka gaan staan en geweier om verder te gaan; daar is al voorgestel dat 'n epidemie soos pokke die mislukte inval kon veroorsaak het. Die 105de soera van die Koran, ''Al-Fil'', vertel hoe 'n donker wolk voëls die volgende dag met klippies in hulle bekke opgedaag en die leër verpletter het. === Mohammed en die verowering van Mekka === [[Lêer:Mecca-1850.jpg|duimnael|links|'n Tekening van Mekka, ca. 1850]] [[Lêer:Makkah-1910.jpg|duimnael|links|Mekka in 1910]] Mohammed is in ongeveer 570 n.C. in Mekka gebore. Sy verkondiging van 'n nuwe leer is nie in sy geboortestad aanvaar nie en hy het in 622 na Medina uitgewyk. Volgens hom het die mense 'n dwaalleer aangehang en sy prediking van die Islam was daarop gerig om die godsdiens van [[Abraham]] te herstel. Mohammed is in die tak Banu Hasjim van die heersende stam Koeraisj gebore. Volgens die Islamitiese tradisie het hy in 610 in die grot Hira op die berg Jabal al-Nour begin om deur die aartsengel Djibriel openbarings van God te ontvang. Ná dertien jaar van vervolging deur die heidense stamme het hy en sy volgelinge, die ''moehadjiroen'', in 622 na Jathrib uitgewyk, wat later Medina genoem is; die konflik tussen die Koeraisj en die Moslems word gewoonlik van dié punt af gereken. Die Mekkaanse pogings om die Islam uit te wis, het misluk: in die Slag van die Loopgraaf in 627 kon die verenigde leërs van Arabië Mohammed se magte nie verslaan nie. In 628 wou Mohammed en sy volgelinge die stad vir die pelgrimstog binnegaan, maar die Koeraisj het hulle verhinder, waarna die twee partye die Verdrag van al-Hudaybiya gesluit het, waarin die Koeraisj onderneem het om die Moslems die volgende jaar tot die stad toe te laat. Die wapenstilstand moes tien jaar hou, maar twee jaar later het bondgenote van die Koeraisj dit verbreek. In 630 het hy na Mekka teruggekeer, die stad onder sy gesag gebring, alle afgode verwyder en tot die stad van Allah verklaar. Dit sou ook as pelgrimsoord vir alle Moslems dien. Mohammed het toe na Medina teruggekeer nadat hy Attab ibn Asid as goewerneur van die stad aangestel het, en Mekka is as die heiligste plek van die Islam verklaar en as die middelpunt van die Moslempelgrimstog ([[Hadj]]) bevestig – een van die vyf pilare van die geloof. Mohammed is in 632 oorlede. Binne 'n paar honderd jaar het die Islamitiese wêreld van Noord-Afrika tot in Asië en dele van Europa gestrek, en Mekka het pelgrims uit die hele Moslemwêreld bly trek, sowel as geleerdes en vroom Moslems wat naby die Kaäba wou woon. === Middeleeue === Mekka was nooit die hoofstad van enige Islamitiese staat nie, behalwe van die kortstondige kalifaat van Abdoellah ibn al-Zubayr. Moslemheersers het wel tot die onderhoud van die stad bygedra: in die tyd van die kaliefe Umar (634–644) en Uthman (644–656) is Christelike ingenieurs ingebring om keerwalle in die laaggeleë wyke te bou en die omgewing van die Kaäba teen vloede te beskerm. Ná Mohammed se terugkeer na Medina het die swaartepunt van die Islam van Mekka weggeskuif, en dit het verder verskuif toe die vierde kalief, Ali, Koefa as sy hoofstad gekies het. Die Umajjade het die hoofstad na [[Damaskus]] verskuif en die Abbasiede na [[Bagdad]], wat bykans 500 jaar lank die middelpunt van die Islamitiese ryk gebly het. Mekka het tydens die Tweede Fitna weer in die Islamitiese politiek na vore gekom, toe dit deur Abdoellah ibn al-Zubayr beheer is; die stad is in 683 en 692 deur die Umajjade beleër. Daarna het dit weinig in die politiek beteken en 'n stad van godsvrug en geleerdheid gebly. In 930 is Mekka deur die Karmatiete, 'n Sjiïtiese Ismailitiese sekte uit oostelike Arabië onder leiding van Abu Tahir al-Jannabi, aangeval en geplunder, en in 1349 het die [[Swart Dood]] die stad getref. Een van die bekendste reisigers wat Mekka in die 14de eeu besoek het, was die Marokkaanse geleerde [[Ibn Battuta]]. Hy het in 1327 in die stad aangekom, drie jaar daar gebly en in 1330 vertrek. In sy reisverhaal beskryf hy die Kaäba as 'n groot gebou wat verwoes en kleiner as die oorspronklike herbou is, en die inwoners van die stad as beskeie, vriendelik en bereid om van alles wat hulle het met iemand te deel wat niks het nie. === Handel, sjarifs en vreemde heersers === [[Lêer:Khalili Collection Hajj Mecca panorama.jpg|duimnael|Panorama van Mekka, 1845, uit die Khalili-versameling]] As oase op die karavaanroetes tussen die lande rondom die [[Middellandse See]] en [[Asië]] en [[Afrika]], het Mekka deur die eeue 'n handelsentrum geword. Selfs nadat die handelsaspek minder belangrik geword het, het Mekka, danksy die [[pelgrim]]s, steeds 'n welvarende stad gebly. Die stad is bestuur deur sjarifs, wat lede was van families wat daarop aanspraak gemaak het dat hulle van die profeet Mohammed afstam. Ondanks hulle pogings om beheer oor die Hedzjasgebied uit te oefen, kon die [[Irak]]se [[Abbasidiese Kalifaat|Abbassiede]] (ongeveer 950 n.C.), die [[Egipte|Egiptiese]] [[Mameluk]]ke (13de eeu), die [[Ottomaanse Ryk|Ottomane]] (16de eeu) en die Saoedi-Arabiese [[Wahhabisme|Wahabiete]] (19de eeu) nie die stad se onafhanklikheid beïnvloed nie. In 1925 is Mekka egter finaal by Saoedi-Arabië ingelyf. Die sjarif van Mekka, Barakat bin Muhammad, het die oppergesag van die Ottomaanse kalief in 1517 erken, maar 'n groot mate van plaaslike selfstandigheid behou. In 1803 is die stad deur die eerste Saoedi-staat ingeneem, wat dit tot 1813 beheer en 'n aantal historiese grafte en koepels in en om die stad verwoes het. Die Ottomane het die taak om Mekka terug onder hulle beheer te bring aan Mohammed Ali Pasja, hulle magtige onderkoning van Egipte, opgedra, en hy het in 1813 daarin geslaag. In 1853 het sir [[Richard Francis Burton]] die pelgrimstog na Mekka en Medina as Moslem verklee onderneem; hy was nie die eerste nie-Moslem-Europeër wat die Hadj meegemaak het nie, maar sy reis bly een van die bekendste. Mekka is ook gereeld deur [[cholera]] getref: tussen 1830 en 1930 het die siekte 27 keer onder die pelgrims uitgebreek. === Moderne geskiedenis === [[Lêer:Makkah Aerial View.jpg|duimnael|Mekka gesien vanaf die Jabal al-Nour, met die Abraj al-Bait-kloktorings in die middel]] Gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse intelligensie-offisier [[T. E. Lawrence]] saam met Hoessein bin Ali, die sjarif van Mekka, 'n opstand teen die Ottomaanse Ryk beraam, en Mekka was in 1916 die eerste stad wat sy magte verower het. Hoessein het 'n nuwe staat, die Koninkryk van die Hidjaz, verklaar met Mekka as hoofstad. Ná die inname van die stad in 1924 is die sjarif deur die Saoed-familie omvergewerp. Onder Saoedi-beheer is 'n groot deel van die historiese stad gesloop, deels uit vrees van die regering dat sulke plekke tot verering naas Allah (''sjirk'') sou lei, en deels om plek te maak vir hotelle, woonstelle, parkeerterreine en ander infrastruktuur vir die pelgrims. Daar word beraam dat sowat 95&nbsp;% van Mekka se historiese geboue sedert 1985 gesloop is en dat daar vandag minder as 20 strukture in die stad oorbly wat uit die tyd van Mohammed dateer.<ref name="independent">{{en}} {{cite news |title=Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca |newspaper=The Independent |date=19 April 2006 |url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html |access-date=23 Augustus 2026 |archive-date=10 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090310011511/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html |url-status=bot: unknown }}</ref> Onder die geboue wat verlore gegaan het, is die huis van Chadidja, Mohammed se vrou, die huis van Aboe Bakr en die Ottomaanse Ajyadfort. Die stad is intussen so uitgebrei dat dit dorpe insluit wat vroeër as apart van die heilige stad beskou is. Op 20 November 1979 het tweehonderd gewapende opstandelinge onder leiding van Juhayman al-Otaybi die Groot Moskee beset. Hulle het aangevoer dat die Saoedi-koningshuis nie meer die ware Islam verteenwoordig nie en het tienduisende pelgrims as gyselaars aangehou en hulle in die moskee verskans. Die beleg het twee weke geduur, het etlike honderde lewens gekos en die heiligdom – veral die galery tussen Safa en Marwa – ernstig beskadig voordat 'n gesamentlike mag die moskee kon herower. Die groot getalle mense wat die Hadj meemaak, het al verskeie kere tot rampe gelei. Op 2 Julie 1990 het die ventilasiestelsel in 'n vol voetgangertonnel gefaal en is 1&nbsp;426 mense versmoor of in 'n stormloop doodgetrap,<ref name="expressstar">{{en}} {{cite web |title=1990 |work=Express & Star |url=https://www.expressandstar.com/days/1976-2000/1990.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200651/http://www.expressandstar.com/days/1976-2000/1990.html |archive-date=3 Maart 2016 |access-date=3 Februarie 2013}}</ref> en op 24 September 2015 het 700 pelgrims in 'n stormloop by Mina tydens die steen-die-duiwel-ritueel gesterf. Mekka sal op Maandag 2 Augustus 2027 'n totale [[sonsverduistering]] van 5 minute en 8 sekondes lank belewe. == Die pelgrimstog en die Kaäba == [[Lêer:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|duimnael|Die [[Kaäba]] in Mekka]] Mekka beklee 'n besondere plek in die Islam en word in al die rigtings van die godsdiens as die heiligste stad beskou. Die stad se belang berus op die rol wat dit in die Hadj en die Umra speel en op sy status as die geboorteplek van Mohammed. === Al-Masdjid al-Haram === Volgens Islamitiese tradisie is die Kaäba (Ka'ba) deur Abraham gebou as 'n replika van God se hemelse woning. Deur die eeue is dit telkens verwoes en herbou, en sedert die 16de eeu (1570) staan dit in die binneplein van die [[Al-Masdjid al-Haram]], tesame met die heilige Zemzem-bron. Die binneplein is ongeveer 165&nbsp;m lank en 121&nbsp;m breed en word omring deur 'n 7,5&nbsp;m hoë muur met 'n aantal [[minaret]]te. In 1955 is begin met verbouings om die oppervlakte van die binneplein te vergroot. Op die oomblik kan 300&nbsp;000 mense tegelykertyd in die binneplein aanbid. Die Kaäba vorm die religieuse middelpunt vir meer as een miljard [[Moslems]] dwarsoor die wêreld, aangesien die Islam bepaal dat wanneer Moslems bid, hulle hulle in die rigting van die Kaäba moet wend. (Hierdie gebedsrigting word die kiebla genoem.) Die moskee is die plek van twee van die belangrikste rituele van sowel die Hadj as die Umra: die sewe rondgange om die Kaäba (''tawaf'') en die heen-en-weer loop tussen die twee heuwels Safa en Marwa (''sa'i''). Die Zamzambron lê ook binne die moskee. Volgens die Islamitiese tradisie is 'n gebed in dié moskee gelyk aan 100&nbsp;000 gebede in enige ander moskee ter wêreld. Sedert die beleg van 1979 is die moskee verskeie kere uitgebrei, en verdere uitbreidings is steeds aan die gang. === Die Kaäba en die Swart Steen === Die Kaäba is ’n vierkantige ruimte van 15 x 10 x 12&nbsp;m binne die [[moskee]] met geen vensters nie en slegs een ingang. In die oostelike muur is die sogenaamde [[Swart Steen]] ingebou, wat heelwaarskynlik ’n [[Meteoroïde|meteoriet]] is. Die Kaäba is bedek met 'n swart kleed, die [[Kiswa]], waarop tekste uit die [[Koran]] geborduur is. Die kleed word jaarliks vervang. Onder Islamitiese geleerdes is daar verskil van mening oor wie die Kaäba die eerste keer gebou het: sommige meen dit was die engele en ander dat dit Adam was. Wat ook al die geval, dit is verskeie kere herbou voordat dit sy huidige vorm bereik het. Die vlak rondom die Kaäba waarop die gelowiges hulle rondgange doen, staan as die Mataf bekend. Dit is ''soenna'' om die Swart Steen aan te raak en te soen; die gebied rondom die steen is byna altyd vol mense en word deur polisie bewaak om die pelgrims se veiligheid te verseker. Volgens die oorlewering is die steen uit die paradys neergestuur en is dit gebruik om die Kaäba te bou; dit was oorspronklik witter as melk en het weens die sondes van die mens mettertyd swart geword. === Maqam Ibrahim === [[Lêer:Maqam Ibrahim, Makkah.jpg|duimnael|Die Maqam Ibrahim langs die Kaäba]] Die Maqam Ibrahim is die klip waarop Abraham gestaan het om die hoër dele van die Kaäba te bou. Dit vertoon twee voetspore wat groter is as dié van 'n gemiddelde mens van vandag. Die klip is verhoog en staan in 'n goue seshoekige kas langs die Kaäba op die Mataf. Die klip binne die kas is vierkantig, sowat 40&nbsp;cm lank en breed en 20&nbsp;cm hoog. Dit was vroeër in 'n struktuur, die ''Maqsurat Ibrahim'', omsluit wat met 'n jaarliks vervangde geborduurde gordyn bedek was. === Safa en Marwa === Moslems glo dat Allah in die Koran die heuwels Safa en Marwa as tekens van sy Godheid beskryf. Om sewe keer tussen die twee heuwels te loop – vier keer van Safa na Marwa en drie keer terug – is 'n verpligte deel (''roekn'') van die Umra en word ook tydens die Hadj verrig. Die galery tussen die twee heuwels vorm vandag deel van die Groot Moskee. === Hadj en Umra === [[Lêer:Haji pilgrimage mina tent city.jpg|duimnael|Die tentestad by Mina, waar pelgrims tydens die Hadj oornag]] Elke Moslem probeer om minstens een maal in sy leeftyd gedurende die pelgrimsmaand Dhu'l Hidjdja 'n bedevaart na Mekka te onderneem. Die doel van die reis is om 'n paar maal rondom die Kaäba te loop en die Swart Steen te soen. Voorts besoek hulle, getrou aan die Islamitiese tradisie, 'n paar heilige plekke in die omgewing wat verband hou met Mohammed se stryd om Mekka te verower. As gevolg van die groot aantal pelgrims (sowat 1 miljoen in die pelgrimsmaand), is die stad se vervoerstelsel na die [[Tweede Wêreldoorlog]] drasties uitgebrei om met die toeloop te kan tred hou. Die Hadj, ook die groot pelgrimstog genoem, lok vandag miljoene Moslems uit die hele wêreld en laat die bevolking van Mekka vir een week in die twaalfde en laaste maand van die Islamitiese jaar tot bykans drie keer sy gewone getal aangroei. In 2019 het 2&nbsp;489&nbsp;406 pelgrims die Hadj meegemaak.<ref name="gastat">{{ar}} {{cite web |title=الحصر الفعلي للحجاج |url=https://www.stats.gov.sa/en/28 |website=General Authority for Statistics |access-date=29 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524103836/https://www.stats.gov.sa/en/28 |archive-date=24 Mei 2016 |url-status=dead}}</ref> Die Umra, of klein pelgrimstog, kan enige tyd van die jaar onderneem word en is nie verplig nie, hoewel dit in die Koran aanbeveel word. Benewens die Groot Moskee moet pelgrims ook die nabygeleë plekke Mina, Muzdalifah en die [[Berg Arafat]] besoek vir verskillende rituele wat deel van die Hadj is. === Jabal al-Nour en die Hira-grot === [[Lêer:Jabal Nur.JPG|duimnael|Die Jabal al-Nour, met die Hira-grot op sy top]] Die Jabal al-Nour ("berg van die lig"), ook bekend as die Jabal Hira, is volgens Moslems die berg waarheen Mohammed hom weg van die bedryf van die stad afgesonder het. Die berg lê by die oostelike ingang van die stad en is met 642&nbsp;m die hoogste punt binne die stadsgebied. Bo-op die berg is die grot Hira, waar Mohammed volgens Moslems op die ouderdom van 40 die eerste openbaring van Allah deur die aartsengel Djibriel ontvang het. == Bestuur en ekonomie == === Bestuur === [[Lêer:Makkahi mukarramah.jpg|duimnael|Pelgrims in Mekka]] Die stad word bestuur deur 'n goewerneur, die emir van Makkah, wat deur die koning van Saoedi-Arabië benoem word en verantwoording moet doen aan die minister van binnelandse sake. Hy is in beheer van die provinsie Makkah, waarvan Mekka die hoofstad is en waartoe ook die stede [[Djedda]] en [[Taif]] behoort. Onder die Saoedi-regering word die stad self deur die streekmunisipaliteit van Mekka bestuur, 'n stadsraad van veertien plaaslik verkose lede onder voorsitterskap van die burgemeester – in Arabies die ''amin'' – wat deur die regering aangestel word. Sedert Januarie 2022 is Saleh al-Turki die burgemeester van die stad.<ref name="arabnews">{{en}} {{cite web |title=Who's Who: Saleh Al-Turki, the new mayor of Makkah |url=https://www.arabnews.com/node/2014476/saudi-arabia |date=29 Januarie 2022 |publisher=Arab News |access-date=26 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826094013/https://www.arabnews.com/node/2014476/saudi-arabia |archive-date=26 Augustus 2022 |url-status=live}}</ref> Nie-Moslems mag ingevolge Saoedi-Arabiese wetgewing nie Mekka binnegaan nie, en die gebruik van bedrieglike dokumente om dit te doen, kan tot inhegtenisneming en vervolging lei. Die Mekkapoort, algemeen bekend as die Koranpoort, staan by die westelike ingang van die stad op die pad van Djedda en dui die grens van die Haramgebied aan waar die verbod geld. Die poort is in 1979 deur die Egiptiese argitek Samir Elabd ontwerp en stel 'n boek – die Koran – op 'n boekstander voor. === Onderwys en gesondheidsorg === Sedert die Tweede Wêreldoorlog het Mekka 'n stadsraad, maar die name van die veertien gekose lede moet eers vir goedkeuring aan die regering voorgelê word voordat hulle hul ampte kan aanvaar. Die stad het twee inrigtings vir hoër onderwys, naamlik die [[Sjaria]]-Akademie vir Islamitiese reg en ’n opleidingskollege vir onderwysers. Alle onderwys is kosteloos, asook mediese dienste. Mekka se gesondheidsdienste het, benewens plaaslike siekteverskynsels, ook te kampe met verskillende siektes soos [[cholera]], wat deur pelgrims die stad ingebring word. Formele onderwys het in die laat-Ottomaanse tyd begin ontwikkel en stadig in die tyd van die Hasjemiete voortgegaan. Die eerste groot poging om die toestand te verbeter, is deur 'n Djeddase koopman, Mohammed Ali Zaynal Rida, gedoen, wat die Madrasat al-Falah in 1911–1912 in Mekka gestig het. Teen 2005 was daar 532 openbare en private skole vir seuns en nog 681 vir dogters. Die onderrigtaal in openbare sowel as private skole is Arabies, met Engels as tweede taal, hoewel party privaat skole wat deur buitelandse instansies gestig is, Engels as onderrigtaal gebruik. Vir hoër onderwys het die stad een [[universiteit]], die Umm al-Qura-Universiteit, wat in 1949 as 'n kollege gestig is en in 1981 'n openbare universiteit geword het. Gesondheidsorg word deur die Saoedi-regering gratis aan alle pelgrims verskaf. Daar is tien hoofhospitale in Mekka, waaronder die Ajyad-hospitaal, die Koning Faisal-hospitaal, die Koning Abdoelaziz-hospitaal, die Al Noor-spesialishospitaal, die Hira-hospitaal, die kraam- en kinderhospitaal en die Koning Abdoellah-mediese stad. Verder is daar baie klinieke vir sowel inwoners as pelgrims, en tydens die Hadj word verskeie tydelike klinieke opgerig om beseerde pelgrims te behandel. === Ekonomie === [[Lêer:Pilgrims cover Arafat's roads, plains and mountain - Flickr - Al Jazeera English.jpg|duimnael|links|Pelgrims is die dryfkrag van Mekka se ekonomie]] 'n Groot deel van Mekka se inkomste is van die pelgrims afkomstig, maar sedert 1952 het die koning van Saoedi-Arabië 'n deel van die land se olie-inkomste beskikbaar gestel vir die instandhouding van die stad en sy heiligdomme. Landbougrond en water is skaars en voedsel word van onder meer Djedda af ingevoer. Water kom van die omringende wadi's, die Zubaidabron, wat suidwes van die stad geleë is, en die Azizijjahbron in die noordooste. Elektrisiteit is afkomstig van 'n oliekragsentrale op die pad na Medina. Mekka het beperkte nywerhede. Die inkomste uit die pelgrimstogte het histories ver buite die stad se grense 'n uitwerking op die ekonomie van die hele Arabiese Skiereiland gehad. Dit is op verskillende maniere verdien: een manier was belasting op die pelgrims, wat veral tydens die Groot Depressie verhoog is en waarvan sommige tot so laat as 1972 bestaan het; 'n ander is die dienste aan pelgrims, en die Saoedi-lugredery Saudia verdien sowat 12&nbsp;% van sy inkomste uit die pelgrimstog. Die stad ontvang meer as 100 miljoen Amerikaanse dollar uit die Hadj, terwyl die Saoedi-regering omtrent 50 miljoen dollar aan dienste daarvoor bestee. Die bedrywe wat wel in Mekka voorkom, sluit tekstiel, meubels en huishoudelike ware in, maar die grootste deel van die ekonomie is diensgerig en die stad speel nie meer 'n groot rol in Saoedi-Arabië se ekonomie nie, wat hoofsaaklik op olie-uitvoer gebou is. Sedert 1970 het verskeie ondernemings in die stad ontstaan, onder meer die vervaardiging van gegolfde plaatyster, kopermyning, houtwerk, stoffering, bakkerye, landbou en bankwese. Die stad het in die 20ste en 21ste eeu aansienlik gegroei namate lugreise die getal pelgrims laat toeneem het; duisende Saoediërs word jaar in en jaar uit in diens geneem om die Hadj te bestuur en die hotelle en winkels te bedryf. 'n Nuwe industriële stad word in die Al Akashiya-wyk ontwikkel en beslaan 45&nbsp;km². == Bevolking == Mekka is baie dig bevolk. Die meeste langtermyninwoners woon in die ou stad rondom die Groot Moskee en baie van hulle werk in wat plaaslik as die "Hadj-bedryf" bekend staan. Die hele jaar deur stroom pelgrims die stad binne om die rituele van die Umra te verrig, en in die laaste weke van Dhu al-Qi'dah, die elfde Islamitiese maand, kom gemiddeld 2 tot 4 miljoen Moslems aan om aan die Hadj deel te neem. Die pelgrims kom uit uiteenlopende volke en agtergronde, hoofsaaklik Suid- en Suidoos-Asië, Europa en Afrika, en baie van hulle het in die stad agtergebly en inwoners geword. Teen die 19de eeu het mense van Suid-Asiatiese herkoms al 20&nbsp;% van die bevolking uitgemaak; die Birmaanse gemeenskap is 'n ouer, gevestigde groep van sowat 250&nbsp;000 mense. Die ontdekking van olie het in die afgelope halfeeu honderdduisende werkersimmigrante na die streek gebring, en die provinsie Makkah is die enigste provinsie van Saoedi-Arabië waar buitelanders die Saoediërs oortref. Nie-Moslems mag nie in die stad kom nie, en die verbod strek ook tot die Ahmadiyya, wat as nie-Moslems beskou word. Tog het baie nie-Moslems die stad besoek, aangesien die beperkings nie altyd streng toegepas is nie. Die eerste opgetekende geval van 'n nie-Moslem wat die stad binnegegaan het, is dié van Ludovico di Varthema van Bologna in 1503. Volgens die oorlewering het Guru Nanak, die stigter van die [[Sikhisme]], Mekka in Desember 1518 besoek, en een van die bekendste gevalle is dié van Richard Francis Burton, wat in 1853 as 'n Qadiriyya-Soefi uit [[Afghanistan]] gereis het. == Kultuur == [[Lêer:مكة المكرمة meca.jpg|duimnael|Die Groot Moskee, die Kaäba en die Abraj al-Bait-kloktorings]] Mekka se kultuur is diep deur die groot getalle pelgrims wat jaarliks aankom beïnvloed, en die stad beskik daarom oor 'n ryk kulturele erfenis. Juis weens dié toeloop is Mekka by verre die mees uiteenlopende stad van die Moslemwêreld. === Sport === In die voormoderne Mekka was die algemeenste sporte informele stoeigevegte en wedloop. [[Sokker]] is vandag die gewildste sport in die stad sowel as in die koninkryk. Die stad huisves van die oudste sportklubs in Saoedi-Arabië, soos Al-Wehda, wat in 1945 gestig is, en die Koning Abdoelaziz-stadion is met plek vir 38&nbsp;000 mense die grootste stadion in Mekka. === Argitektoniese bakens === Teen die suidelike front van die Groot Moskee staan die [[Abraj Al-Bait-toring|Abraj al-Bait-kompleks]], 'n groep van sewe geboue waarvan die middelste kloktoring 601&nbsp;m hoog is; dit is een van die hoogste geboue ter wêreld en die sewe geboue vorm saam een van die grootste geboue ter wêreld volgens vloeroppervlak. == Media == Die eerste drukpers is in 1885 deur Osman Nuri Pasja, 'n Ottomaanse ''wali'', na Mekka gebring. In die tyd van die Hasjemiete is dit gebruik om die stad se amptelike koerant, ''Al Qibla'', te druk. Die Saoedi-bewind het dié pers in 'n groter onderneming omskep en die nuwe amptelike blad van Mekka, ''Umm al-Qura'', ingestel. Mekka het ook sy eie koerant, ''Al Nadwa'', wat deur die stad besit word, terwyl ander Saoedi-koerante soos die ''Saudi Gazette'', ''Al Madinah'', ''Okaz'' en ''Al Bilad'' eweneens in die stad beskikbaar is. Telekommunikasie is vroeg onder Saoedi-bewind beklemtoon. Onder Hoessein bin Ali was daar sowat 20 openbare telefone in die hele stad; in 1936 het die getal tot 450 gespring, wat ongeveer die helfte van al die telefone in die land was. Teen 1985 het Mekka, soos ander Saoedi-stede, oor moderne telefoon-, teleks-, radio- en televisiekommunikasie beskik, en verskeie televisiestasies dien vandag die stad. Beperkte radiokommunikasie is onder die Hasjemiete tot stand gebring, en in 1929 is draadlose stasies in verskillende dorpe van die streek opgerig wat teen 1932 'n werkende netwerk gevorm het. Kort ná die Tweede Wêreldoorlog is dié netwerk aansienlik uitgebrei. Radio is sedertdien op groot skaal gebruik om die pelgrimstog te bestuur en die pelgrims toe te spreek; dié gebruik het in 1950 met uitsendings op die Dag van Arafat begin en teen 1957 was Radio Makkah met 50&nbsp;kW die kragtigste stasie in die Midde-Ooste, waarna die krag negevoudig tot 450&nbsp;kW verhoog is. == Vervoer == [[Lêer:3rd Ring Road makkah.jpg|duimnael|Die derde ringpad deur die Kudai-gebied]] Mekka het nie 'n aktiewe [[lughawe]] nie: die stad word hoofsaaklik deur die Koning Abdoelaziz-internasionale lughawe in Djedda, sowat 70&nbsp;km ver, vir internasionale en streeksverbindings en deur die streeklughawe van Taif vir binnelandse vlugte gedien. Om die groot getalle Hadj-pelgrims te hanteer, het die lughawe in Djedda 'n afsonderlike Hadj-terminaal wat 47 vliegtuie gelyktydig kan hanteer en tydens die Hadj-seisoen 3&nbsp;800 pelgrims per uur kan ontvang. Die stad lê op die kruising van twee van die belangrikste hoofweë van Saoedi-Arabië: Hoofweg 40, wat dit met Djedda in die weste en met [[Riaad]] en [[Dammam]] in die ooste verbind, en Hoofweg 15, wat na Medina, sowat 400&nbsp;km na die noorde, en verder na Tabuk en [[Jordanië]] loop en in die suide na Abha en Jizan. Mekka word deur vier ringpaaie gedien en het ook baie tonnels. Die Al-Masja'ir al-Muqaddassah-metro, wat op 13 November 2010 geopen is, is 'n 18,1&nbsp;km lange verhoogde spoorlyn wat pelgrims na die heilige plekke Arafat, Muzdalifah en Mina vervoer om die verkeersdruk op die paaie te verminder; dit werk net gedurende die Hadj-seisoen en het nege stasies, drie in elk van dié plekke. 'n Verdere netwerk van vier lyne, die Mekka-metro, word beplan. In 2018 is die Haramain-hoëspoedspoorlyn in gebruik geneem, wat Mekka en Medina via Djedda, die Koning Abdoelaziz-internasionale lughawe en die Koning Abdoellah-ekonomiese stad by Rabigh verbind. Die spoorlyn gebruik 35 elektriese treine wat elk teen tot 300&nbsp;km/h oor 'n afstand van 450&nbsp;km ry, wat die reistyd tussen die twee heilige stede tot minder as twee uur verkort, en kan jaarliks 60 miljoen passasiers vervoer. == Sien ook == * [[Abraj Al-Bait-toring]] == Bronne == * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-59-1}}, volume 18, bl. 107 == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Mecca|Mekka}} * {{en}} {{Wikivoyage|Mecca}} * {{ar}} [https://www.holymakkah.gov.sa/ Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704180759/http://www1.holymakkah.gov.sa/ |date= 4 Julie 2017 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Mekka| ]] [[Kategorie:Islam in Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Hadj]] ttlgng3u4rm2duuzynu2r37jh3ofgad 0 51363 2964659 2924856 2026-09-03T05:24:31Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964659 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Laurelyhardy.svg|duimnael|regs|200px|Laurel en Hardy, een is ''brandmaer'' en die ander een ''spekvet''.]] '''Intensiewe vorme''' of '''intensiewe adjektiewe''', vroeër bekend as '''versterkte vorme''', is [[byvoeglike naamwoord]]e in die versterkende graad. Intensiewe vorme word gebruik om 'n sin trefkrag te gee en die taal op te kikker. 'n Voorbeeld hiervan is ''brandarm'', wat ''baie arm'' beteken. In [[Afrikaans]] word intensiewe vorme gewoonlik vas (as een woord) geskryf, met enkele uitsonderings, byvoorbeeld ''wawyd oop'' en ''nugter wakker''. == Afrikaans == === Stand === ''Die tale wat ons praat'' (2018) som die stand van intensiewe vorme in Afrikaans so op:<ref>Fourie, D. (sames.); Luther, J. & Pheiffer, F. (reds.). 2018. ''Die tale wat ons praat: [[Taaldinge]] uit die gewilde radioprogram''. Kaapstad: Penguin Books, pp. 80-81</ref> {{cquote| Baie van hierdie vorme het al geyk geraak. Jonger sprekers sal hulle nie noodwendig almal meer ken nie. Desondanks maak intensiewe vorme van taalleerplanne in skole, veral vir die aanleer van Afrikaans as addisionele taal, steeds 'n gewilde deel uit. Ook as 'n maklike en vinnige manier om toets- en eksamenvraestelle gevul te kry! Maar as leerders intensiewe - en baie ander! - vorme bloot papegaaiagtig moet baasraak: Hoeveel geleentheid laat dit hulle om self kreatief met Afrikaans om te gaan, die genot dáárvan en die hedendaagse seggingskrag van Afrikaans te ontdek? Op dieselfde manier as wat intensiewe vorme oorspronklik ontstaan het: Uit die kreatiewe, speelse, funksionele gebruik en aanwending van die lewende taal self. Van Afrikaanse skrywers, digters en joernaliste hang dit af of nuwer, varser intensiewe vorme geskep gaan word. Dat mense wat dit lees, sulke nuutskeppings in hulle algemene, alledaagse taalgebruik sal opneem, is natuurlik geen uitgemaakte saak nie. Van tyd tot tyd kom 'n mens in die omgang wel nuwe, interessante intensiewe vorme teë, maar ongelukkig word opvallend baie van dié skeppings met drie- en vierletterwoorde gevorm wat 'n mens in keurige geselskap nie kan herhaal nie. }} === Eienskappe === Intensiewe vorme word dikwels gevorm deur die volgende konstruksies<ref>Eksteen, L.C. 1984. Die Afrikaanse woordeskat. In: Botha, T.J.R. (red.). ''Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde''. Pretoria: Academica, bl. 159</ref> {| class="wikitable" ! Woordsoortelike korrelate !! Voorbeeld |- | (i) Byvoeglike naamwoord (b.nw.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || blinknuut, blinkvet, dolbly |- | (ii) Selfstandige naamwoord (s.nw.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || kniediep, toringhoog, fluweelsag, koeëlrond, glashelder, snaarstyf, asvaal, koolswart, broodnodig, moddervet, sopnat |- | (iii) Werkwoord (ww.) + byvoeglike naamwoord (b.nw.) || skreeupers, skokpienk, troetelsag, stikwarm, gloeiwarm |- |} Nietemin kan niks in die skrywer se pad staan om met digterlike vryheid eie intensiewe vorme te skep wat alle reëls oorskry nie, soos: * ''Witwarm-bloedstollend-dring-in-sy-vleis-seer'' - <small>Uit: ''Ballade vir 'n Enkeling'', 2014, [[Leon van Nierop]], Kaapstad: Tafelberg, bl. 412</small> Hoewel aangevoer word dat intensiewe vorme van die adjektief normaalweg geen graadtrappe het nie (soos ''beeldskoon'', waarvan *''beeldskoner'' en *''beeldskoonste'' onmoontlik is),<ref>Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Vierde uitgawe. Van Schaik Uitgewers, bl. 82-83</ref> is daar wel by ''plankdun'', ''spierwit'' en ''stokoud'' slegs die stellende en oortreffende trap aangeteken:<ref>[[Fritz Ponelis|Ponelis]], F. 1973. ''Grondtrekke van die Afrikaanse sintaksis.'' Pretoria: J.L. Van Schaik, bl. 99</ref> : plankdun – plankdunste : spierwit – spierwitste : stokoud – stokoudste Gewoonlik is daar nie 'n vergelykender trap nie:<ref>Eksteen, L.C., Van der Walt, C.P & Van Aardt, C.P. 1973. ''Taalkunde vir die middelbare skool.'' Pretoria: Voortrekkerpers, bl. 97</ref> : pikswart – pikswartste : horingoud – horingoudste : goudgeel – goudgeelste Gedeeltelike reduplikasie is ook moontlik, solank 'n koppelteken toegevoeg word:<ref>Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans: Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Vierde uitgawe. Van Schaik Uitgewers, bl. 219</ref> : Hy is ''hond''-''hond''mak. : Die grond is ''klip''-''klip''hard. : Die sakeman is ''skat''-''skat''ryk. : Hy is ''spier''-''spier''wit en sy oë is so groot soos pierings gerek.<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 40</ref> Soms word die intensiewe vorm selfs verder intensiveer met die aanvangskomponent ''morsdood-'' of ander verbindings: :morsdood + moeg → morsdoodmoeg<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 5: ''Tog is hulle al drie'' '''morsdood moeg''' ''toe oom Charles uiteindelik die bak se agterste klap opslaan en hulle die pad terug huis toe vat.''</ref> :''morsdoodbang'', ''morsdoodgedaan'', ''morsdoodsiek'', ''morsdoodstil'', ''morsdoodverlief'' en ''morsdoodvervelig'' is verdere voorbeelde<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> :blind + helderverlig → blindhelderverlig<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 14: '' 'n Ligte tikkie op die deur, 'n aankondiging dat die gaste reeds vergader het en Henry vind sy weg na die getransformeerde voorkamer, wat'' '''blindhelder''' verlig, '' 'n bewegende mensheid bevat.''</ref> g=== Voorbeelde === 'n Aantal voorbeelde van intensiewe: * '''af''' – morsaf,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> regaf,<ref name="Potgieter" /> pylregaf<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 77: ''Hy fluit teen die reën in, maar dit val soos dit wíl: dán skuins, dan'' '''pylregaf'''.</ref> * '''agter''' – heelagter<ref name="Potgieter" /> * '''agteroor''' – rûensagteroor<ref name="Van Schoor1" /> * '''alleen''' – stokalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stoksielalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: [[Human & Rousseau]], bl. 68: ''Ek dink nou ook aan Johanna Goodall wat na haar man se dood'' '''stoksielalleen''' ''in 'n huis anderkant die ewe eensame Cecil Higgs gewoon het.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: '''"Stoksielalleen."'''</ref> moedersielalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> moederstoksielsaligalleen,<ref name="Esterhuizen" /> vingeralleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> doodalleen,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9486/Uitspraakwoordeboek%20van%20Afrikaans.pdf?sequence=1 Le Roux, T.H.; Pienaar, P. de Villiers . 1945. (1971-druk) ''Uitspraakwoordeboek van Afrikaans''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 54] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200517082233/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9486/Uitspraakwoordeboek%20van%20Afrikaans.pdf?sequence=1 |date=17 Mei 2020 }} Hoflikheidswaarskuwing: '''14,12 MG groot'''.</ref> sielalleen, stoksielsaligalleen,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> mensalleen,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 197: ''Ek het gedink ek is'' '''mensalleen''' ''oor met die vlese, die visse, die katte en die voëls van die aarde, vir altyd en altyd.''</ref> vroualleen, manalleen, skepsel-alleen<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 56: ''En wat gebeur met hul vrouens so'' '''skepsel-alleen''' ''by die huis?''</ref> * '''arm''' – brandarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994">De Stadler, L.G. 1994. ''Groot tesourus van Afrikaans''. Halfweghuis: Southern Boekuitgewers.</ref> straatarm,<ref name="Van Schoor1" /> bedelarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> blêrarm,<ref name="WAT" /> bloedarm<ref name="Esterhuizen" /> * '''bang''' – dood(s)bang,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: [[LAPA Uitgewers]]. bl. 112: ''Linda reageer beswaarlik. Sy is'' '''doodbang'''.</ref><ref name="Kruger1977" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 236-237: ''Soos die meeste mense met 'n drankprobleem is sy'' '''doodbang''' ''om in 'n hospitaal opgeneem te word, want daar is alkohol en sigarette taboe.''</ref> vrekbang,<ref name="Potgieter" /> yskoudbang,<ref name="Wolwedanswordfliek">[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/08/27/SK/16/wolwedans.html ''Springbokradio se ‘Wolwedans’ word fliek''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153409/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/08/27/SK/16/wolwedans.html |date=28 November 2015 }}: ''My Broer se Bril'', ''Die Vlindervanger'' en ''Weerskant van die nag'' het riller-elemente gehad, maar nie werklik ’n rillerstorie wat ’n mens '''yskoudbang''' laat word nie.”</ref> skytbang en broekskytbang<ref name="WAT" /> (obseen), siekbang,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 27: ''"Ai, Oom!" Naas is opeens'' '''siekbang'''.</ref> sissiebang,<ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 57: ''Ek het skuldig gevoel oor ek al sewentien is en'' '''sissiebang''' ''vir die storm''.</ref> haasbang,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 118: ''Dokter: Bog, man, sy was net'' '''haasbang'''.</ref> lambang,<ref>Green, M. 1998. ''Geheime Dossiere: Nagbewegings''. Midrand:Perskor, bl. 137: ''Jantjies was ook nie bereid om enigiets anders as dít te sê nie. Om die waarheid te sê, hy het gesukkel om daadie enkele woord uit te kry. En toe hy dit regkry, was dit bloot 'n hees preweling. Dit was asof hy'' '''lambang''' ''was''.</ref> hondbang * '''bedaard''' – doodbedaard<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 30: ''"Ek weier om te gaan voordat ek weet wat die rede vir jul belaglike optrede is," antwoord Oloff'' '''doodbedaard''', ''maar sy stem sny die stilte.'' </ref> * '''bederf/bedorwe''' – diepbedorwe<ref>[[WAT]]: ''Ja, sondaars is ons'', '''diepbedorwe''' (Ges. 155:2)</ref> * '''bedroef''' – diepbedroef<ref name="Makrogids" /> * '''bedrywig''' – miernesbedrywig<ref>Goosen, H. 1989. Ontwerpers vir die praktyk. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Julie, p. 10: ''Die Y-ontwerperskool in Mamelodi, 'n'' '''miernesbedrywige''' ''Swart dorp vlakby Pretoria, lei eersteklas bou-ontwerpers op.''</ref> * '''bekend''' – alombekend,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 11: ''En so was dit ook met''As almal ver is ''- toe ek met mense begin praat en die eerste bydraes ontvang, was dit vinnig duidelik dat die redes hoekom baie mense en gesinne hulle goed wil vat, eintlik'' '''alombekend''' ''en voor die hand liggend is''.</ref> doodbekend,<ref name="Makrogids" /> wêreldbekend,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 106: ''Nie as jy klaar skatryk en'' '''wêreldbekend''' ''is nie.''</ref> wydbekend * '''bekommerd''' – doodbekommerd<ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 54: ''En as hulle terugkom op die aarde, hoe gaan hulle weer by hulle eie tyd uitkom? By hulle ouers, en oom Charles, en hulle broers en susters wat teen dié tyd seker al'' '''doodbekommerd''' ''oor hulle is.''</ref> * '''belangrik''' – lewensbelangrik<ref name="Esterhuizen" /> * '''beledig''' – doodbeledig<ref name="WAT" /> * '''belese''' – blinkbelese<ref>Meiring, J. 2019. Foute, foute, net waar jy kyk. ''Rapport Weekliks'', 30 Junie, bl. 12: ''Sonder so 'n agent'' - '''blinkbelese''' ''en markslim - kom die voornemende skrywer nie naby 'n uitgewer nie.''</ref> * '''bemind''' – teerbemind,<ref>Sadie, Thys. 1982. ''Reis na die onsigbare wêreld''. Pretoria: Folio Uitgewers. bl. 47 </ref> alombemind<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 112: ''In die dae toe Uys nog die'' '''alombeminde''' "golden boy" ''was wat in 'n vaarwater medemenslike warmte deur die lewe gepronk het, kon niemand sonder 'n warm laggie oor Uys praat nie.''</ref> * '''benoud''' – dood(s)benoud<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref name="WAT" /> * '''beroemd''' – wêreldberoemd<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''besig''' – druk besig, rasend besig,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 215: ''"Ek het nie baie tyd nie, Jeroen. Dit is hier'' '''rasend besig.'''"</ref> dol besig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 13: ''Daardie eerste paar maande toe ons'' '''dol besig''' ''was met verf en spyker en binnemure uitslaan, om onder meer ook 'n studeerkamer vir my in te ruim, het sy steeds meer 'n ver trek in haar oë gekry en die kos gereeld laat aanbrand.''</ref> * '''besope''' – stombesope<ref name="Potgieter" /> * '''betyds''' – doodbetyds<ref>Fryer, C. 1991. Snelskrif teen die dood. In: Gouws, T. & Roodt, P.H. 1992. ''Granaat: Eietydse essays''. Kenwyn: Jutalit. p. 99: ''Die dood is'' '''doodbetyds'''.</ref> * '''bewoë''' – diepbewoë<ref name="Makrogids" /> * '''bitter''' – galbitter,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref name="Kruger1977" /> alsbitter,<ref name="Kempen" /> alsembitter, aalwynbitter, alweebitter * '''blank''' – lelieblank,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> spieëlblank, sneeublank, silwerblank, pêrelblank, melkblank<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf Coetzee, A.J. 1938. ''Die Afrikaanse Volksgeloof''. Amsterdam: N.V. Swets & Zeitlinger.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306023419/https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf |date= 6 Maart 2021 }}, bl. 61: ''met hulle'' '''melkblanke''' ''liggame, hulle onoortreffelike skoonheid, en hulle betowerende sang.''</ref> * '''bleek''' – doodsbleek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 91: ''Terwyl Nadine'' '''doodsbleek''' ''kyk na brandende bome wat op een plek tot in die pad neerstort, en Uys sy kop tot binne sy hemp se kraag ingetrek het om nie te hoef sien nie.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 24: ''Hy rus sy kop teen die kussing, sy oë toe, sy gesig'' '''doodsbleek.'''</ref> wasbleek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 22: ''Hy's'' '''wasbleek.'''</ref><ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 13: ''En as mense vra wat gaan aan, draai die hele storie maar altyd weer by die'' '''wasbleek''' ''en yskoue Antonie alleen daar in sy kis''.</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 37: ''Sy gesig word'' '''wasbleek.'''</ref> fletsbleek,<ref>Soos verskyn op bl.122 van ''Die heidendogters jubel'', Riana Scheepers, 1995: ''Sy is'' '''fletsbleek'''.</ref> geelbleek,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 170: ''Kotie het'' '''geelbleek''' ''en uitgewas met hol wange en groot oë op die bed gelê.''</ref> wurmbleek,<ref>Rousseau, Leon. 2007. Derde uitgawe. ''Fritz Deelman en die skepe van Mars''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 40: ''Fritz kan nie uitmaak of die Marsman vriendelik probeer wees nie, want daar is geen uitdrukking op die'' '''wurmbleek''' ''gesig nie''.</ref> asbleek,<ref>Rabie, J.S. 2004. Gondel-deuntjie. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 28: ''Toe sy die marmertrappe afdaal, skeur die skielike son haar mond tot heftige gebloei in haar'' '''asbleek''' ''gesig''.</ref> maanbleek,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 49: ''Die plant wasbessiestruik lê die duine vas met sy lang ranke wat tot veertig meter wydlangs strek, elk so volgeryg met derduisende'' '''maanbleek''' ''bessies dat 'n mens dit oplig en soos jy 'n koei melk by die handevol in 'n emmer afstroop.''</ref> grafbleek,<ref name="WAT" /> melkbleek,<ref name="WAT" /> lykbleek<ref name="Esterhuizen" /> * '''blind''' – stokblind,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stekelblind<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /> * '''blink''' – bottelblink, skitterblink,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 40: ''Laat die oggend kom hulle by die vakansiehuis aan: 'n dubbelverdieping met 'n groot swart dak en twee hoë nokke, grys mure en wit hortjies voor groot vensters wat op die'' '''skitterblink''' ''see uitkyk.''</ref> spieëlblink,<ref>Van Waart, Sue. 1992. Skoonlief en die spook. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 29: ''Ek het gedink aan 'n weerkaatsing van ons'' '''spieëlblink''' ''houtvloere, maar dit was ook onmoontlik.''</ref><ref>Jansen van Vuuren, Louis. 2013. 'Die geur van seep'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 153: ''Nomi hou die kamerstel'' '''spieëlblink''' ''met 'n spesiale byewas-en-politoer-konkoksie.''</ref> glinsterblink,<ref>Van Waart, S. 2006. ''Zitzekamma: Boomkatedraal van die Tuinroete''. Pretoria: LAPA, bl. 129: ''Dit is 'n edelhout en een van die mooiste ter wêreld. Donkerbruin.'' '''Glinsterblink'''.</ref> diamantblink,<ref name="Kruger1977" /><ref name="Kempen" /><ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 15: ''In die koperbak het die dwergroos ontvou en 'n pragtige, robynrooi blom skitter'' '''diamantblink''' ''in die donker vertrek.''</ref> sonblink,<ref>Marais, Pets. 1984. ''Winter van die Nova''. Kaapstad: Daan Retief Uitgewers. bl. 104: ''In die gang kyk Stefan ook met verbasing oor die vrou voor hom se skouer na die netjiese Mercedes wat'' '''sonblink''' ''in die straat staan en pronk, kompleet met chauffeur in uniform en al.''</ref> sweetblink (spiere), silwerblink,<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: ''Seker omdat dit lank gedra sal kan word met al die rek daarin, dink ek, wat klaar my hart verloor het op 'n meermingladde'' '''silwerblink''' ''baaikostuum in die enigste ander behoorlike klerewinkel op die dorp.''</ref> politoerblink,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 15-16: ''Sesduimers, vyftien cm breed, tot vyf meter lank.'' '''Politoerblink''' ''maar nou verduister deur sand.''</ref> kraakblink,<ref name="WAT" /> kristalblink,<ref name="WAT" /> poetsblink * '''blond''' – bottelblond,<ref>Soos verskyn op bl. 60 van ''Dansmaat'', Elsa Joubert, 1993:'' "Wounded," sê die'' '''bottelblonde''' ''vrou in die rooi geweefde jurk, "not my body, but my heart. I stoot in Budapest wen the tenks come in. My heart breaks. My heart still broken." ''</ref> vlasblond,<ref>Ferreira Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 10: ''Die liggaamsbou volmaak, die hare'' '''vlasblond''' ''en dig, die gesig sterk, met 'n vasberade uitdrukking in die ondeurdringbare blou van die oë.''</ref> sonblond,<ref>Van der Westhuizen, Vincent. 1992. Groen oë. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 226: ''Haar'' '''sonblonde''' ''hare is soos 'n sluier om die onderste gedeelte van haar gesig gewaai.''</ref> koringblond<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 130: ''Die eerste een by hulle is egter Sissie met haar'' '''koringblonde''' ''hare styf agtertoe getrek in 'n poniestert en haar wye glimlag met die eweredige tande; hy het al vergeet hoe aantreklik sy is.''</ref> * '''blou''' – potblou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botblou,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> erdblou,<ref>De Lange, Johann. 2008. Vrywillige balling. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.934: ''Sy kon dit aanvoel in die lug; / in die'' '''erdblou''' ''Spaanse lug / kon sy haar verlange voel versprei.''</ref> baftablou,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 15-16: ''Daarom het hy dan ook teen die einde van die geboorteproses, wat 'n hele dag en 'n nag geduur het'', '''baftablou''' ''geword''.</ref> hemelsblou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Groenewald, P.W.J 1944">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.67</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Gondel-deuntjie. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 28-29: ''Kristaldruppel na kristaldruppel drup haar treurigheid af in die water wat flikker met groen en amber vlamme. En klim tussen strenge mure en seniel-grynsende vensters, op na die'' '''hemelsblou''' ''son''.</ref> blouselblou, branderblou * '''bly''' – doodbly,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Groenewald, P.W.J 1944" /> hondbly,<ref name="WAT" /> dankiebly,<ref name="Van Schoor1" /> dolbly,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 42: ''Vroeg die middag fluit ek vir my hond wat'' '''dolbly''' ''die voortou neem.''</ref> sielsbly<ref name="Potgieter" /> * '''bo''' – heelbo<ref name="Potgieter" /> * '''bont''' – papegaaibont,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 19: ''Die volgende dag sluit Jorie haar hemelateljee se deur ook op my neus: na byna 'n jaar en 'n half se ontstentenis spring sy aan die skilder in haar verfbesmeerdste, '''papegaaibontste''' klere, gulsig, alleen.''</ref> kakelbont,<ref name="Van Schoor1">[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/15233/Die%20grammatika%20van%20standaard-Afrikaans.pdf?sequence=1&isAllowed=y Van Schoor, J.L. 1983. ''Die grammatika van standaard-Afrikaans.'' Kaapstad: Lex Patria.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331081740/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/15233/Die%20grammatika%20van%20standaard-Afrikaans.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=31 Maart 2022 }}, p. 276-277</ref><ref>Bloemhof, F. 1994. Die beginsels van pyn. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 334: ''Ek kon sy'' '''kakelbont''' ''hemde en die silwermedalje in sy ewe silwer borshare nie verduur nie.''</ref> strontbont (plat)<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 104: ''Het hy vergeet van die menigte onwaarhede wat hy vertel het? Die wittes en die swartes en al die ander kleure van die reënboog, 'n'' '''strontbont''' ''spul''?</ref> * '''braai''' doodbraai<ref name="Esterhuizen" /> * '''brand''' doodbrand<ref name="Esterhuizen" /> * '''breed''' – hemel(s)breed,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> wêreldbreed,<ref name="Potgieter" /> bergbreed<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 16: ''"Hoekom beweeg jy nie tussen die mense nie?" vra Jock wat langs hom kom sit het, sy skouers'' '''bergbreed''' ''in sy Harris-tweedbaadjie.''</ref> * '''broos''' – seepbelbroos<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 368: ''Elwiena besef hoe nodig die mens 'n skuiling het, al is dit 'n'' '''seepbelbrose''' ''skuiling van woorde, en die verteller kry hier saam met Elwiena een van die antwoorde op haar soeke na die waarheid en die mag van woorde.''</ref> * '''bros''' – kraakbros<ref name="Kruger1977" /><ref>Nel, Ronel. 2009. Die son ontbrand en ons ontkom. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 281: ''Die oggend was'' '''kraakbros''' ''soos jong slaaiblare – dog al wat daar werklik tussen ons was, was sewe onoorbrugbare jare''.</ref> * '''[[bruin]]''' – grondbruin, bergbruin (water; stroom), modderbruin,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''vir die'' '''modderbruin''' ''konvooi wat dwars- / oor die landskap soos 'n ruspe knars.''</ref> vetbruin,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''maak plek vir die ysblou lug, / vir klitsgras tussen landerye, /'' '''vetbruin''' ''sooie en groen / weiding, wolkwit troppe, 'n bron,''</ref> beskuitbruin,<ref>Van Coller, Dolf. 1992. 'n Stywe dop vir Kosie. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.148: ''Op die sak van die hemp was die woorde:'' Man of the moment ''ingestik. Sy broek, gespe en'' '''beskuitbruin''' ''volstruisleerskoene, saam met die Rolex, het aan die woorde op die hemp gestalte gegee.''</ref> neutbruin,<ref>Oberholzer, Mike. 1992. 'n Koeël vir Leonora. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.165: ''In sy verbeelding sien hy hulle saam in die Griekse son – Merryl'', '''neutbruin''' ''en slank in 'n bikini, die wind in haar hare.''</ref> bessiebruin,<ref>Maartens, Maretha. 2013. 'Die sagte oë van beeste'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 194: ''My pa wat voorwalletjies gooi, ek wat steeks toekyk, my kop by biblioteekboeke en Thomas se bene'', '''bessiebruin''' ''teen die wit van sy tennisbroek''.</ref> karamelbruin,<ref>Naudé, Charl-Pierre. 2009. Die pêrellig van haar lampe. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 75: ''Haar sexy lyfie was'' '''karamelbruin''' ''en klein''.</ref> waksbruin,<ref>Venter, Eben. 2009. Die twee lewens van Johannes Jakobus (Japie) Leonard. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 202: ''Bokant die besembosstrook verrys die kranse van'' '''waksbruin''' ''rots en gebrande ysterklip''.</ref> sjokoladebruin,<ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 233: ''Binne weke verander my ma se melkwit vel in'' '''sjokoladebruin'''.</ref> heuningbruin,<ref>Coetzee, J.M. 1999 (2009). ''In oneer''. Vertaal deur Fanie Olivier. Kaapstad:Umuzi, bl. 5: ''Hy streel haar'' '''heuningbruin''' ''lyf''.</ref> toffiebruin,<ref>Viljoen, F. 2021. ''Wêreld van Wolwe: Tweede asem''. Pretoria: LAPA, bl.38: ''Hy sien 'n ou vrou in 'n los kaftanrok. Lang grys hare waai om haar gesig. Sy het 'n'' '''toffiebruin''' ''vel vol rimpels.''</ref> kraakbruin (kos)<ref name="WAT" /> * '''dapper''' – doldapper<ref>[https://issuu.com/kougaexpress/docs/kougaexpresskg_20140619/5 McCarthy. J. 2014. Speserye, klante lei na nuwe paaie. ''Kouga Express'', 19 Junie:5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225162546/https://issuu.com/kougaexpress/docs/kougaexpresskg_20140619/5 |date=25 Desember 2016 }}: '' 'n Liefde vir speserye, 'n groeiende klante-basis en'' '''doldapper''' ''bestuurders het nie net tot 'n ompad gelei nie, maar tot die ontdekking van geheime vlieë, boerekos en blinklyf-forelle.''</ref><ref>[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2000/05/03/14/12.html Hambidge, J. 2000. Bundel word ironiese lykdig aan digter self. ''Die Burger'', 3 Mei:14]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Jy raak roekeloos met jou sinne /'' '''doldapper''' ''/ gedrewe / bipolêr / en vol fin de siècle-hebbelikhede.''</ref><ref>[http://www.litnet.co.za/dryfhout-die-ontstaansgeskiedenis-2004/ Aucamp, H. 2007. Dryfhout: die ontstaansgeskiedenis 2004. ''LitNet Akademies'', 13 Junie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225171635/http://www.litnet.co.za/dryfhout-die-ontstaansgeskiedenis-2004/ |date=25 Desember 2016 }}: ''Dit was 'n dapper gebaar van mev Le Roux om my te nooi, want Hittegolf is uitgesproke homoëroties van inslag; en dit was 'n'' '''doldapper''', ''selfs onbesuisde gebaar van my om dié uitnodiging te aanvaar.''</ref> * '''deftig''' – kraakdeftig<ref name="Potgieter" /> * '''deur''' – middeldeur,<ref name="Potgieter" /> dwarsdeur<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /> * '''diep''' – afgronddiep,<ref name="Kempen" /> enkeldiep, kniediep (''kniediep'' in die moeilikheid; ''kniediep'' voordag (douvoordag)), pensdiep, skouerdiep, nekdiep,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 143: ''Hy weet die dokter gaan vies wees oor die vroeë uur, maar die kalf is nou'' '''nekdiep''' ''in die put.''</ref> kraakdiep<ref name="WAT" /> * '''dig''' – potdig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botdig<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''dik''' – trommeldik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> knuppeldik (met sy verwante ''knepeldik, kneweldik, knubbeldik, knipdik, knippeldik''),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> dwarreldik<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagplek. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 96: ''Die bank en twee opgestopte stoele is motgevreet en oral lê die stof'' '''dwarreldik'''.</ref> * '''dof''' – droomdof<ref name="WAT" /> * '''dom''' – aartsdom, eseldom, horingdom, klipsteendom * '''donker''' – pikdonker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stikdonker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 105: ''Dis 'n'' '''stikdonker''' ''nag''.</ref> nagdonker,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> oliedonker,<ref>Soos verskyn op bl.64 van ''Die ambassadeur'', André P. Brink, 1963 (Sewende druk 1984): ''Die rivier is 'n trae,'' '''oliedonker''' ''strook onder die ligte van die brug verby''.</ref> skemerdonker,<ref>Soos verskyn op bl. 204 van ''Die ambassadeur'', André P. Brink, 1963 (Sewende druk 1984): ''Die'' '''skemerdonker''' ''garage wat altyd na vars strooi geruik het, en effens muwwerig, en iets na teer of olie.''</ref> gietdonker, angsdonker<ref>Viljoen, Fanie. 2010. In die huis van nagskimme was daar... In: Bloemhof, François, Jacobs, Jaco en Viljoen, Fanie. ''13 Spookstories''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 72 ''Dirk en Pierre het glo deur die'' '''angsdonker''' ''veld na die leë ou huis toe gesluip.''</ref> doodsdonker,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 136: ''Maar uiteindelik verdwyn die laaste toneel in 'n fyn stippel van lig en is dit'' '''doodsdonker''' ''in die ruimtetuig''.</ref> gitdonker,<ref name="Potgieter" /> gitswartnagdonker,<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 167: ''Weer donkerte''. '''Gitswartnagdonkerte'''.</ref> grotdonker,<ref name="Potgieter" /><ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 57: ''Die onweer was ritmies. Behalwe vir die donderblitse was dit donker, Pa.'' '''Grotdonker''', ''soos 'n Groot Vasteland''.</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 32: ''Dis'' '''grotdonker''' ''en my oë raak nie gewoond daaraan nie.''</ref> dikdonker,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 146: ''Naby die wal skuil'' '''dikdonker''' ''wolke sardiens, elkeen wonderlik reëlmatig kop tot stert gespasieer in sy eie klein swemgebied.''</ref> tonneldonker,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 156: ''Toe word die deksel toegedruk. Dis skielik'' '''tonneldonker.'''</ref> gatdonker,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 166: ''Die verligting is groot. Die tonnel voel li's en li's ver en dis'' '''gatdonker'''.</ref> grafdonker<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 140: ''Dadelik is die huis... die hele huis...'' '''grafdonker'''.</ref> * '''dood''' – morsdood,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 72: ''Die romantiek van vroeër is'' '''morsdood.'''</ref> klipdood, dikdood<ref name="WAT" /> * '''dood''' (dooierig) – dikdood/dikdooi<ref>[[WAT]]: Op Nuwejaarsmôre is die meeste mense dikdood.</ref> * '''doof''' – stokdoof,<ref name="Esterhuizen">{{Cite web |url=https://scholar.ufs.ac.za/bitstream/handle/11660/7513/EsterhuizenHL.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Esterhuizen, H.L. 1974. Intensivering in Afrikaans. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Bloemfontein: Universiteit van die Oranje-Vrystaat. bl. 2, 5, 10-12, 14-23, 26 |access-date=12 Julie 2021 |archive-date=12 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712130721/https://scholar.ufs.ac.za/bitstream/handle/11660/7513/EsterhuizenHL.pdf?sequence=1&isAllowed=y |url-status=live }}</ref><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 115: ''Hier probeer Jorie self praatkans inkry, in 'n amper skreeustem, want tant Babsie is'' '''stokdoof'''.</ref> potdoof * '''dor''' – beendor,<ref name="WAT" /> kraakdor,<ref name="WAT" /> kurkdor<ref name="WAT" /> * '''dries''' (astrant, aanmatigend, vermetel, brutaal) – doldries<ref name="WAT" /> * '''driftig''' – doldriftig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 39: ''Ek het hom nooit gekeer as hy'' '''doldriftig''' '' 'n spoor wil volg nie.''</ref> * '''droef''' – kerkhofdroef * '''dronk''' – smoordronk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stomdronk,<ref name="Potgieter" /> dooddronk,<ref name="Esterhuizen" /> stormdronk, papdronk,<ref name="Potgieter" /> dikdronk, slingerdronk, poepdronk<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 117: ''"Die mens was'' '''poepdronk.'''"</ref> (plat), horingdronk,<ref>Marais, Danie. 2006. ''In die buitenste ruimte''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.77-78 (''Bundesstraße 51''): ''...en die lawaaierige bloeisels wat vir jou tong uitsteek / is om soos 'n'' '''horingdronk''' ''cowboy / die oorbodige landskap soos leë bierbotteltjies / van die tafel te wil afvee...''</ref> duiseldronk, bibberdronk,<ref>Brink, André P. 1965. ''Orgie''. Kaapstad: John Malherbe Edms. Bpk. bl.83: ''Kom terug na my, kom terug'' '''duiseldronk, bibberdronk''' ''dronk''</ref> katdronk,<ref name="WAT" /> diepdronk,<ref name="Makrogids" /> kanondronk * '''droog''' – kurkdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 50: ''Lente word skielik somer by ons, en tussen September, Oktober en November word die veld vinnig'' '''kurkdroog.'''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 19: ''Van In haal sy skouers op en smyt die lou mineraalwater in die'' '''kurkdroë''' ''glas''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 260: ''Haar mond is'' '''kurkdroog'''.</ref> botdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /><ref name="Makrogids" /> poeierdroog,<ref>Verwey, P. 2015. ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 53: ''Die landskap verander van kurkdroog na '''poeierdroog'''''.</ref> horingdroog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 140: ''Hy was nog ongeskeer en sy baard was stoppelrig en blou, die vel in sy nek'' '''horingdroog''' ''van baie buitewerk.''</ref> houthoringdroog,<ref name="WAT" /> stofdroog,<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/04/17/B1/6/tegmozvloed.html Gibson, Erica. 2007. Vloed help brûe bou. ''Beeld'', 17 April:6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128154307/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/04/17/B1/6/tegmozvloed.html |date=28 November 2015 }} : ''Ironies genoeg was daar sedert Februarie se vloede haas geen reënval in die gebied nie en die veld is'' '''stofdroog''' ''rondom die Zambezi-vloedvlakte.''</ref><ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/03/08/9/1.html Hill, Christopher. 2000. Kronieke koel maar interessant opgeteken. ''Die Burger'', 08 Maart:9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153401/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/03/08/9/1.html |date=28 November 2015 }}: ''Dit wil nie sê dat die resultaat'' '''stofdroog''' ''is nie, ver daarvandaan.''</ref> tonteldroog, kurkhoringdroog,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 197: ''...soms kriewel iets hoorbaars in hulle'' '''kurkhoringdroë''' ''kelke.''</ref> dordroog,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 56: ''Toe smyt Effie haar boek ineens weg dat hy skuif oor die vloer. "Ek is gatvol vir die strooi! Oorsaak en gevolg, oorsaak, gevolg, nuwe oorsaak. Spul'' '''dordroë''' ''kaf..."''</ref> beendroog,<ref name="WAT" /> hooidroog,<ref name="WAT" /> kurkhooidroog,<ref>De Villiers, C.G.S. 1979. ''Soete inval: nagelate geskrifte van Con de Villiers.'' Tafelberg-Uitgewers, bl. 61: ''Die groot sentrale Spaanse plato is treurige wêreld; alles is vaal en'' '''kurkhooidroog'''.</ref> houtskooldroog,<ref name="WAT" /> kraakdroog<ref name="WAT" /> * '''duidelik''' – glasduidelik,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 83: ''Maar die hofpapier en die gruwelike woorde. Hulle was'' '''glasduidelik'''.</ref> klaarduidelik<ref name="WAT" /> * '''dun''' – plankdun,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> papierdun<ref name="Esterhuizen" />, vliesdun,<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 14-15: ''In verskillende mooi ontwikkelde persoonlikhede, indiwiduele bevoegdhede in die gemeenskap, kom die dieper skeppingskrag van die lewe, die universele vormingskrag tot persoonlike uiting; en omdat ons Afrikaners nie in 'n kleurlose benede-kultuurlikheid wil bly wegskuil nie, maaf ons kultuur-persoonlikheid tot die volheid van sy ontwikkeling wil bring, hier binne ons geografiese grense, daarom wil ons 'n eie Afrikaanse kultuur hê, nie 'n nageaapte vorm-dooie ding, 'n'' '''vliesdun''' ''vel wat ons oor die geraamte van 'n Wes-Europese land se beskawingsvorm getrek het nie, maar 'n eie, vollewende skepping wat die tekens van ons ervaring, ons geskiedenis dra.''</ref> haardun, kraakdun (porselein, glas of stem),<ref name="WAT" /> flenterdun, ragdun, riemdun, naalddun, dennenaalddun,<ref>Steenberg, Elsabe. 1987. ''O, om te fluit''. Pretoria: J.P. van der Walt en Seun. Bl. 32: ''Sy sing so'' '''dennenaalddun''' ''dat die ou kabouter die klip laat val en sy hande onder sy baard vou''.</ref> posbusdun (lippe),<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 61: ''Maar nou is hulle gevrete vroom en hulle lippies'' '''posbusdun'''.</ref> grasdun,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 183: ''Sy fris boerebene van vroeër is nou'' '''grasdun'''.</ref> stokkiedun,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 28: ''My bene is'' '''stokkiedun''' ''onder die sagte broek.''</ref> donkiebeendun,<ref>Maartens, Maretha. 2013. 'Die sagte oë van beeste'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 197: ''Hy sit die koevertjie in my hand, sy pols donkiebeenbenerig, sy arms'' '''donkiebeendun'''.</ref> rafeldun,<ref>Meiring, Jean. 2009. Brief aan Ariadne. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 173: ''Jy't onlangs 'n goeie ruk lank my e-posse met stilte begroet. Ná die tyd'' '''rafeldun''' ''verskonings (moet jy toegee) uitgedink oor jou werkgewer se IT-stelsel wat soms oorgretig boodskappe uit allerlei oorde keer of firewall of wat ook al''.</ref> asemdun,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 375: ''...Tog buig die'' '''asemdun''' ''kleed die lig self en vang 'n wêreld in sy sfeer''.</ref> wafeldun, draaddun,<ref name="WAT" /> garingdun,<ref name="WAT" /><ref>Van der Vyver, M. 2004. ''Die hart van ons huis: 'n skrywer in Provence''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, p. 209: '' 'n Halwe liter suiwer maagdelike olyfolie (waarvan ons 'n benydenswaardige keuse in hierdie omgewing het) word in 'n'' '''garingdun''' ''stroompie by die knoffelrige eiergele geskink terwyl die mengsel aanhoudend met een hand geklits word.''</ref> lemdun,<ref name="WAT" /> riempiesdun<ref>Van Nierop, L. 2018. ''Katelknaap: 'n roman''. Kaapstad:Penguin Books, p. 122: ''Die eienaar van die Toy Boy-agentskap, 'n'' '''riempiesdun''' ''vrou met 'n bril en 'n ontevrede trek om die mond beduie na die vorm wat Tristan gedeeltelik ingevul het.''</ref> * '''duur''' – peperduur,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> bitterduur, vrekduur<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html Anime-fantasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153353/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html |date=28 November 2015 }} ''Dié kunsvorm is streng gesensor in die jare tagtig van die vorige met die gevolg dat dit deesdae vrekmoeilik – en'' '''vrekduur''' – ''is om anime van goeie gehalte in die hande te kry.''</ref> * '''dwars''' – plankdwars (jagtaal: wanneer 'n dier heeltemal dwars staan, gereed om geskiet te word)<ref name="WAT" /> * '''eens''' – doodeens<ref name="WAT" /> * '''eenvoudig''' – doodeenvoudig,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blooteenvoudig,<ref name="WAT" /> kindereenvoudig<ref name="WAT" /> * '''eerlik''' – doodeerlik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 310: ''Van ingebore aard was hy miskien 'n'' '''doodeerlike''' ''man wat jou nooit met 'n stuiwer sou tekort gedoen het nie''.</ref> * '''eg''' – goudeg * '''eie''' – bloedeie<ref name="Van Schoor1" /> * '''ellendig''' – doodellendig<ref name="Esterhuizen" /> * '''erg''' – dooderg<ref name="Esterhuizen" /> * '''ernstig''' – doodernstig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref name="Bourliaguet">Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 103: ''Jean Jakkals - wat 'n baie paslike naam gekry het - haal sy skouers op en sê'' '''doodernstig''': ''"Laat hulle dan maar by Boucharchat gaan bly. Daar sal hulle'' '''doodtevrede''' wees."</ref><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova: Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 52: ''Lucas kan nie glo wat hy hoor nie, maar Ayanda is'' '''doodernstig'''.</ref> sielsernstig,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 9: ''"Stiefpa sal nooit weet nie," pleit Naas'' '''sielsernstig'''.</ref> vry-ernstig<ref name="Esterhuizen" /> * '''fiks''' – topfiks<ref>Van Schalkwyk, R. 1980. ''Sending Reijger''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 1: ''As gevolg van die aard van sy werk moet hy'' '''topfiks''' ''wees, want hy sal heel waarskynlik in die nabye toekoms, 'n ruimtereis onderneem.''</ref> * '''flou''' – stokflou,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 9: ''"Ons werk ons nou al twee maande'' '''stokflou'''," ''skryf ek op 3 Mei in my dagboek.''</ref> doodflou * '''fris''' (gesond) – perdfris,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 243: ''"Laat my eers eet, Pieter. 'n Paar happe en ek is weer'' '''perdfris'''."</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 63: ''Wanneer Naas weer'' '''perdfris''' ''is, kan hy nie langer op Mooifontein bly nie.''</ref> kikfris,<ref>[[WAT]] (nie algemeen) ''Heeltemal fris; baie gesond; perdfris.'')</ref> appelfris<ref>[[WAT]]: Fris en bloesend van kleur: ''Haar'' '''appelfris''' ''gesiggie''.</ref> kikfris (nie algemeen)<ref name="WAT" /> * '''fris''' (vars) – doufris,<ref name="WAT" /> komkommerfris,<ref name="WAT" /> lentefris,<ref name="WAT" /> kraakfris<ref name="WAT" /> vonkelfris,<ref name="Kruger1977" /><ref>''Rooi Rose'', 13 Julie 1983, bl. 15, ''Radox''-advertensie: ''[...] en ure lank na badtyd sal jy nog so vars vertoon, en voel jy nog'' '''vonkelfris''' ''en sag en skoon.''</ref> tintelfris,<ref name="Steynberg" /> dartelfris<ref name="Steynberg">Steynberg, F. (red.). 1973. "Advertensies" in: Praktiese Afrikaans. Vraestel 1. Studiegids vir Afrikaans. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. bl. 62.</ref><ref name="Kruger1977" />, windfris<ref name="Kruger1977" /> * '''fyn''' – haarfyn,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 247: ''"My eie onderwyseres weet nog'' '''haarfyn''' ''watter rokkie ek met my eerste kommunie aangehad het."''</ref> ragfyn,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Rabie, J 1982">Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 120: ''As 'n mens se oog eers eenmaal deur so 'n waarneminkie geboei is, sien jy veel meer spore oor die duine raak: doekvoet-katspoortjies van 'n muishond, muskeljaatkat of meerkat; of die preutse stewelspore van 'n grysbok; die aweregse hiërogliewe van voëls, grotes, vernames, of'' '''ragfyn''' donslig soos die spoortjies van strandlopertjies wat byna sonder indruk oor die enorme vaalgeel lyf van die sand verbygesnel het...</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Ek het jou gemaak. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 81: ''Op 'n dag het Jacobs die'' '''ragfyne''' ''trourok van die wasbeeld afgepluk, en oor Andries se swart karkas gehang.''</ref> piekfyn,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> flenterfyn,<ref name="WAT" /> veselfyn,<ref name="Kempen" /> naaldfyn, kraakfyn,<ref name="WAT" /> poeierfyn (stof),<ref>Van Pletzen, Johan. 1992. Sy ma se beursie. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl.117: ''Ontploffings en 'n gewerskaf met stootskrapers woel die'' '''poeierfyn''' ''roesstof los en dit kleef aan boomblare, gras, dakke en tuine oor die hele dorp.''</ref> wasfyn,<ref>Smit, Hettie. 1970. ''Sy kom met die sekelmaan.'' Kaapstad: Nasionale Boekhandel. bl. 49: ''Blou bobbejaantjies'', '''wasfyn''' ''viooltjies, kalkoentjies en vygies soos die sterre van die melkweg!''</ref> spinnerakfyn/spinragfyn,<ref name="Potgieter" /><ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 107: ''Dit was 'n asempie van 'n rok, een wat 'n mens kon wegblaas, so'' '''spinnerakfyn''' ''was die materiaal.''</ref> porseleinfyn<ref>[[WAT]]</ref> vlinderfyn,<ref>Brümmer, W. 2008. ''Die dag toe ek my hare losgemaak het.'' Kaapstad: Human & Rousseau. p. 40: ''Pinkie-in-die-lug het sy vir haar mense geglimlag en'' '''vlinderfyne''' ''treetjies gegee.''</ref> feëfyn, <ref name="Kruger1977" /> stippelfyn,<ref name="Kruger1977" /> fiefiefyn <ref>Van der Vyver, M. 2013. '' 'n Fontein voor ons deur.'' Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, p. 129: ''Die Franse maak van die mooiste klere in die wêreld, vra maar vir enige modieuse vrou, en die verruklikste'' '''fiefiefyn''' ''skoentjies wat jou tot trane kan dryf.''</ref> * '''gaar''' – doodgaar<ref name="Potgieter" /><ref>Lutrin, Beryl. 1999. ''Afrikaans Handbook & Study Guide: An English student's guide to Afrikaans''. Birnam Park: B. Lutrin. bl. 44</ref> * '''gedaan''' – doodgedaan,<ref name="WAT" /> morsgedaan<ref name="WAT" />, morsdoodgedaan<ref name="WAT" /> * '''gedwee''' – hondgedwee<ref name="WAT" /> * '''gedienstig''' – hondgedienstig<ref name="WAT" /> * '''geduldig''' – doodgeduldig <ref name="ReferenceA">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.68</ref> * '''geel''' – goudgeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> kerriegeel, borriegeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /> knalgeel,<ref name="Van Schoor1" /> vlamgeel, kanariegeel,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 44: ''Hy dra 'n skreeulelike pak, 'n'' '''kanariegeel''' ''hemp en 'n grasgroen das''.</ref> mosterdgeel, giggelgeel (skertsend), songeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Van der Vyver, M. 2013. '' 'n Fontein voor ons deur.'' Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, p. 48: ''Maar op 'n oggend sien ek dat twee'' '''songeel''' ''krokusse deur die dik laag sneeu in die tuin gebars het.''</ref><ref>Van Zyl, Wium. 2013. 'Na Doornkraal in die Duivenhoksvallei'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 284: ''Dat die werf'' '''songeel''' ''was met tulpe, van die aandblom in volle geur, skaamrosies wat bloos in die môredou, het ek toe nog nie geweet nie.''</ref> wortelgeel,<ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 231: ''"Mevrou Santa het besluit dat ons 'n span gaan maak om by die Spar op Warmbad as karwagte diens te doen," sê die vrou met die'' '''wortelgeel''' ''hare aan die oorkant van die staaltafel en vat 'n sluk koffie uit 'n groen blikbeker''.</ref> piesanggeel,<ref>Berg, H. 2007. ''My storie van hoop''. Kaapstad: Lux Verbi, bl. 90: ''Toe ek 16 word, het my pa vir my my eerste motor gekoop. 'n'' '''Piesanggeel''' ''Datsun.''</ref> sonneblomgeel,<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/01/27/VY/03/01.html |title=Maré, Susan. 2005. Sy hart nog sonneblomgeel. ''Volksblad'', 27 Januarie:3 |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128154326/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/01/27/VY/03/01.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2007/12/20/KV/3/ktbrandrusoord.html |title=''Volksblad''. 2007. Rusoord op Brandfort kry nuwe lapa. 19 Desember:3 |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=28 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128154410/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2007/12/20/KV/3/ktbrandrusoord.html |url-status=live }}</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=-eRRBAAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=1VLLxPOOPa&sig=tgtIpfIoSvLrqrSwO5Kl9K34ZOY&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Van Reenen, Lanie. 2013. ''C'est la vie: van lief en leed en kanse vat''. Kaapstad: Tafelberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011423/https://books.google.co.za/books?id=-eRRBAAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=1VLLxPOOPa&sig=tgtIpfIoSvLrqrSwO5Kl9K34ZOY&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''Vir my is dit tans die weelde van hierdie lelike klein kamertjie met sy'' '''sonneblomgeel''' ''mure en neonbuisligte, 'n smal nonne-bedjie met 'n sintetiese blou deken, 'n vloer van saamgeperste houtskaafsels, 'n stoel, tafel, yskassie en kookplaat.''</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=Q3ZRBAAAQBAJ&pg=PT14&lpg=PT14&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=40xOCoYSQt&sig=wqbzEmFuD0U0-saEVklgNm5L8EE&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Kalmer, Harry. 2014. 'n Duisend stories oor Johannesburg: 'n stadsroman. Kaapstad: Queillerie.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Sy dra nie tuitkappies soos die ander vroue in die kamp nie, maar 'n'' '''sonneblomgeel''' ''strooihoed met 'n rooi laproos''.</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=GvBRBAAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=V-dF-L7-uw&sig=UNLNAdFiw8zq1KGMpi3fyiF-5g0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Els, Jeanne. 2011. ''As die stroom jou vat: die raaisel van selfmoord''. Kaapstad: Tafelberg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005907/https://books.google.co.za/books?id=GvBRBAAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=V-dF-L7-uw&sig=UNLNAdFiw8zq1KGMpi3fyiF-5g0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''In 'n getypoel digby die Kampbaaise strand krys en fladder seemeeue opgewek in die turkoois water. Ek asem die sout van die see in; ruik die klapperolie in die sonbaaiers se rome waar hulle onder'' '''sonneblomgeel''' ''en kersierooi sambrele ontspan.''</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=ZGhRBAAAQBAJ&pg=PT109&lpg=PT109&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=9Vz5BowFZB&sig=gX14XTnCrd-m4JCQfu4c3xRjUA0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false Van der Vyver, Marita. 2005. ''Bestemmings''. Kaapstad: Tafelberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011907/https://books.google.co.za/books?id=ZGhRBAAAQBAJ&pg=PT109&lpg=PT109&dq=%22sonneblomgeel%22&source=bl&ots=9Vz5BowFZB&sig=gX14XTnCrd-m4JCQfu4c3xRjUA0&hl=af&sa=X&ei=Vo7nVOzzJcPoUsmVhKAK&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sonneblomgeel%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: '' 'n Turkoois T-hemp met 'n string skokpienk koraalkrale om die nek, 'n persbont sarong om haar breë heupe gedrapeer,'' '''sonneblomgeel''' ''plastieksandale aan haar stewige plaasvoete''.</ref> sonskyngeel,<ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 91: ''Terwyl die Alfheimers van die kraanvoëls afklim, sien Henk hulle is almal lank, fris en blond – nes Lyra gesê het, en die'' '''sonskyngeel''' ''klere wat hulle aanhet, skitter met 'n goue gloed wat hulle nog meer indrukwekkend laat lyk.''</ref> bottergeel,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Jansen van Vuuren, L. 2020. ''Amper Frans: 'n lewe van fanfare en faux pas''. Johannesburg: Jonathan Ball Publishers, p. 78: ''Die Creuse spog ook met natuurlike waterbronne en die'' '''bottergeel''' ''kalksteen waarvan die Franse argitektoniese erfenis deurtrek is.''</ref> koringgeel<ref name="Esterhuizen" /> * '''geesdriftig''' – doodgeesdriftig<ref>Bierman, B.E. 1955. ''Boukuns in Suid-Afrika''. Kaapstad: A.A. Balkema, p. 84: ''In Koning Willem se gevolg vaar baie kunstenaars saam, onder hulle Daniel Marot. Oor sy barok raak die Engelse nie te'' '''dood geesdriftig''' ''nie.''</ref> * '''gek''' – stapelgek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> dolgek<ref name="WAT" /> * '''gelief''' – alomgelief<ref name="Makrogids" /> * '''gelukkig''' – doodgelukkig,<ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 83: ''Shuna lê'' '''doodgelukkig''' ''op haar sy, sodat sy Carolus nog met een poot kan vashou, maar hy probeer nie eens meer om weg te kom nie.''</ref> dolgelukkig, sielsgelukkig,<ref name="Potgieter" /> stralend gelukkig, duifgelukkig<ref name="Kempen" /> * '''gemaklik''' – doodgemaklik<ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 147: ''Hy ry redelik stadig oor die stofpad vol hobbels en klippe en kyk kort-kort om. "Jy moet vashou girl." "Ek is'' '''doodgemaklik'''."</ref> * '''gereed''' – slaggereed * '''gerus''' – houtgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> perdgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> doodgerus,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter">Potgieter, J.S. & Van Rooyen, P.G. 1981. ''Die Suid-Afrikaanse leerlinggids''. Vierde uitgawe. {{ISBN|0-623-01377-0}}. Pretoria: Maskew Miller, bl. 112-117.</ref><ref name="Stadler, L.G 1994" /> houtpopgerus,<ref name="Kempen" /> Engelsgerus<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/16/VB/7/taalkruie498.html |title=''Volksblad''. 2011. Taalkruie: Nugter alleen weet. 16 Desember:7 |access-date=19 Februarie 2016 |archive-date= 9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309124956/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/12/16/VB/7/taalkruie498.html |url-status=live }}</ref> * '''gesond''' – blakend gesond, kerngesond,<ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceA" /><ref>Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 59: ''Hy was sowat dertig jaar oud, 'n hakkelaar, maar fris en lewenskragtig, met 'n primitiewe gees, en'' '''kerngesond''' ''en absoluut in sy vasberadenheid.''</ref> oergesond<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 115: ''Ek: Is haar familie nie'' '''oergesonde''' ''mense nie, die langslewendes in alle egverbintenisse, en sy pas vroeg in die dertig? Dit klop nie, mannetjie.''</ref> * '''getroos''' – doodgetroos<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> * '''getrou''' – lewensgetrou,<ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: ''Dan werk jy terselfdertyd sommer skrywersblok en weerstand teë... en jy skep'' '''lewensgetroue''' ''karakters en jy raak ontslae van die emosies.''</ref> hond(s)getrou<ref name="WAT" /> * '''gevaarlik''' – doodsgevaarlik,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 215: ''Wat nou gaan plaasvind, is eintlik gevaarlik vir almal hier teenwoordig, maar veral vir my vrou. Vir haar is dit'' '''doodsgevaarlik'''.</ref> lewensgevaarlik * '''gevoelig''' – fyngevoelig,<ref>Fourie, Pieter. 2002. ''Ek, Anna van Wyk''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 19: ''STEM: Is dit nie net 'n geval van 'n '' '''fyngevoelige''' ''kind wat 'n insident nie kon verwerk nie?''</ref> teergevoelig * '''gewillig''' – doodgewillig,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> eselsgewillig<ref>[[WAT]] (1970, bl. 601-602): Steeds, volkome, onvoorwaardelik gewillig ''M/d rustige veronderstellings dat hy 'n'' '''eselsgewillige''' ''luisteraar sal wees. C.M. van den Heever''.</ref> * '''gewoon''' – doodgewoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 160: ''"Is dit nie te ver gevoer nie? Miskien het Provoost'' '''doodgewoon''' ''opgestaan omdat hy 'n verdagte geluid gehoor het."''</ref> blootgewoon<ref name="WAT" /> * '''giftig''' – groengiftig<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 390: ''Willem kyk ingedagte na Retief, die naaswenner van Skryf 3000 wat eenkant bly staan, 'n studie in'' '''groengiftige''' ''nydigheid van kop tot tone.''</ref> * '''glad''' – spieëlglad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> seepglad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> palingglad,<ref name="Kempen" /> snotglad, botterglad (tong), aalglad, ivoorglad, masjienglad, satynglad,<ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 13 - 14: ''Van die volmaakte ronding van haar hals tot haar'' '''satyngladde''' ''voorkop onder die hooggekartelde pruik is sy asof deur 'n meesterhand geskep.''</ref> roomglad,<ref>Venter, De Waal. 1988. ''Vyffff''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.58: ''Ons styg'' '''roomglad''' ''op en doen ons eerste sprong''.</ref> blinkglad,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 7: ''Hy kyk 'n rukkie aandagtig daarna en vat dan versigtig aan die'' '''blinkgladde''' ''oppervlak van die kleinste enetjie, dan aan 'n ander een en streel lig oor die grote.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 89: ''Maak nie saak of jy by 'n mooi rondebors-boeremeisie kuier nie – die'' '''blinkgladde''' ''lyf in die venster, die vloei van ledemate en bewegings, die ritme.''</ref> meerminglad,<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: ''Seker omdat dit lank gedra sal kan word met al die rek daarin, dink ek, wat klaar my hart verloor het op 'n'' '''meermingladde''' ''silwerblink baaikostuum in die enigste ander behoorlike klerewinkel op die dorp.''</ref> glipglad,<ref>[[Gabeba Baderoon|Baderoon, Gabeba]]. 2009. Swaarverkeer. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 154-155: ''Dis 'n taal waarmee hulle mekaar meet volgens die behendigheid van hande, of die vermoë om 'n vlak'' '''glipglad''' ''te skaaf, die gevoel vir haaksheid en reguit lyne''.</ref> kraakglad, <ref name="WAT" /> skiglad,<ref name="Kruger1977" /> straalglad, <ref name="Kruger1977" /> streelglad<ref name="Kruger1977" /> marmerglad<ref>[[T.J. Haarhoff|Haarhoff, T.J.]] 1925. ''Die Romeinse boer''. Kaapstad: J.L. van Schaik, p. 93: Hieruit kan ons vooraf leer ken die weer van die afwisselende hemel, hieruit die datum van maai en die tyd van saai, en wanneer dit pas om deur die verraderlike '''marmergladde''' see met roeiers te roei, om gewapende vlote van stapel te laat loop, of, op die regte tyd, die pynboom in die bos af te kap.</ref> * '''goed''' – bittergoed, doodgoed<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''goedkoop''' – spotgoedkoop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodgoedkoop * '''goor''' – hondgoor * '''gou''' – blitsgou<ref name="Kruger1977" /> * '''graag''' – dolgraag,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 223: ''Die ondersoek sit vas en jy weet hoe'' '''dolgraag''' ''ek saam met jou Portugal toe wil gaan.''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 290: ''Sy wil'' '''dolgraag''' ''saamwerk, maar...''</ref> bittergraag, hartsgraag,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 27: ''Hy sien sy is mooi, sommer baie mooi; mooier as wat sy ma of Ousus was, maar met iets in haar gesig; so asof wat sy'' '''hartsgraag''' ''begeer, haar nie gegun word nie.''</ref> doodgraag,<ref name="Potgieter" /> dubbelgraag<ref>[[WAT]]: ''Hy wou sy kinders'' '''dubbelgraag''' voor sy dood weer sien.</ref> * '''groen''' – [[grasgroen]],<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> lowergroen, [[smaraggroen]],<ref>Preller, Martie. 1994. ''Anderkantland''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl.4: ''Aan die deur is 'n groot, blink klopper in die vorm van 'n padda, 'n padda met helder smaraggroen oë.''</ref> knalgroen, klawergroen,<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 224-225: ''Vos vertoef 'n rukkie by die massagraf... Elkeen om eie rede die'' '''klawergroen''' ''geboorteland verlaat op las van roekelose ou staatsmanne skeepgegaan om in dié wispelturige hoek van die Rôeveld deur Boereskerpskutters afgemaai te word.''</ref> nylgroen,<ref>De Lange, Johann. 2008. Correspondences. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl.938: ''van sy welige krag is weinig oor: / uitgekalf, flanke modderdik gestol, / die blinkvet rug in dongas uitgehol, / het tyd, langsaam in 'n delta verstrik, / die '''nylgroen''' oë moerassig toegeslik.''</ref> knarsgroen, brommergroen (''van jaloesie''),<ref>Hambidge, Joan. [http://www.litnet.co.za/Article/n-belydenis-van-n-geskryfde-joan-hambidge 'n ''Belydenis van 'n geskryfde: Joan Hambidge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901141003/http://litnet.co.za/Article/n-belydenis-van-n-geskryfde-joan-hambidge |date= 1 September 2014 }} (''LitNET'') : ''Die roman beslaan 244 bladsye, is uitgegee deur Tafelberg en gaan alle gefrustreerde joernaliste wat nog altyd ’n roman oor Naspers wou skryf,'' '''brommergroen van jaloesie''' ''maak.''</ref><ref>Hambidge, Joan. 1990. [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/08/16/5/17.html ''Prys vir slegste Afrikaanse digbundel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128154331/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/08/16/5/17.html |date=28 November 2015 }} (''Beeld''): ''Dié vers se onsubtiele beeld en toepassing word so grotesk uitgevoer dat 'n mens dit nie kan vergeet nie en die wyse waarop die natuur in seksuele beelde beskryf word, sou De Sade'' '''brommergroen van jaloesie''' ''gehad het.''</ref> varsgroen,<ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: ''Pleks van: "Die skurwe deur is groen", sê eerder: "Die deur is grof onder haar punte en'' '''varsgroen''', ''asof dit so pas geverf is." ''</ref> soelgroen,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 8: ''Soms gly hy wel sy ooglede boontoe, en die blik op dit wat Pa se oë geword het, voorheen'' '''soelgroen''' ''en indrukwekkend, laat Mattheüs omtrent wegkwyn al het hy hulle hoeveel maal al so gesien.''</ref> [[bottelgroen]],<ref name="Esterhuizen" /><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 124: ''Hy hang nog 'n rukkie op sy fiets daar rond, die sigaret gebêre in die bosak van sy'' '''bottelgroen''' ''uniform.''</ref> olyfgroen,<ref name="Esterhuizen" /> banknootgroen, <ref name="Esterhuizen" /> geilgroen<ref>Van der Vyver, M. 2013. '' 'n Fontein voor ons deur.'' Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, p. 28: ''En dan byt ek maar weer op my lip as my seun in 'n T-hemp met 'n'' '''geilgroen''' ''daggablaar op die bors uit sy slaapkamer verskyn.''</ref> * '''groot''' – reusegroot,<ref name="Esterhuizen" /> tamaaigroot, lewensgroot<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''grou''' – asgrou,<ref name="Kempen" /> loodgrou, vaalgrou<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 142: ''Toe die '''vaalgrou''' as nog louwarm smeul en mens die aarde se powere geraamte sonder die Josefskleed van plante uitgestrek kon sien lê, het die oorlewende skilpaaie wanhopig heen en weer gedwaal op soek na 'n groenigheidjie, na 'n bekkievol dou in lowerkoelte.''</ref> * '''grys''' – asgrys,<ref name="Potgieter" /> loodgrys,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. bl. 41: ''Sy wys oor die water en dan sien hy die swart driehoekvorms van haaivinne in die '''loodgrys''' water, voor dit agter 'n golf verdwyn.''</ref><ref>Venter, P. 1994. Wie is Agatha Christie? In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 188: ''Mevrou Linde en Botha het laatmiddag opgedaag in die oorlede juffrou Le Clus se'' '''loodgrys''' ''Mercedes 500 SEC, bestuur deur Cyril Plaatjies.''</ref> * '''haastig''' – dolhaastig<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> doodhaastig<ref name="Esterhuizen" /><ref>[https://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/mell003bart01_01_0002.php Van Melle, J. 1936. ''Bart Nel, die opstandeling''. Amsterdam: Wereldbibliotheek N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711140931/https://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/mell003bart01_01_0002.php |date=11 Julie 2021 }} bl. 144: ''Maar jy kan maar voor my ingaan as jy besigheid het, ek is nie so'' '''doodhaastig''' ''nie''.</ref> * '''hard''' – kliphard,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> ysterhard, keihard, keisteenhard,<ref name="Potgieter" /> klipsteenhard,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> klipsteenkalbashard, skreeuhard, staalhard,<ref name="Potgieter" /> steenhard, spykerhard, kwashard,<ref>De Lange, Johann. 2008. Alpebok. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.940-941: ''die klipram las / sy kloutjie voeg- / vas in 'n klip- / lys in hy knak / sy knie en / hys hom rats / die saagtand-/ kransrif uit - / teen sy kop / perfekte frats'' '''kwas- / hard''' ''soos skroef- / draad gedraai / lê die groewe / van die nautilus / en onder hoewe / kletter oerklip / van 'n baai''</ref> rotshard,<ref>Venter, De Waal. 1984. ''Die vyf-millimeter-avontuur''. Kaapstad: Human & Rousseau. Bl.86: ''Uit hierdie kol wat'' '''rotshard''' ''aan die plastiek van die pyp vassit, groei die tou waarmee hulle opgeklim het.''</ref> skokhard (klank),<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 88: ''Die knal suig alle ander klanke in die vertrek op. Maar dis'' '''skokhard''' ''en sekuur.''</ref> houthard,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 82: ''Sy gaan sit op 'n bankie. Dis'' '''houthard''' ''en regop te midde van 'n landskap waarin sap op- en uitstoot''.</ref> olienhouthard,<ref>Van Zyl, Wium. 2013. 'Na Doornkraal in die Duivenhoksvallei'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 285: ''Húl oom, die'' '''olienhoutharde''' ''patriarg oom Kallie Crous aan wie ons menige Sondagmiddag-besoek gebring het, het daarteenoor gesorg dat King George en sy gekroonde gemalin in vergulde rame sy en die einste tant Mêggie van die koperpennie ('n suster van my Ouma van Zyl) se klein voorhuis domineer.''</ref> harshard,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 351: ''Die saak word hier ietwat uitvoeriger gestel – daar word melding gemaak van die bloedvergiftiging, die koors en die pyn en ook die uiteindelike'' '''harsharde''' ''krom vinger.''</ref> beenhard,<ref name="WAT" /> kraakhard,<ref name="WAT" /> diamanthard<ref name="Kruger1977" /> * '''heet''' – brandheet, snikheet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> stikheet, smoorheet<ref name="Esterhuizen" />, bloedheet, brandendheet<ref name="WAT" /> * '''helder''' – glashelder,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 59: ''Die beeld op Lucas se ma se tabletrekenaar is'' '''glashelder'''.</ref> klokhelder,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 204: ''Haar lag is'' '''klokhelder'''.</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 228: '' 'n Skeurgeluid – oorverdowend, soos uitgerekte donderweer – en dan is die nag se geluide terug,'' '''klokhelder.'''</ref> kristalhelder,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> jenewerhelder, knalhelder, silwerhelder, skelhelder, stroophelder,<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''1 / Die dag krimp. Die klok lui'' '''stroophelder'''.</ref> skreeuhelder (kleure), sonhelder,<ref>Bredenhann, Douwleen. 2013. 'Bessiengstraat se deurkosyn'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 40: ''So vou die Dakota se deur toe in 1964 'n landskap op Windhoek se lughawe oop wat so'' '''sonhelder''' ''is dat mens jou oë daarteen moes knip.''</ref> yshelder,<ref>Jurgens, R.B. 2009. Moet dit nie tuis probeer nie! In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 229: ''Dit was 'n verloëning van al daardie wintertonele van die ou meesters waarin dit lyk asof dit 'n nasie is hierdie wat werklik verlief is op noorderweer, op daardie'' '''yshelder''' ''dae wanneer die lug blou is en die wind stil, en dit 'n ieder se instink is om in Friesland te gaan ysskaats''.</ref> brandhelder,<ref>[https://books.google.co.za/books?id=OItRBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=%22brandhelder%22&source=bl&ots=5TP6IJLO2l&sig=wBjAB3GlDJt9UcLL_de1snQS2p4&hl=af&sa=X&ei=k5KSVJvGIJDvaJnwgZAF&redir_esc=y#v=onepage&q=%22brandhelder%22&f=false Eloff, K. 2010. ''Stiletto: my lewe in die seksbedryf''. Kaapstad: Tafelberg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010027/https://books.google.co.za/books?id=OItRBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=%22brandhelder%22&source=bl&ots=5TP6IJLO2l&sig=wBjAB3GlDJt9UcLL_de1snQS2p4&hl=af&sa=X&ei=k5KSVJvGIJDvaJnwgZAF&redir_esc=y#v=onepage&q=%22brandhelder%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}: ''Na al my woede, die'' '''brandhelder''' ''haat, die ontsettende teleurstelling en die brutale misbruik, het ék verlief geraak''.</ref> waterhelder<ref>[https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe C.M. van den Heever: ''Die Afrikaanse gedagte''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221174622/https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe |date=21 Februarie 2016 }} ''As ons Mocke se gedigte sorgvuldig lees dan is dit duidelik dat hy nog van die woordskuim moet afroom as hy sy siening'' '''waterhelder''' ''vir ons wil maak.''</ref> * '''honger''' – hondshonger, doodhonger,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 67: ''Skielik onthou hulle dat hulle'' '''doodhonger''' ''is.''</ref> skreeuhonger, wolfshonger, bloedhonger<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 52: ''Maar hy kom telkens terug; tuur dan na sy prooi met'' '''bloedhonger''' ''oë.''</ref> * '''hoog''' – hemelhoog,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 14: ''"Sonder twyfel. 'n Huis deur ons voorouers gebou is meer solied as vandag s'n. Ligmaar die dak."'' '''Hemelhoog'''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 180: ''In die doeanepakhuis lê honderde kiste sterk drank'' '''hemelhoog''' ''opgestapel.''</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 281: ''"Werkloses, mans wat gebuk gaan onder die las van onbetaalbare onderhoudskostes, gesinne met'' '''hemelhoë''' ''skuld, studente sonder beurse en ongetroude vroue," sê hy kopskuddend.''</ref> bergehoog/bergenshoog/berghoog/berghoë<ref name="WAT" /><ref name="Kempen" /><ref>Rabie, J. 1985. Suid-Afrika in Europa. In: Rabie, J. 1989. ''Buidel''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 21: ''Toe ons sê: "Ja, ons ken hom ook," het ons'' '''berghoog''' ''in aansien by hom gestyg.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 145: ''Sommer baie dae is die see so stormagtig afstootlik, met'' '''berghoë''' branders wat neerdonder in vuilgeel skifsels van geweld, dat 'n mens dit nie naby waag nie.''</ref> toringhoog,<ref name="Kempen" /><ref name="Potgieter" /> helhoog (in spreektaal gebruik), sterhoog<ref>Haarhoff, T.J. 1931. ''Die Klassieke in Suid-Afrika''. Pretoria: J.L. van Schaik: ''Die lewe wat so vol van moontlikheid Vir inspirasie vatbaar, '''ster-hoog''' ''styg,''</ref> * '''jammer''' – doodjammer<ref name="Esterhuizen" /> * '''jong''' (attributief)/ '''jonk''' (predikatief) – bloedjonk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 223: ''Jy's nog'' '''bloedjonk,''' ''Zuayne.''</ref> piepjonk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stralend-jong<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 26: ''Ek onthou hoe verontwaardig ek toe gedink het: hoe durf mislike lae-orde ou bosluisies 'n sterke'' '''stralend-jonge''' ''dier soos Skilo dood toe wil sleep.''</ref> * '''kaal''' – poedelkaal,<ref name="Van Schoor1" /> poedelnakendkaal<ref>Smit, Bartho. 2008. ''Die Keiser''. (Drie-en-dertigste druk). Kaapstad:Perskor. bl.3: ''KULTUUR: Dis juis ons grootste bedreiging – die hitte. As ons eers aan die hitte begin toegee en maar ons klere begin afgooi, dan staan ons netnou'' '''poedelnakendkaal''' ''voor die wêreld – soos ons Majesteit se vader – en waar's ons beskawing dán?''</ref> (kyk ook na '''naak'''), winterkaal (landskap, tuin),<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 37: ''Dis of die sukkelende struike, tegelyk'' '''winterkaal''' ''en verwaarloos, die brandsiek perkie en al die ander rypgestroopte bome ineens uitbars in oordadige bloei.''</ref> rotkaal<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 48: ''"Hulle het dit teruggeneem vir skuld!" sê sy uitdagend. "S-k-u-l-d, skuld! Want G.T. kon nie betaal nie. G.T. is'' '''rotkaal.'''</ref> * '''kak''' – hondkak (plat){{feit}} * '''kalm''' – doodkalm<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2011. ''Die Midasmoorde'' (Afrikaanse vertaling deur Daniel Hugo). Pretoria: LAPA-Uitgewers. Bl. 52: ''Dit gebeur selde dat julle 'n moordsaak kry en jy sê'' '''doodkalm''' '':'' ''uitstekend.''</ref> * '''kil''' – yskil,<ref>Haarhoff, T.J. 1935. Die storie van Orpheus en Eurydice. In: ''Die kortverhaal van die Grieke en Romeine.'' Pretoria: J.H. de Bussy. p.82: ''Sewe maande lank, sewe lang maande, so vertel hulle, bekla hy sy lot onder 'n stygende rots by die water van die eensame Strymon en ontvou sy verhaal onder die'' '''yskil''' ''sterre: tiere streel hy met sy lied, en eikebome volg agter hom aan.''</ref> doodkil<ref>Haarhoff, T.J. 1935. Die storie van Orpheus en Eurydice. In: ''Die kortverhaal van die Grieke en Romeine.'' Pretoria: J.H. de Bussy. p.83: ''Selfs toe die Hebrus, sy vader se rivier, die kop, afgeskeur van die marmerwit liggaam, in sy stroom voortrol, selfs toe het die blote stem en die'' '''doodkille''' ''tong met wegvlugtende asem uitgeroep: „Eurydice, helaas ! ongelukkige Eurydice !"''</ref> * '''klaar''' (duidelik) – klinkklaar<ref name="Van Schoor1" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 92: ''Hy hardloop, druk verby die troepe, verby Duart met die frons op sy voorkop, Olive met haar hande voor haar geskokte mond, Ayanda en haar ma wat mekaar vashou asof hulle mekaar nooit weer gaan sien as hulle laat los nie, Brandon wat senuweeagtig prewel, sy oë dobberend in hulle kasse omdat die'' '''klinkklare''' ''antwoorde op die aand se gebeure nie in duidelike swart en wit hulself wil kom aanbied nie''.</ref> * '''klam''' – slymklam<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 121: ''Al dié spore, merke, tekens van'' '''slymklam''' ''lewe op hierdie dorre hoogtes onder die son, slingerend, kurwend oor sandriffels wat self volgens kontoere golf, getuig van die anargistiese rigtingsoeking van lewense wesens.''</ref> * '''klein''' – piepklein,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Van Schoor1" /> muisklein, voëltjieklein,<ref>Hambidge, Joan. 2008. Uit: My ou Dad, 'n reeks. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.1003: ''Sy's'' '''voëltjieklein''' '', / broos soos 'n eierdop / rats soos 'n raaf / skraal soos 'n tinktinkie...''</ref> varkklein (oë),<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 120: ''Die oë is'' '''varkklein''' ''gedruk deur bollende wange.''</ref> speldklein<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 240: ''...Jack'' '''speldklein''' ''aanwesig...''</ref> * '''knies''' - doodknies<ref name="Esterhuizen" /> * '''koel''' – komkommerkoel,<ref name="Potgieter" /> doodkoel<ref name="ReferenceB">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.69</ref> * '''kook''' – doodkook<ref name="Esterhuizen" /> * '''koppig''' – vrekkoppig<ref name="Potgieter" /> * '''koud''' – yskoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 178: ''Melchior Muys is 'n gesette man met'' '''yskoue''' ''slangoë.''</ref> piskoud (plat), bibberkoud, klipkoud, rilkoud,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagplek. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 94: '' 'n'' '''Rilkoue''' ''windvlaag waai die reën soos ysprikke teen sy gesig aan''.</ref> vars-koud,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 12: ''Buite is dit nog'' '''vars-koud''', ''skemer en verlate by die gholfbaan.''</ref> doodkoud,<ref name="Potgieter" /> kraakkoud, <ref name="WAT" /> vrieskoud, <ref name="Kruger1977" /> ritteltitkoud, <ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 179: ''Voor Checkers staan 'n paar kindertjies. Dis'' '''ritteltitkoud'''.</ref> klappertandkoud<ref>Van Reenen, L. 2019 (2013) ''C'est la vie: van lief en leed en kanse vat''. Kaapstad: E&W Publishing, p. 226: ''Toe ek naderhand'' '''klappertandkoud''' ''is van die ronddwaal in die gebou, maak ek vir my 'n dubbele espresso onder in die klein ontbytkombuisie sodat ek kan ontdooi; toe met die trap op na my "huis" bo in die dak, waar dit lekker warm is.''</ref> * '''krom''' – hoepelkrom<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''kwaad''' – smoorkwaad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodkwaad,<ref name="Makrogids" /> booskwaad,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Geyer, A.L. 1969. ''Vier jaar in Highveld''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl. 80: ''So het Anna en ek op 'n slag by 'n onthaal in die paleis aanskou hoe hy [George VI], klaarblyklik'' '''booskwaad''', ''die arme Lord Clarendon, sy Lord Chamberlain, kwaai invlieg terwyl die Koningin intussen alleen met gaste, wat voorgestel word, gesels asof niks op aarde verkeerd is nie.''</ref> rasend kwaad,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 53: ''Die man is'' '''rasend kwaad.'''</ref> rooikwaad,<ref>Rabie, J.S. 2004. Plek vir een. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 67: ''Die kondukteur se'' '''rooikwaad''' ''gesig ruk na ander gesigte agter hom, soek in wilde handhawing na die ware burger gereed om sy plig te doen''.</ref> siedend kwaad,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 383: ''Arnan is'' '''siedend kwaad''', ''ook vir homself: hy moes lankal begin vrae vra het.''</ref> blindkwaad * '''laag''' – hondlaag (gemeen)<ref>[[WAT]]: ''Dié'' '''hondlae''' ''vent'' ([[C.M. van den Heever]]).</ref> * '''lag''' – doodlag<ref name="Esterhuizen" /> * '''lam''' – boeglam,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodlam<ref>[https://docplayer.net/storage/72/66533043/1534498884/Yv8Q-UllIFer0NyEJHm9uQ/66533043.pdf Bauling, F. E. & Jooste, J. M. 1921. ''Practical text book of the Afrikaans language for English students. Part 1.'' Pretoria: J.L. Van Schaik]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, p. 102: ''Die arme man skrik hom'' '''doodlam''' ''en moes teen 'n boom leun om nie om te val nie''.</ref> * '''lang''' – ellelang<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Barnard, Chris. 2009. In die straat van die kat wat visvang. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 65:''Sy weet presies wanneer jy gebore is, hoekom jy in Parys is, wat jou beroep is of was, en waar jy oral rondgeswerf het. Hoe weet sy dit? Omdat jy, wanneer jy die eerste dag by haar hotel instap en blyplek vra, al dié besonderhede en nog meer op 'n'' '''ellelange''' ''vorm moet invul''.</ref> * '''lank''' – lewenslank, doodlank<ref name="WAT" /> * '''leeg''' – dolleeg,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botleeg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> dopleeg<ref name="WAT" /> * '''lekker''' – smullekker,<ref name="Makrogids" /><ref name="Kruger1977" /> watertandlekker<ref name="Steynberg" /><ref name="Kruger1977" />, vreklekker, vingerleklekker, doodlekker,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kraaklekker<ref>Op Weetbix-kartondoos: ''Gebruik koue melk vir 'n'' '''kraaklekker''' ''somerontbyt''.</ref> * '''lelik''' – skreeulelik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> skreelelik, skulelik, hondlelik,<ref name="WAT" /> foeilelik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> blêrlelik, vreklelik,<ref name="ReferenceB" /> rondomlelik<ref name="WAT" /> * '''lewendig''' – springlewendig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: ''Sy naam is Wouter van der Walt en hy sê Mercia Hayward was'' '''springlewendig''' ''en gesond toe sy die aand van 17 Junie vertrek het.''</ref> * '''lig''' – veerlig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 84: ''Lucas maak soos die Sterreloper vra en dadelik voel dit of hy'' '''veerlig''' ''opstyg.''</ref> vlinderlig, strooilig''te'' (''vermaak''), helderlig,<ref name="Van Schoor1" /> klaarlig, veertjielig,<ref>Van Nierop, Leon. 2004. ''Die nagreisiger''. Swellendam: Hartbees Uitgewers. bl. 151: ''Sonder dat sy dit so beplan het, selfs sonder dat dit ooit in haar gedagtes opgekom het, buk sy vooroor en soen hom sag,'' '''veertjielig''' ''op sy lippe.''</ref> donslig<ref name="Rabie, J 1982" /> luglig<ref name="Kruger1977" /> * '''logies''' – doodlogies<ref>Eksteen, L. 1984. '' 'n Beeld van Afrikaanse woorde: kort stukke oor die woordeskat uit die radiorubriek 'Weeklikse Woordeboek' ''. Kaapstad: Akademica, bl. 58: ''Want by nadere ondersoek is baie van die sogenaamde onlogiese maniere van uitdrukking in 'n taal tog op die ou end'' '''doodlogies''', ''d.w.s. dit klop in alle onderdele, en dit druk uit wat die spreker wil sê.''</ref> * '''lui''' – doodlui, aartslui,<ref name="Potgieter" /> sleglui,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 263: ''Hy is'' '''sleglui''', ''hy voel goed...''</ref> donkielui,<ref>[http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/download/1035/551 ''Lexikos''(6):243] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027143247/http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/download/1035/551 |date=27 Oktober 2015 }}: ''Slotkomponent van byv. komposita waarin -lui in betekenis parallel is aan lui (1LUI), by. aartslui,'' '''donkielui''', ''vreklui''.</ref> vreklui<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" />, katlui<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 31: ''Die ooglede wat'' '''katlui''' ''afsak oor die pupille en die indruk skep dat hulle jou onbeskaamd afloer!''</ref> * '''luiters''' – doodluiters,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Fourie, Pieter. 2002. ''Ek, Anna van Wyk''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 92: ''Dit het gebeur, presies só gebeur.'' '''Doodluiters''' ''asof daar gepraat word oor die weer of die dag se gebeure in die wingerd.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl.31: ''Die vabondjie sit haar'' '''doodluiters''' ''en lek, maar haar oë loer tog skelm.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 94: ''"Vir wie wag jy?" vra hy'' '''doodluiters'''.</ref><ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 35: '' 'As mens nie sterk is nie, moet jy slim wees,' sê Albert'' '''doodluiters'''.</ref> doodleuters<ref name="Stadler, L.G 1994" /> * '''lus''' – doodlus<ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 60: '' 'Julle is seker'' '''doodlus''' ''vir 'n ordentlike bord kos, of hoe?' ''</ref> * '''maer''' – brandmaer,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> biltongmaer (informeel), doodmaer, plankmaer, seningmaer, vrekmaer,<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 24-25: ''Ek het eers ses osse ingespan, en toe twaalf, en toe agtien. En ook geen'' '''vrekmaeres''' ''of stokoues nie, nog minder kalwers.''</ref> riemmaer,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 87: ''Tussen Rooioog van Stade en sy'' '''riemmaer''' ''vrou het hulle nog 'n kind gemaak wat die droë vlaktes kon uitkoggel''.</ref> broodmaer, houtmaer<ref name="WAT" />, graatmaer<ref>Antonissen, R. 1966. ''Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 2: ''Goeie styl is altyd "ryk" styl, ook wanneer dit, in funksie van dit wat gesê moet word,'' '''graat-maer''' ''is of kaal tot op die been.''</ref> * '''mak''' – hondmak,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 195: ''Kriek is'' '''hondmak''', ''sag in die bek en uiters hanteerbaar.''</ref> skaapmak,<ref>Soos verskyn op bl. 75 van '' 'n Annerster soort'', Thijs Nel, 1997: ''Die vis is '' '''skaapmak.''' ''</ref> doodmak<ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceB" />, doodmak<ref name="Esterhuizen" /> * '''maklik''' – doodmaklik,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 288: ''Jy was die eerste meisie wat die pad'' '''doodmaklik''' ''deur die doolhof kon kry''.</ref> spotmaklik, hondmaklik<ref>[http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2012/03/23/LB/56/01.html Groenewald, A. 2012. Baba-bakkie praktiese werkesel. ''Landbouweekblad'', 23 Maart:56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225162508/http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2012/03/23/LB/56/01.html |date=25 Desember 2016 }} :''Sodra die gedagte aan die linkerstuur nie meer so vreeslik pla nie, is dit eintlik'' '''hondmaklik''' ''om die 800D te bestuur''.</ref> * '''mal''' – stapelmal,<ref name="Kruger1977" /> aapmal,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 112: ''"A, flip," sug Duart. "Dan is hy nog crazy ook. Net wat ons nodig het – 'n'' '''aapmal''' ''alien!"''</ref><ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 113: ''"'' '''Aapmal''', ''ek het julle gesê," fluister Duart vir Lucas agter sy bakhand.''</ref> stapelmal<ref name="Potgieter" /> * '''min''' – bloedmin,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kruger1977">{{Cite web |url=https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/23741/thesis_kruger_Pieter_Andries.pdf;jsessionid=64B7404D10E1B721F7E2476366991E14?sequence=1 |title=Kruger, P.A. 1977. Die graderingsbeginsel by die adjektief in Afrikaans. D.Litt. et Phill.-proefskrif. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. bl. 152 tot 159. |access-date=28 November 2021 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117102210/https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/23741/thesis_kruger_Pieter_Andries.pdf;jsessionid=64B7404D10E1B721F7E2476366991E14?sequence=1 |url-status=live }}</ref> broodmin<ref name="Potgieter" /> * '''mislik''' – kotsmislik (plat) * '''modern''' – kraakmodern,<ref name="WAT" /> Piet Modrian-modern<ref>Botha, L. 2015. ''[[Wonderboom (roman)]]''. Kaapstad:Queillerie, p. 218: ''Die gebou was'' '''Piet Mondrian-modern''' – ''wild vir Pretoria in 1973 – en haar oom het skilpaaie aangehou sodat sy pasiënte hulle deur die kykvensters kon dophou.''</ref> * '''moeg''' – doodmoeg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 89: ''Net soos plaaslike mense in toeristelande soos Griekeland is ons plaaslike Onrusters'' '''doodmoeg''' ''na die somervakansie, en vat dit 'n week of twee om uit te rus en weer mens te word.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 10: ''Glimlag hulle nog vir die skrywer met grondnaels en eelte, vertel ek hulle in my beroep word mens se oë'' '''doodmoeg''' ''van biljoene eenselwige lettertjies''.</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 205: ''Gisteraand was sy'' '''doodmoeg''' ''toe sy eenuur bed toe kom.''</ref> sterwensmoeg, lewensmoeg,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 124: ''Hy is moeg...'' '''lewensmoeg.'''</ref> hondmoeg,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 129: ''Dit is laatmiddag toe hy uiteindelik'' '''hondmoeg''' ''in die skraal skadu van die bome met die yl blaarbedekking neersak.''</ref> stokmoeg<ref name="Potgieter" /> * '''moeilik''' – doodmoeilik, hondmoeilik, vrekmoeilik,<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html Anime-fantasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153353/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/04/7/4/6.html |date=28 November 2015 }} ''Dié kunsvorm is streng gesensor in die jare tagtig van die vorige met die gevolg dat dit deesdae'' '''vrekmoeilik''' ''- en vrekduur – is om anime van goeie gehalte in die hande te kry.''</ref> mensmoeilik<ref name="WAT" /> * '''mooi''' – beeldmooi,<ref name="Potgieter" /> popmooi,<ref name="Potgieter" /> prentjiemooi, wondermooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blinkmooi, droommooi,<ref>Viljoen, F. 2020. ''Wêreld van Wolwe: Eerste bloed''. Pretoria: LAPA, bl. 51: ''Alles lyk betowerend mooi.'' '''Droommooi.''' ''Dis seker hoekom hulle die plek "Droombos" noem, dink Joshua''.</ref> glansmooi,<ref name="Kruger1977" /> hoendervleismooi, hoendervelmooi, feetjiemooi, poskaartmooi, sprokiesmooi<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 228: ''En op 'n'' '''sprokiesmooi''' ''somersdag het Joshua 'n driehoekige hangertjie in die bos gevind.''</ref>, vrekmooi, reënboogmooi,<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 341: ''Maar woorde is bedrieglik: woorde wat'' '''reënboogmooi''' ''is, is nie altyd waar nie, en net soveel sieninge van 'n saak as wat daar is (wat elkeen tog 'n element van waarheid bevat), net soveel woorde is daar om daardie saak mee te beskryf.''</ref> skittermooi<ref>Botha, L. 2015. ''Wonderboom: roman''. Kaapstad: Queillerie, bl. 114-115: ''Dus sit ek hier om vieruur in die oggend wanneer mens op jou reinste is, behalwe hierdie keer staar ek nie na die skerm nie maar vertoef verontrus oor die swembad, gedagtig aan die behoeftigheid van die dag, die volslae en onbeperkte uitlewering van die mens wat niks het nie, en net daaragter – die'' '''skittermooi''' ''berg binne bereik: 'n ander wêreld.''</ref> * '''naak (nakend)''' – poedelnaak (-nakend),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 145: ''Provoost lê op sy rug. Hy is'' '''poedelnakend'''. ''In sy mond is daar 'n prop.''</ref> spiernaak,<ref name="Potgieter" /> splinternakend,<ref name="Esterhuizen" /> moedernaak, spleinakend,<ref name="Esterhuizen" /> * '''naby''' – doodnaby<ref name="gedig: leksikografie – Daniel Hugo">[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2009/12/28/SK/9/BB%20gedig%20daniel%20h.html gedig: leksikografie – Daniel Hugo]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''nat''' – papnat,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> sopnat,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 81: ''My klere was vol bloed en'' '''sopnat'''.</ref> waternat,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 141: ''Om halfvier het hy'' '''waternat''' ''van die sweet wakker geskrik.''</ref> papwaternat,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 18: ''Gans te laat'', '''papwaternat'''-''tevergeefs''.</ref> papsopnat, sopwaternat,<ref name="Makrogids" /> druipnat,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> kletsnat,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 18: ''Ons storm rond om ons meubels op die stoep – die enigste halfdroë plek – uitgesleep te kry, en my'' '''kletsnat''' ''boekrakke enigsins teen die ergste vloede te beskerm.''</ref> sweetnat,<ref>Steyn, Ilse. 1998. ''Liefde in die ruimte''. Pretoria: J.P. van der Walt en Seun. Bl. 119: ''Sy klap liggies teen sy'' '''sweetnat''' ''wang''.</ref> brandernat,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 61: ''Toe die vrou van die stalle die twee perde na die vakansiehuis toe bring, is Lucas se handpalms al'' '''brandernat''' ''gesweet.''</ref> blinknat,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 136: ''Hy sien die water net roer en wanneer hy mooi kyk, die'' '''blinknat''' ''lyf''.</ref> watersopnat,<ref name="Potgieter" /> katnat,<ref name="Potgieter" /> deurnat<ref name="Potgieter" /> * '''natuurlik''' – doodnatuurlik<ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 258-259: ''Aerts staan op en loop'' '''doodnatuurlik''' ''na die naaste telefoonhokkie.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 180: ''Dit is 'n'' '''doodnatuurlike''', ''spontane ding dat sy arms vir haar oopgaan; sy in sy omhelsing stap.''</ref> * '''netjies''' – kraaknetjies<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 64: ''Sy het sy huishouding goed behartig, bekwaam en sorgsaam, sy klere selfs gereeld geborsel en gepars sodat hy altyd'' '''kraaknetjies''' ''kantoor toe kon gaan.''</ref> * '''nodig''' – broodnodig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 283: '''Broodnodige''' ''proviand, toerusting en wapentuig is ook agtergelaat in die proses.''</ref> hoognodig<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 373: ''Dat daar by homself reeds so 'n'' '''hoognodige''' ''besef van sy toestand ontstaan het kan ek geen tekens van bespeur nie.''</ref> * '''nood''' – doodsnood<ref name="Esterhuizen" /> * '''noodsaaklik''' – lewensnoodsaaklik<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 276: ''Dit kom omdat hy doelbewus afgesien het van die donkergrys pakke wat sy kollegas onontbeerlik ag vir die o so'' '''lewensnoodsaaklike''' ''voorkoms.''</ref> * '''normaal''' – doodnormaal<ref name="Potgieter" /> * '''nugter''' – doodnugter,<ref name="WAT" /><ref name="Potgieter" /> bloednugter,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 285: ''"Skaars 'n uur later bel Brys my. Hy het senuagtig geklink, maar ek het die indruk gekry dat hy'' '''bloednugter''' ''is."''</ref> spooknugter<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/05/18/18/4.html Die skildery op Riaan se solder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124849/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/05/18/18/4.html |date= 9 Maart 2016 }}: ''Landuit is hy wel, daarvan kan ek getuig, want die laaste keer wat ek hom gesien het, was in 'n woonwapark in Windhoek, maar glo my, hy was'' '''spooknugter.'''</ref><ref>[http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2005/10/15/DB/6/vak15.html Die eiervraag en openbare vervoer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124914/http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2005/10/15/DB/6/vak15.html |date= 9 Maart 2016 }}: ''En teen daai tyd kan die'' '''spooknugter''' ''lede van die gemeenskap kos maak en na 7de Laan kyk.''</ref> * '''nuttig''' - doodnuttig<ref>[[Rob Antonissen|Antonissen, R]]. 1966. ''Spitsberaad''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 212: ''Vir die res is hierdie kiem steriel: 'n volkome onvrugbare mengsel van moderndoenery en onbelangrike mededelings oor die biofisiese en biopsigiese toestand van ene p. de w.v. (wat my onbekend, waarskynlik 'n'' '''doodnuttige''' ''burger en miskien selfs 'n digter is; wat gans in staat is om simpele sin te praat, al spreek hy ook graag berekende wartaal en bestudeerde gestamel; vir wie ek, ook sonder digterlike bewyse, op sy woord wil glo dat Frans, Duits en Latyn soet of suur op sy tong, glad of etterig in sy skedel lê; wat, na onse Blum, sy dit met ietwat minder welslae, die ongeseglike Afrikaanse woord binnestebuite durf keer, op sy kop sit, uithol en weer opvul om hom die onsegbare dinge van die hart en die laer sintuie te laat sê.'')</ref> * '''nuuskierig''' – doodnuuskierig,<ref>Van der Berg, Willem. 1953. ''Reisigers na nêrens''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk, bl. 19: '',,Vertel verder," sê Julia, ,,ons is mos nou aan die skinder en ek is'' '''doodnuuskierig'''.</ref> aartsnuuskierig <ref>Preller, Martie. 2003. ''Eendag was daar 'n storie! 'n Praktiese storiemaakkursus.'' Tafelberg-Uitgewers. bl. 94: '' 'n Eekhoring sal byvoorbeeld dalk nie op 'n bedjie slaap en saans slaaptydstories hoor nie, maar hy mag'' '''aartsnuuskierig''' ''wees.''</ref> * '''nuut''' – splinternuut,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> spiksplinternuut,<ref name="Potgieter" /> winkelnuut, kraaknuut,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Soos verskyn op bl. 99 van ''My Kubaan'', Etienne van Heerden, 1983:''Geel soos van 'n eiland, vreemd met die fyn neusvleuels en die sensuele neusvleuels het hy uit die skaduwee gestap 'n plas son binne, sy roomkleurige uniform'' '''kraaknuut''' ''en hiperkorrek aan sy lyf.''</ref><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 358-359: ''Die reën van die vorige nag het alles weer vars en geurig gemaak, skoongewas en'' '''kraaknuut''', ''asof daar oornag 'n totale herlewing was op Terraduo.''</ref> blinknuut,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Viljoen, Fanie. 2013. 'Ek onthou'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 294: ''Ek onthou 'n kamer met 'n'' '''blinknuwe''' ''fiets langs die bed, die nuuskierige bure wat by die draad staan en lag terwyl ek vallend leer fietsry.''</ref> gloednuut, vonkelnuut,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> pronknuwe, skelnuut,<ref>Bloemhof, François. 1991. ''[[Die nag het net een oog]]''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. Bl. 34: ''Sy het skynbaar nou eers agtergekom dat daar klandisie is, of miskien ook nie, want die naels wat die spyskaarte – met 'n rooi-en-wit geruite patroon... - voor hulle neersit, glim van 'n'' '''skelnuwe''' ''laag lak''.</ref> nikkelnuut,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagkluis. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 72: Onze Heim ''het jare laas so'' '''nikkelnuut''' ''daar uitgesien – vars geverf, ruim grasperk borselkop gesny, die roostuin in volle blom en donkergroen struike wat sagte skadu's oor die geplaveide tuinpaadjie gooi.''</ref> pleisternuut,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 5: ''Met 'n huis miskien nog, ja. Al is dit wildvreemd en'' '''pleisternuut''', '' 'n iets wat deur ander mense gebou is.''</ref> fluitnuut<ref name="WAT" /> glinsternuut<ref name="Steynberg" /><ref name="Kruger1977" /> * '''onder''' – botonder<ref>[[WAT]]: ''Die son was al'' '''botonder'''.</ref><ref name="Esterhuizen" /> * '''ongelukkig''' – sielsongelukkig, doodongelukkig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /> * '''onnosel''' – kliponnosel,<ref>Bloemhof, François. 2006. "Vampiere in Londen" in: ''Rillers-Omnibus''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 375: ''"Hier's groot fout," sê Ken. "Ons sal'' '''kliponnosel''' ''wees as ons dit nie weet nie."''</ref> stomonnosel, stomponnosel,<ref>Preller, Martie. 1994. ''Anderkantland''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 56: ''Alle prinsesse is beeldskoon en … dom. Ja, sowaar! Hulle is almal beeldskoon en'' '''stomponnosel'''. ''Neem nou maar vir Sneeuwitjie''.</ref> domonnosel<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 49: ''"Ken jy slangkop?" vra oom Dolf aan Naas en besluit dan self. "Jy sal hom tog nie ken nie. Daarvoor is jy te'' '''domonnosel'''."</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 120: '''Domonnosel''' ''kyk mens rond en glad op in die verblindende hemel.''</ref> * '''onskuldig''' – doodonskuldig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Van Rensburg, Frans. 2009. ''Lammervanger''. Pretoria: LAPA Uitgewers, bl. 280: ''Maar die selfoon-stem antwoord'' '''doodonskuldig''': "Niks. Ek wil net hê jy moet uit daardie huis kom."''</ref>, broodonskuldig (''gewestelik'')<ref name="WAT" /> * '''ontsteld''' – sielsontsteld<ref>Du Plooy, H. 1986. ''Verhaalteorie in die twintigste eeu''. Durban: Butterworth, 349: ''Die twee dogters is uiters verleë en Elwiena is'' '''sielsontsteld''' ''oor die aaklige rusie''</ref> doodontsteld<ref>Cillie, T. 1971. ''Die aarde het gebewe!'' Ceres: Forelle. p. 109: ''Toe die aardskok tref, het die tannie benoud na haar man geroep en gesê hulle moet uitgaan want sy dink dat dit sekerlik niks anders as die oordeelsdag is nie! Toe hulle'' '''dood ontsteld''' ''buite kom, en die vure teen die berhange sien, was hulle oortuig daarvan dat hulle veronderstelling juis was.''</ref> * '''oop''' – wawyd oop<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids" /> * '''oortuig''' – doodoortuig<ref>Marais, Pets. 1984. ''Winter van die Nova''. Kaapstad: Daan Retief Uitgewers. bl. 70: ''Dis 'n vereensamende belewenis om'' '''doodoortuig''' ''te wees van iets, net om te vind dat jou medemens vir jou lag en met die vinger na die kop wys so gou jy daaroor begin praat.''</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 86: ''Sý sal weet, daarvan is Chris'' '''doodoortuig'''.</ref> * '''op''' – doodop<ref>[[WAT]]: ''Ek kan my nie herinner dat ek my ooit so heeltemal'' '''doodop''' ''gevoel het nie'' ([[Sangiro]]).</ref> * '''oranje''' – skeloranje <ref>Kirsten, Jaco. 2009. ''Om na 'n wit plafon te staar''. Kaapstad:Tafelberg Uitgewers. bl.116: ''Pylgewere en 'n '' '''skeloranje''' ''boei''.</ref> * '''orent''' – penorent,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kiertsorent,<ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 22 : ''Junior agter die stuurwiel, pa en seun albei'' '''kiertsorent''', ''yl vaal hare plat teen hulle skedels.''</ref> pennetjieorent<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 81: ''Maar hierdie een laat haar so diep wegsak dat dit voel asof sy 'n agterstand het teen Rebecca Greyling wat so'' '''pennetjieorent''' ''sit''.</ref> * '''oud''' – stokoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> horingoud,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 88: ''Die meeste verslae waarmee Van In besig is, is'' '''horingoud.'''</ref><ref name="Kruger1977" /> beenoud,<ref name="Potgieter" /> oeroud,<ref>Venter, De Waal. 1992. ''Mieg se kort en lang middag''. Somerset-Wes: Queillerie-Uitgewers. Bl. 101: ''Die son skyn oor die'' '''oeroue''', ''steriele maanlandskap en straal energie uit oor die klein groen wêreldjie waar Daaf se plante so welig groei.''</ref> stokhoringoud<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar''. Johannesburg: Perskor. bl. 23-24: ''Hy word oud in daardie oomblik -'' '''stokhoringoud''' ''soos iemand wat al dertig keer geleef het en dertig keer gesterf het.''</ref> * '''pap''' – lam-pap<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 111: ''Hy is'' '''lam-pap'''.</ref> * '''pers''' – skreeupers, pimpelpers * '''pienk''' – skelpienk <ref>Soos verskyn op bl. 34 en 41 van ''Sending na Planeet 55-7:Die Artaarse koffie-krisis'', Yvonne Botha, 1996: ''Boonop is alle oppervlakke die aakligste kombinasie van olyfgroen, pers, oranje en'' '''skelpienk''';''Kommandeur Secundo het al byna al sy'' '''skelpienk''' ''hare uit sy kop getrek terwyl hy saggies, met sy oë toe, voorraadopnames geprewel het''.</ref> knalpienk, [[skokpienk]], skreepienk, skreeupienk, uitkloppienk, felpienk, fokkieng pienk (vulgêr; ''shocking'' + ''fok''),<ref>Scheepers, Riana. 1995. ''Nou lieg jy mos, Katriena!'' Pretoria:JP van der Walt. Bl. 80: ''Toe raak sy naderhand ongedurig en skree sommer vir Vaselina daar op die steppies: "Ek soek nie die gryspienk daar onner nie, ek soek daai '''fokkieng pienk''' ''heel bo"''</ref> koejawelpienk<ref>[[Rachelle Greeff|Greeff, Rachelle]]. 2013. 'Broadway à la Bellville'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 114: ''Wanneer ons in die'' '''koejawelpienk''' ''Zephyr terugry huis toe, bestuur my ma.''</ref> * '''prettig''' – doodprettig,<ref name="Potgieter" /> dolprettig<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> * '''raak''' – doodraak – ('n hou ''doodraak'' slaan) * '''reg''' (reguit) – loodreg<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''reg''' (orde, toestand, korrektheid, gereedheid) – doodreg,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Venter, De Waal. 1984. ''Die vyf-millimeter-avontuur''. Kaapstad: Human & Rousseau. Bl.25: ''"Alles is'' '''doodreg,''' '' ou maat," lag hy.''</ref> roerreg<ref name="WAT" /> * '''regaf''' – loodregaf<ref name="WAT" /> * '''regop''' – penregop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 139: ''Buite vind ek Shuna'' '''penregop''' ''in haar boks, met 'n doodverveelde uitdrukking op haar gevreet''.</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 61: ''Vasberade swaai hy hulle vegvliegtuig in 'n wye draai, pluk die stuurstok skielik nader aan hom en toe die vliegtuig oombliklik'' '''penregop''' ''die lug begin inklim, voel dit vir hom asof sy maag in sy skoene gaan sit.''</ref> kersregop,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kiertsregop,<ref name="Potgieter" /> peilregop,<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 28: ''Toe ek weer sien krul die olifant sy slurp met hond en al om en hy lig hom'' '''peilregop''' ''tot daarbo in die lug''.</ref> aartsregop,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 144: ''Digter Uys Krige kan 'n hond nie verdra nie, en uitgewer Koos Human ewe min. Maar Arieb is geweldig lief vir Koos. 'n Mens sou dink die rede lê voor die hand: wanneer Koos uit sy kantoor kom, is hy baie lief vir braai. As hy, as'' '''aartsregop''' ''hoëpriester van die braai, dan in 'n bedwelmende wierook van vleise en kruie en roke en ruike daar voor sy altaar staan, betoon Arieb sy aanbidding met helder bidkrale wat oor sy kake drup. Al verdryf Koos hom gereeld met 'n bulderende "Voertsek!"''</ref> loodregop,<ref name="WAT" /> erdmanregop,<ref name="WAT" /> haaksregop<ref name="WAT" /> * '''reguit''' – pylreguit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> penreguit,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> reëlreguit,<ref name="Van Schoor1" /> koeëlreguit, snaarreguit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 37: '' 'n Teerpad is'' '''snaarreguit''', ''en so oop en oninteressant soos verveling self.''</ref><ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.46: ''Ek het geleer om te aanvaar dat hy, wat aan die skietlood en waterpas glo, die plantlyn'' '''snaarreguit''' ''sou span, al sê wie ook wat, die gate sou druk, ewe diep en ewe ver van mekaar, asof dit 'n uie- of koolbedding is.''</ref> lynreguit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 121: ''Maar deesdae is daar ook 'n ander soort spoor oor ons kusduine: anorganies, brutaal'', '''lynreguit''', ''die breekspore van die mens se Frankenstein-speelgoed: gemotoriseerde voertuie, jeeps, veldfietse, [[duinebesie]]s'', '''lynreguit''', ''oopgeploeg dwarsoor alles in brullende, stinkende besoedeling.''</ref> stokreguit,<ref>[http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/wat-het-tog-geword-van-goeie-ou-gesinsvermaak.53307.php ''Republikein''. 2006. Wat het tog geword van goeie, ou gesinsvermaak? 1 November]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Eers skrik die lewe'' '''stokreguit''' ''tot in elke arm, been en toon- en vingerpunt.''</ref><ref>[http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2004/07/9/60/1.html Potgieter, C. 2004. ''Die Burger'', 9 Julie:9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225171158/http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2004/07/9/60/1.html |date=25 Desember 2016 }} ''Sy nek staan lank en'' '''stokreguit''' ''voor hom en dit lyk of hy al agter sy kop aan hol.''</ref><ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/12/09/VB/10/ildejongstem.html ''Volksblad''. 2006. My tyd het eindelik gekom . 9 Desember:10]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Dit voel werklik soms of ek nog ’n meisietjie is wat soggens met my deurmekaar'', '''stokreguit''', ''blonde pageboy-haarstyl en haasbekkie opstaan.''</ref><ref>Van Reenen, L. 2019. ''Net mooi fine: die vervolg op C'est la vie''. Kaapstad: Penguin Books, pp. 245-246: ''Ek neem my plek in, maar toe ek my bene wil kruis, laat die knieskerms en verbande dit nie toe nie en my bene steek'' '''stokreguit''' ''vorentoe sodat 'n nuwe aankomeling daaroor struikel. Die rumoer maak dat die monnik wat die seën oor 'n paartjie uitspreek, in my rigting gluur.''</ref> strykplankreguit<ref>Brümmer, W. 2008. ''Die dag toe ek my hare losgemaak het.'' Kaapstad: Human & Rousseau. p. 40: ''In sub B het sy met balletklasse begin in die kerksaal naby hul huis in Milnerstraat, maar as sy plié, was haar rug nie'' '''strykplankreguit''' ''en in lyn met haar boude nie.''</ref> * '''rein''' – hemelrein,<ref name="Potgieter" /> engelrein<ref name="Potgieter" /><ref>Langenhoven, C.J. 1932 (1973-uitgawe). ''U dienswillige dienaar''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 23: ''Nooit het ek haar 'n vloekwoord of 'n vuil woord hoor sê nie; sy was altyd'' '''engelrein''' ''in haar woorde en in haar dade en in haar hart.''</ref> * '''rond''' – koeëlrond,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 49: ''Die wasbessie is eienaardig ook omdat dit oor twee reënseisoene strek – van laat lentereëns in Oktober/November wanneer die'' '''koeëlronde''', ''groen bessies begin vorm, tot Mei of selfs Junie om vroeë winterreëns te benut vir die finale uitswel.''</ref> balrond,<ref name="Van Schoor1" /> appelrond (gesig, wange),<ref name="Kempen">Kempen, W. 1982. ''Samestelling, afleiding en woordsoortelike meerfunksionaliteit in Afrikaans''. 3de druk. Kaapstad: Nasou Beperk, pp. 148 - 150.</ref> bolrond,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 383: ''"Kaja?" sê Abel by die kis met die glansende'' '''bolronde''' ''deksel.''</ref> tolrond,<ref name="Potgieter" /> pieringrond<ref>Wassenaar, T. 1939. ''Uit my Griekse dagboek: Twee maats in die land van Homeros''. Pretoria: Voortrekkerpers, bl. 146: ''Soos 'n stuk suiwer goud,'' '''piering-rond''', ''kom die maan juis agter die Arachnaion-gebergte van Argolis op.''</ref> * '''rooi''' – bloedrooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> skarlakenrooi,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 25: ''Bokant'' die '''skarlakenrooi''' ''pandak pak onweerswolke saam''.</ref> knalrooi,<ref name="Van Schoor1" /> krasrooi, tamatierooi,<ref>Soos verskyn op bl. 9 van ''Sending na Planeet 55-7:Die Artaarse koffie-krisis'', Yvonne Botha, 1996: ''Sy gesig word'' '''tamatierooi'''.</ref> brandrooi,<ref>Louw, A.M. 1999. ''Vos''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 69: ''Die liggies spring om die beurt op en af tot hulle die gestalte aanneem van 'n'' '''brandrooi''' ''man wat om die kring wandel en dan verander in wat Vos voorkom as 'n bejaarde kerkraadslid met 'n manel en gestyfde borshemp en boordjie.''</ref> bitterrooi,<ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.23 (''Asseblief II''): ''Onthou, Marais, niks was ooit soos jy gedink het / dit gaan wees nie - / jou laaste liefde het jou / "Alles Schlechte!" toegewens / voor sy vir altyd / met haar'' '''bitterrooi''' ''Volkswagen Polo / weggery het...''</ref> oorlogrooi,<ref>Marais, Danie. 2006. ''In die buitenste ruimte''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.85 (''Barcelona – 2 en 'n ½ jaar later''): ''en jou bril is donker en jou top is'' '''oorlogrooi'''</ref> vlamrooi,<ref>Diedericks-Hugo, Carina. 2011. ''Permanente ink''. Pretoria: LAPA Uitgewers. Bl. 8: ''Robert met sy'' '''vlamrooi''' ''hare wat dink die lewe is 'n enorme grap''.</ref><ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 153: ''Hy besef skielik dat hy nie een maal gehakkel het nie en bloos'' '''vlamrooi'''.</ref> vuurrooi,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 289: ''Fyn onderklere, pienk beddegoed, CD's met die walse van Strauss en die simfonieë van Beethoven, 'n plakkaat met 'n ondergaande son, 'n halfopgebrande kers en 'n'' '''vuurrooi''' ''bankstel dui aan dat Carine 'n romantiese siel is.''</ref> robynrooi,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 15: ''In die koperbak het die dwergroos ontvou en 'n pragtige'', '''robynrooi''' ''blom skitter diamantblink in die donker vertrek.''</ref> ryprooi,<ref>Gunter, Helena. 2013. 'Elma lieg die waarheid'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 123: ''Soos sy deur die driffie stap, en die dikkoppe se "pi-pi-pi-peo" al hoe verder wegraak in die lug, sien sy skilpadbessies'' '''ryprooi''' ''hang aan 'n bos.''</ref> posbusrooi, <ref name="Esterhuizen" />, kersierooi<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 31: ''Maar dis haar gul mond wat'' '''kersierooi''' ''glimlag en die groot oë met swaar ooglede wat direk na hom kyk wat hom onkant betrap.''</ref> * '''rou''' – bloedrou (vleis)<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''rustig''' – doodrustig<ref>Marais, Renée. 2004. 'n Naweek op die plaas. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 81: ''Ons gesels oënskynlik'' '''doodrustig''' ''oor koeitjies en kalfies terwyl ons kyk na die weerligskouspel asof dit 'n National Geographic-video is.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #1: Die swaardvegter''. Pretoria: Fundi, pp. 94: ''Die twee wagte sit nog '''doodrustig''' onder die afdak teen die paalomheining.''</ref> * '''ryk''' – skatryk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> bossiesryk, stinkryk, vrotryk * '''ryp''' – papryp,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodryp<ref>''Die Ooste teen die Weste: Herodotus se Geskiedenis''. 1994. Vertaal deur J.P.J. van Rensburg. Menlopark: Hans Kirsten Uitgewery. bl. 6: ''Só het hy herhaaldelik teen Miletos opgeruk en dit beleër: net wanneer die oes op die lande'' '''doodryp''' ''was, dan het hy met sy leër binnegeval, en met die begeleiding van herderspype en harpe en sopraan- en basklarinette opgeruk.''</ref>, kraakryp, <ref name="WAT" /> vrotryp<ref name="Kruger1977" /> * '''saai''' – doodsaai (vervelend) * '''saf''' – papsaf<ref name="WAT" /> * '''sag''' (tekstuur) – papsag,<ref name="WAT" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> donssag,<ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> doeksag/doeksaf, satynsag, troetelsag, murgsag,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 239: ''…'' '''murgsagte''' ''bees op hulle plaas vetgevoer en geslag,...''</ref> smeltsag,<ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 158: ''Die vleis is'' '''smeltsag''', ''die smaak perfek – daar's nie 'n ander woord nie.''</ref> fluweelsag<ref name="Makrogids" /><ref name="Kempen" />, katsag,<ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.27 (''Groot was my verbasing''): ''Ek het oor jou vel gestreel / en die bang nag het '''katsag''' ''in my skoot opgekrul.''</ref> engelsag,<ref>Ferreira, Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 76: ''Behalwe die weerloosheid van 'n bokkie, behalwe die'' '''engelsagte''' ''soetheid en skoonheid, behalwe die vlymskerp intellek en die gevatte sarkasme, sou daar uiteindelik tog vuur in die vou van haar donkerrooi mantel verskuil wees, hartstogtelike asem en begeerte as hy sou . . . ? ''</ref> asemsag,<ref name="Kempen" /> bottersag,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 17: ''Vir die tweede keer dié aand maak Rampie sy deur'' '''bottersag''' ''oop''.</ref> poeiersag,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 133: ''Die sand is'' '''poeiersag''' ''en die gevoel van lae swaartekrag is heerlik.''</ref> melksag,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 28: ''Sy – want dit is 'n sy – is seker een van 'n werpsel wat naweekgangers van die Kaap so dikwels hier in die bosse los. Nog'' '''melksag''' ''en tog het sy dit oorleef.''</ref> roomsag,<ref name="Kruger1977" /><ref>''Rooi Rose'', 21 Oktober 1970, bl. 151, ''Nestum''-reklame: ''Vier'' '''roomsagte''' ''graankosse''; '' 'n Afgemete hoeveelheid graankos gemeng met melk - maak 'n ryk'', '''roomsagte''' ''babakos.''</ref> blouselsag, <ref name="Kruger1977" /> droomsag,<ref name="Kruger1977" /> leunstoelsag,<ref name="Kruger1977" /> soepelsag, <ref name="Kruger1977" /> streelsag,<ref name="Kruger1977" /> wolksag<ref name="Kruger1977" /><ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 14: ''Hy neem oorkant Lilith plaas in 'n stoel met'' '''wolksagte''' ''kussings.''</ref> * '''sag''' (klank) – fluweelsag<ref name="Makrogids" /><ref name="Kempen" /> (stem), fluistersag<ref>Hoffman, E. 2008. Anna van die nag. In: De Beer, L. ''Bevange: Speur- en misdaadstories.'' Swellendam: Hartbees Uitgewers, p. 32: ''Okkert stuur 'n blink straal die nag in, tel die konsertina op en'' '''fluistersag''' ''klink die soet melodie die nag in''.</ref> * '''salig''' – sielsalig<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 86-87: ''Ook baie van my tyd was nodig om houtstompe te saag sodat die familie winteraande'' '''sielsalig''' ''voor die kaggelvuur kan lê en stoom''.</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 111: '''Sielsalig'' ''geesdriftig''.</ref> * '''seker''' – doodseker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 87-88: ''As Jorie of ek vervaard uit tuin of kombuis opdaag om hulle te verwelkom en dalk skimp op gister en eergister se baie besoekers, dan is die jongste aankomelinge altyd'' '''doodseker''' ''ons praat van ander mense, nie van hulle nie.''</ref><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 217: ''"En toe is die hoed leeg, en sy vra: 'Waar is my sleutels?' en sy sê sy hét dit ingesit, sy is'' '''doodseker''' ''..."''</ref> klipseker * '''sekuur''' – doodsekuur,<ref name="Potgieter" /><ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 198: ''Sy gryp haar sak uit my hande en pluk haar selfoon uit. Vasberade druk sy die nommers'' '''doodsekuur''' ''en is binne oomblikke met iemand in verbinding; iemand wat ek ken!''</ref> fynsekuur<ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 355: ''Steekbaard had 'n'' '''fyn-sekure''' ''standaard van gedrag vir homself en vir almal in die omgewing.''</ref> * '''siek''' – hondsiek, doodsiek,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="ReferenceC">Groenewald, P.W.J. 1944. ''Praat en skryf Afrikaans: hulpboek vir Engelssprekende leerlinge''. Shuter and Shooter Publishers: Pietermaritzburg. bl.70</ref><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 122: ''… sy pa is'' '''doodsiek''' ''…''</ref> vrotsiek, skandesiek<ref name="WAT" /> * '''simpel''' – doodsimpel<ref name="WAT" /> * '''sindelik''' – kraaksindelik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''skaam''' – doodskaam,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> rooiskaam<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 249: ''Kyk, as hy helder dink, kan hy'' '''rooiskaam''' ''daaroor raak.''</ref> * '''skaars''' – doodskaars,<ref>[https://issuu.com/bolandgazette/docs/theewaterskloof_gazette_3_dec_2013 Fourie, H. 2013. "The Akkedisberg Chronicles" ''Theewaterskloof Gazette, 3 Desember, bl. 6]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: : ''Weer 'n drenkeling in my dam gekry, hierdie keer 'n vreemde, skynbaar'' '''doodskaars''' ''akkedis, sowat 12&nbsp;cm lank, blekerig, wat glo gewoonlik ondergronds woon.''</ref> droogteskaars<ref>[[WAT]]: ''So skaars soos bv. goeie weiding in tyd van droogte; baie skaars'': 'Dagga is darem nie so' '''droogteskaars''' 'nie'. (D.H. van Zijl)</ref> * '''skeef''' – windskeef<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Langenhoven, C.J. 1956. ''Versamelde Werke, Deel II''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, bl. 21: ''Toe ek die ding weer op sy pote het, hang die blad nes 'n'' '''windskeef''' ''afdak en die poot by die hoë hoek se kant steek byna waterpas uit asof hy wou groet''.</ref> * '''skelm''' – jakkalsskelm<ref name="WAT" /> * '''skerp''' – vlymskerp,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 274: ''De Kee het met 'n'' '''vlymskerp''' ''hou sy naelstring deurgesny.''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 60: ''Die'' '''vlymskerp''' ''punte van die wapens beweeg gevaarlik tussen die vegters.''</ref> elsskerp, haarskerp (beeld), rasperskerp, skeermesskerp,<ref name="WAT" /> naaldskerp,<ref name="Kempen" /> blitsskerp (beeld),<ref name="WAT" /> bliksemskerp (beeld),<ref name="WAT" /> droomskerp (beeld, detail),<ref name="WAT" /> lemskerp,<ref name="WAT" /><ref>Basson, G. 1994. Die nabootser. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 366: ''Die man sê niks nie, kruis net sy bene en maak seker dat die'' '''lemskerp''' ''plooi van sy broek nie kreukel nie.''</ref> krisskerp,<ref name="WAT" /> priemskerp, <ref name="WAT" /> swaardskerp<ref name="Kruger1977" /> * '''skoon''' (estetika) – beeldskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> bloedskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> porseleinskoon (vel, gelaat),<ref>Van Waart, Sue. 1992. Skoonlief en die spook. In: De Beer, Lindeque. (samest.) ''Naglopers: verhale van die bonatuurlike en onverklaarbare''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 28: ''Geen spoor is op haar'' '''porseleinskone''' ''vel te sien van die teistering deur jare se saamleef met 'n aktiewe spook in haar pragtige ou volstruispaleis nie''.</ref> wonderskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> blomskoon<ref name="Potgieter" /> * '''skoon''' (helder) – kristalskoon,<ref name="WAT" /><ref>De Wit, Andries. 1989. ''Operasie bom''. Tafelberg-uitgewers. Bl. 20: ''Chris en Linda kyk asemloos om hulle rond: die kolossale span van'' Springbok ''se vlerke bo hulle, miljarde sterre reg rondom en 'n '' '''kristalskoon''' ''planeet onder hulle.''</ref> * '''skoon''' (higiëne) – silwerskoon,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kraakskoon,<ref name="Potgieter" /><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 171: ''Hy sê nou huisie, maar dis 'n ordentlike plek''. '''Kraakskoon'''.</ref> blinkskoon,<ref>Soos verskyn op bl. 9 van ''Monsterduiwe'', Lien Roux-de Jager, 2001: ''Hy kan nie help om die dorp met die kliniese ruimtestasie en die'' '''blinkskoon''' ''tuig te vergelyk nie.''</ref><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 60: ''Sy oordink alles weer van die begin af!''' '''Hoe hulle in die'' '''blinkskoon''' ''beheerkamer van die aarde se verdedigingshoofkwartier aangeland het nadat sy en Chris met die koningin van Skeba se kombi-horlosie-wekker-ding gekarring het[...]''</ref> skitterskoon<ref name="WAT" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 22: ''En julle los die kombuis vir my'' '''skitterskoon'''.</ref><ref name="Kruger1977" />, sprankelskoon, <ref>''Rooi Rose''. 1980. ''Good and Clean''-waspoeieradvertensie. 10 September. p. 171: ''Wasgoed is'' '''sprankelskoon''' ''as dit vars ruik.''</ref> glansskoon<ref name="Kruger1977" /> * '''skraal''' – rietskraal,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 249: ''Nee, toe ek vir Johnnie die eerste keer sien, toe's hy 'n jong poliesmantjie in so 'n mooi blou uniform,'' '''rietskraal''' ''en baie handsome.''</ref> geraamteskraal<ref>Strydom, Kobus. 1989. Hoe's dit, my ou? 'n Kabaret, uit: ''Tienertoneel: Verhoogtekste deur Gerhard Strydom, Peet van Rensburg, Marietjie Pretorius, Elise van Wyk. Kobus Strydom''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 109: ''Die klein meisietjie van sestien'' / ''staan'' '''geraamteskraal''' / ''en glimlag uitdagend vir die kamera''.</ref> * '''skrik''' – doodskrik<ref name="Esterhuizen" /> * '''skrum''' – doodskrum<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> * '''sku''' – skilpadsku<ref>Stander, Carina. 2004. Kleurblind. In: Cochrane, Neil (samest. & red.). ''Braaivleis in die bos en ander verhale''. Pretoria: Aktuapers, bl. 58: ''Hy het'' '''skilpadsku''' ''weggeskram toe ek my hand vir hom hou''.</ref> * '''skurf''' – rasperskurf<ref>[https://archive.org/stream/tydskrifvirlette00uns_u47/tydskrifvirlette00uns_u47_djvu.txt ''My hart het soos ’n hakkopslang / orent geruk, / toe ’n'' '''rasperskurwe''' ''hyging uit sy rietskraal / lyfie boor.'']</ref> * '''slank''' – soepelslank<ref name="Kruger1977" /> * '''slap''' – papslap<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> * '''sleg''' – doodsleg,<ref name="Potgieter" /> papsleg,<ref name="Van Schoor1" /> daggasleg, vreksleg, vrotsleg, hondsleg,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 27: ''"Ag kom nou. Dis net rou groente." Ma beduie vir Dêrra om nog 'n sluk te vat. "Nee, Bok, dis'' '''hondsleg'''. ''Skuus, maar ek gaan dit nie in my lyf kry nie."''</ref> kaksleg (obseen)<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 121: ''Jy's te'' '''kaksleg''' ''om self daardie band aan te sit.''</ref> * '''slim''' – vrekslim<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/07/04/vb/7k/02.html Waar kom die wallieskaap vandaan?]:<br /> ''Ek het baie simpatie met opvoeders wat vandag se bloedjies Afrikaans moet leer, maar soms wonder 'n mens darem oor die inligting wat oorgedra word. Een ouer het paniekerig (namens sy eie kind) by 'n paar professore begin soek na die intensiewe vorm van slim. Nou is intensiewe deur die eeue in Afrikaans in redelik vaste vorme ingeburger. Ons praat van grasgroen, bloedrooi, seepglad, goud- of borriegeel, potblou, ensovoorts. In hierdie gevalle kan 'n mens die intensief ook omstel tot so groen soos gras, so rooi soos bloed, ensovoorts. Maar dan is daar ook woorde soos doodgoed, doodlekker en ander wat nie letterlik so goed of so lekker soos die dood is nie. Hier beteken die dooddeel eintlik maar net "goed, lekker in die allesoortreffende trap".''<br /> ''Maar wat het dit nou met slim te doen? Nouja, die antwoord wat deur die opvoeder aan die leerling (ná sy vrugtelose soektog) gegee is, is superslim. Nee kyk, so maklik kan dit darem regtig nie. Super- kan vooraan 'n hele klomp ander byvoeglike naamwoorde geplak word, soos superfiks, superfyn, supermodern. Kan 'n mens vir iemand sê dat'' '''vrekslim''' ''(wat nie beteken so slim dat hy vrek nie), verkeerd is en dat net superslim reg is? Haikôna.)</ref> * '''slinks''' – jakkalsslinks<ref name="WAT" /> * '''snaaks''' – skreeusnaaks,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> skreesnaaks, rasend snaaks,<ref>Steyn, Ilse. 1996. ''Prinses in die ruimte''. Parow: JP van der Walt en Seuns. Bl.52 ''Dit mag vir jou'' '''rasend snaaks''' ''wees om so 'n grappie met 'n agterlike Aardmens en die onbelangrikste van jou bemanning te maak, maar laat ek jou vertel, Kaptein: ek sou nie met jou getrou het al was jy die laaste man in die heelal nie!''</ref> doodsnaaks<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 66: ''Dis eintlik onskuldig en'' '''doodsnaaks''' ''vir die seuns, seniors en slawe''.</ref> * '''snel''' – blitssnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 108: '''Blitssnel''' ''steek Arieb vas''.</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 119: '''Blitssnel''' ''sak die matrose op hulle toe en oorrompel hulle.''</ref> bliksemsnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> koeëlsnel, pylsnel,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> rasendsnel, orkaansnel,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 90: ''Toe,'' '''orkaansnel''', ''gebeur die onverwagte.''</ref> windsnel, <ref>Funcke, E.W. 1989. Offisiële geloof en kettery in die Middeleeue as tema rondom Umberto Eco se verhaal 'Die naam van die roos'. In: Ohlhoff, C.H.F. & Brink, M. (reds.). '' 'n Blik op die Middeleeue''. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. p. 28: ''Joachim lê wel deemoedig sy geskrifte ter beoordeling aan die pouslike stoel voor, sy gedagtes daarin brei egter'' '''windsnel''' ''uit.''</ref> stralersnel<ref name="Kruger1977" /> * '''soet''' – suikersoet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 67: ''"Mevrou Aerts," sê hy met 'n'' '''suikersoet''' ''stem.''</ref> stroopsoet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> heuningsoet,<ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> engelsoet<ref>[[WAT]]: Die kindertjies is engelsoet. 'n Engelsoete voorkoms. Engelsoete woordjies fluister.</ref> * '''sout''' – pekelsout<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> * '''stadig''' – doodstadig<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="ReferenceC" /><ref>Du Plooy, Heilna. 2013. 'Die foto'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 88: ''Later het ek besef ek moet hierdie aandagafleidende gesig uitskakel as ek werklik effektief wil oefen, wanneer ek klein passasies en frases oor en oor moes speel om dit goed reg te kry, of die stukke afbreek in dele, of dit'' '''doodstadig''' ''deurspeel om seker te maak ek gaan geen note mis as ek weer vinnig speel nie.''</ref>, skilpadstadig,<ref name="Esterhuizen" /> slakstadig<ref name="Esterhuizen" /> * '''sterk''' – ystersterk,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> beersterk,<ref name="Kempen" /> wondersterk, reusesterk, stormsterk (wind), oersterk, beessterk,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagloper. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 33: ''Martiens vloek, beur met al sy krag om uit die ystergreep los te kom, maar die man is'' '''beessterk'''.</ref> draadsterk,<ref>[[WAT]]: 'n Jong man met draadsterke spiere</ref> gifsterk (''koffie/tabak''),<ref name="WAT" /> klipsterk<ref name="WAT" /> * '''stil''' – doodstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Stadler, L.G 1994" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 187: ''En daar's nie geluide nie. Soos in niks. Dis'' '''doodstil. Dood-, dood-, doodstil.'''</ref><ref>Radlof, G. 1999 (1957). ''Oloff die Seerower, #2: Die Seewraak.'' Pretoria: Fundi, pp. 69: ''Oloff staan'' '''doodstil.'''</ref> tjoepstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /> bladstil,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> botstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 46: ''G 'n ritsel of roer, al vier die rigtings'' '''botstil.'''</ref><ref name="Kruger1977" /> botdoodstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> stokstil<ref name="Esterhuizen" />, muisstil,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Laurie, Trienke. 2013. 'Klein kind hurk muisstil'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 180.</ref> grafstil,<ref name="Kempen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> kerkstil,<ref name="Potgieter" /> kerkhofstil,<ref name="Potgieter" /> klipstil, stofstil,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 47: ''Toe is sy in die werwelkolk, binne-in sy'' '''stofstil''' ''hart.''</ref> witstil,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 83: ''Hy was bleek en'' '''witstil''' ''die hele tyd wat sy by die venster gestaan het, het glad nie geroer nie, net gelê met die wit gesiggie bokant die wit laken''.</ref> nagstil<ref name="WAT" />, grotstil<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 19: ''Die eggo's sterf weg... dit raak'' '''grotstil'''.</ref>, tonnelstil,<ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 20: ''Dit raak weer'' '''tonnelstil'''.</ref> kiepstil (nie algemeen)<ref name="WAT" /> * '''styf''' – stokstyf,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 121: ''Linda bly 'n paar sekondes'' '''stofstyf''' ''sit.''</ref> boomstyf (argaïes saam met liggaamsdele/ledemate gebruik; ook ''boomvas''),<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> snaarstyf<ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> (draad, senuwees, spanning, situasie), kraanstyf,<ref>De Lange, Johann. 2008. Kusdorp. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.937: ''Hier veg die see sy landgoed terug: / dit sien mens aan die soutsweet / teen 'n ruit, 'n windpomp'' '''kraanstyf''' ''/vasgeroes, bome deur die seewind / teruggedryf, 'n plaag duiwe / op 'n weggeroesde dak.''</ref> kraakstyf, klipstyf, nertsstyf<ref>Van Nierop, L. 2018. ''Katelknaap: 'n roman''. Kaapstad:Penguin Books, p. 152: ''Die meisie skuif tot teen hom. Hy merk weer haar'' ''nertsstywe'' ''broekie wat beswaarlik alles bedek.''</ref> * '''suinig''' – vreksuinig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 15: ''Ek was'' '''vreksuinig''' ''daarmee, maar het darem klein sakkies vol ook vir Gregoire Boonzaier en Uys Krige geneem.''</ref> stiksuinig * '''suiwer''' – kristalsuiwer,<ref name="WAT" /> glassuiwer<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 49-50: ''En ons sal al meer in daardie rigting groei, hoe sterker ons die hoofmomente in die lewe leer aanvoel en dit leer weergee in 'n taal wat'' '''glassuiwer''' ''daardie innerlike gespanne lewe suggereer.''</ref> * '''sukkel''' – doodsukkel<ref name="Esterhuizen" /> * '''suur''' – asynsuur,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> brandsuur,<ref>[http://www.netwerk24.com/Ontspan/Naweek/Breestraat-die-nuwe-Langstraat-20140419 Lategan, H. 2014. Breëstraat die nuwe Langstraat? Netwerk 24] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309124901/http://www.netwerk24.com/Ontspan/Naweek/Breestraat-die-nuwe-Langstraat-20140419 |date= 9 Maart 2016 }}: ''Selde het ek sulke nors'', '''brandsuur''' ''mense in een dag teëgekom.''</ref><ref>[http://www.dbnl.org/tekst/wiel033jako01_01/wiel033jako01_01_0004.php G.R. von Wielligh. 1921. ''Jakob Platjie''. Pretoria: HAUM, bl. 26]: ''‘Dit sal ons so nooit as nooit doen nie!’ roep die twee uit. Bob vat'' '''brandsuur''' ''bier en gee daarvan aan ieder 'n glas vol''.</ref> doodsuur<ref>[[WAT]]: ''Die appels is nog'' '''doodsuur'''.</ref> * '''swaar''' – loodswaar,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> klipswaar,<ref name="WAT" /> stormswaar (gesigte),<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 189: ''Maar aan oom Dolf en tant Maria se'' '''stormswaar''' ''gesigte weet hy hulle is bewus van haar toestand; dra hulle kruis woordeloos.''</ref> kraakswaar,<ref name="WAT" /> kreunswaar,<ref name="WAT" /> hamerswaar (hou, slag)<ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 36: ''Hugo slaag daarin om die eerste hou net-net met sy linkerarm af te keer, maar toe seil die kleiner man onder sy verdediging deur en hy ontvang twee'' '''hamerswaar''' ''houe op die krop van sy maag wat hom snakkend vorentoe laat knipmes.''</ref><ref>Le Roux, H. 1995. ''Bloedoffer vir Lilith''. Pretoria: J.P. van der Walt. p. 104-105: ''Die lig in die oorkantste vertrek word oombliklik afgeskakel en meteens is dit doodstil behalwe vir die'' '''hamerswaar''' ''slae van sy hart.''</ref> * '''swak''' – kuikenswak,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodswak,<ref name="Van Schoor1" /> hoenderswak<ref name="Potgieter" /> * '''swart''' – pikswart,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> gitswart,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> pikgitswart, nagswart,<ref name="WAT" /> roetswart, koolswart, (pik)gietswart, raafswart,<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar.'' Johannesburg: Perskor. bl. 55-56: ''Hy sien die bekende'' '''raafswart''' ''hare, die volmaakte gelaatstrekke, die vol, rooi mond en die glimlaggies in haar oë waaraan hy so gewoond geraak het.''</ref><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 142: ''Sy het'' '''raafswart''' ''hare en is geklee in iets wat soos pers pajamas lyk''.</ref> steenkoolswart,<ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 104: ''Brys het sy'' '''steenkoolswart''' ''BMW voor die villa geparkeer.''</ref> skemerswart,<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 79: ''Die groen van sy oë is'' '''skemerswart''', ''die pupille onnatuurlik groot.''</ref> blinkswart,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 204: ''Ingedagte streel hy oor die'' '''blinkswart''' ''lasergeweer wat dwars oor sy knieë lê''.</ref><ref>Sadie, J. 1979. ''Terra Piering 1''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers, p. 63: ''Die sterlig speel in haar'' '''blinkswart''' ''hare.''</ref> inkswart<ref name="Potgieter" /><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 54: ''Buitekant is daar niks... net die'' '''inkswart''' ''duisternis met die duisende derduisende blinkende, flonkerende sterre.''</ref> * '''swoeg''' – doodswoeg<ref name="Esterhuizen" /> * '''taai''' (buigsaam, maar moeilik breekbaar) – seningtaai,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /><ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 44: ''Tussen die verwaarloosde meisies met hulle armoedige bikini's en'' '''seningtaai''' ''bene van die mans, tussen almal met die groteske dierekoppe wat hulle gesamentlike masker is, beweeg Henry volkome uitgeslote op soek na Salome.''</ref> biltongtaai, rubbertaai * '''taai''' (gehard, ook moeilik) – rateltaai,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> toffietaai (''wedstryd''), hondstaai, karootaai (''plant'') * '''taai''' (klewerig) – heuningtaai,<ref>Van der Berg, Willem. 1953. ''Reisigers na nêrens''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk, bl. 98: ''Voor die wydope vensters fladder die gordyne stadig en lui en laat af en toe 'n geur van blomme, te soet na sy smaak, swaar en'' '''heuningtaai''', ''die kamer binne.''</ref> toffietaai * '''tevrede''' – doodtevrede,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Bourliaguet" /><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 24: ''Dis karee, taaibos, buffeldoring, soetdoring, bloubos, witstinkhout, deurmekaarbos, rosyntjiebos – 'n wye versameling bome, groot en klein, wat hier hulle staning het; hier almal'' '''doodtevrede''' '' 'n bont boomfamilie saam.''</ref> oertevrede<ref>Grové, H. 1983. ''Die kêrel van die Pêrel of Anatomie van 'n leuenaar: drie vertellings waarin die liefde ter sprake kom''. Kaapstad: Tafelberg, 43: ''G.T. glimlag'' – '''oertevrede.'''</ref> * '''tjank'''– doodtjank<ref name="Esterhuizen" /> * '''toe''' – bottoe,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 274: ''Maxie was reg. Hy kyk na hierdie saak met sy oë'' '''bottoe'''.</ref> pottoe,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> digtoe<ref name="Van Schoor1" /> * '''treur''' – doodtreur<ref name="Esterhuizen" /> * '''trou''' – hond(e)trou<ref name="WAT" /> (byvoorbeeld: ''hondetroue oë'') * '''vaak''' – doodvaak * '''vaal''' – asvaal,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> muisvaal,<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 28: ''Dalk het daar iewers 'n mooi vrou weggekruip onder die'' '''muisvaal''' ''hare en die moesies wat soos bosluise onder haar een oog gesit het.''</ref> roetvaal,<ref>Van Rooyen, Piet. 2005. ''Akwarius''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 19: ''Deur aangewasemde ruite kan hy meeue in mistroostige groepies op die kaai sien sit, sommige helderwit, ander'' '''roetvaal'''</ref> doringvaal,<ref>Blignault, Audrey. 1969. Een vreemdeling op de aarde. In: ''Trekvoëls: 'n Keur uit Afrikaanse Reisverhale met Inleiding en Aantekeninge deur AP Grové''. Johannesburg: Voortrekker, bl. 134: ''Klein eilandjies — die grootste beslaan maar twintig akker — dor'', '''doringvaal''', ''met die enigste uitsig dié oor die see, eindelose blou myle van see en see en nogmaals see.''</ref> loodvaal<ref>Van Blerk, H.S. 1994. Weary Willie. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 243.</ref> * '''vars''' – neutvars,<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 149: ''Die omgewingstemperatuur was konstant en die lyk'' '''neutvars'''.</ref> oondvars, kraakvars,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 9-10: '''Kraakvars''' ''goeie groente dwarsdeur die jaar''.</ref> kersvers (of kersvars), douvars,<ref name="Makrogids" /> kekkelvars (informeel), tuinvars, reënvars (grond, lug, groente ens.),<ref name="WAT" /> seevars, stoomvars (gebak), lentevars (blomme, huis, voorkoms), plaasvars,<ref name="WAT" /> bloedvars<ref>Viljoen, Fanie. 2010. Modderdonker Christiaan. In: Bloemhof, François, Jacobs, Jaco en Viljoen, Fanie. ''13 Spookstories''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 31 ''In my het 'n droom nog'' '''bloedvars''' ''gebroei.''</ref>, blinkvars, <ref>Fourie, L. 2019. Op die rug van 'n olifant - laat die wiele draai. Plus 50. 14 (3) Julie: ''Dit is eers as ’n mens fyner begin kyk, dat jy die mooi raaksien – in die detail van die eeue-oue bouwerk, die'' '''blinkvars''' ''groente en vrugte van die straatverkopers, die fyn handwerk te koop, die kleure van die vroue se sari’s, in die vriendelike gesigte van die mense en natuurlik die stringe gousblomme wat om jou nek gehang word om jou welkom te heet.''</ref> blomvars, <ref name="Kruger1977" /> parfuumvars<ref name="Kruger1977" /> * '''vas''' – rotsvas,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 22: ''Hy probeer eers 'n gesprek met haar aanknoop en gesels oor die aangename partytjie, die sjarmante gaste, die interessante leefwyse van die Silbersteins, maar sy staan'' '''rotsvas''', ''vierkantig voor hom, haar ogies met onbeweegbare haat op hom gerig.''</ref><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 53: ''Die suidpunt van Afrika is die'' '''rotsvaste''' ''Kaap Agulhas, maar deskundiges is nog altyd onseker waar die skeiding tussen die Atlantiese en die Indiese Oseaan is.''</ref><ref>Rabie, J.S. 2004. Voor die muur. In: ''Een-en-twintig plus''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 73-74: ''Ons is bome van deernis wat in al die takke van ons skepping bewe; al die liefdevolle wetenskap van ons wil om skoonheid en 'n'' '''rotsvaste''' ''doel deur middel van die spel skep, sidder deur ons met 'n pylpunt pyn om ons nog meer aan te spoor''.</ref> doodvas, bankvas,<ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Smit, Bartho. 2008. ''Die Keiser''. (Drie-en-dertigste druk). Kaapstad:Perskor. bl.55: ''KEISERIN: Dis 'n lieflike dag buite, Majesteit. Hulle sê daar's nie meer plek vir 'n muis langs die strate nie – die mense staan'' '''bankvas''' ''ingeryg om ons optog te sien.''</ref> paalvas<ref name="Van Schoor1" /> (''blik, kyk, uitdrukking; houding; feit of stelling''), klipvas, ystervas,<ref>[[C.M. van den Heever]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]], bl. 104: ''Prof. T. J. Haarhoff is een van die vernaamste werkers in hierdie opsig. Hy gaan langs glad 'n ander weg te werk as die skoolvos, wat die hele ou beskawing weggesnoei het tot 'n aantal'' '''ystervaste''' ''reëls waarin jou opvatting pas of nie pas nie.''</ref> neetvas (sit/kleef)<ref name="WAT" /> * '''veel''' – dolveel<ref name="Potgieter" /> * '''veilig''' – doodveilig<ref>Van Nierop, Leon. 1996. ''Die sielsmokkelaar.'' Johannesburg: Perskor. bl. 118: '''"Doodveilig."''' ''Sy kyk op. "Kyk, dis amper volmaan"''</ref><ref name="Kruger1977" /> * '''verbaas''' – stomverbaas,<ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2011. ''Die Midasmoorde'' (Afrikaanse vertaling deur Daniel Hugo). Pretoria: LAPA Uitgewers. Bl. 157: ''Croos luister'' '''stomverbaas'''.</ref> doodverbaas<ref name="Potgieter" /><ref>Hendriks, H. 1994. Een misdaad te veel. In: De Beer, L. (sames.). ''Vangnet: 32 speur- en misdaadverhale.'' Pretoria: J.P. van der Walt, p. 259: ''David Meiklejohn frons, kyk 'n oomblik uit die hoogte na die offisier en na na die bestuurder. "Wie is die meneer en weet hy met wie hy praat?" vra hy'' '''doodverbaas'''.</ref> * '''ver''' – doodver<ref name="gedig: leksikografie – Daniel Hugo" /> * '''vererg''' – doodvererg<ref name="Potgieter" /> * '''verkluim''' – doodverkluim<ref name="WAT" /> * '''verlate''' – doodverlate<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''verlief''' – smoorverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> doodverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> dolverlief,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kruger1977" /> malverlief <ref>Marais, Danie. 2009. ''Al is die maan 'n misverstand''. Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.92 (''Help''): ''Toe ek'' '''malverlief''' ''was op jou / het jy sag en kaal vir my dankie, dankie gesê: / "Dankie dat jy my raakgesien het." ''</ref> * '''verleë''' – doodverleë<ref name="WAT">[[WAT]]</ref> * '''verlig''' – helderverlig <ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 82: ''Sy loop met die trappe af tot by die'' '''helderverligte''' ''parkeerterrein''.</ref> * '''vermoeid''' – doodvermoeid<ref name="Esterhuizen" /> * '''versigtig''' – doodversigtig<ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.75: '''Doodversigtig''' ''doen ek navraag, weeg ek pryse en modelle teen mekaar op.''</ref> * '''verskrik''' – doodverskrik<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids" /><ref>Bourliaguet, L. 1963 (1961). ''Verhale uit Limousin''. Vertaal deur André P. Brink. (''Le Berceau Limousin''). Kaapstad: Human en Rousseau, bl. 42: '' 'n'' '''Doodverskrikte''' ''swerm kraaie het met hees krete in die lug rondgedraai en nie geweet waarheen hulle kon vlug nie.''</ref> * '''verskriklik''' – allerverskriklik<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagblom. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 19: ''"Dis 'n soort wonderblom... 'n nagblom, want volgens wat Kerneels vertel, blom die ding'' '''allerverskriklik''' ''mooi in die laatnag..."''</ref> * '''verslae''' – doodverslae<ref>Stevenson, R.L. 1951. ''Skateiland''. Libri-reeks II (vertaal en verwerk). Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 179: ''Hands was'' '''dood-verslae''' ''toe hy dit sien.''</ref> * '''verslete''' - doodverslete<ref>Antonissen, R. 1966. ''Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965''. Kaapstad: Nasou Beperk, p. 15: ''[...] ek moet darem mooi kyk of daar agter die skynbaar'' '''doodverslete''' ''beeldspraak-procédé dalk tog niks besonders skuilgaan nie.''</ref> * '''verveel''' – doodverveel<ref name="Esterhuizen" /> * '''verveeld''' – doodverveeld,<ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 139: ''Buite vind ek Shuna penregop in haar boks, met 'n'' '''doodverveelde''' ''uitdrukking op haar gevreet''.</ref> siekverveeld<ref>[[François Verster]]. 2016. ''Omega, oor en uit: Die storie van 'n opstandige troep'' : ''Maar my mater het my manier van staan – boude uitgestoot en met 'n'' '''siekverveelde''' ''uitdrukking op my bakkies – blykbaar vermaaklik gevind''.</ref> * '''vervelend''' – stomvervelend,<ref name="Potgieter" /> doodvervelend<ref name="Potgieter" /><ref>Meyer, Deon. 2009. ''Karoonag en ander verhale''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 41: ''Hulle arresteer jou nie omdat jou vrou en jou lewe jou'' '''doodverveel''' ''nie.'' (as werkwoord gebruik)</ref> * '''vervelig''' – doodvervelig,<ref name="Stadler, L.G 1994" /> vaalvervelig<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 82: ''Hulle is almal mooier en skraler as sy, wat soos 'n baksteen gebou is en net so'' '''vaalvervelig''' ''ook.''</ref>, oervervelig<ref>Van Wyk, A. 2012. ''Wie is reg? Tien jaar se regspunte''. Kaapstad: Tafelberg. p.222: ''Met die eerste oogopslag lyk die tegniese en vir vele mense'' '''oervervelige''' ''terrein van rekeningkundige standaarde baie ver verwyderd van politiek van enige aard''.</ref> * '''verwonderd''' – doodverwonderd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /> stomverwonderd<ref name="Potgieter" /><ref>[[Elizabeth Kotze|Kotze, E.]] 2000. ''Die slag van die breekbrander''. Kaapstad: Tafelberg, bl.145: ''Sy wou weer x-strale laat neem, en'' '''stomverwonderd''' ''het ons na die plate gekyk waarop daar g'n teken van gewasse of uitsaaiings was nie.''</ref> * '''vet''' – blinkvet,<ref name="Potgieter" /> spekvet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> moddervet,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> varkvet, rondvet,<ref>Potgieter, D.J. 1942. ''Juta se nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole''. Vyfde hersiene uitgawe. Kaapstad: Juta en kie, bl. 69</ref> appelvet<ref name="WAT" /> * '''vies''' – doodvies<ref name="Esterhuizen" /><ref name="WAT" /> * '''vinnig''' – blitsvinnig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /> bliksemvinnig,<ref name="Kempen" /> helvinnig, kwikvinnig,<ref>De Lange, Johann. 2008. Oer. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.942: '' 'n oog soos jaspis en'' '''kwik- / vinnig''', ''blits sonder deernis,''</ref> slang-vinnig<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 16:''"...gaan nie kuier nie... het dit net goedgedink om namens die gemeente julle gesin aan die Here op te dra..." hoor Rampie nog die dominee voordat hy'' '''slang-vinnig''' ''terug na sy kamer begin seil''.</ref> * '''vol''' – stampvol,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 55: ''Die klein onderdakstoep van Heer Halewijn sit'' '''stampvol'''.</ref><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 75: ''Die veerboot na Palermo sit'' '''stampvol'''.</ref> propvol,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> barstensvol, tjokvol,<ref name="Potgieter" /> tjok-en-blok vol (informeel), boordensvol<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''Die ouspens is'' '''boordensvol''' ''bottels.''</ref> (ongewoon), skepvol,<ref>De Lange, Johann. 2008. Laatherfs. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.935: ''Die knus kombuis is'' '''skepvol''' ''skottels / heuning, room en deeg. Voëls in pare verlaat hul neste onder geute.''</ref> windvol,<ref>De Lange, Johann. 2008. Vrywillige balling. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.934: ''Sy het voor die ruit bly staan / en sy het ruim en sterk gevoel / en haar hande was'' '''windvol''' ''papiere''</ref> stikvol,<ref name="Van Schoor1" /> emmersvol,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 49: ''Dan dreun die weer, giet die reëndruppels skielik'' '''emmersvol''' ''uit 'n wolk wat in 'n oogwenk swart en onheilspellend, swaardragtig van water geword het.''</ref> randvol (glas water), kreunvol<ref name="WAT" /> * '''voos''' – grysvoos<ref>Venter, Eben. 2009. Die twee lewens van Johannes Jakobus (Japie) Leonard. In: Marais, Danie (samest.). ''As almal ver is: Suid-Afrikaners skryf huis toe''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 196: ''Jare later, toe sy goeie huwelik en stabiele werk'' '''grysvoos''' ''begin raak het, het selfs die bruisende energie van sy ma daardie dag tussen die jagters, iets wat hy altyd bly vashou het, begin vervaag''.</ref> * '''vreemd''' – wildvreemd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> wondervreemd * '''vrek''' – morsdoodvrek<ref>Viljoen, F. 2022. ''Wêreld van Wolwe 3: Derde Mag''. Pretoria: LAPA, bl. 77: ''Flippit, dit was nou amper of ons was'' '''morsdoodvrek'''.</ref> * '''vriendelik''' – katvriendelik, doodvriendelik<ref>Jaco, Paul. 2008. ''Die luiperds van Sh'ong''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 80: ''Toe Tensy die deur oopmaak, spring sy uit en loop op die bedremmelde meisie af om haar snorbaard'' '''doodvriendelik''' ''teen haar arm te skuur – nie in die minste bekommerd oor die verwoeste leersitplekke nie''.</ref> * '''vrolik''' – dolvrolik, <ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> vonkelvrolik<ref name="Kruger1977" /> * '''vrot''' – papvrot<ref name="Esterhuizen" /><ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 96: ''Ek het gou agtergekom die beste is om net die blaarkoppe af te kap – om die stele op te kap is te veel werk – en dit so 'n tien dae lank in 'n komposhoop klam te hou totdat dit'' '''papvrot''' ''en so sag soos botter is.''</ref> * '''vry''' – voëlvry,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> skotvry,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Pieterse, R. 1985. ''Die Koningin van Skeba se tydmasjien''. Pretoria: Daan Retief Uitgewers. p. 86: ''Hy het nou wel'' '''skotvry''' ''weggekom toe hy en Adri op Mars gaan kuier het''[...]</ref> doodvry<ref name="WAT" /><ref name="Esterhuizen" /> tolvry<ref name="Esterhuizen" /> * '''vuil''' – kaiingvuil, moddervuil * '''wakker''' – wawyd wakker,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Makrogids">Uys, I. 1998. ''Die Afrikaanse makrogids''. Kaapstad: Queillerie, bl. 215-218.</ref> nugter wakker,<ref name="Esterhuizen" /> haaswakker,<ref>Swart, Keina. 2014. ''Bloujaar''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 39: ''"En nou: die trofee vir die belowendste tennisspeler," hoor hy meneer Steyn se bekende stem oor die mikrofoon. Nou is Rampie'' '''haaswakker'''.</ref> helder wakker<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Insomnia''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 67: ''Opeens is hy'' '''helder wakker'''.</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 281: ''Later, toe almal tevrede en versadig in hulle slaapsakke lê, is Mohlomi'' '''helder wakker'''. </ref> * '''warm''' – vuurwarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> gloeiwarm,<ref name="Potgieter" /> kokendwarm,<ref name="Esterhuizen" /> kookwaterwarm,<ref>Van Nierop, L. 2013. ''Plesierengel''. Kaapstad: Tafelberg. Agterbladteks: Plesierengel'' is 'n nuwe, aangepaste weergawe van Leon Van Nierop se 1998-blitsverkoper, maar dié slag'' '''kookwater-warm''', ''onbevange en onbevrees vertel.''</ref> rooiwarm, skroeiwarm, smoorwarm,<ref name="Esterhuizen" /><ref>Krüger, K. 2014. ''Eggo’s in die Skimberge''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 139: ''Dis'' '''smoorwarm''' ''in die vallei, en doodstil.''</ref> snikwarm, stikwarm, witwarm, hondwarm,<ref>Verwey, P. 2015. ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 55: ''Budde is uiteindelik klaar. Dit was nie maklik nie. Dis'' '''hondwarm''' ''en die sweet loop spinnerakke deur die stof op sy rooi wange.''</ref> smeltwarm<ref>Kotze, K. 1973. ''Oggendblom en bitterkalbas''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 13: ''Dit was duidelik dat hierdie nie maar net nog 'n meisie was wat Brand huis toe gebring het vir aandete nie ; dit het uit die '''smeltwarm''' blik tussen hulle gespreek''.</ref><ref>Human, M. 2017. ''Held in 'n oorpak''. Pretoria: Romanza: “Mamma, man, maak nou gou, jy weet mos ek wil piepie,” skril die driejarige Karli se stemmetjie terwyl sy ongeduldig op haar pienk tekkies op die parkeerterrein se '''smeltwarm''' teer staan en trippel.</ref>, smeulwarm<ref>Ackermann, M.F. 2010. Satire, spraakvryheid, sensuur en siviele aanspreeklikheid en 'Portretjie en ander verhale'. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Universiteit van Pretoria. bl. 69-70: ''Die gesteelde stoorkameruurtjies het intussen weer instelling geword, maar in die plek van die'' '''smeulwarm''' ''passie van vroeër, is daar nou 'n waardige, stil teerheid.''</ref>, wreedwarm, helwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 170-171: ''"Soos bedsere, net dieper, party kompleet of hulle daar met 'n'' '''helwarm''' ''yster ingebrand is en byne ammal op plekke waar mens g'n bedsere kry nie."''</ref> oondwarm,<ref>Van Nierop, Leon. 2004. ''Die nagreisiger''. Swellendam: Hartbees Uitgewers. bl. 140: ''Stellenbosch is vroeg al '' '''oondwarm''' ''en bedompig.''</ref> bakoondwarm,<ref>Van Nierop, Leon. 2012. ''Wolwedans in die skemer''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 69: ''"Dis frieken'' '''bakoondwarm''', ''Adéle – chill girl!"''</ref> brandwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 57: ''"Tant Lenie, dis nog'' '''brandwarm''' ''," waarsku sy die ouer vrou, wat die beker versigtig uit haar hande neem.''</ref><ref>Meiring, Rouxnette. 2018. ''Snak: ||Hui !Gaeb Boek 2''. Kaapstad: Tafelberg. p. 283: ''Die sand wat'' '''brand-warm''' ''deur die dag was, is nou yskoud onder sy kaal voete.''</ref> bloedwarm,<ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 76: ''Maar op 'n dag in die koringland, onder 'n'' '''bloedwarm''' ''middagson, toe nog net die laaste koring 'n yl strepie op die lande staan, word Barkus siek.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 97: ''Sy is vir hom soos sy ma, mooi en onvergelyklik; soos Ousus'', '''bloedwarm''' ''van erbarming; en nie mooi, maar koud en vals nie.''</ref> goudwarm,<ref>[[C.M. van den Heever|Van den Heever, C.M.]]. 1935. ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''. Pretoria: J.L. van Schaik, bl.36: ''Om van 'n digter soos Gezelle oor te gaan na een soos Van de Woestijne, beteken om 'n rustige tuin te verlaat waar die son'' '''goud-warm''' ''gloei agter die blomme en takke en verhelderend val deur die hoë beskilderde rame van die Kerk en om daarvandaan te gaan na 'n koel-vogtige herfsveld, waar die swak strale van die ondergaande son bewe oor die sorgvuldig-versorgde kasplante en die wandelaar diep wegsak in die sagte, donker aarde.''</ref> swoelwarm,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 51: ''Ons eet hulle natuurlik ook wanneer hulle goudryp,'' ''swoelwarm''', ''songebak en nog sag is.''</ref> bliknerswarm,<ref>Van Nierop, L. 2015. ''Adrenalien: Die Waarheid''. Kaapstad: Tafelberg, p. 94: ''Hy draai die ruit af. Dit is nou'' '''bliknerswarm'''.</ref> siswarm,<ref name="WAT" /> kraaiwarm, <ref name="WAT" /> helwitwarm<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 84: ''Dis een van daardie'' '''helwitwarm''' ''dae wanneer die Karoo vir sy eie hitte skrik. Wat selfs die horison nie meer bewe nie.''</ref> * '''waterpas''' – doodwaterpas<ref name="Esterhuizen" /> * '''weemoedig''' – oerweemoedig<ref>Gilfillan, Rita. 2013. 'Ydelheid der ydelheden'. In: Scheepers, Riana & Kleyn, Leti (samest.). ''Spoorvat: Jeugherinneringe van Afrikaanse skrywers''. Pretoria: LAPA uitgewers, bl. 105: '''Oerweemoedig''' ''is die wysie wat sy so sit en [[neurie]] met daardie rokerige, deurgeslykte stem van haar.''</ref> * '''weg''' – witweg,<ref>Du Plessis, P.G. 2011. ''Fees van die ongenooides''. bl. 171: ''Daar pik hoenders, langs 'n muur kou 'n bok 'n lap, voor hulle tussen die potklippe vrek 'n vuur'' '''witweg''' ''in sy as onder 'n amper leë pappot.''</ref> skoonveldweg<ref name="Esterhuizen" /> * '''weinig''' – bloedweinig,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /> broodweinig<ref name="Esterhuizen" /> * '''werk''' – doodwerk<ref name="Esterhuizen" /> * '''wit''' – spierwit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Kruger1977" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 181: ''Sy kneukels word'' '''spierwit'''.</ref> poeierwit,<ref>Botha, L. 2015. ''Wonderboom: roman''. Kaapstad: Queillerie, bl. 186: ''Teen die motorruit leun 'n lang, skraal figuur in swart geklee met 'n'' '''poeierwit''' ''gesig wat onder die swart bolhoed flits''.</ref> raapwit, melkwit,<ref name="Potgieter" /> krytwit,<ref name="Potgieter" /> papierwit, sneeuwit,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref>Aspe, Pieter. 2013. ''Die kinders van Chronos''. (Vertaal deur Wium van Zyl). Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 266: ''Niemand het nog ooit die'' '''sneeuwit''' ''klawers aangeraak nie en dit sou ook nooit gebeur nie.''</ref> wolkwit,<ref>De Lange, Johann. 2008. Inval. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.941: ''maak plek vir die ysblou lug, / vir klitsgras tussen landerye, / vetbruin sooie en groen / weiding,'' '''wolkwit''' ''troppe, 'n bron,</ref> lykwit,<ref name="Van Schoor1" /> haelwit,<ref name="Potgieter" /><ref name="Kempen" /><ref>Hambidge, Joan. 2008. My jeug. In: Brink, André P. (samest.) ''Groot Verseboek''. (Eerste uitgawe in drie dele). Kaapstad:Tafelberg-Uitgewers. bl.998: ''Ek loop deur die nuwe huis; / besigtig alles voetjie vir voetjie: / 'n engel wat harp speel / voor die hemelpoorte; / die Bybel-in-kalfsleer; / 'n skildery / wat iets uitblaker / van '' '''"haelwit''' '' gestapelde wolke" / en vele boeke oor die politiek / deur Verwoerd en Malan, / die wysvinger van P.W. / ook hier verewig.''</ref> meelwit,<ref>Ferreira Jeanette. 1995. ''Die onsterflikes''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 9: ''Maar die ontvangsdame het reeds begin om op die Nederlanders met hulle'' '''meelwit''' ''hare en hulle pienkgebrande velle, se talryke vrae te probeer antwoord.''</ref> lakenwit,<ref>Van den Heever, C.M. 1939. [http://www.dbnl.org/tekst/heev001laat01_01/heev001laat01_01.pdf ''Laat vrugte''] Kaapstad: Nasionale Pers. 127-128: ''Mense kuier daarheen aan en vir 'n oomblik kyk hulle na die uitgeleefde, bleekgeel gesig, nou klein en verrimpel onder haar wit mussie, na die taai hande, wat soveel gewerk, soveel dinge op hulle regte plek laat staan het,'' '''lakenwit''' ''hande wat nou vir goed gekruis lê op haar bors, op die wit nagkleed wat sy eenmaal, jare, jare gelede gedra het gedurende haar wittebroodsdae.''</ref><ref>Van Blerk, H.S. 2008. ''Braakland van die bose''. Pretoria: Protea Boekhuis. bl. 89: ''En Cornelia staan eenkant'', '''lakenwit''' ''en toekyk''.</ref> wolwit,<ref>Verster, F. 2013. ''[[Deur na Nebula Nege]]''. Thompson Boekdrukkery, bl. 323: ''Hier op die plat ou berg, waar die wind binne minute alles met 'n klam deken van doudruppels kan bedek, waar die'' '''wolwit''' ''mis menige ongeïnisieerde al gillend teen die kranse afgestuur het.''</ref> skitterwit,<ref name="WAT" /><ref>Karsten, Chris. 2011. ''Abel se lot''. Kaapstad: Human & Rousseau. bl. 370: ''Tot dan sal sy goed kan uitrus in haar snoesige bed van kraakvars,'' '''skitterwit''' ''linne, selfs 'n kussing onder haar kop.''</ref> droomwit,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 40: ''Die sand is'' '''droomwit''' ''en na regs staan rotsplate tot waar die kuslyn weer in die verte wegdraai''.</ref> sonwit,<ref>Viljoen, Fanie. 2013. ''Nova:Sterreloper''. Pretoria: LAPA Uitgewers. bl. 63-64: ''Toe hulle uit die bos breek, lê die strand'' '''sonwit''' ''voor hulle uitgestrek.''</ref> kalkwit,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 76: '' 'n Breë en plat toonnael wat getuig van goeie voetgene, nou'' '''kalkwit''' ''en net-net onderskeibaar van die vel op die brug van die voet, met 'n pienk rand regs waar die nael venynig die vlees binnedring.''</ref> spookwit,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 45: ''Wasbessies ryp oplaas'' '''spookwit''' ''op die bleek duine, en koekemakrankas se goue blindedermpies steek oornag uit droë vleigrond uit.''</ref><ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 159: ''… die grasperk'' '''spookwit''' ''met dou wat net-net na frisser herfsdou begin ruik.''</ref> siekwit,<ref>Venter, Eben. 2013. ''Wolf, wolf''. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers. bl. 223: ''Sissie, ook'' '''siekwit''', ''spring op, "Mattie," sy trippel agter om haar stoel om hom in te haal, vas te hou, maar hy druk haar weg en hol uit die eetkamer met ant Sannie wat vadoek voor die mond in die kombuisdeur kom staan het.''</ref> beenwit,<ref>[http://slipnet.co.za/view/reviews/johann-de-lange-se-beenwit-woorde Johann de Lange se beenwit woorde (Slipnet)]</ref><ref>Uit e-WAT: '''Beenwit''' ''wolke pluim en groei … middag na middag op die ver gesigseinder (Sarie, 3 Jun. 1970, 164)''</ref> styselwit,<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/07/17/OB/9/01.html Smith, Francois. 2003. 'Toorbos' voltooi woud se verhaal: Matthee skryf oor laaste houtkappers. ''Die Burger'', 15 Julie:10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128153423/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/07/17/OB/9/01.html |date=28 November 2015 }}: ''Haar oë soek agterdogtig deur die'' '''styselwit''' ''hotelkamer''.</ref> ryswit,<ref>[https://books.google.co.za/books?id=lldSBAAAQBAJ&pg=PT241&lpg=PT241&dq=%22ryswit%22&source=bl&ots=iy1QBHtFA9&sig=36eSyTn8ZrYMVzKwFIVL_QQo5GA&hl=af&sa=X&ei=2iL8VJTKCYuv7AaV7ICoBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22ryswit%22&f=false''Die Afrikaanse Kortverhaalboek: Sewende, hersiene uitgawe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010007/https://books.google.co.za/books?id=lldSBAAAQBAJ&pg=PT241&lpg=PT241&dq=%22ryswit%22&source=bl&ots=iy1QBHtFA9&sig=36eSyTn8ZrYMVzKwFIVL_QQo5GA&hl=af&sa=X&ei=2iL8VJTKCYuv7AaV7ICoBA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22ryswit%22&f=false |date= 5 Maart 2016 }}. 2012. ''Toe sy op 'n dag 'n miernes ontdek onder haar sitkamervloer – dit was ná haar ouers se dood, toe sy alleen in die hoekhuisie in die dorp gewoon het – was sy baie omgekrap: die wriemelende, krioelende,'' '''ryswit''' ''insekte – tonnels vol onder die hout.''</ref> vuurwit,<ref>Resensie in die ''Taalgenoot'', Somer 2015, bl. 24, rakende ''Fragmente uit die Ilias'' ([[Homeros]]; vertaal deur Cas Vos): ''Die Griekse koning, Agamemmon ...se hart is'' '''vuurwit''' ''van woede...(bl. 87) en hy sweer wraak''.</ref> kraakwit (klere en linne)<ref name="WAT" />, waswit, marmerwit<ref>[[T.J. Haarhoff|Haarhoff, T.J.]] 1925. ''Die Romeinse boer''. Kaapstad: J.L. van Schaik, p. 181: Selfs dan, toe Oeagriese Hebrus die hoof, afgeskeur van die '''marmerwit''' nek, in die middel van sy stroom afrol, het die blote stem en die koue tong met vlugtende asem uitgeroep: "Eurudice, a, ongelukkige Eurudice!" en "Eurudice" het die oewers oor die hele stroom weergalm.</ref> * '''woes''' – dolwoes<ref name="Potgieter" /><ref name="WAT" /> * '''wyd''' – wawyd,<ref name="Esterhuizen" /><ref name="Potgieter" /><ref name="Van Schoor1" /><ref name="Kempen" /> wêreldwyd,<ref name="Esterhuizen" /> hemelwyd, horingwyd,<ref>Cornelius, Gert. 2008. Nagdwaler. In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike''. Swellendam: Twaalfuurkop Uitgewers. bl. 119-120: ''Hy kyk op na die bonkige gestalte bo hom, sien die dik bene in die kakie-uniform, die blink knope aan die tuniek, die rooi gesig met die blonde snor wat'' '''horingwyd''' ''verby die rooi wange krul.''</ref> hekwyk/hartwyd,<ref>Rabie, J. 1982. '' 'n Boek vir Onrus''. Kaapstad:Human & Rousseau, bl. 93: ''Ek sal nog net byvoeg ons herberg staan nog'' '''hekwyd''', '''hartwyd''' ''oop langs die see, stoele, koffie en wyn gereed, hoe ons ook al soms mag klink of ons klae.''</ref> wawielwyd<ref>Leroux, E. 1962. ''Sewe dae by die Silbersteins''. Kaapstad: Human & Rousseau, bl. 79: ''Braaivleis met bier in die sonlig saam met die slank Mrs Silberstein, haar blou rok oor die gras versprei, haar oë beskadu deur 'n'' '''wawielwye''' ''sonhoed, haar rus tot sluimering gesus deur die larie van paramour Van Eeden wat, hande agter die kop, op die naat van sy rug, sotto voce sy liefdesinspirasie in die son vertolk.''</ref> == Deens == * '''bleg''' – dødbleg<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blind''' – stekeblind<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blødt''' – gennemblødt<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''blå''' – himmelblå<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''dristig''' – dumdristig<ref name="VanGoorDeens1970">''Van Goor's Klein Deens Woordenboek''. 1970. 9e druk. Den Haag: G.B. van Goor Zonen's U.M.</ref> * '''død''' – stokdød, stendød<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''døv''' – stokdøv<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fattig''' – bundfattig, ludfattig<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''falden''' – himmelfalden<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fast''' – klippefast<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fin''' – hårfin<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''fuld''' – propfuld<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''gal''' – ravgal, splittergal<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''glad''' – kisteglad<ref>Høeg, P. 2023 (1992). ''Frøken Smillas fornemmelse for sne''. Københaven: Gyldendal, s. 27: ''Når hun er fuld, er hun'' '''kisteglad''' ''og dansant''.</ref> * '''god''' – ejegod, tossegod, hjertensgod<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''hård''' – stenhård<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''mager''' – radmager<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''mørk''' – bælgmørk<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''ny''' – splinterny<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''nøgen''' – splitternøgen<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''rig''' – stenrig<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''skarp''' – knivskarp<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''snar''' – lynsnar<ref>Høeg, P. 2023 (1992). ''Frøken Smillas fornemmelse for sne''. Københaven: Gyldendal, s. 45: ''Han svinger øjeblikkeligt og'' '''lynsnart''', ''som over for min mor, fra forurettelse til omsorg.''.</ref> * '''sort''' – kulsort<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''stille''' – blikstille<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''sur''' – eddikesur<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''syg''' – dødssyg<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''ung''' – purung<ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''våd''' – drivvåd, dyngvåd, <ref name="VanGoorDeens1970" /> * '''vågen''' – lysvågen<ref name="VanGoorDeens1970" /> == Duits == * '''aktuell''' – brandaktuell, topaktuell * '''allein''' – mutterseelenallein * '''alt''' – steinalt,<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 80: ''Der'' '''steinalte''' ''Ochse lag unter den Zweigen einer Fichte, als wollte die Taiga seinen Tod vor den Augen des Sommers verbergen.''</ref> uralt * '''angst''' – himmelangst * '''anständig''' – grundanständig * '''arm''' – bettelarm<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 77: ''Dann verzichtet sie lieber auf ihren ersten Lohn und geht'' '''bettelarm''' ''in die Fremde.''</ref>, blutarm<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S. 253: ''Meine Mutter stirbt daran, daß sie mit einem'' '''blutarmen''' ''Prokuristen lebt''.</ref> * '''besoffen''' – stockbesoffen, sturzbesoffen,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 171: '' ,,Der ist doch'' '''sturzbesoffen'', ''Herr Hauptmann", bemerkte jemand anders nüchtern.''</ref> stinkbesoffen * '''betrübt''' – tiefbetrübt * '''betrunken''' – stockbetrunken<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.168: ''Mary war'' '''stockbetrunken''' ''und hatte sich in meiner Bar ausgiebig bedient.''</ref> * '''billig''' – spottbillig * '''bitter''' – gallenbitter * '''blank''' – blitzblank, spiegelblank<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S. 70: ''Das Wasser war spiegelblank, im Hafenbecken schwamm ein Hund.''</ref> * '''blaß''' – leichenblass, totenblass * '''blau''' – knallblau, saphirblau<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 266: ''In der Mitte des Raumes stand ein runder Teakholztisch'' [...] ''die mit '''saphirblauer''' ''und'' '''smaragdgrüner''' ''Seide bezogen waren.''</ref> * '''bleich''' – todbleich, totenbleich,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 106: ''Das Gesicht des braunhaarigen Mannes war'' '''totenbleich''', ''die Augen aufgerissen, eine Hand vor der Brust verkrampf, mit der anderen deutete er in die Richtung der hohen Fenster''</ref><ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 163: ''"Du bist'' '''totenbleich'''. ''Du hast dich geschnitten, da im Gesicht."''</ref> schreckensbleich,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 418: ''Am oberen Ende der Treppe stand Valentine, des Gesicht'' '''schreckensbleich''', ''in nicht mehr als ein dünnes Nachthemd gehüllt.''</ref> kreidebleich<ref>Stine, R.L. 2016 (1998). ''Gänsehaut: Der Werwolf aus den Fiebersümpfen''. Aus dem amerikanischen Englisch von Günter W. Kienitz. Garbsen: cbj Kinder- und Jugendbuchverlag, S. 5: ''Ich blickte durchs Fenster zum'' '''kreidebleichen''' ''Mond hinauf und lauschte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 118: ''„Das kann doch gar nicht sein! Seit wann sind sie denn fort? So sagt es mir doch, ich bitt Euch!“, stammelt Mäu, die'' '''kreidebleich''' ''geworden ist.''</ref> * '''blöde''' – saublöde (plat), stinkblöde * '''böse''' – bitterböse * '''braun''' – britzebraun * '''brav''' – kreuzbrav * '''bunt''' – knallbunt, kunterbunt, grellbunt<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 83: ''Unter lautem Puffen, wie bei einem knallenden Sektkorken, entlädt sich die Energie in einem'' '''grellbunten''' ''kosmischen Feuerwerk''.</ref>, prallbunt,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 48: ''Im Dickicht kaum zu sehen, doch dafür schon auf viele Meter hin zu riechen sind riesige'', '''prallbunte''' ''Blüten, deren Duft dich schwindlig macht.''</ref> regenbogenbunt<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 164: ''Vor meinen Augen schwammen'' '''regenbogenbunte''' ''Kreise, die sich mal weiteten, mal enger wurden, und mein Herz war schwer wie ein Pflasterstein.''</ref> * '''dicht''' – hageldicht * '''dick''' – faustdick, knüppeldick * '''dreckig''' – saudreckig * '''dreist''' – tolldreist * '''dumm''' – blitzdumm, kreuzdumm, saudumm (plat), stockdumm, strohdumm * '''dunkel''' – stockdunkel<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 277: ''Draußen vor dem Fenster war es'' '''stockdunkel''', ''doch ich war hellwach.''</ref> * '''dünn''' – hauchdünn, papierdünn, haardünn,<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 151 : ''Aus ihr formte sich eine zweite Spirale, danach eine dritte, aus der ein'' '''haardünner''' ''weißer Lichtstrahl kam, der meinen Hinterkopf berührte''.</ref> holzsplitterdünn<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 199: ''Borchert sah einer Prostituierten hinterher, die mit'' '''holzsplitterdünnen''' ''Beinen apathisch über den Bürgersteig wankte.''</ref> * '''dürr''' – knochendürr, rappeldürr, spindeldürr * '''duster''' – zappenduster, stockduster<ref>[http://www.kapstadt-entdecken.de/reiseinformationen-suedafrika/zeitverschiebung/ Zeitverschiebung Südafrika – wieviel Uhr ist es in Südafrika?]: ''Die Dämmerungsphase in Südafrika ist kurz, etwa eine halbe Stunde nach Sonnenuntergang ist es'' '''stockduster'''.</ref> * '''egal''' – scheißegal (plat) * '''ehrlich''' – grundehrlich<ref>Fosar, G. & Bludorf, F. 1996. ''Das Erbe von Avalon: verborgene Geheimnisse in den europäischen Mysterien wiederentdeckt.''. München: Herbig, p. 153: ''Überhaupt macht der inzwischen 44jährige den Eindruck eines'' '''grundehrlichen''', ''geradlinigen Mannes, der sich trotz seiner nur geringen Schulbildung erstaunlich gewandt auszudrücken pflegt''.</ref> * '''eigen''' – ureigen * '''elend''' – hundeelend * '''entschlossen''' – wildentschlossen * '''ernst''' – bierernst, todernst * '''ewig''' – urewig * '''fahl''' – aschfahl<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 418: ''Die Welt, nicht länger reich an Farben, sonder'' '''aschfahl,''' ''schien getäuscht worden zu sein von der trügerischen Sonne wie Gisla von Thure.''</ref> * '''falsch''' – grundfalsch * '''faul''' – stinkfaul * '''fein''' – haarfein, hauchfein * '''fest''' – bombenfest, felsenfest<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.148:''Ich wußte, Gott hatte zu mir gesprochen und war jetzt'' '''felsenfest''' ''davon überzeugt, daß Sabine wieder völlig gesund werden würde''.</ref> * '''fidel''' – kreuzfidel, mopsfidel, quietschfidel * '''finster''' – stockfinster<ref>Vaqué, K. 2004. ''An der Hand Gottes: Von Pommern nach Südafrika''. Pretoria: Varama Publishers. S.151: ''Er wurde in'' '''stockfinsterer''' ''Nacht zu ihr geschickt, um die Thronfolgerin zu zeugen.''</ref> * '''fit''' – topfit * '''fleißig''' – ameisenfleißig, bienenfleißig * '''flink''' – wieselflink * '''forsch''' – nassforsch * '''frech''' – rotzfrech * '''fremd''' – wildfremd, stockfremd<ref>Pausewang, G. 1984. ''Roman aus der Friedensbewegung''. Verlag: Meier, Ravensburg. S. 64: ''Jeder steif an seinem Platz... Als ob wir einander'' '''stockfremd''' ''wären – zufällig an diesem Tisch zusammengeraten.''</ref> * '''freundlich''' – katzenfreundlich, scheißfreundlich (plat en ironies bedoel vir aangeplakte vriendelikheid) * '''frisch''' – taufrisch * '''fromm''' – lammfromm * '''gefährlich''' – brandgefährlich<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 157: ''Am Ende war ich mitten in eine'' '''brandgefährliche'' ''Räuberpistole geraten, deren Akteure hinter alten Büchern von unschätzbarem Wert her waren.''</ref> * '''geil''' – affengeil, oberaffengeil, saugeil (plat), schweinegeil (plat) * '''gelb''' – quittegelb, weizengelb<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 201: ''"Vielleicht sind es seine'' '''weizengelben''' ''Haare oder die zarten Finger, die sich nie in die Erde eines Ackers gegraben haben. Wer weiss das schon! Ich rate dir jedenfalls, sie dir aus dem Kopf zu schlagen!"''</ref> * '''gelehrt''' – grundgelehrt * '''geliebt''' – heißgeliebt * '''gemein''' – hundsgemein * '''gemütlich''' – urgemütlich * '''genau''' – haargenau<ref>Fitzek, S. 2006. ''Die Therapie''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 269: '''Haargenau''' ''dieselbe E-Mail, die ihm die Chefredaktion geschickt hatte.''</ref> * '''gerade''' – bolzengerade, kerzengerade<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 222: ''Amanda setzte sich'' '''kerzengerade''' ''auf''.</ref><ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 311: ''Sie sah keine Zombies oder Menschen, und die wenigen Bäume, die'' '''kerzengerade''' ''in der Sonne standen, sahen trostlos und einsam aus.''</ref><ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 184 '''Kerzengerade''' ''saß er in seinem Sessel, ohne im Geringsten angestrengt zu wirken.''</ref> * '''gescheit''' – blitzgescheit, grundgescheit * '''gesund''' – kerngesund<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 104: ''Und was mich anbetrifft, weißt du genau, dass ich schon mein halbes Leben hier bei den Aussätzigen wohne en ich bin immer noch'' '''kerngesund!'''</ref> * '''gewandt''' – katzengewandt * '''glatt''' – aalglatt (glibberig), spiegelglatt (gelyke oppervlak) * '''glücklich''' – kreuzunglücklich * '''grau''' – aschgrau, unwettergrau,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 64: '' 'Simon Sachs, unser Waisenkind', sagte der Pfleger und blieb nach wenigen Schritten vor einer'' '''unwettergrauen''' ''Tür mit der Aufschrift 'Physiotherapie' stehen.''</ref> mausgrau<ref>Fitzek, Sebastian. 2017. ''AchtNacht''. München: Knaur Verlag, S. 334: ''Kleine'' '''mausgraue''' ''Klebestreifen, mit denen Musiker lose Kabel sicherten und Aufbauanweisungen gaben, damit die Roadies wussten, an welcher Stelle sie die Verstärker zu plazieren hatten.''</ref> * '''groß''' – riesengroß * '''grün''' – giftgrün, katzengrün(e Augen)<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 140: ''Ihre'' '''katzengrünen''' ''Augen'' [...] ''verrieten, dass sie vor Zorn bebte'' [...]</ref> * '''gut''' – herzensgut, saugut (plat) * '''gütig''' – grundgütig * '''hart''' – beinhart, eisenhart, knallhart, knochenhart, knüppelhart, stahlhart,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 359: ''...dass der'' '''stahlharte'' ''Griff der Miliz am Ende vielleicht doch stärker war als die tödliche Umarmung jener Fangarme...''</ref> steinhart,<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 139: ''"Wahrscheinlich ist auch dein Bett steinhart''' ''!", rief Fulrad.''</ref> betonhart<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 232 ''Er sei denn, er buddelt sich einen Tunnel, dachte Emma, aber die Bodenplatte war'' '''betonhart''' ''und die Erde darunter ganz sicher gefroren.''</ref> * '''häßlich''' – grundhäßlich, potthässlich * '''heimlich''' – klammheimlich<ref>Hammesfahr, P. 2009. ''Ein fast perfekter Plan: psychothriller''. Reinbek bei Hamburg:Rowohlt Taschenbuch Verlag, p. 16: ''Still für sich dachte sie oft darüber nach,'' '''klammheimlich''' ''zu verschwinden.''</ref> * '''heiser''' – stockheiser * '''heiß''' – brühheiß, bullenheiß, höllenheiß, knallheiß * '''hell''' – taghell, glockenhell<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S.125:''"Zwar ist Coppet Provinz, aber doch nicht derartig unzivilisiert", erwiderte Madame de Staël mit einem'' '''glockenhell''' ''Lachen''.</ref> * '''hoch''' – haushoch, himmelhoch, turmhoch * '''hübsch''' – wunderhübsch * '''hungrig''' – heißhungrig<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 93: ''Sie war geradezu'' '''heißhungrig'''.</ref> * '''jung''' – blutjung<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 371: '''Blutjunge''' ''Milizazubis mit Segelohren verjagten halbherzig einige Plünderer von den zerplatzten Vitrinen schicker Boutiquen...''</ref> * '''kahl''' – ratzekahl * '''kalt''' – eiskalt, hundekalt, lausekalt, frostkalt<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 130: ''... ich bemerkte weder den'' '''frostkalten''' ''Wind, noch den einsetzenden Regen.''</ref> * '''klar''' – glasklar, sonnenklar, wasserklar, kristallklar * '''klein''' – klitzeklein * '''komisch''' – urkomisch * '''krank''' – sterbenskrank, todkrank, todsterbenskrank * '''kühn''' – tollkühn * '''lang''' – baumlang * '''langweilig''' – kotzlangweilig (plat), scheißlangweilig (plat), sterbenslangweilig, todlangweilig, todsterbenslangweilig * '''lebendig''' – quicklebendig,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 104: ''Die Träume unterschieden sich im Wesentlichen nur durch die Umstände, unter denen ich entdeckte, dass mein Hund eigentlich gar nicht tot, sondern im Gegenteil'' '''quicklebendig''' ''und bei bester Laune war.''</ref> springlebendig * '''leicht''' – babyleicht, federleicht, kinderleicht * '''matt''' – sterbensmatt, hundematt * '''miserabel''' – hundsmiserabel * '''modern''' – topmodern * '''müde''' – hundemüde,<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 78: ''Papa war'' '''hundemüde''', ''völlig entmutigt und wusste nicht, was er tun sollte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 125: ''Ich für mein Teil bin'' '''hundemüde.'''</ref> todmüde * '''munter''' – putzmunter * '''mutig''' – todesmutig<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 74: ''So schnell es ging, wurde dieser Satz in drei verschiedene Sprachen übersetzt, und Papa stand'' '''todesmutig''' ''zwischen den Pfeilspitzen.''</ref> * '''nackt''' – pudelnackt, splitternackt * '''nah''' – hautnah * '''närrisch''' – pudelnärrisch * '''nass''' – patschnass, pitschnass,<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 30: '''Pitschnass''' ''standen sie da.''</ref> pudelnass, tropfnass, klatschnass<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.177:''Er war'' '''klatschnaẞ''', ''seine Stiefel waren lehmverschmiert, doch er kam mit groẞen Neuigkeiten.''</ref><ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 180: ''"Du bist ja'' '''klatschnass!"'''</ref>, klitschnaß<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 119: ''Erst jetzt bemerkt Mäu, wie durchgefroren sie ist und befreit sich nach und nach von den'' '''klitschnassen''' ''Kleidungsstücken''.</ref> * '''neu''' – brandneu, funkelnagelneu, nagelneu<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 64: ''Die'' '''nagelneuen''' ''Reifen surrten sanft über den glänzenden Fußboden, als Picasso den Rollstuhl wieder anschob.''</ref> * '''normal''' – stinknormal * '''nüchtern''' – stocknüchtern * '''offen''' – sperrangelweit offen<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 371: ''Alle Eichentüren an den Eingängen standen'' '''sperrangelweit offen''' ''und würgten schäumende Ströme dreckversmierter, stolpernder und blinzelnder Passagiere hervor.''</ref> * '''reich''' – schwerreich, steinreich, stinkreich * '''rein''' – astrein,<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 18:»'''Astreine''' ''Panik«, sagte Lars trocken. »Die wollen alle zur Autobahn.«''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 78: ''„Abdecker, ich kann es kaum glauben, dass Ihr der Vater einer so'' '''astreinen''' ''Tochter sein könnt!“''</ref> hasenrein, lupenrein * '''richtig''' – goldrichtig<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 108: ''Das war'' '''goldrichtig'''.</ref> * '''rocken''' – brottrocken * '''rot''' – feuerrot,<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.215:''Sie war ein paar Jahre jünger als Linda, hatte'' '''feuerrotes''' ''Haar mit blauen Schleifen, und von einem Nasenloch zum Ohr führte eine Kette.''</ref> knallrot, krebsrot, puterrot,<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 194 ''Er wurde'' '''puterrot'''.</ref> rosenrot, rubinrot, <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 140: ''Sie trug ein'' '''rubinrotes''' ''Seidenkopftuch''.</ref> tomatenrot <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 163: ''Newberry trat zu ihr mit'' '''tomatenrotem''' ''Gesicht''.</ref> * '''rund''' – kreisrund, kugelrund * '''satt''' – knüppelsatt, pappsatt * '''sauber''' – blitzsauber<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 290: ''Albert fällt auf, wie'' '''blitzsauber''' ''alles ist.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 307: ''Zwei Maler in'' '''blitzsauberen''' ''orangefarbenen Overalls waren gerade damit beschäftigt, die Decken nachzustreichen.''</ref> * '''sauer''' – stinksauer,<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 221: ''"Ich war'' '''stinksauer''' ''auf Sie."''</ref> stocksauer<ref>Franz, Andreas. 2006. ''Unsichtbare Spuren''. München: Knaur. S. 363: ''Ich bin'' '''stocksauer'''!</ref> * '''schade''' – jammerschade * '''scharf''' – haarscharf,<ref>[[Henning Mankell|Mankell, Henning]]. 2005. Aus dem Schwedischen von Wolfgang Butt. ''Vor dem Frost: Roman'' München:Deutscher Taschenbuch Verlag, S.151: ''Irgendwo im Tivoli spielte ein Orchester, der Trompeter blies ständig'' '''haarscharf''' ''an den richtigen Tönen vorbei.''</ref> messerscharf, <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 202: ''Doch trotz seines trunkenen Zustands arbeitete sein Verstand'' '''messerscharf'''.</ref> rasiermesserscharf<ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 417: ''Drei stahlgepanzerte,'' '''rasiermesserscharfe''' ''Flossen pflügten durchs Wasser,''</ref> * '''schick''' – todschick * '''schief''' – windschief<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 115: ''Als Gisla sich noch weiter vorbeugte, sah sie nicht nur Kirchen oder mächtige Römermauern, sonder auch kleine,'' '''windschiefe''' ''Gebäude.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 266: ''...das ich es einfach spannender fand, den Staub der Prärie mit den Hufen meines Pferds aufzuwirbeln und'' '''windschiefe''' ''Forts vor Rothäuten zu verteidigen...''</ref><ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 144: ''Die Gastenpforte hatte schon bessere Tage gesehen und hing'' '''windschief''' ''an einem verrosteten Eisengestänge.''</ref> * '''schlank''' – gertenschlank * '''schlau''' – bauernschlau * '''schlecht''' – grottenschlecht * '''schnell''' – blitzschnell, windschnell<ref>Bredendick, A. 2013. ''Die Jagd der Wölfin''. Elbwood-Verlag, S. 61: ''Ein anderes Mal wich der'' '''windschnelle''' ''Nodin zu spät seiner Beute aus und wurde vom Geweih einer Elchkuh gegen einen Fichtenstamm geschleudert.''</ref> * '''schön''' – bildschön, engelschön, wunderschön * '''schwarz''' – kohlrabenschwarz, kohlschwarz, nachtschwarz, pechrabenschwarz,<ref>[[Stefanie Gercke|Gerke, Stefanie]]. 2001. ''Ins dunkle Herz Afrikas''. München: Droemer Knaur. S. 162: ''Es war'' '''pechrabenschwarz''' ''draußen, die Wohnzimmerlampen spiegelten sich in den hohen, dunklen Fenstern, und der Fernseher lief, wie immer.''</ref> pechschwarz<ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 112: '''Pechschwarze''', ''volle Haare umrahmen ein herzförmiges Gesicht mit schräg geschnittenen hellgrünen Augen.''</ref>, rabenschwarz, tiefschwarz * '''schwer''' – bleischwer, sauschwer (plat), zentnerschwer * '''sehnt''' – heißersehnt * '''sicher''' – bombensicher, todsicher * '''schnell''' – pfeilschnell * '''stark''' – bärenstark,<ref>Angelowski, M. 2013. ''Der Werwolf von Köln''. Hamburg: Hermann-Josef Emons Verlag. S. 250: ''Er hatte einen großen,'' '''bärenstarken''' ''Mann erwartet, stattdessen führte man ihm einen mickrigen Kerl mit vernarbtem Gesicht und gelben Haaren vor, stark gezeichnet von der langen Zeit im Verlies''.</ref> baumstark, bullenstark, stierstark * '''steif''' – stocksteif<ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 122: ''Gisla blieb'' '''stocksteif''' ''stehen.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 291: ''...bekam mein Hund einen heftigen Anfall von Panik. Eigentlich war er immer ein ausgeglichener, friedlicher Typ gewesen, doch an diesem Tag blieb er'' '''stocksteif''' ''auf der Schwelle des Zimmers stehen...''</ref>, statuensteif<ref>Fitzek, S. 2018 (2016). ''Das Paket''. München: Knaur, S. 164: ''Heute trug sie statt dem üblichen Designerkleidchen einen mausgrauen Jogginganzug und saß'' '''statuensteif''' ''auf der Kante der Couch.''</ref> * '''still''' – mäuschenstill, mucksmäuschenstill * '''süß''' – honigsüß, zuckersüß<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 258:''"Es geht nicht um mich", erklärte Esmeralda'' '''zuchersüß''' ''und wies auf Niccolo. "Das hier ist ein junger Mann, der den Bischof sprechen möchte."''</ref> * '''taub''' – stocktaub * '''teuer''' – schweineteuer; sauteuer (plat) * '''tief''' – abgrundtief<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 290: ''Dann taumelte er in den Wald hinein un wollte sein kaputtes Leben zurückhaben, das er vor zwei Tagen noch so'' '''abgrundtief''' ''gehasst hatte.''</ref><ref>Neeb, U. 2008. (2006). ''Die Siechenmagd: Historischer Frankfurt-Roman''. 2. Auflage. Frankfurt am Main: Societäts-Verlag, S. 114: ''Demnach müsse der Täter sein Opfer'' '''abgrundtief''' ''gehasst haben, dass er ihm eine solche Qual zugefügt hätte.''</ref> * '''tot''' – mausetot * '''traurig''' – tieftraurig, todtraurig<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 254: ''Es war für mich ein'' '''todtrauriger''' ''Moment, wie wir da mit unserem Boot abfuhren und schlieẞlich nur noch die Trauerlieder der Fayu weithin über den Fluss schallen hörten.''</ref> * '''trocken''' – staubtrocken,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 384: ''Sterns Finger berührten die'' '''staubtrockene''' ''Haut der Frau, als er ihr den Schlüssel aus der Hand nahm.''</ref><ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 216: ''Meine Kehle war'' '''staubtrocken''', ''das Schlucken schmerzte.''</ref> knochentrocken<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 302: ''Selbst wenn ihr'' '''knochentrockener''' ''Verstand wider Erwarten in der Lage wäre, meine Erklärung der Vorfälle aufzunehmen und zu glauben - was brachte das?''</ref> * '''übel''' – speiübel,<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 233-234: ''Stern wurde'' '''speiübel''', ''als er erkannte, wie sinnbildlich die unechte Kulisse dieses Hauses für die gesamte Situation war, in der er seit wenigen Tagen steckte''.</ref> kotzübel (plat, letterlik kotsmislik) * '''umkämpft''' – heißumkämpft * '''umstritten''' – heißumstritten * '''unglücklich''' – todunglücklich * '''vergnügt''' – quietschvergnügt * '''verschieden''' – grundverschieden * '''voll''' – knallvoll, proppenvoll, randvoll,<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 77:''Nur vor einem Supermarkt gab es Lärm: Scharen von Leuten packten die Kofferräume ihrer Wagen'' '''randvoll''' ''mit Lebensmitteln.''</ref> sternhagelvoll (dronk) * '''vornehm''' – scheißvornehm (plat), stinkvornehm * '''wach''' – hellwach<ref>Pausewang, G. 1989 (2006). ''Die Wolke''. Ravensburger Buchverlag. S. 76:''Janna-Berta war'' '''hellwach''' ''geworden.''</ref> * '''warm''' – brühwarm * '''weich''' – butterweich, samtweich, wachsweich, watteweich,<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 324: ''Riesige weiße Flocken fielen langsam herab, schon hatten sich dicke'', '''watteweiche''' ''Schneehaufen gebildet,...''</ref> windelweich, gummiweich<ref>Glukhovsky, D. 2010. (2007). ''Sumerki: Dämmerung''. München: Wilhelm Heyne Verlag: S. 381: ''Du versuchst zu laufen, doch setzt du völlig vergeblich ein'' '''gummiweiches''' ''Bein vor das andere, ohne von der Stelle zu kommen.''</ref> * '''weiß''' – blütenweiß, kalkweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 106: ''Die übrigen Gäste hatten sich alle um den'' '''kalkweißen''' ''Dichter versammelt, der schnell und hastig atmete, während Mary sein schweißfeuchtes Gesicht vorsichtig mit einer Serviette abtufte.''</ref><ref>Kröhn, J. 2011. ''Tochter des Nordens''. Köln: Bastei Lübbe. S. 342: ''Gisla war'' '''kalkweiß''' ''im Gesicht vor Angst um Runa.''</ref> schneeweiß, schlohweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 224: ''Gleichzeitig wurde der Verschlag an der anderen Seite aufgerissen, und ein zweiter Mann, mit'' '''schlohweißen''' ''Haaren und deutlich älter als der Junge am Fenster, erschien in der Öffnung.''</ref> milchweiß,<ref>Hardebusch, C. 2009. ''Die Werwölfe.'' München: Heyne Verlag, {{ISBN|978-3-641-02978-4}}, S. 58: ''Die langen roten Haare, die nun gelöst über ihren Körper hingen, bildeten einen reizvollen Gegensatz zu ihrer'' '''milchweißen''' ''Haut.''</ref> wolkenweiß - <ref>Brook, M. 2011 (2010). ''Die Eiserne See: Wilde Sehnsucht''. (Übersetzerin: Beate Bauer). Köln: Egmont-Lyx Verlag. S. 139: ''Anders als das kugelförmige Schlachtschiff, das Sheffield gebaut hatte, trug die'' Lady Corsair ''einen langen,'' '''wolkenweißen''' ''Ballon über dem hölzernen Schiff'', [...]</ref> * '''weit''' – himmelweit, meilenweit, sperrangelweit<ref>Fitzek, Sebastian. 2008. ''Das Kind: Psychothriller''. München: Knaur, S. 104: ''Sie stand'' '''sperrangelweit''' ''offen''.</ref> * '''wenig''' – blutwenig * '''wild''' – fuchsteufelswild * '''wohl''' – pudelwohl * '''wütend''' – stinkwütend<ref>Kuegler, S. 2005 (2011). ''Dschungelkind''. München: Knaur Taschenbuch Verlag. S. 210: ''Sie war noch immer'' '''stinkwütend''', ''das Papa es gewagt hatte, sie anzuschreien.''</ref> * '''zahm''' – handzahm * '''zart''' – babyzart, hauchzart, pfirsichzart == Engels == * '''ahead''' - dead ahead<ref>Fabbri, R. 2014. ''Masters of Rome: Vespasian V''. London: Corvus. p. 90: ''Vibius kicked his mount forward, looking'' '''dead ahead''' ''with blank eyes; the Gallic and legionary cavalry streamed through the gap behind him unaware of what their legate was expecting of them.''</ref> * '''black''' - pitch black * '''broke''' - stone broke, stony-broke * '''cheap''' - dirt cheap * '''clear'''- crystal-clear<ref name="Esterhuizen" /> * '''cold''' - ice cold, stone-cold<ref name="Esterhuizen" /><ref>Browne, Adam. 2020. ''Dogs of Mars: Dog from the Machine''. Dayfly Publications, p. 11: ''Lost a lot of good dogs to these abominations. The black ones were the worst.'' '''Stone-cold''' ''killers, every last one of 'em.''</ref> * '''crazy''' - batshit crazy (plat) * '''dead''' - stone dead<ref>Browne, Adam. 2017. ''Imperium Lupi''. Dayfly Publications, p. 558: ''The cocktail of poisons in Rafe's body would kill any of us'' '''stone dead''' ''...even you my Alpha.''</ref>, dog-dead<ref>Cape Fear (1991) ''"Best-case scenario: you kill Cady'' '''dog-dead.'''"</ref> * '''deaf'''- stone-deaf<ref name="Esterhuizen" /> * '''drunk''' - dead drunk, blind drunk * '''dry''' - bone dry, cotton-dry (mouth) * '''earnest''' - blood-earnest * '''full''' - chock full * '''hard''' - rock hard * '''hot''' - sizzling hot, melting hot * '''mad''' - stock raving mad, stark raving mad * '''naked''' - stark naked * '''new''' - brand new * '''poor''' - dirt poor * '''quiet''' - church quiet<ref>Navarro, Y. 2005. ''Elektra''. New York: Pocket Books, p. 143: ''Everything was lush and green and, except for their own breathing and the bugs, nearly'' '''church quiet'''.</ref> * '''red''' - blood red * '''serious''' - dead-serious<ref>Browne, Adam. 2017. ''Imperium Lupi''. Dayfly Publications, p. 680: ''Uther laughed the offer off, as if it were a joke, but Lorna looked'' '''dead-serious'''.</ref> * '''sharp''' – razor sharp * '''silent''' - dead silent * '''still''' - stock still<ref name="Esterhuizen" /> * '''straight''' - ramrod straight * '''thin''' - razor thin<ref>Paulsen, R. & Fleeman, M. 2019. ''Voice Lessons: How a Couple of Ninja Turtles, Pinky and an Animaniac Saved My Life''. Jersey City: Viva Editions. pp. 57: ''I came to realize that the margin of error in Hollywood was'' '''razor thin'''.</ref>, stick-thin, rake-thin * '''tired''' - dog-tired<ref name="Esterhuizen" /><ref>''Collins Unabridged French-English Dictionary'', 1981 (1978) p. 191, ''être sur les dents'' (épuise) to be worn out, '''dog-tired'''</ref> * '''upright''' - bolt upright * '''white''' - snow-white<ref name="Esterhuizen" /> == Nederlands == === Middelnederlands === Die onderstaande voorbeelde is geteleskopeerde vergelykings, bv. steendoot = so doot als een steen:<ref>De Klerk, G.J. 1982. ''Middelnederlands: 'n eerste kennismaking''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 166</ref> * '''claer''' - silverclaer * '''doot''' - steendoot * '''graeu''' - ascgraeu * '''hart''' - iserhart * '''naeckt''' - moedernaect * '''root''' - bloetroot * '''sat''' - coesat * '''vast''' - erdvast, lantvast * '''wit''' - snewit === Moderne Nederlands === In Nederlands kan ''versterkte adjectieven'' ook vir verskillende beklemtonings in spesifieke kontekste gebruik word. So kan ''gortdroog'' gebruik word vir 'n vervelige (saai) boek en ''kurkdroog'' vir klimaat, of ''beeldschoon'' gesê geword van vroue en ''brandschoon'' van linnegoed of kleedkamers.<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 165:''Alle wc's waren'' '''brandschoon''', ''en hij liep terug de gang in en stak op zijn beurt zijn hand op naar de beheerder.''</ref> In 'n 2007-opname is 'n sekere aantal Nederlandse en Belgiese studente tussen 18 en 25 jaar oud gevra om die onderstaande byvoeglike naamwoorde (in '''vetdruk''') in die spesifieke konteks van die voorbeeldsin te versterk. Die respondente is toegelaat om meer as een moontlikheid neer te pen:<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/_ver016200701_01/_ver016200701_01_0022.php ''Het gebruik van samengestelde adjectieven met een versterkend betekenisaspect in het Nederlands'' Philippe Hiligsmann & Christine Meurs]</ref> * '''alleen''': moederziel alleen, zielsalleen, doodalleen. * '''arm''': straatarm, doodarm, hondsarm, broodarm, superarm, keiarm. * '''bang''': doodsbang, superbang, doodbang, hondsbang. * '''bekend''': superbekend, alombekend, overbekend, wereldbekend, oerbekend, gigabekend, megabekend, welbekend. * '''bezopen''': straalbezopen,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 266:'' 'Een zooitje. Vuil, verwaarloosd, bierkratten manshoog opgestapeld op het balkon. Moeder'' '''straalbezopen'''…</ref> strontbezopen, ladderzat, stomdronken, ladderbezopen. * '''bleek''': lijkbleek<ref>D'Haese, M. 1979 (1967). "De terechtwijzing''. In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 32: ''Toen werd hij'' '''lijkbleek''' ''omdat hij besefte dit tamelijk dubbelzinnig gezegde te hebben uitgesproken.''</ref>, doodsbleek, lijkwit, witbleek. * '''blij''': dolblij, superblij, reuzeblij, keiblij, zielsblij, doodblij, razendblij, doodsblij, hondsblij. * '''breed''': kamerbreed, superbreed, megabreed, hemelsbreed, keibreed, duimbreed, stratenbreed, ultrabreed, oeverbreed, schouderbreed, gevelbreed, duimenbreed. * '''dom''': oliedom, oerdom, keidom, megadom, steendom, ezelsdom, oerstom, oliekoekerdom, aartsdom. * '''donker''': pikdonker, stikdonker, pikkedonker, aardedonker<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 64: ''Het was intussen'' '''aardedonker''' ''geworden, de lamp straalde als een planeet en ontwierp tegen de woudrand een supergriezeligheid van'' [...]"</ref>, aardsdonker, stekedonker, steendonker, aarddonker, aartsdonker, stikkedonker, oerdonker. * '''dood''': morsdood, steendood. * '''dronken''': stomdronken, ladderzat, steendronken, lamdronken, blauwdronken, straalbezopen. * '''dun''': flinterdun, splinterdun, ultradun, extradun, superdun, filterdun, ragfijn, papierdun, vliesdun, draaddun<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 195:''Hoewel hij niet verwachtte iets te zullen aantreffen, opende hij alle kastdeurtjes en vond een halfvergane muis naast een roestig blik doperwten van een merk dat al jaren niet meer in de handel was. Hij droeg het lijkje aan de'' '''draaddunne''' ''staart naar buiten.''</ref> * '''duur''': peperduur, superduur, keiduur, pokkeduur, stikduur, strontduur, tyfusduur, steenduur. * '''eenvoudig''': doodeenvoudig, poepeenvoudig, supereenvoudig, poepsimpel, simpeleenvoudig, doodsimpel, supersimpel. * '''ellendig''': doodellendig, superellendig, doodsellendig, kei-ellendig, oerellendig, strontellendig, straatellendig, bere-ellendig, allerellendigst, zielsellendig, doodongelukkig, hondsellendig. * '''gek''': stapelgek, knettergek, knotsgek, goedgek, supergek. * '''gelukkig''': dolgelukkig, doodgelukkig, zielsgelukkig, overgelukkig, supergelukkig, reuzegelukkig, dolblij, ingelukkig. * '''gevaarlijk''': levensgevaarlijk, supergevaarlijk, aartsgevaarlijk, doodsgevaarlijk, keigevaarlijk, reuzegevaarlijk, doodgevaarlijk, megagevaarlijk. * '''goed''': beregoed, supergoed, steengoed, keigoed, megagoed, ingoed, reuzegoed, retegoed. * '''goedkoop''': spotgoedkoop, supergoedkoop, megagoedkoop, ultragoedkoop. * '''groot''': reuzegroot, supergroot, megagroot, levensgroot, beregroot, keigroot. * '''gruwelijk''': doodgruwelijk, aartsgruwelijk, supergruwelijk, keigruwelijk, oergruwelijk, godsgruwelijk. * '''heet''': bloedheet,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 233:''Hij had opdracht gegeven de verwarming in het kamertje open te draaien, en het was er inmiddels'' '''bloedheet.'''</ref> superheet, snikheet, kokendheet, loeiheet, vuurheet, gloedheet, keiheet, pokkenheet, stikheet. * '''hoog''': torenhoog, huizenhoog, superhoog, megahoog, metershoog, mijlenhoog, reuzehoog, hemelhoog, kilometershoog, wolkenhoog, knetterhoog. * '''jaloers''': stikjaloers, superjaloers, doodjaloers, hondejaloers, strontjaloers, zielsjaloers, megajaloers, aartsjaloers, rotjaloers<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 96: ''Ze zijn allemaal'' '''rotjaloers''' ''op de croton, denkt hij.''</ref> * '''jong''': piepjong, superjong, berejong, kei-jong, megajong, bloedjong. * '''kalm''': doodkalm, doodskalm, ijskalm. * '''lekker''': superlekker, kiplekker, keilekker, berelekker, reuzelekker, megalekker, steenlekker, doodlekker, hemelslekker, ovenlekker, overheerlijk. * '''lief''': poeslief, superlief, doodlief, keilief, hondslief, megalief. * '''lui''': superlui, aartslui, aardslui, hondslui, keilui, oerlui, doodlui, vetlui, megalui, berelui. * '''mager''': graatmager, doodmager, broodmager, keimager, supermager, latmager. * '''moe''': doodmoe,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 63:''De hele eindeloze dag was gevuld met uitsluitend negatieve feiten, en hoewel hij'' '''doodmoe''' ''was en licht in zijn hoofd omdat hij niet had geluncht, besloot Vegter zichzelf te trakteren op een blik op het huisje.''</ref> hondsmoe, supermoe. * '''naakt''': poedelnaakt, spiernaakt, piemelnaakt. * '''nat''': kletsnat, doornat, kleddernat, zeiknat, drijfnat, strontnat, druipnat, zuipnat, kliedernat. * '''nieuw''': gloednieuw,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 125:'' 'Ik denk niet dat er aanleiding is om bang te zijn,' zei Talsma. Ze liepen met hem mee de gang in en hij zag de'' '''gloednieuwe''' ''veiligheidsketting die aan de deur was bevestigd. 'Maar een goed slot is natuurlijk nooit verkeerd'.''</ref> splinternieuw, spiksplinternieuw, nagelnieuw, gladnieuw, ultranieuw. * '''rijk''': schatrijk, steenrijk, superrijk, poeprijk, smoorrijk, keirijk, stinkrijk, strontrijk. * '''saai''': oersaai, doodsaai, keisaai, megasaai, beresaai, supersaai, bloedsaai, pokkesaai, apesaai, doodvervelend. * '''serieus''': bloedserieus, doodserieus, doodernstig, stikserieus. * '''trots''': ape(n)trots, beretrots, supertrots, megatrots, reuzetrots. * '''verbaasd''': stomverbaasd<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 95: ''Ziezo, dan weten de bezoekers er alles van en ze hoeven alleen maar'' '''stomverbaasd''' ''het hoofd te schudden om meneer H. volmaakt gelukkig te maken.''</ref>, superverbaasd, keiverbaasd. * '''vers''': dagvers, supervers, kakelvers, kersvers, levensvers, kraakvers, marktvers, slachtvers, visvers, vriesvers, poepvers, botervers, krakelvers, diepvriesvers. * '''vervelend''': oervervelend, stomvervelend, doodvervelend, strontvervelend, supervervelend, rotvervelend, stiervervelend, stikvervelend, stinkvervelend. * '''vlug''': vliegensvlug, supervlug, razendvlug, razendsnel, keivlug, kattenrap, vingervlug. * '''vreemd''': supervreemd, keivreemd, knalvreemd, wereldvreemd. * '''ziek''': doodziek, hondsziek, keiziek, megaziek, paardeziek, strontziek. * '''zoet''': mierzoet, suikerzoet, superzoet, megazoet, honingzoet, overzoet, koekezoet, peperzoet, zeemzoet. * '''zot''': stapelzot, apezot, stapelgek, superzot, stekezot, keizot, stikzot, toppezot, tokkezot, megazot, dolzot, oerzot, ladderzot, knetterzot, knettergek. Hierdie opname strook ook met die bevinding van die Nederlandse taalkundige en skrywer René Appel, in die radiotaalprogram, ''De Taalstaat''. Intensiverende voorvoegsels soos "super-" (bv. ''super''spannend, ''super''leuk...) is "enorm populaire" in Nederlands. Ander voorvoegsels wat ook aan die beurt kom is ''bere''leuk, ''rete''goed, ''kei''hard, ''kei''leuk, ''knetter''leuk, ''knetter''goed en selfs ''foei''lekker.<ref>[http://radiobox2.omroep.nl/broadcaststream/file/467578.mp3 ''De taalstaat''-potgooi, Radio 1, 7 Mei 2016, 40:28 – 41:40]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (60,3 Megagreep)</ref> Ander voorbeelde: * '''blank''': roomblank * '''bleek''': kurkbleek<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 55: ''En zij vestigde daarbij, onbewust en volstrekt zonder bedoeling, haar ogen, waarin de liefde leefde, op de'' '''kurkbleke''' ''apotheker tegenover haar, die al in geen twintig jaren de grenzen overschreden had.''</ref> * '''druk''': knetterdruk<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5245525/hoe-druk-op-de-weg-frankrijk-duitsland-italie-zwarte-zaterdag-anwb rtlnieuws. 2021. "'Ergste zwarte zaterdag ooit' verwacht, gisteren al 1000 kilometer file" 31 juli.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ''Het is dit weekend'' '''knetterdruk''' ''op de Europese wegen''.</ref> * '''dun''' - palingdun<ref>De Vries, D. ''China'' ''Als je je raampje vijf centimeter opendraait en een seconde de anderekant opkijkt, kruipt er tot je niet geringe verbazing een'' '''palingdun''' ''Chineesje naarbinnen.''</ref> * '''dwaas''': doldwaas<ref>[http://www.vandale.be/column-van-milfje-meulskens-de-gevreesde-dt-fout De gevreesde dt-fout.]: In die ''doldwaze'' paniek passen ze de regels verkeerd toe.</ref> * '''eerlijk''': doodeerlijk, goudeerlijk, brandeerlijk<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p. 15: ''Marie, ze was zo'' '''brandeerlijk''' ''geweest toen ze zei: 'Ik speel geen komedie, Age Folgersma! Denk niet dat ik straks verliefd om je nek zal hangen want ik ben niet verliefd.''</ref> * '''eigenwijs''': stronteigenwijs * '''eng''': doodeng * '''enthousiast''': dolenthousiast<ref>Kuegler, S. 2007 (2006). ''Terug naar de jungle''. Vertaler: Katja Hunfeld. Amsterdam:Sirene, p. 55: ''Dankzij het fantastische uitzicht over het woud waren we'' '''dolenthousiast''' ''over onze nieuwe huisvesting.''</ref> * '''fijn''': naaldfijn<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 41: ''Het'' '''naaldfijn''' ''kerktorentje stak, als met sille vinger, flauw op uit de neveligheid, om hem de plek te wijzen''.</ref> * '''gaaf''': puntgaaf<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.69: ''Ruud knikte: 'Wina in de Drentse bossen en ik hier in het hoge noorden en toch is ons huwelijk'' '''puntgaaf'''</ref><ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p. 214: ''Hun huwelijk was'' '''puntgaaf''', ''al woog het gemis van kinderen voor Geertje nog altijd erg zwaar.''</ref> * '''geel''': goudgeel<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 57:''In zijn kamer stond Vegter voor het raam en keek naar het eetcafé aan de overkant, waar'' '''goudgeel''' ''licht door de beslagen ruiten scheen.''</ref> * '''gezond''': kerngezond<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 30: ''Want de ouders hadden aan deze kindervrijage tussen de'' '''kerngezonde''' ''knaap en het zwakke dochtertje uit de Overijsselse pastorie nooit betekenis willen hechten en de moeder wist niet te benaderen wat er omging in de gesloten jongen, met de lengte en het lichaam van een man en de blaauwe oopopslag van een kind.''</ref> * '''glad''': spekglad<ref>Kuegler, S. 2007 (2006). ''Terug naar de jungle''. Vertaler: Katja Hunfeld. Amsterdam:Sirene, p. 44: ''Vooral niet bij regen, wanneer de versleten planken ook nog eens'' '''spekglad''' ''waren.''</ref> * '''grauw''': asgrauw<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.198: '''Asgrauw''' ''van kwaadheid had hij schor gefluisterd: 'Ga uit mijn ogen, jongen, of ik doe je wat...' ''</ref> * '''groen''': gifgroen, bronsgroen, knalgroen, biljartgroen<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 59: ''Zij zag inderdaad een bos'', '''biljartgroene''' ''struiken''.</ref> * '''grijs''': muisgrijs<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p.71: ''Ik zag dat heel dat Europese land er anders uitzag dan nu, sprookjesachtiger, warmer, olijfgroen, met bizarre'' '''muisgrijze''' ''rotsen die tussen de huizen uit de grond groeiden...[...]''</ref> * '''hard''': bikkelhard, glashard, keihard, knalhard, knoerhard, oerendhard * '''helder''': kraakhelder, glashelder * '''klaar''': zonneklaar * '''klein''': popklein,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 107: ''Zij zag een blootgewoeld voetje eronderuit glippen...'' '''pop-klein''', ''kleiner dan zij nog ooit een menselijke voet had gezien, de teentjes als een rijtje pepermuntjes onder tegen de rozige voetbal gedrukt, en het glimmend hieltje, dat scherp als een wigje toeliep.''</ref> appelklein,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 118: ''En zij wist niet wat daaraan toe te voegen, zó'' '''appelklein''' ''kwam haar, het middelpunt der zware wol-verschuivingen, onder een totemutsje met kolossale pluim, het rimpelgezichtje en dit menselijk wezen voor.''</ref> piepklein * '''koud''': stervenskoud * '''lang''': levenslang,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 77: ''En ik vrees, dat ik'' '''levenslang''' ''als de roepende in de woestijn zal blijven naar de goede Mens, deze, of een andere, aan wie ik mijn schuld, en die mijner reisgenoten, zal mogen voldoen''.</ref> ellenlang * '''lelijk''': spuuglelijk * '''leuk''': doodleuk<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.395: ''De jongens, Renko en Heiko, hadden hun auto's diep onder de grond verstopt en reden nu weer'' '''doodleuk''' ''met de koets over de wegen!''</ref> * '''licht''': vlinderlicht<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 53: ''Zij droeg een jurkje uit een sjaal geknipt, zó'' '''vlinderlicht''' ''en ingepind, zó heupeloos en strak, dat er geen hemdje onder scheen, ternauwernood een lijfje.''</ref><ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.424: ''Onno drukte vol tederheid een'' '''vlinderlichte''' ''kus op haar haar.''</ref> * '''misselijk''': hondsmisselijk<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 187:''Ze werd'' '''hondsmisselijk''' ''van de chemokuren, en de medicijnen die ze had gekregen om dat te bestrijden, hielpen niet erg.''</ref> * '''mooi''': bloedmooi<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 132:''Ze had een Antilliaanse vader, had haar jeugd op Aruba doorgebracht en was'' '''bloedmooi'''.</ref> * '''nat''': drijfnat<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.527: ''Deze nacht viel Fenneke het eers in slaap. Na een lange tijd waarin ze geluidloos haar verdriet uithuilde en waarbij enkel haar hoofdkussen'' '''drijfnat''' ''werd, viel ze uitgeput in slaap.''</ref> * '''nieuw''': fonkelnieuw<ref>Dijkzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 5: ''Een'' '''fonkelnieuwe''' ''rode meisjesfiets''.</ref> * '''nijdig''': spinnijdig<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.199: ''Martje Vederius'', '''spinnijdig''' ''als ze was, keek niet op toen ze haar schoonmoeder zacht hoor zeggen: 'Ik weet wat je wilde zeggen met dat "later", meidje.''</ref> * '''recht''': kaarsrecht<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 165:''In de hal zat Sonja Gerets'' '''kaarsrecht''' op een van de stoelen.</ref> * '''rond''': radijsrond,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 146: ''Vorbei Frankfurt,' herhaalde hij onbewogen, als hadden zomin de'' '''radijs-ronde''' ''paarlen in de oren van mevrouw Tuk, als de gekeerde demi-saison van de oude professor, die zich door haar verdringen liet, zijn aandacht bereikt.''</ref> kogelrond<ref>Mulisch, H. 1979 (1967). "Wat gebeurde er met sergeant Massuro?". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 66: ''Met'' '''kogelronde''' ''ogen stond hij in de tent te wankelen, als een robot, van het ene been op het andere''.</ref> * '''rood''': bloedrood,<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 63: '''Bloedrood''' ''werd hij tot onder zijn kuifje''.</ref> vuurrood<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 190:''In de spiegel zag hij een nieuwe,'' '''vuurrode''' ''puist net naast zijn neus.''</ref> granaatrood<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 122: '''Granaat-rood''' ''werd het kinderhoofdje met het wijde, fronselende vel...''</ref> * '''scherp''': messcherp,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 258:'' 'Hij is rijp,' zei Talsma. In het doodse licht van de tl-buizen leek zijn gezicht een pentekening van Toorop. De jukbeenderen'' '''messcherp''', ''de holtes eronder inktzwart.''</ref> haarscherp,<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.326: ''Het was voor Nanne niets meer dan een bevlieging en ze begreep nu'' '''haarscherp''', ''dat Nanne er niets meer voor voelde om een verhouding aan te knopen met een weduwe!''</ref> vlijmscherp * '''stijf''': beeldstijf,<ref>Streuvels, S. 1965 (achttiende druk). ''De oogst''. Brugge: Desclée de Brouwer, bl. 10: ''Ze zat'' '''beeldstijf''' ''te staren''.</ref> stokstijf * '''stil''': doodstil<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 115: ''Het eerste jaar... toen van heinde en ver de vrienden naar het melodieuze huisje kwamen en 's avonds op het'' '''doodstil''' ''gazon Michaels viool al wat geen woorden vond naar de sterrenhemel opzong''.</ref> * '''toevallig''': stomtoevallig<ref>Thijssing-Boer, H. 2004 (1980). ''Fenne:Trilogie''. Kampen: Zomer & Keuning familieromans, p.235: ''Age en Thijs hadden elkaar'' '''stomtoevallig'' ''bij het busstation in Groningen ontmoet en waren natuurlijk samen naar het dorp gereisd.''</ref> * '''verdiend''': dikverdiend * '''verliefd''': stapelverliefd * '''vet''': moddervet<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 225:''Drie'' '''moddervette''' ''goudvissen zwommen panisch rond.''</ref> * '''vol''': stampvol,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 133:''De kroeg was groter dan hij gedacht had, en het was er'' '''stampvol'''.</ref> bomvol,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 232:''Het eetcafé aan de overkant had zijn lichten ontstoken en zat'' '''bomvol'''.</ref> tjokvol, overvol * '''wakker''': klaarwakker<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 153: '''Klaarwakker''' ''werd zij van de inspanning en van de vloeken, die in alle talen haar achterna gonsden.''</ref> * '''wit''': sneeuwwit, spierwit, melkwit,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 206:''Gefascineerd staarde hij naar het dijbeen, waarvan de'' '''melkwitte''' ''huid zichtbaar was rond een grapende wond, en hij was vagelijk verwonderd dat de werkelijkheid van rauw, bloedende vlees de beelden zoals hij die van de televisie kende overtrof.</ref> hagelwit,<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 230:''Haar ogen zwierven door de kamer, gleden langs de planten, het vijvertje, de'' '''hagelwitte''' ''vitrage.''</ref> waswit<ref>Naeff, T. 1928 (1965). ''Klein avontuur''. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij. bl. 155: ''Een oude vrouw zat daar, met in haar schoot het'' '''waswit''' ''gezicht van een jongere, een meisje, dat zij tussen haar rimpelhanden koesterde.''</ref> * '''wel''': wonderwel<ref>Vandeloo, J. 1979 (1967). "De Croton". In: Grové, A.P., De Pauw W. & Steyn, J.L. ''Nederlandse verhale van ons eie tyd''. Kaapstad: Academica. p. 93: ''In een paar maande heeft de croton zich hier'' '''wonderwel''' ''aangepast.''</ref> * '''zenuwachtig''': doodzenuwachtig * '''zwaar''': loodzwaar<ref>Dijzeul, L. 2007 (2008). ''Koude lente''. Amsterdam: Anthos, p. 283:''De alcohol had zijn armen en benen'' '''loodzwaar''' ''gemaakt, en nog meer bier zou de vermoeidheid alleen maar versterken''.</ref> * '''zwart''': grijmselzwart,<ref>Streuvels, S. 1965 (achttiende druk). ''De oogst''. Brugge: Desclée de Brouwer, bl. 41: '' 't Was'' '''grijmselzwarte''' ''avond reeds als Rik opschoot en wist dat 't al leugens waren en zinsbedrog!''</ref> pikzwart * [https://nl.wiktionary.org/wiki/Categorie:Intensief_in_het_Nederlands sien ook] == Noors == * '''blid''' - smørblid ("botterbly")<ref name="Niday">[https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/57358/MA-Sara-Niday.pdf Niday, S.M. 2017. Shit-cool and Giant-interesting words: A study of noun+adjective compounds in Norwegian. MA-thesis in Linguistics. Oslo: University of Oslo.]</ref> * '''blind''' - steinblind ("steenblind")<ref name="Niday" /> * '''blå''' - knallblå ("knalblou")<ref name="Niday" /> * '''bra''' - dritbra ("strontgoed")<ref name="Niday" /> * '''daud''' - steindaud ("steendood")<ref name="Niday" /> * '''dauv''' - steindauv ("steendoof")<ref name="Niday" /> * '''dyr''' - svindyr ("swynduur")<ref name="Niday" /> * '''ekte''' - rotekte ("wortel-eg")<ref name="Niday" /> * '''falsk''' - botnfalsk ("bodemvals")<ref name="Niday" /> * '''feit''' - smellfeit ("knalvet")<ref name="Niday" /> * '''fersk''' - blodfersk ("bloedvars")<ref name="Niday" /> * '''fin''' - brillefin ("brilfyn")<ref name="Niday" />, smellfin ("knalfyn")<ref name="Niday" /> * '''flat''' - paddeflat ("paddaplat")<ref name="Niday" /> * '''flink''' - dritflink ("strontslim")<ref name="Niday" /> * '''full''' - breddfull ("randvol")<ref name="Niday" /> * '''galen''' - steingalen ("steengek")<ref name="Niday" /> * '''gamal''' - eldgamal ("eeue-oud")<ref name="Niday" />, hundgamal ("hondoud")<ref name="Niday" />, steingamal ("steenoud")<ref name="Niday" /> * '''glad''' - hjarteglad ("hartebly")<ref name="Niday" />, kisteglad ("kisbly")<ref name="Niday" />, sjeleglad ("sielsbly")<ref name="Niday" /> * '''god''' - hjartegod ("hartegoed")<ref name="Niday" />, kjempegod ("reusegoed")<ref name="Niday" />, knallgod ("knalgoed")<ref name="Niday" />, krutgod ("kruitgoed")<ref name="Niday" />, naudgod ("noodgoed")<ref name="Niday" /> * '''gul''' - knallgul ("knalgeel")<ref name="Niday" /> * '''hard''' - knallhard ("knalhard")<ref name="Niday" />, knivhard ("meshard")<ref name="Niday" /> * '''heldig''' - griseheldig ("otjie-gelukkig", "varkiegelukkig")<ref name="Niday" />, svineheldig ("swyngelukkig")<ref name="Niday" /> * '''kald''' - bikkjekald ("hondkoud")<ref name="Niday" />, smellkald ("knalkoud")<ref name="Niday" />, steinkald ("steenkoud")<ref name="Niday" />, svinekald ("swynkoud")<ref name="Niday" /> * '''kjedeleg''' - dødskjedeleg ("doodvervelig")<ref name="Niday" /> * '''klar''' - klokkeklar ("klokhelder")<ref name="Niday" />, krystallklar ("kristalhelder")<ref name="Niday" />, soleklar ("sonhelder")<ref name="Niday" /> * '''kvit''' - kritkvit ("krytwit")<ref name="Niday" /> * '''lei''' - dritlei ("strontkeelvol"; vergelyk Nederlands: "strontvervelend")<ref name="Niday" />, skitlei ("skytkeelvol")<ref name="Niday" /> * '''mørk''' - belgmørk ("peuldonker")<ref name="Niday" /> * '''nydeleg''' - dritnydeleg ("strontlieflik")<ref name="Niday" /> * '''pen''' - dritpen ("strontmooi")<ref name="Niday" /> * '''rask''' - lynrask ("bliksemsnel", "blitssnel")<ref name="Niday" /> * '''raud''' - knallraud ("knalrooi")<ref name="Niday" /> * '''redd''' - dødsredd ("doodsbang")<ref name="Niday" />, livredd ("lewensbang")<ref name="Niday" /> * '''rein''' - gullrein ("goudrein")<ref name="Niday" />, klokkerein ("klokrein")<ref name="Niday" />, krystallrein ("kristalrein")<ref name="Niday" /> * '''rik''' - steinrik ("steenryk")<ref name="Niday" /> * '''rosa''' - sjokkrosa ("skokpienk")<ref name="Niday" /> * '''sikker''' - bombesikker ("bomseker")<ref name="Niday" /> * '''skjønn''' - dritskjønn ("strooiskoon/-mooi")<ref name="Niday" /> * '''snar''' - eldsnar ("vuurvinnig")<ref name="Niday" />, lynsnar ("blitsvinnig")<ref name="Niday" /> * '''snill''' - kjempesnill ("reusegaaf")<ref name="Niday" /> * '''stilig''' - dritstilig ("strontstylvol", "-cool")<ref name="Niday" /> * '''stille''' - blikkstille<ref name="Niday" /> ("blikstil" - vergelyk Sweeds "blickstilla", aanvanklik die spieëlgladde weerkaatsing op die water, wat later 'n betekenisverruiming ondergaan het vir enigiets wat stilstaan), dødsstille <ref name="Niday" />("doodstil"), musestille ("muisstil")<ref name="Niday" /> * '''svolten''' - naudsvolten ("noodshonger")<ref name="Niday" /> * '''søt''' - dritsøt ("strontsoet", "-oulik")<ref name="Niday" />, kjempesøt ("reusesoet", "-oulik")<ref name="Niday" /> * '''tynn''' - syltynn ("palingdun")<ref name="Niday" /> * '''tørr''' - knusktørr ("tonteldroog")<ref name="Niday" /> * '''vakker''' - smellvakker ("knalmooi")<ref name="Niday" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Sien ook == * [[Trappe van vergelyking]] * [[Vergelykings (taalkunde)]] == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|intensiewe vorm}} [[Kategorie:Taalkunde]] jqhc94cayg6t2h1ddtzli5v3wt7znfn 0 56470 2964527 2438973 2026-09-02T16:27:55Z ~2026-43538-69 213887 2964527 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Maskandi''' is 'n [[Zoeloe]]-woord wat van die Afrikaanse "musikant" afgelei is. Dit het ontwikkel in 'n eg Suid-Afrikaanse musiekgenre wat elemente van [[reggae]], Zoeloe-[[blues]] en tradisionele klanke insluit.<ref>[http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Wit-maskandi-maak-opslae-20110727 Wit maskandi maak opslae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811074859/http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Wit-maskandi-maak-opslae-20110727 |date=11 Augustus 2011 }}, [[Beeld]], 17 Julie 2011</ref><ref>[https://topmaskandi.co.za/entertainment/the-breakthrough-stars-redefining-maskandi-music The Breakthrough Stars Redefining Maskandi Music]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Musiekgenres]] imd7nyqa5f3oy55sb0albyhr9m02n35 2964528 2964527 2026-09-02T16:59:13Z Pynappel 70858 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-43538-69|~2026-43538-69]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 2438973 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Maskandi''' is 'n [[Zoeloe]]-woord wat van die Afrikaanse "musikant" afgelei is. Dit het ontwikkel in 'n eg Suid-Afrikaanse musiekgenre wat elemente van [[reggae]], Zoeloe-[[blues]] en tradisionele klanke insluit.<ref>[http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Wit-maskandi-maak-opslae-20110727 Wit maskandi maak opslae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811074859/http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Wit-maskandi-maak-opslae-20110727 |date=11 Augustus 2011 }}, [[Beeld]], 17 Julie 2011</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Musiekgenres]] 3a69gzd4ea64wc26ygclfbflhh232f5 0 56550 2964641 2942114 2026-09-02T21:51:07Z Jcb 223 2964641 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die geleerde en politikus. Vir die artikel oor die Kaapse staatsman, sien [[Onze Jan Hofmeyr]].'' {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Jan Hendrik Hofmeyr | beeld = Hofmeyr.jpg | beeldonderskrif = Jan Hendrik Hofmeyr in die 1940's | orde = Minister van Mynwese | termynaanvang = [[16 Januarie]] [[1948]] | termyneinde = [[4 Junie]] [[1948]] | eersteminister = [[Jan Christian Smuts]] | voorganger = [[Sidney Frank Waterson]] | opvolger = [[Eric Louw]] | geboortenaam = Jan Frederik Hendrik Hofmeyr | geboortedatum = {{Geboortedatum|1894|3|20}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Kaapstad]], [[Kaapkolonie]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1894|3|20|1948|12|3}} | sterfteplek = [[Johannesburg]], [[Unie van Suid-Afrika]] | party = [[Suid-Afrikaanse Party]] (1929–1934)<br />[[Verenigde Party]] (1934–1948) | orde2 = Minister van Finansies | termynaanvang2 = [[1933]] | termyneinde2 = [[1948]] | eersteminister2 = [[Jan Christian Smuts|Jan Smuts]] | voorganger2 = [[Nicolaas Havenga]] | opvolger2 = [[Frederick Sturrock]] | orde3 = Minister van Onderwys | termynaanvang3 = [[1939]] | termyneinde3 = [[1948]] | eersteminister3 = [[Jan Smuts]] | voorganger3 = [[Henry Fagan]] | opvolger3 = [[Albert Jacobus Stals]] | orde4 = | termynaanvang4 = [[1933]] | termyneinde4 = [[1938]] | eersteminister4 = [[Barry Hertzog]] | voorganger4 = [[Daniël François Malan]] | opvolger4 = Henry Fagan | orde5 = Minister van Mynwese, Indiensneming en Maatskaplike Sake | termynaanvang5 = [[1936]] | termyneinde5 = [[1938]] | eersteminister5 = [[Barry Hertzog]] | voorganger5 = [[Patrick Duncan]] <small>(Mynwese)</small><br />[[Adriaan Fourie]] <small>(Indiensneming en Maatskaplike Sake)</small> | opvolger5 = [[Jan Christian Smuts|Jan Smuts]] <small>(Mynwese)</small><br />[[Harry Lawrence]] <small>(Indiensneming)</small><br />Henry Fagan <small>(Maatskaplike Sake)</small> | orde6 = [[Minister van Binnelandse Sake]] | termynaanvang6 = [[1933]] | termyneinde6 = [[1936]] | eersteminister6 = [[Barry Hertzog]] | voorganger6 = [[Daniël François Malan]] | opvolger6 = [[Richard Stuttaford]] | orde7 = Minister van Openbare Gesondheid | termynaanvang7 = [[1933]] | termyneinde7 = [[1936]] | eersteminister7 = [[Barry Hertzog]] | voorganger7 = [[Daniël François Malan]] | opvolger7 = [[Richard Stuttaford]] | orde8 = LP vir [[Johannesburg-Noord]] | termynaanvang8 = [[1929]] | termyneinde8 = [[1948]] | voorganger8 = | opvolger8 = | orde9 = Administrateur van [[Transvaal]] | termynaanvang9 = [[1924]] | termyneinde9 = [[1929]] | voorganger9 = | opvolger9 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = [[SACS]]<br />[[Universiteit van Kaapstad]]<br />Balliol College, Oxford | religie = [[Christendom]] | handtekening = }} '''Jan Frederik Hendrik (Jannie) Hofmeyr''' ([[Kaapstad]], [[20 Maart]] [[1894]] – [[Johannesburg]], [[3 Desember]] [[1948]]) was ’n Suid-Afrikaanse geleerde en politikus. Hoewel hy beskou is as te verlig vir sy tyd, was die algemene opvatting dat [[Jan Christian Smuts|genl. Jan Smuts]] hom uitgesoek het om hom op te volg as leier van die [[Verenigde Party]]. Hofmeyr was ’n buitengewoon begaafde student en gradueer met ’n M.A. op die ouderdom van 17 jaar. Sy lewe lank het hy poste beklee wat gewoonlik vereenselwig word met ’n veel ouer persoon: hy word prinsipaal van die Suid-Afrikaanse Skool van Myne en Tegnologie in Johannesburg op 25, wat onder sy leiding in 1922 die [[Universiteit van die Witwatersrand]] geword het. Op 30 is hy aangestel as administrateur van Transvaal en op 39 was hy ’n kabinetsminister. Op ’n ongelooflike jong ouderdom het hy, met die nominale samewerking van die oud-Vrystaatse president [[F.W. Reitz]], ''Het leven van Jan Hendrik Hofmeyr (Onze Jan)'' in 1913 geskryf. Toe Hofmeyr in 1919 prinsipaal van die latere Universiteit van die Witwatersrand word, het hy ’n lewenslange band gesmee, want hoewel sy wortels in die Kaap was, was die optrede van die volwasse lewe hoofsaaklik gesentreer om Transvaal. Toe hy die universiteit in 1924 verlaat, was dit om administrateur van Transvaal te word. Sy vyf jaar lange ampstermyn het hom op ’n blink loopbaan in die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] voorberei. Hofmeyr was vise-kanselier van Wits van 1926 tot 1930 en kanselier van 1938 tot en met sy dood. Hy het ook inspraak in die universiteit se lot gehad as minister van onderwys van 1933 tot 1938 en weer van 1939 tot 1948. Sedert 1933 het hy weldra in die meeste kabinetsposte waargeneem en was hoogs veelsydig sowel as bekwaam. As redenaar in die Parlement het hy geen gelyke gehad nie. Hy het die vermoë gehad om die swakhede in sy teenstander se argument uit te lig en hulle te verpletter sonder kwaadwilligheid. Hy was boonop geheel en al tweetalig en het as minister gesorg dat hy al die feite het sodat hy ’n formidabele figuur was om te probeer opponeer. Hy het ook oor ’n buitengewone geheue en ondernemingsgees beskik. Hofmeyr se voortydige dood kan deels toegeskryf word aan die swaar werklas wat genl. Smuts aan hom toevertrou het. Smuts het weliswaar gehelp om die oorlog in [[Europa]] te wen, maar tuis het hy nie net die verkiesing verloor nie, maar ook die beste en mees waarskynlike kandidaat om sy nalatenskap te laat voortleef. Suid-Afrika het een van die helderste liberale stemme in sy politiek verloor.<ref name="zar">{{en}} [http://zar.co.za/hofmeyr.htm Biographies of special South Africans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160516045743/http://zar.co.za/hofmeyr.htm |date=16 Mei 2016 }}. URL besoek op 18 Mei 2016.</ref> == Herkoms en kleuterjare == [[Lêer:AB JH & Deborah Hofmeyr circa 1898.jpg|duimnael|links|AB, Hennie en Deborah Hofmeyr in omtrent 1898]] Jan Frederik Hendrik Hofmeyr was die jongste kind van Andries Brink Hofmeyr ([[26 Julie]] [[1851]] – [[17 Maart]] [[1897]]). Laasgenoemde was eers met Clara Gertruida Margaretha Rossouw ([[23 Desember]] [[1850]] – [[23 Maart]] [[1884]]) getroud en vier dogters is uit hierdie huwelik gebore. Sy tweede vrou, met wie hy op 13 Desember 1887 getroud is, was Deborah Catherina Beyers ([[5 Desember]] [[1863]] – [[27 Julie]] [[1959]]). Hul eerste kind was Andries Beyers ("A.B.") Hofmeyr, gebore binne ’n jaar na hul troue.<ref>Paton, infra, p. 4.</ref> Dit was eers vyf jaar later dat hul tweede seun op 20 Maart 1894 gebore is. Hoewel hy by sy doop die tweede naam Frederik gekry het, het hy dit nooit gebruik nie en het hy sy lewe lank net as J.H. Hofmeyr bekend gestaan.<ref>{{en}} Alan Paton, South African Tragedy, The Life and Times of Jan Hofmeyr, verkort deur Dudley C. Lunt, Charles Scribner’s Sons, New York, p. 3</ref> In sy kinderjare was sy noemnaam altyd Hennie gewees.<ref name="Paton_p51">Paton, supra, bl. 51</ref> Hennie se vader, ’n sagsinnige en ingetoë man,<ref>Paton, supra, bl. 3 skryf dat hy "quiet and unassuming" was.</ref> wat voor Hennie se derde verjaardag oorlede is,<ref>Paton ,supra, p. 5.</ref> was die sakebestuurder van die koerant [[Ons Land]] en die sekretaris van die [[Afrikanerbond]]. Hy was ’n neef van [[Onze Jan Hofmeyr]] omdat hy die seun van ’n jonger broer, Andries Brink Hofmeyr (1820–1870), van Onze Jan se vader was. Hennie Hofmeyr was dus nie ’n broerskind van Onze Jan nie, maar ’n seun van sy neef.<ref>Paton, supra, bl. 3</ref> Deborah Beyers het uit ’n bekende ou [[Stellenbosch|Stellenbosse]] familie gestam. Sy was ’n reguit, heerssugtige, bekrompe en ontembare mens en was bekend vir haar rondborstige en openhartige uitsprake.<ref name="Paton_p4">Paton, supra, bl. 4.</ref> Haar jongste seun was stil en saggeaard. Vroeg reeds was hy leersaam en gehoorsaam aan sy moeder aan wie hy baie geheg was.<ref name="Paton_p4" /> Toe Hennie twee jaar oud was, het hy baie siek geword en sy moeder het hom liefderyk en met groot toewyding verpleeg. Sy herstel het hul verhouding versterk en bevestig.<ref name="Paton_p4" /> Hennie Hofmeyr is in die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] gedoop, maar hy ontvang sy godsdienstige onderrig in die Baptistekerk en gevolglik in Engels. Sy moeder het haar tot die Baptiste gewend toe die predikant van die Groote Kerk haar tydens Hennie se vroeë en ernstige siekte nie die praktiese hulp gebied het wat sy verwag het nie.<ref name="Paton_p4" /> Dit was juis in die Baptistekerk wat sy moeder besef het dat hy buitengewoon begaafd was. Hy was maar net 5 jaar oud toe sy agterkom dat hy vlot Engels kon lees. Hy kon ook Hollands lees toe hy die Groote Kerk met sy ouma besoek het.<ref>Paton, supra, bl. 5.</ref> By die Sondagskool van die Baptistekerk het hy almal beïndruk deur niks wat hy geleer het, te vergeet nie. Eendag het ’n gereelde kerkganger hom ná ’n kerkdiens gevra waaroor die dominee gepreek het. Tot sy verbasing het Hennie omtrent die hele preek woord vir woord herhaal.<ref>Paton, supra, bl. 6</ref> Sy ma het Hennie geleer dat God nie onderskei tussen ryk en arm of wit en swart nie, want voor Hom was almal gelyk.<ref name="Paton_p7">Paton, supra, bl. 7.</ref> Tydens sy latere lewe het hulle gewoonlik Presbiteriaanse dienste bygewoon. Jannie Hofmeyr is nooit aangeneem nie, maar die Christelike godsdiens, in sy Protestantse en aanvanklik fundamentalistiese vorm, het lewenslank ’n wesentlike en blywende invloed op hom uitgeoefen; baie van sy politieke beskouings het uit sy sterk godsdienstige oortuigings voortgekom. Sy was, wat haar begaafde, jongste seun betref het, oormatig beskermend. Met haar sterk persoonlikheid het ’n regstreekse, oorweldigende invloed op haar delikate en knap seun se opvoeding en die vorming van sy karakter uitgeoefen. As gevolg van ’n geneesheer se voorspelling – toe Jannie Hofmeyr drie jaar oud was – dat hy óf ’n genie sou word óf jonk sou sterf, het sy moeder ’n neurotiese vrees ontwikkel dat hy voortydig sou sterf en dit het haar oordrewe besorg oor sy gesondheid gemaak.{{feit}} Sy het Jannie se huislike lewe tot sy dood oorheers en sodoende doeltreffend gekeer dat hy ooit sou trou; later in sy lewe was sy blykbaar wel ten gunste van ’n huwelik, maar slegs as sy keuse van ’n huweliksmaat haar goedkeuring sou wegdra. Haar invloed het ook ingewerk op sy hele openbare loopbaan. As intens godsdienstige vrou het sy heel moontlik bygedra tot sy geloof dat as hy slegs met alle mag alles doen wat sy hand vind om te doen, God op sy tyd alle dinge aan hom sou skenk. Hierdie opvatting het ten grondslag gelê van die politieke besluiteloosheid wat eers so kenmerkend van sy loopbaan was en dit ten slotte geskend het. Jannie Hofmeyr is ook geïnhibeer deur sy nabyheid aan die indrukwekkende gestalte van genl. [[Jan Smuts|J.C. Smuts]], wat hom terselfdertyd geïntrigeer en gefassineer het en aan wie hy eindelik volledige trou toegesweer het.{{feit}} == Skool en universiteit == === SACS (1902–1906) === [[Lêer:Hofmeyr-saal SACS.jpg|duimnael|links|Die J.H. Hofmeyr-gedenksaal en -biblioteek is deur oudleerders van [[SACS]] by die skool opgerig]] Jannie was byna 8 jaar oud toe hy in 1902 vir die eerste keer skool toe gegaan het.<ref name="Paton_p7" /> [[SACS]] (South African College School) was trots daarop dat hulle Engelse, Afrikaanse en Joodse seuns in harmonie met mekaar onderrig het.<ref name="Paton_p7" /> Destyds het skole net een manier geken om begaafde kinders te hanteer. Dit was om hulle onmiddellik te bevorder na die volgende standerd. Hulle het hul min aan die kind se emosionele en sosiale ontwikkeling gesteur. In sy eerste twee jaar op skool het Jannie vyf jaar se onderrig voltooi. Na nog twee jaar het hy ’n verdere vier akademiese jare voltooi. In 1906 het hy darem ’n volle jaar in matriek deurgebring, net om dit op 12-jarige ouderdom met vlieënde vaandels deur te kom.<ref>Paton, supra, bl. 9.</ref> Hy het eerste gestaan in sy skool en derde in die kolonie. Maar sy vyf jaar by SACS was nie gelukkige jare nie. Reeds toe hy daar aankom was hy kort en bonkig en het hy brille met baie dik lense gedra.<ref name="Paton_p8">Paton, supra, bl. 8.</ref> Hy was passievol oor krieket, maar kon dit nooit eintlik baasraak nie. In matriek, terwyl sy klasmaats in hul rugbybaadjies of flenniebroeke flankeer het, het Jannie in sy kortbroekmatroospakkie rondgedwaal en met albasters gespeel.<ref name="Paton_p8" /> Voordat hy universiteit toe gegaan het, het Onse Jan 'n vaderlike gesprek met hom gehad. Hy het Hennie meegedeel dat karakter belangriker as intellektuele prestasie was. Dit het groot inslag by Hennie gevind en hy het dit met hart en siel aanvaar.<ref>Paton, supra, bl. 10.</ref> === Suid-Afrikaanse Kollege (1907–1911) === [[Lêer:Thirteen year old jan hofmeyr is already at university.jpg|duimnael|Dertien jaar oud en reeds op universiteit]] Destyds was die [[Universiteit van die Kaap die Goeie Hoop]] die enigste universiteit in suidelike Afrika. Dit het studente geëksamineer, maar hulle nie onderrig nie. Dit was gedoen deur die konstituerende kolleges soos die [[Suid-Afrikaanse Kollege]] in Kaapstad. Hennie het ’n spesiale beurs van die Kollegeraad ontvang om daar te studeer. Hy kon kies tussen ’n BA in Tale of ’n BA in Wetenskap. Hy het eersgenoemde gekies. Die kollege het aangedring dat hy 3 jaar moes studeer om die graad te voltooi.<ref name="Paton_p11">Paton, supra, bl. 11.</ref> Op twaalfjarige ouderdom het sy universiteitsloopbaan in 1907 ’n aanvang geneem. Hy het steeds kortbroek gedra.<ref>Paton, supra, bl. 11. Een van die professore het sy ma gevra dat hy langbroek moes dra, maar sy het geweier.</ref> In sy tweede jaar het Hennie by die debatsvereniging en die CSV aangesluit.<ref name="Paton_p11" /> Dit was ook die jaar waarin Alfred Hoernlé die professor van filosofie geword het. Hofmeyr het groot bewondering vir hierdie leier van liberale denke in Suid-Afrika gehad.<ref name="p12">Paton, supra, bl. 12.</ref> Daardie jaar het hy ook die medaljes ontvang vir al 5 sy kursusse: Latyn en Klassieke Filologie, Grieks, Engels, Filosofie en Hollands.<ref name="p12" /> Hennie se beste vriend was steeds Theo Haarhoff, maar hy was nog by SACS. Hulle was ewe tuis in Engels en Afrikaans en beide van hulle is opgevoed in streng en gelowige huise. Beide was lief vir Latyn en Grieks. Dan het beide graag krieket gespeel, maar geeneen was behendig daarmee nie.<ref>Paton, supra, p. 13</ref> Aan die einde van 1909 het Hennie sy BA-graad met onderskeiding verwerf. Nie alleen het hy eerste in sy klas gestaan nie, maar hy het ook die universiteit se goue penning vir Letterkunde verwerf. Daarbenewens het hy ook ’n [[Rhodes-beurs]] ontvang. Daar is toe wyslik besluit om hom terug te hou en hy gaan eers in 1913 na [[Universiteit van Oxford|Oxford]].<ref>Paton, supra, bl. 15.</ref> Sommige waarnemers meen daar is toe reeds ’n mate van skade aangerig; die feit dat hy klasse saam met jong mans moes volg wat van vier tot vyf jaar ouer as hy was, het Hofmeyr baie eensaam laat word. In 1910 het hy die BA-graad in die Natuurwetenskap verwerf. Daarna kon hy terugkeer na sy klassieke studies en in 1911 verwerf hy met onderskeiding 'n MA-graad in Klassieke Tale.<ref name="Paton_p17">Paton, supra, bl. 17.</ref> Beide grade is toegeken deur die Universiteit van die Kaap die Goeie Hoop ná studie aan die Suid-Afrikaanse Kollege. Hy was teen dié tyd ’n leier in die Christen-Studentevereniging. Sy siening van geloof was besig om te skuif van die Baptiste se beheptheid met sonde, bloed en redding na die Anglikane se siening van diens en toewyding.<ref name="Paton_p17" /> By die debatsvereniging was hy 'n sterk ondersteuner van die Kaapse liberale tradisie. Nie-blankes moes, indien hulle die nodige kwalifikasies gehad het, toegelaat word om aan die regering deel te neem. Volgens hom was daar breedweg twee naturellebeleide moontlik. Die eerste een was 'n beleid van segregasie, 'n beleid van onderdrukking, 'n beleid van die donker eeue. Die ander een was die verligte beleid, wat nie geïnspireer was deur vooroordeel nie, maar deur politieke wysheid, geregtigheid, dienstigheid en noodsaaklikheid. Laasgenoemde was die beleid wat hy ondersteun het.<ref name="p24">Paton, supra, bl. 24.</ref> In 1912 het Hennie Hofmeyr ''The life of Jan Hendrik Hofmeyr (Onze Jan)'' geskryf nadat hy ’n opdrag aanvaar het van ’n komitee onder voorsitterskap van sen. [[F.S. Malan]] om teen ₤10 per maand die lewensgeskiedenis van [[Onze Jan Hofmeyr]] in Engels te boek te stel. Dit het hy gedoen in samewerking met oudpres. [[F.W. Reitz]], destyds president van die Unie-senaat, wat grotendeels in raadgewende hoedanigheid pleks van as medeskrywer opgetree het. Dié boek, wat in 1913 in Kaapstad verskyn, is omvangryk, deeglik en feitelik akkuraat, maar word ook as “oppervlakkig” beskryf, blykbaar ’n gevolg van die skrywer se jeugdige ouderdom. Hy het self dié groot biografiese studie van 730 bladsye in Nederlands as ''Het leven van Jan Hendrik Hofmeyr (Onze Jan)'' vertaal voor hy na Oxford vertrek het.<ref>Paton, supra, bl. 19.</ref> === Oxford (1913–1916) === [[Lêer:Balliol College Feb 2005.jpg|duimnael|links|270px|Die fasade van Balliol College aan Broad Street, [[Oxford]]]] Hofmeyr en sy ma het op 20 September 1913 na Engeland, Oxford en Balliol vertrek. Hy was 19 jaar oud en het darem ’n langbroek gedra.<ref>Paton, supra, bl. 14</ref> Mevrou Hofmeyr het losies gevind in Wellington Square, maar hy het in sy kollege tuisgegaan.<ref>Paton, supra, bl. 35.</ref> Op sy kaggelrak was ’n foto van een van sy helde, sy grootoom generaal C.F. Beyers.<ref>Paton, supra, bl. 40.</ref> Hofmeyr het besluit om sy studie in die klassieke tale voort te sit. By Oxford het hulle dit "literae humaniores" genoem. Die kursus was in twee verdeel: "Mods" en "Greats". Normaalweg sou dit vier jaar neem om "Greats" te voltooi, maar Hofmeyr kon dit in drie jaar doen weens sy vorige studies.<ref>Paton, supra, bl. 31.</ref> Hofmeyr en sy ma het by die plaaslike Presbiteriaanse gemeente aangesluit.<ref>Paton, supra, bl. 26.</ref> Hy was egter baie meer aktief in die Balliol Boys Club, waar die windmakers van die kollege na die arm seuns van die stad uitgereik het.<ref>Paton, supra, bl. 28.</ref> Hy het steeds in debattering belang gestel. Hy het selfs deelgeneem aan debatte van die beroemde Oxford Union.<ref>Paton, supra, bl. 33</ref> Aan Oxford was hy goed bevriend met C.K.J. Underhill en A.E. King, albei vrygeselle en laasgenoemde ’n spoorwegbeampte.<ref>Paton, supra, bl. 26 en 30</ref> Dit was die eerste keer in sy lewe wat hy Indiërs op gelyke voet teëgekom het. Hy was nogal geskok.<ref>Paton, supra, bl. 27</ref> Teen sy finale jaar het hy ontslae geraak van sy rassevooroordeel wat hy uit Suid-Afrika gebring het. Hy het bevriend geraak met J. Matthai, afkomstig van Madras Universiteit. Matthai het later 'n minister in Nehru se kabinet geword.<ref>Patron, supra, p. 46.</ref> Aan die einde van Hofmeyr se eerste jaar het hulle huis toe gekom vir die lang vakansie.<ref>Paton, supra, bl. 36.</ref> Terwyl hulle in Suid-Afrika was, het Engeland op 4 Augustus 1914 oorlog teen Duitsland verklaar.<ref>Paton, supra, bl. 38.</ref> Engeland het Suid-Afrika gevra om [[Duits-Suidwes-Afrika]] binne te val, maar toe Botha dit met sy kommandante bespreek, was kommandant-generaal C.F. Beyers en ses ander kommandante daarteen gekant.<ref>Paton, supra, bl. 41.</ref> Op die ou end het Beyers gerebeleer. Op die dag waarop generaal de la Rey begrawe is, het Hofmeyr en sy ma op die skip geklim om na Engeland te reis.<ref>Paton, supra, bl. 42.</ref> Sy het besluit om sy noemnaam na Jan te verander, maar sy sou hom daarna Jantjie noem.<ref name="Paton_p51" /> Met hul terugkeer na Oxford het Jan geweier om by die oorlog aan te sluit, maar hy het ook Beyers se foto van sy kaggelrak verwyder.<ref>Paton, supra, bl. 43.</ref> Een van Hofmeyr se eksaminatore het die volgende te sê gehad oor die aard van sy briljantheid: Hy het ’n wonderbaarlike vermoë gehad om orde te skep uit enige materiaal wat aan hom voorsien is. Hy kon dit dan verstaan, ontleed, weer aanmekaar sit en dan dit en sy eie gevolgtrekkings goed onthou.<ref>Paton, supra, bl. 32.</ref> Hofmeyr was die enigste student van Balliol wat in 1916 sy "Greats" in die eersteklas kon slaag.<ref name="Paton_p46">Paton, supra, bl. 46.</ref> Oxford het hom ’n breë klassieke agtergrond gegee en terselfdertyd sy diepe Suid-Afrikaanse patriotisme versterk. In later jare het hy ’n eregenoot van sy kollege, Balliol, geword. Sy kollega in die VP. sir [[Patrick Duncan]], het aan dieselfde kollege gestudeer. Hofmeyr was baie gelukkig in Oxford en sy biograaf, [[Alan Paton]], skryf in dié opsig: "Sy moeder, sy land, en Oxford – dit was die drie groot liefdes van sy lewe."<ref name="Paton_p46" /> Hoewel hy die hoë Anglikanisme nie begryp het nie en hy nooit heeltemal op sy gemak gevoel het tussen seuns uit die Britse privaat skole nie – wie se grootse selfvertroue alles wat Afrikaner is in hom laat uitkom het – het Hofmeyr bekendheid in die Oxford Union verwerf en geluk sowel as ’n beter begrip van die Britte in die Balliol Boys’ Club gevind. Hy het ’n republikein gebly, maar het begin om die ideaal van ’n Gemenebes te ondersteun. Daarom was hy ontstel deur die strydlustigheid van genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] se [[Nasionale Party]]. == Akademikus (1916–1924) == Jan Hofmeyr het in 1916 na Suid-Afrika teruggekeer en aanvaar ’n betrekking as dosent in klassieke tale aan die Suid-Afrikaanse Kollege, sy alma mater in Suid-Afrika.<ref name="Paton_p48">Paton, supra, bl. 48</ref> Dieselfde jaar het hy die J.B. Ebden-prys verower met ’n opstel (wat later gepubliseer is) oor ''History and control of national debts with special reference to their liquidation'' (Kaapstad, 1918).<ref name="Paton_p48" /> In Desember 1916 is hy aangestel as professor in klassieke tale aan die South African School of Mines and Technology, Johannesburg.<ref>Paton, supra, bl. 49</ref> Hy was maar 22 jaar oud. In Johannesburg het Hofmeyr gereeld openbare vergaderings toegespreek en hy was uitgesproke oor politieke aangeleenthede. Hy het ook op verskeie subkomitees van die senaat gedien. Aan die einde van 1918 het hy die senaat in kennis gestel dat hy as professor van Grieks by die Universiteit van Kaapstad aangestel is en dat hy sy pos in April 1919 wou opneem.<ref>Paton, supra, bl. 54</ref> In Januarie is die prinsipaal van die School of Mines oorlede na 'n lang siekbed. Heel onverwags is die pos aan Hofmeyr aangebied. Hofmeyr het besluit om dit te aanvaar op voorwaarde dat Kaapstad hom onthef het van sy verpligtinge.<ref>Paton, supra, bl. 56.</ref> Op 1 Augustus 1919 het die mynskool 'n universiteitskollege geword. In sy inhuldigingstoespraak het Hofmeyr gesê dat 'n universiteit toeganklik moes wees vir almal, ongeag hul klas, rykdom, ras of geloof.<ref>Paton, supra, bl. 57</ref> Dit het spoedig geblyk dat, hoewel hy uitsonderlik bekwaam was om die administrasie te behartig, sy jeug en enge opvoeding dit vir hom onmoontlik gemaak het om gesonde betrekkings met sy personeel en studente aan te knoop.<ref>Paton, supra, bl. 58 en ff.</ref> [[Lêer:TJ Haarhoff.jpg|duimnael|regs|180px|Hofmeyr en sy skoolvriend [[T.J. Haarhoff]] het ''Two studies in ancient imperialism'' geskryf (1921)]] Ten spyte van al sy verantwoordelikhede en probleme het hy tog ook in dié jare ''The Republican movement and the problem of the British Empire'' (in die ''South African Quarterly'' van Desember 1919) geskryf, waarin hy ’n Suid-Afrikaanse republiek in bondgenootskap met die Verenigde Koninkryk bepleit het;<ref>Paton, supra, bl. 61.</ref> en, in 1921 saam met prof. [[T.J. Haarhoff]] ’n pamflet, ''Two studies in ancient imperialism'' wat, hoewel bondig, een van die mees deurtastende ontledings is van die latere [[Romeinse Ryk]]. Hofmeyr se preutse hantering van ’n netelige kwessie waarby sy anatomieprofessor, E.P. Stibbe, betrokke was, het ’n lelike konfrontasie tussen die raad en die senaat uitgeloop. Stibbe het 'n vriendskap aangeknoop met 'n tikster wat by die kollege gewerk het. In November 1921 het Hofmeyr aan Stibbe geskryf dat die skyn van euwel onmiddellik gestaak moes word. Stibbe het Hofmeyr meegedeel dat hy sy neus uit sy private sake moes hou. 'n Raadsvergadering in Desember 1921 het besluit dat Stibbe se diens onmiddellik beëindig word.<ref>Paton, supra, bl. 69.</ref> Lede van die senaat was ontevrede met hierdie besluit en sommige lede het 'n spesiale vergadering aangevra. Tydens die vergadering het Stibbe gesê dat Hofmeyr se skinderbek-ma agter alles sit.<ref>Paton, supra, bl. 72.</ref> Selfs nadat die saak geskik is, was Hofmeyr steeds opgeskeep met 'n vyandige senaat, gelei deur sy ou vriende, Macmurray en Haarhoff. Ander vriendskappe het ook verbrokkel, soos dié met Rheinallt Jones, Margaret Hodgson en Hoernlé.<ref>Paton, supra, bl. 74-5.</ref> ’n Moeilike situasie is op 1 Maart [[1924]] beëindig toe genl. Smuts vir Hofmeyr as administrateur van [[Transvaal]] aanstel.<ref>Paton, supra, bl. 80.</ref> == Administrateur (1924–1929) == Hofmeyr en sy moeder het in April na die ampswoning in Bryntirion in Pretoria verhuis. Sy ma het toe 'n nuwe gewoonte ontwikkel: Sodra hy besoekers ontvang het wat amptelike sake wou bespreek, het sy elders heen gegaan om hulle alleen te laat. Hulle sou miskien weer bymekaar kom om tee te drink na afloop van die amptelike besprekings.<ref name="Paton_p83">Paton, supra, bl. 83.</ref> Hofmeyr se eerste groot toets het binne 'n paar maande plaasgevind. Smuts het 'n algemene verkiesing uitgeroep en dit toe verloor. Hertzog het eerste minister geword. Hofmeyr het onmiddellik aan hom geskryf en aangebied om te bedank, maar Hertzog het nie daarop aangedring nie.<ref>Paton, supra, bl. 85.</ref> Toe bedank die Direkteur van Onderwys en sy tweede-in-bevel, H.S. Scott, was klaarblyklik sy beste opvolger. Die probleem was dat Scott nie alleen Engelssprekend was nie, maar ook 'n Britse onderdaan. Die Nasionaliste in die Provinsiale Raad was van mening dat die tyd aangebreek het dat 'n Afrikaanssprekende aangestel word om in beheer van hul kinders se onderwys te wees.<ref>Paton, supra, bl. 86.</ref> Hofmeyr en Hertzog het die geskil op 'n baie lofwaardige wyse hanteer en op die ou end is Scott aangestel.<ref>Paton, supra, bl. 86-8.</ref> Hofmeyr was ’n besonder suksesvolle administrateur. "No one knew better than he how to manage an administrative machine, and in a few days he had mastered it" skryf Paton in sy boek. Talle provinsiale dienste is uitgebrei en verbeter en Hofmeyr het met sy bekwaamheid die Nasionaliste se teësinnige bewondering in die Provinsiale Raad afgedwing. Staatsamptenare van die Transvaal het eerbied en ontsag teenoor hom betoon.<ref name="Paton_p83" /> [[Lêer:Jan hofmeyr and his mother deborah, shortly after he relinquished the administratorship of the transvaal province.jpg|duimnael|Jan en sy moeder aan die einde van sy ampstermyn as Administrateur]] Hofmeyr se ampstermyn sou in Maart 1929 tot 'n einde kom. Die volgende algemene verkiesing moes ook in 1929 gehou word. Die briljante administrateur se politieke toekoms het besonder rooskleurig gelyk. Al die vernaamste politieke partye en groeperings wou hul by hom skaar. Die eerstes om hom te nader was die boodskappers van Tielman Roos, die leier van die Nasionale Party in Transvaal. Volgens hierdie boodskappers was Hertzog en Smuts oor die muur. Die toekoms was in die hande van Tielman Roos, Jan Hofmeyr en Oswald Pirow.<ref>Paton, supra, bl. 101.</ref> H.H. Moll, nog 'n prominente Nasionalis, het ook toenadering gesoek.<ref>Paton, supra, bl. 102.</ref> Smuts wou gehad het dat Hofmeyr vroeg reeds te kenne moes gee dat hy namens Smuts se party vir die Volksraad sou staan.<ref name="Paton_p106">Paton, supra, bl. 106.</ref> Hertzog het ook aanbiedinge aan Hofmeyr gemaak. Hy het voorgestel dat Hofmeyr nog 'n termyn as Administrateur moes dien, of selfs dat hy na Londen moes gaan as Hoë Kommissaris.<ref name="Paton_p106" /> Hofmeyr wou egter geen aanduiding gee van sy toekomsplanne nie en wou eerder op 'n lang vakansie gaan aan die einde van sy termyn.<ref>Paton, supra, bl. 108–9.</ref> == Lid van die Volksraad en Kabinet (1929–1939) == Hofmeyr het verseg om aan die algemene verkiesing van 1929 deel te neem.<ref>Paton, supra, bl. 111.</ref> Hertzog het die verkiesing loshande gewen. Die Nasionale Party het 'n volstrekte meerderheid in die Volksraad behaal.<ref>Paton, supra, bl. 114</ref> Hertzog het probeer om Tielman Roos uit die politiek te wikkel deur hom as appèlregter aan te stel.<ref>Paton, supra, p. 118</ref> Kort na die verkiesing het die L.V. vir [[Johannesburg-Noord]], Louw Geldenhuys, gesterf. Hofmeyr is deur die Suid-Afrikaanse Party benoem vir die setel en hy wen die tussenverkiesing op 23 Oktober 1929.<ref name="Paton_p117">Paton, supra, bl. 117.</ref> Tydens die tussenverkiesingstryd het [[Oswald Pirow]] vir Hofmeyr uitgedaag om sy houding oor rasseskeiding te stel. Hofmeyr het soos volg geantwoord: "Wat betref segregasie: Dit is, na my mening die mees logies-bevredigende, inderdaad ideale, beleid, maar ons moet nie vergeet dat dit nie 'n maklike beleid is om uit te voer nie; dit verlang opoffering aan ons kant … dit is 'n dringende saak om in die gesig te staar en te oorweeg of ons bereid is om die prys te betaal" <ref>Paton, supra, bl. 120.</ref> Hofmeyr was deel van 'n komitee wat belas was met die skryf 'n hoofstuk oor Suid-Afrika vir die Cambridge Geskiedenis van Britse Ryk. Die hoofstuk sou ''Coming of Age'' genoem word en is uitgegee in 1930.<ref name="Paton_p117" /> Daarin skryf hy dat daar 'n sekere ongemak in Suid-Afrika was en een van die redes was sogenaamde naturelle probleem. Hul taak was om Suid-Afrika veilig te maak vir Europese beskawing sonder om die prys van oneer te betaal. Hy en sy medeskrywers vind die term "naturelle probleem" eintlik kragteloos, want die probleem is hoe wit en swart in vrede en harmonie kon saamleef tot hul gemeenskaplike voordeel.<ref name="Paton_p117" /> Paton skryf dat die hoofstuk die produk van liberalisme in die dertigerjare was. In húl geledere was die debat rondom die aard en omvang van die stemreg wat aan anderkleuriges gegee moes word.<ref>Paton, supra, bl. 128–9.</ref> In sy boek ''South Africa'', wat in 1931 verskyn het, keer hy terug na die kwessie van segregasie. Hy skryf dat hy ten gunste daarvan was, maar dit het onmoontlik geword. Daarin, voer hy aan, lê Suid-Afrika se tragedie.<ref>Paton, supra, bl. 133. Die skrywer gebruik hierdie woorde vir die titel van sy boek.</ref> [[Lêer:Hertzog Cabinet 1933.jpg|links|duimnael|300px|Hertzog se 1933 Kabinet. Hofmeyr tweede laaste in agterste ry]] Intussen het die groot depressie en die kwessie rondom die prys van goud die groot partye tot 'n vergelyk gedwing. Dit was 'n informele geselsie tussen Hofmeyr en Pen Wessels (wie saam met Hertzog die wildernis betree het in 1912) wat die knoop deurgehak het.<ref>Paton, supra, bl. 146</ref> Daar is gepraat van hereniging en Hofmeyr was 'n groot ondersteuner daarvan. Na sy mening was dit die enigste manier om 'n behoorlike naturellebeleid te formuleer: 'n beleid wat wit mense se vrese kon oorbrug, swart mense se strewes kon bevredig en die res van die wêreld tevrede stel.<ref>Paton, supra, bl. 150.</ref> Aanvanklik was daar net 'n koalisie. Die Kabinet sou uit 6 lede van elke party bestaan.<ref>Paton, supra, bl. 152.</ref> Hofmeyr is aangestel as minister van Onderwys, Binnelandse Sake en Openbare Gesondheid.<ref>Paton, supra, bl. 154.</ref> In 1934 het [[Daniël François Malan|Daniël Malan]] en sy ondersteuners afgestig en die Gesuiwerde Nasionale Party geword. In dieselfde jaar het Smuts en Hertzog se partye saamgesmelt en die Verenigde Party geword.<ref>Paton, supra, bl. 158.</ref> Hertzog se finale oplossing vir die naturellekwessie was vervat in drie wetsontwerpe. Die eerste een was die "Representation of Natives Bill". Die aanvanklike plan was om geen meer naturelle op die Kaap se gemeenskaplike kiesersrol by te voeg nie. Swart Suid-Afrikaners sou in 4 kiesafdelings ingedeel word en elkeen sou 'n blanke verteenwoordiger in die Senaat kon verkies. Hulle sou ook elkeen 3 verteenwoordigers in die "Natives Representative Council" kon verkies. Twee van die kiesafdelings sou in die Kaapprovinsie wees en hulle sou ook elkeen een blanke verteenwoordiger na die Provinsiale Raad kon stuur.<ref>Paton, supra, bl. 169.</ref><ref>{{en}} {{cite book |first=Richard |last=Steyn |title=Jan Smuts, Unafraid of Greatness |publisher=Jonathan Ball Uitgewers |location=Johannesburg |date=2015 |page=127 }}</ref> Weens teenkanting is die wetsontwerp gewysig sodat swartes 3 blanke verteenwoordigers in die Volksraad kon verkies.<ref>Paton, supra, bl. 170.</ref> Hofmeyr was steeds gekant teen die wet, maar Hertzog het hom meegedeel dat hy die wetsontwerp in die Volksraad kon opponeer en Hertzog sou dit nie as [[mosie van wantroue]] beskou nie.<ref>Paton, supra, bl. 171.</ref> Hofmeyr het gesê dat sy eerste beswaar was dat die bepaling dat swartes drie blankes tot die Volksraad kon verkies, self 'n verskanste klousule sou word, met die gevolg dat enige (selfs opwaartse) wysiging ook 'n twee-derdes besluit moes wees.<ref>Paton, supra, bl. 175.</ref> Sy tweede beswaar was dat die wetsontwerp neerkom op die wegneem van 'n reg wat toe reeds vir 80 jaar in die Kaap bestaan het.<ref>Paton, supra, bl. 176</ref> Hy was ook gekant teen kommunale verteenwoordiging in die Parlement. Gemeenskaplike belange van al die inwoners van die land was soveel belangriker.<ref>Paton, supra, bl. 177.</ref> Hy het ook 'n waarskuwing aan sy gehoor gerig. Hy het gesê dat die ou bedeling geleerde en vermoënde swartes binne die blankes se beskawing verwelkom en aangemoedig het. Die nuwe bedeling sou hulle leiers van oproer en verset maak.<ref>Paton, supra, bl. 178.</ref> Hofmeyr se pleidooi het nie geslaag nie en die wetsontwerp het 'n wet geword. Hofmeyr het voortgegaan om sy liberale denkwyse in die Volksraad uit te bou. In Maart 1936 het een van die LV's 'n wet voorgestel om huwelike tussen verskillende rassegroepe te verbied. Sy groot beswaar was dat daar getuienis was dat 'n Indiërman 'n blanke vrou getrou het sodat sy grond in die Transvaal namens hom kon koop. Hofmeyr se kil antwoord was dat die Parlement nie 'n wet kon maak om 'n enkele geval te verbied nie.<ref>Paton, supra, bl. 188.</ref> Toe 'n ander LV beswaar maak teen die toelating van anderskleuriges by Wits en Kaapstad, het Hofmeyr hom geantwoord dat hulle nie met akademiese vryheid moes inmeng nie.<ref name="Paton_p189">Paton, supra, bl. 189.</ref> Hofmeyr het ook 'n wetsontwerp ingedien om die sekere beperking op Indiërs om grond te koop, op te hef.<ref name="Paton_p189" /> Ten einde raad het Hertzog in November 1936 vir Hofmeyr aangestel as minister van mynbou asook arbeid en aan [[Richard Stuttaford|Stuttaford]] binnelandse sake gegee.<ref>Paton, supra, bl. 195.</ref> [[Lêer:Jannie Hofmeyr en moeder.jpg|duimnael|regs|250px|Jan Hofmeyr en sy moeder, Deborah, op die trap van die Parlementsgebou in [[Kaapstad]] in 1938, die jaar waarin hy die kiesafdeling Johannesburg-Noord met ’n meerderheid van 3&nbsp;334 gewen het]] 1938 was weer 'n verkiesingsjaar. Die Verenigde Party het 'n paar setels verloor en die Nasionale Party het 'n paar meer setels gewen. Maar die Verenigde Party se meerderheid was steeds groot, want die VP het 111 setels gewen en die NP maar net 27.<ref>Paton, supra, bl. 219.</ref> Hertzog se Minister van Handel en Nywerheid, [[Adriaan Fourie]], het egter sy setel verloor en Hertzog het besluit om hom as senator te benoem, nogal as 'n persoon weens sy besondere kennis van die behoeftes en wense van nie-blankes.<ref>Paton, supra, bl. 222.</ref> Hofmeyr was ontevrede hiermee en hy bedank toe as minister. In sy toespraak aan die Volksraad het hy gesê dat Fourie se aanstelling niks minder as 'n ontering van die grondwet was nie. Dit het ook die verhouding tussen blankes en nieblankes geaffekteer. Daar kon nie toegelaat word dat nieblankes die pionne van die witman se politieke speletjies word nie. Hofmeyr was nie bereid om mede-verantwoordelik te wees vir 'n verbreking van die grondwet nie. Hy wou dit ook duidelik stel dat hy nie van plan was om 'n nuwe politieke party te stig nie.<ref>Paton, supra, bl. 222-3.</ref> Tydens die verkiesing van 1933, wat die stigting van die [[Verenigde Party]] uit die [[Nasionale Party]] en die [[Suid-Afrikaanse Party]] voorafgegaan het en waarin die twee partye saamgewerk het, wen Hofmeyr Johannesburg-Noord onbestrede. In die 1938-verkiesing vergroot hy sy meerderheid, dié keer teen A.W. Swartz van die Gesuiwerde Nasionale Party, tot 3&nbsp;334. In 1943, weer teen ’n (Herenigde) N.P.-kandidaat, vaar hy selfs beter met ’n meerderheid van 4&nbsp;046 en in die laaste verkiesing voor sy dood, dié van [[26 Mei]] [[1948]], waarin sy Verenigde Party verslaan is en hy dus sy kabinetspos verloor het, sak sy meerderheid terug tot 3&nbsp;281. In die tussenverkiesing wat sy dood te weeg gebring het, stel die NP nie weer ’n kandidaat nie en wen P.B. Bekker die setel gemaklik vir die Verenigde Party met ’n meerderheid van 4&nbsp;946.{{feit}} Hy het die hereniging van die twee hoofpartye as noodsaaklike voorbereiding op die gepoogde oplossing van die eintlike probleem van Suid-Afrika beskou, naamlik om die toekoms van die Europese beskawing in die land te verseker. Hy het sy standpunte sowel eksplisiet – in toesprake, en in sy inleiding tot ''Coming of age: studies in South African citizenship and politics'', wat hy en andere in 1930 in Kaapstad publiseer het – as implisiet in sy geskiedkundige werk ''South Africa'' (Londen, 1931) – bekendgemaak. Gedurende die ingewikkelde gebeurtenisse en versigtige onderhandelings wat tot die koalisie van die Nasionale en die Suid-Afrikaanse Party in Februarie 1933 gelei het, was Hofmeyr, saam met Louis Esselen, [[Patrick Duncan]] en [[Deneys Reitz]], een van Smuts se hoofraadgewers.{{feit}} Bevry van mede-aanspreeklikheid vir kabinetsbesluite, het Hofmeyr meer te sê gehad oor sy politieke sieninge. Dit kon hy doen in die nuwe tydskrif, ''Forum''. In sy eerste artikel, naamlik ''Faith, fear and politics'' (26 September 1938), skryf hy dat die probleem wat mense dikwels die naturellekwessie noem, onthul die geskil tussen die realis en die liberalis, wat eintlik die kwessie tussen vrees en geloof is. Die realis kyk na die feite en al wat hy sien is die oorweldigende aantal naturelle. Die gevolg is dat hy dan 'n beleid van onderdrukking volg, wat gebaseer is op vrees. Hy sien nie dat vrees aanleiding gee tot haat nie. Die liberalis kyk ook na die feite, maar hy sien ook ander feite, soos die verskille tussen wit en swart. Sy beleid is dus nie assimilasie nie. Terwyl hy die feite in die gesig staar, versaak hy nie die vaste grond van beginsel nie.<ref>Paton, supra, bl. 229.</ref> In ''My conception of liberalism'' (17 Oktober 1938) skryf hy dat liberalisme 'n filosofie en nie 'n beleid was nie. In die Suid-Afrikaanse milieu beteken dit drie dinge: die erkenning van wesenlike waarde van die mens as mens; die geloof dat alle dele van die samelewing 'n bydrae kan maak en die geleentheid moes hê om dit te doen; die vasberadenheid dat minderbevoorregtes hierdie geleentheid moes hê. Hy verklaar dat liberalisme nie gelykheid beteken het nie; dit beteken wel die verskaffing van redelike geleenthede. Liberalisme verwerp [[outoritarisme]]. Daar was sekere geestelike waardes van geregtigheid, vryheid en verdraagsaamheid wat hoër was as die ideale van dissipline en doeltreffendheid.<ref>Paton, supra, bl. 229-30</ref> Hofmeyr se vereenselwiging met ''Forum'' het mense opnuut laat gis oor ’n moontlike liberale party; dit het egter spoedig geblyk duidelik dat hy, pleks vanself ’n party te stig, verkies het om te wag totdat een werklik bestaan het. Hy het geglo dat dit wel tot stand sou kom as gevolg van die toenemende liberalisme wat hy onder die jong stedelike wit bevolking bespeur het.<ref>Paton, supra, bl. 230-33</ref> Aan die einde van 1938 het Stuttaford 'n Asiate-wetsontwerp ingedien om Indiërs te beperk om, behalwe in sekere voorgeskrewe gebiede, grond te koop. Hofmeyr en Blackwell het besluit om die wetsontwerp teen te staan. Teen daardie tyd het Hertzog genoeg gehad van hul halstarrigheid. 'n Koukusvergadering is belê. Hertzog het die vergadering meegedeel dat hulle 'n keuse gehad het: Of Hertzog bedank of die koukus stem vir 'n mosie van sensuur teen Hofmeyr en Blackwell wat geen dissipline of getrouheid gehad het nie. Die mosie is aanvaar en die twee het uit die koukus bedank.<ref>Paton, supra, bl. 239</ref> In die daaropvolgende Volksraaddebat het Hofmeyr gewaarsku dat Indiërs, eerder as om vrugteloos na geregtigheid te streef, in die toekoms mag besluit om eerder by ander nieblankes aan te sluit en dat blankes dan te doen sou kry met burgerlike ongehoorsaamheid en passiewe weerstand.<ref>Paton, supra, bl. 242.</ref> In November 1938 het hy kanselier van die Universiteit van die Witwatersrand geword en in Maart van die volgende jaar het hy by geleentheid van sy inhuldiging een van sy grootste redes gehou, waarin hy die vryheid van meningsuiting, demokrasie en die mens se reg om te ontwikkel, verdedig het. Die grootste konflik in die wêreld was dié tussen demokrasie en eiemagtigheid. In daardie konflik moes elke universiteit wat sy sout werd was, kant kies vir demokrasie. Hy was bewus van die swakhede van demokrasie, maar die grootste vooruitgang van die mensdom het nie van dissipline gekom nie – dit was deur die werking van ’n vrye gees. Die vryheid om te kritiseer was die eerste wesenlike element in demokratiese vryheid. Daar was diegene wat, met die absolute sekerheid van hul eie korrektheid, gekrenk voel omdat iemand ’n ander mening huldig. Wanneer dit gebeur skryf hulle dit nie toe aan intellektuele oortuiging nie, maar pak die skuld op een of ander morele laakbaarheid. Daarom sien mens ook aanvalle op die vryheid van die pers selfs in demokratiese lande. Die tweede groot vryheid was om te ontwikkel. Blanke Suid-Afrikaners sien hulself as voogde van anderskleuriges. Hulle moet nie terug deins op die dag waarop hul beskermlinge groot geword het nie, want dit sou onchristelik wees. Vir die studente het hy ’n finale woord gehad. Hulle moes gereed maak om te veg vir hul vryheid.<ref>Paton, supra, bl. 249-50</ref> Die aggressiewe en eksklusiewe Afrikanersentimente waaraan drie maande tevore by die hoeksteenlegging van die [[Voortrekkermonument]] uiting gegee is, het hom verontrus, want hy het gevoel dat die Afrikaner – wat gegrief gevoel het oor sy minderwaardige posisie – te sterk gereageer het. As gevolg van sy energieke verset teen die Wet op Asiate (Grond en Handel in Transvaal) van 1939 het Hofmeyr uit die koukus van die Verenigde Party bedank, maar hy het in die Volksraad as onafhanklike ’n ondersteuner van die Verenigde Party gebly. Die naderende oorlog het dit ongeleë gemaak om ’n nuwe party te stig, maar hy is ook beïnvloed deur sy eie bedeesdheid, belemmerde ontwikkeling en huiwerigheid om Smuts teen te gaan. Op 1 September 1939 het Hitler [[Pole]] binnegeval.<ref>Paton, supra, bl. 254.</ref> == Tweede Wêreldoorlog (1939–1945) == [[Lêer:SA Cabinet 1939.jpg|duimnael|400px|Smuts Kabinet 1939. Hofmeyr links voor]] Tydens die sitting van die Volksraad op 4 September 1939 het die eerste minister, Generaal Hertzog, voorgestel dat Suid-Afrika neutraal bly in die oorlog tussen Engeland en Duitsland. Generaal Smuts het voorgestel dat die land oorlog verklaar teen Duitsland. 67 lede het Hertzog ondersteun, maar Smuts het gewen met 80 stemme. Hertzog het die goewerneur-generaal versoek om 'n verkiesing uit te roep, maar hy het geweier en Smuts gevra om 'n kabinet saam te stel.<ref>Paton, supra, bl. 256–7</ref> Hy het Hofmeyr aangestel as Minister van Finansies en Minister van Onderwys.<ref>Paton, supra, bl. 261.</ref> Tydens die oorlog en daarna het Hofmeyr ontsaglik hard gewerk en sy groot administratiewe aanleg so goed aangewend dat hy ’n aansienlike gedeelte van die land se oorlogspoging besiel het, met uitsondering van militêre en buitelandse sake, en hierbenewens het hy in albei sy ministeriële hoedanighede baie vir die onderwys en ontwikkeling van swart, bruin en Indiërmense gedoen.<ref>Paton, supra, bl. 263.</ref> Sy eerste begroting, wat hy op [[28 Februarie]] [[1940]] voorlê het, was die eerste ná 10 jaar waarop daar geen wysiging voorgestel is nie.<ref>Paton, supra, bl. 262-3.</ref> Een van die bepalings was om die inkomstebelastingkorting van 30% af te skaf. Buitensporig hoë winste is ook bykomend belas.<ref>Paton, supra, bl. 262.</ref> ’n Aanvullende begroting later in die jaar het nog £33 000 000 vir die voortsetting van die oorlog gevra, wat ’n totaal beteken het van £128 000 000 vir die jaar, waarvan £74 000 000 vir militêre uitgawes bestem was. Alle belasting is verhoog, maar daar was geen ernstige kritiek nie. Belastings, lenings en uitgawes is deur die begroting van 1941-’42 verder verhoog; veral die nuwe belasting op die wins op grondverkope en die handelswinsheffing was ongewild.<ref>Paton, supra, bl. 266.</ref> [[Lêer:Jan Tax, the minister of finance jan hofmeyr prepares to address parliament with his budget speech.jpg|links|duimnael|Jan "Taks" maak gereed om sy begrotingsrede te lewer]] In 1941 het Hofmeyr vir die eerste keer die gevolge van ooreising begin voel, maar hy het bly voortwerk sonder om homself te ontsien. Teen 1942-’43 het sy finansiële beleid volgehoue teenkanting binne sowel as buite die parlement gewek het hy die bynaam “Jan Taks” gekry. Daar is aangevoer dat sy begrotings bloot ondernemings vir die invordering van belasting was, wat die ekonomie geen vorm of rigting gegee het nie; en daar is beweer dat sy buitensporige belasting, veral die gehate oorwinsbelasting, die toekomstige ontwikkeling van die nywerheid verlam het; en voorts is daar gesê dat die staatskuld ’n ondraaglike las vir die nageslag sou word, hoewel Hofmeyr nooit meer as 50 persent van die militêre uitgawes deur middel van lenings gedek het nie. Latere ontwikkelings het Hofmeyr se verontagsaming van sy kritici geregverdig; op dié tydstip egter het sy onkreukbaarheid, skynbare koppigheid en afsydige, meerwaardige houding sy kritici egter verbitterd gemaak. Die begroting van 1943 was so drasties as moontlik in ’n land wat nie in sy oorlogspoging verenig was nie: alle belasting, regstreeks en onregstreeks, is met bykans £164 000 000 verhoog; die militêre uitgawes het £96 000 000 beloop, waarvan die helfte uit inkomste verkry is. Die opposisie was van mening dat hy die myne nie swaar genoeg belas het nie, en beweer dat hy ’n werktuig van die Kamer van Mynwese was, terwyl toonaangewende persone in die nywerheid hom as hul aktiewe vyand beskou het. In werklikheid het hy soveel moontlik van die myne geneem sonder om ernstige skade aan te rig, maar 1943 was waarskynlik die jaar waarin sy gewildheid in die Verenigde Party begin afneem het. In 1943 het die kwessie van die okkupasie van grond deur Indiërs weer kop uitgesteek. Smuts het 'n wetsontwerp ter tafel gelê wat die beperkings op Indiërs om eiendom te besit, verder verleng het. Hofmeyr het die maatreël bestry omdat dit teen Indiërs gediskrimineer het. Hy het die Volksraad meegedeel dat elke keer wanneer hulle 'n toegewing maak aan hul rassevooroordeel, verlaag dit die morele fondament van die leierskap wat blankes in Suid-Afrika geniet het. Hy was dus gekant teen die diskriminerende bepalings van die wet.<ref>Paton, supra, bl. 291.</ref> Sy beginselvastheid het dit vir hom onmoontlik gemaak om die talryke netelige kwessies in die Suid-Afrikaanse politiek te ontwyk. Toe Underhill aan hom skryf dat hy hoop dat hy Smuts se opvolger sou word, het Hofmeyr geantwoord dat dit onmoontlik was want hy was totaal uit voeling met die sentimente van blankes in Suid-Afrika.<ref>Paton, supra, bl. 292.</ref> Nogtans het hy maklik daarin geslaag om Johannesburg-Noord in die algemene verkiesing van Julie 1943 te behou. In Desember daardie jaar het hy die sewende sitting van die Verteenwoordigende Naturelleraad in Pretoria geopen en gesê dat hy nooit die beleid aanvaar het waarvolgens die swart mense in hul eie rigting moes ontwikkel indien dit bloot ’n dekmantel sou wees om hulle op wat belanghebbende wit mense as hul plek beskou, te hou nie. Swart mense moes self toegelaat word om te besluit watter aspekte van hul eie kultuur bewaar behoort te bly.<ref>Paton, supra, bl. 296.</ref> [[Lêer:The leader and his deputy, jan smuts on the right and jan hofmeyr on the left.jpg|duimnael|Hofmeyr en Smuts tydens die oorlog]] Die begroting van 1944 sorg in ’n mate vir groter bestaansbeveiliging vir alle rasse en ook vir klein verhogings in die swart mynwerkers se belaglik lae lone. Bestaansbeveiliging oor die algemeen kry sowat £1 000 000; militêre uitgawes £102 500 000. Hofmeyr het daarin geslaag om getuienis aan te voer wat kritiek op die oorwinsbelasting weerlê het. Al was hy reeds oorlaai met werk, het Hofmeyr tydens die oorlog namens kollegas waargeneem wat siek of uit Pretoria afwesig was, en hy het derhalwe dikwels as waarnemende eerste minister opgetree wanneer genl. Smuts in die buiteland was. In September 1944 het hy egter self ’n kort besoek aan [[Egipte]] en [[Italië]] gebring om die troepe te sien en ook iets van die oorlogspoging waartoe hy so baie bygedra het.<ref>Paton, supra, bl. 304.</ref> Met die begroting van 1945 het die oorgang van oorlog tot vrede begin; die totale uitgawe het £189 000 000 beloop, waarvan £106 500 000 vir niemilitêre doeleindes was. Belasting het so hoog gebly en die kritiek so fel as ooit. Die Nasionaliste was verontrus oor die beoogde besteding van nog £255 000 aan swart onderwys; dit, asook Hofmeyr se hele Wet op die Finansiering van Naturelle-onderwys – wat vir die eerste maal in die geskiedenis van Suid-Afrika vir swart onderwys uit die algemene inkomste voorsiening gemaak het – is ook deur die Verenigde Party se verteenwoordigers van plattelandse setels gekritiseer.<ref>Paton, supra, bl. 313.</ref> == Ná die Wêreldoorlog (1945–1948) == In Oktober 1945 het Hofmeyr na [[Engeland]] gereis om by Oxford die eredoktorsgraad D.C.L. te ontvang, en ook om as lid van die Geheime Raad ingesweer, deur die koning ontvang en deur kabinetsministers onthaal te word.<ref name="p322">Paton, supra, bl. 322.</ref> Sy rede voor die Empire Parliamentary Association oor ''South Africa Today'' is voor die einde van dié jaar deur die vereniging gepubliseer. Hy het ook die Verenigde Volke se Opvoedkundige, Wetenskaplike en Kulturele Organisasies (Unesco) toegespreek, waarvan hy adjunk-president was. Die volgende jaar het hy genoot van Balliol en ere-Bencher van Gray’s Inn geword. Maar in Suid-Afrika het die Verenigde Party te midde van die na-oorlogse reaksie eers stemme en toe setels in tussenverkiesings verloor. Dit het gelyk of die party se meerderheid by die volgende algemene verkiesing sou krimp en, met stygende lewensduurte, woningnood en vertraging met demobilisasie het Hofmeyr se ongewilde finansiële beleidsrigtings baie skuld hiervoor gekry. Die begroting van 1946 het sy kritici verder opgewek. Belasting is verminder, maar die gehate oorwinsbelasting is behou, terwyl uitgawes – waarvan ’n groot gedeelte aan pensioene, volkswelsyn, gesondheid, wetenskaplike navorsing en swart onderwys toegesê is – die bedrag van £188 000 000, die hoogste tot dusver, beloop het. Vier vyfdes van sy ministeriële salaris is in die Deo-Gratia-fonds gestort, wat hy in Desember 1945 vir swart onderwys gestig het. Hofmeyr het, ná ’n sielestryd die Wet op Asiategrondbesit en Indiërverteenwoordiging van 1946 aanvaar, wat minstens beperkte regte aan die Indiërs verleen het. Dit was tydens ’n debat oor hierdie wetsontwerp dat Hofmeyr sy noodlotswangere verklaring gedoen het: “Ek neem standpunt in ten gunste van die uiteindelike opheffing van die kleurslagboom in ons Grondwet,” ’n verklaring wat die Nasionaliste nóg hom nóg die Verenigde Party ooit sou laat vergeet.<ref>Paton, supra, bl. 329.</ref> Teen die middel van 1946 het Hofmeyr aan ’n ernstige nieraandoening gely en die gevolge van ooreising gevoel; hy was in die tydperk van 1941 tot ’45 verantwoordelik vir 112 van die 264 wetsontwerpe wat die parlement aangeneem het. Baie sakelui wou die oorwinsbelasting en die handelswinsheffing dadelik opgehef hê en hulle wou ook hê [[Klasie Havenga|N.C. Havenga]] moes terugkeer as leier van ’n sentrale party, ontslae van sowel Malan as Hofmeyr op die twee vleuels.<ref name="p322" /> Daar was ook druk uit 'n ander oord op die regering. Die Naturelle Verteenwoordigende Raad het in Pretoria ontmoet vir hul jaarlikse vergadering.<ref>Paton, supra, bl. 335.</ref> Die Raad het kennis geneem van die "Atlantic Charter" en die besluite van die Verenigde Volke en daarom 'n beroep op die regering gedoen om onmiddellik alle diskriminerende wette te herroep.<ref>Paton, supra, bl. 336.</ref> Hofmeyr het hulle probeer paai, maar dit het niks gehelp nie. Die Raad het besluit om te verdaag tot tyd en wyl 'n aanvaarbare antwoord van die regering ontvang word.<ref>Paton, supra, bl. 341.</ref> Daarna sou hulle net gelykheid eis en wou hulle niks meer te doen gehad het met verligting en verbetering nie.<ref>Paton, supra, bl. 343.</ref> [[Lêer:A cartoon portraying Jan Smuts poised tall over the south african landscape with Jan Hofmeyr cast as his shadow over the same landscape.jpg|duimnael|Smuts se opvolger?]] Hofmeyr se liberale reputasie was vir die Verenigde Party egter ’n veel ernstiger nadeel. Tot die algemene verkiesing, en veral ná omstreeks September 1947, is sy opvattings skerp deur sy politieke teenstanders aangeval. Hulle het soms gebruik gemaak van oordrywing wat sy politieke aansien binne die konserwatiewe geledere van sy eie party benadeel het. Terselfdertyd het sy teenstanders opreg geglo dat dit die ondergang van die land sou beteken as daar ooit uitvoering gegee sou word aan die oortuigings van ’n man wat verklaar het dat swart mense en Indiërs uiteindelik deur hul eie mense in die Volksraad verteenwoordig sou word. Namate die verkiesingsjaar 1948 genader het, is daar ál meer aandag aan hierdie argumente geskenk, want die kiesers het begin onrustig raak oor die verloop van wêreldsake. Hofmeyr self het in ’n ongerymde posisie verkeer: sy strenge beginselvastheid het dit vir hom bykans onmoontlik gemaak om homself te verdedig. Die ambisie en selfvertroue van sy vroeëre jare was aan die kwyn; hy het nie meer begeer om Smuts op te volg nie, maar dit het hom seergemaak dat so baie lede van die Verenigde Party ook nie wou hê dat hy moes nie. Belastings is in die begroting van 1947 verminder en sommige van die mees verfoeides is opgehef, onder meer die oorwinsbelasting. In Oktober 1947 het Hofmeyr ’n belangrike rol in die onderhandelings gespeel wat tot die lening van £80 000 000 aan die Verenigde Koninkryk gelei het. Teen dié tyd was sy geneeshere baie besorg oor sy gesondheid<ref>Paton, supra, bl. 359.</ref> en op [[15 Januarie]] [[1948]] is hy losgemaak van die portefeulje van finansies, terwyl hy onderwys behou, mynwese bygekry het en amptelik tot adjunk-premier benoem is, ’n aanstelling wat Smuts se vooruitsigte moontlik onherstelbaar kon beskadig.<ref>Paton, supra, bl. 362.</ref> Hofmeyr het ’n opmerking gemaak dat “apartheid” (’n benaming wat sedert omstreeks dié tyd aan die Nasionale Party se amptelike beleid van afsonderlike ontwikkeling gegee is), as dit ooit uitgevoer sou word, ’n afgestompte wit staat omring deur swart tot gevolg sou hê. Pogings is aangewend om hom op hierdie grondslag en op ander maniere te verdedig, maar die Verenigde Party het in wanorde verkeer en Hofmeyr het die middelpunt van hierdie wanorde gevorm. Nogtans was die Nasionale Party-oorwinning van [[26 Mei]] [[1948]], hoewel naelskraap, vir almal – met inbegrip van die oorwinnaars – ’n verrassing. Toe die verbitterde wedersydse verwyte bedaar, was dit duidelik dat Hofmeyr nog die ietwat teësinnige vertroue van die Verenigde Party geniet het, maar self was hy net so onbeslis as ooit oor die stigting van ’n liberale party. Die vae aard van sy opvattings het aan die lig gekom in ’n reeks artikels wat hy in Oktober en November 1948 in die Johannesburgse dagblad [[The Star]] gepubliseer het. Hy het die uiterstes van onderdrukking of gelykheid verwerp en ’n blanke, Christelike voogdyskap oor swart mense bepleit, ’n voogdyskap in die belang van die bevoogde en nie van die trustee nie. Hy het die vraag gestel: “Wat sal gebeur wanneer die bevoogde grootword?”, maar het nie ’n antwoord hierop gegee nie. Sy vroeëre verklarings het egter genoeg implikasies bevat om sy teenstanders in staat te stel om self die mees benadelende antwoorde daarop te verskaf en wat tot die nederlaag van die Verenigde Party by die stembus gelei het. Daar bestaan egter geen aanduidings dat Hofmeyr iets daarmee te doen gehad het dat Smuts ’n geleentheid versuim het – as daar ooit so ’n geleentheid was – om met Havenga tot ’n ooreenkoms te kom en die nuwe Malan-regering op dié wyse uit te lig nie. Afgesien van gematigde kritiek op die begroting en ’n skerp aanval op apartheid, wat volgens Hofmeyr onmoontlik was, terwyl ’n gemeenskaplike samelewing slegs uiters moeilik sou wees, het hy verder weinig deelgeneem aan die eerste sitting van die nuwe parlement. Die betekenisvolheid van die neerlaag, waarvan hy terdeë bewus was, het hom blykbaar ontmoedig, terwyl sy gesondheid vinnig aan die kwyn was. === Nadraai van die 1948-verkiesing === Na die 1948-sitting van die Parlement het die Verenigde Party 'n nuwe naturellebeleid opgestel. Die party was ten gunste van blanke leierskap en gesag, terwyl die vorige beleid ondersteuning van blanke beskawing was. Die nuwe beleid het die "feitlike situasie", naamlik dat daar verskille tussen blankes en naturelle was, in ag geneem en daarom gelykheid afgekeur en eerder sosiale en residensiële skeiding ondersteun. Hulle was ook gekant teen rassevermenging.<ref>Paton, supra, bl. 399.</ref> Vroeg in November 1948 het hy begin skryf aan 'n artikel in die ''Star-''koerant met die titel Christelike trusteeskap as enigste bevredigende naturellebeleid. Daarin het hy menslike- en rassegelykheid verwerp, maar gelykheid van geleenthede ondersteun.<ref>Paton, supra, bl. 404.</ref> Tydens die moeilike tyd na die 1948-verkiesing het sy Christelike geloof hom deurgedra soos so dikwels in die verlede. Hy was ’n baie aktiewe lid van die Christen-Studentevereniging en vir die laaste nege jaar van sy lewe voorsitter van die Suid-Afrikaanse Nasionale Raad van die Christelike Vereniging vir Jongmanne (Y.M.C.A. in Engels). Dit was vir hom ’n riem onder die hart om te dink sommige van die standpunte wat hy ingeneem het, sou dalk Christelike jongmanne kon begeester en bemoedig. === Sy dood === Hofmeyr het in die nag van [[26 November]] [[1948]] ’n hartaanval gekry en sterf ’n week later op [[3 Desember]], amper ses maande nadat die Nasionale Party die bewind oorgeneem het met hulle slagspreuk van [[apartheid]].<ref>Paton, supra, bl. 406–410</ref> Hy is op [[5 Desember]], toevallig die VP se 14de verjaardag, begrawe vanuit die [[NG gemeente Pretoria|NG kerk]] in Bosmanstraat, [[Pretoria]], en in die Nuwe Begraafplaas ter aarde bestel. Sy begrafnisstoet was twee myl lank en langs die strate het na raming altesaam sowat 10&nbsp;000 rouklaers gestaan. Genl. Smuts het sowel by sy graf as die vorige aand hulde betoon aan Hofmeyr toe hy tydens ’n landswye radio-uitsending gesê het: "Hier was die wonderkind van Suid-Afrika, met ’n rekord wat in Suid-Afrika geen gelyke ken nie en wie se ster aan die einde nog aan die opkom was... Hy het gesterf, maar sy diens en die verhewe gees waarin hy getrag het om die land en sy medemens van alle rasse te dien, is vir ons blywende besittings. Dit is ’n ryker en beter land danksy sy diens, en sy boodskap sal nie vergeet word nie." Sy moeder het hom langer as 10 jaar oorleef. == Liberale opvattings == Voordat Hofmeyr skool toe gegaan het, het sy ma hom geleer dat God nie onderkei tussen ryk en arm of wit en swart nie, want voor Hom was almal gelyk.<ref name="Paton_p7" /> By die debatsvereniging van die Suid-Afrikaanse Kollege was hy 'n sterk ondersteuner van die Kaapse liberale tradisie. Nie-blankes moes, indien hulle die nodige kwalifikasies gehad het, toegelaat word om aan die regering deel te neem. Volgens hom was daar breedweg twee naturellebeleide moontlik. Die eerste een was 'n beleid van segregasie, 'n beleid van onderdrukking, 'n beleid van die donker eeue. Die ander een was die verligte beleid, wat nie geïnspireer was deur vooroordeel nie, maar deur politieke wysheid, geregtigheid, dienstigheid en noodsaaklikheid. Laasgenoemde was die beleid wat hy ondersteun het.<ref name="p24" /> Hofmeyr het onwrikbaar by sy (verligte) beginsels gestaan en byvoorbeeld in 1936 teen Hertzog se Wet op Naturelleverteenwoordiging gestem toe kollegas, onder wie Smuts, bereid was om die eerste minister te ondersteun. Die Parlement en kabinet is danksy sy beginselvaste standpunt toegelaat om na goeddunke te stem, maar in 1938 bedank hy uit die kabinet toe Hertzog minister A.P.J. Fourie in die Senaat aanstel wat nie ’n setel in die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] kon kry nie, as een van die spesiale benoemdes vir hulle "vertroudheid met die redelike behoeftes en wense van die gekleurde mense van Suid-Afrika". Hofmeyr het geglo die nuwe verteenwoordiger het nie oor een van die vereistes beskik nie. Hy is terselfdertyd uit sy party se koukus geskop. Dit is ook ’n ope geheim dat sy opvattings oor die Indiërkwessie hom meer as een keer in stryd met Smuts gebring het. Met betrekking tot die senatorskap het hy standpunt ingeneem vir goeie en eerlike regering, maar in die kleurvraagstuk het hy gehou by sy beginsel van nierassige regering in die beste tradisie van Kaapse liberalisme. Oor of hy later sover sou gaan om hom by die [[Liberale Party]] (wat in 1953 uit die Verenigde Party ontstaan het) te skaar, kan net bespiegel word, maar in breë trekke was hy iemand wat die liberalisme voorgestaan het, veral ten opsigte van die erkenning van mense se menswaardigheid ongeag hul ras. Dit was na baie mense se mening sy sterk punt, maar vir baie van sy partygenote wat dit juis ’n swakheid: hulle was nie bereid om so ver te gaan nie en ná die verkiesing van 1948 het baie hom vir sy oortuigings verkwalik wat hulle gevoel het bygedra het tot die VP se nederlaag. Reeds voor die verkiesing het hy die skuld gekry vir sir [[De Villiers Graaff]] se nederlaag in die tussenverkiesing in [[Hottentots-Holland (kiesafdeling)|Hottentots-Holland]] op [[15 Januarie]] [[1947]] toe hy sy liberale standpunte uitgelig het tydens ’n toespraak en dit, na baie se mening, tot ’n oorwinning deur die [[Nasionale Party]] se H.J. van Aarde met 637 stemme gelei het. Tydens die verkiesing was Hottentots-Holland dan ook die enigste kiesafdeling wat die VP by die NP kon afneem toe Graaff wen met ’n meerderheid van 571, weer teen Van Aarde. == Skryfwerk en eerbewyse == === Eerbewyse === Eregrade is aan hom toegeken deur die Universiteite van Kaapstad, Witwatersrand en Oxford. * 1926. Verkies tot vise-kanselier van die Universiteit van die Witwatersrand. * 1927. President van die Suid-Afrikaanse Genootskap ter Bevordering van die Wetenskap. * 1927. Voorsitter van die Klassieke Vereniging van Suid-Afrika. * 1929. Ere-D.Sc. van die [[Universiteit van Kaapstad]] * 1934. Adjunkvoorsitter van die Klassieke Vereniging van Groot-Brittanje. * 1938. Kanselier van die [[Universiteit van die Witwatersrand]]. * 1945. Ere-D.C.L. van Oxford Universiteit. === Skryfwerk === * ''The Life of Jan Hendrik Hofmeyr'' (Onze Jan) (1913) * ''History and Control of National'' Debts (1918) * ''Studies in Ancient Imperialism'' (1921) * ''Coming of Age'' (1930) * ''South Africa'' (1931) as deel van die ''Modern World series.'' * ''The Open Horizon'' (1939) == Waardering == Hofmeyr, wie se bydrae tot Suid-Afrika se oorlogspogings slegs deur dié van Smuts self oortref is, was ’n administrateur sonder gelyke, ’n onvermoeide werker, ’n briljante en edele mens en ’n denker wat sy tyd ver vooruit was, maar hy kon, met die oog op sy eie aard en dié van die Suid-Afrikaanse politiek, nie grootsheid bereik nie. Die merendeel van sy wit landgenote het hom met onbegrip, onrustigheid en soms met haat betrag; die liberale minderheid weer met gemengde gevoelens van verafgoding en ergernis. Toonaangewende gekleurdes het hom dalk bewonder, maar hulle kon nie begryp hoe moeilik sy posisie was nie. Aangesien hy hardnekkig aan die idee vasgeklem het dat hy meer goed binne as buite die Verenigde Party kon doen, kon hy nooit daarin slaag om die probleem op te los hoe om aan die party getrou te bly sonder om sy beginsels te kompromitteer nie. Hy was – in die breedste sin van die woord – ’n voorstander van die liberalisme, veral in dié opsig dat hy mense as gelykes beskou het, ongeag hul ras, hoewel hy in die openbaar verplig is om ’n voorstander van gekwalifiseerde stemreg te wees ter wille van sy party.<ref>{{en}}[http://mg.co.za/article/2016-02-05-enigmatic-jan-smuts-still-elusive Enigmatic Jan Smuts still elusive in new biography], ''[[Mail & Guardian]]'', 5 Februarie 2016.</ref> Vir baie was sy liberale oortuigings sy sterk punt, maar in die oë van sy partygenote, sy swak punt. Hulle was nie bereid om so ver soos hy te gaan nie en ná die skoknederlaag van 1948 het baie hom so te sê tereggewys en verkwalik. Hy was gedurig ’n teiken vir die toenemend jingoïstiese Afrikaanse pers, wat sy droom van ’n nierassige samelewing bespot het.<ref name="zar" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * {{af}} {{en}} Hofmeyr, W. Lou(w); Hofmeyr, Nico J.; Hofmeyr, S.M.; Hofmeyr, George S.; Hofmeyr, Johannes W. (samestellers). 1987. ''Die Hofmeyrs: ’n Familiegeskiedenis''. Lynnwoodrif en Bloemfontein: Die Samestellers. * {{en}} Potgieter, D.J. (red.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies. * {{en}} Tom MacDonald: ''Jan Hofmeyr, Heir to Smuts. A biography''. London, Hurst & Blackett, 1943 * {{en}} Alan Paton: ''Hofmeyr''. Oxford, 1964. [Abridged version: ''South African tragedy. The life and times of Jan Hofmeyr'' (New York, 1965)] * {{en}} J.P. Cope: ''Jan H. Hofmeyr. South Africa''. London, 1931. (2nd rev. edition: London, Benn, 1952) * {{en}} Richard Steyn: ''Jan Smuts, Unafraid of Greatness'', Jonathan Ball Publishers, Johannesburg, 2015, {{ISBN|978-1-86842-694-2}}. * {{en}} Jan Hofmeyr, Visionary Genius, http://www.zar.co.za/hofmeyr.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617051558/http://zar.co.za/hofmeyr.htm |date=17 Junie 2016 }} * {{en}} Family pages, Lessons from Jan Hendrik Hofmeyr, by Dr Roos Muller, http://www.blog.wicht.co.za/2011/11/lessons-from-jan-hendrik-hofmeyr.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827064642/http://blog.wicht.co.za/2011/11/lessons-from-jan-hendrik-hofmeyr.html |date=27 Augustus 2016 }} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jan Hendrik Hofmeyr (1894–1948)}} {{Ministers van Binnelandse Sake SA}} {{Ministers van Finansies SA}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Hofmeyr, Jannie}} [[Kategorie:Geboortes in 1894]] [[Kategorie:Sterftes in 1948]] [[Kategorie:Politici van die Verenigde Party]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van binnelandse sake]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van finansies]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van gesondheid]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van onderwys]] 4spuer6m97dyeox0mxvh9e47vx0b17p 0 58653 2964516 2942150 2026-09-02T14:35:47Z Aliwal2012 39067 2964516 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jan Spies | bynaam = | beeld = | onderskrif = | geboortenaam = Johannes Petrus Spies | geboortedatum = [[30 Junie]] [[1936]] | geboorteplek = Die plaas Sekretarispan | dood_datum = {{SDEO|1936|6|30|1996|1|4}} | sterfteplek = [[Windhoek]] | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Namibië}}r | beroep = Skrywer, storieverteller, boer | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Beatrice Spies | kinders = Barend Spies, Willem Spies | webwerf = | handtekening = }} '''Johannes Petrus Spies''' (30 Junie 1936 – 4 Januarie 1996) was 'n besonder gewilde storieverteller en skrywer. Hy was saam met [[PG du Plessis]] die aanbieder van die gewilde televisieprogram ''Spies en Plessie – met permissie'', waardeur hy nie net self volksbesit geword het nie, maar ook persoonlikhede soos [[Tolla van der Merwe]], Koos Meyer, Danny Pretorius, Nico Nel en Pyp de Villiers landwye bekendheid verwerf het. == Lewe en werk == === Herkoms en vroeë lewe === Spies is op 30 Junie 1936 op die plaas Sekretarispan in die distrik [[Mariental]] in [[Suidwes-Afrika]] as die oudste van drie kinders gebore. Hy het twee jonger susters. Sy pa is oorspronklik van [[Standerton]] en sy ma van [[Willowmore]] in Suid-Afrika. Sy ouers emigreer na Suidwes-Afrika na die [[Eerste Wêreldoorlog]] en nadat Suid-Afrika die administrasie van Suidwes-Afrika oorgeneem het. Hier kry hulle volgens die destydse skema goedkoop grond van die regering om te boer. Tot en met standerd vier gaan hy skool op die plaasskool by [[Stampriet]], wat hoofsaaklik daarop gemik was om die kinders landbou-opleiding te gee. Hy voltooi sy laerskoolloopbaan in [[Windhoek]] en matrikuleer in 1955 aan die [[Hoërskool Windhoek]]. Daarna studeer hy eers [[Teologie]] maar later [[Letterkunde]] aan die [[Universiteit van Pretoria]], waar hy in 1959 redakteur is van die studenteblad ''Die Perdeby'' en ook op die studenteraad dien. Op 'n Afrikaanse Studentebond Kunsfees behaal hy 'n eerste prys as landskapskilder en in 1961 verower hy die Wolnit-trofee as redenaar. Hy behaal 'n [[B.A.-graad]] en 'n B.A. Honneurs-graad. Na sy honneursgraad registreer hy by die Transvaalse Onderwysdepartement as onderwyser. In 1962 verwerf hy dan die M.A.-graad in die Afrikaanse letterkunde met 'n verhandeling oor ''<nowiki/>'n Stilistiese analise van ‘Ringdans van die hamerkoppe’'' van [[D.J. Opperman]]. Hy is in 1961 getroud met Beatrice, wie hy reeds in standerd agt op hoërskool ontmoet het, en hulle het twee seuns, Barend en Willem, asook die kleinkinders Elri, Jan, Eduard, Caroline en Veronica Spies. === Loopbaan === Terwyl hy nog studeer werk hy eers by die studentekafee vir sakgeld en word dan aangestel as studente-assistent. Daarna werk hy vir anderhalfjaar by die Departement van Mynwese. Van April 1963 af is hy dosent in [[Afrikaans]] aan die Transvaal Training Institute for Indian Teachers in [[Fordsburg]] en hy behaal in hierdie tydperk sy Hoër Onderwysdiploma aan die Johannesburg College of Education. Van Januarie 1970 tot Junie 1977 is hy betrokke as dosent by die [[Randse Afrikaanse Universiteit]]. Hier behaal hy in 1974 sy doktorsgraad onder leiding van professor [[F.I.J. van Rensburg]] met 'n proefskrif oor ''Die motiewe van ondergang en verlossing in die poësie van D.J. Opperman''. In 1974 word hy bevorder tot senior lektor. Hy word sedert 1974 landswyd bekend met sy donkiestories en later algemene stories wat op die oggendprogram ''Monitor'' van die [[RSG|Afrikaanse Radiodiens]] van die [[SAUK]] uitgesaai word. Later neem hy saam met [[P.G. du Plessis]] ook deel aan die gewilde televisieprogram ''Spies en Plessie''. === Anti-apartheidsgevoel === Van sy studentejare af is hy 'n uitgesproke teenstander van [[apartheid]] en wanneer die grondwetlike onderhandelings vir onafhanklikheid in [[Namibië]] momentum kry, verhuis hy in 1977 weer terug na sy geboorteland, waar hy deeltyds boer op sy plaas Swartberg naby [[Usakos]]. Hy word dan redakteur van die nuwe koerant ''[[Republikein|Die Republikein]]'', wat die politieke party die [[Populêre Demokratiese Beweging|Demokratiese Turnhalle-Alliansie]] met [[Dirk Mudge]] as leier steun. In 1986 tree hy af as redakteur, maar is tot sy dood steeds betrokke by die koerant as beleidsredakteur, terwyl hy ook as direkteur op die raad van die Republikeinse Pers in Windhoek dien. === Vrye denker === Spies is 'n denker wat kontak behou met die grond en handewerk. Sy hande staan vir niks verkeerds nie en hy doen feitlik alles self op die plaas waar die gesin bly: verf, bou, pleister, dakke opsit, sweis, noem maar op. Ook sy kop staan vir niks verkeerds nie: Hy is 'n suksesvolle dosent, boer, storieverteller, [[letterkundige]], radio- en televisiepersoonlikheid en koerantredakteur. Hy het 'n intense belangstelling in verskeie vakgebiede, waaroor hy op insiggewende wyse vir sy koerant skryf: [[sterrekunde]], [[paleontologie]], [[mitologie]] en [[teologie]]. === Latere jare en sterfte === In die jare kort voor sy dood is hy in 'n aantal ongelukke betrokke. In 1994 is hy in 'n motorongeluk betrokke toe hy naby die plaas 'n [[koedoe]] raakry. Kort daarna is hy op die plaas besig om bokke te dip, toe hy sy balans verloor en kop onderstebo bo-oor die dipgat val en erg gekneus is en 'n breuk aan sy ysbeen opdoen. In April 1995 breek die stellasie waarmee hy [[volstruis]]e op 'n bakkie laai en hy breek sy arm wanneer hy saam met 'n volstruis daar afval. Spies is op 4 Januarie 1996 in Windhoek oorlede aan veelvuldige orgaanversaking, drie weke nadat hy baie ernstig in 'n motorongeluk beseer is.<ref>Jan Spies se nalatenskap | http://gelofteland.org/index.php/ons-volk/23-kultuurdagboek/1073-1936-jan-spies-se-nalatenskap.html</ref><ref>Beeld: Al Jan Spies se organe het 'net ingegee' | http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/6/3/3.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617035708/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/6/3/3.html |date=17 Junie 2010 }}</ref> == Skryfwerk == === Digkuns === Hy maak sy debuut as skrywer met die digbundel ''Voetvolk''.<ref>Brink, André P. Rapport, 27 Julie 1975.</ref> Die bundel word opgedra aan Mervyn Kahn, sy grootste vriend aan die Indiërkollege.<ref>Brink, André P. ''Voorlopige Rapport.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1976.</ref> In die titel word 'n skare gewone mense asook 'n leër gesuggereer, maar dan een wat nie moet skiet nie, maar skryf.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976.</ref> Die gedigte in hierdie bundel is verwant aan volksverse, maar ten spyte van raakpunte aan hierdie vorm in die spel met woorde en skryfwyse, die erotiese boertigheid en [[Neologisme|neologismes]], word hier met 'n eie stem gepraat en 'n eie boodskap gebring.<ref>Johl, Johann. Standpunte. Nuwe reeks 125 Oktober 1976.</ref> Sosiale en politieke kritiek word gelewer en daar word besin oor die kunsteorie, terwyl die meer aardse soos donkies, die barre wêreld van Suidwes-Afrika en sy mense ook aan die bod kom. Ook die religieuse word betrek, met besinning oor die reddingskrag van die evangelie wat geperverteer geraak het en so sy krag verloor het. ''Begrafnis op Saterdag'' beeld die parallelle gebeurtenisse van 'n begrafnis en 'n rugbywedstryd uit, waar strafskop ook op die dood dui. Van sy gedigte verskyn in die letterkundige tydskrif ''Standpunte''. Die sangeres Arina de Witt toonset van sy gedigte en gee dit uit op die CD ''Arina de Witt sing Jan Spies'', wat in 2005 uitgereik word. Sy gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte'', ''Voorspraak'' en ''Miskien sal ek die wingerd prys''. === Storiebundels === Sy stories wat hy oor die Monitor-program op radio en op televisie en by ander geleenthede vertel word gekeur en saamgebundel in vier bundels, ''Pilatus tot molshoop'', ''Poort deur die koue'', ''Profeet met kondensmelk'' en ''Pille vir servette''. Hierdie stories is deur die bank gevul met humor en 'n suiwer gevoel vir die juiste uitdrukking in die streektaal, terwyl dit telkens die algemeen-menslike reflekteer, ongeag of die verhaal te doen het met die hede of verlede.<ref>Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 19 no. 4, Desember 1979.</ref> ''Pilatus tot molshoop''<ref>Brink, André P. Rapport, 18 Desember 1977.</ref> bevat onder andere die verhale ''Van Duiwel Pontius na Dominee Pilatus'' en <ref>Heese, Marie. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 2, Mei 1979.</ref>''<nowiki/>'n Berg is nie 'n molshoop nie'', waarvandaan die bundel sy naam kry.<ref>Schutte, Hannie. Die Transvaler, 21 Januarie 1978.</ref> In die eerste help ouderling Piet in sy droom eindelik eerder vir die dominee as vir die duiwel, waarna die duiwel hom uit pure moedeloosheid hel toe stuur. Die mannetjie van die Landbou-departement loop in die tweede verhaal sy rieme styf met sy uitvinding om molle uit te roei, omdat hy nie verstaan nie dat molle slegs in stilte gevang kan word en afgeskrik raak deur geluid, al is dit nou watter mooi musiek. Eie aan sommige van die vermaaklike vertellings is die oordrywing, wat met weergawe van oorvloedige detail 'n indruk van realisme skep, totdat die slot aandui in hoe verre mens om die bos gelei is. Daar is ook 'n paar verhale oor petaljes met motors, soos die Ford wat vir sy baas in die beeskraal gaan wegkruip en 'n ander Ford wat een nag 'n engel plaas toe bring. ''Van Duiwel Pontius na Dominee Pilatus'' word deur Abraham H. de Vries in ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' opgeneem.<ref>Brink, André P. Rapport, 17 Junie 1984.</ref> ''Poort deur die koue'' se titelverhaal vertel hoe die polisieman en die Roomse priester mekaar met die hulp van 'n halwe bottel brandewyn in 'n koue nag beter leer ken en verstaan. In ''<nowiki/>'n Emmer tanne vir 'n hospitaal holbekke'' maak 'n jong verpleegster 'n plan met die skoonmaak van die oumense se valstande wat in stede van minder baie meer werk tot gevolg het. Daar is ook ''Die kwaai oorlidde ounôi'', waar 'n bobbejaan in die plek van die afgestorwe boervrou kom spook. Weereens is die verhale eerder bedoel vir luister as lees, maar bly die genot van fyn sêdinge en volkse stories by die lees nie uit nie.<ref>Brink, André P. Rapport, 9 Desember 1984.</ref> ''Profeet met kondensmelk'' se titelverhaal het die eerste Afrikaanse Bybel in 1933 se koms as tema, waar die dominee weke lank geoefen het dat die kinders elkeen 'n Bybelboek sal voorstel en met so 'n serp dan sy plek op die verhoog inneem,<ref>De Vries, Abraham. Die Burger, 13 Desember 1984.</ref> van Genesis tot Openbaring. Die seun wat Habakuk moet voorstel, hou nie van sy naam nie en is bang dat hy gespot sal word en wil dan die aand net voor die plegtigheid ruil, met 'n blik kondensmelk op die koop toe. So verander die kinders van naam, maar behou nog die ingestudeerde volgorde, sodat die nuwe Bybel voorgestel word as 'n deurmekaar affêre. In ''Pape se plan'' haal die magistraat se sondes hom in en kan Pape sy seun Kolie loskry van die aanklag van onwettige gemsbokskietery. Die duiwel kom in ''Verslae Satan'' sy moses teë wanneer 'n boervrou hom op sy plek sit. Hierdie bundels stories word afgesluit met die versameling in <ref>Brink, André P. Rapport, 17 Januarie 1988.</ref>''Pille vir servette''. Hierdie verhale is ook geskryf in die gemoedelike geselstrant van die rasegte ou Boer van vanmelewe se dae, met 'n manier van dinge sê wat dit in beeld omskep.<ref>Pretorius, Willem. Die Burger, 24 September 1987.</ref> ''<nowiki/>'n Slagveld'' is 'n storie uit die Anglo-Boereoorlog, toe 'n kommando nadat hulle lank niks gehad het om te eet nie, 'n klomp varkvleis en rou grondbone in die hande kry. Dit het hulle die aand verslind, maar hulle hou nie rekening met die uitwerking daarvan op hulle spysvertering nie. Teen die oggend het almal nou al 'n paar keer gekom en gegaan en toe hulle daar wegry hang daar 'n reuk soos van kruitdamp oor die vallei.<ref>Weideman, George. Die Burger, 16 November 1989.</ref> Hierdie bundels word later saamgevoeg in die omnibus<ref>Uys, Thys. Beeld, 24 September 2007.</ref> ''Spieserye'',<ref>Roux, Jaybee. Rapport, 11 November 2007.</ref> terwyl P.G. du Plessis 'n keur daaruit laat publiseer as ''Spies op sy stukke''. In 1992 word die Rapportryersprys vir 'n verdienstelike Afrikaanse publikasie aan ''Spieserye'' toegeken. Meer as een CD word uitgereik waarop hy self die stories vertel. === Versamelbundels === Sy werk word ook in versamelbundels opgeneem, insluitende ''Borde borde boordevol'' en ''Vuurslag'', beide onder redaksie van Hennie Aucamp, ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' en ''Steekbaard'', beide onder redaksie van Abraham H. de Vries en ''Vertellers'' en ''Vertellers 2'' van Merwe Scholtz. === Drama === Benewens sy stories en gedigte skryf hy ook sowat sestien lirieke wat hy self toonset. Hy stel ook die bundel ''Klein begin in die drama'' saam, waarin hy 'n aantal dramas vir leerlinge saambundel en dit van begeleidende vrae voorsien. == Eerbewyse == In 2008 word ''<nowiki/>'n Inkspoor deur die lewe'', 'n gedenkprogram oor hom en sy lewe, saamgestel en by die Innibos Kunstefees op Nelspruit opgevoer en in 2010 word die program ''Die dinges is 'n watsem – Jan Spies kom tot verhaal'' met Lizz Meiring, Deon Coetzee en Johan Engelbrecht by die Woordfees op Stellenbosch opgevoer. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !''Publikasies'' |- |1975 |''Voetvolk'' |- |1977 |''Pilatus tot molshoop'' |- |1984 |''Poort deur die koue'' |- | |''Profeet met kondensmelk'' |- |1987 |''Pille vir servette'' |- |1988 |''Spieserye'' |- |1990 |''Spies op sy stukke'' |} == Bronnelys == === Boeke === * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers'') Voorspraak.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe. Tiende druk, 1994. * Botha, Elize. ''Prosakroniek''. Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe, 1980. * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989. * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983. * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652-2004.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria.  Eerste uitgawe, 2005. === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. ''Hierdie boeke moenie verbied word nie''. Beeld, 20 Oktober 1976. * Du Plessis, P.G. ''Nou’t Jan eerste loop kyk na die anderkant van dood''. Saffier, Februarie 1996. * Krüger, Elsa. 'n ''Pap-en-jellie Afrikaner.'' Beeld, 19 September 1987. * Kruger, Johan. ''Die diep seun Jan agter die grapmaker'' Spies. Rapport, 7 Januarie 1996. * Le Roux, André. ''Heel anner mens.'' Die Burger, 5 September 1987. * Malan, Mariana. ''Liedere toon Jan Spies as digter.'' Die Burger, 19 Augustus 2005. * Marais, Annemarie. ''Die wel en wee van 'n Afrikaanse verteller.'' Beeld, 27 Junie 2008. * Nieuwoudt, Stephanie. ''Spies-stories herleef in heruitgawe.'' Beeld, 19 Oktober 2007. * Petzer, Mariska. ''Daar’s lewe ná televisie''. Keur, 30 Junie 1995. * Steyn, Jaap. ''Denker, doener en verteller.'' Insig, Februarie 1996. * Van Rensburg, F.I.J. ''Jan Spies: 'n Lewensviering''. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 34 nos. 1 en 2,  Februarie/Mei 1996. * Van Zyl, Wium. ''Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’''. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990. === Internet === * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/12/19/2/8.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619041757/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/12/19/2/8.html |date=19 Junie 2010 }} * Beeld Hoofartikel: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/6/8/10.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619040344/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/6/8/10.html |date=19 Junie 2010 }} * Le Roux, André Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1987/09/05/4/3.html * LitNet ATKV-Skrywersalbum 11 Mei 2010: www.litnet.co.za * Nieuwoudt, Stephanie Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2007/10/04/SK/16/Stephspies2.html * Republikein: http://www.republikein.com.na/se-jou-se/ode-aan-dr-jan-spies.69885.php * Schutte, Helena Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/11/2/14.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617035442/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/11/2/14.html |date=17 Junie 2010 }} * Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html * Swanepoel, Thalyta Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/12/20/6/4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619060321/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/12/20/6/4.html |date=19 Junie 2010 }} * Swanepoel, Thalyta Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/6/3/3.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617035708/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/6/3/3.html |date=17 Junie 2010 }} * Tafelberg-Uitgewers: http://www.tafelberg.com/authors/301 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402060103/http://www.tafelberg.com/Authors/301 |date= 2 April 2016 }} * {{Youtube|lm4fux8864k|Jan Spies se Cremora-advertensie}} === Ongepubliseerde dokumente === * [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfontein. ''Verslag: Jan Spies.'' == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [https://www.youtube.com/watch?v=rBBpvb_gi50&t=7s Spies & Plessie Reeks 02, Deel 04 op YouTube] * [https://www.youtube.com/watch?v=k6iUAgaxGc8 Jan Spies – Die antie met die pienk rok op YouTube] * [https://www.youtube.com/watch?v=OP7S9-LXbxk Jan & Tolla Deel 07 op YouTube] * [https://www.youtube.com/watch?v=QWjFkbNCX4c Jan Spies Cremora-advertensie op YouTube] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Spies, Jan}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 1996]] 9th6vqb3rzvebn249qggaiv743h4gnb 6 62967 2964715 1306909 2026-09-03T08:04:36Z JMK 649 weergawe 2964715 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Ds. [[John Taylor]], eerste predikant van die [[NG gemeente Beaufort-Wes]]}} |bron=''Die NG kerk Cradock 1818 tot 1968'' |datum=Omstreeks 1830 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Ds John Taylor, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} tf0oym1yffza3ktqucyax3b1tgm3pdm 0 63381 2964526 2765600 2026-09-02T16:20:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964526 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas siekte |naam = Gordelroos |beeld = Herpes zoster neck.png |beeldgrootte = 230px |onderskrif = Gordelroos in die nek-area. | ICD10 = {{ICD10|B|02||b|00}} | ICD9 = {{ICD9|053}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 000858 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1007 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|derm|180}} {{eMedicine2|emerg|823}} {{eMedicine2|oph|257}} {{eMedicine2|ped|996}} | DiseasesDB = 29119 }} '''Gordelroos''' of ''herpes zoster'', is 'n siekte waar die geïnfekteerde persoon 'n groepering van rooi blasies op die vel kry. Dit neem die vorm van 'n band of gordel oor die liggaam aan, derhalwe die naam gordelroos. 'n Groep kolle slaan meteens aan die een kant van die lyf uit en word dan blase van verskillende groottes. As die blase bars kan dit rou plekke vorm wat besmet kan raak. Dit kom meestal op die lyf voor, maar is ernstiger indien dit in die [[oog]]- of [[oor]]-area voorkom. Gordelroos kom meestal by ouer mense voor, maar kinders kry dit ook dikwels as hulle weerstand teen besmetting laag is. Die uitslag word gewoonlik (veral by ouer persone) deur pyn voorafgegaan. Die pyn kan lank voortduur, selfs nadat die uitslag verdwyn het. Die helingsproses is stadig en wit littekens kan agterbly. Dit word veroorsaak deur dieselfde [[virus]] wat [[waterpokkies]] veroorsaak. Die virus sluimer in die senustelsel van iemand wat tevore waterpokkies gehad het. As die virus deur 'n senuwee beweeg besmet dit die senuwee se velgebied. Gordelroos kan ook kinders aansteek en waterpokkies veroorsaak. == Simptome en verloop van die siekte == [[Lêer:Herpes zoster chest.png|duimnael|links|By gordelroos word een vyfde en een kant van die liggaam aangetas]] Die siekte begin dikwels met pyn en tintelinge op die aangetaste huidgebied. Die pyn voel aanvanklik soos ligte elektriese skokke en verander met verloop van tyd in pyn wat voel soos spierpyn. Op hierdie stadium is daar nog niks waarneembaar op die huid nie. Na enkele dae word die huid rooi en verskyn voggevulde blasies wat lyk soos klein blaartjies. Slegs één kant van die liggaam word aangetas. Die blasies gaan met verloop van tyd oor in korste waaruit sug of etter loop. Na ongeveer twee tot drie weke verdwyn dit. Veral by ouer mense bly daar soms nog lang pyn in die geaffekteerde huidgebied oor wat soms baie heftig kan wees; die sogenaamde postherpetiese neuralgie. Hierdie na-pyn kan weke tot maande duur. Gordelroos kom baie selde sonder huiduitslag of blase voor. Wanneer dit in die gesig voorkom (gesigsenuwee), word ander senuweetakke soms ook aangetas, wat gehoorgestremdheid of gedeeltelike verlamming van die gesigspiere kan veroorsaak. Dit staan bekend as Ramsay Hunt-sindroom. Gordelroos aan die liggaam is op sigself nie gevaarlik nie, maar dit is baie pynlik. Gordelroos op die gesig kan mens se sig beïnvloed en moet altyd behandel word. == Oorsaak == Die ooreenkoms met waterpokkies is nie toevallig nie. Dit is omdat die oorsaak dieselfde virus is as die virus wat waterpokkies veroorsaak: die ''Varicella zoster''-virus. Sodra iemand waterpokkies gehad het, sal hy of sy nooit heeltemal van die virus ontslae raak nie; die virus skuil in sekere senuweeselle (die ganglion-ruggraat wat buite die [[rugmurg]] lê). Die virus kan skielik weer aktief word. Dit is meer waarskynlik dat dit sal gebeur wanneer die [[immuunstelsel]] verswak word. Dit lei dan tot 'n gordelroosinfeksie. == Oordraagbaarheid == [[Lêer:Herpes_zoster_-_male,_62_years_old_-_left_arm_skin_-_outbreak_in_remission_-_2,_2019.jpg|duimnael|Wonde op die linkerarm aan't genees. Man, 62 jaar.]] Persone wat nog nie waterpokkies gehad het nie, kan deur 'n gordelrooslyer met die varicella zoster-virus besmet word en waterpokkies opdoen.<ref>[https://lci.rivm.nl/richtlijnen/waterpokken-en-gordelroos LCI-richtlijn Waterpokken en gordelroos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221110948/https://lci.rivm.nl/richtlijnen/waterpokken-en-gordelroos |date=21 Desember 2019 }}, RIVM ([https://lci.rivm.nl/sites/default/files/2017-07/LCI-richtlijn%20Waterpokken%20en%20gordelroos.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190501223232/https://lci.rivm.nl/sites/default/files/2017-07/LCI-richtlijn%20Waterpokken%20en%20gordelroos.pdf |date= 1 Mei 2019 }})</ref> == Feite == 'n Gordelroosinfeksie kom meer dikwels in die somer as in die winter voor. Die velontsteking tref hoofsaaklik mense ouer as 60 jaar. Meer as 20% van 'n gegewe bevolking sal die infeksie tydens hul leeftyd moet hanteer. Gordelroos kom gewoonlik net een keer voor, en in seldsame gevalle meer as een keer. Dit is die gevolg van 'n erg verswakte [[immuunstelsel]]. In geval van herhaalde gevalle is 'n ondersoek na die verswakte immuunstelsel nodig.<ref name="Máxima Medisch Centrum">[https://www.mmc.nl/dermatologie/aandoening-en-behandeling/gordelroos/ Gordelroos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209123755/https://www.mmc.nl/dermatologie/aandoening-en-behandeling/gordelroos/ |date= 9 Desember 2018 }}, Máxima Medisch Centrum</ref> == Behandeling == Behandeling is moontlik, maar dit werk die beste as dit 'n aanvang neem voordat die blase verskyn; daarna het die behandeling min effek. Aangesien gordelroos deur 'n virus veroorsaak word, bestaan die behandeling uit antivirale middels, aangevul met pynstillers en anti-inflammatoriese middels (kortikosteroïede). Vroeë behandeling word veral by ouer mense aanbeveel omdat post-herpetiese neuralgie dan dikwels aansienlik ligter is of selfs glad nie voorkom nie. === Postherpetiese neuralgie === Vir die behandeling van postherpetiese neuralgie word die antidepressant [[amitriptilien]] en die anti-epileptikum gabapentien voorgeskryf. === Gordelroos naby die oog === Wanneer gordelroos naby die [[oog]] is, moet streng voorsorgmaatreëls geneem word: die virus kan ook die oog beïnvloed. [[Blindheid]] is een van die moontlike risiko's. As die oog self besmet is, moet behandeling toegedien word, gewoonlik met oogdruppels en oogsalf. === Gordelroos naby die oor === As die gordelroos naby die [[oor]] is, moet 'n dokter dadelik geraadpleeg word omrede daar 'n risiko bestaan van gesigsverlamming aan die een kant van die gesig as gevolg van die skade aan die gesigsenuwee (sewende kraniale senuwee), wat die spiere van die gesig beheer. Boonop is daar 'n wesentlike kans dat permanente gehoorverlies kan plaasvind, asook skade aan die vestibulêre orgaan. In hierdie geval moet behandeling met 'n antivirale middel en prednisoon binne 72 uur na aanvang van die gesigsverlamming plaasvind. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Siektes]] [[Kategorie:Gewilde saadjies]] 1okn265zkxgdxhsms5xjso9wkbd1hqn 0 63625 2964660 2964304 2026-09-03T05:26:20Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964660 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Chelsea FC}} {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Stamford Bridge stadium.jpg|250px]]<!-- [[Lêer:Chelsea FC.svg|260px]] --> | klubnaam = Chelsea | vollenaam = Chelsea Football Club | stigting = {{start date and age|df=yes|1905|3|10}} | stadion = [[Stamford Bridge (sokkerstadion)|Stamford Bridge]], [[Londen]] | kapasiteit = 40 173 | eienaar = BlueCo | voorsitter = Todd Boehly | bestuurder = [[Xabi Alonso]] | afrigter = | liga = [[Premier League]] | website = {{URL|https://chelseafc.com}} | patroon_la1 = _chelsea2627h | patroon_b1 = _chelsea2627h | patroon_ra1 = _chelsea2627h | patroon_sh1 = _chelsea2627h | patroon_so1 = _chelsea2627hl | linkerarm1 = 14349B | liggaam1 = 14349B | regterarm1 = 14349B | broek1 = 14349B | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _chelsea2627a | patroon_b2 = _chelsea2627a | patroon_ra2 = _chelsea2627a | patroon_sh2 = _chelsea2627a | patroon_so2 = _chelsea2627al | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = F0D104 }} '''Chelsea Football Club''' is 'n professionele sokkerklub wat in Fulham, Wes-Londen, Engeland, gevestig is. Hulle speel in die [[Premier League|Premierliga]], die hoogste vlak van Engelse sokker, en is een van die suksesvolste klubs in die Engelse sokkergeskiedenis. In plaaslike sokker het Chelsea ses ligatitels, agt FA-bekers, vyf ligabekers, vier FA Community Shields en twee Full Members' Cups gewen. In internasionale sokker het hulle twee [[UEFA Champions League]]s, twee [[UEFA Europa League]]s, twee [[UEFA Bekerwenner-beker]]s, twee UEFA Super Cups, twee FIFA Club World Cups en een UEFA Konferensieliga gewen. Hulle is die heersende klubwêreldkampioen. Die klub is in 1905 gestig, na die naburige gebied Chelsea vernoem, en speel hul tuiswedstryde op [[Stamford Bridge (sokkerstadion)|Stamford Bridge]]. Chelsea het hul eerste groot plaaslike trofee, die First Division-kampioenskap, in 1955 gewen. Hulle het hul eerste Premierliga-titel in die 2004/05-seisoen gewen. Chelsea het hul eerste Europese trofee in 1971 verower toe hulle die Bekerwenner-beker gewen het—’n prestasie wat hulle in 1998 herhaal het. Hulle het hul eerste UEFA Champions League-titel in 2012 gewen en dit in 2021 weer behaal. Chelsea het die UEFA Europa League twee keer gewen: in 2013 en 2019. Nadat hulle die UEFA Konferensieliga in 2025 gewen het, het Chelsea die eerste klub geword wat al vier hoof- UEFA-kompetisies sowel as alle UEFA-manskompetisies gewen het.<ref>{{Cite web |date=28 August 2025 |title=Chelsea to be handed special UEFA award before Champions League draw in honour of completing 'European set' with last season's Conference League triumph {{!}} Goal.com US |url=https://www.goal.com/en-us/lists/chelsea-special-uefa-award-champions-league-draw-european-set-conference-league/blt9113e9bf1af78217 |access-date=29 August 2025 |website=www.goal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Champions League draw: Blues discover league phase opponents |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/chelsea-champions-league-league-phase-opponents-confirmed |access-date=29 August 2025 |website=www.chelseafc.com |language=en-}}</ref> Hulle het ook die FIFA-wêreldkampioenskap vir klubs in 2021 en 2025 gewen, waar laasgenoemde die eerste uitgawe van die nuwe toernooi met 32 spanne was. Chelsea deel 'n intense wedywering met ander Londense spanne soos [[Arsenal F.C.|Arsenal]] en [[Tottenham Hotspur]], asook met [[Leeds United FC|Leeds United]]. == Geskiedenis == === Stigting en vroeë jare (1905–1952) === In 1904 het die Engelse sakeman Gus Mears die Stamford Bridge-atletiekstadion in Fulham verkry met die doel om dit in 'n sokkerveld te verander. 'n Aanbod om dit aan die nabygeleë Fulham F.C. te verhuur, is van die hand gewys, en Mears het dus besluit om sy eie klub te stig om die stadion te gebruik. Aangesien daar reeds 'n span met die naam Fulham in die stadswyk was, is die naam van die aangrensende stadswyk Chelsea vir die nuwe klub gekies; name soos Kensington FC, Stamford Bridge FC en London FC is oorweeg.<ref>{{cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |page=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/55 55] }}</ref> Chelsea F.C. is op 10 Maart 1905 gestig by The Rising Sun-kroeg (nou The Butcher's Hook),<ref name="teamhistory">{{cite web |title=Team History – Introduction |url=http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0,,10268,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527214035/http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0%2C%2C10268%2C00.html |archive-date=27 May 2011 |access-date=11 May 2011 |publisher=Chelsea FC }}</ref><ref>{{cite web |date=30 September 2004 |title=The Birth of a Club |url=http://www.chelseafc.com/the-club/club-history/1900.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218090652/http://www.chelseafc.com/the-club/club-history/1900.html |archive-date=18 December 2015 |access-date=16 December 2015 |publisher=Chelsea FC }}</ref><ref name="capacity">{{cite web |date=18 January 2018 |title=General Club Information |url=https://www.chelseafc.com/en/about-chelsea/about-the-club/general-club-information |access-date=31 May 2021 |website=ChelseaFC.com |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213000549/https://www.chelseafc.com/en/about-chelsea/about-the-club/general-club-information |url-status=live }}</ref> teenoor die hedendaagse hoofingang van die stadion op Fulhamweg, en is kort daarna tot die Sokkerliga verkies.<ref>{{Cite web |title=Origin.html |url=https://home.adelphi.edu/~ro22316/Origin.html |access-date=31 May 2025 |website=home.adelphi.edu}}</ref> Chelsea het in hul tweede seisoen promosie na die Eerste Divisie behaal en het in die vroeë jare tussen die Eerste en Tweede Divisie gewissel. Die span het die FA Cup-eindstryd van 1915 gehaal, maar by Old Trafford teen Sheffield United verloor. In 1920 het Chelsea derde in die Eerste Divisie geëindig—die klub se beste ligaprestasie tot op daardie stadium.<ref>{{cite web |title=Team History – 1905–29 |url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/1800262 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718071312/http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0%2C%2C10268~1800262%2C00.html |archive-date=18 July 2011 |access-date=23 April 2014 |website=chelseafc.com |publisher=Chelsea FC }}</ref> Chelsea het ’n reputasie opgebou omdat hulle sterspelers gelok het,<ref name="glanville">{{cite news |last=Glanville |first=Brian |date=10 January 2004 |title=Little sign of change for Chelsea and their impossible dreams |work=[[The Times]] |location=UK |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article992039.ece |url-status=dead |access-date=15 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926102458/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article992039.ece |archive-date=26 September 2011}}</ref> en het groot skares gelok. Die klub het in tien afsonderlike seisoene die hoogste gemiddelde toeskouergetal in Engelse sokker gehad,<ref>{{cite web |title=EFS Attendances |url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501093244/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn.htm |archive-date=1 May 2019 |access-date=22 April 2021 |website=european-football-statistics.co.uk }}</ref> onder meer in 1907–08,<ref>{{cite web |title=Historical attendances |url=http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1908.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004050048/http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1908.htm |archive-date=4 October 2011 |access-date=18 August 2011 |publisher=European Football Statistics }}</ref> 1909–10,<ref>{{Cite web |title=Historical attendances |url=http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1910.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004050234/http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1910.htm |archive-date=4 October 2011 |access-date=18 August 2011 |publisher=European Football Statistics }}</ref> 1911–12,<ref>{{Cite web |title=Historical attendances |url=http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1912.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004050355/http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1912.htm |archive-date=4 October 2011 |access-date=18 August 2011 |publisher=European Football Statistics }}</ref> 1912–13,<ref>{{Cite web |title=Historical attendances |url=http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1913.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004050458/http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1913.htm |archive-date=4 October 2011 |access-date=18 August 2011 |publisher=European Football Statistics }}</ref> 1913–14<ref>{{Cite web |title=Historical attendances |url=http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1914.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004050508/http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1914.htm |archive-date=4 October 2011 |access-date=18 August 2011 |publisher=European Football Statistics }}</ref> en 1919–20.<ref>{{Cite web |title=Historical attendances |url=http://european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1920.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818182655/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/england/aveeng1920.htm |archive-date=18 August 2012 |access-date=18 August 2011 |publisher=European Football Statistics }}</ref><ref>{{Cite web |title=Between the Wars – Big Names and Big Crowds |url=http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0,,10268~910883,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720222638/http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0%2C%2C10268~910883%2C00.html |archive-date=20 July 2012 |access-date=7 May 2012 |website=chelseafc.com |publisher=Chelsea FC }}</ref> Hulle was in 1920 en 1932 semifinaliste in die FA-beker en het dwarsdeur die 1930’s in die Eerste Divisie gebly, maar sukses het die klub gedurende die tussenoorlogse jare ontwyk. === Modernisering en die eerste ligakampioenskap (1952–1983) === [[Lêer:ChelseaFC_League_Performance.svg|duimnael| Grafiek wat die vordering van Chelsea se liga-uitslae van 1906 tot die hede toon]] Voormalige Arsenal- en Engelse sentervoorspeler Ted Drake is in 1952 as bestuurder aangestel en het die klub gemoderniseer. Hy het Chelsea se embleem van ’n pensioenaris verwyder, die jeugstelsel en oefenprogram verbeter, en die span herbou met talentvolle spelers uit die laer afdelings en amateur-ligas. Onder sy leiding het Chelsea in 1954–55 sy eerste groot trofee gewen: die ligakampioenskap. Die daaropvolgende seisoen het UEFA die Europese Beker ingestel. Ná besware van die Football League is Chelsea egter oorreed om hulle nog voor die aanvang van die kompetisie daaraan te onttrek.<ref>{{cite news |last=Glanville |first=Brian |author-link=Brian Glanville |date=27 April 2005 |title=The great Chelsea surrender |work=[[The Times]] |location=UK |url=https://www.thetimes.com/article/the-great-chelsea-surrender-pz008ngvs85 |url-status=live |access-date=29 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212125949/http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/europe/article2327902.ece |archive-date=12 December 2013 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/254/mode/2up |page=254 |title=Chelsea FC: The Official Biography |first=Rick |last=Glanvill |year=2005 |publisher=Headline |location=London |isbn=0755314654 }}</ref> Chelsea kon nie op hierdie sukses voortbou nie en het die res van die 1950’s in die middel van die puntelys deurgebring. Drake is in 1961 afgedank en deur die speler-afrigter Tommy Docherty vervang. Docherty het 'n nuwe span gebou rondom die groep talentvolle jong spelers wat uit die klub se jeugstruktuur na vore getree het, en Chelsea het dwarsdeur die 1960's om eerbewyse meegeding, hoewel hulle verskeie net-net-missers verduur het. Hulle was met die betreding van die laaste fases van die 1964–65-seisoen op koers vir 'n driekoppige kroon van die Liga, FA-beker en Ligabeker; hulle het die Ligabeker gewen, maar laat in die ander twee gestruikel.<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography – The Definitive Story of the First 100 Years |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000unse |publisher=Headline Book Publishing Ltd |year=2006 |isbn=978-0-7553-1466-9 |page=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000unse/page/196 196] }}</ref> In drie seisoene is die span in drie belangrike halfeindstryde geklop en was hulle naaswenners in die FA Cup. Onder Docherty se opvolger, Dave Sexton, het Chelsea die FA-beker in 1970 gewen deur Leeds United met 2–1 in 'n eindstrydherhaling te klop. Die volgende jaar het Chelsea hul eerste Europese eer — 'n UEFA Bekerwennersbeker-triomf — behaal met nog 'n herwonne oorwinning, dié keer oor Real Madrid in Athene. === Herontwikkeling en finansiële krisis (1983–2003) === Die laat 1970's tot die 1980's was 'n onstuimige tydperk vir Chelsea. 'n Ambisieuse herontwikkeling van Stamford Bridge het die finansiële stabiliteit van die klub bedreig,<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/84 84]–87 }}</ref> sterspelers is verkoop en die span is na 'n laer afdeling afgegradeer. Verdere probleme is veroorsaak deur 'n berugte sokkerboelie-element onder die ondersteuners, wat die klub deur die dekade sou teister.<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/143 143]–157 }}</ref> In 1982, op die laagtepunt van hul fortuin, is Chelsea deur Ken Bates van Mears se agterneef, Brian Mears, vir die nominale bedrag van £1 gekoop. Bates het 'n beherende belang bekom en Chelsea in Maart 1996 op die AIM-aandelebeurs genoteer,<ref name="Football Economy">{{Cite web |title=UK Football Clubs on the UK Stock Markets |url=http://www.footballeconomy.com/stats/stats_turnover_09.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705033422/http://www.footballeconomy.com/stats/stats_turnover_09.htm |archive-date=5 July 2012 |access-date=26 June 2012 |publisher=Football Economy }}</ref> hoewel die vrye besit van Stamford Bridge teen hierdie tyd aan eiendomsontwikkelaars verkoop is, wat beteken het dat die klub die verlies van hul tuiste in die gesig gestaar het.<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/89 89]–90 }}</ref> Op die veld het die span skaars beter gevaar en vir die eerste keer naby relegasie na die Derde Divisie gekom, maar in 1983 het bestuurder John Neal 'n indrukwekkende nuwe span teen 'n minimale uitgawe saamgestel. Chelsea het die Tweede Divisie-titel in 1983–84 gewen en hulself in die topafdeling gevestig met twee top-ses-afrondings, voordat hulle weer in 1988 afgegradeer is. Die klub het onmiddellik herstel deur die Tweede Divisie-kampioenskap in 1988–89 te wen. Na 'n langdurige regstryd het Bates die stadion se volle besit in 1992 met die klub herenig deur 'n ooreenkoms met die banke van die eiendomsontwikkelaars te sluit, wat deur 'n markineenstorting bankrot verklaar is.<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/90 90]–91}}</ref> In die middel-1990's het die Chelsea-ondersteuner en sakeman Matthew Harding 'n direkteur geword en die klub £26&nbsp;miljoen geleen om die nuwe Noordelike Pawiljoen te bou en in nuwe spelers te belê.<ref name="The battle of Stamford Bridge">{{Cite news |date=11 November 1995 |title=The battle of Stamford Bridge |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/the-battle-of-stamford-bridge-1581435.html |url-status=live |access-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720111742/https://www.independent.co.uk/sport/the-battle-of-stamford-bridge-1581435.html |archive-date=20 July 2019 }}</ref> Chelsea se vorm in die nuwe Premierliga was onoortuigend, hoewel hulle wel die FA Cup-finaal van 1994 gehaal het. Die aanstelling van [[Ruud Gullit]] as speler-bestuurder in 1996 het 'n opswaai in die span se prestasie begin. Hy het verskeie top internasionale spelers by die span gevoeg en die klub na hul eerste groot eerbewys sedert 1971, die FA-beker, gelei. Gullit is vervang deur Gianluca Vialli, wie se bewind Chelsea die Ligabeker, die UEFA-bekerwennersbeker en die UEFA Superbeker in 1998, en die FA-beker in 2000 laat wen het. Hulle het 'n sterk titelstryd in 1998–99 aangepak, vier punte agter die kampioene [[Manchester United]] geëindig, en hul eerste verskyning in die [[UEFA Champions League|UEFA Kampioeneliga]] gemaak. Vialli is afgedank ten gunste van Claudio Ranieri, wat Chelsea na die FA Cup-eindstryd van 2002 en kwalifisering vir die Kampioeneliga in 2002–03 gelei het. === Abramowitsj eienaarskap (2003–2022) === Terwyl die klub ’n oënskynlike finansiële krisis in die gesig gestaar het,<ref>[https://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml;$sessionid$CHJ0QWLEZOQUFQFIQMGSFF4AVCBQWIV0?xml=/sport/2003/07/08/sfnbos08.xml&sSheet=/sport/2003/07/08/ixfooty.html Chelsea saviour arrived in time for £23&nbsp;m bill] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080507110035/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml;$sessionid$CHJ0QWLEZOQUFQFIQMGSFF4AVCBQWIV0?xml=%2Fsport%2F2003%2F07%2F08%2Fsfnbos08.xml&sSheet=%2Fsport%2F2003%2F07%2F08%2Fixfooty.html |date=7 May 2008 }}. URL accessed on 11 April 2006.</ref> het Bates Chelsea F.C. in Junie 2003 onverwags vir £60 miljoen verkoop.<ref name="TelegraphBates">[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2406994/Bates-sells-off-Chelsea-to-a-Russian-billionaire.html Bates sells off Chelsea to a Russian billionaire] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190630210353/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2406994/Bates-sells-off-Chelsea-to-a-Russian-billionaire.html |date=30 June 2019 }}. URL besoek op 20 April 2014.</ref> Sodoende het hy na bewering ’n persoonlijke wins van £17 miljoen gemaak op die klub wat hy in 1982 vir £1 gekoop het (sy belang was deur die jare tot net onder 30% verwater). Die klub se nuwe eienaar was die Russiese oligarg en miljardêr Roman Abramovich, wat verantwoordelikheid vir die klub se skuld van £80 miljoen oorgeneem en ’n groot deel daarvan vinnig afbetaal het. Sergej Poegatsjof het beweer dat Chelsea op aandrang van Poetin gekoop is — ’n bewering wat Abramowitsj ontken het.<ref name="ny1">{{cite news |last1=Keefe |first1=Patrick Radden |title=How Putin's Oligarchs Bought London |url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/03/28/how-putins-oligarchs-bought-london |access-date=17 March 2022 |work=New Yorker |date=17 March 2022 |archive-date=17 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317100841/https://www.newyorker.com/magazine/2022/03/28/how-putins-oligarchs-bought-london |url-status=live }}</ref> Bates het vermeld dat Abramowitsj in gesprekke was om Manchester United en Tottenham Hotspur te koop voordat hy op Chelsea besluit het in ’n koopooreenkoms wat binne ’n dag beklink is.<ref>{{cite web |title=Inside Roman Abramovich's Chelsea takeover and how Queen blocked his huge plans for club |url=https://www.express.co.uk/sport/football/1749091/Chelsea-Roman-Abramovich-takeover-Queen-Elizabeth-II-Regents-Park |date=21 March 2023 |first=Joe |last=Krishnan }}</ref> [[Lêer:Chelsea_UCL_Winners_2012.jpg|duimnael| Chelsea-spelers vier hul eerste UEFA Champions League-titel teen [[FC Bayern München|Bayern München]] (2012).]] Meer as £100 miljoen is aan nuwe spelers bestee, maar Ranieri kon geen trofeë lewer nie,<ref>{{Cite news |date=1 June 2004 |title=Chelsea sack Ranieri |work=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/3742477.stm |url-status=live |access-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320193829/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/3742477.stm |archive-date=20 March 2017 }}</ref> en is deur José Mourinho vervang.<ref>{{Cite news |date=2 June 2004 |title=Chelsea appoint Mourinho |work=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/3765263.stm |url-status=live |access-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615170132/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/3765263.stm |archive-date=15 June 2019 }}</ref> Onder Mourinho het Chelsea die vyfde Engelse span geword wat agtereenvolgende ligakampioenskappe sedert die Tweede Wêreldoorlog gewen het (2004–05 en 2005–06),<ref>{{Cite news |last=Barlow |first=Matt |date=12 March 2006 |title=Terry Eyes Back-to-Back Titles |work=Sporting Life |url=http://www.sportinglife.com/story_get.cgi?STORY_NAME=soccer/06/03/12/SOCCER_Chelsea.html&TEAMHD=soccer |url-status=dead |access-date=22 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603160253/http://www.sportinglife.com/story_get.cgi?STORY_NAME=soccer%2F06%2F03%2F12%2FSOCCER_Chelsea.html&TEAMHD=soccer |archive-date=3 June 2012 }}</ref> benewens die wen van 'n FA-beker (2007) en twee Ligabekers (2005 en 2007). Ná 'n swak begin van die 2007–08-seisoen is Mourinho deur Avram Grant vervang,<ref>{{Cite news |date=20 September 2007 |title=Chelsea name Grant as new manager |work=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/7004083.stm |url-status=live |access-date=21 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214133651/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/7004083.stm |archive-date=14 December 2007 }}</ref> wat die klub na hul eerste UEFA Champions League-eindstryd gelei het, wat hulle op strafskoppe teen Manchester United verloor het. Die klub het in die eerste nege jaar van Abramowitsj se eienaarskap geen wins gemaak nie, en het in Junie 2005 rekordsverliese van £140 miljoen gely.<ref name="first profit">{{Cite news |date=9 November 2012 |title=Chelsea FC record first Abramovich-era profit |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/news/20270934 |url-status=live |access-date=25 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925135113/http://www.bbc.co.uk/news/20270934 |archive-date=25 September 2015 }}</ref> In 2009, onder die opsigterbestuurder [[Guus Hiddink]], het Chelsea nog 'n FA-beker gewen.<ref>{{Cite news |date=30 May 2009 |title=Chelsea 2–1 Everton |work=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/8060989.stm |url-status=live |access-date=1 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130181810/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/8060989.stm |archive-date=30 November 2017 }}</ref> In 2009–10 het sy opvolger [[Carlo Ancelotti]] hulle na hul eerste Premierliga- en FA-beker- dubbel gelei, en die eerste Engelse topliga-klub geword wat 100 ligadoele in 'n seisoen sedert 1963 aangeteken het.<ref name="Wigan80">{{Cite news |date=9 May 2010 |title=Chelsea 8–0 Wigan |work=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/8663686.stm |url-status=live |access-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307064250/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8663686.stm |archive-date=7 March 2012 }}</ref> In 2012 het Roberto Di Matteo Chelsea na hul sewende FA-beker gelei,<ref>{{Cite news |last=McNulty |first=Phil |date=5 May 2012 |title=Chelsea 2–1 Liverpool |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17878435 |url-status=live |access-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118044832/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17878435 |archive-date=18 January 2016 }}</ref> en hul eerste UEFA Champions League-titel, deur [[FC Bayern München|Bayern München]] met 4-3 deur strafskoppe te klop, die eerste Londense klub om die trofee te wen.<ref>{{Cite news |last=McNulty |first=Phil |date=19 May 2012 |title=Bayern Munich 1–1 Chelsea (aet, 4–3 pens) |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/18044385 |url-status=live |access-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160116042658/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18044385 |archive-date=16 January 2016 }}</ref> Die volgende jaar het die klub die UEFA Europa League gewen,<ref>{{Cite news |date=15 May 2013 |title=Benfica 1–2 Chelsea |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/22445388 |url-status=live |access-date=15 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125232101/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22445388 |archive-date=25 January 2016 }}</ref> wat hulle die eerste klub maak wat twee groot Europese titels gelyktydig hou en een van vyf klubs wat die drie hoof UEFA-trofeë gewen het.<ref>{{Cite news |date=15 May 2013 |title=Chelsea claim last-gasp Europa League triumph |agency=Agence France-Presse |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hvKoBXa2illaBsY08MgEqORVvLkQ?docId=CNG.ed0a8f81bd5745978904d66a17caa38a.721 |access-date=3 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227204142/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hvKoBXa2illaBsY08MgEqORVvLkQ?docId=CNG.ed0a8f81bd5745978904d66a17caa38a.721 |archive-date=27 February 2014 }}</ref> Mourinho het in 2013 as bestuurder teruggekeer en Chelsea tot Ligabeker- sukses in Maart 2015 gelei,<ref>{{Cite news |date=1 March 2015 |title=Chelsea 2–0 Tottenham Hotspur |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/31572594 |url-status=live |access-date=13 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319151609/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31572594 |archive-date=19 March 2015 }}</ref> en die Premierliga-titel twee maande later.<ref>{{Cite news |last=McNulty |first=Phil |date=3 May 2015 |title=Chelsea 1–0 Crystal Palace |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/32471261 |url-status=live |access-date=4 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504063957/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/32471261 |archive-date=4 May 2015 }}</ref> Mourinho is ná vier maande van die volgende seisoen afgedank na 'n swak begin.<ref>{{Cite news |date=17 December 2015 |title=Jose Mourinho: Chelsea sack boss after Premier League slump |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34670192 |url-status=live |access-date=22 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209232140/http://www.bbc.co.uk/sport/football/34670192 |archive-date=9 February 2018 }}</ref> In November 2012 het Chelsea ’n wins van £1,4 miljoen aangekondig vir die jaar wat op 30 Junie 2012 geëindig het—die eerste keer dat die klub ’n wins onder Abramowitsj se eienaarskap getoon het.<ref name="first profit" /><ref name="Chelsea FC announces annual profit">{{Cite news |date=9 November 2012 |title=Chelsea FC announces annual profit |publisher=Chelsea F.C. |url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2975285/title/chelsea-fc-announces-annual-profit |access-date=9 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111072755/http://www.chelseafc.com/news-article/article/2975285/title/chelsea-fc-announces-annual-profit |archive-date=11 November 2012 }}</ref> Dit is gevolg deur ’n verlies in 2013 en daarna hul hoogste wins ooit van £18,4 miljoen vir die jaar tot Junie 2014.<ref name="bbc.com">{{Cite news |date=14 November 2014 |title=Chelsea FC reports a record £18m in annual profit |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/business-30045978 |url-status=live |access-date=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141114225402/http://www.bbc.com/news/business-30045978 |archive-date=14 November 2014 }}</ref> In 2018 het Chelsea ’n rekordwins na belasting van £62 miljoen aangekondig. In 2017, onder die nuwe afrigter Antonio Conte, het Chelsea hul sesde Engelse titel gewen en die volgende seisoen hul agtste FA-beker.<ref>{{cite news |date=12 May 2017 |title=Chelsea crowned Premier League champions after win at West Brom – as it happened |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/may/12/west-brom-v-chelsea-blues-bid-to-win-premier-league-title-live |url-status=live |access-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180703162545/https://www.theguardian.com/football/live/2017/may/12/west-brom-v-chelsea-blues-bid-to-win-premier-league-title-live |archive-date=3 July 2018 }}</ref> In 2018 is Conte afgedank na 'n vyfde plek en vervang met Maurizio Sarri,<ref>{{cite news |title=Conte sacked as Chelsea boss |publisher=BBC Sport |date=12 July 2018 |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/44809496 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617213020/https://www.bbc.com/sport/live/football/44809496 |archive-date=17 June 2019 |access-date=17 June 2019 }}</ref><ref>{{cite web |title=Maurizio Sarri appointed Chelsea boss, replacing Antonio Conte |work=Sky Sports |url=https://www.skysports.com/football/news/11668/11435791/maurizio-sarri-appointed-chelsea-boss-replacing-antonio-conte |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617211601/https://www.skysports.com/football/news/11668/11435791/maurizio-sarri-appointed-chelsea-boss-replacing-antonio-conte |archive-date=17 June 2019 |access-date=17 June 2019 |publisher=Sky Sports }}</ref> onder wie Chelsea die Ligabeker-finaal gehaal het, wat hulle met strafskoppe teen [[Manchester City]] verloor het<ref>{{Cite web|url=https://www.efl.com/news/2019/february/match-report-carabao-cup-final/|title=Match report: Carabao Cup Final|website=efl.com|publisher=English Football League|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225161903/https://www.efl.com/news/2019/february/match-report-carabao-cup-final/|archive-date=25 February 2019|access-date=17 June 2019}}</ref> en die Europa League vir 'n tweede keer gewen het deur [[Arsenal F.C.|Arsenal]] met 4-1 in die finaal te klop. Sarri het toe die klub verlaat om bestuurder van [[Juventus-sokkerklub|Juventus]] te word en is vervang deur voormalige Chelsea-speler [[Frank Lampard]].<ref>{{cite news |date=4 July 2019 |title=Frank Lampard confirmed as new Chelsea boss |work=Chelsea FC |url=https://www.chelseafc.com/en/news/2019/07/04/frank-lampard-returns-to-chelsea |access-date=18 July 2019}}</ref> In Lampard se eerste seisoen het hy Chelsea na die vierde plek in die Premierliga gelei en die FA-bekereindstryd gehaal, waar hulle met 2–1 teen Arsenal verloor het.<ref>{{Cite news |date=1 August 2020 |title=FA Cup final 2020: Arsenal 2-1 Chelsea |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53546100 |url-status=live |access-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801202716/https://www.bbc.co.uk/sport/football/53546100 |archive-date=1 August 2020 }}</ref> Lampard is in Januarie 2021 afgedank en deur Thomas Tuchel vervang.<ref>{{cite web |url=https://www.chelseafc.com/en/news/2021/01/25/statement-on-frank-lampard |title=Chelsea Football Club have today parted company with Head Coach Frank Lampard. |access-date=25 January 2021 |website=Chelsea Football Club |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129142603/https://www.chelseafc.com/en/news/2021/01/25/statement-on-frank-lampard |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 January 2021 |title=Tuchel joins Chelsea |url=https://www.chelseafc.com/en/news/2021/01/26/tuchel-joins-chelsea |access-date=18 April 2021 |publisher=Chelsea FC |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126190548/https://www.chelseafc.com/en/news/2021/01/26/tuchel-joins-chelsea |url-status=live }}</ref> Onder Tuchel het Chelsea die FA-bekerfinaal gehaal, waar hulle met 1–0 teen [[Leicester City FC|Leicester City]] verloor het, en hul tweede UEFA Champions League-titel met 'n 1–0 oorwinning oor Manchester City in Porto gewen.<ref>{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12650cedca55-37515f69768e-1000/ |title=Man. City 0–1 Chelsea: Havertz gives Blues second Champions League triumph |website=[[UEFA]] |publisher=Union of European Football Associations |date=29 May 2021 |access-date=2 June 2021 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602232528/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12650cedca55-37515f69768e-1000/ |url-status=live }}</ref> Die klub het daarna die 2021 UEFA Superbeker vir die tweede keer gewen deur [[Villarreal CF|Villarreal]] met 6–5 in 'n strafdoelstryd te verslaan, nadat hul 1–1 in Belfast geëindig het na ekstra tyd,<ref>{{cite news |title=Chelsea win Super Cup on penalties |language=en |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58157867 |access-date=11 August 2021 |archive-date=24 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824053709/https://www.bbc.co.uk/sport/football/58157867 |url-status=live }}</ref> en die 2021 FIFA Klubwêreldbeker (die eerste vir die klub) in [[Aboe Dhabi]] nadat hulle die Brasiliaanse [[SE Palmeiras|Palmeiras]] met 2–1 geklop het.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0271-143308c604e5-48d7851a3e61-1000--chelsea-set-for-club-world-cup/ |title=Club World Cup: Champions League holders Chelsea become eighth European winners| archive-url=https://web.archive.org/web/20220531100431/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0271-143308c604e5-48d7851a3e61-1000--chelsea-set-for-club-world-cup/|archive-date=31 May 2022|date=31 May 2022}}</ref> Op 18 April 2021 het Chelsea aangekondig dat hulle by 'n nuwe Europese Superliga sou aansluit, 'n ligakompetisie wat die grootste Europese klubs insluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2021/04/18/club-statement?cardIndex=0-0|title=Club statement|date=19 April 2021|publisher=Chelsea FC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418231635/https://www.chelseafc.com/en/news/2021/04/18/club-statement?cardIndex=0-0|archive-date=18 April 2021|access-date=19 April 2021}}</ref> Na 'n terugslag van ondersteuners het die klub dae later hul onttrekking aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2021/04/20/club-statement|title=Club statement|date=21 April 2021|publisher=Chelsea FC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420235240/https://www.chelseafc.com/en/news/2021/04/20/club-statement|archive-date=20 April 2021|access-date=21 April 2021}}</ref> Die klub het gekies om nie hul nie-wedstryddagpersoneel tydens die [[Covid-19-pandemie]] met verlof te stuur nie, met die besluit na bewering van Abramowitsj self. Chelsea, een van die eerste klubs wat die Nasionale Gesondheidsdiens gehelp het, het die klubbesit Millennium Hotel vir die NHS-personeel geleen.    Te midde van finansiële sanksies wat Westerse regerings teen Russiese oligarge ingestel het in reaksie op die Russiese inval in Oekraïne in 2022, het Abramowitsj op 26 Februarie verklaar dat hy die rentmeesterskap van Chelsea aan die trustees van die Chelsea-stigting sou oorhandig.<ref>{{Cite news |title=Abramovich hands over Chelsea 'stewardship' |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60540278 |date=27 February 2022 |access-date=10 March 2022 |archive-date=10 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310033709/https://www.bbc.co.uk/sport/football/60540278 |url-status=live }}</ref> Die trustees het nie onmiddellik ingestem nie, weens regsbekommernisse rakende die reëls van die Liefdadigheidskommissie vir Engeland en Wallis.<ref>{{Cite news |title=Trustees have not yet agreed to run Chelsea |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60549390 |date=27 February 2022 |access-date=10 March 2022 |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309102432/https://www.bbc.co.uk/sport/football/60549390 |url-status=live }}</ref> 'n Week later het Abramowitsj die £1.5 miljard wat die klub hom geskuld het, afgeskryf en die klub te koop aangebied, met die belofte om die netto opbrengs daarvan aan die slagoffers van die oorlog in Oekraïne te skenk.<ref>{{Cite news |title=Abramovich says he will sell Chelsea |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60585081 |access-date=2 March 2022 |archive-date=2 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302110926/https://www.bbc.co.uk/sport/football/60585081 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2022 |title=Roman Abramovich confirms he is selling Chelsea – donating net proceeds to victims of war in Ukraine |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2022/03/02/roman-abramovich-confirms-selling-chelesa-donating-net-proceeds/ |access-date=2 March 2022 |issn=0307-1235 |archive-date=2 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302184147/https://www.telegraph.co.uk/football/2022/03/02/roman-abramovich-confirms-selling-chelesa-donating-net-proceeds/ |url-status=live }}</ref> Op 10 Maart 2022 het die Britse regering sanksies teen Abramowitsj aangekondig, met Chelsea wat toegelaat is om onder 'n spesiale lisensie tot 31 Mei te opereer.<ref>{{Cite news |date=10 March 2022 |title=Ukraine war: Roman Abramovich sanctioned by UK |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-60690362 |access-date=10 March 2022 |archive-date=10 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310092150/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-60690362 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Massoudi |first1=Arash |last2=Hughes |first2=Laura |last3=Agini |first3=Samuel |date=10 March 2022 |title=Roman Abramovich hit with sanctions by UK |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/66540723-08fa-439b-acaa-e74265aa0dce |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/66540723-08fa-439b-acaa-e74265aa0dce |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=10 March 2022 }}</ref> In die daaropvolgende weke het berigte na vore gekom van Abramowitsj se betrokkenheid by die bemiddeling van 'n vredesooreenkoms tussen Oekraïne en Rusland en die versekering van veilige ontruimingskorridors in beleërde Oekraïense stede.<ref name="abrpea1">{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/roman-abramovich-seen-at-peace-talks-between-russia-and-ukraine-in-istanbul-after-allegations-he-was-poisoned-12577301|title=Roman Abramovich seen at peace talks between Russia and Ukraine in Istanbul after allegations he was poisoned|date=29 March 2022|website=Sky News|location=United Kingdom|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329094625/https://news.sky.com/story/roman-abramovich-seen-at-peace-talks-between-russia-and-ukraine-in-istanbul-after-allegations-he-was-poisoned-12577301|archive-date=29 March 2022}}</ref><ref name="abrpea2">{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/roman-abramovich-gave-putin-peace-note-zelenskyy-rejected-report-2022-3|title=Putin was handed a note from Zelenskyy seeking peace by Roman Abramovich, but replied 'tell him I will thrash them,' report says|last=Baker|first=Sinéad|date=29 March 2022|website=Business Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329095505/https://www.businessinsider.com/roman-abramovich-gave-putin-peace-note-zelenskyy-rejected-report-2022-3|archive-date=29 March 2022}}</ref> 'n Amerikaanse regeringsamptenaar het onthul dat die Oekraïense president, [[Wolodimir Zelenski]], versoek het dat die Amerikaanse regering nie sanksies teen Abramowitsj instel nie, gegewe sy belangrikheid vir oorlogshulppogings.<ref name="ukrabr">{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-president-asked-biden-not-to-sanction-abramovich-to-facilitate-peace-talks-11648053860|title=Ukrainian President Asked Biden Not to Sanction Abramovich, to Facilitate Peace Talks|last=Salama|first=Vivian|last2=Scheck|first2=Justin|date=28 March 2022|website=[[The Wall Street Journal]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329095654/https://www.wsj.com/articles/ukrainian-president-asked-biden-not-to-sanction-abramovich-to-facilitate-peace-talks-11648053860|archive-date=29 March 2022|last3=Colchester|first3=Max}}</ref> === BlueCo eienaarskap (2022–hede) === [[Lêer:F20250713AH-3842_President_Donald_Trump_and_First_Lady_Melania_Trump_attend_the_FIFA_Club_World_Cup_Final_soccer_match.jpg|duimnael| Chelsea-spelers wat die eerste [[FIFA-Klubwêreldbeker]]-titel (2025) onder die uitgebreide formaat lig nadat hulle die Franse span [[Paris Saint-Germain]] in die eindstryd geklop het.]] Op 7 Mei 2022 het Chelsea bevestig dat terme ooreengekom is vir 'n nuwe eienaarskapsgroep, gelei deur Todd Boehly, Clearlake Capital, Mark Walter en Hansjörg Wyss, om die klub te verkry. Die groep was later bekend as BlueCo.<ref name="ChelseaSale">{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2022/05/06/club-statement|title=Club statement|website=ChelseaFC|archive-url=https://web.archive.org/web/20220507062820/https://www.chelseafc.com/en/news/2022/05/06/club-statement|archive-date=7 May 2022|access-date=7 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/group-tax-strategy|title=Group Tax Strategy|website=Chelsea F.C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405010643/https://www.chelseafc.com/en/group-tax-strategy|archive-date=5 April 2023|access-date=4 April 2023}}</ref> Die Britse regering het die oorname van £4,25 miljard goedgekeur,<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12620164/chelsea-takeover-todd-boehlys-4-25bn-bid-approved-by-government-as-roman-abramovich-era-set-to-end|title=Chelsea takeover: Todd Boehly's £4.25bn bid approved by government as Roman Abramovich era set to end|date=25 May 2022|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525111904/https://www.skysports.com/football/news/11095/12620164/chelsea-takeover-todd-boehlys-4-25bn-bid-approved-by-government-as-roman-abramovich-era-set-to-end|archive-date=25 May 2022|access-date=25 May 2022}}</ref> wat Abramowitsj se 19-jaar lange eienaarskap van die klub beëindig het.<ref>{{cite news |last=Steinberg |first=Jacob |title=Chelsea owner Todd Boehly vows to bring success after completing takeover |url=https://www.theguardian.com/football/2022/may/30/chelsea-owner-todd-boehly-vows-to-bring-success-after-completing-takeover-abramovich |access-date=30 June 2023 |work=The Guardian |date=30 May 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630190444/https://www.theguardian.com/football/2022/may/30/chelsea-owner-todd-boehly-vows-to-bring-success-after-completing-takeover-abramovich |url-status=live }}</ref> Bruce Buck, wat sedert 2003 as voorsitter gedien het, is deur Boehly vervang,<ref>{{cite news |title=Chelsea chairman Bruce Buck to step down after 19 years following Todd Boehly takeover |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37629464/chelsea-chairman-bruce-buck-steps-19-years-following-todd-boehly-takeover |access-date=30 June 2023 |publisher=ESPN |date=20 June 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630190442/https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37629464/chelsea-chairman-bruce-buck-steps-19-years-following-todd-boehly-takeover |url-status=live }}</ref> terwyl die langdienende klubdirekteur en ''de facto'' sportdirekteur Marina Granovskaia vertrek het,<ref>{{cite news |last=Steinberg |first=Jacob |title=Marina Granovskaia set to leave Chelsea as part of changes under new ownership |url=https://www.theguardian.com/football/2022/jun/20/bruck-buck-to-step-down-as-chelsea-chairman-after-20-years-in-role-roman-abramovich |access-date=30 June 2023 |work=The Guardian |date=20 June 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630190443/https://www.theguardian.com/football/2022/jun/20/bruck-buck-to-step-down-as-chelsea-chairman-after-20-years-in-role-roman-abramovich |url-status=live }}</ref> asook [[Petr Čech]] van die rol van tegniese en prestasie-adviseur.<ref>{{cite news |last=Steinberg |first=Jacob |title=Petr Cech leaves Chelsea as Maxwell and Edwards linked with senior role |url=https://www.theguardian.com/football/2022/jun/27/petr-cech-to-step-down-as-chelseas-technical-and-performance-advisor |access-date=30 June 2023 |work=The Guardian |date=27 June 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630190442/https://www.theguardian.com/football/2022/jun/27/petr-cech-to-step-down-as-chelseas-technical-and-performance-advisor |url-status=live }}</ref> Die klub het [[Graham Potter]] van [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] ingebring om Tuchel op 8 September 2022 te vervang. Chelsea het ses van die eerste 11 wedstryde van die 2022–23-seisoen gewen, maar slegs vyf van die oorblywende 27. Potter is op 2 April 2023 afgedank en uiteindelik deur Frank Lampard as waarnemende bestuurder vervang. Onder Lampard het die klub slegs een van hul laaste 11 wedstryde gewen, wat 'n wenpersentasie van 9% tot gevolg gehad het. Lampard se wenpersentasie was die swakste vir enige Chelsea-bestuurder wat drie of meer wedstryde bestuur het. <ref>{{Cite web|url=https://www.bluechampions.com/managers/frank-lampard/|title=Frank Lampard: Chelsea Manager 2019 to 2021 & April to June 2023|date=16 May 2024|website=Blue Champions|access-date=21 May 2024}}</ref> Chelsea het 'n rekordlae 38 doele oor die hele seisoen aangeteken en vir die eerste keer sedert 1995–96 in die onderste helfte van die tabel geëindig.<ref>{{cite news |title=Chelsea hold Newcastle to close tough season |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/65661808 |access-date=31 May 2023 |archive-date=31 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531143521/https://www.bbc.com/sport/football/65661808 |url-status=live }}</ref> Mauricio Pochettino is in 2023 as Lampard se plaasvervanger aangekondig.<ref>{{Cite news |date=29 May 2023 |title=Mauricio Pochettino: Chelsea appoint ex-Tottenham boss as new manager |url=https://www.bbc.com/sport/football/65371524 |access-date=21 May 2024 |work=[[BBC]] }}</ref> Hy het Chelsea na ’n sesde plek op die ligapuntelys en ’n plek in die kwalifiseringsrondte van die Konferensieliga gelei. Hy het Chelsea ook na die 2024 EFL Cup-eindstryd gelei, waar hulle die stryd naelskraap met 1–0 teen Liverpool verloor het.<ref>{{Cite news |last=Morgan |first=Richard |date=19 May 2024 |title=Chelsea 2-1 Bournemouth: Moises Caicedo scores from halfway line as Blues qualify for Europe next season |url=https://www.skysports.com/football/chelsea-vs-b-mouth/report/482965 |access-date=21 May 2024 |work=[[Sky Sports]] }}</ref> Ná meningsverskille met die sportdirekteure Laurence Stewart en Paul Winstanley oor die strategie en bestuur van die jong span, <ref>{{citation |last1=Twomey |first1=Liam |last2=Johnson |first2=Simon |last3=Crafton |first3=Adam |title=Why Pochettino and Chelsea parted ways: 'Loneliness', injuries and resistance to club structure |website=[[The Athletic]] |date=22 May 2024 |url=https://www.nytimes.com/athletic/5511549/2024/05/22/pochettino-chelsea-eghbali-boehly-winstanley-stewart |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522214622/https://www.nytimes.com/athletic/5511549/2024/05/22/pochettino-chelsea-eghbali-boehly-winstanley-stewart |archive-date=22 May 2024 }}</ref><ref name="JO">{{citation |last=Olley |first=James |title=Why Pochettino left Chelsea, and what it reveals about the club |publisher=[[ESPN]] |date=22 May 2024 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40193855/why-chelsea-mauricio-pochettino-split-reveals-club |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522114252/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40193855/why-chelsea-mauricio-pochettino-split-reveals-club |archive-date=22 May 2024 }}</ref><ref>{{citation |last=Twomey |first=Liam |title=Pochettino's Chelsea exit thrusts spotlight on Stewart and Winstanley |website=[[The Athletic]] |date=24 May 2024 |url=https://www.nytimes.com/athletic/5514906/2024/05/24/winstanley-stewart-chelsea-pochettino |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524203511/https://www.nytimes.com/athletic/5514906/2024/05/24/winstanley-stewart-chelsea-pochettino |archive-date=24 May 2024 }}</ref><ref>{{citation |last=Howell |first=Alex |title=Chelsea sacking would not be a problem – Pochettino |publisher=[[BBC]] |date=10 May 2024 |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cq5nx79wl2zo }}</ref> het Pochettino ingestem om die klub aan die einde van die seisoen te verlaat.<ref>{{Cite web |date=21 May 2024 |title=Club Statement: Mauricio Pochettino |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/club-statement-mauricio-pochettino |access-date=21 May 2024 |website=Chelsea F.C. }}</ref><ref name="JS">{{citation |last=Steinberg |first=Jacob |title=Chelsea target Ipswich's McKenna after Pochettino leaves by mutual agreement |work=[[The Guardian]] |date=21 May 2024 |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/may/21/mauricio-pochettino-leaves-chelsea-by-mutual-agreement-after-one-season |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521225535/https://www.theguardian.com/football/article/2024/may/21/mauricio-pochettino-leaves-chelsea-by-mutual-agreement-after-one-season |archive-date=21 May 2024 }}</ref> Op 3 Junie 2024 is Enzo Maresca as Pochettino se plaasvervanger aangekondig.<ref>{{Cite web |title=Enzo Maresca to become Chelsea Men's Head Coach |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/enzo-maresca-to-become-chelsea-mens-head-coach |access-date=5 June 2024 |website=www.chelseafc.com}}</ref> Hy het Chelsea gelei om die Konferensieliga te wen na ’n oorwinning van 4–1 teen Real Betis in die eindstryd in Wrocław,<ref>{{Cite news |title=Real Betis 1–4 Chelsea: Blues crowned Conference League champions after Enzo Maresca changes in final spark second-half comeback |url=https://www.skysports.com/football/news/37002/13374961/real-betis-1-4-chelsea-blues-crowned-conference-league-champions-after-enzo-maresca-changes-in-final-spark-second-half-comeback |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530005006/https://www.skysports.com/football/news/37002/13374961/real-betis-1-4-chelsea-blues-crowned-conference-league-champions-after-enzo-maresca-changes-in-final-spark-second-half-comeback |archive-date=30 May 2025 |access-date=31 May 2025 |work=Sky Sports}}</ref> en sodoende die eerste span geword wat al die hoof- Europese trofeë gewen het (met die uitsondering van die Europese Beker, die voorganger van die UEFA Champions League).<ref>{{Cite web |title=We've won it all – again! Chelsea's European trophy cabinet |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/weve-won-it-all-again-chelseas-european-trophy-cabinet |access-date=31 May 2025 |website=www.chelseafc.com}}</ref> Op 13 Julie 2025 het hy Chelsea ook tot oorwinning in die FIFA-wêreldkampioenskap vir klubs gelei—die eerste uitgawe van die uitgebreide kompetisie—toe Chelsea die trofee verseker het met ’n oorwinning van 3–0 oor die Champions League-wenners, Paris Saint-Germain, in die eindstryd.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c70xdppzwyeo |title='We won the game in the first 10 minutes' - Maresca |publisher=BBC Sport |date=13 July 2025 }}</ref> Hy het Chelsea op 1 Januarie 2026 met wedersydse toestemming verlaat.<ref>{{cite web |title=Enzo Maresca: Chelsea manager leaves with Blues fifth in Premier League |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c8exj6w3y41o |website=BBC Sport |date=1 January 2026}}</ref><ref>{{cite web |title= Club Statement: Enzo Maresca |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/club-statement-enzo-maresca|website= Chelsea F.C. |date= 1 January 2026}}</ref> Op 6 Januarie 2026 is Liam Rosenior op ’n kontrak van ses en ’n half jaar as Chelsea se nuwe hoofafrigter aangestel.<ref>{{cite news |title='It means the world to me' - Chelsea appoint Rosenior |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cp37zvxgg9ko |access-date=6 January 2026 |publisher=BBC Sport |date=6 January 2026}}</ref> Hy is op 22 April 2026 afgedank nadat hy vyf agtereenvolgende ligawedstryde verloor het, en Calum McFarlane is as tussentydse hoofafrigter tot die einde van die seisoen aangestel.<ref>{{cite web | title= Club Statement: Liam Rosenior | url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/club-statement-liam-rosenior|website = Chelsea F.C. |date= 22 April 2026}}</ref> === Ligageskiedenis === {| class="wikitable" |- style="vertical-align: top; font-size: 95%;" | * 1905–1907 Afdeling 2 (L2) * 1907–1910 Afdeling 1 (L1) * 1910–1912 Afdeling 2 (L2) * 1912–1924 Afdeling 1 (L1) * 1924–1930 Afdeling 2 (L2) | * 1930–1962 Afdeling 1 (L1) * 1962–1963 Afdeling 2 (L2) * 1963–1975 Afdeling 1 (L1) * 1975–1977 Afdeling 2 (L2) * 1977–1979 Afdeling 1 (L1) | * 1979–1984 Afdeling 2 (L2) * 1984–1988 Afdeling 1 (L1) * 1988–1989 Afdeling 2 (L2) * 1989–1992 Afdeling 1 (L1) * 1992–hede [[Premier League|Premierliga]] (L1) |} Chelsea het slegs een tuisveld, Stamford Bridge, waar hulle sedert die span se stigting speel. Die stadion is amptelik op 28 April 1877 geopen en vir die volgende 28 jaar is dit deur die London Athletic Club as 'n arena vir atletiekbyeenkomste gebruik. In 1904 is die grond verkry deur sakeman Gus Mears en sy broer Joseph, wat nabygeleë grond (voorheen 'n groot marktuin) gekoop het met die doel om sokkerwedstryde op die nou 12.5&nbsp;akker (51 000&nbsp;^m²) perseel.<ref name="stadium">{{Cite web|url=http://www.chelseafc.com/page/StadiumHistory/0,,10268,00.html|title=Stadium History – Introduction|website=chelseafc.com|publisher=Chelsea FC|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512170633/http://www.chelseafc.com/page/StadiumHistory/0%2C%2C10268%2C00.html|archive-date=12 May 2012|access-date=20 May 2012}}</ref> Stamford Bridge is vir die Mears-familie ontwerp deur die bekende voetbalargitek Archibald Leitch, wat ook Ibrox, Craven Cottage en Hampden Park ontwerp het.<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/69 69]–71}}</ref> Die meeste sokkerklubs is eers gestig en het toe 'n veld gesoek om op te speel, maar Chelsea is vir Stamford Bridge gestig. Stamford Bridge, wat begin het met 'n oop, bakagtige ontwerp en een groot pawiljoen met sitplek, het 'n oorspronklike kapasiteit van ongeveer 100 000 gehad, wat dit die tweede grootste stadion in Engeland na Crystal Palace maak.<ref name="stadium" /> In die vroeë 1930's is 'n terras op die suidelike deel van die grond gebou met 'n dak wat ongeveer 20% van die erf bedek het. Aangesien die dak soos dié van 'n sinkplaatskuur gelyk het, het die erf uiteindelik bekend geword as die "Shed End", hoewel dit onbekend is wie hierdie naam eerste geskep het. Van die 1960's af het dit bekend geword as die tuiste van Chelsea se mees lojale en uitgesproke ondersteuners. In 1939 is nog 'n klein sitplek-pawiljoen bygevoeg, die Noordelike Pawiljoen, wat gebly het tot die sloping daarvan in 1975.<ref name="stadium" /> In die vroeë 1970's het die klub se eienaars 'n modernisering van Stamford Bridge aangekondig met planne vir 'n moderne stadion met 50 000 sitplekke.<ref name="stadium" /> Werk het in 1972 begin, maar die projek is met probleme geteister en uiteindelik is slegs die Oos-Pawiljoen voltooi; die koste het die klub naby bankrotskap gebring. Die eiendom is aan eiendomsontwikkelaars verkoop en die klub is bedreig met uitsetting uit die stadion. Na 'n lang regstryd was dit eers in die middel-1990's dat Chelsea se toekoms by Stamford Bridge verseker is en opknappingswerk hervat is. Die noordelike, westelike en suidelike dele van die stadion is omskep in pawiljoene met net sitplekke en nader aan die veld geskuif, 'n proses wat teen 2001 voltooi is. Die Oospawiljoen is behou vanaf die ontwikkeling in die 1970's. In 1996 is die noordelike pawiljoen herdoop na die Matthew Harding- pawiljoen, na die klubdirekteur en weldoener wat vroeër daardie jaar in 'n helikopterongeluk dood is.<ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2018/10/22/matthew-harding-remembered|title=Matthew Harding Remembered|website=chelseafc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701203944/https://www.chelseafc.com/en/news/2018/10/22/matthew-harding-remembered|archive-date=1 July 2019|access-date=1 July 2019}}</ref> [[Lêer:Chelsea-ilkmac.jpg|omraam| Chelsea ''teen'' West Bromwich Albion by Stamford Bridge op 23 September 1905; Chelsea het met 1–0 gewen.]] Toe Stamford Bridge in die Bates- era herontwikkel is, is baie bykomende kenmerke by die kompleks gevoeg, insluitend twee Millennium &amp;amp; Copthorne-hotelle, woonstelle, kroeë, restaurante, die Chelsea Megastore en 'n interaktiewe besoekersaantreklikheid genaamd Chelsea World of Sport. Die bedoeling was dat hierdie fasiliteite ekstra inkomste sou verskaf om die sokkerkant van die besigheid te ondersteun, maar hulle was minder suksesvol as wat gehoop is, en voor die [[Roman Abramowitsj|Abramovich-]] oorname in 2003 was die skuld wat aangegaan is om hulle te finansier 'n groot las op die klub. Kort na die oorname is 'n besluit geneem om die handelsmerk "Chelsea Village" te laat vaar en weer op Chelsea as 'n sokkerklub te fokus. Die stadion word egter soms steeds as deel van ''"Chelsea Village"'' of ''"The Village"'' genoem.{{Feit|date=July 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2026)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die Stamford Bridge -vrye besit, die veld, die draaihekke en Chelsea se naamregte is nou in besit van Chelsea Pitch Owners, 'n niewinsgewende organisasie waarin ondersteuners die aandeelhouers is. Die CPO is geskep om te verseker dat die stadion nooit weer aan ontwikkelaars verkoop kon word nie. As 'n voorwaarde vir die gebruik van die Chelsea FC-naam, moet die klub sy eerstespanwedstryde by Stamford Bridge speel, wat beteken dat as die klub na 'n nuwe stadion verhuis, hulle moontlik hul naam sal moet verander. <ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/91 91]–92}}</ref> Chelsea se oefenveld is in Cobham, Surrey, geleë. Chelsea het in 2004 na Cobham verhuis. Hul vorige oefenveld in Harlington is in 2005 deur [[Queens Park Rangers|QPR]] oorgeneem. <ref>{{Cite news|accessdate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025213214/http://www.standard.co.uk/sport/qpr-take-over-chelsea-training-ground-7179619.html|archivedate=25 October 2012}}</ref> Die nuwe opleidingsfasiliteite in Cobham is in 2007 voltooi. <ref>{{Cite news|accessdate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204152952/http://www.bbc.co.uk/london/content/articles/2007/07/05/chelsea_ground_feature.shtml|archivedate=4 February 2009}}</ref> [[Lêer:Stamford_Bridge,_30_June_2011_cropped.jpg|regs|duimnael| Lugfoto van die huidige [[Stamford Bridge (sokkerstadion)|Stamford-brug]]]] Stamford Bridge het die FA Cup-finaal van 1920 tot 1922 aangebied, <ref>{{Cite web|url=http://www.thefa.com/TheFACup/FACompetitions/TheFACup/History/CupFinalResults|title=Cup Final Statistics|publisher=The Football Association|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120516005522/http://thefa.com/Competitions/FACompetitions/TheFACup/History/CupFinalResults|archive-date=16 May 2012|access-date=18 February 2011}}</ref> het 10 FA Cup-halfeindronde (mees onlangs in 1978 ), tien [[FA Community Shield|FA Charity Shield-]] wedstryde (die laaste in 1970 ), en drie [[Engelse nasionale sokkerspan|Engelse internasionale]] wedstryde, die laaste in 1932, gehou; dit was die plek vir 'n nie-amptelike ''Victory International'' in 1946. <ref>{{Cite web|url=http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslUnoff.html|title=England's Matches: Unofficial|website=Englandfootballonline|archive-url=https://web.archive.org/web/20110122110105/http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslUnoff.html|archive-date=22 January 2011|access-date=18 February 2011}}</ref> Die 2013 UEFA Women's Champions League-finaal is ook by Stamford Bridge gespeel. <ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/womenschampionsleague/season=2013/finals/index.html|title=2013 final: Stamford Bridge|publisher=UEFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015131229/http://www.uefa.com/womenschampionsleague/season=2013/finals/index.html|archive-date=15 October 2013|access-date=11 March 2014}}</ref> Die stadion is vir 'n verskeidenheid ander sportsoorte gebruik. In Oktober 1905 het dit 'n [[Rugby|rugbywedstryd]] tussen die All Blacks en Middlesex aangebied, <ref>{{Cite web|url=http://www.rugbyfootballhistory.com/allblacks.html|title=All Blacks|website=Rugbyfootballhistory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221113654/http://rugbyfootballhistory.com/allblacks.html|archive-date=21 February 2009|access-date=18 February 2011}}</ref> en in 1914 'n bofbalwedstryd tussen die toerende New York Giants en die [[Chicago White Sox]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.baseballgb.co.uk/?p=9582|title=Countdown to SABR Day 2011|publisher=BaseballGB.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20110117173601/http://www.baseballgb.co.uk/?p=9582|archive-date=17 January 2011|access-date=18 February 2011}}</ref> Dit was die plek vir 'n [[Boks|boksgeveg]] tussen wêreldvlieggewigkampioen Jimmy Wilde en Joe Conn in 1918. <ref>{{Cite web|url=http://cyberboxingzone.com/boxing/casey/MC_Wilde.htm|title=Jimmy Wilde: The Original Explosive Thin Man|website=Cyberboxingzone.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708214536/http://cyberboxingzone.com/boxing/casey/MC_Wilde.htm|archive-date=8 July 2011|access-date=18 February 2011}}</ref> Die atletiekbaan is tussen 1928 en 1932 vir grondbaanwedrenne, <ref>{{Cite web|url=http://www.guskuhn.net/GKuhn/Stamford%20Bridge/StamfordBrdgIndex.htm|title=Stamford Bridge Speedway|website=guskuhn.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723141611/http://www.guskuhn.net/GKuhn/Stamford%20Bridge/StamfordBrdgIndex.htm|archive-date=23 July 2011|access-date=18 February 2011}}</ref> windhondwedrenne van 1933 tot 1968, en Midget-motorwedrenne in 1948 gebruik. <ref>{{Cite web|url=http://www.speedcarworld.com.au/default.asp?Page=Release&Id=8958|title=U.S. Invades England 1948|website=speedcarworld.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325010050/http://www.speedcarworld.com.au/default.asp?Page=Release&Id=8958|archive-date=25 March 2012|access-date=19 February 2011}}</ref> In 1980 het Stamford Bridge die eerste internasionale krieketwedstryd met vloedligte in die VK aangebied, tussen Essex en die [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indiese Eilande]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.spincricket.com/tag/invention-of-twenty20/|title=Twenty20 before Twenty20|website=spincricket.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111195717/http://www.spincricket.com/tag/invention-of-twenty20/|archive-date=11 January 2012|access-date=18 February 2011}}</ref> Dit was die tuisstadion van die [[Amerikaanse voetbal|Amerikaanse voetbalspan]] van die London Monarchs vir die 1997-seisoen . <ref>{{Cite web|url=http://www.britballnow.co.uk/History/Britball%20Teams/LONDONMONARCHS.htm|title=London Monarchs|website=Britballnow.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121174715/http://www.britballnow.co.uk/History/Britball%20Teams/LONDONMONARCHS.htm|archive-date=21 January 2012|access-date=19 February 2011}}</ref> Die vorige eienaar, Abramovich, en die klub se destydse uitvoerende raad het bepaal dat ’n groter stadion nodig is sodat Chelsea mededingend kan bly met mededingende klubs wat aansienlik groter stadions het, soos Arsenal en Manchester United.[1] Weens die ligging langs ’n hoofpad en twee spoorlyne kan ondersteuners Stamford Bridge slegs via Fulhamweg binnegaan, wat beperkings op uitbreiding plaas weens gesondheids- en veiligheidsregulasies.[2] Die klub het deurgaans hul begeerte bevestig om Chelsea by hul huidige tuiste te behou,[3][4] maar is nietemin verbind aan ’n skuif na verskeie nabygeleë plekke, insluitend die Earls Court-uitstallingsentrum, die Battersea-kragstasie en die Chelsea-kaserne.[5] In Oktober 2011 is ’n voorstel van die klub om die eiendomsreg op die grond waarop Stamford Bridge geleë is terug te koop deur die aandeelhouers van ''Chelsea Pitch Owners'' afgekeur.[6] In Mei 2012 het die klub ’n formele bod gemaak om die Battersea-kragstasie te koop met die oog daarop om die terrein in ’n nuwe stadion te ontwikkel,[7] maar het teen ’n Maleisiese konsortium verloor.[8] Die klub het daarna planne aangekondig om Stamford Bridge tot ’n stadion met 60 000 sitplekke te herontwikkel,[9] en in Januarie 2017 is hierdie planne deur die Hammersmith- en Fulham-raad goedgekeur.[10] Op 31 Mei 2018 het die klub egter ’n verklaring uitgereik waarin hulle gesê het dat die nuwe stadionprojek onbepaald opgeskort is, met verwysing na “die huidige ongunstige beleggingsklimaat”.[11] In Julie 2022 is berig dat die klub se nuwe eienaar , Todd Boehly, die Amerikaanse argitek Janet Marie Smith aangestel het om toesig te hou oor die opknapping van die stadion. <ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/chelsea-boehly-stamford-bridge-redevelopment-27548506|title=Chelsea owner Boehly's grand plan to rebuild Stamford Bridge one stand at a time|last=Victor|first=Tom|date=22 July 2022|website=Mirror|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804165142/https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/chelsea-boehly-stamford-bridge-redevelopment-27548506|archive-date=4 August 2022|access-date=4 August 2022}}</ref> == Identiteit == Chelsea het deur die jare vier hoofwapens gehad, wat elkeen geringe variasies ondergaan het. Die eerste, wat aangeneem is toe die klub gestig is, was die beeld van ’n Chelsea-pensioenaris—die weermagveterane wat in die nabygeleë ''Royal Hospital Chelsea'' woon. Dit het aanleiding gegee tot die klub se oorspronklike “pensioenaris”-bynaam en het vir die volgende halfeeu gebly, hoewel dit nooit op die hemde verskyn het nie. Toe Ted Drake in 1952 Chelsea se bestuurder geword het, het hy begin om die klub te moderniseer. Omdat hy geglo het dat die Chelsea-pensioenariswapen outyds was, het hy daarop aangedring dat dit vervang word.[1] ’n Tydelike kenteken met die voorletters CFC is vir ’n jaar gebruik. In 1953 is die klubwapen verander na ’n regop blou leeu wat agtertoe kyk en ’n staf vashou. Dit was gebaseer op elemente in die wapen van die Metropolitaanse Borough van Chelsea[2]—waar die leeu geneem is uit die wapen van die destydse klubpresident, Viscount Chelsea, en die staf van die Abte van Westminster, voormalige here van die heerlikheid (''Lord of the Manor'') van Chelsea. Dit het drie rooi rose, om Engeland te verteenwoordig, en twee sokkerballe bevat.[1] Dit was die eerste Chelsea-wapen wat in die vroeë 1960’s op die hemde verskyn het. In 1975 is ’n heraldiese kenteken deur die ''College of Arms'' aan die Engelse Sokkerliga toegestaan vir gebruik deur Chelsea. Die kenteken het die vorm aangeneem van die bekende leeu en staf omring deur ’n blou ring, maar sonder letters en sonder die rooi rose en sokkerballe (omskryf as “’n regop blou leeu wat agtertoe kyk en met sy voorpote ’n staf vashou, alles binne ’n blou ring”).[3] In 1986, met Ken Bates as eienaar van die klub, is Chelsea se wapen weer verander as deel van nog ’n poging tot modernisering en omdat die ou heraldiese leeu-kenteken nie as handelsmerk geregistreer kon word nie.[4] Die nuwe kenteken het ’n meer naturalistiese, nie-heraldiese leeu in wit (en nie blou nie) bevat wat oor die CFC-voorletters gestaan het. Dit het vir die volgende 19 jaar gebly, met ’n paar wysigings soos die gebruik van verskillende kleure, insluitend rooi van 1987 tot 1995 en geel van 1995 tot 1999, waarna die wit kleur teruggebring is.[5] Met Roman Abramovich se nuwe eienaarskap en die klub se eeufees wat nader gekom het—tesame met sterk eise van ondersteuners dat die gewilde 1950’s-kenteken herstel moet word—is besluit om die wapen in 2005 te verander. Die nuwe wapen is amptelik vir die begin van die 2005–06-seisoen aangeneem en het ’n terugkeer na die ouer ontwerp uit 1953 tot 1986 gemerk, met ’n blou heraldiese leeu wat ’n staf vashou. Vir die eeufeesseisoen is dit vergesel deur die woorde “100 Jaar” en “Eeufees 2005–2006” onderskeidelik bo- en onderaan die wapen.[6] === Kleure === Chelsea het nog altyd blou truie gedra, hoewel hulle oorspronklik die ligter Eton-blou gebruik het wat ontleen is aan die renkleure van die destydse klubpresident, Earl Cadogan; dit is met wit kortbroeke en donkerblou of swart sokkies gedra.[1] Die ligblou truie is omstreeks 1912 deur ’n koningsblou weergawe vervang.[2] In die 1960’s het Chelsea se bestuurder, Tommy Docherty, die uitrusting verander en oorgeskakel na blou kortbroeke (wat sedertdien behou is) en wit sokkies, in die oortuiging dat dit die klub se kleure meer modern en kenmerkend sou maak, aangesien geen ander groot span daardie kombinasie gebruik het nie; hierdie uitrusting is die eerste keer in die 1964–65-seisoen gedra.[3] Sedertdien het Chelsea amper altyd wit sokkies saam met hul tuisuitrusting gedra, met die uitsondering van ’n kort tydperk van 1985 tot 1992 toe blou sokkies weer gebruik is. Chelsea se wegkleure is gewoonlik heeltemal geel of heeltemal wit met blou afwerking. Meer onlangs het die klub ’n aantal swart of donkerblou wegtruie gehad wat elke jaar afwissel.[1] Soos met die meeste spanne het hulle ’n paar meer ongewone uitrustings gehad. Op Docherty se versoek het hulle in die FA Cup-halfeindstryd van 1966 blou en swart strepe gedra, gebaseer op Internazionale se uitrusting.[2] In die middel-1970’s was die weguitrusting rooi, wit en groen—geïnspireer deur die Hongaarse nasionale span van die 1950’s.[3] Ander wegtruie sluit in ’n jadekleurige strook wat van 1986 tot 1989 gedra is, rooi en wit diamante van 1990 tot 1992, grafiet en mandaryn van 1994 tot 1996, en heldergeel van 2007 tot 2008.[1] Die grafiet-en-mandarynstrook het op lyste van die slegste sokkeruitrustings ooit verskyn.[4] Die liedjie " Blue is the Colour " is as 'n enkelsnit vrygestel in die aanloop tot die 1972 Ligabeker-finaal, met al die lede van Chelsea se eerste span wat gesing het; dit het nommer vyf in die Britse enkelsnitlys bereik. <ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/search/singles/Garden%20Party|title=Blue Is The Colour|website=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519111144/http://www.officialcharts.com/search/singles/GARDEN%20PARTY/|archive-date=19 May 2015|access-date=21 January 2007}}</ref> Die liedjie is sedertdien deur 'n aantal ander sportspanne regoor die wêreld aangeneem, insluitend die Vancouver Whitecaps (as "White is the Colour") <ref>{{Cite web|url=http://www.vancourier.com/issues02/045202/sports.html|title=Caps' 'Proclaim' season opener|website=Vancouver Courier|archive-url=https://web.archive.org/web/20080103163706/http://www.vancourier.com/issues02/045202/sports.html|archive-date=3 January 2008|access-date=21 January 2007}}</ref> en die Saskatchewan Roughriders (as "Green is the Colour") <ref>{{Cite news|accessdate=5 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140505195145/http://www2.canada.com/calgaryherald/news/city/story.html?id=2a537f58-d315-495f-8ba5-0359dd597ed9|archivedate=5 May 2014}}</ref> . Chelsea het die liedjie " No One Can Stop Us Now " in 1994 vrygestel nadat hulle die FA Cup-finaal van 1994 gehaal het. Dit het nommer 23 op die Britse enkelsnitlys bereik. <ref name="Roberts 2005 102">{{Cite book |last=Roberts |first=David |title=[[Guinness Book of British Hit Singles & Albums|Guinness World Records: British Hit Singles and Albums]] |publisher=[[HiT Entertainment|Guinness World Records Limited]] |year=2005 |isbn=1-904994-00-8 |edition=18th |page=[https://archive.org/details/britishhitsingle0000unse_s2a5/page/102 102]}}</ref> In die aanloop tot die 1997 FA Cup-finaal het die liedjie " Blue Day ", uitgevoer deur Suggs en lede van die Chelsea-span, nommer 22 op die Britse trefferlys bereik. <ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/search/singles/Rock%20Me%20Good|title=Blue Day|website=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413135601/http://www.officialcharts.com/search/singles/rock%20me%20good/|archive-date=13 April 2016|access-date=11 September 2016}}</ref> In 2000 het Chelsea die liedjie " Blue Tomorrow " vrygestel. Dit het nommer 22 op die Britse enkelsnitlys bereik. <ref name="Roberts 2005 102" /> By wedstryde sing Chelsea-ondersteuners liedere soos " Carefree " (op die wysie van " Lord of the Dance ", waarvan die lirieke waarskynlik deur ondersteuner Mick Greenaway geskryf is), <ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |page=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/150 150]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://fanchants.com/football-songs/chelsea-chants/carefree/|title="Carefree" audio sample|website=Fanchants.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710223813/http://fanchants.com/football-songs/chelsea-chants/carefree/|archive-date=10 July 2011|access-date=3 September 2011}}</ref> "Ten Men Went to Mow", "We All Follow the Chelsea" (op die wysie van " Land of Hope and Glory "), "Zigga Zagga", en die feestelike "Celery". Laasgenoemde word dikwels gepaard met ondersteuners wat seldery na mekaar gooi, hoewel die groente binne Stamford Bridge verbied is na 'n voorval waarby middelveldspeler Cesc Fàbregas betrokke was tydens die 2007 Ligabeker-eindstryd . <ref>{{Cite news|accessdate=1 January 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020605052450/http://football.guardian.co.uk/news_Story/0,1563,685859,00.html|archivedate=5 June 2002}}</ref> Gewilde aanhangersgesange sluit in "Super Chelsea", "Super Frank" (opgedra aan die voorste doelskieter van alle tye [[Frank Lampard|, Frank Lampard]] ), "Ons is lief vir jou Chelsea" en "Kom aan Chelsea". Daar is situasie-spesifieke of span-spesifieke gesange wat bedoel is om opponerende spanne, bestuurders of spelers op te hits. <ref>{{Cite web|url=https://theshed.chelseafc.com/bridge/extras/songs/|title=Songs|date=11 October 2021|website=The Shed|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704052312/https://theshed.chelseafc.com/bridge/extras/songs/|archive-date=4 July 2022|access-date=1 June 2022}}</ref> == Ondersteuning == [[Lêer:Chelsea_defend_corner.jpg|duimnael| Chelsea-ondersteuners tydens 'n wedstryd teen [[Tottenham Hotspur]], op 11 Maart 2006]] Chelsea is een van die mees ondersteunde sokkerklubs ter wêreld.<ref>{{Cite news|location=London|accessdate=29 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141203092355/http://www.express.co.uk/sport/football/511644/Chelsea-are-a-more-universally-loved-club-Blues-chief-lauds-400million-fan-base|archivedate=3 December 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://talksport.com/magazine/big-picture/2011-10-13/worlds-most-popular-football-club-revealed-man-united-liverpool-arsenal-barca-real-or-chelsea|title=The world's most popular football club revealed: Man United, Liverpool F.C., Arsenal F.C., Barca, Real or Chelsea?|date=13 October 2011|website=talkSPORT|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221093023/http://talksport.com/magazine/big-picture/2011-10-13/worlds-most-popular-football-club-revealed-man-united-liverpool-arsenal-barca-real-or-chelsea|archive-date=21 December 2014|access-date=29 November 2014}}</ref> Dit het die sesde hoogste gemiddelde bywoningsyfer in die geskiedenis van Engelse sokker, <ref name="All-time attendance">{{Cite web|url=http://www.nufc.com/2015-16html/attendance-all-time.html|title=All Time League Attendance Records|date=22 September 2015|website=nufc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406083542/http://www.nufc.com/2015-16html/attendance-all-time.html|archive-date=6 April 2016|access-date=6 April 2016}} Pre-war figures come from unreliable sources.</ref> en lok gereeld meer as 40 000 ondersteuners na Stamford Bridge; hulle was die negende beste ondersteunde [[Premier League|Premierliga-]] span in die 2023–24-seisoen, met 'n gemiddelde toeskouertal van 39 700. <ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootball.net/competition/co91/se52517/attendance/|title=Premier League 2023/2024 - Attendance|date=13 June 2024|website=worldfootball.net|language=en|access-date=14 June 2024}}</ref> <ref name="capacity2024-5">{{Cite book |url=https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2024/07/26/e6332e5a-4ca6-4411-bf01-9f8ab76c6fb4/TM1534-PL_Handbook-and-Collateral-2024-25_25.07_V2.pdf |title=Premier League Handbook: Season 2024/25 |date=25 July 2024 |access-date=19 August 2024}}</ref> Chelsea se tradisionele ondersteunersbasis kom van regoor die [[Groter Londen|Groter Londen-]] gebied, insluitend werkersklasgebiede soos Hammersmith en [[Battersea]], welgestelde gebiede soos Chelsea en [[Kensington]], en van die tuisgraafskappe . Daar is talle amptelike ondersteunersklubs in die Verenigde Koninkryk en regoor die wêreld. <ref>{{Cite web|url=http://www.chelseafc.com/supporters-clubs|title=Supporters Clubs Map|website=chelseafc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323222258/http://www.chelseafc.com/supporters-clubs|archive-date=23 March 2014|access-date=23 March 2014}}</ref> Tussen 2007 en 2012 was Chelsea wêreldwyd vierde in jaarlikse replika-uitrustingsverkope, met 'n gemiddelde van 910 000. <ref>{{Cite news|accessdate=8 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810124146/http://www.sportingintelligence.com/2012/10/08/exclusive-manchester-united-and-real-madrid-top-global-shirt-sale-charts-081001/|archivedate=10 August 2017}}</ref> {{Soos op|2023}} Chelsea het 118.9&nbsp;miljoen volgelinge op sosiale media, die vierde hoogste onder sokkerklubs. <ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-20-most-popular-rich-list-football-teams-on-social-media-2018-8?r=US&IR=T#5-bayern-munich-657-million-followers-16|title=The 20 most popular rich-list football teams on social media|website=Business Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924145929/https://www.businessinsider.com/the-20-most-popular-rich-list-football-teams-on-social-media-2018-8?r=US&IR=T#5-bayern-munich-657-million-followers-16|archive-date=24 September 2020|access-date=23 June 2019}}</ref> Gedurende die 1970's en 1980's is Chelsea-ondersteuners met sokkerhooliganisme geassosieer. Die klub se " sokkerfirma ", oorspronklik bekend as die Chelsea Shed Boys, en later as die Chelsea Headhunters, was nasionaal berug vir sokkergeweld, saam met hooliganfirmas van ander klubs soos [[West Ham United]] se Inter City Firm en Millwall se Bushwackers, voor, tydens en na wedstryde. <ref>{{Cite news|accessdate=21 January 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112084301/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hooligans/1962503.stm|archivedate=12 January 2016}}</ref> Die toename in hooligan-voorvalle in die 1980's het voorsitter Ken Bates daartoe gelei om voor te stel dat 'n elektriese heining opgerig word om hulle te verhoed om die veld binne te dring, 'n voorstel wat die Greater London Council verwerp het. <ref>{{Cite news|accessdate=21 January 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112084301/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/3037508.stm|archivedate=12 January 2016}}</ref> Sedert die 1990's was daar 'n merkbare afname in skareprobleme by wedstryde, as gevolg van strenger polisiëring, CCTV op die terrein en die koms van stadions met net sitplekke . <ref>{{Cite news|accessdate=1 January 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112084302/http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/hooligans/60146.stm|archivedate=12 January 2016}}</ref> In 2007 het die klub die Terug na die Skuur-veldtog van stapel gestuur om die atmosfeer by tuiswedstryde te verbeter, met noemenswaardige sukses. Volgens statistieke van die Departement van Binnelandse Sake is 126 Chelsea-ondersteuners gedurende die 2009–10- seisoen in hegtenis geneem vir sokkerverwante oortredings, die derde hoogste in die afdeling, en 27 verbodsbevele is uitgereik, die vyfde hoogste in die afdeling. <ref>{{Cite web|url=http://www.homeoffice.gov.uk/publications/crime/football-arrests-banning-orders/fbo-2009-10?view=Binary|title=Statistics on football-related arrests and banning orders|date=November 2010|publisher=Home Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20110317054025/http://www.homeoffice.gov.uk/publications/crime/football-arrests-banning-orders/fbo-2009-10?view=Binary|archive-date=17 March 2011|access-date=14 May 2011}}</ref> Chelsea FC-ondersteuners het ook vriendskaplike betrekkinge met die Skotse klub [[GlasRangers]] en die Noord-Ierse klub Linfield- ondersteuners. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2026)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Daarbenewens het Chelsea-ondersteuners sedert die middel-1970's redelik vriendelike verhoudings met ondersteuners van die Italiaanse klub Hellas Verona ontwikkel. <ref>{{Cite web|url=https://www.parlandodisport.it/2014/08/20/amicizie-internazionali-verona-chelsea/|title=Amicizie internazionali: Verona & Chelsea|date=20 August 2014|access-date=10 August 2026}}</ref> === Wedywering === Chelsea het langdurige wedywering met die Noord-Londense klubs [[Arsenal F.C.|Arsenal]] en [[Tottenham Hotspur]].<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/312 312]–318}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=7 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001002704/http://www.theguardian.com/sport/2015/apr/22/a-brief-history-of-the-arsenal-chelsea-rivalry-and-why-it-matters|archivedate=1 October 2015}}</ref> 'n Sterk wedywering met [[Leeds United FC|Leeds United]] dateer terug na verskeie verhitte en kontroversiële wedstryde in die 1960's en 1970's, veral die FA Cup-eindstryd van 1970.<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/321 321]–325}}</ref> Meer onlangs het 'n wedywering met [[Liverpool FC|Liverpool]] gegroei na herhaalde botsings in bekerkompetisies.<ref>{{Cite web|url=http://www.talksport.co.uk/magazine/features/2011-05-19/peterborough-v-mk-dons-liverpool-v-chelsea-stoke-v-cardiff-six-best-modern-football-rivalries|title=Six very modern football rivalries|date=19 May 2011|website=TalkSport|archive-url=https://web.archive.org/web/20130525205127/http://www.talksport.co.uk/magazine/features/2011-05-19/peterborough-v-mk-dons-liverpool-v-chelsea-stoke-v-cardiff-six-best-modern-football-rivalries|archive-date=25 May 2013|access-date=23 May 2011}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=4 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151130205308/http://www.theguardian.com/sport/2015/oct/29/chelsea-liverpool-field-notes-rivalry|archivedate=30 November 2015}}</ref> Mede- Wes-Londense klubs [[Brentford FC|Brentford]], [[Fulham FC|Fulham]] en [[Queens Park Rangers]] (QPR) word as mededingers beskou, maar minder so in onlangse tye aangesien wedstryde slegs af en toe plaasgevind het omdat die spanne dikwels in aparte afdelings is.<ref>{{Cite book |last=Glanvill |first=Rick |title=Chelsea FC: The Official Biography |url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan |year=2006 |page=311}}</ref> 'n Opname deur Planetfootball.com in 2004 het bevind dat Chelsea-ondersteuners hul hoofmededingers (in dalende volgorde) as volg beskou: Arsenal, Tottenham Hotspur en [[Manchester United]]. In dieselfde opname het ondersteuners van Arsenal, Fulham, Leeds United, QPR, Tottenham en West Ham United Chelsea as een van hul drie hoofmededingers genoem.<ref>{{Cite web|url=http://www.thefootballnetwork.net/main/s120/st44186.htm|title=Football Rivalries: The Complete Results|website=Planetfootball.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170617002220/http://www.thefootballnetwork.net/main/s120/st44186.htm|archive-date=17 June 2017|access-date=2 January 2007}}</ref> 'n 2012-opname, wat onder 1 200 ondersteuners van die top vier liga-afdelings regoor die land gedoen is, het bevind dat baie klubs se hoofmededingers sedert 2003 verander het en het berig dat Chelsea-ondersteuners Tottenham as hul hoofmededingers beskou, bo Arsenal en Manchester United. Daarbenewens het ondersteuners van Arsenal, Brentford, Fulham, Liverpool, Manchester United, QPR, Tottenham en West Ham Chelsea as een van hul drie topmededingers geïdentifiseer.<ref>{{Cite web|url=http://www.thedaisycutter.co.uk/2012/09/football-rivalries-the-survey/|title=Football Rivalries: The Survey|date=14 September 2012|website=The Daisy Cutter|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618182058/http://www.thedaisycutter.co.uk/2012/09/football-rivalries-the-survey/|archive-date=18 June 2013|access-date=22 May 2018}}</ref>   == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] qk3nsivgyiq1w8zrc93k56n2mj3mpht 0 71914 2964572 2957716 2026-09-02T18:53:12Z HermanvanAswegen988 200973 /* Sachalin */ verbeter 2964572 wikitext text/x-wiki {{Oos-Slawiese naam|Pawlowitsj|Tsjechof}} {{Inligtingskas2 |naam = Anton Tsjechof |kleur = |titel = '' '' |beeld = Anton Chekhov 1889.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Tsjechof in 1889. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Geboortenaam |1 = Anton Pawlowitsj Tsjechof |opskrif2 = Gebore |2 = {{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}} |opskrif3 = Plek |3 = Taganrog, [[Russiese Ryk]] |opskrif4 = Oorlede |4 = {{OuVormDatum|15 Julie|1904|2 Julie}} (op 44) |opskrif5 = Plek |5 = Badenweiler, [[Duitse Keiserryk]] |opskrif6 = Beroep |6 = Geneesheer, dramaturg, skrywer |opskrif7 = Nasionaliteit |7 = [[Russe|Russies]] |opskrif8 = Gade |8 = Olga Knipper |opskrif9 = Handtekening |9 = [[Lêer:Подпись Антон Чехов.png|140px]] |opskrif10 = |10 = }} '''Anton Pawlowitsj Tsjechof''' ([[Russies]]: Анто́н Па́влович Че́хов, ouer spelling Антонъ Павловичъ Чеховъ; {{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}} – {{OuVormDatum|15 Julie|1904|2 Julie}}) was ’n [[Rusland|Russiese]] geneesheer, dramaturg en skrywer wat beskou word as een van die grootste skeppers van kortverhale in die geskiedenis.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-29160/Russian-literature |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Russian literature; Anton Chekhov |access-date=14 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221175929/http://www.britannica.com/eb/article-29160/Russian-literature |archive-date=21 Desember 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>"Greatest short story writer who ever lived." Raymond Carver (in Rosamund Bartlett se inleiding tot ''About Love and Other Stories'', XX); "Quite probably the best short-story writer ever." [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,1261403,00.html ''A Chekhov Lexicon''], deur William Boyd, ''The Guardian'', 3 Julie 2004</ref><ref name="Steiner">"Stories… which are among the supreme achievements in prose narrative." [http://books.guardian.co.uk/critics/reviews/0,,489891,00.html Vodka miniatures, belching and angry cats,] George Steiner se resensie van ''The Undiscovered Chekhov'', in ''The Observer'', 13 Mei 2001</ref> Tsjechof het in die grootste deel van sy letterkundige lewe as dokter gepraktiseer: "Die geneeskunde is my wettige vrou," het hy eenkeer gesê, "en letterkunde my minnares."<ref>Brief aan Aleksei Soeworin, 11 September 1888. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Tsjechof het die teater verwerp ná die rampspoedige ontvangs van ''Die Meeu'' in 1896, maar die toneelstuk is in 1898 weer op die planke gebring in die Moskouse Kunsteater, wat daarna ook Tsjechof se ''Oom Wanja'', ''Drie Susters'' en ''Die Kersieboord'' opgevoer het. Dié vier werke was ’n uitdaging vir die akteurs<ref>"Actors climb up Chekhov like a mountain, roped together, sharing the glory if they ever make it to the summit". Die akteur [[Ian McKellen]], aangehaal in Miles, 9.</ref> sowel as die gehoor, want in plaas van konvensionele aksie bied Tsjechof ’n "teater van gemoedstoestande" in die teks.<ref>Wsewolod Meierhold, aangehaal in Allen, 13. Styan, 84.</ref> Tsjechof het aanvanklik net vir finansiële gewin geskryf, maar later het sy kunsambisie gegroei en het hy innovasies aangebring wat die ontwikkeling van die moderne kortverhaal beïnvloed het.<ref>Arthur Power, ''Conversations with James Joyce'', Usborne Publishing Ltd, 1974, {{ISBN|978-0-86000-006-8}}, 57</ref> Sy tegniek van interne monoloog is later deur [[James Joyce]] en ander [[Modernisme|moderniste]] gevolg, saam met die verwerping van die morele einde van die tradisionele storiestruktuur. Hy het gemeen lesers moet self die subjektiewe elemente invoeg wat in die storie kortkom. Hy het gesê die rol van ’n kunstenaar is om vrae te stel, nie antwoorde te verskaf nie.<ref>Brief aan Soeworin, 27 Oktober 1888. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> == Biografie == === Kinderjare === [[Lêer:Chekhov Birthhouse.jpg|duimnael|220px|Die huis in Taganrog waarin Tsjechof gebore is.]] Anton Tsjechof is op die feesdag van sint [[Antonius van Egipte|Antonius die Grote]] ({{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}}) in Taganrog, ’n hawestad aan die [[See van Azof]], in Suid-[[Russiese Ryk|Rusland]] gebore. Hy was een van ses kinders wat oorleef het. Sy pa, Pawel Jegorowitsj Tsjechof, die seun van ’n voormalige [[lyfeiene]],<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=3–4}}: Egor Mikhailovich Chekhov and Efrosinia Emelianovna</ref> was van die dorpie Olchowatka (Woronezj-provinsie) en het ’n kruidenierswarewinkel gehad. Pawel Tsjechof, die direkteur van ’n gemeentekoor, ’n godsdienstige [[Russies-Ortodokse Kerk|Ortodokse Christen]] en ’n gewelddadige pa, was volgens sommige historici die model vir sy seun se baie uitbeeldings van skynheiligheid.<ref name="Wood 78">{{harvnb|Wood|2000|p=78}}</ref> [[Lêer:Young Chekhov 1880s.jpg|duimnael|150px|links|Tsjechof in 1882.]] Sy ma, Jewgenija (Morozowa), was ’n uitstekende storieverteller wat die kinders vermaak het met stories oor haar reise saam met haar pa, ’n handelaar, dwarsdeur Rusland.{{sfn|Payne|1991|p=XVII}}{{sfn|Simmons|1970|p=18}}<ref>[http://www.taganrogcity.com/chekhov_taganrog.html Chekhov and Taganrog], Taganrog city website.</ref> "Ons het ons talente van ons pa gekry," het Tsjechof gesê, "maar ons siel van ons moeder."<ref name="Bio">From the biographical sketch, adapted from a memoir by Chekhov's brother Mihail, which prefaces Constance Garnett's translation of Chekhov's letters, 1920.</ref> As volwassene het Tsjechof sy broer Aleksander se optrede teenoor sy vrou en kinders gekritiseer deur hom aan Pawel se tirannie te herinner: "Kan ek jou vra om te onthou dit was despotisme en leuens wat jou moeder se jeug geruïneer het. Despotisme en leuens het ons kinderjare so geskend dat dit ’n mens siek en bang maak as jy daaraan dink. Onthou die afkeer en vrees wat ons beleef het wanneer Vader ’n [[woedeaanval]] aan die etenstafel gehad het oor te veel sout in die sop en hy Moeder ’n dwaas genoem het."<ref>Brief aan Aleksander, 2 Januarie 1889, in {{harvnb|Malcolm|2004|p=102}}.</ref><ref name="Suvoring 1894">Nog ’n kykie in Tsjechof se kinderjare is te sien in ’n brief aan sy uitgewer en vriend Aleksei Soeworin: "Van my kinderjare af glo ek in vooruitgang en ek kan nie help om daarin te glo nie, want die verskil tussen die tyd toe hulle my geslaan het en die tyd toe hulle my nie meer geslaan het nie, was enorm." Brief aan Soeworin, 27 Maart 1894. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Chekhov with brother 1882.jpg|duimnael|220px|Tsjechof (links) en sy broer Nikolai in 1882.]] Tsjechof het die Griekse Skool en Griekse gimnasium (sedertdien hernoem tot die Tsjechof-gimnasium) in Taganrog bygewoon. Hier is hy op 15 vir ’n jaar teruggehou omdat hy ’n eksamen in antieke Grieks gedruip het.<ref name="Bartlett 4-5">Bartlett, 4–5.</ref> Hy het in die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] klooster in Taganrog en in sy pa se kore gesing. In ’n brief uit 1892 gebruik hy die woord "lyding" om sy kinderjare te beskryf en vertel: {{quote|text=Wanneer ek en my broers in die middel van die kerk gestaan en sing het, het almal met emosie na ons gekyk en ons ouers beny, maar ons het op daardie oomblik soos klein gevangenes gevoel.<ref name="multiref1">Brief aan I.L. Sjtsjeglof, 9 Maart 1892. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} In 1876 is Tsjechof se pa bankrot verklaar omdat hy te veel geld op ’n nuwe huis uitgegee het nadat hy deur ’n kontrakteur ingeloop is.{{sfn|Rayfield|1997|p=31}} Om tronkstraf vry te spring het hy na [[Moskou]] gevlug waar sy twee oudste seuns, Aleksander en Nikolai, die universiteit bygewoon het. Die gesin het in armoede in Moskou gewoon. Die ondervinding het Tsjechof se ma fisiek en emosioneel gebreek.<ref>Brief een sy neef Michail, 10 Mei 1877. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Tsjechof het alleen in Taganrog agtergebly om sy gesin se besittings te verkoop en sy opvoeding te voltooi. Tsjechof het nog drie jaar in Taganrog gebly en by ’n man met die naam Seliwanof gewoon. Dié het, nes Lopachin in ''Die Kersieboord'', borg vir die gesin gestaan vir die prys van hulle huis.{{sfn|Malcolm|2004|p=25}} Tsjechof moes sy eie skoolgeld betaal, wat hy gedoen het deur onder meer privaat lesse te gee, vinkies te vang en verkoop, en kort sketse vir koerante te skryf.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} Hy het elke [[roebel]] wat hy kon spaar na sy gesin in Moskou gestuur, saam met humoristiese briewe om hulle op te beur.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} In dié tyd het hy wyd en analities gelees, insluitende werke van [[Miguel de Cervantes|Cervantes]], [[Iwan Toergenef|Toergenef]] en [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]].<ref name="Mihail 1876">Brief aan sy broer Michail, 1 Julie 1876. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>{{sfn|Simmons|1970|p=26}} Hy het ook ’n komiese vollengtedrama, ''Vaderloos'', geskryf wat sy broer Aleksander afgemaak het as ’n "onvergeeflike, maar onskuldige verdigsel".{{sfn|Simmons|1970|p=33}} Tsjechof was ook in ’n paar liefdesverhoudings, onder andere met die vrou van ’n onderwyser.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} In 1879 het Tsjechof die skool verlaat en by sy gesin in Moskou aangesluit nadat hy toelating gekry het tot die mediese universiteit in Moskou.{{sfn|Rayfield|1997|p=69}} === Vroeë skryfwerk === Tsjechof het nou verantwoordelikheid vir die gesin aanvaar.{{sfn|Wood|2000|p=79}} Om hulle te onderhou en sy studiegeld te betaal, het hy daaglikse kort, humoristiese sketse oor die lewe in Rusland geskryf. Baie was onder [[Skuilnaam|skuilname]] soos '''Antosja Tsjechonte''' (Антоша Чехонте) en '''Man sonder ’n milt''' (Человек без селезенки). Hy het mettertyd die reputasie gekry van ’n satiriese verteller oor die Russiese straatlewe, en teen 1882 het hy geskryf vir die tydskrif ''Oskolki'' (''Fragmente'') van Nikolai Leikin, een van die vooraanstaande uitgewers van dié tyd.{{sfn|Rayfield|1997|p=91}} Tsjechof se aanslag was in dié tyd growwer as wat uit sy latere fiksie bekend is.<ref name="Obs">"There is in these miniatures an arresting potion of cruelty&nbsp;... The wonderfully compassionate Chekhov was yet to mature." [http://books.guardian.co.uk/critics/reviews/0,,489891,00.html "Vodka Miniatures, Belching and Angry Cats"], George Steiner's review of ''The Undiscovered Chekhov'' in ''The Observer'', 13 Mei 2001. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref><ref name="SS1">{{cite web| last=Willis|first=Louis| title=Chekhov's Crime Stories| url=http://www.sleuthsayers.org/2013/01/chekhov-wrote-crime-stories_27.html| work=Literary and Genre| publisher=SleuthSayers |location=Knoxville| date=27 Januarie 2013}}</ref> [[Lêer:Anton Tschechow - Ölskizze von Lewitan.jpg|duimnael|220px|'n Portret van Tsjechof deur Isaac Levitan (1886).]] In 1884 het Tsjechof as geneesheer gekwalifiseer. Hy het dit as sy hoofloopbaan beskou, hoewel hy min verdien en die armes verniet behandel het.{{sfn|Malcolm|2004|p=26}} In 1884 en 1885 het hy [[bloed]] begin ophoes en in 1886 het dit vererger. Hy wou nie aan sy gesin en vriende erken hy het [[tuberkulose]] nie,<ref name="Bio" /> maar het dit aan Leikin erken.<ref>Brief aan N.A. Leikin, 6 April 1886. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Hy het vir weektydskrifte bly skryf en algaande genoeg geld verdien om sy gesin na al hoe beter blyplekke te skuif. Vroeg in 1886 is hy genooi om vir een van die gewildste koerante in [[Sint Petersburg]], ''Nowoje Wremja'', te skryf wat aan die miljoenêr en magnaat Aleksei Soeworin behoort het – hy het twee keer soveel as Leikin per reël betaal en Tsjechof drie keer soveel plek toegelaat.{{sfn|Rayfield|1997|p=128}} Soeworin het ’n lewenslange vriend geword, en dalk Tsjechof se beste vriend.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=448–450}}</ref><ref name="Wood 79">{{harvnb|Wood|2000|p=79}}</ref> Kort voor lank het Tsjechof wyd aandag begin trek. Die 64-jarige Dmitri Grigorowitsj, ’n bekende Russiese skrywer van destyds, het aan Tsjechof geskryf nadat hy een van sy kortverhale gelees het:<ref>[https://www.gutenberg.org/ebooks/1944 ''The Huntsman''.]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> "Jy het ''ware'' talent, ’n talent wat jou in die voorste linie van skrywers van die nuwe geslag plaas." Hy het Tsjechof aangeraai om minder te skryf en op letterkundige gehalte te konsentreer. Volgens Tsjechof het die brief hom hard getref. Hy erken: "Ek het my stories geskryf soos verslaggewers berigte oor brande sou skryf – meganies, halfbewus, en ek het niks omgegee vir my lesers of myself nie."{{sfn|Malcolm|2004|pp=32–33}}" Dit was waarskynlik nie heeltemal waar nie, want vroeë manuskripte onthul Tsjechof het dikwels met aandag geskryf en aanhoudend daarop verbeter.{{sfn|Payne|1991|p=XXIV}} Grigorowitsj se raad het egter die 26-jarige tot ’n ernstiger, artistieke ambisie geïnspireer. In 1888, met ’n bietjie toutjiestrekkery deur Grigorowitsj, het Tsjechof se kortverhaalversameling ''In die skemering'' (''W Soemerkach'') die gesogte [[Poesjkin-prys]] gewen "vir die beste letterkundige werk wat deur hoër artistieke waarde gekenmerk word".{{sfn|Simmons|1970|p=160}} === Keerpunte === Teen 1887 was Tsjechof uitgeput weens te veel werk en swak gesondheid, en in dié jaar het hy na [[Oekraïne]] gereis. Dit het hom weer onder die indruk van die skoonheid van die [[steppe]] gebring.<ref name="Masha 1887">"There is a scent of the steppe and one hears the birds sing. I see my old friends the ravens flying over the steppe." Brief aan sy suster Masja, 2 April 1887. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Chekhov family.jpg|duimnael|220px|Tsjechof se familie en vriende in 1890. Agter, van links: Iwan, Aleksander, vader; middel: onbekende vriend, Lika Mizinowa, Masja, moeder, Serjozja Kiseljof; onder: Misja, Anton.]] Met sy terugkeer het hy begin skryf aan die lang kortverhaal ''Die Steppe''. Hy beskryf ’n reis per perdekar oor die steppe soos gesien deur die oë van ’n jong seun wat van die huis af weggestuur word om elders te gaan woon, en sy metgeselle, ’n priester en handelaar. Dit was ’n groot stap vooruit vir Tsjechof en toon baie van die volwassenheid van sy latere fiksie. Dit is ook in ’n letterkundetydskrif, ''Sewerni Westnik'' (''Noordelike Boodskapper''), gepubliseer in plaas van ’n koerant.<ref>{{harvnb|Malcolm|2004|p=147}}.</ref> In die herfs van 1887 het ’n teaterbestuurder met die naam Korsj vir Tsjechof ’n kommissie gegee vir ’n toneelstuk, en die resultaat was ''Iwanof'', wat binne twee weke geskryf is en daardie November opgevoer is. Hoewel die ondervinding vir Tsjechof "weersinwekkend" was en hy ’n komiese beskrywing van die chaotiese produksie in ’n brief aan sy broer Aleksander gegee het, was die toneelstuk ’n treffer en is dit, tot Tsjechof se verbasing, as oorspronklik beskryf.<ref name="Alexander 1887">Brief aan broer Aleksander, 20 November 1887. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Hoewel Tsjechof dit destyds nie ten volle besef het nie, dien sy toneelstukke soos ''Die Seemeeu'' (1895), ''Oom Wanja'' (1897), ''Drie Susters'' (1900) en ''Die Kersieboord'' (1903) tot vandag toe as ’n rewolusionêre hoeksteen van wat gesonde verstand in toneelspel is: ’n poging om die manier waarop mense werklik met mekaar praat en teenoor mekaar optree, realisties weer te gee. Michail Tsjechof, self ’n skrywer, beskou ''Iwanof'' as ’n sleuteloomblik in sy broer se intellektuele ontwikkeling en letterkundige loopbaan.<ref name="Bio" /> Uit dié tydperk kom ’n opmerking wat as "Tsjechof se geweer" bekend geraak het: ’n vereiste dat elke element in ’n verhaal noodsaaklik en onvervangbaar moet wees, en dat enigiets anders verwyder moet word:<ref>{{citation|title=Chekhov's Art: A Stylistic Analysis|author=Petr Mikhaĭlovich Bit︠s︡illi|year=1983|publisher=Ardis|page=x}}</ref><ref>{{citation|title=The Literature 100: A Ranking of the Most Influential Novelists, Playwrights, and Poets of All Time|author=Daniel S. Burt|year=2008|publisher=Infobase Publishing}}</ref><ref name="marble">{{citation|title=Chekhov: The Silent Voice of Freedom|author=Valentine T. Bill|year=1987|publisher=Philosophical Library}}</ref> {{quote|Haal alles uit wat geen betrekking op die storie het nie. As jy in die eerste hoofstuk skryf daar hang ’n geweer teen die muur, is dit noodsaaklik dat die geweer in die tweede of derde hoofstuk afgaan. As dit nie afgevuur gaan word nie, moet dit nie daar hang nie.| Anton Tsjechof<ref name="marble" /><ref>S. Shchukin, ''Memoirs'' (1911)</ref>}} Die dood van Tsjechof se broer Nikolai in 1889 aan tuberkulose het gelei tot ''’n Somber storie'', wat in daardie September voltooi is, oor ’n man wat aan die einde kom van wat hy besef ’n doellose lewe was.<ref name="Dreary">[https://www.gutenberg.org/ebooks/1883 "A Dreary Story."]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref>{{sfn|Simmons|1970|pp=186–191}} Michail Tsjechof, wat skryf oor sy broer se [[depressie]] en rusteloosheid ná Nikolai se dood, het in dié tyd as deel van sy studies in die regte navorsing oor [[Gevangenis|tronke]] gedoen en Anton Tsjechof, op soek na ’n doel in sy eie lewe, het kort daarna self behep geraak met tronkhervormings.<ref name="Bio" /> === Sachalin === [[Lêer:Chekhov ht.jpg|duimnael|240px|Anton Tsjechof in 1893.]] In 1890 het Tsjechof na die eiland [[Sachalin]] in die [[Russiese Verre-Ooste]] gereis, waar ’n [[Goelag]]-strafkamp was. Dit was ’n uitputtende reis per trein, perdewa en rivierboot. Hy het drie maande lank op die eiland gebly en onderhoude gevoer met duisende gevangenes en setlaars vir ’n sensus. Die briewe wat hy tydens sy lang reis na Sachalin geskryf het, word as van sy bestes beskou.<ref>Malcolm, Janet, ''Reading Chekhov, a Critical Journey'', Granta Publications, 2004-uitgawe, {{ISBN|978-1-86207-635-8}}</ref> Sy opmerkings teenoor sy suster oor [[Tomsk]] het berug geword.<ref>Simmons, Ernest J., ''Chekhov: A Biography'', University of Chicago Press, (1962) 1970-uitgawe, {{ISBN|978-0-226-75805-3}}</ref><ref>Rayfield, Donald, ''Anton Chekhov: A Life'', Henry Holt & Co, 1998, {{ISBN|978-0-8050-5747-8}}</ref> {{quote|"Tomsk is ’n baie saai stad. Te oordeel na die dronklappe wat ek ontmoet het en die intellektuele mense wat na die hotel gekom het om my te kom groet, is die inwoners ook baie saai."<ref name="Masha 1890">Brief aan sy suster, Masja, 20 Mei 1890. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Tsjechof het baie dinge op Sachalin gesien wat hom geskok en woedend gemaak het, soos geseling, bedrog met voorraad en gedwonge [[prostitusie]] onder vroue. Hy het geskryf: "Daar was tye dat ek gevoel het ek sien voor my die uiterste grense van die mens se degradasie."{{sfn|Wood|2000|p=85}}{{sfn|Rayfield|1997|p=230}} Hy is veral getref deur die lot van die kinders wat saam met hulle ouers in die kampe moes bly: {{quote|Op die [[Amoer]]-stoomskip op pad na Sachalin was daar ’n gevangene wat sy vrou vermoor het en boeie aan sy bene gehad het. Sy dogtertjie, ’n meisie van ses, was saam met hom. Ek het opgemerk hoe die meisie oral waar die gevangene gaan, agter hom aanhardloop en aan sy boeie vashou. Snags het die kind saam met die misdadigers en soldate geslaap, almal saam op ’n hoop.<ref>Letter to A.F. Koni, 16 Januarie 1891. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Tsjechof het later gesê welsyn is nie die antwoord nie, maar dat die regering ’n plig het om die menslike behandeling van die gevangenes te finansier. Sy bevindings is in 1893 en 1894 gepubliseer as ''Ostrof Sachalin'' (''Sachalin-eiland''), ’n werk van sosiologie, nie letterkunde nie.{{sfn|Malcolm|2004|p=125}}<ref name="Simmons 229">{{harvnb|Simmons|1970|p=229}}</ref> Tsjechof het ’n letterkundige werk ook oor Sachalin geskryf: die kortverhaal ''Die Moord''.<ref>[https://www.gutenberg.org/ebooks/13419 "The Murder"]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> Die laaste deel speel op Sachalin af, waar die moordenaar Jakof in die nag kool laai terwyl hy huis toe verlang. === Melichowo === [[Lêer:Melihovo.jpg|duimnael|240px|Melichowo, nou ’n museum.]] In 1892 het Tsjechof die klein landgoed Melichowo by Lopasnja gekoop. Hy het saam met sy ouers daar gaan woon en sy hulp as geneesheer aangebied in ’n [[cholera]]-epidemie in die omgewing.<ref>Wood, James, ''What Chekhov Meant by Life'', in ''The Broken Estate: Essays in Literature and Belief'', Pimlico, 2000-uitgawe, {{ISBN|978-0-7126-6557-5}}</ref> Sy broer Michail, ’n lid van die huishouding daar, het geskryf: {{quote|Van die eerste dag dat Tsjechof na Melichowo verhuis het, het die siekes binne 20&nbsp;myl [32&nbsp;km] na hom begin stroom. Hulle het te voet gekom en is met perdekarre aangery, en hy is dikwels kom haal na pasiënte wat ver was. Soms het boervroue en {{nowrap|-meisies}} van vroeg soggens voor sy deur gewag.<ref name=autogenerated1>Memoires deur Michail Tsjechof, in ’n voorwoord tot Constance Garnett se vertaling van Tsjechof se briewe, 1920.</ref>}} [[Lêer:Anton Chekhov 1897 in Melihovo.jpg|duimnael|links|180px|Tsjechof in 1897 in Melichowo.]] Tsjechof het baie geld op [[medisyne]] uitgegee, maar die ure lange reise om die siekes te besoek was die grootste uitgawe. Dit het ook vir hom minder tyd gelaat om te skryf.<ref name="autogenerated1" /> Tog het sy werk as geneesheer sy skryfwerk verryk deurdat hy in noue kontak gebring is met alle vlakke van die Russiese gemeenskap. Hy het byvoorbeeld eerstehands die kleinboere se ongesonde en beknopte lewensomstandighede ervaar wat hy in sy kortverhaal ''Kleinboere'' oproep. Hy het ook die rykes besoek en in sy notaboek aangeteken: "Aristokrate? Dieselfde lelike lywe en fisieke onsindelikheid, dieselfde tandelose ouderdom en weersinwekkende dood as met markvroue."<ref name="note">[https://www.gutenberg.org/ebooks/12494 ''Note-Book''.]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> In 1894 het Tsjechof sy toneelstuk ''Die Seemeeu'' in ’n hut begin skryf wat hy in die boord van Melichowo laat bou het. In die twee jaar sedert hy na die landgoed getrek het, het hy die huis hermeubileer, landbou en tuinbou beoefen, die boord en dam versorg en baie bome geplant. Laasgenoemde het hy, volgens Michail, versorg "asof dit sy kinders is. Nes kolonel Wersjinin in sy ''Drie Susters'' het hy, terwyl hy na hulle kyk, gedroom oor hoe hulle oor drie- of vierhonderd jaar sou wees."<ref name="Bio" /> Die eerste nag van ''Die Seemeeu'' in die Aleksandrinski-teater in Sint Petersburg op 17 Oktober 1896 was ’n fiasko. Die gehoor het geboe en Tsjechof het die verhoog afgesweer.{{sfn|Rayfield|1997|pp=394–398}} Maar die stuk het die teaterdirekteur, Wladimir Nemirowitsj-Dantsjenko, so beïndruk dat hy sy kollega Konstantin Stanislafski oorreed het om ’n nuwe produksie daarvan in 1898 op die been te bring vir die innoverende Moskouse Kunsteater.<ref name="Ben">Benedetti, ''Stanislavski: An Introduction'', 25.</ref> Stanislafski het die stuk laat slaag en Tsjechof se belangstelling in toneelstukke weer laat opvlam. Die Kunsteater het nog kommissies vir toneelstukke aan Tsjechof gegee en het die volgende jaar ''Oom Wanja'' opgevoer, wat Tsjechof in 1896 voltooi het.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=390–391}}</ref> === Jalta === [[Lêer:1900 yalta-gorky and chekhov.jpg|links|240px|duimnael|Tsjechof en Gorki, Jalta, 1900.]] In Maart 1897 het Tsjechof ernstige bloeding op sy longe gehad terwyl hy op besoek aan Moskou was. Hy is met groot moeite oorreed om in ’n kliniek opgeneem te word. Die dokters het tuberkulose aan die boonste deel van sy longe gediagnoseer en ’n verandering van lewenstyl voorgestel.<ref>Brief aan Soeworin, 1 April 1897. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Tolstoy and chekhov.jpg|200px|duimnael|Tsjechof en Tolstoi, Jalta, 1901.]] [[Lêer:Anton Chekhov and Olga Knipper, 1901.jpg|duimnael|200px|Tsjechof en Olga in 1901 op hulle wittebrood.]] Ná sy pa se dood in 1898 het Tsjechof ’n stuk grond aan die buitewyke van [[Jalta]] gekoop en ’n villa daarop laat bou. Hy, sy ma en sy suster het die volgende jaar soontoe verhuis. Hoewel hy bome en blomme geplant, honde en mak kraanvoëls aangehou en gaste soos [[Leo Tolstoi]] en [[Maksim Gorki]] ontvang het, was Tsjechof altyd verlig om sy "warm [[Siberië]]" agter te laat vir reise na Moskou en oorsee. Hy het belsuit om terug te trek na Taganrog sodra water soontoe aangelê is.<ref>Olga Knipper, "Memoir", in Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 37, 270.</ref><ref name="Bartlett 2">Bartlett, 2.</ref> In Jalta het hy nog twee toneelstukke vir die Kunsteater geskryf. Hy het moeiliker geskryf – langer as ’n jaar aan ''Drie Susters'' en ''Die Kersieboord''.{{sfn|Malcolm|2004|pp=170–171}} Op 25 Mei 1901 het Tsjechof stil-stil met Olga Knipper getrou vanweë sy vrees vir huwelike.<ref>Brief aan Olga Knipper, 19 April 1901.</ref><ref name="Benedetti 125">Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 125.</ref> Sy was ’n voormalige beskermling en minnares van Nemirowitsj-Dantsjenko wat hy die eerste keer ontmoet het tydens kleedrepetisies vir ''Die Seemeeu''.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|p=500}}</ref> Tot in daardie stadium het Tsjechof, wat as Rusland se "ontwykendste letterkundige oujongkêrel" bekend was,<ref>Harvey Pitcher in ''Chekhov's Leading Lady'', aangehaal in {{harvnb|Malcolm|2004|p=59}}.</ref> kortstondige liaisons en besoeke aan bordele verkies.<ref>{{harvnb|Wood|2000|p=78}}</ref> Hy het eenkeer aan Soeworin geskryf: {{quote|Natuurlik sal ek trou as jy wil hê ek moet. Maar op hierdie voorwaardes: Alles moet wees soos voorheen – dit wil sê, sy moet in Moskou woon en ek op die platteland, en ek sal haar kom besoek... Ek belowe ek sal ’n uitstekende man wees, maar gee my ’n vrou wat, soos die maan, nie elke dag in my lug sal verskyn nie.<ref>Brief aan Soeworin, 23 Maart 1895. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Die brief het profeties blyk te wees oor Tsjechof se ooreenkoms met Olga: Hy het hoofsaaklik in Jalta gebly en sy in Moskou, waar sy toneelgespeel het. In 1902 het Olga ’n [[miskraam]] gehad. Die Russiesdosent Donald Rayfield het bewyse gelewer, wat op die paartjie se briewe geskoei was, dat die baba verwek is in 'n tyd toe Tsjechof en Olga nie saam was nie, hoewel Russiese geleerdes die bewering verwerp.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=556–557|ps=Rayfield also tentatively suggests, drawing on obstetric clues, that Olga suffered an ectopic pregnancy rather than a miscarriage.}}</ref><ref name="Simmons Benedetti">There was certainly tension between the couple after the miscarriage, though {{harvnb|Simmons|1970|p=569}}, and Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 241, put this down to Chekhov's mother and sister blaming the miscarriage on Olga's late-night socialising with her actor friends.</ref> Die letterkundige nalatenskap van dié langafstandhuwelik is 'n korrespondensie met juweeltjies van teatergeskiedenis, insluitende klagtes oor Stanislafski se redigeringsmetodes en Tsjechof se advies aan Olga oor optrede in sy toneelstukke.<ref>Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress: The Love Letters of Olga Knipper and Anton Chekhov''.</ref> In Jalta het Tsjechof een van sy beroemdste stories geskryf:<ref>{{Cite web|url=http://www.eastoftheweb.com/short-stories/UBooks/LadyWith.shtml|title=Lady with lapdog|last=Chekhov|first=Anton|website=Short Stories}}</ref> ''Die Dame met die Hondjie''.<ref>{{cite news|author=Rosamund, Bartlett|title=The House That Chekhov Built |journal=London Evening Standard|date= 2 February 2010|page=31}}</ref> Dit gaan oor wat aanvanklike ’n kortstondige verhouding is tussen ’n siniese getroude man en ’n ongelukkig getroude vrou wat mekaar op vakansie in Jalta ontmoet. Nie een verwag dat iets daaruit sal ontwikkel nie. Onverwags raak hulle egter mettertyd verlief en loop hulle die risiko van ’n skandaal en om die sekuriteit van albei se gesinslewe te verloor. Die storie gee hulle gevoelens vir mekaar wonderlik weer, veral die innerlike transformasie wat die siniese man ondergaan vanweë die liefde en hulle onvermoë om die saak op te los deur óf van hulle gesinne óf mekaar af te sien.<ref>"Overview: 'The Lady with the Dog'." ''Characters in 20th-Century Literature.'' Laurie Lanzen Harris. Detroit: Gale Research, 1990. Literature Resource Center. Web. 3 November 2011.</ref> === Dood === Teen Mei 1904 was Tsjechof terminaal siek aan tuberkulose. Michail Tsjechof het later vertel enigiemand wat hom gesien het, het geweet die einde is nie ver nie, "maar hoe nader die einde gekom het, hoe minder het hy dit blykbaar besef".<ref name="Bio" /> Op 3 Junie het hy saam met Olga na die Duitse spa-dorp Badenweiler in die [[Swartwoud]] vertrek, van waar hy oënskynlik vrolike briewe vir sy suster, Masja, geskryf en die kos en omgewing beskryf het. Hy het haar en sy ma verseker hy raak beter. In sy laaste brief het hy gekla oor hoe Duitse vroue aantrek.<ref>Brief aan Masja, 28 Junie 1904. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> In 1908 het Olga oor haar man se laaste oomblikke geskryf: {{quote|Anton het ongewoon regop gesit en hard en duidelik gesê (hoewel hy feitlik geen Duits geken het nie): "Ich sterbe." ("Ek sterf.") Die dokter het hom kalmeer, ’n naald geneem, hom ’n inspuiting van kanfer gegee en [[sjampanje]] bestel. Anton het ’n volle glas geneem, daarna gekyk, vir my geglimlag en gesê: "Ek het lank laas sjampanje gedrink." Hy het dit gedrink en stil op sy linkersy gelê, en ek het net tyd gehad om na hom te hardloop en oor die bed te leun om sy naam te roep, maar hy het ophou asemhaal en het so vreedsaam soos ’n kind geslaap&nbsp;...<ref>Olga Knipper, ''Memoir'', in Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 284.</ref>}} == Nalatenskap == ’n Paar maande voor sy dood het Tsjechof aan die skrywer [[Iwan Boenin]] vertel hy dink mense sal sy werk nog sewe jaar lank lees. "Hoekom sewe?" het Boenin gevra. "Wel, sewe en ’n half," het Tsjechof geantwoord. "Dis nie sleg nie. Ek het nog ses jaar om te lewe."{{sfn|Payne|1991|p=XXXVI}} [[Lêer:Anton P Chekhov.jpg|duimnael|180px|Tsjechof as jong man.]] Tsjechof se reputasie ná sy dood het sy voorspelling ver oortref. Die ovasies vir die toneelstuk ''Die Kersieboord'' in die jaar van sy dood het die Russiese gehore se groot dunk van die skrywer weerspieël, en dit het hom as die gewildste letterkundige ster gevestig naas [[Leo Tolstoi|Tolstoi]], wat ses jaar langer as hy gelewe het. Tolstoi was ’n groot bewonderaar van Tsjechof se kortverhale en het ’n reeks in ’n boek laat bind wat hy as "beste gehalte" en "tweede beste gehalte" beskou het. In die eerste kategorie was: ''Kinders'', ''Die Koormeisie'','' ’n Toneelstuk'', ''Tuis'', ''Ellende'', ''Die Wegloper'', ''In die Hof'', ''Wanka'', ''Dames'','' ’n Boosdoener'', ''Die Seuns'', ''Duisternis'', ''Vaak'', ''Die Helpmaat'' en ''Die Liefling''. In die twee kategorie was:'' ’n Oortreding'', ''Hartseer'', ''Die Heks'', ''Werotsjka'', ''In ’n Vreemde Land'', ''Die Kok se troue'','' ’n Vervelige Saak'','' ’n Omwenteling'', ''O! Die Publiek!'', ''Die Masker'','' ’n Vrou se Geluk'', ''Senuwees'', ''Die Troue'','' ’n Weerlose Skepsel'' en ''Boervroue''.{{sfn|Simmons|1970|p=595}} Tsjechof se werk is ook geprys deur verskeie van Rusland se invloedrykste radikale politieke denkers. As enigiemand getwyfel het aan die somberheid en ellendige armoede van Rusland van die 1880's, het die [[Anargisme|anargis]] [[Pjotr Kropotkin]] geskryf, "lees net Tsjechof se romans!"<ref>{{cite web | title=The Constitutional Movement in Russia | url=http://www.revoltlib.com/?id=142 | author=Peter Kropotkin | publisher=The Nineteenth Century | website=revoltlib.com | date=1905-01-01 | access-date=2021-09-28 | archive-date=2019-11-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191103020419/http://www.revoltlib.com/?id=142 | url-status=dead }}</ref> Die [[filosoof]] en [[digter]] Raymond Tallis het verder vertel [[Wladimir Lenin]] het geglo hy het ’n rewolusionêre geword nadat hy die kortverhaal ''Saal No. 6'' gelees het.<ref>{{cite book | title= In Defence of Wonder and Other Philosophical Reflections | url=https://books.google.com/books?id=aFhsBAAAQBAJ&q=Karl+Marx+ward+no+six&pg=PT154 | author=Raymond Tallis | publisher=Routledge | date=2014-09-03 |isbn = 978-1-317-54740-2}}</ref> Nadat hy dit gelees het, het Lenin glo gesê: "Ek het absoluut gevoel of ek self in Saal 6 toegesluit is!"<ref>{{cite web | title=To The Finland Station | author=Edmund Wilson | url=https://archive.org/details/WilsonToTheFinlandStation/page/n369/mode/2up?q=Ward+6+myself | publisher=Doubleday | website=archive.org | date=1940 | quote="When Vladimir finished reading this story, he was seized with such a horror that he could not bear to stay in his room. He went out to find someone to talk to, but it was late: they had all gone to bed. “I absolutely had the feeling,” he told his sister next day, "that I was shut up in Ward 6 myself!”" }}</ref> [[Lêer:Спектакль Чехова Медведь шарж 1889 год.jpg|duimnael|180px|links|Tekenprent vir die produksie van ''Die Beer'' in die Korsj-teater, ''Osolki''. 1889.]] In Tsjechof se leeftyd het die meeste Britse en Ierse resensente nie van sy werk gehou nie; E.J. Dillon het gedink Tsjechof se onbestendige, ruggraatlose, swerwende mense is afstootlik, en R.E.C. Long het gesê Tsjechof se karakters is weersinwekkend en dat Tsjechof "dit geniet het om die laaste stukkies waardigheid van die menslike siel af te stroop".<ref>{{cite journal|last=Meister|first=Charles W.|year=1953|title=Chekhov's Reception in England and America|journal=American Slavic and East European Review|volume=12|issue=1|pages=109–121|jstor=3004259|doi=10.2307/3004259}}</ref> Ná Tsjechof se dood is sy werk in heroënskou geneem. Constance Garnett het met sy vertalings in [[Engels]] baie lesers gewen, asook die bewondering van skrywers soos [[James Joyce]], [[Virginia Woolf]] en [[Katherine Mansfield]], wie se storie "The Child Who Was Tired" soortgelyk aan Tsjechof se "Vaak" is.<ref>{{cite book|author=William H. New|title=Reading Mansfield and Metaphors of Reform|url=https://archive.org/details/readingmansfield0000neww|publisher=McGill-Queen's Press|year=1999|isbn= 978-0-7735-1791-2|pages=[https://archive.org/details/readingmansfield0000neww/page/15 15]–17}}</ref> Die Russiese resensent D.S. Mirsky, wat in [[Engeland]] gewoon het, het Tsjechof se gewildheid in dié land verduidelik aan die hand van sy "ongewone verwerping van wat ons heroïese waardes kan noem".{{sfn|Wood|2000|p=77}} In Rusland self het Tsjechof se dramas uit die mode geraak ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|rewolusie]], maar dit is later in die Sowjet-kanon opgeneem. Die karakter Lopachin is byvoorbeeld herskep in ’n held van die nuwe orde wat uit ’n nederige agtergrond uitstyg en eindelik die rykes se landgoede oorneem.<ref>Allen, 88.</ref><ref name="Danchenko">"Hulle sal nie ’n toneelstuk toelaat wat oënskylik die verlore landgoede van die rykes betreur nie." Brief van Wladimir Nemirowitsj-Dantsjenko, aangehaal deur Anatoli Smelianski in "Tsjechof at the Moscow Art Theatre", van ''The Cambridge Companion to Tsjechof'', 31–32.</ref> Een van die eerste nie-Russe wat Tsjechof se toneelstukke geprys het, is [[George Bernard Shaw]], wat vir sy ''Heartbreak House'' die subtitel "A Fantasia in the Russian Manner on English Themes" gegee het. Hy het die ooreenkomste uitgewys tussen die penarie van die Britse grondbesittersklas en dié van hulle Russiese eweknieë soos deur Tsjechof uitgebeeld: "dieselfde aangename mense, dieselfde volslae futiliteit".<ref>Anna Obraztsova in "Bernard Shaw's Dialogue with Chekhov", uit Miles, 43–44.</ref> [[Lêer:Chekhov 1898 by Osip Braz.jpg|duimnael|180px|Osip Braz se ''Portret van Anton Tsjechof''.]] In die [[VSA]] het Tsjechof se werk eers effens later gewild geword, hoofsaaklik danksy die invloed van Stanislafski se stelsel van toneelspel, met sy idee van subteks (wat nie uitdruklik deur die karakters of skrywer weergegee word nie): "Tsjechof het dikwels nie sy gedagtes in dialoog weergegee nie," het Stanislafski geskryf, "maar deur verposings of tussen die lyne of in antwoorde wat uit ’n enkele woord bestaan&nbsp;... die karakters voel en dink dikwels goed wat nie deur hulle gesê word nie."<ref>Reynolds, Elizabeth (red.), ''Stanislavski's Legacy'', Theatre Arts Books, 1987, {{ISBN|978-0-87830-127-0}}, 81, 83.</ref><ref name="Eßlin">"Dit was Tsjechof wat die eerste keer met opset dialoog geskryf het waarin die grootste emosies onder die oppervlak voorkom. Dit was hy wat uitdrukking aan die idee gegee het dat mense feitlik nooit met mekaar in uitdruklike terme oor hulle diepste emosies praat nie, dat die groot, tragiese, kritieke oomblikke gewoonlik voorkom buite oënskynlik onbeduidende gesprekke." Martin Esslin, uit ''Text and Subtext in Shavian Drama'', in ''1922: Shaw and the last Hundred Years'', red. Bernard. F. Dukore, Penn State Press, 1994, {{ISBN|978-0-271-01324-4}}, 200.</ref> Die Group Theatre in New York het veral die subteksbenadering tot drama ontwikkel en geslagte van Amerikaanse dramaturge, draaiboekskrywers en akteurs beïnvloed, insluitende [[Clifford Odets]], [[Elia Kazan]] en veral [[Lee Strasberg]]. Strasberg se Actors Studio en die metodebenadering tot toneelspel het op hulle beurt weer baie akteurs beïnvloed, soos [[Marlon Brando]] en [[Robert de Niro]], hoewel die Tsjechof-tradisie teen daardie tyd verwring is deur ’n preokkupasie met realisme.<ref>"Lee Strasberg het myns insiens ’n slagoffer geword van die tradisionele idee van Tsjechowiaanse teater&nbsp;... [hy het] geen ruimte gelaat vir Tshechof se beeldspraak nie." Georgii Tostonogov oor Strasberg se produksies ''Drie Susters'' in ''The Drama Review'' (winter 1968), aangehal deur Styan, 121.</ref> In 1981 het die dramaturg [[Tennessee Williams]] ''Die Seemeeu'' verwerk as ''The Notebook of Trigorin''. Een van Anton se broerskinders, Michael Chekhov, sou ook baie tot moderne teater bydra, veral met sy unieke toneelspelmetodes, wat Stanislafski se idees verder ontwikkel het. Ondanks Tsjechof se reputasie as ’n dramaturg, meen William Boyd sy kortverhale is sy grootste prestasie.<ref name="Boyd">[http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,1261403,00.html ''A Chekhov Lexicon,''] deur William Boyd, ''The Guardian'', 3 Julie 2004. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> Raymond Carver, wat die kortverhaal "Errand" oor Tsjechof se dood geskryf het, het gesê Tsjechof was die grootste van alle kortverhaalskrywers: {{quote|Tsjechof se stories is nou so wonderlik (en noodsaaklik) as toe hulle die eerste keer verskyn het. Dit is nie net die enorme hoeveelheid stories wat hy geskryf het nie – want min skrywers, indien enige, het meer geskryf – dit is die ongelooflike reëlmaat waarmee hy meesterstukke geskep het, stories wat ons ablusie gee sowel as behaag en ontroer, wat ons emosies ontbloot op maniere wat net ware kuns kan regkry.<ref>Bartlett, [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,,1261382,00.html "From Russia, with Love"], ''The Guardian'', 15 Julie 2004. Besoek op 17 Februarie 2007.</ref>}} [[Ernest Hemingway]], nog ’n skrywer wat deur Tsjechof beïnvloed is, was minder vleiend: "Tsjechof het sowat ses goeie stories geskryf. Maar hy was ’n amateurskrywer."<ref>Brief van [[Ernest Hemingway]] aan Archibald MacLeish, 1925 (uit ''Selected Letters'', p. 179), in ''Ernest Hemingway on Writing'', red. Larry W. Phillips, Touchstone, (1984) 1999, {{ISBN|978-0-684-18119-6}}, 101.</ref> [[Vladimir Nabokov]] het Tsjechof se "mengelmoes van verskriklike prosaïsmes, pasgemaakte epifette, herhalings" gekritiseer.{{sfn|Wood|2000|p=82}}<ref>[[q:Anton Chekhov#Quotes about Chekhov|Wikiquote quotes about Chekhov]]</ref> Maar hy het ook verklaar: "Tog is dit sy werk wat ek sal saamvat na ’n ander planeet."<ref name="Karlinsky">{{cite journal|last=Karlinsky|first=Simon|date=2008-06-13|title=Nabokov and Chekhov: Affinities, parallels, structures|url=http://revel.unice.fr/cycnos/index.html?id=1276|volume=10|issue=n°1 NABOKOV : Autobiography, Biography and Fiction|access-date=2018-09-10|website=Cycno}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En hy het "Die Dame met die Hondjie" genoem "een van die beste stories wat nog geskryf is" in sy uitbeelding van ’n problematiese verhouding. Hy het gesê Tsjechof skryf "op die manier waarop een mens die belangrikste dinge in sy lewe aan ’n ander sal vertel, stadig maar tog sonder onderbreking, in ’n effens gedempte stem."<ref>Uit [[Vladimir Nabokov]] se ''Lectures on Russian Literature'', aangehaal deur Francine Prose in ''Learning from Chekhov'', 231.</ref> [[Lêer:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|duimnael|180px|Tsjechof in 1900 in Jalta.]] Alan Twigg, die hoofredakteur en uitgewer van die [[Kanada|Kanadese]] boekresensietydskrif ''B.C. BookWorld'', het geskryf: {{quote|'n Mens kan sê Anton Tsjechof is die tweede gewildste skrywer op die planeet. Net Shakespeare se werk is meer as Tsjechof s'n verwerk vir rolprente, volgens die rolprentdatabasis [[IMDb]].&nbsp;... Oor die algemeen weet ons minder van Tsjechof as van die geheimsinnige Shakespeare.<ref>{{Cite book|title = Memories of Chekhov: Accounts of the Writer from His Family, Friends and Contemporaries. Voorwoord deur Alan Twigg.|last = Sekirin|first = Peter|publisher = MacFarland Publishers|year = 2011|isbn = 978-0-7864-5871-4|location = Jefferson, NC|pages = 1}}</ref>}} [[Lêer:Three Sisters cover 1901.jpg|duimnael|180px|links|''Drie Susters'' («Три Сестры»), eerste uitgawe, 1901.]] Tsjechof het ook die werk van [[Japan]]nese dramaturge soos Shimizu Kunio, Yōji Sakate en Ai Nagai beïnvloed. Resensente het ’n ooreenkoms opgemerk in hoe Tsjechof en Shimizu ’n mengsel van ligte humor en intense uitbeeldings van verlange gebruik.<ref>{{cite book|last1=Rimer|first1=J.|title=Japanese Theatre and the International Stage|publisher=Koninklijke Brill NV|location=Leiden, The Netherlands|isbn=978-90-04-12011-2|pages=299–311|year=2001}}</ref> Sakate het verskeie van Tsjechof se toneelstukke verwerk.<ref name=Clayton>{{cite book|last1=Clayton|first1=J. Douglas|title=Adapting Chekhov: The Text and Its Mutations|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-50969-5|pages=269–270|year=2013}}</ref> Nagai het dieselfde gedoen, onder meer met ''Drie Susters'', en dit omskep in sy styl van satiriese realisme terwyl hy nadruk lê op die sosiale kwessies in die toneelstuk.<ref name="Clayton" /> Tsjechof se werk is vir die groot skerm verwerk, insluitende [[Sidney Lumet]] se ''Sea Gull'' en [[Louis Malle]] se ''Vanya on 42nd Street''. [[Laurence Olivier]] se finale poging as regisseur was ’n 1970-verwerking van die prent ''Three Sisters'', waarin hy ook ’n byspeler was. Tsjechof se werk het ook al as inspirasie gedien vir verskeie rolprente of is daarin genoem. In [[Andrei Tarkofski]] se prent van 1975, ''The Mirror'', bespreek karakters die kortverhaal "Saal No. 6". [[Woody Allen]] is deur Tsjechof beïnvloed en in baie van sy prente is daar verwysings na Tsjechof se werk, insluitende ''Love and Death'' (1975), ''Interiors'' (1978) en ''Hannah and Her Sisters'' (1986). ''Die Kersieboord'' het ’n rol in die komedieprent ''Henry's Crime'' (2011) en deel van ’n verhoogopvoering van ''Drie Susters'' is te sien in die 2014-dramaprent ''Still Alice''. Verskeie van Tsjechof se kortverhale is verwerk vir episodes van die [[Indië|Indiese]] [[TV]]-reeks van 1986 ''Katha Sagar''. Nog ’n Indiese TV-reeks, ''Chekhov Ki Duniya'', is in die 1990's vertoon. Verskeie van Tsjechof se werke is daarin verwerk.<ref>{{cite web |title=Chekhov Ki Duniya |url=https://nettv4u.com/about/Hindi/tv-serials/chekhov-ki-duniya |website=nettv4u |language=en}}</ref> Die [[Palme d'Or]]-wenner ''Winter Sleep'' van die [[Turkye|Turkse]] regisseur en draaiboekskrywer Nuri Bilge Ceylan is ’n verwerking van ''Die Vrou'', ’n kortverhaal deur Tsjechof. == Bibliografie == {{div col|3}} Tsjechof het tussen 1880 en 1903 byna 300 prosawerke geskryf. Die meeste daarvan is kortverhale, al is sommige lank genoeg om novelles of romans genoem te word. ’n Paar van die bekendstes is: * '''Kortverhale''' ** ''Die Hol Spieël'' (1883) ** ''Die Sweedse Lucifer'' (1883) ** ''Die Afgevaardigde'' (1883) ** '' ’n Verskriklike Nag'' (1884) ** ''Twee Briewe'' (1884) ** ''Uit die Herinneringe van ’n Idealis'' (1885) ** ''Die Drama op die Jag'' (1885, roman) ** ''Die Redekunstenaar'' (1886) ** ''Die Dames'' (1886) ** ''Voortreflike Mense'' (1886) ** ''Die Oortolliges'' (1886) ** ''Vyande'' (1887) ** ''Uit die Dagboek van ’n Opvlieënde Mens'' (1887) ** ''Die Weddenskap'' (1888) ** '' ’n Treurige Geskiedenis'' (1889) ** ''Perdediewe'' (1890) ** ''Die Tweegeveg'' (1891) ** ''My Vrou'' (1892) ** ''Saal No. 6'' (1892) ** ''Die Verhaal van ’n Onbekende'' (1893, novelle) ** ''Wolodja die Grote en Wolodja die Kleine'' (1893) ** ''Die Swart Monnik'' (1894) ** ''Vroueheerskappy'' (1894) ** ''Die Viool van Rotschild'' (1894) ** ''Witkoppie'' (1895) ** ''My Lewe'' (1896, novelle) ** ''Die Boere'' (1897) ** ''Die Dame met die Hondjie'' (1899) ** ''In die Ravyn'' (1900) ** ''Die Biskop'' (1902) * '''Dramas''' ** ''Iwanof'' (1887-'89) ** ''Die Meeu'' (1896) ** ''Oom Wanja'' (1897) ** ''Drie Susters'' (1900-'01) ** ''Die Kersieboord'' (1903-'04) ** ''Langs die Groot Weg'' (1885) ** '' ’n Swanesang'' (1887-'88) ** ''Die Beer'' (1888) ** ''Die Huweliksaansoek'' (1888-'89) ** ''Die Bruilof'' (1889-'90) ** ''Die Jubileum'' (1891) ** ''Oor die Skandaligheid van Tabak'' (1902) * '''Niefiksie''' ** ''Sachalin-eiland'' (1893-'94) {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} === Bronne === {{refbegin|4}} * Allen, David, ''Performing Chekhov'', Routledge (UK), 2001, {{ISBN|978-0-415-18934-7}} * Bartlett, Rosamund, en Anthony Phillips (vert.), ''Chekhov: A Life in Letters'', Penguin Books, 2004, {{ISBN|978-0-14-044922-8}} * Bartlett, Rosamund, ''Chekhov: Scenes from a Life'', Free Press, 2004, {{ISBN|978-0-7432-3074-2}} * Benedetti, Jean (red. en vert.), ''Dear Writer, Dear Actress: The Love Letters of Olga Knipper and Anton Chekhov'', Methuen Publishing Ltd, 1998-uitg., {{ISBN|978-0-413-72390-1}} * Benedetti, Jean, ''Stanislavski: An Introduction'', Methuen Drama, 1989-uitg., {{ISBN|978-0-413-50030-4}} * Borny, Geoffrey, ''Interpreting Chekhov'', ANU Press, 2006, {{ISBN|1-920942-68-8}}, [https://press.anu.edu.au/publications/interpreting-chekhov/download gratis aflaai] * Chekhov, Anton, ''About Love and Other Stories'', vert. Rosamund Bartlett, Oxford University Press, 2004, {{ISBN|978-0-19-280260-6}} * Chekhov, Anton, ''The Undiscovered Chekhov: Fifty New Stories'', vertaal deur Peter Constantine, Duck Editions, 2001, {{ISBN|978-0-7156-3106-5}} * Chekhov, Anton, ''Easter Week'', vert. Michael Henry Heim, Shackman Press, 2010 * {{cite book |last1=Chekhov |first1=Anton |translator-last=Payne |translator-first=Robert |year=1991 |title=Forty Stories |url=https://archive.org/details/fortystories0000chek |publisher=Vintage Classics|location=New York, New York |isbn=978-0-679-73375-1 |ref={{sfnref|Payne|1991}} }} * Chekhov, Anton, ''Letters of Anton Chekhov to His Family and Friends with Biographical Sketch'', vertaal deur Constance Garnett, Macmillan, 1920. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 Volle teks by Gutenberg.]. Besoek op 16 Februarie 2007. * Chekhov, Anton, ''Note-Book of Anton Chekhov,'' vertaal deur S.S. Koteliansky en Leonard Woolf, B.W. Huebsch, 1921. [https://www.gutenberg.org/ebooks/12494 Volle teks by Gutenberg.]. Besoek op 16 Februarie 2007. * Chekhov, Anton, ''The Other Chekhov'', red. Okla Elliott en Kyle Minor. New American Press, 2008, {{ISBN|978-0-9729679-8-3}} * Chekhov, Anton, ''Seven Short Novels'', vert. Barbara Makanowitzky, W.W.Norton & Company, 2003, {{ISBN|978-0-393-00552-3}} * Clyman, T. W. (red.). A Chekhov companion. Westport, Ct: Greenwood Press, (1985). {{ISBN|9780313234231}} * Finke, Michael C., ''Chekhov's 'Steppe': A Metapoetic Journey'', ’n essay in ''Anton Chekhov Rediscovered'', red. Savely Senderovich en Munir Sendich, Michigan Russian Language Journal, 1988, {{OCLC|17003357}} * Finke, Michael C., ''Seeing Chekhov: Life and Art'', Cornell UP, 2005, {{ISBN|978-0-8014-4315-2}} * Gerhardie, William, ''Anton Chekhov'', Macdonald, (1923) 1974, {{ISBN|978-0-356-04609-9}} * Gorky, Maksim, Alexander Kuprin, I.A. Bunin, ''Reminiscences of Anton Chekhov'', vert. S.S. Koteliansky en Leonard Woolf, B.W.Huebsch, 1921. [http://www.eldritchpress.org/ac/gorky.htm Lees by eldritchpress.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914035439/http://www.eldritchpress.org/ac/gorky.htm |date=14 September 2015 }} Besoek op 16 Februarie 2007. * Gottlieb, Vera, Paul Allain (reds.), ''The Cambridge Companion to Chekhov'', Cambridge University Press, 2000, {{ISBN|978-0-521-58917-8}} * Jackson, Robert Louis, ''Dostoevsky in Chekhov's Garden of Eden&nbsp;– 'Because of Little Apples','' in ''Dialogues with Dostoevsky'', Stanford University Press, 1993, {{ISBN|978-0-8047-2120-2}} * Klawans, Harold L., ''Chekhov's Lie'', 1997, {{ISBN|1-888799-12-9}}. * {{cite book |last1=Malcolm |first1=Janet |title=Reading Chekhov, a Critical Journey |location=London |publisher=Granta Publications |year=2004 |orig-year=2001 |isbn=978-1-86207-635-8 |oclc=224119811 }} * Miles, Patrick (red.), ''Chekhov on the British Stage'', Cambridge University Press, 1993, {{ISBN|978-0-521-38467-4}} * Nabokov, Vladimir, ''Anton Chekhov'', in ''Lectures on Russian Literature'', Harvest/HBJ Books, [1981] 2002, {{ISBN|978-0-15-602776-2}}. * Pitcher, Harvey, ''Chekhov's Leading Lady: Portrait of the Actress Olga Knipper'', J Murray, 1979, {{ISBN|978-0-7195-3681-6}} * Prose, Francine, ''Learning from Chekhov'', in ''Writers on Writing'', red. Robert Pack en Jay Parini, UPNE, 1991, {{ISBN|978-0-87451-560-2}} * {{cite book |last1=Rayfield |first1=Donald |year=1997 |title=Anton Chekhov: A Life |location=Londen |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-8050-5747-8 |id={{OCLC|654644946|229213309}} |url-access=registration |url=https://archive.org/details/antonchekhovlife0000rayf }} * Sekirin, Peter. "Memories of Chekhov: Accounts of the Writer from His Family, Friends and Contemporaries," MacFarland Publishers, 2011, {{ISBN|978-0-7864-5871-4}} * {{cite book |last1=Simmons |first1=Ernest Joseph |title=Chekhov: A Biography |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |orig-year=1962 |year=1970 |isbn=978-0-226-75805-3 |oclc=682992 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/chekhovbiography0000simm_w9k2 }} * Speirs, L. Tolstoy en Chekhov. Cambridge, England: University Press, (1971), {{ISBN|0521079500}} * Stanislavski, Constantin, ''My Life in Art'', Methuen Drama, 1980, {{ISBN|978-0-413-46200-8}} * Styan, John Louis, ''Modern Drama in Theory and Practice'', Cambridge University Press, 1981, {{ISBN|978-0-521-29628-1}} * {{cite book |last1=Wood |first1=James |year=2000 |orig-year=1999 |chapter=What Chekhov Meant by Life |title=The Broken Estate: Essays in Literature and Belief |url=https://archive.org/details/brokenestateessa00wood |location=New York, NY |publisher=Modern Library |isbn=978-0-8041-5190-0 |oclc=863217943}} * Zeiger, Arthur, ''The Plays of Anton Chekhov'', Claxton House, Inc., New York, NY, 1945. * Tufarulo, G, M., ''La Luna è morta e lo specchio infranto. Miti letterari del Novecento'', vol.1 – G. Laterza, Bari, 2009– {{ISBN|978-88-8231-491-0}}. {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.kirjasto.sci.fi/tsehov.htm Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100711081827/http://www.kirjasto.sci.fi/tsehov.htm |date=11 Julie 2010 }} by ''books and writers'' (Petri Liukkonen) * [http://www.online-literature.com/anton_chekhov/ Biography] by ''The Literature Network'' * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=3845755 "Chekhov's Legacy"] deur Cornel West, 2004 * [http://www.ibiblio.org/eldritch/ac/jr/index.htm 201 Stories by Anton Chekhov], vertaal deur Constance Garnett. * [http://www.readmefree.com/anton-chekhov Works of Anton Chekhov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724052115/http://www.readmefree.com/anton-chekhov/ |date=24 Julie 2012 }} aanlyn beskikbaar {{Commons-kategorie inlyn|Anton Chekhov}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is grotendeels vertaal uit die [[:nl:Anton Tsjechov|Nederlandse Wikipedia]] {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Tsjechof, Anton}} [[Kategorie:Russiese skrywers]] [[Kategorie:Modernisme]] [[Kategorie:Geboortes in 1860]] [[Kategorie:Sterftes in 1904]] rqtlj6s2za6lduu2jwz8qn7r1tkumhb 2964576 2964572 2026-09-02T18:57:54Z HermanvanAswegen988 200973 /* Jalta */ 2964576 wikitext text/x-wiki {{Oos-Slawiese naam|Pawlowitsj|Tsjechof}} {{Inligtingskas2 |naam = Anton Tsjechof |kleur = |titel = '' '' |beeld = Anton Chekhov 1889.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Tsjechof in 1889. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Geboortenaam |1 = Anton Pawlowitsj Tsjechof |opskrif2 = Gebore |2 = {{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}} |opskrif3 = Plek |3 = Taganrog, [[Russiese Ryk]] |opskrif4 = Oorlede |4 = {{OuVormDatum|15 Julie|1904|2 Julie}} (op 44) |opskrif5 = Plek |5 = Badenweiler, [[Duitse Keiserryk]] |opskrif6 = Beroep |6 = Geneesheer, dramaturg, skrywer |opskrif7 = Nasionaliteit |7 = [[Russe|Russies]] |opskrif8 = Gade |8 = Olga Knipper |opskrif9 = Handtekening |9 = [[Lêer:Подпись Антон Чехов.png|140px]] |opskrif10 = |10 = }} '''Anton Pawlowitsj Tsjechof''' ([[Russies]]: Анто́н Па́влович Че́хов, ouer spelling Антонъ Павловичъ Чеховъ; {{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}} – {{OuVormDatum|15 Julie|1904|2 Julie}}) was ’n [[Rusland|Russiese]] geneesheer, dramaturg en skrywer wat beskou word as een van die grootste skeppers van kortverhale in die geskiedenis.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-29160/Russian-literature |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Russian literature; Anton Chekhov |access-date=14 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221175929/http://www.britannica.com/eb/article-29160/Russian-literature |archive-date=21 Desember 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>"Greatest short story writer who ever lived." Raymond Carver (in Rosamund Bartlett se inleiding tot ''About Love and Other Stories'', XX); "Quite probably the best short-story writer ever." [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,1261403,00.html ''A Chekhov Lexicon''], deur William Boyd, ''The Guardian'', 3 Julie 2004</ref><ref name="Steiner">"Stories… which are among the supreme achievements in prose narrative." [http://books.guardian.co.uk/critics/reviews/0,,489891,00.html Vodka miniatures, belching and angry cats,] George Steiner se resensie van ''The Undiscovered Chekhov'', in ''The Observer'', 13 Mei 2001</ref> Tsjechof het in die grootste deel van sy letterkundige lewe as dokter gepraktiseer: "Die geneeskunde is my wettige vrou," het hy eenkeer gesê, "en letterkunde my minnares."<ref>Brief aan Aleksei Soeworin, 11 September 1888. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Tsjechof het die teater verwerp ná die rampspoedige ontvangs van ''Die Meeu'' in 1896, maar die toneelstuk is in 1898 weer op die planke gebring in die Moskouse Kunsteater, wat daarna ook Tsjechof se ''Oom Wanja'', ''Drie Susters'' en ''Die Kersieboord'' opgevoer het. Dié vier werke was ’n uitdaging vir die akteurs<ref>"Actors climb up Chekhov like a mountain, roped together, sharing the glory if they ever make it to the summit". Die akteur [[Ian McKellen]], aangehaal in Miles, 9.</ref> sowel as die gehoor, want in plaas van konvensionele aksie bied Tsjechof ’n "teater van gemoedstoestande" in die teks.<ref>Wsewolod Meierhold, aangehaal in Allen, 13. Styan, 84.</ref> Tsjechof het aanvanklik net vir finansiële gewin geskryf, maar later het sy kunsambisie gegroei en het hy innovasies aangebring wat die ontwikkeling van die moderne kortverhaal beïnvloed het.<ref>Arthur Power, ''Conversations with James Joyce'', Usborne Publishing Ltd, 1974, {{ISBN|978-0-86000-006-8}}, 57</ref> Sy tegniek van interne monoloog is later deur [[James Joyce]] en ander [[Modernisme|moderniste]] gevolg, saam met die verwerping van die morele einde van die tradisionele storiestruktuur. Hy het gemeen lesers moet self die subjektiewe elemente invoeg wat in die storie kortkom. Hy het gesê die rol van ’n kunstenaar is om vrae te stel, nie antwoorde te verskaf nie.<ref>Brief aan Soeworin, 27 Oktober 1888. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> == Biografie == === Kinderjare === [[Lêer:Chekhov Birthhouse.jpg|duimnael|220px|Die huis in Taganrog waarin Tsjechof gebore is.]] Anton Tsjechof is op die feesdag van sint [[Antonius van Egipte|Antonius die Grote]] ({{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}}) in Taganrog, ’n hawestad aan die [[See van Azof]], in Suid-[[Russiese Ryk|Rusland]] gebore. Hy was een van ses kinders wat oorleef het. Sy pa, Pawel Jegorowitsj Tsjechof, die seun van ’n voormalige [[lyfeiene]],<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=3–4}}: Egor Mikhailovich Chekhov and Efrosinia Emelianovna</ref> was van die dorpie Olchowatka (Woronezj-provinsie) en het ’n kruidenierswarewinkel gehad. Pawel Tsjechof, die direkteur van ’n gemeentekoor, ’n godsdienstige [[Russies-Ortodokse Kerk|Ortodokse Christen]] en ’n gewelddadige pa, was volgens sommige historici die model vir sy seun se baie uitbeeldings van skynheiligheid.<ref name="Wood 78">{{harvnb|Wood|2000|p=78}}</ref> [[Lêer:Young Chekhov 1880s.jpg|duimnael|150px|links|Tsjechof in 1882.]] Sy ma, Jewgenija (Morozowa), was ’n uitstekende storieverteller wat die kinders vermaak het met stories oor haar reise saam met haar pa, ’n handelaar, dwarsdeur Rusland.{{sfn|Payne|1991|p=XVII}}{{sfn|Simmons|1970|p=18}}<ref>[http://www.taganrogcity.com/chekhov_taganrog.html Chekhov and Taganrog], Taganrog city website.</ref> "Ons het ons talente van ons pa gekry," het Tsjechof gesê, "maar ons siel van ons moeder."<ref name="Bio">From the biographical sketch, adapted from a memoir by Chekhov's brother Mihail, which prefaces Constance Garnett's translation of Chekhov's letters, 1920.</ref> As volwassene het Tsjechof sy broer Aleksander se optrede teenoor sy vrou en kinders gekritiseer deur hom aan Pawel se tirannie te herinner: "Kan ek jou vra om te onthou dit was despotisme en leuens wat jou moeder se jeug geruïneer het. Despotisme en leuens het ons kinderjare so geskend dat dit ’n mens siek en bang maak as jy daaraan dink. Onthou die afkeer en vrees wat ons beleef het wanneer Vader ’n [[woedeaanval]] aan die etenstafel gehad het oor te veel sout in die sop en hy Moeder ’n dwaas genoem het."<ref>Brief aan Aleksander, 2 Januarie 1889, in {{harvnb|Malcolm|2004|p=102}}.</ref><ref name="Suvoring 1894">Nog ’n kykie in Tsjechof se kinderjare is te sien in ’n brief aan sy uitgewer en vriend Aleksei Soeworin: "Van my kinderjare af glo ek in vooruitgang en ek kan nie help om daarin te glo nie, want die verskil tussen die tyd toe hulle my geslaan het en die tyd toe hulle my nie meer geslaan het nie, was enorm." Brief aan Soeworin, 27 Maart 1894. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Chekhov with brother 1882.jpg|duimnael|220px|Tsjechof (links) en sy broer Nikolai in 1882.]] Tsjechof het die Griekse Skool en Griekse gimnasium (sedertdien hernoem tot die Tsjechof-gimnasium) in Taganrog bygewoon. Hier is hy op 15 vir ’n jaar teruggehou omdat hy ’n eksamen in antieke Grieks gedruip het.<ref name="Bartlett 4-5">Bartlett, 4–5.</ref> Hy het in die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] klooster in Taganrog en in sy pa se kore gesing. In ’n brief uit 1892 gebruik hy die woord "lyding" om sy kinderjare te beskryf en vertel: {{quote|text=Wanneer ek en my broers in die middel van die kerk gestaan en sing het, het almal met emosie na ons gekyk en ons ouers beny, maar ons het op daardie oomblik soos klein gevangenes gevoel.<ref name="multiref1">Brief aan I.L. Sjtsjeglof, 9 Maart 1892. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} In 1876 is Tsjechof se pa bankrot verklaar omdat hy te veel geld op ’n nuwe huis uitgegee het nadat hy deur ’n kontrakteur ingeloop is.{{sfn|Rayfield|1997|p=31}} Om tronkstraf vry te spring het hy na [[Moskou]] gevlug waar sy twee oudste seuns, Aleksander en Nikolai, die universiteit bygewoon het. Die gesin het in armoede in Moskou gewoon. Die ondervinding het Tsjechof se ma fisiek en emosioneel gebreek.<ref>Brief een sy neef Michail, 10 Mei 1877. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Tsjechof het alleen in Taganrog agtergebly om sy gesin se besittings te verkoop en sy opvoeding te voltooi. Tsjechof het nog drie jaar in Taganrog gebly en by ’n man met die naam Seliwanof gewoon. Dié het, nes Lopachin in ''Die Kersieboord'', borg vir die gesin gestaan vir die prys van hulle huis.{{sfn|Malcolm|2004|p=25}} Tsjechof moes sy eie skoolgeld betaal, wat hy gedoen het deur onder meer privaat lesse te gee, vinkies te vang en verkoop, en kort sketse vir koerante te skryf.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} Hy het elke [[roebel]] wat hy kon spaar na sy gesin in Moskou gestuur, saam met humoristiese briewe om hulle op te beur.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} In dié tyd het hy wyd en analities gelees, insluitende werke van [[Miguel de Cervantes|Cervantes]], [[Iwan Toergenef|Toergenef]] en [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]].<ref name="Mihail 1876">Brief aan sy broer Michail, 1 Julie 1876. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>{{sfn|Simmons|1970|p=26}} Hy het ook ’n komiese vollengtedrama, ''Vaderloos'', geskryf wat sy broer Aleksander afgemaak het as ’n "onvergeeflike, maar onskuldige verdigsel".{{sfn|Simmons|1970|p=33}} Tsjechof was ook in ’n paar liefdesverhoudings, onder andere met die vrou van ’n onderwyser.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} In 1879 het Tsjechof die skool verlaat en by sy gesin in Moskou aangesluit nadat hy toelating gekry het tot die mediese universiteit in Moskou.{{sfn|Rayfield|1997|p=69}} === Vroeë skryfwerk === Tsjechof het nou verantwoordelikheid vir die gesin aanvaar.{{sfn|Wood|2000|p=79}} Om hulle te onderhou en sy studiegeld te betaal, het hy daaglikse kort, humoristiese sketse oor die lewe in Rusland geskryf. Baie was onder [[Skuilnaam|skuilname]] soos '''Antosja Tsjechonte''' (Антоша Чехонте) en '''Man sonder ’n milt''' (Человек без селезенки). Hy het mettertyd die reputasie gekry van ’n satiriese verteller oor die Russiese straatlewe, en teen 1882 het hy geskryf vir die tydskrif ''Oskolki'' (''Fragmente'') van Nikolai Leikin, een van die vooraanstaande uitgewers van dié tyd.{{sfn|Rayfield|1997|p=91}} Tsjechof se aanslag was in dié tyd growwer as wat uit sy latere fiksie bekend is.<ref name="Obs">"There is in these miniatures an arresting potion of cruelty&nbsp;... The wonderfully compassionate Chekhov was yet to mature." [http://books.guardian.co.uk/critics/reviews/0,,489891,00.html "Vodka Miniatures, Belching and Angry Cats"], George Steiner's review of ''The Undiscovered Chekhov'' in ''The Observer'', 13 Mei 2001. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref><ref name="SS1">{{cite web| last=Willis|first=Louis| title=Chekhov's Crime Stories| url=http://www.sleuthsayers.org/2013/01/chekhov-wrote-crime-stories_27.html| work=Literary and Genre| publisher=SleuthSayers |location=Knoxville| date=27 Januarie 2013}}</ref> [[Lêer:Anton Tschechow - Ölskizze von Lewitan.jpg|duimnael|220px|'n Portret van Tsjechof deur Isaac Levitan (1886).]] In 1884 het Tsjechof as geneesheer gekwalifiseer. Hy het dit as sy hoofloopbaan beskou, hoewel hy min verdien en die armes verniet behandel het.{{sfn|Malcolm|2004|p=26}} In 1884 en 1885 het hy [[bloed]] begin ophoes en in 1886 het dit vererger. Hy wou nie aan sy gesin en vriende erken hy het [[tuberkulose]] nie,<ref name="Bio" /> maar het dit aan Leikin erken.<ref>Brief aan N.A. Leikin, 6 April 1886. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Hy het vir weektydskrifte bly skryf en algaande genoeg geld verdien om sy gesin na al hoe beter blyplekke te skuif. Vroeg in 1886 is hy genooi om vir een van die gewildste koerante in [[Sint Petersburg]], ''Nowoje Wremja'', te skryf wat aan die miljoenêr en magnaat Aleksei Soeworin behoort het – hy het twee keer soveel as Leikin per reël betaal en Tsjechof drie keer soveel plek toegelaat.{{sfn|Rayfield|1997|p=128}} Soeworin het ’n lewenslange vriend geword, en dalk Tsjechof se beste vriend.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=448–450}}</ref><ref name="Wood 79">{{harvnb|Wood|2000|p=79}}</ref> Kort voor lank het Tsjechof wyd aandag begin trek. Die 64-jarige Dmitri Grigorowitsj, ’n bekende Russiese skrywer van destyds, het aan Tsjechof geskryf nadat hy een van sy kortverhale gelees het:<ref>[https://www.gutenberg.org/ebooks/1944 ''The Huntsman''.]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> "Jy het ''ware'' talent, ’n talent wat jou in die voorste linie van skrywers van die nuwe geslag plaas." Hy het Tsjechof aangeraai om minder te skryf en op letterkundige gehalte te konsentreer. Volgens Tsjechof het die brief hom hard getref. Hy erken: "Ek het my stories geskryf soos verslaggewers berigte oor brande sou skryf – meganies, halfbewus, en ek het niks omgegee vir my lesers of myself nie."{{sfn|Malcolm|2004|pp=32–33}}" Dit was waarskynlik nie heeltemal waar nie, want vroeë manuskripte onthul Tsjechof het dikwels met aandag geskryf en aanhoudend daarop verbeter.{{sfn|Payne|1991|p=XXIV}} Grigorowitsj se raad het egter die 26-jarige tot ’n ernstiger, artistieke ambisie geïnspireer. In 1888, met ’n bietjie toutjiestrekkery deur Grigorowitsj, het Tsjechof se kortverhaalversameling ''In die skemering'' (''W Soemerkach'') die gesogte [[Poesjkin-prys]] gewen "vir die beste letterkundige werk wat deur hoër artistieke waarde gekenmerk word".{{sfn|Simmons|1970|p=160}} === Keerpunte === Teen 1887 was Tsjechof uitgeput weens te veel werk en swak gesondheid, en in dié jaar het hy na [[Oekraïne]] gereis. Dit het hom weer onder die indruk van die skoonheid van die [[steppe]] gebring.<ref name="Masha 1887">"There is a scent of the steppe and one hears the birds sing. I see my old friends the ravens flying over the steppe." Brief aan sy suster Masja, 2 April 1887. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Chekhov family.jpg|duimnael|220px|Tsjechof se familie en vriende in 1890. Agter, van links: Iwan, Aleksander, vader; middel: onbekende vriend, Lika Mizinowa, Masja, moeder, Serjozja Kiseljof; onder: Misja, Anton.]] Met sy terugkeer het hy begin skryf aan die lang kortverhaal ''Die Steppe''. Hy beskryf ’n reis per perdekar oor die steppe soos gesien deur die oë van ’n jong seun wat van die huis af weggestuur word om elders te gaan woon, en sy metgeselle, ’n priester en handelaar. Dit was ’n groot stap vooruit vir Tsjechof en toon baie van die volwassenheid van sy latere fiksie. Dit is ook in ’n letterkundetydskrif, ''Sewerni Westnik'' (''Noordelike Boodskapper''), gepubliseer in plaas van ’n koerant.<ref>{{harvnb|Malcolm|2004|p=147}}.</ref> In die herfs van 1887 het ’n teaterbestuurder met die naam Korsj vir Tsjechof ’n kommissie gegee vir ’n toneelstuk, en die resultaat was ''Iwanof'', wat binne twee weke geskryf is en daardie November opgevoer is. Hoewel die ondervinding vir Tsjechof "weersinwekkend" was en hy ’n komiese beskrywing van die chaotiese produksie in ’n brief aan sy broer Aleksander gegee het, was die toneelstuk ’n treffer en is dit, tot Tsjechof se verbasing, as oorspronklik beskryf.<ref name="Alexander 1887">Brief aan broer Aleksander, 20 November 1887. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Hoewel Tsjechof dit destyds nie ten volle besef het nie, dien sy toneelstukke soos ''Die Seemeeu'' (1895), ''Oom Wanja'' (1897), ''Drie Susters'' (1900) en ''Die Kersieboord'' (1903) tot vandag toe as ’n rewolusionêre hoeksteen van wat gesonde verstand in toneelspel is: ’n poging om die manier waarop mense werklik met mekaar praat en teenoor mekaar optree, realisties weer te gee. Michail Tsjechof, self ’n skrywer, beskou ''Iwanof'' as ’n sleuteloomblik in sy broer se intellektuele ontwikkeling en letterkundige loopbaan.<ref name="Bio" /> Uit dié tydperk kom ’n opmerking wat as "Tsjechof se geweer" bekend geraak het: ’n vereiste dat elke element in ’n verhaal noodsaaklik en onvervangbaar moet wees, en dat enigiets anders verwyder moet word:<ref>{{citation|title=Chekhov's Art: A Stylistic Analysis|author=Petr Mikhaĭlovich Bit︠s︡illi|year=1983|publisher=Ardis|page=x}}</ref><ref>{{citation|title=The Literature 100: A Ranking of the Most Influential Novelists, Playwrights, and Poets of All Time|author=Daniel S. Burt|year=2008|publisher=Infobase Publishing}}</ref><ref name="marble">{{citation|title=Chekhov: The Silent Voice of Freedom|author=Valentine T. Bill|year=1987|publisher=Philosophical Library}}</ref> {{quote|Haal alles uit wat geen betrekking op die storie het nie. As jy in die eerste hoofstuk skryf daar hang ’n geweer teen die muur, is dit noodsaaklik dat die geweer in die tweede of derde hoofstuk afgaan. As dit nie afgevuur gaan word nie, moet dit nie daar hang nie.| Anton Tsjechof<ref name="marble" /><ref>S. Shchukin, ''Memoirs'' (1911)</ref>}} Die dood van Tsjechof se broer Nikolai in 1889 aan tuberkulose het gelei tot ''’n Somber storie'', wat in daardie September voltooi is, oor ’n man wat aan die einde kom van wat hy besef ’n doellose lewe was.<ref name="Dreary">[https://www.gutenberg.org/ebooks/1883 "A Dreary Story."]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref>{{sfn|Simmons|1970|pp=186–191}} Michail Tsjechof, wat skryf oor sy broer se [[depressie]] en rusteloosheid ná Nikolai se dood, het in dié tyd as deel van sy studies in die regte navorsing oor [[Gevangenis|tronke]] gedoen en Anton Tsjechof, op soek na ’n doel in sy eie lewe, het kort daarna self behep geraak met tronkhervormings.<ref name="Bio" /> === Sachalin === [[Lêer:Chekhov ht.jpg|duimnael|240px|Anton Tsjechof in 1893.]] In 1890 het Tsjechof na die eiland [[Sachalin]] in die [[Russiese Verre-Ooste]] gereis, waar ’n [[Goelag]]-strafkamp was. Dit was ’n uitputtende reis per trein, perdewa en rivierboot. Hy het drie maande lank op die eiland gebly en onderhoude gevoer met duisende gevangenes en setlaars vir ’n sensus. Die briewe wat hy tydens sy lang reis na Sachalin geskryf het, word as van sy bestes beskou.<ref>Malcolm, Janet, ''Reading Chekhov, a Critical Journey'', Granta Publications, 2004-uitgawe, {{ISBN|978-1-86207-635-8}}</ref> Sy opmerkings teenoor sy suster oor [[Tomsk]] het berug geword.<ref>Simmons, Ernest J., ''Chekhov: A Biography'', University of Chicago Press, (1962) 1970-uitgawe, {{ISBN|978-0-226-75805-3}}</ref><ref>Rayfield, Donald, ''Anton Chekhov: A Life'', Henry Holt & Co, 1998, {{ISBN|978-0-8050-5747-8}}</ref> {{quote|"Tomsk is ’n baie saai stad. Te oordeel na die dronklappe wat ek ontmoet het en die intellektuele mense wat na die hotel gekom het om my te kom groet, is die inwoners ook baie saai."<ref name="Masha 1890">Brief aan sy suster, Masja, 20 Mei 1890. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Tsjechof het baie dinge op Sachalin gesien wat hom geskok en woedend gemaak het, soos geseling, bedrog met voorraad en gedwonge [[prostitusie]] onder vroue. Hy het geskryf: "Daar was tye dat ek gevoel het ek sien voor my die uiterste grense van die mens se degradasie."{{sfn|Wood|2000|p=85}}{{sfn|Rayfield|1997|p=230}} Hy is veral getref deur die lot van die kinders wat saam met hulle ouers in die kampe moes bly: {{quote|Op die [[Amoer]]-stoomskip op pad na Sachalin was daar ’n gevangene wat sy vrou vermoor het en boeie aan sy bene gehad het. Sy dogtertjie, ’n meisie van ses, was saam met hom. Ek het opgemerk hoe die meisie oral waar die gevangene gaan, agter hom aanhardloop en aan sy boeie vashou. Snags het die kind saam met die misdadigers en soldate geslaap, almal saam op ’n hoop.<ref>Letter to A.F. Koni, 16 Januarie 1891. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Tsjechof het later gesê welsyn is nie die antwoord nie, maar dat die regering ’n plig het om die menslike behandeling van die gevangenes te finansier. Sy bevindings is in 1893 en 1894 gepubliseer as ''Ostrof Sachalin'' (''Sachalin-eiland''), ’n werk van sosiologie, nie letterkunde nie.{{sfn|Malcolm|2004|p=125}}<ref name="Simmons 229">{{harvnb|Simmons|1970|p=229}}</ref> Tsjechof het ’n letterkundige werk ook oor Sachalin geskryf: die kortverhaal ''Die Moord''.<ref>[https://www.gutenberg.org/ebooks/13419 "The Murder"]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> Die laaste deel speel op Sachalin af, waar die moordenaar Jakof in die nag kool laai terwyl hy huis toe verlang. === Melichowo === [[Lêer:Melihovo.jpg|duimnael|240px|Melichowo, nou ’n museum.]] In 1892 het Tsjechof die klein landgoed Melichowo by Lopasnja gekoop. Hy het saam met sy ouers daar gaan woon en sy hulp as geneesheer aangebied in ’n [[cholera]]-epidemie in die omgewing.<ref>Wood, James, ''What Chekhov Meant by Life'', in ''The Broken Estate: Essays in Literature and Belief'', Pimlico, 2000-uitgawe, {{ISBN|978-0-7126-6557-5}}</ref> Sy broer Michail, ’n lid van die huishouding daar, het geskryf: {{quote|Van die eerste dag dat Tsjechof na Melichowo verhuis het, het die siekes binne 20&nbsp;myl [32&nbsp;km] na hom begin stroom. Hulle het te voet gekom en is met perdekarre aangery, en hy is dikwels kom haal na pasiënte wat ver was. Soms het boervroue en {{nowrap|-meisies}} van vroeg soggens voor sy deur gewag.<ref name=autogenerated1>Memoires deur Michail Tsjechof, in ’n voorwoord tot Constance Garnett se vertaling van Tsjechof se briewe, 1920.</ref>}} [[Lêer:Anton Chekhov 1897 in Melihovo.jpg|duimnael|links|180px|Tsjechof in 1897 in Melichowo.]] Tsjechof het baie geld op [[medisyne]] uitgegee, maar die ure lange reise om die siekes te besoek was die grootste uitgawe. Dit het ook vir hom minder tyd gelaat om te skryf.<ref name="autogenerated1" /> Tog het sy werk as geneesheer sy skryfwerk verryk deurdat hy in noue kontak gebring is met alle vlakke van die Russiese gemeenskap. Hy het byvoorbeeld eerstehands die kleinboere se ongesonde en beknopte lewensomstandighede ervaar wat hy in sy kortverhaal ''Kleinboere'' oproep. Hy het ook die rykes besoek en in sy notaboek aangeteken: "Aristokrate? Dieselfde lelike lywe en fisieke onsindelikheid, dieselfde tandelose ouderdom en weersinwekkende dood as met markvroue."<ref name="note">[https://www.gutenberg.org/ebooks/12494 ''Note-Book''.]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> In 1894 het Tsjechof sy toneelstuk ''Die Seemeeu'' in ’n hut begin skryf wat hy in die boord van Melichowo laat bou het. In die twee jaar sedert hy na die landgoed getrek het, het hy die huis hermeubileer, landbou en tuinbou beoefen, die boord en dam versorg en baie bome geplant. Laasgenoemde het hy, volgens Michail, versorg "asof dit sy kinders is. Nes kolonel Wersjinin in sy ''Drie Susters'' het hy, terwyl hy na hulle kyk, gedroom oor hoe hulle oor drie- of vierhonderd jaar sou wees."<ref name="Bio" /> Die eerste nag van ''Die Seemeeu'' in die Aleksandrinski-teater in Sint Petersburg op 17 Oktober 1896 was ’n fiasko. Die gehoor het geboe en Tsjechof het die verhoog afgesweer.{{sfn|Rayfield|1997|pp=394–398}} Maar die stuk het die teaterdirekteur, Wladimir Nemirowitsj-Dantsjenko, so beïndruk dat hy sy kollega Konstantin Stanislafski oorreed het om ’n nuwe produksie daarvan in 1898 op die been te bring vir die innoverende Moskouse Kunsteater.<ref name="Ben">Benedetti, ''Stanislavski: An Introduction'', 25.</ref> Stanislafski het die stuk laat slaag en Tsjechof se belangstelling in toneelstukke weer laat opvlam. Die Kunsteater het nog kommissies vir toneelstukke aan Tsjechof gegee en het die volgende jaar ''Oom Wanja'' opgevoer, wat Tsjechof in 1896 voltooi het.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=390–391}}</ref> === Jalta === [[Lêer:1900 yalta-gorky and chekhov.jpg|links|240px|duimnael|Tsjechof en Gorki, Jalta, 1900.]] In Maart 1897 het Tsjechof ernstige bloeding op sy longe gehad terwyl hy op besoek aan Moskou was. Hy is met groot moeite oorreed om in ’n kliniek opgeneem te word. Die dokters het tuberkulose aan die boonste deel van sy longe gediagnoseer en ’n verandering van lewenstyl voorgestel.<ref>Brief aan Soeworin, 1 April 1897. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Tolstoy and chekhov.jpg|200px|duimnael|Tsjechof en Tolstoi, Jalta, 1901.]] [[Lêer:Anton Chekhov and Olga Knipper, 1901.jpg|duimnael|200px|Tsjechof en Olga in 1901 op hulle wittebrood.]] Ná sy pa se dood in 1898 het Tsjechof ’n stuk grond aan die buitewyke van [[Jalta]] gekoop en ’n villa daarop laat bou. Hy, sy ma en sy suster het die volgende jaar soontoe verhuis. Hoewel hy bome en blomme geplant, honde en mak kraanvoëls aangehou en gaste soos [[Leo Tolstoi]] en [[Maksim Gorki]] ontvang het, was Tsjechof altyd verlig om sy "warm [[Siberië]]" agter te laat vir reise na Moskou en oorsee. Hy het besluit om terug te trek na Taganrog sodra water soontoe aangelê is.<ref>Olga Knipper, "Memoir", in Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 37, 270.</ref><ref name="Bartlett 2">Bartlett, 2.</ref> In Jalta het hy nog twee toneelstukke vir die Kunsteater geskryf. Hy het moeiliker geskryf – langer as ’n jaar aan ''Drie Susters'' en ''Die Kersieboord''.{{sfn|Malcolm|2004|pp=170–171}} Op 25 Mei 1901 het Tsjechof stil-stil met Olga Knipper getrou vanweë sy vrees vir huwelike.<ref>Brief aan Olga Knipper, 19 April 1901.</ref><ref name="Benedetti 125">Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 125.</ref> Sy was ’n voormalige beskermling en minnares van Nemirowitsj-Dantsjenko wat hy die eerste keer ontmoet het tydens kleedrepetisies vir ''Die Seemeeu''.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|p=500}}</ref> Tot in daardie stadium het Tsjechof, wat as Rusland se "ontwykendste letterkundige oujongkêrel" bekend was,<ref>Harvey Pitcher in ''Chekhov's Leading Lady'', aangehaal in {{harvnb|Malcolm|2004|p=59}}.</ref> kortstondige liaisons en besoeke aan bordele verkies.<ref>{{harvnb|Wood|2000|p=78}}</ref> Hy het eenkeer aan Soeworin geskryf: {{quote|Natuurlik sal ek trou as jy wil hê ek moet. Maar op hierdie voorwaardes: Alles moet wees soos voorheen – dit wil sê, sy moet in Moskou woon en ek op die platteland, en ek sal haar kom besoek... Ek belowe ek sal ’n uitstekende man wees, maar gee my ’n vrou wat, soos die maan, nie elke dag in my lug sal verskyn nie.<ref>Brief aan Soeworin, 23 Maart 1895. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Die brief het profeties blyk te wees oor Tsjechof se ooreenkoms met Olga: Hy het hoofsaaklik in Jalta gebly en sy in Moskou, waar sy toneelgespeel het. In 1902 het Olga ’n [[miskraam]] gehad. Die Russiesdosent Donald Rayfield het bewyse gelewer, wat op die paartjie se briewe geskoei was, dat die baba verwek is in 'n tyd toe Tsjechof en Olga nie saam was nie, hoewel Russiese geleerdes die bewering verwerp.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=556–557|ps=Rayfield also tentatively suggests, drawing on obstetric clues, that Olga suffered an ectopic pregnancy rather than a miscarriage.}}</ref><ref name="Simmons Benedetti">There was certainly tension between the couple after the miscarriage, though {{harvnb|Simmons|1970|p=569}}, and Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 241, put this down to Chekhov's mother and sister blaming the miscarriage on Olga's late-night socialising with her actor friends.</ref> Die letterkundige nalatenskap van dié langafstandhuwelik is 'n korrespondensie met juweeltjies van teatergeskiedenis, insluitende klagtes oor Stanislafski se redigeringsmetodes en Tsjechof se advies aan Olga oor optrede in sy toneelstukke.<ref>Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress: The Love Letters of Olga Knipper and Anton Chekhov''.</ref> In Jalta het Tsjechof een van sy beroemdste stories geskryf:<ref>{{Cite web|url=http://www.eastoftheweb.com/short-stories/UBooks/LadyWith.shtml|title=Lady with lapdog|last=Chekhov|first=Anton|website=Short Stories}}</ref> ''Die Dame met die Hondjie''.<ref>{{cite news|author=Rosamund, Bartlett|title=The House That Chekhov Built |journal=London Evening Standard|date= 2 February 2010|page=31}}</ref> Dit gaan oor wat aanvanklike ’n kortstondige verhouding is tussen ’n siniese getroude man en ’n ongelukkig getroude vrou wat mekaar op vakansie in Jalta ontmoet. Nie een verwag dat iets daaruit sal ontwikkel nie. Onverwags raak hulle egter mettertyd verlief en loop hulle die risiko van ’n skandaal en om die sekuriteit van albei se gesinslewe te verloor. Die storie gee hulle gevoelens vir mekaar wonderlik weer, veral die innerlike transformasie wat die siniese man ondergaan vanweë die liefde en hulle onvermoë om die saak op te los deur óf van hulle gesinne óf mekaar af te sien.<ref>"Overview: 'The Lady with the Dog'." ''Characters in 20th-Century Literature.'' Laurie Lanzen Harris. Detroit: Gale Research, 1990. Literature Resource Center. Web. 3 November 2011.</ref> === Dood === Teen Mei 1904 was Tsjechof terminaal siek aan tuberkulose. Michail Tsjechof het later vertel enigiemand wat hom gesien het, het geweet die einde is nie ver nie, "maar hoe nader die einde gekom het, hoe minder het hy dit blykbaar besef".<ref name="Bio" /> Op 3 Junie het hy saam met Olga na die Duitse spa-dorp Badenweiler in die [[Swartwoud]] vertrek, van waar hy oënskynlik vrolike briewe vir sy suster, Masja, geskryf en die kos en omgewing beskryf het. Hy het haar en sy ma verseker hy raak beter. In sy laaste brief het hy gekla oor hoe Duitse vroue aantrek.<ref>Brief aan Masja, 28 Junie 1904. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> In 1908 het Olga oor haar man se laaste oomblikke geskryf: {{quote|Anton het ongewoon regop gesit en hard en duidelik gesê (hoewel hy feitlik geen Duits geken het nie): "Ich sterbe." ("Ek sterf.") Die dokter het hom kalmeer, ’n naald geneem, hom ’n inspuiting van kanfer gegee en [[sjampanje]] bestel. Anton het ’n volle glas geneem, daarna gekyk, vir my geglimlag en gesê: "Ek het lank laas sjampanje gedrink." Hy het dit gedrink en stil op sy linkersy gelê, en ek het net tyd gehad om na hom te hardloop en oor die bed te leun om sy naam te roep, maar hy het ophou asemhaal en het so vreedsaam soos ’n kind geslaap&nbsp;...<ref>Olga Knipper, ''Memoir'', in Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 284.</ref>}} == Nalatenskap == ’n Paar maande voor sy dood het Tsjechof aan die skrywer [[Iwan Boenin]] vertel hy dink mense sal sy werk nog sewe jaar lank lees. "Hoekom sewe?" het Boenin gevra. "Wel, sewe en ’n half," het Tsjechof geantwoord. "Dis nie sleg nie. Ek het nog ses jaar om te lewe."{{sfn|Payne|1991|p=XXXVI}} [[Lêer:Anton P Chekhov.jpg|duimnael|180px|Tsjechof as jong man.]] Tsjechof se reputasie ná sy dood het sy voorspelling ver oortref. Die ovasies vir die toneelstuk ''Die Kersieboord'' in die jaar van sy dood het die Russiese gehore se groot dunk van die skrywer weerspieël, en dit het hom as die gewildste letterkundige ster gevestig naas [[Leo Tolstoi|Tolstoi]], wat ses jaar langer as hy gelewe het. Tolstoi was ’n groot bewonderaar van Tsjechof se kortverhale en het ’n reeks in ’n boek laat bind wat hy as "beste gehalte" en "tweede beste gehalte" beskou het. In die eerste kategorie was: ''Kinders'', ''Die Koormeisie'','' ’n Toneelstuk'', ''Tuis'', ''Ellende'', ''Die Wegloper'', ''In die Hof'', ''Wanka'', ''Dames'','' ’n Boosdoener'', ''Die Seuns'', ''Duisternis'', ''Vaak'', ''Die Helpmaat'' en ''Die Liefling''. In die twee kategorie was:'' ’n Oortreding'', ''Hartseer'', ''Die Heks'', ''Werotsjka'', ''In ’n Vreemde Land'', ''Die Kok se troue'','' ’n Vervelige Saak'','' ’n Omwenteling'', ''O! Die Publiek!'', ''Die Masker'','' ’n Vrou se Geluk'', ''Senuwees'', ''Die Troue'','' ’n Weerlose Skepsel'' en ''Boervroue''.{{sfn|Simmons|1970|p=595}} Tsjechof se werk is ook geprys deur verskeie van Rusland se invloedrykste radikale politieke denkers. As enigiemand getwyfel het aan die somberheid en ellendige armoede van Rusland van die 1880's, het die [[Anargisme|anargis]] [[Pjotr Kropotkin]] geskryf, "lees net Tsjechof se romans!"<ref>{{cite web | title=The Constitutional Movement in Russia | url=http://www.revoltlib.com/?id=142 | author=Peter Kropotkin | publisher=The Nineteenth Century | website=revoltlib.com | date=1905-01-01 | access-date=2021-09-28 | archive-date=2019-11-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191103020419/http://www.revoltlib.com/?id=142 | url-status=dead }}</ref> Die [[filosoof]] en [[digter]] Raymond Tallis het verder vertel [[Wladimir Lenin]] het geglo hy het ’n rewolusionêre geword nadat hy die kortverhaal ''Saal No. 6'' gelees het.<ref>{{cite book | title= In Defence of Wonder and Other Philosophical Reflections | url=https://books.google.com/books?id=aFhsBAAAQBAJ&q=Karl+Marx+ward+no+six&pg=PT154 | author=Raymond Tallis | publisher=Routledge | date=2014-09-03 |isbn = 978-1-317-54740-2}}</ref> Nadat hy dit gelees het, het Lenin glo gesê: "Ek het absoluut gevoel of ek self in Saal 6 toegesluit is!"<ref>{{cite web | title=To The Finland Station | author=Edmund Wilson | url=https://archive.org/details/WilsonToTheFinlandStation/page/n369/mode/2up?q=Ward+6+myself | publisher=Doubleday | website=archive.org | date=1940 | quote="When Vladimir finished reading this story, he was seized with such a horror that he could not bear to stay in his room. He went out to find someone to talk to, but it was late: they had all gone to bed. “I absolutely had the feeling,” he told his sister next day, "that I was shut up in Ward 6 myself!”" }}</ref> [[Lêer:Спектакль Чехова Медведь шарж 1889 год.jpg|duimnael|180px|links|Tekenprent vir die produksie van ''Die Beer'' in die Korsj-teater, ''Osolki''. 1889.]] In Tsjechof se leeftyd het die meeste Britse en Ierse resensente nie van sy werk gehou nie; E.J. Dillon het gedink Tsjechof se onbestendige, ruggraatlose, swerwende mense is afstootlik, en R.E.C. Long het gesê Tsjechof se karakters is weersinwekkend en dat Tsjechof "dit geniet het om die laaste stukkies waardigheid van die menslike siel af te stroop".<ref>{{cite journal|last=Meister|first=Charles W.|year=1953|title=Chekhov's Reception in England and America|journal=American Slavic and East European Review|volume=12|issue=1|pages=109–121|jstor=3004259|doi=10.2307/3004259}}</ref> Ná Tsjechof se dood is sy werk in heroënskou geneem. Constance Garnett het met sy vertalings in [[Engels]] baie lesers gewen, asook die bewondering van skrywers soos [[James Joyce]], [[Virginia Woolf]] en [[Katherine Mansfield]], wie se storie "The Child Who Was Tired" soortgelyk aan Tsjechof se "Vaak" is.<ref>{{cite book|author=William H. New|title=Reading Mansfield and Metaphors of Reform|url=https://archive.org/details/readingmansfield0000neww|publisher=McGill-Queen's Press|year=1999|isbn= 978-0-7735-1791-2|pages=[https://archive.org/details/readingmansfield0000neww/page/15 15]–17}}</ref> Die Russiese resensent D.S. Mirsky, wat in [[Engeland]] gewoon het, het Tsjechof se gewildheid in dié land verduidelik aan die hand van sy "ongewone verwerping van wat ons heroïese waardes kan noem".{{sfn|Wood|2000|p=77}} In Rusland self het Tsjechof se dramas uit die mode geraak ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|rewolusie]], maar dit is later in die Sowjet-kanon opgeneem. Die karakter Lopachin is byvoorbeeld herskep in ’n held van die nuwe orde wat uit ’n nederige agtergrond uitstyg en eindelik die rykes se landgoede oorneem.<ref>Allen, 88.</ref><ref name="Danchenko">"Hulle sal nie ’n toneelstuk toelaat wat oënskylik die verlore landgoede van die rykes betreur nie." Brief van Wladimir Nemirowitsj-Dantsjenko, aangehaal deur Anatoli Smelianski in "Tsjechof at the Moscow Art Theatre", van ''The Cambridge Companion to Tsjechof'', 31–32.</ref> Een van die eerste nie-Russe wat Tsjechof se toneelstukke geprys het, is [[George Bernard Shaw]], wat vir sy ''Heartbreak House'' die subtitel "A Fantasia in the Russian Manner on English Themes" gegee het. Hy het die ooreenkomste uitgewys tussen die penarie van die Britse grondbesittersklas en dié van hulle Russiese eweknieë soos deur Tsjechof uitgebeeld: "dieselfde aangename mense, dieselfde volslae futiliteit".<ref>Anna Obraztsova in "Bernard Shaw's Dialogue with Chekhov", uit Miles, 43–44.</ref> [[Lêer:Chekhov 1898 by Osip Braz.jpg|duimnael|180px|Osip Braz se ''Portret van Anton Tsjechof''.]] In die [[VSA]] het Tsjechof se werk eers effens later gewild geword, hoofsaaklik danksy die invloed van Stanislafski se stelsel van toneelspel, met sy idee van subteks (wat nie uitdruklik deur die karakters of skrywer weergegee word nie): "Tsjechof het dikwels nie sy gedagtes in dialoog weergegee nie," het Stanislafski geskryf, "maar deur verposings of tussen die lyne of in antwoorde wat uit ’n enkele woord bestaan&nbsp;... die karakters voel en dink dikwels goed wat nie deur hulle gesê word nie."<ref>Reynolds, Elizabeth (red.), ''Stanislavski's Legacy'', Theatre Arts Books, 1987, {{ISBN|978-0-87830-127-0}}, 81, 83.</ref><ref name="Eßlin">"Dit was Tsjechof wat die eerste keer met opset dialoog geskryf het waarin die grootste emosies onder die oppervlak voorkom. Dit was hy wat uitdrukking aan die idee gegee het dat mense feitlik nooit met mekaar in uitdruklike terme oor hulle diepste emosies praat nie, dat die groot, tragiese, kritieke oomblikke gewoonlik voorkom buite oënskynlik onbeduidende gesprekke." Martin Esslin, uit ''Text and Subtext in Shavian Drama'', in ''1922: Shaw and the last Hundred Years'', red. Bernard. F. Dukore, Penn State Press, 1994, {{ISBN|978-0-271-01324-4}}, 200.</ref> Die Group Theatre in New York het veral die subteksbenadering tot drama ontwikkel en geslagte van Amerikaanse dramaturge, draaiboekskrywers en akteurs beïnvloed, insluitende [[Clifford Odets]], [[Elia Kazan]] en veral [[Lee Strasberg]]. Strasberg se Actors Studio en die metodebenadering tot toneelspel het op hulle beurt weer baie akteurs beïnvloed, soos [[Marlon Brando]] en [[Robert de Niro]], hoewel die Tsjechof-tradisie teen daardie tyd verwring is deur ’n preokkupasie met realisme.<ref>"Lee Strasberg het myns insiens ’n slagoffer geword van die tradisionele idee van Tsjechowiaanse teater&nbsp;... [hy het] geen ruimte gelaat vir Tshechof se beeldspraak nie." Georgii Tostonogov oor Strasberg se produksies ''Drie Susters'' in ''The Drama Review'' (winter 1968), aangehal deur Styan, 121.</ref> In 1981 het die dramaturg [[Tennessee Williams]] ''Die Seemeeu'' verwerk as ''The Notebook of Trigorin''. Een van Anton se broerskinders, Michael Chekhov, sou ook baie tot moderne teater bydra, veral met sy unieke toneelspelmetodes, wat Stanislafski se idees verder ontwikkel het. Ondanks Tsjechof se reputasie as ’n dramaturg, meen William Boyd sy kortverhale is sy grootste prestasie.<ref name="Boyd">[http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,1261403,00.html ''A Chekhov Lexicon,''] deur William Boyd, ''The Guardian'', 3 Julie 2004. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> Raymond Carver, wat die kortverhaal "Errand" oor Tsjechof se dood geskryf het, het gesê Tsjechof was die grootste van alle kortverhaalskrywers: {{quote|Tsjechof se stories is nou so wonderlik (en noodsaaklik) as toe hulle die eerste keer verskyn het. Dit is nie net die enorme hoeveelheid stories wat hy geskryf het nie – want min skrywers, indien enige, het meer geskryf – dit is die ongelooflike reëlmaat waarmee hy meesterstukke geskep het, stories wat ons ablusie gee sowel as behaag en ontroer, wat ons emosies ontbloot op maniere wat net ware kuns kan regkry.<ref>Bartlett, [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,,1261382,00.html "From Russia, with Love"], ''The Guardian'', 15 Julie 2004. Besoek op 17 Februarie 2007.</ref>}} [[Ernest Hemingway]], nog ’n skrywer wat deur Tsjechof beïnvloed is, was minder vleiend: "Tsjechof het sowat ses goeie stories geskryf. Maar hy was ’n amateurskrywer."<ref>Brief van [[Ernest Hemingway]] aan Archibald MacLeish, 1925 (uit ''Selected Letters'', p. 179), in ''Ernest Hemingway on Writing'', red. Larry W. Phillips, Touchstone, (1984) 1999, {{ISBN|978-0-684-18119-6}}, 101.</ref> [[Vladimir Nabokov]] het Tsjechof se "mengelmoes van verskriklike prosaïsmes, pasgemaakte epifette, herhalings" gekritiseer.{{sfn|Wood|2000|p=82}}<ref>[[q:Anton Chekhov#Quotes about Chekhov|Wikiquote quotes about Chekhov]]</ref> Maar hy het ook verklaar: "Tog is dit sy werk wat ek sal saamvat na ’n ander planeet."<ref name="Karlinsky">{{cite journal|last=Karlinsky|first=Simon|date=2008-06-13|title=Nabokov and Chekhov: Affinities, parallels, structures|url=http://revel.unice.fr/cycnos/index.html?id=1276|volume=10|issue=n°1 NABOKOV : Autobiography, Biography and Fiction|access-date=2018-09-10|website=Cycno}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En hy het "Die Dame met die Hondjie" genoem "een van die beste stories wat nog geskryf is" in sy uitbeelding van ’n problematiese verhouding. Hy het gesê Tsjechof skryf "op die manier waarop een mens die belangrikste dinge in sy lewe aan ’n ander sal vertel, stadig maar tog sonder onderbreking, in ’n effens gedempte stem."<ref>Uit [[Vladimir Nabokov]] se ''Lectures on Russian Literature'', aangehaal deur Francine Prose in ''Learning from Chekhov'', 231.</ref> [[Lêer:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|duimnael|180px|Tsjechof in 1900 in Jalta.]] Alan Twigg, die hoofredakteur en uitgewer van die [[Kanada|Kanadese]] boekresensietydskrif ''B.C. BookWorld'', het geskryf: {{quote|'n Mens kan sê Anton Tsjechof is die tweede gewildste skrywer op die planeet. Net Shakespeare se werk is meer as Tsjechof s'n verwerk vir rolprente, volgens die rolprentdatabasis [[IMDb]].&nbsp;... Oor die algemeen weet ons minder van Tsjechof as van die geheimsinnige Shakespeare.<ref>{{Cite book|title = Memories of Chekhov: Accounts of the Writer from His Family, Friends and Contemporaries. Voorwoord deur Alan Twigg.|last = Sekirin|first = Peter|publisher = MacFarland Publishers|year = 2011|isbn = 978-0-7864-5871-4|location = Jefferson, NC|pages = 1}}</ref>}} [[Lêer:Three Sisters cover 1901.jpg|duimnael|180px|links|''Drie Susters'' («Три Сестры»), eerste uitgawe, 1901.]] Tsjechof het ook die werk van [[Japan]]nese dramaturge soos Shimizu Kunio, Yōji Sakate en Ai Nagai beïnvloed. Resensente het ’n ooreenkoms opgemerk in hoe Tsjechof en Shimizu ’n mengsel van ligte humor en intense uitbeeldings van verlange gebruik.<ref>{{cite book|last1=Rimer|first1=J.|title=Japanese Theatre and the International Stage|publisher=Koninklijke Brill NV|location=Leiden, The Netherlands|isbn=978-90-04-12011-2|pages=299–311|year=2001}}</ref> Sakate het verskeie van Tsjechof se toneelstukke verwerk.<ref name=Clayton>{{cite book|last1=Clayton|first1=J. Douglas|title=Adapting Chekhov: The Text and Its Mutations|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-50969-5|pages=269–270|year=2013}}</ref> Nagai het dieselfde gedoen, onder meer met ''Drie Susters'', en dit omskep in sy styl van satiriese realisme terwyl hy nadruk lê op die sosiale kwessies in die toneelstuk.<ref name="Clayton" /> Tsjechof se werk is vir die groot skerm verwerk, insluitende [[Sidney Lumet]] se ''Sea Gull'' en [[Louis Malle]] se ''Vanya on 42nd Street''. [[Laurence Olivier]] se finale poging as regisseur was ’n 1970-verwerking van die prent ''Three Sisters'', waarin hy ook ’n byspeler was. Tsjechof se werk het ook al as inspirasie gedien vir verskeie rolprente of is daarin genoem. In [[Andrei Tarkofski]] se prent van 1975, ''The Mirror'', bespreek karakters die kortverhaal "Saal No. 6". [[Woody Allen]] is deur Tsjechof beïnvloed en in baie van sy prente is daar verwysings na Tsjechof se werk, insluitende ''Love and Death'' (1975), ''Interiors'' (1978) en ''Hannah and Her Sisters'' (1986). ''Die Kersieboord'' het ’n rol in die komedieprent ''Henry's Crime'' (2011) en deel van ’n verhoogopvoering van ''Drie Susters'' is te sien in die 2014-dramaprent ''Still Alice''. Verskeie van Tsjechof se kortverhale is verwerk vir episodes van die [[Indië|Indiese]] [[TV]]-reeks van 1986 ''Katha Sagar''. Nog ’n Indiese TV-reeks, ''Chekhov Ki Duniya'', is in die 1990's vertoon. Verskeie van Tsjechof se werke is daarin verwerk.<ref>{{cite web |title=Chekhov Ki Duniya |url=https://nettv4u.com/about/Hindi/tv-serials/chekhov-ki-duniya |website=nettv4u |language=en}}</ref> Die [[Palme d'Or]]-wenner ''Winter Sleep'' van die [[Turkye|Turkse]] regisseur en draaiboekskrywer Nuri Bilge Ceylan is ’n verwerking van ''Die Vrou'', ’n kortverhaal deur Tsjechof. == Bibliografie == {{div col|3}} Tsjechof het tussen 1880 en 1903 byna 300 prosawerke geskryf. Die meeste daarvan is kortverhale, al is sommige lank genoeg om novelles of romans genoem te word. ’n Paar van die bekendstes is: * '''Kortverhale''' ** ''Die Hol Spieël'' (1883) ** ''Die Sweedse Lucifer'' (1883) ** ''Die Afgevaardigde'' (1883) ** '' ’n Verskriklike Nag'' (1884) ** ''Twee Briewe'' (1884) ** ''Uit die Herinneringe van ’n Idealis'' (1885) ** ''Die Drama op die Jag'' (1885, roman) ** ''Die Redekunstenaar'' (1886) ** ''Die Dames'' (1886) ** ''Voortreflike Mense'' (1886) ** ''Die Oortolliges'' (1886) ** ''Vyande'' (1887) ** ''Uit die Dagboek van ’n Opvlieënde Mens'' (1887) ** ''Die Weddenskap'' (1888) ** '' ’n Treurige Geskiedenis'' (1889) ** ''Perdediewe'' (1890) ** ''Die Tweegeveg'' (1891) ** ''My Vrou'' (1892) ** ''Saal No. 6'' (1892) ** ''Die Verhaal van ’n Onbekende'' (1893, novelle) ** ''Wolodja die Grote en Wolodja die Kleine'' (1893) ** ''Die Swart Monnik'' (1894) ** ''Vroueheerskappy'' (1894) ** ''Die Viool van Rotschild'' (1894) ** ''Witkoppie'' (1895) ** ''My Lewe'' (1896, novelle) ** ''Die Boere'' (1897) ** ''Die Dame met die Hondjie'' (1899) ** ''In die Ravyn'' (1900) ** ''Die Biskop'' (1902) * '''Dramas''' ** ''Iwanof'' (1887-'89) ** ''Die Meeu'' (1896) ** ''Oom Wanja'' (1897) ** ''Drie Susters'' (1900-'01) ** ''Die Kersieboord'' (1903-'04) ** ''Langs die Groot Weg'' (1885) ** '' ’n Swanesang'' (1887-'88) ** ''Die Beer'' (1888) ** ''Die Huweliksaansoek'' (1888-'89) ** ''Die Bruilof'' (1889-'90) ** ''Die Jubileum'' (1891) ** ''Oor die Skandaligheid van Tabak'' (1902) * '''Niefiksie''' ** ''Sachalin-eiland'' (1893-'94) {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} === Bronne === {{refbegin|4}} * Allen, David, ''Performing Chekhov'', Routledge (UK), 2001, {{ISBN|978-0-415-18934-7}} * Bartlett, Rosamund, en Anthony Phillips (vert.), ''Chekhov: A Life in Letters'', Penguin Books, 2004, {{ISBN|978-0-14-044922-8}} * Bartlett, Rosamund, ''Chekhov: Scenes from a Life'', Free Press, 2004, {{ISBN|978-0-7432-3074-2}} * Benedetti, Jean (red. en vert.), ''Dear Writer, Dear Actress: The Love Letters of Olga Knipper and Anton Chekhov'', Methuen Publishing Ltd, 1998-uitg., {{ISBN|978-0-413-72390-1}} * Benedetti, Jean, ''Stanislavski: An Introduction'', Methuen Drama, 1989-uitg., {{ISBN|978-0-413-50030-4}} * Borny, Geoffrey, ''Interpreting Chekhov'', ANU Press, 2006, {{ISBN|1-920942-68-8}}, [https://press.anu.edu.au/publications/interpreting-chekhov/download gratis aflaai] * Chekhov, Anton, ''About Love and Other Stories'', vert. Rosamund Bartlett, Oxford University Press, 2004, {{ISBN|978-0-19-280260-6}} * Chekhov, Anton, ''The Undiscovered Chekhov: Fifty New Stories'', vertaal deur Peter Constantine, Duck Editions, 2001, {{ISBN|978-0-7156-3106-5}} * Chekhov, Anton, ''Easter Week'', vert. Michael Henry Heim, Shackman Press, 2010 * {{cite book |last1=Chekhov |first1=Anton |translator-last=Payne |translator-first=Robert |year=1991 |title=Forty Stories |url=https://archive.org/details/fortystories0000chek |publisher=Vintage Classics|location=New York, New York |isbn=978-0-679-73375-1 |ref={{sfnref|Payne|1991}} }} * Chekhov, Anton, ''Letters of Anton Chekhov to His Family and Friends with Biographical Sketch'', vertaal deur Constance Garnett, Macmillan, 1920. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 Volle teks by Gutenberg.]. Besoek op 16 Februarie 2007. * Chekhov, Anton, ''Note-Book of Anton Chekhov,'' vertaal deur S.S. Koteliansky en Leonard Woolf, B.W. Huebsch, 1921. [https://www.gutenberg.org/ebooks/12494 Volle teks by Gutenberg.]. Besoek op 16 Februarie 2007. * Chekhov, Anton, ''The Other Chekhov'', red. Okla Elliott en Kyle Minor. New American Press, 2008, {{ISBN|978-0-9729679-8-3}} * Chekhov, Anton, ''Seven Short Novels'', vert. Barbara Makanowitzky, W.W.Norton & Company, 2003, {{ISBN|978-0-393-00552-3}} * Clyman, T. W. (red.). A Chekhov companion. Westport, Ct: Greenwood Press, (1985). {{ISBN|9780313234231}} * Finke, Michael C., ''Chekhov's 'Steppe': A Metapoetic Journey'', ’n essay in ''Anton Chekhov Rediscovered'', red. Savely Senderovich en Munir Sendich, Michigan Russian Language Journal, 1988, {{OCLC|17003357}} * Finke, Michael C., ''Seeing Chekhov: Life and Art'', Cornell UP, 2005, {{ISBN|978-0-8014-4315-2}} * Gerhardie, William, ''Anton Chekhov'', Macdonald, (1923) 1974, {{ISBN|978-0-356-04609-9}} * Gorky, Maksim, Alexander Kuprin, I.A. Bunin, ''Reminiscences of Anton Chekhov'', vert. S.S. Koteliansky en Leonard Woolf, B.W.Huebsch, 1921. [http://www.eldritchpress.org/ac/gorky.htm Lees by eldritchpress.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914035439/http://www.eldritchpress.org/ac/gorky.htm |date=14 September 2015 }} Besoek op 16 Februarie 2007. * Gottlieb, Vera, Paul Allain (reds.), ''The Cambridge Companion to Chekhov'', Cambridge University Press, 2000, {{ISBN|978-0-521-58917-8}} * Jackson, Robert Louis, ''Dostoevsky in Chekhov's Garden of Eden&nbsp;– 'Because of Little Apples','' in ''Dialogues with Dostoevsky'', Stanford University Press, 1993, {{ISBN|978-0-8047-2120-2}} * Klawans, Harold L., ''Chekhov's Lie'', 1997, {{ISBN|1-888799-12-9}}. * {{cite book |last1=Malcolm |first1=Janet |title=Reading Chekhov, a Critical Journey |location=London |publisher=Granta Publications |year=2004 |orig-year=2001 |isbn=978-1-86207-635-8 |oclc=224119811 }} * Miles, Patrick (red.), ''Chekhov on the British Stage'', Cambridge University Press, 1993, {{ISBN|978-0-521-38467-4}} * Nabokov, Vladimir, ''Anton Chekhov'', in ''Lectures on Russian Literature'', Harvest/HBJ Books, [1981] 2002, {{ISBN|978-0-15-602776-2}}. * Pitcher, Harvey, ''Chekhov's Leading Lady: Portrait of the Actress Olga Knipper'', J Murray, 1979, {{ISBN|978-0-7195-3681-6}} * Prose, Francine, ''Learning from Chekhov'', in ''Writers on Writing'', red. Robert Pack en Jay Parini, UPNE, 1991, {{ISBN|978-0-87451-560-2}} * {{cite book |last1=Rayfield |first1=Donald |year=1997 |title=Anton Chekhov: A Life |location=Londen |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-8050-5747-8 |id={{OCLC|654644946|229213309}} |url-access=registration |url=https://archive.org/details/antonchekhovlife0000rayf }} * Sekirin, Peter. "Memories of Chekhov: Accounts of the Writer from His Family, Friends and Contemporaries," MacFarland Publishers, 2011, {{ISBN|978-0-7864-5871-4}} * {{cite book |last1=Simmons |first1=Ernest Joseph |title=Chekhov: A Biography |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |orig-year=1962 |year=1970 |isbn=978-0-226-75805-3 |oclc=682992 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/chekhovbiography0000simm_w9k2 }} * Speirs, L. Tolstoy en Chekhov. Cambridge, England: University Press, (1971), {{ISBN|0521079500}} * Stanislavski, Constantin, ''My Life in Art'', Methuen Drama, 1980, {{ISBN|978-0-413-46200-8}} * Styan, John Louis, ''Modern Drama in Theory and Practice'', Cambridge University Press, 1981, {{ISBN|978-0-521-29628-1}} * {{cite book |last1=Wood |first1=James |year=2000 |orig-year=1999 |chapter=What Chekhov Meant by Life |title=The Broken Estate: Essays in Literature and Belief |url=https://archive.org/details/brokenestateessa00wood |location=New York, NY |publisher=Modern Library |isbn=978-0-8041-5190-0 |oclc=863217943}} * Zeiger, Arthur, ''The Plays of Anton Chekhov'', Claxton House, Inc., New York, NY, 1945. * Tufarulo, G, M., ''La Luna è morta e lo specchio infranto. Miti letterari del Novecento'', vol.1 – G. Laterza, Bari, 2009– {{ISBN|978-88-8231-491-0}}. {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.kirjasto.sci.fi/tsehov.htm Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100711081827/http://www.kirjasto.sci.fi/tsehov.htm |date=11 Julie 2010 }} by ''books and writers'' (Petri Liukkonen) * [http://www.online-literature.com/anton_chekhov/ Biography] by ''The Literature Network'' * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=3845755 "Chekhov's Legacy"] deur Cornel West, 2004 * [http://www.ibiblio.org/eldritch/ac/jr/index.htm 201 Stories by Anton Chekhov], vertaal deur Constance Garnett. * [http://www.readmefree.com/anton-chekhov Works of Anton Chekhov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724052115/http://www.readmefree.com/anton-chekhov/ |date=24 Julie 2012 }} aanlyn beskikbaar {{Commons-kategorie inlyn|Anton Chekhov}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is grotendeels vertaal uit die [[:nl:Anton Tsjechov|Nederlandse Wikipedia]] {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Tsjechof, Anton}} [[Kategorie:Russiese skrywers]] [[Kategorie:Modernisme]] [[Kategorie:Geboortes in 1860]] [[Kategorie:Sterftes in 1904]] 10pqbuk53hct77ch9g3tct8datj2847 2964577 2964576 2026-09-02T19:00:29Z HermanvanAswegen988 200973 /* Jalta */ 2964577 wikitext text/x-wiki {{Oos-Slawiese naam|Pawlowitsj|Tsjechof}} {{Inligtingskas2 |naam = Anton Tsjechof |kleur = |titel = '' '' |beeld = Anton Chekhov 1889.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Tsjechof in 1889. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Geboortenaam |1 = Anton Pawlowitsj Tsjechof |opskrif2 = Gebore |2 = {{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}} |opskrif3 = Plek |3 = Taganrog, [[Russiese Ryk]] |opskrif4 = Oorlede |4 = {{OuVormDatum|15 Julie|1904|2 Julie}} (op 44) |opskrif5 = Plek |5 = Badenweiler, [[Duitse Keiserryk]] |opskrif6 = Beroep |6 = Geneesheer, dramaturg, skrywer |opskrif7 = Nasionaliteit |7 = [[Russe|Russies]] |opskrif8 = Gade |8 = Olga Knipper |opskrif9 = Handtekening |9 = [[Lêer:Подпись Антон Чехов.png|140px]] |opskrif10 = |10 = }} '''Anton Pawlowitsj Tsjechof''' ([[Russies]]: Анто́н Па́влович Че́хов, ouer spelling Антонъ Павловичъ Чеховъ; {{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}} – {{OuVormDatum|15 Julie|1904|2 Julie}}) was ’n [[Rusland|Russiese]] geneesheer, dramaturg en skrywer wat beskou word as een van die grootste skeppers van kortverhale in die geskiedenis.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-29160/Russian-literature |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Russian literature; Anton Chekhov |access-date=14 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221175929/http://www.britannica.com/eb/article-29160/Russian-literature |archive-date=21 Desember 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>"Greatest short story writer who ever lived." Raymond Carver (in Rosamund Bartlett se inleiding tot ''About Love and Other Stories'', XX); "Quite probably the best short-story writer ever." [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,1261403,00.html ''A Chekhov Lexicon''], deur William Boyd, ''The Guardian'', 3 Julie 2004</ref><ref name="Steiner">"Stories… which are among the supreme achievements in prose narrative." [http://books.guardian.co.uk/critics/reviews/0,,489891,00.html Vodka miniatures, belching and angry cats,] George Steiner se resensie van ''The Undiscovered Chekhov'', in ''The Observer'', 13 Mei 2001</ref> Tsjechof het in die grootste deel van sy letterkundige lewe as dokter gepraktiseer: "Die geneeskunde is my wettige vrou," het hy eenkeer gesê, "en letterkunde my minnares."<ref>Brief aan Aleksei Soeworin, 11 September 1888. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Tsjechof het die teater verwerp ná die rampspoedige ontvangs van ''Die Meeu'' in 1896, maar die toneelstuk is in 1898 weer op die planke gebring in die Moskouse Kunsteater, wat daarna ook Tsjechof se ''Oom Wanja'', ''Drie Susters'' en ''Die Kersieboord'' opgevoer het. Dié vier werke was ’n uitdaging vir die akteurs<ref>"Actors climb up Chekhov like a mountain, roped together, sharing the glory if they ever make it to the summit". Die akteur [[Ian McKellen]], aangehaal in Miles, 9.</ref> sowel as die gehoor, want in plaas van konvensionele aksie bied Tsjechof ’n "teater van gemoedstoestande" in die teks.<ref>Wsewolod Meierhold, aangehaal in Allen, 13. Styan, 84.</ref> Tsjechof het aanvanklik net vir finansiële gewin geskryf, maar later het sy kunsambisie gegroei en het hy innovasies aangebring wat die ontwikkeling van die moderne kortverhaal beïnvloed het.<ref>Arthur Power, ''Conversations with James Joyce'', Usborne Publishing Ltd, 1974, {{ISBN|978-0-86000-006-8}}, 57</ref> Sy tegniek van interne monoloog is later deur [[James Joyce]] en ander [[Modernisme|moderniste]] gevolg, saam met die verwerping van die morele einde van die tradisionele storiestruktuur. Hy het gemeen lesers moet self die subjektiewe elemente invoeg wat in die storie kortkom. Hy het gesê die rol van ’n kunstenaar is om vrae te stel, nie antwoorde te verskaf nie.<ref>Brief aan Soeworin, 27 Oktober 1888. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> == Biografie == === Kinderjare === [[Lêer:Chekhov Birthhouse.jpg|duimnael|220px|Die huis in Taganrog waarin Tsjechof gebore is.]] Anton Tsjechof is op die feesdag van sint [[Antonius van Egipte|Antonius die Grote]] ({{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}}) in Taganrog, ’n hawestad aan die [[See van Azof]], in Suid-[[Russiese Ryk|Rusland]] gebore. Hy was een van ses kinders wat oorleef het. Sy pa, Pawel Jegorowitsj Tsjechof, die seun van ’n voormalige [[lyfeiene]],<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=3–4}}: Egor Mikhailovich Chekhov and Efrosinia Emelianovna</ref> was van die dorpie Olchowatka (Woronezj-provinsie) en het ’n kruidenierswarewinkel gehad. Pawel Tsjechof, die direkteur van ’n gemeentekoor, ’n godsdienstige [[Russies-Ortodokse Kerk|Ortodokse Christen]] en ’n gewelddadige pa, was volgens sommige historici die model vir sy seun se baie uitbeeldings van skynheiligheid.<ref name="Wood 78">{{harvnb|Wood|2000|p=78}}</ref> [[Lêer:Young Chekhov 1880s.jpg|duimnael|150px|links|Tsjechof in 1882.]] Sy ma, Jewgenija (Morozowa), was ’n uitstekende storieverteller wat die kinders vermaak het met stories oor haar reise saam met haar pa, ’n handelaar, dwarsdeur Rusland.{{sfn|Payne|1991|p=XVII}}{{sfn|Simmons|1970|p=18}}<ref>[http://www.taganrogcity.com/chekhov_taganrog.html Chekhov and Taganrog], Taganrog city website.</ref> "Ons het ons talente van ons pa gekry," het Tsjechof gesê, "maar ons siel van ons moeder."<ref name="Bio">From the biographical sketch, adapted from a memoir by Chekhov's brother Mihail, which prefaces Constance Garnett's translation of Chekhov's letters, 1920.</ref> As volwassene het Tsjechof sy broer Aleksander se optrede teenoor sy vrou en kinders gekritiseer deur hom aan Pawel se tirannie te herinner: "Kan ek jou vra om te onthou dit was despotisme en leuens wat jou moeder se jeug geruïneer het. Despotisme en leuens het ons kinderjare so geskend dat dit ’n mens siek en bang maak as jy daaraan dink. Onthou die afkeer en vrees wat ons beleef het wanneer Vader ’n [[woedeaanval]] aan die etenstafel gehad het oor te veel sout in die sop en hy Moeder ’n dwaas genoem het."<ref>Brief aan Aleksander, 2 Januarie 1889, in {{harvnb|Malcolm|2004|p=102}}.</ref><ref name="Suvoring 1894">Nog ’n kykie in Tsjechof se kinderjare is te sien in ’n brief aan sy uitgewer en vriend Aleksei Soeworin: "Van my kinderjare af glo ek in vooruitgang en ek kan nie help om daarin te glo nie, want die verskil tussen die tyd toe hulle my geslaan het en die tyd toe hulle my nie meer geslaan het nie, was enorm." Brief aan Soeworin, 27 Maart 1894. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Chekhov with brother 1882.jpg|duimnael|220px|Tsjechof (links) en sy broer Nikolai in 1882.]] Tsjechof het die Griekse Skool en Griekse gimnasium (sedertdien hernoem tot die Tsjechof-gimnasium) in Taganrog bygewoon. Hier is hy op 15 vir ’n jaar teruggehou omdat hy ’n eksamen in antieke Grieks gedruip het.<ref name="Bartlett 4-5">Bartlett, 4–5.</ref> Hy het in die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] klooster in Taganrog en in sy pa se kore gesing. In ’n brief uit 1892 gebruik hy die woord "lyding" om sy kinderjare te beskryf en vertel: {{quote|text=Wanneer ek en my broers in die middel van die kerk gestaan en sing het, het almal met emosie na ons gekyk en ons ouers beny, maar ons het op daardie oomblik soos klein gevangenes gevoel.<ref name="multiref1">Brief aan I.L. Sjtsjeglof, 9 Maart 1892. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} In 1876 is Tsjechof se pa bankrot verklaar omdat hy te veel geld op ’n nuwe huis uitgegee het nadat hy deur ’n kontrakteur ingeloop is.{{sfn|Rayfield|1997|p=31}} Om tronkstraf vry te spring het hy na [[Moskou]] gevlug waar sy twee oudste seuns, Aleksander en Nikolai, die universiteit bygewoon het. Die gesin het in armoede in Moskou gewoon. Die ondervinding het Tsjechof se ma fisiek en emosioneel gebreek.<ref>Brief een sy neef Michail, 10 Mei 1877. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Tsjechof het alleen in Taganrog agtergebly om sy gesin se besittings te verkoop en sy opvoeding te voltooi. Tsjechof het nog drie jaar in Taganrog gebly en by ’n man met die naam Seliwanof gewoon. Dié het, nes Lopachin in ''Die Kersieboord'', borg vir die gesin gestaan vir die prys van hulle huis.{{sfn|Malcolm|2004|p=25}} Tsjechof moes sy eie skoolgeld betaal, wat hy gedoen het deur onder meer privaat lesse te gee, vinkies te vang en verkoop, en kort sketse vir koerante te skryf.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} Hy het elke [[roebel]] wat hy kon spaar na sy gesin in Moskou gestuur, saam met humoristiese briewe om hulle op te beur.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} In dié tyd het hy wyd en analities gelees, insluitende werke van [[Miguel de Cervantes|Cervantes]], [[Iwan Toergenef|Toergenef]] en [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]].<ref name="Mihail 1876">Brief aan sy broer Michail, 1 Julie 1876. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>{{sfn|Simmons|1970|p=26}} Hy het ook ’n komiese vollengtedrama, ''Vaderloos'', geskryf wat sy broer Aleksander afgemaak het as ’n "onvergeeflike, maar onskuldige verdigsel".{{sfn|Simmons|1970|p=33}} Tsjechof was ook in ’n paar liefdesverhoudings, onder andere met die vrou van ’n onderwyser.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} In 1879 het Tsjechof die skool verlaat en by sy gesin in Moskou aangesluit nadat hy toelating gekry het tot die mediese universiteit in Moskou.{{sfn|Rayfield|1997|p=69}} === Vroeë skryfwerk === Tsjechof het nou verantwoordelikheid vir die gesin aanvaar.{{sfn|Wood|2000|p=79}} Om hulle te onderhou en sy studiegeld te betaal, het hy daaglikse kort, humoristiese sketse oor die lewe in Rusland geskryf. Baie was onder [[Skuilnaam|skuilname]] soos '''Antosja Tsjechonte''' (Антоша Чехонте) en '''Man sonder ’n milt''' (Человек без селезенки). Hy het mettertyd die reputasie gekry van ’n satiriese verteller oor die Russiese straatlewe, en teen 1882 het hy geskryf vir die tydskrif ''Oskolki'' (''Fragmente'') van Nikolai Leikin, een van die vooraanstaande uitgewers van dié tyd.{{sfn|Rayfield|1997|p=91}} Tsjechof se aanslag was in dié tyd growwer as wat uit sy latere fiksie bekend is.<ref name="Obs">"There is in these miniatures an arresting potion of cruelty&nbsp;... The wonderfully compassionate Chekhov was yet to mature." [http://books.guardian.co.uk/critics/reviews/0,,489891,00.html "Vodka Miniatures, Belching and Angry Cats"], George Steiner's review of ''The Undiscovered Chekhov'' in ''The Observer'', 13 Mei 2001. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref><ref name="SS1">{{cite web| last=Willis|first=Louis| title=Chekhov's Crime Stories| url=http://www.sleuthsayers.org/2013/01/chekhov-wrote-crime-stories_27.html| work=Literary and Genre| publisher=SleuthSayers |location=Knoxville| date=27 Januarie 2013}}</ref> [[Lêer:Anton Tschechow - Ölskizze von Lewitan.jpg|duimnael|220px|'n Portret van Tsjechof deur Isaac Levitan (1886).]] In 1884 het Tsjechof as geneesheer gekwalifiseer. Hy het dit as sy hoofloopbaan beskou, hoewel hy min verdien en die armes verniet behandel het.{{sfn|Malcolm|2004|p=26}} In 1884 en 1885 het hy [[bloed]] begin ophoes en in 1886 het dit vererger. Hy wou nie aan sy gesin en vriende erken hy het [[tuberkulose]] nie,<ref name="Bio" /> maar het dit aan Leikin erken.<ref>Brief aan N.A. Leikin, 6 April 1886. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Hy het vir weektydskrifte bly skryf en algaande genoeg geld verdien om sy gesin na al hoe beter blyplekke te skuif. Vroeg in 1886 is hy genooi om vir een van die gewildste koerante in [[Sint Petersburg]], ''Nowoje Wremja'', te skryf wat aan die miljoenêr en magnaat Aleksei Soeworin behoort het – hy het twee keer soveel as Leikin per reël betaal en Tsjechof drie keer soveel plek toegelaat.{{sfn|Rayfield|1997|p=128}} Soeworin het ’n lewenslange vriend geword, en dalk Tsjechof se beste vriend.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=448–450}}</ref><ref name="Wood 79">{{harvnb|Wood|2000|p=79}}</ref> Kort voor lank het Tsjechof wyd aandag begin trek. Die 64-jarige Dmitri Grigorowitsj, ’n bekende Russiese skrywer van destyds, het aan Tsjechof geskryf nadat hy een van sy kortverhale gelees het:<ref>[https://www.gutenberg.org/ebooks/1944 ''The Huntsman''.]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> "Jy het ''ware'' talent, ’n talent wat jou in die voorste linie van skrywers van die nuwe geslag plaas." Hy het Tsjechof aangeraai om minder te skryf en op letterkundige gehalte te konsentreer. Volgens Tsjechof het die brief hom hard getref. Hy erken: "Ek het my stories geskryf soos verslaggewers berigte oor brande sou skryf – meganies, halfbewus, en ek het niks omgegee vir my lesers of myself nie."{{sfn|Malcolm|2004|pp=32–33}}" Dit was waarskynlik nie heeltemal waar nie, want vroeë manuskripte onthul Tsjechof het dikwels met aandag geskryf en aanhoudend daarop verbeter.{{sfn|Payne|1991|p=XXIV}} Grigorowitsj se raad het egter die 26-jarige tot ’n ernstiger, artistieke ambisie geïnspireer. In 1888, met ’n bietjie toutjiestrekkery deur Grigorowitsj, het Tsjechof se kortverhaalversameling ''In die skemering'' (''W Soemerkach'') die gesogte [[Poesjkin-prys]] gewen "vir die beste letterkundige werk wat deur hoër artistieke waarde gekenmerk word".{{sfn|Simmons|1970|p=160}} === Keerpunte === Teen 1887 was Tsjechof uitgeput weens te veel werk en swak gesondheid, en in dié jaar het hy na [[Oekraïne]] gereis. Dit het hom weer onder die indruk van die skoonheid van die [[steppe]] gebring.<ref name="Masha 1887">"There is a scent of the steppe and one hears the birds sing. I see my old friends the ravens flying over the steppe." Brief aan sy suster Masja, 2 April 1887. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Chekhov family.jpg|duimnael|220px|Tsjechof se familie en vriende in 1890. Agter, van links: Iwan, Aleksander, vader; middel: onbekende vriend, Lika Mizinowa, Masja, moeder, Serjozja Kiseljof; onder: Misja, Anton.]] Met sy terugkeer het hy begin skryf aan die lang kortverhaal ''Die Steppe''. Hy beskryf ’n reis per perdekar oor die steppe soos gesien deur die oë van ’n jong seun wat van die huis af weggestuur word om elders te gaan woon, en sy metgeselle, ’n priester en handelaar. Dit was ’n groot stap vooruit vir Tsjechof en toon baie van die volwassenheid van sy latere fiksie. Dit is ook in ’n letterkundetydskrif, ''Sewerni Westnik'' (''Noordelike Boodskapper''), gepubliseer in plaas van ’n koerant.<ref>{{harvnb|Malcolm|2004|p=147}}.</ref> In die herfs van 1887 het ’n teaterbestuurder met die naam Korsj vir Tsjechof ’n kommissie gegee vir ’n toneelstuk, en die resultaat was ''Iwanof'', wat binne twee weke geskryf is en daardie November opgevoer is. Hoewel die ondervinding vir Tsjechof "weersinwekkend" was en hy ’n komiese beskrywing van die chaotiese produksie in ’n brief aan sy broer Aleksander gegee het, was die toneelstuk ’n treffer en is dit, tot Tsjechof se verbasing, as oorspronklik beskryf.<ref name="Alexander 1887">Brief aan broer Aleksander, 20 November 1887. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Hoewel Tsjechof dit destyds nie ten volle besef het nie, dien sy toneelstukke soos ''Die Seemeeu'' (1895), ''Oom Wanja'' (1897), ''Drie Susters'' (1900) en ''Die Kersieboord'' (1903) tot vandag toe as ’n rewolusionêre hoeksteen van wat gesonde verstand in toneelspel is: ’n poging om die manier waarop mense werklik met mekaar praat en teenoor mekaar optree, realisties weer te gee. Michail Tsjechof, self ’n skrywer, beskou ''Iwanof'' as ’n sleuteloomblik in sy broer se intellektuele ontwikkeling en letterkundige loopbaan.<ref name="Bio" /> Uit dié tydperk kom ’n opmerking wat as "Tsjechof se geweer" bekend geraak het: ’n vereiste dat elke element in ’n verhaal noodsaaklik en onvervangbaar moet wees, en dat enigiets anders verwyder moet word:<ref>{{citation|title=Chekhov's Art: A Stylistic Analysis|author=Petr Mikhaĭlovich Bit︠s︡illi|year=1983|publisher=Ardis|page=x}}</ref><ref>{{citation|title=The Literature 100: A Ranking of the Most Influential Novelists, Playwrights, and Poets of All Time|author=Daniel S. Burt|year=2008|publisher=Infobase Publishing}}</ref><ref name="marble">{{citation|title=Chekhov: The Silent Voice of Freedom|author=Valentine T. Bill|year=1987|publisher=Philosophical Library}}</ref> {{quote|Haal alles uit wat geen betrekking op die storie het nie. As jy in die eerste hoofstuk skryf daar hang ’n geweer teen die muur, is dit noodsaaklik dat die geweer in die tweede of derde hoofstuk afgaan. As dit nie afgevuur gaan word nie, moet dit nie daar hang nie.| Anton Tsjechof<ref name="marble" /><ref>S. Shchukin, ''Memoirs'' (1911)</ref>}} Die dood van Tsjechof se broer Nikolai in 1889 aan tuberkulose het gelei tot ''’n Somber storie'', wat in daardie September voltooi is, oor ’n man wat aan die einde kom van wat hy besef ’n doellose lewe was.<ref name="Dreary">[https://www.gutenberg.org/ebooks/1883 "A Dreary Story."]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref>{{sfn|Simmons|1970|pp=186–191}} Michail Tsjechof, wat skryf oor sy broer se [[depressie]] en rusteloosheid ná Nikolai se dood, het in dié tyd as deel van sy studies in die regte navorsing oor [[Gevangenis|tronke]] gedoen en Anton Tsjechof, op soek na ’n doel in sy eie lewe, het kort daarna self behep geraak met tronkhervormings.<ref name="Bio" /> === Sachalin === [[Lêer:Chekhov ht.jpg|duimnael|240px|Anton Tsjechof in 1893.]] In 1890 het Tsjechof na die eiland [[Sachalin]] in die [[Russiese Verre-Ooste]] gereis, waar ’n [[Goelag]]-strafkamp was. Dit was ’n uitputtende reis per trein, perdewa en rivierboot. Hy het drie maande lank op die eiland gebly en onderhoude gevoer met duisende gevangenes en setlaars vir ’n sensus. Die briewe wat hy tydens sy lang reis na Sachalin geskryf het, word as van sy bestes beskou.<ref>Malcolm, Janet, ''Reading Chekhov, a Critical Journey'', Granta Publications, 2004-uitgawe, {{ISBN|978-1-86207-635-8}}</ref> Sy opmerkings teenoor sy suster oor [[Tomsk]] het berug geword.<ref>Simmons, Ernest J., ''Chekhov: A Biography'', University of Chicago Press, (1962) 1970-uitgawe, {{ISBN|978-0-226-75805-3}}</ref><ref>Rayfield, Donald, ''Anton Chekhov: A Life'', Henry Holt & Co, 1998, {{ISBN|978-0-8050-5747-8}}</ref> {{quote|"Tomsk is ’n baie saai stad. Te oordeel na die dronklappe wat ek ontmoet het en die intellektuele mense wat na die hotel gekom het om my te kom groet, is die inwoners ook baie saai."<ref name="Masha 1890">Brief aan sy suster, Masja, 20 Mei 1890. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Tsjechof het baie dinge op Sachalin gesien wat hom geskok en woedend gemaak het, soos geseling, bedrog met voorraad en gedwonge [[prostitusie]] onder vroue. Hy het geskryf: "Daar was tye dat ek gevoel het ek sien voor my die uiterste grense van die mens se degradasie."{{sfn|Wood|2000|p=85}}{{sfn|Rayfield|1997|p=230}} Hy is veral getref deur die lot van die kinders wat saam met hulle ouers in die kampe moes bly: {{quote|Op die [[Amoer]]-stoomskip op pad na Sachalin was daar ’n gevangene wat sy vrou vermoor het en boeie aan sy bene gehad het. Sy dogtertjie, ’n meisie van ses, was saam met hom. Ek het opgemerk hoe die meisie oral waar die gevangene gaan, agter hom aanhardloop en aan sy boeie vashou. Snags het die kind saam met die misdadigers en soldate geslaap, almal saam op ’n hoop.<ref>Letter to A.F. Koni, 16 Januarie 1891. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Tsjechof het later gesê welsyn is nie die antwoord nie, maar dat die regering ’n plig het om die menslike behandeling van die gevangenes te finansier. Sy bevindings is in 1893 en 1894 gepubliseer as ''Ostrof Sachalin'' (''Sachalin-eiland''), ’n werk van sosiologie, nie letterkunde nie.{{sfn|Malcolm|2004|p=125}}<ref name="Simmons 229">{{harvnb|Simmons|1970|p=229}}</ref> Tsjechof het ’n letterkundige werk ook oor Sachalin geskryf: die kortverhaal ''Die Moord''.<ref>[https://www.gutenberg.org/ebooks/13419 "The Murder"]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> Die laaste deel speel op Sachalin af, waar die moordenaar Jakof in die nag kool laai terwyl hy huis toe verlang. === Melichowo === [[Lêer:Melihovo.jpg|duimnael|240px|Melichowo, nou ’n museum.]] In 1892 het Tsjechof die klein landgoed Melichowo by Lopasnja gekoop. Hy het saam met sy ouers daar gaan woon en sy hulp as geneesheer aangebied in ’n [[cholera]]-epidemie in die omgewing.<ref>Wood, James, ''What Chekhov Meant by Life'', in ''The Broken Estate: Essays in Literature and Belief'', Pimlico, 2000-uitgawe, {{ISBN|978-0-7126-6557-5}}</ref> Sy broer Michail, ’n lid van die huishouding daar, het geskryf: {{quote|Van die eerste dag dat Tsjechof na Melichowo verhuis het, het die siekes binne 20&nbsp;myl [32&nbsp;km] na hom begin stroom. Hulle het te voet gekom en is met perdekarre aangery, en hy is dikwels kom haal na pasiënte wat ver was. Soms het boervroue en {{nowrap|-meisies}} van vroeg soggens voor sy deur gewag.<ref name=autogenerated1>Memoires deur Michail Tsjechof, in ’n voorwoord tot Constance Garnett se vertaling van Tsjechof se briewe, 1920.</ref>}} [[Lêer:Anton Chekhov 1897 in Melihovo.jpg|duimnael|links|180px|Tsjechof in 1897 in Melichowo.]] Tsjechof het baie geld op [[medisyne]] uitgegee, maar die ure lange reise om die siekes te besoek was die grootste uitgawe. Dit het ook vir hom minder tyd gelaat om te skryf.<ref name="autogenerated1" /> Tog het sy werk as geneesheer sy skryfwerk verryk deurdat hy in noue kontak gebring is met alle vlakke van die Russiese gemeenskap. Hy het byvoorbeeld eerstehands die kleinboere se ongesonde en beknopte lewensomstandighede ervaar wat hy in sy kortverhaal ''Kleinboere'' oproep. Hy het ook die rykes besoek en in sy notaboek aangeteken: "Aristokrate? Dieselfde lelike lywe en fisieke onsindelikheid, dieselfde tandelose ouderdom en weersinwekkende dood as met markvroue."<ref name="note">[https://www.gutenberg.org/ebooks/12494 ''Note-Book''.]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> In 1894 het Tsjechof sy toneelstuk ''Die Seemeeu'' in ’n hut begin skryf wat hy in die boord van Melichowo laat bou het. In die twee jaar sedert hy na die landgoed getrek het, het hy die huis hermeubileer, landbou en tuinbou beoefen, die boord en dam versorg en baie bome geplant. Laasgenoemde het hy, volgens Michail, versorg "asof dit sy kinders is. Nes kolonel Wersjinin in sy ''Drie Susters'' het hy, terwyl hy na hulle kyk, gedroom oor hoe hulle oor drie- of vierhonderd jaar sou wees."<ref name="Bio" /> Die eerste nag van ''Die Seemeeu'' in die Aleksandrinski-teater in Sint Petersburg op 17 Oktober 1896 was ’n fiasko. Die gehoor het geboe en Tsjechof het die verhoog afgesweer.{{sfn|Rayfield|1997|pp=394–398}} Maar die stuk het die teaterdirekteur, Wladimir Nemirowitsj-Dantsjenko, so beïndruk dat hy sy kollega Konstantin Stanislafski oorreed het om ’n nuwe produksie daarvan in 1898 op die been te bring vir die innoverende Moskouse Kunsteater.<ref name="Ben">Benedetti, ''Stanislavski: An Introduction'', 25.</ref> Stanislafski het die stuk laat slaag en Tsjechof se belangstelling in toneelstukke weer laat opvlam. Die Kunsteater het nog kommissies vir toneelstukke aan Tsjechof gegee en het die volgende jaar ''Oom Wanja'' opgevoer, wat Tsjechof in 1896 voltooi het.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=390–391}}</ref> === Jalta === [[Lêer:1900 yalta-gorky and chekhov.jpg|links|240px|duimnael|Tsjechof en Gorki, Jalta, 1900.]] In Maart 1897 het Tsjechof ernstige bloeding op sy longe gehad terwyl hy op besoek aan Moskou was. Hy is met groot moeite oorreed om in ’n kliniek opgeneem te word. Die dokters het tuberkulose aan die boonste deel van sy longe gediagnoseer en ’n verandering van lewenstyl voorgestel.<ref>Brief aan Soeworin, 1 April 1897. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Tolstoy and chekhov.jpg|200px|duimnael|Tsjechof en Tolstoi, Jalta, 1901.]] [[Lêer:Anton Chekhov and Olga Knipper, 1901.jpg|duimnael|200px|Tsjechof en Olga in 1901 op hulle wittebrood.]] Ná sy pa se dood in 1898 het Tsjechof ’n stuk grond aan die buitewyke van [[Jalta]] gekoop en ’n villa daarop laat bou. Hy, sy ma en sy suster het die volgende jaar soontoe verhuis. Hoewel hy bome en blomme geplant, honde en mak kraanvoëls aangehou en gaste soos [[Leo Tolstoi]] en [[Maksim Gorki]] ontvang het, was Tsjechof altyd verlig om sy "warm [[Siberië]]" agter te laat vir reise na Moskou en oorsee. Hy het besluit om terug te trek na Taganrog sodra water soontoe aangelê is.<ref>Olga Knipper, "Memoir", in Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 37, 270.</ref><ref name="Bartlett 2">Bartlett, 2.</ref> In Jalta het hy nog twee toneelstukke vir die Kunsteater geskryf. Hy het moeiliker geskryf – langer as ’n jaar aan ''Drie Susters'' en ''Die Kersieboord''.{{sfn|Malcolm|2004|pp=170–171}} Op 25 Mei 1901 het Tsjechof stil-stil met Olga Knipper getrou vanweë sy vrees vir huwelike.<ref>Brief aan Olga Knipper, 19 April 1901.</ref><ref name="Benedetti 125">Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 125.</ref> Sy was ’n voormalige beskermling en minnares van Nemirowitsj-Dantsjenko wat hy die eerste keer ontmoet het tydens kleedrepetisies vir ''Die Seemeeu''.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|p=500}}</ref> Tot in daardie stadium het Tsjechof, wat as Rusland se "ontwykendste letterkundige oujongkêrel" bekend was,<ref>Harvey Pitcher in ''Chekhov's Leading Lady'', aangehaal in {{harvnb|Malcolm|2004|p=59}}.</ref> kortstondige liaisons en besoeke aan bordele verkies.<ref>{{harvnb|Wood|2000|p=78}}</ref> Hy het eenkeer aan Soeworin geskryf: {{quote|Natuurlik sal ek trou as jy wil hê ek moet. Maar op hierdie voorwaardes: Alles moet wees soos voorheen – dit wil sê, sy moet in Moskou woon en ek op die platteland, en ek sal haar kom besoek... Ek belowe ek sal ’n uitstekende man wees, maar gee my ’n vrou wat, soos die maan, nie elke dag in my lug sal verskyn nie.<ref>Brief aan Soeworin, 23 Maart 1895. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Die brief het profeties blyk te wees oor Tsjechof se ooreenkoms met Olga: Hy het hoofsaaklik in Jalta gebly en sy in Moskou, waar sy toneelgespeel het. In 1902 het Olga ’n [[miskraam]] gehad. Die Russiesdosent Donald Rayfield het bewyse gelewer, wat op die paartjie se briewe geskoei was, dat die baba verwek is in 'n tyd toe Tsjechof en Olga nie saam was nie, hoewel Russiese geleerdes die bewering verwerp.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=556–557|ps=Rayfield also tentatively suggests, drawing on obstetric clues, that Olga suffered an ectopic pregnancy rather than a miscarriage.}}</ref><ref name="Simmons Benedetti">There was certainly tension between the couple after the miscarriage, though {{harvnb|Simmons|1970|p=569}}, and Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 241, put this down to Chekhov's mother and sister blaming the miscarriage on Olga's late-night socialising with her actor friends.</ref> Die letterkundige nalatenskap van dié langafstandhuwelik is 'n korrespondensie met juweeltjies van teatergeskiedenis, insluitende klagtes oor Stanislafski se redigeringsmetodes en Tsjechof se advies aan Olga oor optrede in sy toneelstukke.<ref>Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress: The Love Letters of Olga Knipper and Anton Chekhov''.</ref> In Jalta het Tsjechof een van sy beroemdste stories geskryf:<ref>{{Cite web|url=http://www.eastoftheweb.com/short-stories/UBooks/LadyWith.shtml|title=Lady with lapdog|last=Chekhov|first=Anton|website=Short Stories}}</ref> ''Die Dame met die Hondjie''.<ref>{{cite news|author=Rosamund, Bartlett|title=The House That Chekhov Built |journal=London Evening Standard|date= 2 February 2010|page=31}}</ref> Dit gaan oor wat aanvanklik ’n kortstondige verhouding is tussen ’n siniese getroude man en ’n ongelukkig getroude vrou wat mekaar op vakansie in Jalta ontmoet. Nie een verwag dat iets daaruit sal ontwikkel nie. Onverwags raak hulle egter mettertyd verlief en loop hulle die risiko van ’n skandaal en om die sekuriteit van albei se gesinslewe te verloor. Die storie gee hulle gevoelens vir mekaar wonderlik weer, veral die innerlike transformasie wat die siniese man ondergaan vanweë die liefde en hulle onvermoë om die saak op te los deur óf van hulle gesinne óf mekaar af te sien.<ref>"Overview: 'The Lady with the Dog'." ''Characters in 20th-Century Literature.'' Laurie Lanzen Harris. Detroit: Gale Research, 1990. Literature Resource Center. Web. 3 November 2011.</ref> === Dood === Teen Mei 1904 was Tsjechof terminaal siek aan tuberkulose. Michail Tsjechof het later vertel enigiemand wat hom gesien het, het geweet die einde is nie ver nie, "maar hoe nader die einde gekom het, hoe minder het hy dit blykbaar besef".<ref name="Bio" /> Op 3 Junie het hy saam met Olga na die Duitse spa-dorp Badenweiler in die [[Swartwoud]] vertrek, van waar hy oënskynlik vrolike briewe vir sy suster, Masja, geskryf en die kos en omgewing beskryf het. Hy het haar en sy ma verseker hy raak beter. In sy laaste brief het hy gekla oor hoe Duitse vroue aantrek.<ref>Brief aan Masja, 28 Junie 1904. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> In 1908 het Olga oor haar man se laaste oomblikke geskryf: {{quote|Anton het ongewoon regop gesit en hard en duidelik gesê (hoewel hy feitlik geen Duits geken het nie): "Ich sterbe." ("Ek sterf.") Die dokter het hom kalmeer, ’n naald geneem, hom ’n inspuiting van kanfer gegee en [[sjampanje]] bestel. Anton het ’n volle glas geneem, daarna gekyk, vir my geglimlag en gesê: "Ek het lank laas sjampanje gedrink." Hy het dit gedrink en stil op sy linkersy gelê, en ek het net tyd gehad om na hom te hardloop en oor die bed te leun om sy naam te roep, maar hy het ophou asemhaal en het so vreedsaam soos ’n kind geslaap&nbsp;...<ref>Olga Knipper, ''Memoir'', in Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 284.</ref>}} == Nalatenskap == ’n Paar maande voor sy dood het Tsjechof aan die skrywer [[Iwan Boenin]] vertel hy dink mense sal sy werk nog sewe jaar lank lees. "Hoekom sewe?" het Boenin gevra. "Wel, sewe en ’n half," het Tsjechof geantwoord. "Dis nie sleg nie. Ek het nog ses jaar om te lewe."{{sfn|Payne|1991|p=XXXVI}} [[Lêer:Anton P Chekhov.jpg|duimnael|180px|Tsjechof as jong man.]] Tsjechof se reputasie ná sy dood het sy voorspelling ver oortref. Die ovasies vir die toneelstuk ''Die Kersieboord'' in die jaar van sy dood het die Russiese gehore se groot dunk van die skrywer weerspieël, en dit het hom as die gewildste letterkundige ster gevestig naas [[Leo Tolstoi|Tolstoi]], wat ses jaar langer as hy gelewe het. Tolstoi was ’n groot bewonderaar van Tsjechof se kortverhale en het ’n reeks in ’n boek laat bind wat hy as "beste gehalte" en "tweede beste gehalte" beskou het. In die eerste kategorie was: ''Kinders'', ''Die Koormeisie'','' ’n Toneelstuk'', ''Tuis'', ''Ellende'', ''Die Wegloper'', ''In die Hof'', ''Wanka'', ''Dames'','' ’n Boosdoener'', ''Die Seuns'', ''Duisternis'', ''Vaak'', ''Die Helpmaat'' en ''Die Liefling''. In die twee kategorie was:'' ’n Oortreding'', ''Hartseer'', ''Die Heks'', ''Werotsjka'', ''In ’n Vreemde Land'', ''Die Kok se troue'','' ’n Vervelige Saak'','' ’n Omwenteling'', ''O! Die Publiek!'', ''Die Masker'','' ’n Vrou se Geluk'', ''Senuwees'', ''Die Troue'','' ’n Weerlose Skepsel'' en ''Boervroue''.{{sfn|Simmons|1970|p=595}} Tsjechof se werk is ook geprys deur verskeie van Rusland se invloedrykste radikale politieke denkers. As enigiemand getwyfel het aan die somberheid en ellendige armoede van Rusland van die 1880's, het die [[Anargisme|anargis]] [[Pjotr Kropotkin]] geskryf, "lees net Tsjechof se romans!"<ref>{{cite web | title=The Constitutional Movement in Russia | url=http://www.revoltlib.com/?id=142 | author=Peter Kropotkin | publisher=The Nineteenth Century | website=revoltlib.com | date=1905-01-01 | access-date=2021-09-28 | archive-date=2019-11-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191103020419/http://www.revoltlib.com/?id=142 | url-status=dead }}</ref> Die [[filosoof]] en [[digter]] Raymond Tallis het verder vertel [[Wladimir Lenin]] het geglo hy het ’n rewolusionêre geword nadat hy die kortverhaal ''Saal No. 6'' gelees het.<ref>{{cite book | title= In Defence of Wonder and Other Philosophical Reflections | url=https://books.google.com/books?id=aFhsBAAAQBAJ&q=Karl+Marx+ward+no+six&pg=PT154 | author=Raymond Tallis | publisher=Routledge | date=2014-09-03 |isbn = 978-1-317-54740-2}}</ref> Nadat hy dit gelees het, het Lenin glo gesê: "Ek het absoluut gevoel of ek self in Saal 6 toegesluit is!"<ref>{{cite web | title=To The Finland Station | author=Edmund Wilson | url=https://archive.org/details/WilsonToTheFinlandStation/page/n369/mode/2up?q=Ward+6+myself | publisher=Doubleday | website=archive.org | date=1940 | quote="When Vladimir finished reading this story, he was seized with such a horror that he could not bear to stay in his room. He went out to find someone to talk to, but it was late: they had all gone to bed. “I absolutely had the feeling,” he told his sister next day, "that I was shut up in Ward 6 myself!”" }}</ref> [[Lêer:Спектакль Чехова Медведь шарж 1889 год.jpg|duimnael|180px|links|Tekenprent vir die produksie van ''Die Beer'' in die Korsj-teater, ''Osolki''. 1889.]] In Tsjechof se leeftyd het die meeste Britse en Ierse resensente nie van sy werk gehou nie; E.J. Dillon het gedink Tsjechof se onbestendige, ruggraatlose, swerwende mense is afstootlik, en R.E.C. Long het gesê Tsjechof se karakters is weersinwekkend en dat Tsjechof "dit geniet het om die laaste stukkies waardigheid van die menslike siel af te stroop".<ref>{{cite journal|last=Meister|first=Charles W.|year=1953|title=Chekhov's Reception in England and America|journal=American Slavic and East European Review|volume=12|issue=1|pages=109–121|jstor=3004259|doi=10.2307/3004259}}</ref> Ná Tsjechof se dood is sy werk in heroënskou geneem. Constance Garnett het met sy vertalings in [[Engels]] baie lesers gewen, asook die bewondering van skrywers soos [[James Joyce]], [[Virginia Woolf]] en [[Katherine Mansfield]], wie se storie "The Child Who Was Tired" soortgelyk aan Tsjechof se "Vaak" is.<ref>{{cite book|author=William H. New|title=Reading Mansfield and Metaphors of Reform|url=https://archive.org/details/readingmansfield0000neww|publisher=McGill-Queen's Press|year=1999|isbn= 978-0-7735-1791-2|pages=[https://archive.org/details/readingmansfield0000neww/page/15 15]–17}}</ref> Die Russiese resensent D.S. Mirsky, wat in [[Engeland]] gewoon het, het Tsjechof se gewildheid in dié land verduidelik aan die hand van sy "ongewone verwerping van wat ons heroïese waardes kan noem".{{sfn|Wood|2000|p=77}} In Rusland self het Tsjechof se dramas uit die mode geraak ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|rewolusie]], maar dit is later in die Sowjet-kanon opgeneem. Die karakter Lopachin is byvoorbeeld herskep in ’n held van die nuwe orde wat uit ’n nederige agtergrond uitstyg en eindelik die rykes se landgoede oorneem.<ref>Allen, 88.</ref><ref name="Danchenko">"Hulle sal nie ’n toneelstuk toelaat wat oënskylik die verlore landgoede van die rykes betreur nie." Brief van Wladimir Nemirowitsj-Dantsjenko, aangehaal deur Anatoli Smelianski in "Tsjechof at the Moscow Art Theatre", van ''The Cambridge Companion to Tsjechof'', 31–32.</ref> Een van die eerste nie-Russe wat Tsjechof se toneelstukke geprys het, is [[George Bernard Shaw]], wat vir sy ''Heartbreak House'' die subtitel "A Fantasia in the Russian Manner on English Themes" gegee het. Hy het die ooreenkomste uitgewys tussen die penarie van die Britse grondbesittersklas en dié van hulle Russiese eweknieë soos deur Tsjechof uitgebeeld: "dieselfde aangename mense, dieselfde volslae futiliteit".<ref>Anna Obraztsova in "Bernard Shaw's Dialogue with Chekhov", uit Miles, 43–44.</ref> [[Lêer:Chekhov 1898 by Osip Braz.jpg|duimnael|180px|Osip Braz se ''Portret van Anton Tsjechof''.]] In die [[VSA]] het Tsjechof se werk eers effens later gewild geword, hoofsaaklik danksy die invloed van Stanislafski se stelsel van toneelspel, met sy idee van subteks (wat nie uitdruklik deur die karakters of skrywer weergegee word nie): "Tsjechof het dikwels nie sy gedagtes in dialoog weergegee nie," het Stanislafski geskryf, "maar deur verposings of tussen die lyne of in antwoorde wat uit ’n enkele woord bestaan&nbsp;... die karakters voel en dink dikwels goed wat nie deur hulle gesê word nie."<ref>Reynolds, Elizabeth (red.), ''Stanislavski's Legacy'', Theatre Arts Books, 1987, {{ISBN|978-0-87830-127-0}}, 81, 83.</ref><ref name="Eßlin">"Dit was Tsjechof wat die eerste keer met opset dialoog geskryf het waarin die grootste emosies onder die oppervlak voorkom. Dit was hy wat uitdrukking aan die idee gegee het dat mense feitlik nooit met mekaar in uitdruklike terme oor hulle diepste emosies praat nie, dat die groot, tragiese, kritieke oomblikke gewoonlik voorkom buite oënskynlik onbeduidende gesprekke." Martin Esslin, uit ''Text and Subtext in Shavian Drama'', in ''1922: Shaw and the last Hundred Years'', red. Bernard. F. Dukore, Penn State Press, 1994, {{ISBN|978-0-271-01324-4}}, 200.</ref> Die Group Theatre in New York het veral die subteksbenadering tot drama ontwikkel en geslagte van Amerikaanse dramaturge, draaiboekskrywers en akteurs beïnvloed, insluitende [[Clifford Odets]], [[Elia Kazan]] en veral [[Lee Strasberg]]. Strasberg se Actors Studio en die metodebenadering tot toneelspel het op hulle beurt weer baie akteurs beïnvloed, soos [[Marlon Brando]] en [[Robert de Niro]], hoewel die Tsjechof-tradisie teen daardie tyd verwring is deur ’n preokkupasie met realisme.<ref>"Lee Strasberg het myns insiens ’n slagoffer geword van die tradisionele idee van Tsjechowiaanse teater&nbsp;... [hy het] geen ruimte gelaat vir Tshechof se beeldspraak nie." Georgii Tostonogov oor Strasberg se produksies ''Drie Susters'' in ''The Drama Review'' (winter 1968), aangehal deur Styan, 121.</ref> In 1981 het die dramaturg [[Tennessee Williams]] ''Die Seemeeu'' verwerk as ''The Notebook of Trigorin''. Een van Anton se broerskinders, Michael Chekhov, sou ook baie tot moderne teater bydra, veral met sy unieke toneelspelmetodes, wat Stanislafski se idees verder ontwikkel het. Ondanks Tsjechof se reputasie as ’n dramaturg, meen William Boyd sy kortverhale is sy grootste prestasie.<ref name="Boyd">[http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,1261403,00.html ''A Chekhov Lexicon,''] deur William Boyd, ''The Guardian'', 3 Julie 2004. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> Raymond Carver, wat die kortverhaal "Errand" oor Tsjechof se dood geskryf het, het gesê Tsjechof was die grootste van alle kortverhaalskrywers: {{quote|Tsjechof se stories is nou so wonderlik (en noodsaaklik) as toe hulle die eerste keer verskyn het. Dit is nie net die enorme hoeveelheid stories wat hy geskryf het nie – want min skrywers, indien enige, het meer geskryf – dit is die ongelooflike reëlmaat waarmee hy meesterstukke geskep het, stories wat ons ablusie gee sowel as behaag en ontroer, wat ons emosies ontbloot op maniere wat net ware kuns kan regkry.<ref>Bartlett, [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,,1261382,00.html "From Russia, with Love"], ''The Guardian'', 15 Julie 2004. Besoek op 17 Februarie 2007.</ref>}} [[Ernest Hemingway]], nog ’n skrywer wat deur Tsjechof beïnvloed is, was minder vleiend: "Tsjechof het sowat ses goeie stories geskryf. Maar hy was ’n amateurskrywer."<ref>Brief van [[Ernest Hemingway]] aan Archibald MacLeish, 1925 (uit ''Selected Letters'', p. 179), in ''Ernest Hemingway on Writing'', red. Larry W. Phillips, Touchstone, (1984) 1999, {{ISBN|978-0-684-18119-6}}, 101.</ref> [[Vladimir Nabokov]] het Tsjechof se "mengelmoes van verskriklike prosaïsmes, pasgemaakte epifette, herhalings" gekritiseer.{{sfn|Wood|2000|p=82}}<ref>[[q:Anton Chekhov#Quotes about Chekhov|Wikiquote quotes about Chekhov]]</ref> Maar hy het ook verklaar: "Tog is dit sy werk wat ek sal saamvat na ’n ander planeet."<ref name="Karlinsky">{{cite journal|last=Karlinsky|first=Simon|date=2008-06-13|title=Nabokov and Chekhov: Affinities, parallels, structures|url=http://revel.unice.fr/cycnos/index.html?id=1276|volume=10|issue=n°1 NABOKOV : Autobiography, Biography and Fiction|access-date=2018-09-10|website=Cycno}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En hy het "Die Dame met die Hondjie" genoem "een van die beste stories wat nog geskryf is" in sy uitbeelding van ’n problematiese verhouding. Hy het gesê Tsjechof skryf "op die manier waarop een mens die belangrikste dinge in sy lewe aan ’n ander sal vertel, stadig maar tog sonder onderbreking, in ’n effens gedempte stem."<ref>Uit [[Vladimir Nabokov]] se ''Lectures on Russian Literature'', aangehaal deur Francine Prose in ''Learning from Chekhov'', 231.</ref> [[Lêer:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|duimnael|180px|Tsjechof in 1900 in Jalta.]] Alan Twigg, die hoofredakteur en uitgewer van die [[Kanada|Kanadese]] boekresensietydskrif ''B.C. BookWorld'', het geskryf: {{quote|'n Mens kan sê Anton Tsjechof is die tweede gewildste skrywer op die planeet. Net Shakespeare se werk is meer as Tsjechof s'n verwerk vir rolprente, volgens die rolprentdatabasis [[IMDb]].&nbsp;... Oor die algemeen weet ons minder van Tsjechof as van die geheimsinnige Shakespeare.<ref>{{Cite book|title = Memories of Chekhov: Accounts of the Writer from His Family, Friends and Contemporaries. Voorwoord deur Alan Twigg.|last = Sekirin|first = Peter|publisher = MacFarland Publishers|year = 2011|isbn = 978-0-7864-5871-4|location = Jefferson, NC|pages = 1}}</ref>}} [[Lêer:Three Sisters cover 1901.jpg|duimnael|180px|links|''Drie Susters'' («Три Сестры»), eerste uitgawe, 1901.]] Tsjechof het ook die werk van [[Japan]]nese dramaturge soos Shimizu Kunio, Yōji Sakate en Ai Nagai beïnvloed. Resensente het ’n ooreenkoms opgemerk in hoe Tsjechof en Shimizu ’n mengsel van ligte humor en intense uitbeeldings van verlange gebruik.<ref>{{cite book|last1=Rimer|first1=J.|title=Japanese Theatre and the International Stage|publisher=Koninklijke Brill NV|location=Leiden, The Netherlands|isbn=978-90-04-12011-2|pages=299–311|year=2001}}</ref> Sakate het verskeie van Tsjechof se toneelstukke verwerk.<ref name=Clayton>{{cite book|last1=Clayton|first1=J. Douglas|title=Adapting Chekhov: The Text and Its Mutations|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-50969-5|pages=269–270|year=2013}}</ref> Nagai het dieselfde gedoen, onder meer met ''Drie Susters'', en dit omskep in sy styl van satiriese realisme terwyl hy nadruk lê op die sosiale kwessies in die toneelstuk.<ref name="Clayton" /> Tsjechof se werk is vir die groot skerm verwerk, insluitende [[Sidney Lumet]] se ''Sea Gull'' en [[Louis Malle]] se ''Vanya on 42nd Street''. [[Laurence Olivier]] se finale poging as regisseur was ’n 1970-verwerking van die prent ''Three Sisters'', waarin hy ook ’n byspeler was. Tsjechof se werk het ook al as inspirasie gedien vir verskeie rolprente of is daarin genoem. In [[Andrei Tarkofski]] se prent van 1975, ''The Mirror'', bespreek karakters die kortverhaal "Saal No. 6". [[Woody Allen]] is deur Tsjechof beïnvloed en in baie van sy prente is daar verwysings na Tsjechof se werk, insluitende ''Love and Death'' (1975), ''Interiors'' (1978) en ''Hannah and Her Sisters'' (1986). ''Die Kersieboord'' het ’n rol in die komedieprent ''Henry's Crime'' (2011) en deel van ’n verhoogopvoering van ''Drie Susters'' is te sien in die 2014-dramaprent ''Still Alice''. Verskeie van Tsjechof se kortverhale is verwerk vir episodes van die [[Indië|Indiese]] [[TV]]-reeks van 1986 ''Katha Sagar''. Nog ’n Indiese TV-reeks, ''Chekhov Ki Duniya'', is in die 1990's vertoon. Verskeie van Tsjechof se werke is daarin verwerk.<ref>{{cite web |title=Chekhov Ki Duniya |url=https://nettv4u.com/about/Hindi/tv-serials/chekhov-ki-duniya |website=nettv4u |language=en}}</ref> Die [[Palme d'Or]]-wenner ''Winter Sleep'' van die [[Turkye|Turkse]] regisseur en draaiboekskrywer Nuri Bilge Ceylan is ’n verwerking van ''Die Vrou'', ’n kortverhaal deur Tsjechof. == Bibliografie == {{div col|3}} Tsjechof het tussen 1880 en 1903 byna 300 prosawerke geskryf. Die meeste daarvan is kortverhale, al is sommige lank genoeg om novelles of romans genoem te word. ’n Paar van die bekendstes is: * '''Kortverhale''' ** ''Die Hol Spieël'' (1883) ** ''Die Sweedse Lucifer'' (1883) ** ''Die Afgevaardigde'' (1883) ** '' ’n Verskriklike Nag'' (1884) ** ''Twee Briewe'' (1884) ** ''Uit die Herinneringe van ’n Idealis'' (1885) ** ''Die Drama op die Jag'' (1885, roman) ** ''Die Redekunstenaar'' (1886) ** ''Die Dames'' (1886) ** ''Voortreflike Mense'' (1886) ** ''Die Oortolliges'' (1886) ** ''Vyande'' (1887) ** ''Uit die Dagboek van ’n Opvlieënde Mens'' (1887) ** ''Die Weddenskap'' (1888) ** '' ’n Treurige Geskiedenis'' (1889) ** ''Perdediewe'' (1890) ** ''Die Tweegeveg'' (1891) ** ''My Vrou'' (1892) ** ''Saal No. 6'' (1892) ** ''Die Verhaal van ’n Onbekende'' (1893, novelle) ** ''Wolodja die Grote en Wolodja die Kleine'' (1893) ** ''Die Swart Monnik'' (1894) ** ''Vroueheerskappy'' (1894) ** ''Die Viool van Rotschild'' (1894) ** ''Witkoppie'' (1895) ** ''My Lewe'' (1896, novelle) ** ''Die Boere'' (1897) ** ''Die Dame met die Hondjie'' (1899) ** ''In die Ravyn'' (1900) ** ''Die Biskop'' (1902) * '''Dramas''' ** ''Iwanof'' (1887-'89) ** ''Die Meeu'' (1896) ** ''Oom Wanja'' (1897) ** ''Drie Susters'' (1900-'01) ** ''Die Kersieboord'' (1903-'04) ** ''Langs die Groot Weg'' (1885) ** '' ’n Swanesang'' (1887-'88) ** ''Die Beer'' (1888) ** ''Die Huweliksaansoek'' (1888-'89) ** ''Die Bruilof'' (1889-'90) ** ''Die Jubileum'' (1891) ** ''Oor die Skandaligheid van Tabak'' (1902) * '''Niefiksie''' ** ''Sachalin-eiland'' (1893-'94) {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} === Bronne === {{refbegin|4}} * Allen, David, ''Performing Chekhov'', Routledge (UK), 2001, {{ISBN|978-0-415-18934-7}} * Bartlett, Rosamund, en Anthony Phillips (vert.), ''Chekhov: A Life in Letters'', Penguin Books, 2004, {{ISBN|978-0-14-044922-8}} * Bartlett, Rosamund, ''Chekhov: Scenes from a Life'', Free Press, 2004, {{ISBN|978-0-7432-3074-2}} * Benedetti, Jean (red. en vert.), ''Dear Writer, Dear Actress: The Love Letters of Olga Knipper and Anton Chekhov'', Methuen Publishing Ltd, 1998-uitg., {{ISBN|978-0-413-72390-1}} * Benedetti, Jean, ''Stanislavski: An Introduction'', Methuen Drama, 1989-uitg., {{ISBN|978-0-413-50030-4}} * Borny, Geoffrey, ''Interpreting Chekhov'', ANU Press, 2006, {{ISBN|1-920942-68-8}}, [https://press.anu.edu.au/publications/interpreting-chekhov/download gratis aflaai] * Chekhov, Anton, ''About Love and Other Stories'', vert. Rosamund Bartlett, Oxford University Press, 2004, {{ISBN|978-0-19-280260-6}} * Chekhov, Anton, ''The Undiscovered Chekhov: Fifty New Stories'', vertaal deur Peter Constantine, Duck Editions, 2001, {{ISBN|978-0-7156-3106-5}} * Chekhov, Anton, ''Easter Week'', vert. Michael Henry Heim, Shackman Press, 2010 * {{cite book |last1=Chekhov |first1=Anton |translator-last=Payne |translator-first=Robert |year=1991 |title=Forty Stories |url=https://archive.org/details/fortystories0000chek |publisher=Vintage Classics|location=New York, New York |isbn=978-0-679-73375-1 |ref={{sfnref|Payne|1991}} }} * Chekhov, Anton, ''Letters of Anton Chekhov to His Family and Friends with Biographical Sketch'', vertaal deur Constance Garnett, Macmillan, 1920. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 Volle teks by Gutenberg.]. Besoek op 16 Februarie 2007. * Chekhov, Anton, ''Note-Book of Anton Chekhov,'' vertaal deur S.S. Koteliansky en Leonard Woolf, B.W. Huebsch, 1921. [https://www.gutenberg.org/ebooks/12494 Volle teks by Gutenberg.]. Besoek op 16 Februarie 2007. * Chekhov, Anton, ''The Other Chekhov'', red. Okla Elliott en Kyle Minor. New American Press, 2008, {{ISBN|978-0-9729679-8-3}} * Chekhov, Anton, ''Seven Short Novels'', vert. Barbara Makanowitzky, W.W.Norton & Company, 2003, {{ISBN|978-0-393-00552-3}} * Clyman, T. W. (red.). A Chekhov companion. Westport, Ct: Greenwood Press, (1985). {{ISBN|9780313234231}} * Finke, Michael C., ''Chekhov's 'Steppe': A Metapoetic Journey'', ’n essay in ''Anton Chekhov Rediscovered'', red. Savely Senderovich en Munir Sendich, Michigan Russian Language Journal, 1988, {{OCLC|17003357}} * Finke, Michael C., ''Seeing Chekhov: Life and Art'', Cornell UP, 2005, {{ISBN|978-0-8014-4315-2}} * Gerhardie, William, ''Anton Chekhov'', Macdonald, (1923) 1974, {{ISBN|978-0-356-04609-9}} * Gorky, Maksim, Alexander Kuprin, I.A. Bunin, ''Reminiscences of Anton Chekhov'', vert. S.S. Koteliansky en Leonard Woolf, B.W.Huebsch, 1921. [http://www.eldritchpress.org/ac/gorky.htm Lees by eldritchpress.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914035439/http://www.eldritchpress.org/ac/gorky.htm |date=14 September 2015 }} Besoek op 16 Februarie 2007. * Gottlieb, Vera, Paul Allain (reds.), ''The Cambridge Companion to Chekhov'', Cambridge University Press, 2000, {{ISBN|978-0-521-58917-8}} * Jackson, Robert Louis, ''Dostoevsky in Chekhov's Garden of Eden&nbsp;– 'Because of Little Apples','' in ''Dialogues with Dostoevsky'', Stanford University Press, 1993, {{ISBN|978-0-8047-2120-2}} * Klawans, Harold L., ''Chekhov's Lie'', 1997, {{ISBN|1-888799-12-9}}. * {{cite book |last1=Malcolm |first1=Janet |title=Reading Chekhov, a Critical Journey |location=London |publisher=Granta Publications |year=2004 |orig-year=2001 |isbn=978-1-86207-635-8 |oclc=224119811 }} * Miles, Patrick (red.), ''Chekhov on the British Stage'', Cambridge University Press, 1993, {{ISBN|978-0-521-38467-4}} * Nabokov, Vladimir, ''Anton Chekhov'', in ''Lectures on Russian Literature'', Harvest/HBJ Books, [1981] 2002, {{ISBN|978-0-15-602776-2}}. * Pitcher, Harvey, ''Chekhov's Leading Lady: Portrait of the Actress Olga Knipper'', J Murray, 1979, {{ISBN|978-0-7195-3681-6}} * Prose, Francine, ''Learning from Chekhov'', in ''Writers on Writing'', red. Robert Pack en Jay Parini, UPNE, 1991, {{ISBN|978-0-87451-560-2}} * {{cite book |last1=Rayfield |first1=Donald |year=1997 |title=Anton Chekhov: A Life |location=Londen |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-8050-5747-8 |id={{OCLC|654644946|229213309}} |url-access=registration |url=https://archive.org/details/antonchekhovlife0000rayf }} * Sekirin, Peter. "Memories of Chekhov: Accounts of the Writer from His Family, Friends and Contemporaries," MacFarland Publishers, 2011, {{ISBN|978-0-7864-5871-4}} * {{cite book |last1=Simmons |first1=Ernest Joseph |title=Chekhov: A Biography |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |orig-year=1962 |year=1970 |isbn=978-0-226-75805-3 |oclc=682992 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/chekhovbiography0000simm_w9k2 }} * Speirs, L. Tolstoy en Chekhov. Cambridge, England: University Press, (1971), {{ISBN|0521079500}} * Stanislavski, Constantin, ''My Life in Art'', Methuen Drama, 1980, {{ISBN|978-0-413-46200-8}} * Styan, John Louis, ''Modern Drama in Theory and Practice'', Cambridge University Press, 1981, {{ISBN|978-0-521-29628-1}} * {{cite book |last1=Wood |first1=James |year=2000 |orig-year=1999 |chapter=What Chekhov Meant by Life |title=The Broken Estate: Essays in Literature and Belief |url=https://archive.org/details/brokenestateessa00wood |location=New York, NY |publisher=Modern Library |isbn=978-0-8041-5190-0 |oclc=863217943}} * Zeiger, Arthur, ''The Plays of Anton Chekhov'', Claxton House, Inc., New York, NY, 1945. * Tufarulo, G, M., ''La Luna è morta e lo specchio infranto. Miti letterari del Novecento'', vol.1 – G. Laterza, Bari, 2009– {{ISBN|978-88-8231-491-0}}. {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.kirjasto.sci.fi/tsehov.htm Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100711081827/http://www.kirjasto.sci.fi/tsehov.htm |date=11 Julie 2010 }} by ''books and writers'' (Petri Liukkonen) * [http://www.online-literature.com/anton_chekhov/ Biography] by ''The Literature Network'' * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=3845755 "Chekhov's Legacy"] deur Cornel West, 2004 * [http://www.ibiblio.org/eldritch/ac/jr/index.htm 201 Stories by Anton Chekhov], vertaal deur Constance Garnett. * [http://www.readmefree.com/anton-chekhov Works of Anton Chekhov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724052115/http://www.readmefree.com/anton-chekhov/ |date=24 Julie 2012 }} aanlyn beskikbaar {{Commons-kategorie inlyn|Anton Chekhov}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is grotendeels vertaal uit die [[:nl:Anton Tsjechov|Nederlandse Wikipedia]] {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Tsjechof, Anton}} [[Kategorie:Russiese skrywers]] [[Kategorie:Modernisme]] [[Kategorie:Geboortes in 1860]] [[Kategorie:Sterftes in 1904]] 1i32lra77xpgilmivf6bq2crmyvghyy 6 72886 2964607 2924742 2026-09-02T20:36:42Z JMK 649 weergawe 2964607 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Nonnie (Jacoba Elizabeth) Greeff, Mev. genl. [[Koos de la Rey]], afgeneem toe sy voorsitster van die [[Lichtenburg]]se Vroue-Helpmekaar was}} |bron=''Helpmekaar Gedenkboek'' |datum=1917 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Mev Nonnie de la Rey, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Koos de la Rey]] kfm396d8gf67p954287sr5l69rj7xpc 0 81121 2964666 2957034 2026-09-03T05:32:05Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964666 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Around the World in Eighty Days - book cover (139390140).jpg|duimnael|regs|Oorspronklike illustrasie deur Alphonse de Neuville en/of Léon Benett van die Franse uitgawe van [[Jules Verne]] se [[roman]] "[[Om die wêreld in 80 dae]]".]] '''Fiksie''' is die vorm van ’n werk wat, gedeeltelik of algeheel, handel oor inligting of gebeure wat nie werklik is nie, en eerder [[Verbeelding|denkbeeldig]] en [[Teorie|teoreties]] is – dus, wat deur die [[skrywer]] versin is. Hoewel fiksie ’n vername vertakking van [[Letterkunde|literêre werke]] omskryf, kan dit ook na [[Teater|teatrale]], [[Rolprent|kinematiese]] of [[Lied|musikale werke]] verwys. Fiksie staan teenoor [[nie-fiksie]], wat te doen het met eksklusiewe feitlike (of ten minste veronderstelde feitlike) gebeure, beskrywings, waarnemings ens. (bv. [[Biografie|biografieë]], [[geskiedenis]]se). {{TOClimit|3}} == Definisie en teorie == Die fiktiewe aard van ’n werk word gewoonlik openlik te kenne gegee, sodat die gehoor verwag dat ’n fiksiewerk in ’n mindere of meerdere mate van die werklike wêreld sal afwyk eerder as om bloot feitelik korrekte weergawes of karakters wat werklike mense is, aan te bied.<ref name="Farner2014">{{cite book |last=Farner |first=Geir |year=2014 |title=Literary Fiction: The Ways We Read Narrative Literature |url=https://archive.org/details/literaryfictionw0000farn |chapter=Chapter 2: What is Literary Fiction? |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-62356-426-1 |language=en}}</ref> Omdat daar algemeen aanvaar word dat fiksie nie by die werklike wêreld hou nie, is die temas en die konteks van ’n fiksiewerk – of en hoe dit met werklike vraagstukke of gebeure verband hou – oop vir interpretasie.<ref name="Culler2000">{{cite book |last=Culler |first=Jonathan |year=2000 |title=Literary Theory: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/literarytheoryve0000cull |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/literarytheoryve0000cull/page/31 31] |isbn=978-0-19-285383-7 |language=en}}</ref> Aangesien fiksie die langste in die letterkunde gevestig is, word die breë studie van die aard, funksie en betekenis van fiksie [[Literatuurstudie|literatuurteorie]] genoem, en die nouer uitleg van bepaalde fiksietekste [[literatuurkritiek]] – met langgevestigde onderafdelings soos film- en teaterkritiek.<ref name="Farner2014" /> Buiten sy verbande met die werklike wêreld kan ’n fiksiewerk ook karakters en gebeure binne hul eie konteks uitbeeld, heeltemal apart van die bekende fisiese heelal: ’n selfstandige fiktiewe heelal. Die skeppende kuns om so ’n verbeelde wêreld op te bou, staan as wêreldbou bekend.<ref name="Hamilton2009">{{cite book |last=Hamilton |first=John |title=You Write It: Science Fiction |url=https://archive.org/details/youwriteitmyster0000hami |date=2009 |publisher=ABDO |isbn=978-1-61714-655-8 |location=Edina, Minnesota |pages=[https://archive.org/details/youwriteitmyster0000hami/page/8 8]–9 |language=en}}</ref> Die literatuurkritikus James Wood voer aan dat fiksie sowel kunsgreep as skynwaarheid (''artifice and verisimilitude'') is: dit verg dus sowel skeppende vindingrykheid as ’n aanvaarbare mate van geloofwaardigheid vir sy gehoor. Hierdie gedagte word dikwels saamgevat in die digter [[Samuel Taylor Coleridge]] se begrip van die gehoor se gewillige opskorting van ongeloof.<ref name="Wood2008">{{cite book |last=Wood |first=James |date=2008 |title=How Fiction Works |url=https://archive.org/details/howfictionworks00wood |location=New York |publisher=Farrar, Straus & Giroux |page=xiii |language=en}}</ref> Geleerdes ondersoek al eeue lank die uitwerking van die ervaring van fiksie en die wyse waarop die gehoor verander word deur die nuwe inligting wat hulle deur fiksie ontdek.<ref name="Farner2014" /> == Kenmerke == Fiksie word dikwels volgens die mate waarin dit by die werklikheid hou, in twee sambreelgenres verdeel. [[Spekulatiewe fiksie]] hou in ’n mindere mate by geloofwaardige mense, gebeure of plekke, en realistiese fiksie in ’n groter mate.<ref name="Kuzminski1979">{{Cite journal |last=Kuzminski |first=Adrian |date=1979 |title=Defending Historical Realism |journal=History and Theory |volume=18 |issue=3 |pages=316–349 |doi=10.2307/2504534 |language=en}}</ref> === Realistiese fiksie === Realistiese fiksie, hoewel dit nie waar is nie, kan moontlik gebeur. Sekere gebeure, die mense en plekke kan selfs bestaan. Dit is moontlik dat versinde gebeure in die toekoms werklik kan afspeel. [[Jules Verne]] se roman '' [[Van die Aarde na die Maan]] '' is byvoorbeeld as moontlik bewys met [[Neil Armstrong]] se maanlanding. Nog ’n sub-genre wat hierby gevoeg kan word, is misdaadfiksie soos: [[Sherlock Holmes]] deur [[Arthur Conan Doyle]], Hercule Poirot deur [[Agatha Christie]]en so voorts. Al hierdie werke beeld ’n fiktiewe maar aanneemlike storie uit. Een sub-genre van realistiese fiksie is die [[historiese roman]], wat om ware groot gebeure en tydperke in die verlede sentreer. Die poging om verhale getrou aan die werklikheid te laat voel en besonderhede meer objektief te beskryf – en die 19de-eeuse kunsbeweging wat hierdie benadering kragtig begin bevorder het – staan as literêre [[Realisme (kunste)|realisme]] bekend, ’n stroming wat sowel fiksie- as nie-fiksiewerke insluit.<ref name="Kuzminski1979" /> === Nie-realistiese fiksie === [[Lêer:Alice par John Tenniel 30.png|duimnael|regs|'n Illustrasie uit [[Lewis Carroll]] se ''[[Alice se avonture in Wonderland]]'', wat die fiktiewe [[Hoofkarakter|protagonis]], Alice uitbeeld besig om [[Fantasieroman|fantasie]]-kroukie te speel.]] Nie-realistiese fiksie is fiksie waarvan die gebeure in die storie nie in die werklikheid kan voorkom nie, soos ’n alternatiewe geskiedenis van die mensdom wat nie opgeteken is nie of [[Wetenskapsfiksie|onmoontlike tegnologie]] wat benodig word. ’n Groot aantal sulke tipe fiksieboeke is in omloop, insluitend werke deur [[Lewis Carroll]] (''[[Alice se avonture in Wonderland]]''), [[J.K. Rowling]] (''[[Harry Potter]] ''), en [[J. R. R. Tolkien]] (''[[Die heerser van die ringe (roman)|Die heerser van die ringe]]''). Selfs fantasie-literatuur is egter tweedimensioneel: dit lê iewers tussen die [[Realisme (kunste)|realisme]] en wonderlike of [[Mitologie|mitiese]] pole. Geografiese detail, karakterbeskrywings ens. skets ’n realistiese retoriek, dit "invites the reader to ignore the text's artifice, to suspend one's disbelief, exercise poetic faith and thereby indulge in the narrative's imaginative world". Die tweedimensionaliteit kom in die storie te voorskyn as verrassend of skrikwekkend. Volgens G. W. Young en G. Wolfe word fiktiewe realiteite buite die teks opgeroep, en word die leser se vorige opvattings ontbloot as onvolledig. Dus "by fiction is one able to gain even fuller constructs of what constitutes reality". Aan die ander kant belig die oneindige fiktiewe moontlikhede die onmoontlikheid daarvan om die werklikheid volledig te ken. Daar is geen kriteria waarmee die samestellings van die werklikheid gemeet kan word nie – as laaste toevlug is dit "entirely fictional".<ref name="subversive" /> === Semi-fiksie === '''Semi-fiksie''' is fiksie wat aan ’n groot aantal nie-fiksie uitvoering gee,<ref name="The Role of Narrative Fiction and Semi-Fiction in Organizational Studies" /> byvoorbeeld: ’n fiktiewe weergawe "gebaseer op ’n ware verhaal", of ’n fiktiewe rekenskap of opnuut saamgestelde biografie. Daar sal gereeld, selfs al beweer die skrywer dat dit waar is, betekenisvolle byvoegings en weglatings tot ’n storie gemaak word vir ’n meer paslike storievertelling. Helfte fiksie en helfte nie-fiksie. === Fiksie teenoor nie-fiksie === In teenstelling met fiksie aanvaar die skeppers van [[nie-fiksie]] verantwoordelikheid daarvoor om inligting, en soms opinie, aan te bied wat slegs op historiese en feitelike werklikheid gegrond is. Ondanks die tradisionele siening dat fiksie en nie-fiksie mekaar se teenoorgesteldes is, vervaag party werke – veral in die moderne tyd – hierdie grens. Dit geld veral werke in eksperimentele verhaalgenres, waaronder party [[Postmodernisme|postmoderne]] fiksie, outofiksie en kreatiewe nie-fiksie soos nie-fiksieromans en dokudramas, maar ook die doelbewuste literêre bedrog waarin fiksie valslik as nie-fiksie bemark word.<ref name="Iftekharuddin2003">{{cite book |title=The Postmodern Short Story: Forms and Issues |url=https://archive.org/details/postmodernshorts0000unse |date=2003 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-32375-1 |editor-last=Iftekharuddin |editor-first=Farhat |page=[https://archive.org/details/postmodernshorts0000unse/page/23 23] |language=en}}</ref><ref name="Menand2018">{{cite magazine |last=Menand |first=Louis |date=2018 |url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/12/10/literary-hoaxes-and-the-ethics-of-authorship |title=Literary Hoaxes and the Ethics of Authorship |magazine=The New Yorker |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Die onderskeid tussen nie-fiksie en fiksie word waarskynlik die beste vanuit die gehoor se oogpunt gedefinieer: ’n werk is nie-fiksie indien sy mense, milieu en plot geheel en al as histories of feitelik werklik ervaar word, en dit is fiksie indien dit in enige van daardie opsigte van die werklikheid afwyk.<ref name="Culler2000" /> Selfs die meeste fiksiewerke bevat elemente van waarheid, of is op een of ander soort waarheid gegrond, of op waarheid uit ’n bepaalde oogpunt. Alle soorte fiksie nooi hul gehoor uit om werklike idees, vraagstukke of insigte – die temas – te verken deur middel van ’n verbeelde milieu, ’n verbeelde reeks gebeure of iets anders wat aan die werklikheid grens sonder om daarmee saam te val. Soos die filosoof Stacie Friend dit stel, lees ons fiksiewerke net soos nie-fiksiewerke asof hulle ''oor'' die werklike wêreld handel, selfs al nooi hulle ons uit om die wêreld anders voor te stel as wat dit werklik is.<ref name="Friend2017">{{cite journal |last=Friend |first=Stacie |year=2017 |title=The Real Foundation of Fictional Worlds |journal=Australasian Journal of Philosophy |volume=95 |pages=29–42 |doi=10.1080/00048402.2016.1149736 |language=en}}</ref> Navorsing deur Joshua Goodstein en Deena Skolnick Weisberg het bevind dat lesers deurgaans aanvaar dat sekere feite uit die werklike wêreld ook in ’n fiksiewêreld geld – al is hulle nooit uitdruklik daarvan vertel nie – maar dat hulle sensitief is vir die soort feit en vir hoe realisties die verhaal is.<ref name="Goodstein2009">{{cite journal |last1=Goodstein |first1=Joshua |last2=Weisberg |first2=Deena Skolnick |title=What Belongs in a Fictional World? |journal=Journal of Cognition and Culture |year=2009 |volume=9 |issue=1–2 |pages=69–78 |doi=10.1163/156853709X414647 |language=en}}</ref> == Geskiedenis == Storievertelling het in alle menslike kulture bestaan, en elke kultuur meng ander elemente van waarheid en fiksie daarin. Vroeë fiksie was nou verwant aan die geskiedenis en aan die [[mite]]. Griekse digters soos [[Homeros]], [[Hesiodos]] en [[Aesopus]] het fiktiewe verhale ontwikkel wat eers mondeling oorgedra en later opgeskryf is. Prosafiksie het in [[Antieke Griekeland]] ontstaan, onder die invloed van die verteltradisies van [[Asië]] en [[Antieke Egipte|Egipte]]. Werk wat duidelik as fiksie herkenbaar was, is egter nie voor die Romeinse keiserlike tydperk as iets aparts van historiese of mitologiese verhale beskou nie. Verhale wat heeltemal versinde karakters en gebeure volg, het deur die antieke [[drama]] en die Nuwe Komedie ontwikkel.<ref name="Whitmarsh2013">{{Cite book |last=Whitmarsh |first=Tim |title=Beyond the Second Sophistic: Adventures in Greek Postclassicism |chapter=The "Invention of Fiction" |publisher=University of California Press |year=2013 |isbn=978-0-520-95702-2 |pages=11–34 |doi=10.1525/california/9780520276819.001.0001 |language=en}}</ref> ’n Struktuur wat algemeen in vroeë fiksie voorkom, is ’n reeks vreemde en fantastiese avonture, waarmee die vroeë skrywers die grense van fiksieskryfwerk getoets het. Die Milesiese verhale was ’n vroeë voorbeeld van fiksieskryfwerk in antieke Griekeland en Italië. Namate fiksieskryfwerk in Griekeland ontwikkel het, is meer klem op herkenbare karakters en geloofwaardige situasies gelê om beter met die gehoor te skakel, met elemente soos die liefde, [[seerowery]] en godsdienstige seremonies. Die [[ridderroman]] het in die [[Middeleeue|middeleeuse]] Europa ontwikkel en elemente ingesluit wat vandag met [[fantasie]] verbind word, waaronder [[bonatuurlike]] verskynsels en ridderlikheid.<ref name="Dunlop1845">{{Cite book |last=Dunlop |first=John Colin |title=The History of Fiction |url=https://archive.org/details/historyfictionb06dunlgoog |publisher=Longman, Brown, Green, and Longmans |year=1845 |edition=3de |pages=[https://archive.org/details/historyfictionb06dunlgoog/page/n54 46], 55–56 |language=en}}</ref> Die struktuur van die moderne [[roman]] is in die vroeë 17de eeu deur [[Miguel de Cervantes]] met ''Don Quijote'' ontwikkel.<ref name="Johnson2000">{{Cite book |last=Johnson |first=Carroll B. |title=Don Quixote: The Quest for Modern Fiction |publisher=Waveland Press |year=2000 |isbn=978-1-4786-0914-8 |page=19 |language=en}}</ref> Die roman het in die 18de en 19de eeu die vernaamste medium van fiksie geword en is dikwels met idees van die [[Verligting]] soos [[empirisme]] en [[agnostisisme]] verbind. [[Realisme (kunste)|Realisme]] het in hierdie tyd as literêre styl ontwikkel.<ref name="Chodat2015">{{Cite book |last=Chodat |first=Robert |title=The Routledge Companion to Philosophy of Literature |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-315-70893-5 |editor-last=Carroll |editor-first=Noël |editor-last2=Gibson |editor-first2=John |pages=83– |chapter=The Novel |doi=10.4324/9781315708935 |language=en}}</ref> Nuwe vorme van [[massamedia]] het in die laat 19de en vroeë 20ste eeu ontstaan, waaronder tydskrifte vir populêre fiksie en die vroeë film.<ref name="Thompson2003">{{Cite book |last=Thompson |first=Kristin |title=Storytelling in Film and Television |url=https://archive.org/details/storytellinginfi0000thom_o2s4 |publisher=Harvard University Press |year=2003 |isbn=978-0-674-01063-5 |page=[https://archive.org/details/storytellinginfi0000thom_o2s4/page/19 19] |language=en}}</ref> Interaktiewe fiksie het in die laat 20ste eeu deur [[videospeletjie|videospeletjies]] ontwikkel.<ref name="Niesz1984">{{Cite journal |last1=Niesz |first1=Anthony J. |last2=Holland |first2=Norman N. |date=1984 |title=Interactive Fiction |journal=Critical Inquiry |volume=11 |issue=1 |pages=110–129 |doi=10.1086/448277 |language=en}}</ref> == Aanhalings == Daar is selfs onder skryfinstrukteurs en welbekende skrywers min ooreenstemming oor die aantal en samestelling van die fundamentele elemente van fiksie, byvoorbeeld: * "Fiction has three main elements: plotting, character, and place or setting." {{Harvard citation | Morrell | 2006 | p = 151}} * "A charged image evokes all the other elements of your story—theme, character, conflict, setting, style, and so on." {{Harvard citation | Writer's Digest Handbook of Novel Writing | 1992 | p = 160}} * "For writers, the spices you add to make your plot your own include characters, setting, and dialogue." {{Harvard citation | Bell | 2004 |p = 16}} * "Contained within the framework of a story are the major story elements: characters, action, and conflict." {{Harvard citation | Evanovich | 2006 | p = 83}} * ". . . I think point of view is one of the most fundamental elements of the fiction-writing craft . . . ." {{Harvard citation | Selgin | 2007 | p = 41}} Soos gestel deur [[Janet Evanovich]], "Effective writing requires an understanding of the fundamental elements of storytelling, such as point of view, dialogue, and setting. " {{Harvard citation | Evanovich | 2006 | p = 39}} Die debat oor die aantal en samestelling van die grondliggende elemente van fiksie duur voort. == Elemente == [[Lêer:Freytags pyramid af.svg|duimnael|Freytag se piramide van intrige.]] === Intrige === Intrige of die storielyn (soms ook die plan of plot) is hoe die storie ontvou deur die vertelling, deur die onthulling van informasie, en deur wat karakters doen, sê en dink. Dit is die werklike aksie wat tot ’n eenheid gebring word deur die omhullende aksie, die universele aksie, die grondvormende aksie. Soos Aristoteles gesê het, wat ’n storie eenheid gee, is nie soos wat die massas glo dit oor een persoon gaan nie, maar dat dit oor een aksie gaan. Plot, of die storielyn, word dikwels genoem as een van die fundamentele elemente van fiksie. Dit is die vertolking en organisering van die gebeure en aksies van ’n storie. Op ’n mikroskopiese vlak bestaan plot uit aksie en reaksie, ook na verwys as stimulus en antwoord. Op ’n makro-vlak het plot ’n begin middel en einde. Plot word dikwels uitgebeeld as ’n boog met ’n sigsaglyn wat die styg en val van die aksie verteenwoordig. Plot het ook ’n middelvlakstruktuur: toneel en opsomming. ’n [[Toneel (drama)|Toneel]] is ’n eenheid van drama – waarin die aksie voorkom. Dan, na een of ander oorgang, volg die opsomming – ’n emosionele reaksie en hergroepering, ’n nadraai. Vir ’n aangename tong-in-die-kies aanmerking oor plot, gaan loer na [[Katherine Anne Porter]] se "No Plot, My Dear, No Story" in ''The Occasional Writings and Collected Essays of Katherine Anne Porter'', Seymour Lawrence, 1970. ==== Eksposisie ==== Eksposisie is die gedeelte van ’n narratief wat die belangrike agtergrondinligting aan die leser bekend stel (soos gebeure voor die hoofplot of ’n karakter se agtergrondstorie) maar nie deel is van die plot se aksie self nie.<ref>{{cite book | year = 2009 | title = Kaplan SAT Subject Test: Literature 2009–2010 Edition | url = https://archive.org/details/satsubjecttestli0000arms_l8o2 | publisher = Kaplan Publishing | page = [https://archive.org/details/satsubjecttestli0000arms_l8o2/page/60 60] | isbn= 1-4195-5261-9}}</ref> Indien die eksposisie te didakties is, kan dit die plot se momentum dood. Daarom word ’n aantal literêre tegnieke gebruik om die leser se aandag te fnuik of om dit te versteek. Die tegnieke sluit in [[Terugverwysing (narratief)|terugverwysings]], toevallige dialoog (deur ’n karakter na sy suster te laat verwys as "Sus"), eerstepersoonsdenke oor die verlede ("Jare gelede, tydens diensplig in Suidwes...”) of projeksies die toekoms in ("dit was eers jare later dat ek uitgevind het … ") en [[Vertelperspektief|derdepersoon]], alsiende narratief opgedeel in kort gedeeltes regdeur die storie. ==== Voorafskaduwing ==== Voorafskaduwing is ’n tegniek wat deur outeurs gebruik word om leidrade te verskaf sodat die leser kan voorspel wat moontlik ''later'' in die verhaal kan gebeur. ’n [[Outeur]] los subtiele leidrade oor die [[Plot (narratief)|plotontwikkeling]] wat later in die [[verhaal]] gaan voorkom. Dit berei die leser voor vir latere aksie en daaropvolgende beelde sodat die leser of toeskouer nie geskok is nie en skynwaarheid word selfs in wetenskapfiksie, fantasie, magiese ryke en ander genres gehandhaaf, wat andersins liggelowigheid sal toets. Indien so ’n tegniek deur die leser of toeskouer herken word kan dit oneffektief wees en kunsmatig voorkom. ==== Stygende aksie ==== Die stygende aksie volg, in die [[Narratologie|narratief]] van fiksiewerke, die [[eksposisie]] (verwikkeling) en lei opwaarts tot die klimaks (draaipunt). Die doel van die stygende aksie is gewoonlik om spanning te bou tot met die klimaktiese einde. Dit moet nie verwar word met die middel van die storie nie, en is die aksie net voor die draaipunt. Die materiaal na die draaipunt staan bekend as die dalende aksie. ==== Klimaks ==== In fiksie vergelyk die klimaks (draaipunt) dikwels met die van die klassieke komedie, wat na aan die einde van die teks of opvoering voorkom, na die stygende aksie en voor die dalende aksie. Dit is die oomblik van die grootste gevaar vir die [[Hoofkarakter|protagonis(te)]] en bestaan normaalweg uit ’n oënskynlike onvermydelike fiasko – dit verras jou tot die punt waar jy opgewonde raak om te sien hoe dit tot ’n einde kom. ’n Draaipunt sluit dikwels drie elemente in. Die belangrikste is dat die protagonis verandering ervaar. Die hoofkarakter ontdek iets oor hom- of haarself en ’n ander onbekende karakter. Die laaste element is die openbaarmaking van die tema self. ==== Dalende aksie ==== Die dalende aksie is die gedeelte in ’n storie, gewoonlik gevind in [[tragedie]]s en [[Kortverhaal|kortverhale]], wat op die klimaks volg en die gevolge daarvan weergee. Dit lei tot die dénouement (of ontknoping),<ref name="fall1" /> waar die storie se stof gaan lê en dit moontlik ontknoop word. ==== Dénouement ==== Dénouement (ontknoping) gebeur na die klimaks, waar die konflik beslis word. Dit kan ’n oomblik van finale afwagting bevat waartydens die uiteindelike uitslag van die konflik betwyfel word. === Konflik === [[Konflik (proses)|Konflik]] is algemeen gesproke ’n nodige element van fiktiewe [[Letterkunde|literatuur]]. Soos Brooks en Warren dit gestel het: ''Understanding Fiction'' en soos baie ander opgemerk het, geen konflik, geen storie. Dit is dikwels moeilik vir lesers om die konflik te identifiseer in gesofistikeerde fiksie, maar sy lokus is altyd op die protagonis gefokus. Vir die storie om die leser of toeskouer te betrek, kan die konflik gewoonlik gesien word as onmiddellik, dringend, en onoplosbaar. Verder is die konflik, as dit tussen goed en sleg gesien word, afhanklik van of die toeskouer die goeie of slegte verkies en is dus ’n geringe storie op sy beste. Die word beskryf as die probleem in enige werk van [[letterkunde]] en word dikwels volgens die aard van die [[Hoofkarakter|protagonis]] of [[Antagonis (narratologie)|antagonis]] soos volg ingedeel: ==== Tipes konflik ==== [[Lêer:Dracula1st.jpeg|duimnael|links|Namaaksel van die eerste uitgawe van [[Bram Stoker]] se roman [[Dracula]].]] Daar is vyf wyd aangehaalde tipes konflik. Heelwat ander soos '''Persoon teenoor God''' word gewoonlik in een van die ingedeel. In verskeie antieke kulture sal '''Persoon teenoor Noodlot''' dikwels die konflik in die storie vergestalt. In ons moderne era het '''Persoon teenoor Masjien''', ook bekend as '''Persoon teenoor Tegnologie''' nog ’n tipe geword.<ref name="name" /> '''Persoon teenoor Self''' is die tema in [[letterkunde]] wat ’n [[Karakter (kunste)|karakter]] teenoor sy eie [[Wil (filosofie)|wil]], twyfel of [[Angs|vrese]] plaas. Persoon teenoor self kan ook voorkom waar ’n karakter probeer vasstel wie hy is, tot ’n besef kom of verandering ondergaan. Hoewel die stryd intern woed, kan die karakter deur eksterne magte beïnvloed word. Die stryd van die [[mens]] om tot ’n besluit oor te gaan is die basis van Persoon teenoor Self. Voorbeelde sluit die titelkarakter van ''[[Beowulf]]'' in. Meer onlangs is die [[Oscar]]-bekroonde film ''[[A Beautiful Mind (film)|A Beautiful Mind]]'' gepostuleer as ’n Persoon teenoor Self konflik. Faulkner het in sy toespraak tydens die bekroning genoem dat groot stories die is van die hart in konflik met homself. Hiermee in die agterkop kan die ander konfliktipes hieronder genoem in die agtergrond saamsmelt as deel van die stel eerder as die konflik-in-homself van enige gegewe storie. ’n Eenvoudige, klaar voorbeeld kan [[Jack London]] se "To Build a Fire" wees waarin ons kan waarneem dat die konflik nie Man teenoor Natuur is nie maar Man teenoor Sy eie natuur. '''Persoon teenoor Persoon''' is ’n [[Letterkunde|literêre]] tema waarin die hoofkarakter se [[Konflik (proses)|konflik]] met ’n ander persoon die fokus van die storie is. ’n Voorbeeld is die held se konflik met die sentrale skurk van ’n verhaal, wat ’n groot rol in die plot speel en bydra tot die ontwikkeling van beide karakters. Daar is gewoonlik verskeie konfrontasies voor die klimaks bereik word. Die konflik is ekstern. ’n Voorbeeld is die konflik tussen Judah en Messala in ''[[Ben-Hur (roman)|Ben-Hur]]'', so ook die konflik tussen ’n boelie en sy prooi. '''Persoon teenoor Samelewing''' is ’n fiksie-tema waarin die hoofkarakters, of ’n groep van hoofkarakters se vernaamste oorsaak van konflik sosiale kondisionering of konsepte is. In die sin is die onderskeie partye: a) die protagonis(te); b) die samelewing waarbinne die protagonis(te) beweeg. Die samelewing word dikwels as ’n enkele karakter beskou, net soos ’n opponerende groep gesien word in ’n ''Persoon teenoor Persoon'' konflik. Dit kan ook ’n enkele protagonis wees teenoor ’n groep of samelewing van antagoniste, of die samelewing gelei deur ’n tipe antagonistiese mag. Voorbeelde hiervan in die literatuur sluit in die kortverhaal "The Ones Who Walk Away from Omelas" deur [[Ursula K. Le Guin]] of die roman ''[[Wuthering Heights]]'' deur [[Emily Brontë]]. '''Persoon teenoor Natuur''' is die [[Letterkunde|literêre]] tema wat ’n [[Fiktiewe karakter|karakter]] teenoor die natuurkragte plaas. Baie [[rampfilm]]s fokus op hierdie tema, wat oorheers binne verskeie oorlewingstories. Dit tree ook sterk na vore in stories oor die stryd om oorlewing in afgesonderde gebiede, soos Gary Paulsen se ''Hatchet'' of [[Jack London]] se kortverhaal "To Build a Fire". '''Persoon teenoor Bonatuurlik''' is ’n [[Letterkunde|literêre]] tema wat die [[Karakter (kunste)|karakter]] plaas teenoor [[Bonatuurlike|bonatuurlik]]e magte. Indien ’n entiteit in konflik met hom-, haarself verkeer word dit as '''intern''' geklassifiseer, anders is dit '''ekstern'''. Sulke stories word meermale gesien in Freudiaanse kritiek as voorstelling van die [[Ego, Superego en Id|Id teenoor Superego]]. [[Bram Stoker]] se ''[[Dracula (roman)|Dracula]]'' is ’n goeie voorbeeld hiervan, so ook ''[[Frankenstein]]'' deur [[Mary Shelley]] en ''Christabel'' deur [[Samuel Taylor Coleridge|Samuel Coleridge]]. Dit is ook baie algemeen in strokiesprentboeke. === Karakter === {{Hoofartikel|Karakter (kunste)}} '''Karakterisering''' word dikwels gelys as een van die fundamentele elemente van fiksie. ’n '''Karakter''' is ’n deelnemer in die storie, en gewoonlik ’n persoon, maar kan enige persoonlike identiteit wees, of ’n entiteit wie se oorsprong ontstaan uit ’n fiktiewe werk of optrede. Karakters kan verskeie tipes wees: * '''[[Vertelperspektief]]-karakter''': Die karakter vanuit wie se perspektief (tema) die gehoor die storie meemaak. Dit is die karakter wat die perspektief voorstel waarmee die gehoor empatiseer, of ten minste mee simpatiseer. Daarom is dit die hoofkarakter. * '''[[Hoofkarakter|Protagonis]]''': die aanvoerder van die aksie van die storie en daarom verantwoordelik vir die bereik van die storie se objektiewe storiedoelwit (die oppervlakreis). In Westerse storieverteltradisies is die protagonis gewoonlik die hoofkarakter. * '''[[Antagonis (narratologie)|Antagonis]]''': ’n Persoon of groep (antagoniste) wat die hoofkarakter(s) teenstaan. Die antagonis bereik selde sy doel aan die einde van die boek/reeks. * '''[[Karakter (kunste)|Statiese karakter]]''': ’n Karakter wat nie betekenisvol verander deur die loop van die storie nie. * '''[[Karakter (kunste)|Dinamiese karakter]]''': ’n Karakter wat Karakterontwikkeling ondergaan deur die verloop van die storie. * '''Teenhanger''': die Karakter wat die protagonis kontrasteer op ’n manier wat die se persoonlikheid en karakteristieke uitlig. * '''Ondersteunende karakter''': ’n Karakter wat ’n deel in die plot het maar nie ’n grote nie. * '''Mindere karakter''': ’n Karakter in ’n [[kameerol]]. === Metodes van karakterontwikkeling === * [[Menslike uiterlike voorkoms|Voorkoms]] verduidelik en beskryf die karakter se uitwaartse voorkoms sodat leser hulle kan voorstel en relatief tot ander karakters kan identifiseer. * [[Dialoog]] is dit wat karakters sê en hoe hulle dit sê. * Aksie is wat karakters doen en hoe hulle dit doen. * Reaksie van ander is hoe ander karakters ’n hoofkarakter behandel en beskou. === Simbolisme === Simbolisme is die toegepaste gebruik van [[Simbool|simbole]]: ikoniese voorstellings wat spesifieke konvensionele betekenisse dra. Die term "simboliek" is beperk tot gebruike in "representasie"; definiëring van die algemene rigtings van ’n lineêre spektrum – waarbinne alle simboliese konsepte in verhouding gesien kan word, en veranderinge in konteks die sistemiese verandering kan impliseer tot individuele en kollektiewe definisies van simbole. "Simboliek" kan verwys na die metode vir die kies van verteenwoordigende simbole in lyn met abstrakte eerder as letterlike eienskappe, wat eerder toelaat vir die breër interpretasie van ’n gedraagde betekenis as wat meer letterlike konsepverteenwoordigings voor toelaat. ’n [[Godsdiens]] kan beskryf word as ’n taal van konsepte verwant aan menslike [[spiritualiteit]]. Simboliek is daarom ’n belangrike deel van meeste gelowe. Die interpretasie van abstrakte simbole het ’n belangrike rol in [[godsdiens]] en [[psigoanalise]] gehad. Volgens [[Sigmund Freud]] en [[Carl Jung]] se beskouing is simbole nie gedagteskeppings nie, maar eerder afsonderlike vermoëns in die verstand vir die berg van ’n aparte brokkie inligting. Binne die verstand kan die simbool vrye assosiasie vind met enige aantal ander simbole, kan dit op verskeie maniere georden word en kan dit die gekoppelde betekenisse tussen simbole as simbole in hulself bevat. Jung en Freud het van mekaar afgewyk oor die saak rondom algemene kognitiewe simbolestelsels en of dit slegs binne die individuele verstand kan bestaan of tussen ander s'n ook; en of enige kognitiewe simboliek gedefinieer is deur ingebore simboliek of deur die invloed van die omgewing rondom hulle. === Metafoor === [[Metafoor]] (vanuit [[Grieks]]: "toepas", letterlik "dra oor") is taal wat oënskynlik onverwante onderwerpe direk met mekaar vergelyk. Dit is beeldspraak wat twee of meer dinge vergelyk sonder die gebruik van soos of so. In die eenvoudigste geval neem dit die vorm aan van: "Die ''[eerste onderwerp]'' is ’n ''[tweede onderwerp]''." Meer algemeen beskou is ’n metafoor ’n [[Retoriek|retoriese]] [[Troop (stylfiguur)|troop]] wat ’n eerste onderwerp beskryf as ''om'' of ''soos'' ’n tweede voorwerp te wees op een of ander manier. Daarom kan die eerste onderwerp ekonomies beskryf word aangesien implisiete en eksplisiete eienskappe van die tweede voorwerp gebruik word om die beskrywing van die eerste onderwerp te belig. Dit is ’n bekende gebruik in [[letterkunde]], veral in [[poësie]], waar ’n paar woorde, emosies en assosiasies van een konteks geassosieer word met voorwerpe en entiteite in ’n ander konteks. ’n Eenvoudiger definisie is die vergelyking van twee onverwante dinge sonder die gebruik van woorde soos "soos" of "so". Die term is afgelei van die [[Grieks]]e ''μεταφορά'' (''metaphora''), of "oordrag",<ref name="tufts" /> vanaf ''μεταφέρω'' (''metaphero'') "om oor te dra, om te verplaas"<ref name="tufts1" /> en dit vanaf ''μετά'' (''meta''), "tussen"<ref name="tufts2" /> + ''φέρω'' (''phero''), "om te dra".<ref name="tufts3" /> == Tipes plot == === Chronologiese volgorde === Met [[Chronologie|chronologiese volgorde]] verloop alle gebeure in die teks in die volgorde waarin dit gebeur. Daar kan verwysings wees na die toekoms of verlede, maar die gebeure is geskryf volgens tydsverloop. Daar is nie terugverwysings of vooruitwysings nie. === Terugverwysing === In geskiedenis, rolprentwese, televisie en ander media is ’n terugverwysing (ook analepsis genoem) ’n ingevoegde [[scène]] wat die narratief terug neem in tyd vanaf die huidige plek in die [[Plot (narratief)|storie]]. Terugverwysings word dikwels gebruik om gebeure weer te besoek wat voor die verhaal se primêre volgorde van gebeure afgespeel het, om belangrike gebeure te herbesoek of om belangrike voorafstories aan te vul. '''Karakteroorsprong-terugverwysings''' verwys spesifiek na terugverwysings rakende sleutelgebeure vroeër in die karakter se ontwikkeling ([[Superman|Clark Kent]] wat byvoorbeeld uitvind hy kan vlieg, of [[Fullmetal Alchemist|die Elric-broers]] se poging om hul ma terug te bring). Die TV-reeks [[Lost (TV-reeks)|Lost]] is veral bekend vir uitgebreide gebruik van terugverwysings in amper elke episode. In die teenoorgestelde rigting is ’n [[vooruitwysing]] (of prolepsis) wat weer ’n gebeurtenis in die toekoms blootlê. Die tegniek word gebruik om spanning en afwagting in ’n storie te skep, of ’n karakter te ontwikkel. In die letterkunde is ’n '''interne analepsis''' ’n terugverwysing na ’n vroeër gedeelte in die narratief en ’n '''eksterne analepsis''' ’n terugverwysing na voor die begin van die verhaal. === Verhaalagtergrond === Die verhaalagtergrond, die plek en tyd van ’n storie word dikwels gelys as een van die fundamentele elemente van fiksie. Soms na verwys as die ''' milieu ''', om konteks in te sluit (soos die samelewing) buite die onmiddellike omgewing van die storie. In sekere gevalle word die agtergrond self ’n karakter en kan die toon van die storie aangee {{Harvard citation|Rozelle|2005|p=2}}. === Tema === Tema, ’n konsepsuele distillering van die storie, word ook gereeld genoem as ’n fundamentele element van fiksie. Dit is die sentrale idee of insig en dien as saamvoegende element wat samehang skep, en antwoord is op die vraag, 'Wat het jy uit die fiksiewerk geleer?' In sommige gevalle is ’n storie se tema ’n prominente element en gedeeltelik onmiskenbaar. {{Harvard citation|Morrell|2006|p=263}}. === Styl === Styl is nie soseer ''wat'' geskryf is nie maar eerder '' hoe'' dit geskryf is en geïnterpreteer word. Styl in fiksie verwys na taalkonvensies wat gebruik word vir die saamstel van ’n storie of artikel. ’n Fiksieskrywer kan diksie (segswyse), sinstruktuur, bewoording, dialoog en ander aspekte van taal manipuleer om styl en stemming te skep. Die kommunikatiewe effek wat deur die outeur se styl geskep word, word soms na verwys as die storie se stem. Elke skrywer het sy eie unieke styl of stem.{{Harvard citation|Provost|1988|p=8}} Styl word ook soms gelys as ’n fundamentele element van fiksie. == Kategorieë == {{Hoofartikel|Literêre genre}} === Literêre fiksie === Die definisie van literêre fiksie is omstrede. Dit kan na enige fiksiewerk in skriftelike vorm verwys, maar daar bestaan verskeie ander definisies, waaronder ’n geskrewe fiksiewerk wat: * nie netjies in ’n gevestigde [[genre]] pas nie (in teenstelling met genrefiksie), wanneer die term as bemarkingsetiket in die boekhandel gebruik word; * deur karakter eerder as deur plot gedryf word; * die menslike toestand ondersoek; * taal op ’n eksperimentele of poëtiese wyse gebruik; * as ’n ernstige kunswerk beskou word. Literêre fiksie word dikwels as sinoniem vir [[letterkunde]] gebruik, in die eng sin van geskrifte wat spesifiek as kunsvorm beskou word. Hoewel literêre fiksie soms as verhewe bo genrefiksie beskou word, sluit die twee mekaar nie uit nie: vooraanstaande literêre figure het genres soos [[wetenskapsfiksie]], die [[misdaadroman]] en die liefdesroman gebruik om letterkunde te skep, en die studie van genrefiksie het die afgelope dekades binne die akademie ontwikkel.<ref name="Farner2014" /> [[Neal Stephenson]] het aangevoer dat enige definisie noodwendig te eenvoudig sal wees, maar dat daar vandag ’n algemene kulturele verskil tussen literêre en genrefiksie bestaan: literêre skrywers word dikwels deur beskermheerskap onderhou, met ’n aanstelling by ’n universiteit of soortgelyke instelling waar die voortsetting van die pos nie deur boekverkope bepaal word nie maar deur die lof van ander gevestigde literêre skrywers en kritici, terwyl skrywers van genrefiksie hulle geneig is om deur boekverkope te onderhou. [[John Updike]] het weer in ’n onderhoud gekla dat die kategorie "literêre fiksie" onlangs opgeduik het om mense soos hy te kwel wat bloot begin het om boeke te skryf; hy het aangevoer dat al sy werke literêr is, eenvoudig omdat hulle "in woorde geskryf is".<ref name="Farner2014" /> Literêre fiksie behels dikwels sosiale kommentaar, politieke kritiek of nadenke oor die menslike toestand, en dit fokus in die algemeen op indringende karakterstudies van interessante, ingewikkelde en goed ontwikkelde karakters {{Harvard citation|Saricks|2009|p=180}}. Dit staan in teenstelling met genrefiksie, waar die plot die middelpunt is {{Harvard citation|Saricks|2009|p=181–182}}. Die styl van literêre fiksie word dikwels as elegant geskryf, liries en gelaagd beskryf {{Harvard citation|Saricks|2009|p=179}}, die toon kan donkerder wees as dié van genrefiksie en die tempo stadiger as dié van populêre fiksie {{Harvard citation|Saricks|2009|p=182}}. Soos Terrence Rafferty opmerk, laat literêre fiksie vanweë sy aard toe dat dit talm en by verdwaalde skoonhede vertoef, selfs met die risiko om sy koers te verloor {{Harvard citation|Rafferty|2011}}. === Genrefiksie === Na gelang van hoe literêre fiksie gedefinieer word, kan genrefiksie ’n onderafdeling daarvan wees – geskrewe fiksie wat by ’n bepaalde genre inpas – of die teenoorgestelde daarvan: ’n waarde-etiket vir geskrewe fiksie wat deel van die populêre kultuur is en as artistiek of intellektueel minderwaardig teenoor die hoë kultuur beskou word. Fiksie word in elk geval algemeen in ’n verskeidenheid genres verdeel: kategorieë wat elkeen deur ’n besondere samebindende toon of styl, ’n stel verteltegnieke, [[argetipe]]s of ander trope, media-inhoud of ’n ander algemeen aanvaarde maatstaf van mekaar onderskei word.<ref name="Farner2014" /> Die [[historiese roman]] plaas verbeelde karakters binne werklike historiese gebeure. In ''Waverley'' (1814) ontmoet [[Walter Scott]] se fiktiewe karakter Edward Waverley die historiese figuur Karel Eduard Stuart en neem hy aan die Slag van Prestonpans deel. Party fiksiewerke is in ’n mindere of meerdere mate herverbeel op grond van ’n oorspronklik ware verhaal of ’n heropgeboude biografie, en selfs waar die verhaal op feite gegrond is, word daar dikwels by die ware storie bygevoeg en daarvan weggelaat om dit interessanter te maak. ’n Voorbeeld is Tim O’Brien se ''The Things They Carried'' (1990), ’n reeks kortverhale oor die [[Viëtnamoorlog]].<ref name="Chodat2015" /> Fiksiewerke wat uitdruklik bonatuurlike, magiese of wetenskaplik onmoontlike elemente insluit, word dikwels onder die genre [[fantasie]] geklassifiseer. Skeppers van fantasie voer soms verbeelde wesens en gestaltes soos drake en feetjies in.<ref name="Hamilton2009" /> === Tipes volgens woordtal === Soorte prosa-fiksie: * [[Blitsfiksie]]: ’n Werk van minder as 2 000 woorde. (1 000 volgens sekere definisies) (ongeveer 5 blaaie) * [[Kortverhaal]]: ’n Werk van ten minste 2 000 woorde maar minder as 7 500 woorde. (5 tot 25 blaaie) * [[Novelle|Novelette]]: ’n Werk van ten minste 7 500 maar minder as 17 500 woorde. (25 tot 60 blaaie) * [[Novelle]]: ’n Werk van tussen 17 500 en 50 000 woorde. (60 tot 170 blaaie) * [[Roman]]: ’n Werk van 50 000 of meer woorde. (ongeveer 170+ blaaie) * [[Epiek]]: ’n Werk van meer as 200 000 woorde. (ongeveer 680+ blaaie)<ref group=n>teen ’n skatting van 300 woorde per bladsy.</ref> == Vorme == Tradisioneel sluit fiksie [[roman]]s, [[kortverhaal|kortverhale]], [[fabel]]s, [[sprokie]]s, [[toneelstuk]]ke en [[poësie]] in, maar deesdae word [[rolprent]]e, strokiesprentboeke en [[videospeletjie]]s ook ingereken. [[Professionele stoei]] is ’n voorafgeskrewe vertoning wat vegkompetisies namaak. Die tradisionele lys sluit ook [[novelle]]s, [[legende]]s, [[mite]]s en epiese en verhalende [[poësie]] in, en onder toneelstukke val [[opera]]s, [[Musiekteater|musiekblyspele]], dramas, [[poppekas|poppespele]] en verskeie soorte teatrale [[dans]]e. Onder die nuwer vorme tel [[animasie]]prente, stopbeweging-animasie, [[anime]], [[manga]], [[radio]]dramas, [[televisie]]programme en rolspelspeletjies.<ref name="Farner2014" /> Die [[Internet]] het ’n belangrike uitwerking op die verspreiding van fiksie en daag die uitvoerbaarheid van [[kopiereg]] uit, as ’n metode om tantieme aan kopiereghouers te betaal. [[Digitale biblioteek|Digitale biblioteke]] soos [[Project Gutenberg]] maak tekste in [[Publieke domein|openbare besit]] meer geredelik beskikbaar. Die kombinasie van goedkoop tuisrekenaars, die internet en die kreatiwiteit van hul gebruikers lei ook na nuwe vorme van fiksie, soos interaktiewe [[rekenaarspeletjie]]s of rekenaarontwikkelde strokiesreekse. Tallose forums vir [[bewonderaarsfiksie]] kan aanlyn gevind word, waar getroue volgelinge van spesifieke [[Fiktiewe universum|fiktiewe ryke]] afgeleide verhale skep en versprei. Die internet word ook benut vir die ontwikkeling van webjoernaal-fiksie, waar ’n storie deur ’n [[webjoernaal]] versprei word as vonkfiksie of webjoernaalreeks, en samewerkende fiksie met stories wat opeenvolgend deur verskillende outeurs geskryf word, of die teks kan deur enigeen geredigeer word deur middel van in [[wiki]]. == Gebruike == Hoewel fiksie as ’n vorm van vermaak beskou kan word, het dit ander gebruike ook. Fiksie is al gebruik vir onderrigdoeleindes, soos fiktiewe voorbeelde in [[skool]]handboeke. Dit kan ook vir [[Propaganda|propaganda]] of [[reklame]]doeleindes gebruik word. Hoewel dit nie noodwendig gemik is op kinders nie, bied [[fabel]]s ’n duidelike morele doelstelling. Fiksie kan vir opvoedkundige en leerdoeleindes aangewend word soos korporatiewe opleidingsprogramme vir die lewering van waardevolle lesse in bestuur en optrede. ’n Hele vertakking van letterkunde wat vermaak en wetenskapspekulasie saamvoeg is [[wetenskapsfiksie]]. ’n Minder algemene vermenging is die filosofiese roman wat fiksie en filosofie saam bring en daardeur soms die grens van propaganda-fiksie oorsteek. Die soort fiksie bestaan uit gedagte-eksperimente wat die gevolge van sekere tegnologie of filosofieë verken. == Fiksionalisering == [[Lêer:Dictator charlie3.jpg|duimnael|regs|In die satiriese film ''The Great Dictator'' (1940) speel die Engelse akteur en komediant [[Charlie Chaplin]] die despoot Adenoid Hynkel, wat vir kykers van daardie tyd duidelik ’n gefiksionaliseerde weergawe van [[Adolf Hitler]] was.]] Die gebruik van werklike gebeure of werklike mense as regstreekse inspirasie vir verbeelde gebeure of verbeelde individue staan as ''fiksionalisering'' bekend. Die teenoorgestelde geval, waarin die fisiese wêreld of ’n werklike gang van sake deur vroeëre fiksie beïnvloed lyk, word algemeen met die uitdrukking "die lewe wat die kuns navolg" beskryf – ’n frase wat gewoonlik met die Anglo-Ierse skrywer [[Oscar Wilde]] verbind word.<ref name="Forbes2020">{{cite web |last=Eshraghi |first=Arman |url=https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2020/03/10/management-styles-and-machine-learning-a-case-of-life-imitating-art/ |title=Management Styles and Machine Learning: A Case of Life Imitating Art |website=Forbes |date=10 Maart 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Die omskakeling van werklike gebeure in ’n fiktiewe formaat, met ’n dramatiese voorstelling van werklike gebeure of mense, word sowel ''fiksionalisering'' as – meer bepaald vir visuele werke soos teater en film – ''dramatisering'' genoem. Volgens ''Oxford Reference'' het ’n werk wat so opgestel is ’n verhaal wat gedeeltelik of geheel op feite gegrond is maar geskryf is asof dit fiksie is, en sulke films en uitsaaidramas dra dikwels die etiket "gebaseer op ’n ware verhaal". In akademiese navorsing word die beoordeling van hierdie proses as deel van die mediastudie beskou.<ref name="OxfordRef">{{cite web |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095816661 |publisher=Oxford Reference |title=Fictionalization |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Voorbeelde van prominente fiksionalisering in die skeppende kunste kom veral voor in die konteks van die [[Tweede Wêreldoorlog]] en spesifiek van Nazi-Duitse leiers soos [[Adolf Hitler]]. Die Britse akteur en komediant [[Charlie Chaplin]] het byvoorbeeld die eksentrieke despoot Adenoid Hynkel in die [[satire|satiriese]] film ''The Great Dictator'' (1940) gespeel. Die onstabiele, onintelligente figuur het werklike gebeure uit die destyds voortslepende oorlog gefiksionaliseer op ’n manier wat [[fascisme|fascistiese]] figure as belaglik onredelik en beklaenlik voorgestel het. Baie ander skurke word deur werklike mense geïnspireer terwyl hulle fiktiewe aksente, voorkomste, agtergronde en name kry.<ref name="OxfordRef" /> == Afrikaanse fiksie == [[Lêer:Brink.jpg|duimnael|regs|[[André P. Brink]] in 1999. Sy roman ''Kennis van die aand'' (1973) was die eerste Afrikaanse literêre werk wat deur die Suid-Afrikaanse sensuurowerhede verbied is.]] Prosafiksie in [[Afrikaans]] het in die laaste kwart van die 19de eeu ontstaan, hoewel [[Afrikaanse letterkunde|die Afrikaanse letterkunde]] van die eerste jare oorheersend uit poësie, godsdienstige geskrifte en koerantsketse bestaan het. Die vroeë prosaskrywers van die 20ste eeu – onder andere [[Jochem van Bruggen]] met sy ''Ampie''-trilogie (1924–1942), [[D.F. Malherbe]] en [[C.M. van den Heever]] – het hoofsaaklik plaas- en streekromans geskryf waarin die Afrikaner se stryd om ekonomiese oorlewing sentraal staan. Die [[Dertigers]] en [[Veertigers]] wat op hulle gevolg het, was hoofsaaklik digters.<ref name="Kannemeyer2005">{{cite book |last=Kannemeyer |first=J.C. |title=Die Afrikaanse literatuur 1652–2004 |publisher=Human & Rousseau |location=Kaapstad |year=2005 |isbn=978-0-7981-4473-5}}</ref> Die vernuwing in die Afrikaanse prosa word gewoonlik teruggevoer na [[Jan Rabie]] se ''Een-en-twintig'' (1956), ’n bundel van 21 sketse met ’n uitgesproke liriese taalgebruik wat radikaal wegbreek van die gemoedelike streekrealisme wat byna twee geslagte lank in Afrikaans gekweek is. Rabie word daarom as die eerste [[Sestigers|Sestiger]] beskou.<ref name="LitNetRabie">{{cite web |url=https://www.litnet.co.za/jan-rabie-1920-2001/ |title=Jan Rabie (1920–2001) |publisher=LitNet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die Sestigers – onder andere [[Etienne Leroux]], [[André P. Brink]], [[Bartho Smit]] en [[Adam Small]], met [[Ingrid Jonker]] en [[Breyten Breytenbach]] as die vernaamste digters en [[Karel Schoeman]] onder die randfigure van die tydperk – het eksistensialistiese en modernistiese vorme in Afrikaans ingevoer en die morele en politieke gesag van die dag bevraagteken.<ref name="Kannemeyer2005" /> Afrikaanse fiksie het ook met die staat se [[sensuur]]wette gebots. Brink se roman ''Kennis van die aand'' (1973) is op 29 Januarie 1974 ingevolge die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede van 1963 as "ongewens" verklaar – die eerste Afrikaanse literêre werk wat verbied is. Die verbod is ná ’n hofsaak en twee appèlle uiteindelik in 1982 opgehef, met ’n ouderdomsbeperking in die plek daarvan.<ref name="LitNetBrink">{{cite web |url=https://www.litnet.co.za/andre-brinks-kennis-van-die-aand-published-50-years-ago-was-the-first-afrikaans-literary-work-to-be-banned/ |title=André Brink’s ''Kennis van die aand'' – published 50 years ago – was the first Afrikaans literary work to be banned |publisher=LitNet |date=2024 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}}</ref> Latere Afrikaanse fiksie het ook buite die taalgrense aandag gekry. [[Elsa Joubert]] se ''Die swerfjare van Poppie Nongena'' (1978), [[Dalene Matthee]] se bosromans soos ''[[Kringe in ’n bos]]'' (1984) en ''[[Fiela se kind]]'' (1985), [[Marlene van Niekerk]] se ''Triomf'' (1994) en ''Agaat'' (2004) en [[Deon Meyer]] se misdaadromans is in tientalle tale vertaal. Die vernaamste prys vir Afrikaanse fiksie is die [[Hertzogprys]], wat deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] beurtelings vir prosa, poësie en drama toegeken word.<ref name="Kannemeyer2005" /> == Sien ook == {{Sienook|Hooftrekke van fiksie}} * [[Karakter (kunste)|Fiktiewe karakter]] * Fiksie-skryfwerk ** [[Bewonderaarsfiksie]] * [[Skyngeskiedenis]] * [[Nie-fiksie]] * [[Kanon (fiksie)]] == Voetnotas == {{Verwysings|group=n}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Bell |first=James Scott |title=Write Great Fiction: Plot & Structure |url=https://archive.org/details/plotstructuretec0000bell |publisher=Writer's Digest Books |location=Cincinnati |year=2004 |isbn=978-1-58297-294-7 |language=en}} * {{cite book |last=Evanovich |first=Janet |author2=Ina Yalof |title=How I Write: Secrets of a Bestselling Author |url=https://archive.org/details/janetevanovichsh00evan |publisher=St. Martin's Griffin |location=New York |year=2006 |isbn=978-1-59397-949-2 |language=en}} * {{cite book |last=Morrell |first=Jessica Page |title=Between the Lines: Master the Subtle Elements of Fiction Writing |url=https://archive.org/details/betweenlinesmast0000morr |publisher=Writer's Digest Books |location=Cincinnati |year=2006 |isbn=978-1-58297-392-0 |language=en}} * {{cite book |last=Provost |first=Gary |title=Beyond Style: Mastering the Finer Points of Writing |url=https://archive.org/details/beyondstylemaste00prov |publisher=Writer's Digest Books |location=Cincinnati |year=1988 |isbn=978-0-89879-314-7 |language=en}} * {{cite news |title=Reluctant Seer |first=Terrence |last=Rafferty |url=https://www.nytimes.com/2011/02/06/books/review/Rafferty-t.html |newspaper=The New York Times Sunday Book Review |date=4 Februarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |language=en}} * {{cite book |last=Rozelle |first=Ron |title=Write Great Fiction: Description & Setting |url=https://archive.org/details/writegreatfictio0000roze |publisher=Writer's Digest Books |location=Cincinnati |year=2005 |isbn=978-1-58297-327-2 |language=en}} * {{cite book |last=Saricks |first=Joyce |title=The Readers' Advisory Guide to Genre Fiction |url=https://archive.org/details/readersadvisoryg0002sari |edition=2de |year=2009 |publisher=ALA Editions |location=Chicago |isbn=978-0-8389-0989-8 |page=402 |language=en}} * {{cite book |last=Selgin |first=Peter |title=By Cunning & Craft: Sound Advice and Practical Wisdom for Fiction Writers |url=https://archive.org/details/bycunningcraftso0000selg |publisher=Writer's Digest Books |location=Cincinnati |year=2007 |isbn=978-1-58297-491-0 |language=en}} * {{cite book |editor-last=Clark |editor-first=Tom |title=The Writer's Digest Handbook of Novel Writing |publisher=Writer's Digest Books |location=Cincinnati |year=1992 |isbn=978-0-89879-507-3 |language=en}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="fall1">Greenville College (2006). [http://www.greenville.edu/faculty/bshaw/eng201/plota.htm Plot A: The Pattern of the Action]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="name">{{cite web |url=http://www.orangeusd.k12.ca.us/yorba/literary_elements.htm |title=Literary elements |last=Bokesch |first=Laura |access-date=22 Augustus 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116051007/http://www.orangeusd.k12.ca.us/yorba/literary_elements.htm |archive-date=16 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> <ref name="subversive">George W. Young: ''Subversive Symmetry. Exploring the Fantastic in Mark 6:45-56''. Brill, Leiden 1999, p. 98, 106-109. {{ISBN|90-04-11428-9}}</ref> <ref name="The Role of Narrative Fiction and Semi-Fiction in Organizational Studies">{{cite journal | url = http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=981296 | title = The Role of Narrative Fiction and Semi-Fiction in Organizational Studies | first1 = G. | last1 = Whiteman | first2 = N. | last2 = Phillips | journal = ERIM Report Series Research in Management | date = 13 December 2006 | issn = 1566-5283 | accessdate = 23 October 2009}}</ref> <ref name="tufts">[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2367015 Metaphora], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus</ref> <ref name="tufts1">[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2367010 Metaphero], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus</ref> <ref name="tufts2">[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2366573 Meta], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus</ref> <ref name="tufts3">[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%23110599 Phero], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus</ref> }} == Eksterne skakels == {{Wikt-inlyn|fiksie}} * [http://cle.ens-lyon.fr/anglais/kate-colquhoun-on-the-blurred-boundaries-between-fiction-and-non-fiction-166576.kjsp?RH=CDL Kate Colquhoun oor die vae grense tussen fiksie en nie-fiksie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413172007/http://cle.ens-lyon.fr/anglais/kate-colquhoun-on-the-blurred-boundaries-between-fiction-and-non-fiction-166576.kjsp?RH=CDL |date=13 April 2016 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Fiksie| ]] [[Kategorie:Letterkunde]] 6ilvw9qoeyfia4jkgha8z3lhfwse0nl 0 93945 2964705 2432640 2026-09-03T07:47:38Z AFM 21229 2964705 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Beit bridge2.jpg|duimnael|280px|Die ou [[Beitbrug]] word deesdae net vir spoorvervoer gebruik.]] Die '''Beitbrug-Bulawayo Spoorweg''' is 'n privaat spoorlynmaatskappy wat 'n spoorlyn in [[Zimbabwe]] tussen [[Beitbrug]] aan die [[grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe|Suid-Afrikaanse grens]] en Zimbabwe se tweede grootste stad [[Bulawayo]] bedryf. Die 3 voet 6 duim (1067 mm) [[Kaapspoor]] is 'n bou-bedryf-oordrag projek wat die afstand tussen Bulawayo in Zimbabwe en Suid-Afrika tot 317 kilometer (197 myl) verkort het. Voor sy inhuldiging, het die spoordiens tussen Suid-Afrika en Bulawayo 'n roete deur [[Botswana]] gebruik wat ongeveer 200 kilometer (120 myl) langer is. Die korter lyn word hoofsaaklik vir goederevervoer gebruik. ''New Limpopo Projects Investments Limited'' (NLPI), 'n [[Mauritius]]-geregistreerde maatskappy, spesialiseer in privaatsektorbeleggings met behulp van die bou-bedryf-oordrag (BBO) konsep. Die Beitbrug-Bulawayo Spoorweg is een van drie spoorwegbedrywighede in Zimbabwe en Zambië wat 'n spoorroete tussen Suid-Afrika en die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] vorm.<ref name="Middleton">Middleton, John. (2002). ''Railways of Southern Africa Locomotive Guide - 2002''. Herts, Engeland: Beyer-Garratt Publications. pp. 38, 41–42.</ref> Die Beitbrug-Bulawayo Spoorweg is op 15 Julie 1999 ingewy. Na 30 jaar van diens sal die projek aan die Nasionale Spoorweë van Zimbabwe oorhandig word teen geen koste. Dit het 'n groot negatiewe impak op die winsgewendheid van Botswana Spoorweë wie se Zimbabwe-verwante vragvolume met 90 000 ton per jaar afgeneem het tot 10 000 ton.<ref>{{Cite web |url=http://www.mmegi.bw/2006/June/Wednesday14/920230172601.html |title=Impact of the BBR on Botswana Railways |access-date=16 Julie 2011 |archive-date=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055154/http://www.mmegi.bw/2006/June/Wednesday14/920230172601.html |url-status=dead }}</ref> ==Lees ook== *[[Limpopo-spoorlyn]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Treinsaadjie}} [[Kategorie:Spoorvervoer]] hnnijop85rq6ecdldds4ogjochmu6j2 2964712 2964705 2026-09-03T07:58:49Z Aliwal2012 39067 2964712 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Beit bridge2.jpg|duimnael|280px|Die ou [[Beitbrug]] word deesdae net vir spoorvervoer gebruik.]] Die '''Beitbrug-Bulawayo Spoorweg''' is 'n privaat spoorlynmaatskappy wat 'n spoorlyn in [[Zimbabwe]] tussen [[Beitbrug]] aan die [[grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe|Suid-Afrikaanse grens]] en Zimbabwe se tweede grootste stad [[Bulawayo]] bedryf. Die 3 voet 6 duim (1067 mm) [[Kaapspoor]] is 'n boubedryf-oordragprojek (BBO) wat die afstand tussen Bulawayo in Zimbabwe en Suid-Afrika tot 317 kilometer (197 myl) verkort het. Voor sy inhuldiging, het die spoordiens tussen Suid-Afrika en Bulawayo 'n roete deur [[Botswana]] gebruik wat ongeveer 200 kilometer (120 myl) langer is. Die korter lyn word hoofsaaklik vir goederevervoer gebruik. ''New Limpopo Projects Investments Limited'' (NLPI), 'n [[Mauritius]]-geregistreerde maatskappy, spesialiseer in privaatsektorbeleggings met behulp van die boubedryf-oordragkonsep. Die Beitbrug-Bulawayo Spoorweg is een van drie spoorwegbedrywighede in Zimbabwe en Zambië wat 'n spoorroete tussen Suid-Afrika en die [[Demokratiese Republiek van die Kongo|Demokratiese Republiek die Kongo]] vorm.<ref name="Middleton">Middleton, John. (2002). ''Railways of Southern Africa Locomotive Guide - 2002''. Herts, Engeland: Beyer-Garratt Publications. pp. 38, 41–42.</ref> Die Beitbrug-Bulawayo Spoorweg is op 15 Julie 1999 ingewy. Na 30 jaar van diens sal die projek aan die Nasionale Spoorweë van Zimbabwe oorhandig word teen geen koste. Dit het 'n groot negatiewe impak op die winsgewendheid van Botswana Spoorweë wie se Zimbabwe-verwante vragvolume met 90 000 ton per jaar afgeneem het tot 10 000 ton.<ref>{{Cite web |url=http://www.mmegi.bw/2006/June/Wednesday14/920230172601.html |title=Impact of the BBR on Botswana Railways |access-date=16 Julie 2011 |archive-date=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055154/http://www.mmegi.bw/2006/June/Wednesday14/920230172601.html |url-status=dead }}</ref> ==Lees ook== *[[Limpopo-spoorlyn]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Treinsaadjie}} [[Kategorie:Spoorvervoer]] svhqmc7npscyuhrjrszg4mqtmwlwff6 0 94360 2964614 2963189 2026-09-02T21:15:55Z Jcb 223 2964614 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Lady Florence Phillips.jpg|duimnael|200px|regs|Lady Florence Phillips.]] Lady '''Florence Phillips''' (gebore Dorothea Sarah Florence Alexandra Ortlepp, [[Kaapstad]], [[Kaapkolonie]], [[14 Junie]] [[1863]] – [[Vergelegen]], [[Somerset-Wes]], [[Kaapland]], [[Suid-Afrika]], [[23 Augustus]] [[1940]]) was ’n weldoener, gasvrou, skryfster, bevorderaar van Suid-Afrikaanse kuns en die eggenote van die [[Randlords|mynmagnaat]] sir [[Lionel Phillips]], wie se rykdom dit vir haar moontlik gemaak het om tallose projekte óf self aan te pak óf ander aan te spoor om dit aan te voor. Genl. [[Jan Smuts]] het haar op haar begrafnis beskryf as “no ordinary woman” en bygevoeg: “Sy en haar man was van die mees vooraanstaande en uitsonderlike persoonlikhede wat die [[Witwatersrand|Rand]] en die nuwe Suid-Afrika opgebou het, en sy laat ’n groot indruk na.”<ref>{{en}} [https://issuu.com/arttimes/docs/villa_arcadia Art Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003075022/https://issuu.com/arttimes/docs/villa_arcadia |date= 3 Oktober 2018 }}. URL besoek op 3 Mei 2016.</ref> "Lady Florence Phillips het ’n oorheersende rol in die geskiedenis Suid-Afrika gespeel," skryf dr. Thelma Gutsche in die biografie ''No ordinary woman. The life and times of Florence Phillips''. "Sy was ’n baanbreker van die diamant- en goudveld, en het vier oorloë, twee revolusies en die [[Jameson-inval]] beleef. <ref name="gut"> {{en}} Gutsche, dr. Thelma. 1966. ''No ordinary woman. The life and times of Florence Phillips''. Cape Town: Howard Timmins.</ref> Saam met ander mynmagnate was sy verantwoordelik vir die eerste versameling kunswerke, Kaapse meubels en ’n argitektuurbiblioteek in [[Johannesburg]].<ref name="waal"> {{af}} Van der Waal, Gerhard-Mark. 1986. ''Van mynkamp tot metropolis. Die boukuns van Johannesburg, 1886–1940''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk.</ref> Sy het die leeueaandeel gehad in die oprigting van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]],<ref name="malan"> {{af}} Malan, D.G. (voorsitter: redaksiekomitee). 1986. ''Johannesburg eenhonderd jaar''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk.</ref> wat haar geesteskind was<ref> {{en}} Picton-Seymour, Désirée. 1989. ''Historical buildings in South Africa''. Cape Town: Struikhof Publishers.</ref> en ’n belangrike mylpaal in die kunslewe en kulturele opvoeding van die Goudstad se publiek.<ref>{{af}} Van der Waal, Gerhard-Mark. 1986. ''Van mynkamp tot metropolis. Die boukuns van Johannesburg, 1886–1940''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk.</ref> Ook het sy onder meer ’n bydrae gelewer tot die stigting Suid-Afrika se eerste nasionale botaniese tuin, [[Kirstenbosch]], die fakulteit argitektuur aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]], die totstandkoming van die museum in die [[Koopmans-de Wet-huis]] en die daarstelling van die [[Michaelis-versameling]] in die [[Burgerwaghuis]] aan [[Groentemarkplein]].<ref name="kock"> {{af}} De Kock, W.J. en Krüger, D.W. (hoofreds.). 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel II. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]].</ref> Sy het immigrasie na Suid-Afrika aangemoedig deur haar betrokkenheid by die 1820 Settlers Monument Association<ref name="potg"> {{en}} Potgieter, D.J. (editor-in-chief). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery.</ref> en was die dryfveer vir die restourasie van [[Vergelegen]], [[Somerset-Wes]], die eiendom wat [[Willem Adriaan van der Stel|W.A. van der Stel]] aanvanklik ontwikkel het."<ref> {{en}} Gutsche, Thelma. 1966. ''No ordinary woman. The life and times of Florence Phillips''. Cape Town: Howard Timmins.</ref> Van haar ander bydraes was die reël van 'n kuns-en-kunsvlyt-uitstalling in Milnerpark, Johannesburg, in 1905, die aankoop en restourasie van die Martin Melch-huis in Kaapstad, die aanstelling van die [[Joseph Solomon|J.M. Solomon]] as die [[Universiteit van Kaapstad]] se argitek, 'n projek wat hom tot selfdood gedryf het, en die oprigting van 'n kunsskool in die Goudstad.<ref>{{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/style_det.php?styleid=597 Besonderhede oor Florence Phillips op die webtuiste Artefacts.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711091840/http://artefacts.co.za/main/Buildings/style_det.php?styleid=597 |date=11 Julie 2017 }}. URL besoek op 2 Mei 2016.</ref> == Lewensloop == === Herkoms === [[Beeld:Kirstenbosch flickr.jpg|duimnael|links|240px|'n Toneel in [[Kirstenbosch]], Suid-Afrika se oudste nasionale botaniese tuin, gestig deur die toedoen van lady Florence.]] [[Lêer:Boldini - Florence, Lady Phillips.jpg|duimnael|230px|regs|Skildery van Lady Phillips in 1903, deur Giovanni Boldini.]] [[Beeld:Lionel en Florence Phillips se graf, Brixton-begraafplaas, Johannesburg.jpg|duimnael|regs|200px|Die Phillipse se graf in die Brixton-begraafplaas, Johannesburg. Hulle is hier begrawe al is albei in [[Vergelegen]] by [[Somerset-Wes]] oorlede.]] Florence Phillips was die enigste dogter van Albert Frederick Ortlepp, landmeter en natuurvorser en sy vrou Sarah Walker, albei van Colesberg. Sy besoek eers 'n privaat skool in [[Rondebosch]] en daarna die Damesinstituut (tans [[Hoërskool Eunice|Eunice]]) in [[Bloemfontein]]. Sy sluit by haar ouers op die diamantvelde van [[Kimberley]] aan waar sy saam met hulle in armoede lewe. === Huwelik met Lionel Phillips === In Kimberley ontmoet sy [[Lionel Phillips]] (1855–1936), die seun van ’n minder gegoede Joodse handelaar wat in 1875 uit sy geboortestad, [[Londen]], na die diamantveld gekom en in diens getree het by [[J.B. Robinson|Joseph B. Robinson]] as sorteerklerk en uitgewer van sy koerant, ''The Independent'', waarvoor hy versies en berigte bydra. <ref name="gut" /><ref name="potg" /> Hy sou later ’n skatryk mynmagnaat en politikus word en is in 1912 tot ridder geslaan.<ref name="malan" /> Florence en Lionel trou op [[22 Augustus]] [[1885]] op [[Beaconsfield]] by Kimberley. Die egpaar het drie kinders gehad, onder wie 'n seun, Harold. Lionel Phillips is die eerste keer finansieel geruïneer die jaar voor sy troue met Florence toe die diamantmark in duie stort terwyl hy met vakansie was in Engeland. Daarna het hy vervoerwerk op Kimberley onderneem. Ná hul troue is hy weereens geruïneer, dié keer weens die stygende koste van vervoer en materiaal, maar danksy sy kennis van die mynbou, onkreukbaarheid en werkkrag stel die firma French & d'Esterre hom as bestuurder aan. Hierna help hy met die amalgamasie van Griekwaland-Wes se diamantmyne onder [[De Beers]] se beskerming. Sy eie maatskappy bly ook in die slag, waarna hy werkloos was, maar gelukkig vir die jong Phillips-egpaar het Lionel intussen bevriend geraak met [[Alfred Beit]] en [[Cecil John Rhodes]]. So kry hy werk by Wernher, Beit & Kie. === Verhuising na Johannesburg === In 1889 verhuis Florence, haar man en twee babaseuntjies per koets na die [[Witwatersrand]] waar hy ’n betrekking aanvaar as mynkonsultant by die firma Herman Eckstein & Kie., waarin Beit die beherende aandeel besit het en wat Wernher, Beit en Kie. gestig het om hul goudbelange te behartig. Danksy ’n vinnige verbetering in haar man se geldelike omstandighede kon Florence Phillips vanaf 1887 wyd reis.<ref name="potg" /> Veral nadat hy Eckstein in 1892 as voorsitter van die Kamer van Mynwese opgevolg het, het Florence ’n bekende gasvrou in Johannesburg geword.<ref name="kock" /> Hy het spoedig ’n vennoot geword in die firma en later voorsitter van wat bekend sou word The Corner House, een van die sterkste myngroepe in Suid-Afrika.<ref> {{af}} Gutsche, dr. Thelma in: De Kock, W.J. en Krüger, D.W. (hoofreds.). 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel II. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]].</ref> === Jameson-inval en verbanning === Florence se man het in die jong Johannesburg ’n vooraanstaande en uitgesproke figuur in die Uitlanderbeweging geword en sterk standpunt ingeneem teen die [[Transvaal]]se regering van pres. [[Paul Kruger]]. Ná die [[Jameson-inval]] het dit duidelik geword hoe intiem hy by die Reformers' Movement betrokke was. Terwyl Florence op reis was, het Lionel in Johannesburg gewag op die Jameson-inval; moontlik het hy gewag op die regte oomblik waarop hy die verwagte opstand aan die Rand kon lei. Sy moes haar na Johannesburg terughaas toe haar man hom op [[10 Januarie]] [[1896]] oorgee en skuldig pleit. Regter [[Reinhold Gregorowski]] het hom en talle ander opstandelinge die doodstraf opgelê weens hoogverraad omdat hulle die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]] se regering omver wou werp, maar pres. Kruger het hul vonnis versag tot ’n boete van £25&nbsp;000. Florence en haar man het hulle nou in ’n moeilike situasie in die Goudstad bevind, want hy is gewaarsku om hom van alle politieke aktiwiteite te weerhou; so nie sou hy verban word uit die ZAR. <ref name="potg" /> Einde 1896, skaars 11 maande nadat hy beboet en gewaarsku is om die politiek te los, het Lionel Phillips ’n berig in die nuusblad ''Nineteenth Century'' gepubliseer wat daartoe gelei het dat hy verban is. Florence het hom daarna vergesel toe hy uitwyk na sy geboorteland, waar hulle [[Country house|herehuise]] ingerig het in [[Hampshire]] ([[Tylney Hall, Hampshire|Tylney Hall]]) sowel as [[Londen]]. In dié tyd was sy en haar man mildadige weldoeners van kuns en kunsvlyt geword. In 1899 het Florence se eerste boek en omstrede boek verskyn, ''Some South African recollections'', wat die gemoedere gaande gemaak het. === Terug na Suid-Afrika === Ná die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902), wat die Kruger-bewind verpletter het, is Lionel Phillips deur [[Alfred Beit|Beit]] en [[Julius Charles Wernher|Julius Wernher]] oorreed om in die belang van die firma terug te keer na die [[Witwatersrand|Rand]]. Blykbaar was dit eers in 1909, want in 1905 het Florence op besoek aan Suid-Afrika dr. Rudolph Maloth opdrag gegee om die monumentale ''Flowers of South Africa'' te onderneem, wat eindelik tussen 1913 en 1932 in ses boekdele verskyn het. Ná hul terugkeer in Suid-Afrika het Lionel opnuut ’n belangrike rol in die ontwikkeling van die mynbou gespeel – hy is byvoorbeeld herverkies as voorsitter van die Kamer van Mynwese – en sy vrou in die sosiale en kultuurlewe van die stowwerige Goudstad. Een van haar vernaamste tydverdrywe was die versameling van skilderye en kunsvoorwerpe vir die kunsmuseum wat sy in gedagte gehad het. === Ná Uniewording === [[Beeld:Dorpshuis.jpg|duimnael|regs|270px|Deur lady Florence se toedoen het die [[Michaelis-versameling]] tot stand gekom. Vir die huisvesting daarvan het sy die [[Burgerwaghuis]] aan [[Groentemarkplein]] in [[Kaapstad]] laat herontwerp en restoureer.]] [[Beeld:Mancini - Florence Phillips.jpg|duimnael|links|200px|Portret van lady Florence, olie op doek, deur Antonio Mancini (1852–1930). In besit van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]].]] Die eerste verkiesing vir die Volksraad ná [[Uniewording]] is op [[15 September]] [[1915]] gehou toe Lionel Phillips as kandidaat van die [[Unionisteparty]] in [[Yeoville (kiesafdeling)|Yeoville]] staan. Met sy 1 658 stemme (75,6%) vergeleke met die 534 (24,4%) vir W. van Hulsteyn van die [[Suid-Afrikaanse Party|Regerende Party]] het die mynmagnaat ’n wegholoorwinning behaal.<ref> {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> Vroue het eers 20 jaar later stemreg gekry, maar Florence het waarskynlik haar invloed in die eerste Volksraad deur haar man laat geld. Hy is ingehuldig as LV op 1 Oktober 1910 en het in dié hoedanigheid gedien tot 23 Augustus 1915. In dié tyd was die Unioniste die amptelike opposisie. Lionel Phillips is as vooraanstaande deskundige van die goudmynbou beskou en het as die onbestrede leier en woordvoerder van die mynbedryf opgetree. In 1912 is Lionel tot ridder geslaan en het die titel 1ste baronet van Tylney Hall (na die egpaar se herehuis in Hampshire) gekry. Voortaan sou hy dus sir Lionel wees en sy vrou lady Florence. In 1915 (sommige bronne gee 1914 aan, maar hy was toe nog LV) het die Phillipse opnuut na Londen verhuis waar sir Lionel die pos van besturende direkteur van Central Mining Company sou beklee. Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] is hy as die Britse regering se raadgewer oor die metaalbedryf aangestel. Ook in dié tyd (1917) het hy die plaas [[Vergelegen]] by [[Somerset-Wes]] vir sy vrou gekoop, moontlik met die oog op hul aftrede omdat hy toe reeds 61 of 62 jaar oud was. In 1924 het die egpaar na Suid-Afrika teruggekeer nadat hul Johannesburgse herehuis, ''[[Villa Arcadia, Parktown|Villa Arcadia]]'', reeds ’n jaar of twee vantevore verkoop is. Genl. [[Jan Smuts]], met wie se [[Suid-Afrikaanse Party]] die [[Unionisteparty]] in 1920 saamgesmelt het, het in 1923 ’n Joodse kinderhuis daarin ingewy. In die Kaap het lady Florence haar werk in belang van die kunste en bewaring met mening voortgesit nadat sy in Johannesburg daarin geslaag het om die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] te laat oprig en dié instelling se kunsversameling te begin. Vir haar eie wonings en openbare instellings het sy ywerig Africana, veral meubels, versamel. Buiten dat sy kunstenaars en vakmanne ondersteun en aangemoedig het, het sy sir [[Max Michaelis]] oorreed om sy versameling 17de-eeuse [[Nederland|Nederlandse]] skilderye aan die stad Kaapstad te skenk. Om die [[Michaelis-versameling]] behoorlik te huisves, is die [[Burgerwaghuis]] aan [[Groentemarkplein]] in 1910 laat herontwerp en gerestoureer volgens 'n plan van die argitek [[Joseph Solomon|J.M. Solomon]]. Die stadsraad het dit in Maart 1915 aan die Unieregering geskenk om ou Hollandse en Vlaamse meesters se werk te huisves. Sedert Oktober 1916 dien die gebou as huisvesting vir die Michaelis-versameling.<ref> {{af}} Van Riet Lowe, C. en Malan, B.D. (reds.). 1949. ''Die gedenkwaardighede van Suid-Afrika''. Pretoria: Die Staatsinligtingskantoor.</ref> Sy was ook ten nouste betrokke by die pogings om die [[Koopmans-de Wet-huis]] te red en 'n vyfde van die huis se inhoud aan te skaf en aan die staat te skenk. == Johannesburgse Kunsmuseum == === Agtergrond === [[Beeld:Florence Phillips01.jpg|duimnael|links|200px|Dié portret van Florence Phillips, in 1910 geskilder deur Mancini, is deel van die kunsmuseum se versameling.]] [[Beeld:Lionel Phillips.jpg|duimnael|regs|190px|Sir [[Lionel Phillips]], portretskildery deur Giovanni Boldini (1845-1931), olie op doek, 1903. Dit word bewaar in die Johannesburgse Kunsmuseum.]] Die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] is die [[Johannesburg|Goudstad]] se munisipale kunsmuseum, die grootste van sy soort in Suider-Afrika, met kunswerke van wêreldfaam en versamelings wat so omvangryk is dat net sowat 'n tiende tegelykertyd in die galery se 15 vertoonsale en beeldhoutuine vertoon kan word. Die meeste kunsmuseums wêreldwyd het hul ontstaan te danke aan die ywer en deursettingsvermoë van een persoon. In die geval van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] was dit Florence Phillips, wat in 1912 lady Florence geword het toe haar man tot ridder geslaan is. Nadat Florence en Lionel omstreeks 1908 of '09 van die weelde van [[Tylney Hall, Hampshire]], [[Engeland]], na die “kultuurwoestyn” van Johannesburg teruggekeer het toe hy as plaaslike direkteur van die Central Mining and Investment Corporation aangestel is, het Florence haarself vergoed vir die verhuising deur hul huis, ''[[Villa Arcadia, Parktown|Villa Arcadia]]'' in Oxfordweg, weldra in die vergaderplek van Johannesburg se deftige kringe te omskep. === Skilderye versamel === Dit was in haar hoedanigheid as “eerste vrou van die Rand” dat sy hier op die gedagte gekom het om 'n kunsmuseum in Johannesburg in te rig. Haar plan was om eers aansienlike bydraes by al die ''[[Randlords]]'' "af te pers" in die vorm van of kontant of skilderye, en dan die stadsraad te oorreed om 'n geskikte museum te bou en in stand te hou. Net die beste was goed genoeg vir haar. Sy het dus sir Hugh Lane, die kenner wat destyds besig was om kunswerke vir die munisipale kunsmuseum van [[Dublin]] te versamel, aangestel om raad te gee oor aankope vir die Johannesburgse Kunsmuseum in wording. Sy wou 'n versameling ou meesters hê, maar sir Hugh het haar oorreed om liewer geld in eietydse kunstenaars te belê wat die “ou meesters” van die toekoms sou wees. Sy het die bal aan die rol gesit deur haar bloudiamantring van 21,5 karaat, 'n geskenk van haar man, op besoek aan [[Londen]] te verkoop en drie skilderye van Phillip Wilson Steer aan te koop wat toe pas die aandag van die kunskritici begin trek het. Dit het sy aan die kunsmuseum geskenk, tesame met haar waardevolle versameling antieke kant- en borduurwerk. Daarna het sy die steun van ryk mynmagnate, soos [[Max Michaelis]], [[Otto Beit]], [[Julius Charles Wernher]], [[Hermann Ludwig Eckstein|Hermann Eckstein]], [[Abe Bailey]] en [[Sigismund Neumann]], gewerf. Haar voorbeeld en volharding het eindelik vrugte afgewerp, en teen 1909 is altesame £20&nbsp;000 ingesamel. Die kern van die versameling wat deur Lane aangekoop is, het bestaan uit 130 skilderye en beeldhouwerke. Onder hulle was daar werke van verskeie “moderne” skilders soos Monet, Pisarro, Augustus John, Morland Lewis en Pre-Impressioniste soos Boudin en Géricault. 'n Gedeelte van hierdie versameling is hoog deur die koerante van Londen aangeprys toe dit in Mei en Junie in die kunsmuseum van Whitechapel uitgestal is, voor dit drie maande later na die Unie verskeep is. === Gebou opgerig === [[Beeld:Johannesburgse Kunsmuseum, argitek sir Edwin Lutyens, toesighoudende argitek R Howden, 1905-10, hoeksteenlegging 11 Oktober 1911.jpg|duimnael|regs|270px|Die hoofingang van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]], kort nadat dit voltooi is.]] Daar was toe egter nog geen gebou nie. Die stadsraad was steeds sku vir die bedrag van £20&nbsp;000 wat dit sou kos om 'n geskikte gebou op te rig. Die geld was eenvoudig nie beskikbaar nie, en die stadsraad het geweier om so 'n groot lening vir 'n kunsmuseum aan te gaan. 'n Tydelike tuiste moes gevind word, en die keuse het op die perseel van die Mynbouskool in Eloffstraat geval. Die uitstalling is op [[29 November]] [[1910]] hier geopen en is tot 1915 daar gehuisves. Voor 1910 is verskeie persele vir 'n kunsmuseum voorgestel en oorweeg. Onder hulle was vertrekke in die nuwe stadsaal wat gebou sou word. Teen Junie 1910 het die stadsraad minstens ingestem om 'n perseel vir 'n kunsmuseum in [[Joubertpark]] beskikbaar te stel, maar argitekte soos M.J. Harris en H.G. Veale het die ligging so naby die spoorlyn gekritiseer, en Harris het voorgestel dat die Kunsmuseum liewer op die terrein van die Fort op Hospitaalheuwel opgerig word. Daar sou dit die verbeelding van die publiek aangryp ". . . ''in a manner worthy of a temple of art''". Dit het egter in die argitek, sir Edwin Lutyens, se bedoeling gelê om die spoorlyn te oordek en Joubertpark met die Uniegrond te verbind sodat 'n formele tuin om die Kunsmuseum uitgelê kon word. Die rede vir die spesifieke plasing van die Kunsmuseum is dat Lutyens sy ontwerp in Engeland voorberei het en dus geen kennis van die plaaslike omstandighede kon hê nie.<ref name="waal" /> Daar was egter nog geen geld vir die bouwerk nie. Eindelik het genl. [[Jan Smuts|J.C. Smuts]], destyds koloniale sekretaris van die Transvaalse regering, tot die redding gekom. Met lady Florence se aansporing, al was genl. Smuts en haar man lede van opponerende partye in die Volksraad, het die regering op Smuts se aandrang ingestem om sy aandeel van die inkomste uit die stad se mark te verbeur op voorwaarde dat die stadsraad 'n groot deel van dié geld vir die kunsmuseum afstaan. Die voorstel is aanvaar en die stadsraad het £20&nbsp;000 vir 'n geskikte gebou opsygesit. Intussen het lady Florence op haar tipiese, lofwaardige manier besluit dat die gebou deur niemand anders as Edwin Lutyens, bekende Britse argitek, ontwerp sou word nie. Hiermee het sy haar die wrewel van die Transvaalse Instituut van Argitekte op die hals gehaal. Hulle het aangevoer dat die opdrag aan 'n plaaslike argitek gegee moes word. Die geskil is eindelik bygelê toe ooreengekom is dat die Suid-Afrikaanse argitek Robert Howden vir Lutyens sou bystaan. Die ontwerp van die Kunsmuseum lewer blyk van die argitek se buitelandse afkoms. Lutyens het 'n hoë status in Engeland gehad vanweë sy huisontwerpe vir die welgesteldes. Kenmerkend van sy ontwerptrant was 'n abstrakte, stereometriese vormgewing met kaal mure en ingesnyde vensters, skryf Van der Waal. Onder meer vanweë sy noue verbintenis met sir [[Herbert Baker]], het Lutyens omstreeks 1906 sy styl verander van Neo-Queen Anne na Beaux Arts. Die Johannesburgse Kunsmuseum was moontlik Lutyens se eerste staatsgebou in die Beaux Arts-mode. Volgens die klassisistiese tradisie het dit 'n swaar portico met fronton gehad, voor 'n gerustikeerde liggende kuboïed met borswering. Aan weerskante en agter die hoofblok het Lutyens egter pawiljoene met skilddakke en hoë skoorsteengroepe beplan, wat die trant van die woonhuisbou aanslaan. Diepgaande meningsverskille tussen lady Florence en Lutyens enersyds, en die stadsraad andersyds het die ontwerp ongelukkig skade berokken. Die meningsverskil het gehandel oor die boumateriaal waarin die bouwerk uitgevoer sou word. Aanvanklik het Lutyens en Phillips sandsteen vir die eksterieur voorgestel, maar toe die koste te hoog geblyk het, het hulle 'n gepleisterde baksteenuitvoering aanbeveel omdat hy slegs £20&nbsp;000 vir die hele gebou tot sy beskikking gehad het. Die stadsraad het nietemin op die duurder sandsteen-uitvoering besluit. Die hoeksteen van die nuwe kunsmuseum in Joubertpark is op [[11 Oktober]] [[1911]] gelê deur die burgemeester van Johannesburg, H.J. Hofmeyr, maar die bouwerk kon nie begin nie omdat Lutyens se werktekeninge nog nie klaar was nie. Dit het eers vier maande later uit Londen aangekom en het voorsiening gemaak vir ruim sale om 'n sentrale binneplein. Die geld was toe net genoeg vir die hoofgebou wat sonder enige seremonie in November 1915 geopen is. === Uitbreiding === Die eerste aanbouings – die oos- en wesvleuels waarvoor Lutyens se oorspronklike planne voorsiening gemaak het – is 25 jaar later (in Oktober 1940) voltooi, twee maande ná lady Florence se dood. Daarmee was die gebou egter nog nie voltooi nie. Die uitbreidings wat in 1986 ingewy is, sluit twee pawiljoene in en sluit die museum en Joubertpark tot 'n meer harmonieuse geheel saam. Die vernaamste oogmerk met die oprigting van die kunsmuseum was om keurwerke van eietydse Britse en Europese kunstenaars uit te stal. Dié beleid het nog tot die einde van die ou Suid-Afrika gegeld, maar historiese versamelings uit vroeër periodes, soos werke van 17de-eeuse [[Nederland|Hollandse]] skilders, is ook uitgebou, asook versamelings van Suid-Afrikaanse en eietydse internasionale kunswerke in 'n verskeidenheid media. == Die Koopmans-de Wet-huis == === Agtergrond === [[Lêer:Marie Koopmans-de Wet.jpg|duimnael|220px|regs|[[Marie Koopmans-de Wet]] is in 1906 in haar familiewoning in Strandstraat oorlede.]] Lady Florence het haar aansienlike invloed deeglik laat geld ter bewaring van die [[Koopmans-de Wet-huis]] in Strandstraat, [[Kaapstad]]. [[Marie Koopmans-de Wet]] is op [[2 Augustus]] [[1906]] oorlede en haar suster, Margaretha de Wet, op [[18 Oktober]] [[1911]]. Margaretha was die laaste van die gesiene De Wets wat die huis bewoon het. Dis in 1701 opgerig, maar het sy statige voorkoms eers in 1795 gekry toe, volgens oorlewering, die bekende [[Louis Thibault]] en [[Anton Anreith]] die front daarvan in sy huidige vorm gebou het; geen bronne kan egter dié aanname bevestig nie. Nog voor Marie se dood is die Suid-Afrikaanse Nasionale Vereniging op [[18 Februarie]] [[1905]] in Kaapstad gestig onder voorsitterskap van sir (later lord) [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers|Henry de Villiers]] om plekke van historiese belang of om hul natuurskoon te bewaar. In 1909 het die Kaapse koerant ''[[De Zuid-Afrikaan]]'', onder sy redakteur, [[F.S. Malan]], 'n persoonlike vriend van Koopmans-de Wet, ’n veldtog begin om die Koopmans-de Wet-huis te bewaar as nasionale gedenkwaardigheid, of soos dit in vroeër jare bekendgestaan het: historiese monument. Malan het sy invloed in die Kaap laat geld en dr. [[Frans Engelenburg]], Koopmans-de Wet se susterskind, syne by genl. [[Louis Botha]] in [[Pretoria]]. Malan was in 1906 saam met Engelenburg gereelde besoekers by die bedlêende Marie. Op 25 Junie daardie jaar het sy die behartiging van al haar persoonlike sake aan dié twee opgedra. Op 28 Oktober 1911 het die Nasionale Vereniging verklaar die Koopmans-de Wet-huis en sy waardevolle inhoud moes gesamentlik vir die nageslag bewaar word. Die Kaapse munisipale raad het op 7 November daardie jaar ’n mosie met dieselfde strekking aanvaar. Die argitek sir [[Herbert Baker]] het sy steun aan dié veldtog uit Johannesburg toegesê en sy gewese vennoot [[Francis Edward Masey|Masey]], uit [[Harare|Salisbury]]. === Besluit om dit te bewaar === Nadat ’n hof beslis het die De Wet-susters se testament was onuitvoerbaar, is besluit om die huis en sy inhoud per openbare veiling te verkoop. Hierna het gesiene Kapenaars, onder wie Dora Fairbridge, Edward Roworth, William Frederick Purcell, maj. [[William Jardine]], Franklin Kaye Kendall en Fred Glennie, hulle by die veldtog aangesluit om die staat oor te haal om die Koopmans-de Wet-versameling aan te koop. In Johannesburg het sir Lionel en lady Florence hul aansienlike invloed laat geld ter ondersteuning daarvan. Onder beskerming van Aletta Johanna, lady De Villiers, die eggenote van hoofregter sir Henry de Villiers, is ’n vergadering op [[27 Januarie]] [[1913]] in die Kaapstadse biblioteeksaal belê onder voorsitterskap van Annie Botha, eggenote van die eerste minister, genl. [[Louis Botha]]. Van die invloedryke persoonlikhede wat die vergadering bygewoon het, was Harry Hands (burgemeester), J.R. Finch (stadsklerk), sir [[James Rose-Innes]], sir William Thorne, sir Ernest Kilpin, [[Olive Schreiner]], dr. Engelenburg, L. Péringuey (direkteur van die Suid-Afrikaanse Museum), Louis Mansergh, Anna Purcell, mev. Marloth (eggenote van die botanis [[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Rudolph Marloth]], wat ''Flowers of South Africa'' in opdrag van lady Florence uitgegee het), Dora Fairbridge, sir [[Johannes Henricus Meiring Beck|Meiring Beck]] and mev. Beaumont Rawbone. === Geldinsameling === Sir Lionel het voorgestel dat die huis en sy inhoud tesame vir die nasie bewaar word en dat 'n algemene asook ’n uitvoerende komitee aangewys word om die geldinsameling en ander nodige aktiwiteite uit te voer. Hy het selfs die lede van die komitees voorgestel asook die voorsitters, onderskeidelik Annie Botha en Dora Fairbridge. Sy vrou moes, syns insiens, in albei komitees dien. Ds. [[Abraham Isaac Steytler|A.I. Steytler]] van die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] het die mosie in Hollands gesekondeer, waarna dit eenparig aangeneem is. Ten einde belangstelling by die publiek aan te wakker, het Olga Racster ’n reeks artikels vir die ''[[Cape Times]]'' begin bydra. Harry Hands, die burgemeester, het briewe aan alle munisipaliteite in die Unie geskryf waarin hy skenkings versoek het. Lady Florence se tuisstad, Johannesburg, het egter volstrek geweier, moontlik omdat die stadsraad destyds geld bymekaar moes kry om die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] op te rig, waarvan lady Florence die grootste dryfveer was. Op die aand van [[27 Februarie]] [[1913]] het lady Florence in die geselskap van mev. Grace Douglas Pennant, mev. Marloth en dr. Purcell saam met sir Lionel as afvaardiging die Kaapse stadsraad genader. Laasgenoemde en sen. sir Meiring Beck het die raad toegespreek en gevolglik is £1&nbsp;000 bewillig, maar later op ’n vergadering van belastingbetalers is dit verminder tot £500. Ondanks die bittere onenigheid in die destydse Volksraad het lede kortstondig verenig in landsbelang en £3&nbsp;000 toegewys vir die aankoop van meubels. ’n Bydraelys is geopen wat ’n bedrag van £2&nbsp;366&nbsp;13s.&nbsp;10d. opgelewer het. === Openbare veiling === [[Lêer:Koopmans-de Wet House.jpg|duimnael|regs|270px|Die [[Koopmans-de Wet-huis]], 1920.]] Dr. Purcell, J.R. Finch, A.E.F. Gore en lady Florence is aangewys om die meubels en kunsvoorwerpe uit te soek wat vir die versameling behoue moes bly omdat dit van werklik geskiedkundige en kunswaarde was. Die skilder [[Edward Roworth]], wat in 1914 direkteur van die Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum sou word, het die skilderye help uitkies. Nadat die komitee 2&nbsp;089 lotte nagegaan het, het hulle ooreengekom om op 356 lotte te bie. Later is nog 18 bygevoeg wat nie op die vendusierol voorgekom het nie. Die algemene komitee het dr. Purcell as hul bieër aangestel. Die veiling, wat behartig is deur J.J. Hofmeyr & Seun, het op [[17 Maart]] [[1913]] begin en sou 10 dae duur. Die eerste agt dae is gehou in die Goeie Hoop-saal en die laaste twee in die huis in Strandstraat. Besigtiging het eers op 15 Maart begin en belangstellendes is verbied om enige item aan te raak. ’n Karige katalogus is saamgestel wat, saam met die minder as ideale toestande vir besigtiging, tot die komitee se voordeel gestrek het omdat hulle die items vooraf op hul eie tyd kon bekyk. Die veiling was omstrede. William R. Morrison, ’n handelaar in en versamelaar van Africana, het 10 hoogs kritiese berigte vir die ''[[Cape Times]]'' geskryf en op die aand van die eerste dag het die toewysing van staatsgeld onder hewige kritiek in die Volksraad deurgeloop. Sir Lionel en [[Abraham Fischer]] het die raad se vroeëre besluit moedig verdedig. Ook is talle onrealisties hoë pryse op die veilig betaal, byvoorbeeld £8&nbsp;5s. vir ’n blombak van geelkoper, waarop Morrison geskerts het geelkoper word in die Kaap as 'n edelmetaal beskou. Nog ’n geelkoperbak is vir £9&nbsp;10s. verkoop. Winskopies was onder meer ’n Lodewyk XVI-ormolu-houer met ’n deksel van moeder van pêrel en inlegwerk van emalje, deur Vervain, vir 26 sjielings. Ook ’n Lodewyk XV-fles (cruet) van silwer vir £30. Die bod op al die lotte wat die komitee wou aankoop, is op dr. Purcell toegeslaan. Hy het 374 lotte bekom, wat hy self geskat het 21% van die totale getal items was (sommige lotte het uit meer as een item bestaan). Die versameling wat so bekom is, het bestaan uit 188 stukke erdewerk (196 volgens ’n ander bron), 69 meubelstukke en vyf plaaslik vervaardigde klerekaste van verskillende style en van verskillende Suid-Afrikaanse houtsoorte. Daarbenewens is ook 13 dak- en muur-kroonkandelare van geelkoper en 26 ander glas- en koperware, asook 28 Sheffield-items, 41 stukke silwerware, 110 items van glas en 147 Chinese en Japannese porseleinstukke aangekoop. Die Sheffield-items het die Breda-eetservies ingesluit wat bestaan het uit drie kandelare, vyf voorgeregborde, vier opdienbakke met deksels en twee souskomme. Dit is in 1834 in [[Londen]] vir Michel van Breda van [[Oranjezicht]] aangeskaf met geld wat hy gekry het uit die vrystelling van die Kaap se slawe. Dié aankoop alleen het die komitee £500&nbsp;10s. uit die sak gejaag. Van die silwerware was die Hollandse items die belangrikste, veral ’n drinkglas waarop ’n portret van Lodewyk XVI gegraveer is en wat aan hom geskenk is deur ’n lid van die De Lettre-familie. Die totale opbrengs van die veiling was £4&nbsp;032. Die huis is opgeveil op [[8 April]] [[1913]]. Sir Lionel, lady Florence en hul medekomiteelede het die aand vantevore byeengekom om amptelik te besluit om die huis te koop en dit dan oor te maak aan die Suid-Afrikaanse Museum. Die volgende dag is die bod vir die huis op die komitee toegeslaan vir £2&nbsp;800, waarna dit saam met dr. Purcell se aankope aan die staat geskenk is. == Hul wonings == === Hohenheim === [[Lêer:SA1899 pg119 Hohenheim.jpg|duimnael|links|270px|[[Hohenheim, Partktown|Hohenheim]] in 1899.]] Sowat vyf jaar ná hul aankoms in Johannesburg het die Phillipse hul huis ''[[Hohenheim, Parktown|Hohenheim]]'' op die perseel van die huidige Charlotte Maxeke-hospitaal (vroeër die Johannesburgse Algemene Hospitaal) betrek, die eerste herewoning in [[Parktown]]. Frank Emley het dit in 1892 ontwerp en twee jaar later is dit voltooi. Florence het Parktown se ontwikkeling voorgestel weens die lugbesoedeling in suidelike stadsdele waar mynbedrywighede 'n stofprobleem veroorsaak het. Nadat die Lionel Phillips verban en die egter na Engeland uitgewyk het, het die skrywer en mynfinansier sir [[Percy Fitzpatrick]] die huis bewoon. Dis in 1972 gesloop om plek te maak vir die oprigting van die Johannesburgse hospitaal. 'n Erfenisplaket is aangebring om die plek aan te dui waar Parktown se eerste herehuis gestaan het, hoewel Marienhof (wat ook intussen gesloop is) reeds in 1890 op 'n gedeelte van die plaas Braamfontein opgerig is wat ook vandag binne Parktown se grense val. Van dié herehuis bly wel gedeelte van die oorspronklike klipmuur en hekke oor. === Tylney Hall, Hampshire === [[Beeld:Tylney Hall, Hampshire.jpg|duimnael|regs|270px|Tylney Hall, soos verander deur die Phillipse.]] Die eerste [[Tylney Hall, Hampshire|Tylney Hall]] is omstreeks 1700 gebou, hoewel ’n herehuis sedert die 16de eeu op die perseel gestaan het. In 1725 het die landgoed deur die vroulike lyn in besit gekom van Richard Child, burggraaf Castlemaine, later graaf van Tylney. Tydens sy eienaarskap is ’n groot, formele tuin aangelê. Ná die huwelik van Catherine Tylney Long in 1812 met William Wellesley Pole en hul geldelike probleme, is die herehuis afgebreek en die waardevolle timmerhout op die landgoed verkoop. Van 1857 tot 1878 was die eiendom onbewoon. In die 1870’s het Charles E. Harris geleidelik grond op die landgoed begin koop en eindelik sowat 1&nbsp;215&nbsp;ha bekom. Daarna het hy Edward Birchall opdrag gegee om ’n nuwe herehuis op dieselfde plek as die 18de-eeuse huis te bou. Selden Wornum het Tylney Hall van 1899 tot 1901 aansienlik gewysig in opdrag van die Phillipse, wat dit kort vantevore gekoop het. Hy het ook die formele tuin aangelê, onder meer die Italiaanse Terrace, Hollandse Tuin en die kombuistuin. Van 1901 tot 1904 het Robert Weir Schultz opdrag by Florence Schultz gekry om die beddings en formele dele van ’n weelderige tuin aan te lê, wat ’n oranjerie, kweekhuise, somerhuise, boothuis, ens. moes insluit. Omstreeks die tydstip waarop die Phillipse na Suid-Afrika teruggekeer het, 1906, het Gertrude Jekyll opdrag gekry om Schultz van die ontwerp en plante te voorsien vir ’n wilde tuin, en vir blomomramings in die tuin. Die Phillips-egpaar het Tylney Hall voor die [[Eerste Wêreldoorlog]] verkoop Tydens die oorlog is dit as hospitaal gebruik. Dit is in 1919 weer verkoop, die keer aan maj. Cayzer, later lord Rotherwick, wat die landgoed in 1933 aan sy skeepsredery verkoop het. Dit het toe die hoofkantoor van die Clan-redery geword. In 1936, sir Lionel Philips se sterfjaar, is die huis en park aan Middlesex se graafskapsraad verkoop en is dit in ’n tehuis omskep. Die park is verkoop aan die Tylney-gholfklub en toe die graafskapsraad afgeskaf is, het die Brent Borough Council die Tylney Hall oorgeneem. In 1984 het dié plaaslike owerheid die huis en 25 ha-tuin aan Celebrated Country Hotels verkoop. Die raad het ’n gedeelte van die parkgrond behou om te gebruik as buitelugopvoedingsentrum en die res van die park word steeds benut as gholfbaan. === Villa Arcadia === [[Lêer:1280px-Villa Arcadia 001.jpg|duimnael|links|270px|''[[Villa Arcadia, Parktown|Villa Arcadia]]'' in die Johannesburgse voorstad [[Parktown]] is oorspronklik in 1909 deur sir [[Herbert Baker]] en sy vennoot, [[Francis Edward Masey|Masey]], ontwerp. Die argitek [[Joseph Solomon]] het Florence met die binneversiering gehelp.]] Anders as ''Hohenheim'' staan die herehuis wat die Phillipse laat bou het met hul terugkeer in Johannesburg, ''[[Villa Arcadia, Parktown|Villa Arcadia]]'', vandag nog en word dit bewaar as deel van Johannesburg se erfenis. Dié indrukwekkende woning is geleë by Oxfordstraat 22, Parktown. Villa Arcadia was oorspronklik ’n voorafvervaardigde [[Switserland|Switserse]] chalet wat in 1897 opgerig is vir die [[Duitsland|Duitse]] sakeman Carl Rolfe. Ná die weelde waaraan sy in Engeland gewoond was, het Florence haar voorgeneem om dié chalet in ’n spogwoning te omskep. In 1909 het niemand minder nie as sir [[Herbert Baker]] versoek om die plan daarvoor te teken. Hy is bygestaan deur sy indertydse vennoot, [[Francis Edward Masey]]. Dit was een van hul laaste gesamentlike projekte, want die volgende jaar het Masey uitgewyk na [[Suid-Rhodesië]] om te ontsnap aan Baker se oorheersing. Florence het groot inspraak in die ontwerp gehad. Op Baker se voorstel is ’n musiekkamer gebou wat deur ’n binnehof van die hoofwoning geskei word. Die vooraansig van die verdieping huis word oorheers deur ’n lang veranda op die grondvloer met 11 boë. Die huis het selfs vandag nog ’n panoramiese uitsig, nou oor die [[M1 (Johannesburg)|M1-snelweg]] en die parkgebied wat eens op ’n tyd bekendgestaan het as Sachsenwald. Vandag kyk Villa Arcadia uit op die voorstede [[Saxonwold]] en [[Forest Town]] asook die Johannesburgse Dieretuin, nog ’n geesteskind van die mynmagnate, onder ander Florence en Lionel Phillips. Met hul verhuising na die Kaap het die egpaar Phillips Villa Arcadia in 1922 verkoop. Genl. [[Jan Smuts]] het in 1923 ’n Joodse weeshuis daarin ingewy. Dat Villa Arcadia in 1939 meer as 400 Joodse wese kon huisves – die hoogste getal in die weeshuis se bestaan – gee ’n aanduiding van die grootte van die huis. Die Joodse weeshuis het tot 2002 besluit. Die versekeringsmaatskappy Hollard, ’n geesteskind van die miljoenêr Dick Enthoven, besit Villa Arcadia tans (2016). Dit huisves ’n versameling moderne kuns, etlike raadsale en vermaakgeriewe. Die bewoording op die plaket van Johannesburg City Heritage buite Villa Arcadia lui (vry vertaal): "In 1898 is ’n Switserse chalet hier gebou vir die handelaar Charl Rolfes. In 1906 is dit gekoop deur die Rand Lord en LP sit Lionel Phillip, voorsitter van Rand Mines. Sy invloedryke vrou, Florence, stigter van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] en beskryf was ''Geen Gewone Vrou'', was saam met die argitek sir Herbert Baker verantwoordelik vir die skep van die huidige Villa Arcadia. Sekere van die ontwerpeienskappe word weerspieël in die [[Uniegebou]], wat Baker in 1910 ontwerp het. In 1923 het dit, as eiendeom van die SA Joodse Weeshuis, ''The Arc'' geword en kinders vir die daaropvolgende 78 jaar gedien. Hollard het dit in 2003 gekoop, waarna die Villa se oorspronklike elegansie en geskiedkundige vakmanskap gerestoureer is. ’n Versameling moderne kuns dra hiertoe by." === Vergelegen === [[Lêer:Vergelegen (rear).JPG|duimnael|regs|270px|Sir Lionel en lady Florence Phillips het ''[[Vergelegen]]'' van verval gered en dit daarna jare lank bewoon. Die argitek [[Joseph Solomon]] is aangestel om die woning te restoureer, maar weens die druk van 'n opdrag, deur lady Florence en sir Lionel se toedoen, om die [[Universiteit van Kaapstad]] terselfdertyd te ontwerp, het hy sy eie lewe op [[26 Augustus]] [[1920]] geneem. Charles Percival Walgate moes albei projekte voltooi.<ref> {{en}} [http://www.uct.ac.za/mondaypaper/archives/?id=4787 Monday Papers-argief, UK]. URL besoek op 3 Mei 2016.</ref>]] [[Beeld:Lady Florence Phillips stel Issie Smuts voor tydens 'n onthaal op Vergelegen.jpg|duimnael|links|220px|Lady Florence Phillips stel [[Issie Smuts]] voor tydens ’n onthaal wat die mynmagnaat sir [[Lionel Phillips]] en sy eggenote vir mev. Smuts op die Phillips-egpaar se plaas ''[[Vergelegen]]'', [[Somerset-Wes]], gereël het.]] [[Beeld:Vergelegen Library, Somerset West.jpg|duimnael|regs|270px|Die ou wynkelder op ''Vergelegen'' is as sir Lionel se biblioteek ingerig.]] Die geskiedkundige plaas ''[[Vergelegen]]'' aan die noordoostelike kant van [[Somerset-Wes]] was oorspronklik die landgoed van goewerneur [[Willem Adriaan van der Stel]]. In 1700 het die [[VOC]] se kommissaris Wouter Valckenier die Kaap besoek en aan die goewerneur die plaas Vergelegen van 344&nbsp;ha geskenk. Van der Stel het die plaas kort daarna deur die aankoop van aangrensende grond aansienlik vergroot en 400&nbsp;000 wingerdstokkies aangeplant en met beeste, skape, varke en perde geboer. Verder het hy 'n groot vrugteboord aangelê en [[kanferboom|kanferbome]] en 30&nbsp;000 akkerbome aangeplant. 'n Weelderige plaaswoning is in 1701 gebou, omring deur 'n dik agthoekige muur om die opstal en vee teen wilde diere te beskerm. Uit die huis was daar 'n mooi uitsig oor die tuine, landerye en [[Valsbaai]]. Verder bou hy 'n [[Slawerny|slawelosie]], 'n [[perd]]estal, 'n koringmeul, 'n smidswinkel, 'n koeistal, skaapkrale en twee dorsvloere. Nadat Van der Stel na Nederland teruggeroep is, is die plaas deur die VOC in vier dele verdeel en verkoop. Barend Gildenhuys het die deel met die huis aan die suidoostelike kant van die rivier in 1709 op die veiling vir 9 500 gulden gekoop. Sy deel was 145&nbsp;ha groot en is vandag bekend as die plaas Vergelegen. In 1751 is Jurgen Radyn, in 1757 Arnoldus Maasdorp, in die 1770's Jacob Malan en in die 1780's Rudolph Loubser die boere op Vergelegen. In 1798 kom M.W. Theunissen daar woon en hy gee baie aandag aan die wingerde en brei dit selfs uit. Laat in die 19de eeu is die meeste van die wingerde hier soos elders in die wêreld uitgewis deur [[filloksera]], 'n plantluis wat die wingerdwortels aantas. Vroeg in die 20ste eeu was die geboue in ’n halfvervalle toestand nadat die eienaars agtereenvolgens met die jare tallose veranderings aangebring het. Die oorspronklike tekeninge uit die Van der Stel-tydperk het egter behoue gebly en so kon Florence toesien dat die huis en tuin tot hul eertydse glorie herstel word. Toe Lionel die landgoed ''Vergelegen'' in 1917 koop, het hy dit in Florence se naam laat oordra. Die herehuis was destyds in 'n ellendige toestand. Florence het 'n argitek, [[Joseph Solomon]], aangestel om die huis te restoureer.<ref>Graham Viney: ''Colonial Houses of South Africa''. Struik-Winchester 1987</ref> Sy opdrag was om eers die Bolandse Kaaps-Hollandse plaasargitektuur te bestudeer voordat hy die projek aanpak. Gevolglik was dit een van die beste maar ook duurste restourasieprojekte van sy tyd. Die wynkelder is as sir Lionel se biblioteek ingerig; Florence het die oktogonale tuin laat aanlê. Ná lady Florence se dood in Augustus 1940 is Vergelegen en die inhoud van die huis in Junie 1941 op ’n veiling verkoop. Charles (Punch) Barlow en sy vrou, Cynthia, het die plaas gekoop. Sy was net so toegewyd aan Vergelegen soos lady Florence en kon talle van die pragtige meubelstukke, kunsvoorwerpe en skilderye op die veiling aanskaf wat lady Florence met die jare bymekaargemaak het. By die versameling het Cynthia haar eie aansienlike versameling skatte gevoeg en so die tradisie van Vergelegen gehandhaaf. Die Barlows het die boerdery op die plaas laat herlewe en ’n Jersey-stoet begin wat een van die grootste en beste in die land sou word. Hulle het groot perskeboorde aangeplant en die wingerde herplant, hoewel op ’n beperkte skaal.<ref>{{en}} [http://www.vergelegen.co.za/barlow_era.html Vergelegen se geskiedenis: die Barlow-era] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417122020/http://www.vergelegen.co.za/barlow_era.html |date=17 April 2016 }}. URL besoek op 2 Mei 2016.</ref> Hul seun, Tom, het die plaas se in 1966 by sy ouers oorgeneem en dit bedryf tot die [[Anglo American-korporasie]] dit in Oktober 1987 gekoop het. Die korporasie het die grond en klimaat behoorlik laat toets voor hy die wingerde hervestig het. Indringerplante is uitgeroei en ’n indrukwekkende, veelvlakkige, gesonke wynmakery op ’n heuwel gebou wat in 1992 geopen is. Vandag ding Vergelegen-wyne mee met die top-100 ter wêreld. Vergelegen word, soos regdeur sy geskiedenis, steeds besoek deur wêreldleiers en gesiene persone.<ref> {{en}} [http://www.vergelegen.co.za/anglo_american_era.html Vergelegen se geskiedenis; die Anglo American-era]. URL besoek op 2 Mei 2016.</ref> == Sterk menings == In haar boek ''Some South African recollections'', wat in 1900 in Londen gepubliseer is, skryf Florence Phillips oor die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Doppers]], van wie pres. [[Paul Kruger]] die bekendste was: <blockquote> ''The Dopper persuasion, of which Kruger is a member, is not that to which the great mass of the Dutch population subscribes, but more resembles the Quakers, and to that sect as a rule only the very poor and ignorant class of Boer belongs. The Doppers are much more primitive in their way of life, and it is no uncommon thing for all the members of a family, representing three generations, to sleep in one room, and their uncleanness of body is only equalled by their dull immorality.'' (Waarmee sy waarskynlik ''morality'' bedoel het.) </blockquote> In dieselfde boek vra sy van die "lui" Transvalers wat “net wil rondsit en pyp rook en slegte koffie drink”: <blockquote> ''Is it right or proper that a very small section of people should take possession of such a land, and in their selfish conservatism rigorously exclude the toiling crowd? The Boer's ideal of never seeing his neighbour's smoke is an Arcadian one, but in the natural order of things impossible of realisation. The contemplation of this handful of people, with their stolidity and laziness, trying to stem the inrushing tide of civilisation is pathetic as it is hopeless.''” Ook op die onderwerp van die Transvalers: “''As most of these people learn very imperfectly, they naturally do not always master the sense of what they read, but they nevertheless love to read aloud in sonorous and long drawn-out tones the parts of the Old Testament – the Kings and Chronicles for example – and dwell on the names of the old prophets and kings, pronouncing them in a way that is enough to make those hapless ones turn in their graves! The Transvaal Boers are fully persuaded that they are the chosen people of God, that their country is the Promised Land, and are constantly finding points of resemblance between themselves and the Israelites of old.'' </blockquote> Ook oor die ou president spoel sy haar mond uit in Recollections: <blockquote> ''Paul Kruger is so well known from the many portraits and caricatures that have appeared in recent years, as well as descriptions of him, that one from me seems superfluous. His clumsy features and small cunning eyes, set high in his face, with great puffy rings beneath them, his lank straight locks, worn longer than is usual, the fringe of beard framing his face, even his greasy frock coat and antiquated tall hat have been portrayed times without number. He is a man of quite 75 years of age now, and his big massive frame is much bent, but in his youth he possessed enormous strength, and many extraordinary feats are told of him. Once seen he is not easily forgotten. He has a certain natural dignity of bearing, and I think his character is clearly to be read on his face – strength of will and cunning, with the dulness of expression one sees in peasants' faces. ‘Manners none, and customs beastly’ might have been a life-like description of Kruger. The habit of constantly expectorating (uitspoeg), which so many Boers have, he has never lost. He is quite ignorant of conversation, in the ordinary acceptation of the word; he is an autocrat in all his ways, and has a habit of almost throwing short jerky sentences at you, generally allegorical in form, or partaking largely of Scriptural quotations – or misquotations quite as often. Like most of the Boers, the Bible is his only literature – that book he certainly studies a good deal, and his religion is a very large part of his being, but somehow he misses the true spirit of Christianity in that he leaves out the rudimentary qualities of Charity and Truth.'' </blockquote> Vir die Nederlanders in Transvaal het sy in dié boek ook nie ’n goeie woord nie: <blockquote> ''As, of course, the business of the Government required men who could at least read and write, and as Dutch is the official language of the country, Kruger, following the example of the Orange Free State, imported Hollanders to do the work. I must, however, mention that in the Free State they have had for many years such an enlightened system of education that they are now able to employ their own countrymen to do the work of the Government In the Free State the President has always been an educated man able to judge of events for himself, and many of the highest officials come from the Cape Colony as well as from their own Free State. But unhappily, in Pretoria, with very few exceptions, the Hollander is all-powerful. Now, the average Hollander who comes to South Africa dislikes the English, but for the Boer he has a most wholesome contempt in addition; he is careful to tell you that he does not understand their Dutch, and often leaves you to infer of what little account he considers them. However, the two languages are enough akin for him very soon to acquire sufficient to keep alive all the requisite dislike to the English. The Hollanders are well aware that the further the two are kept apart the better it is for their own purpose which are to make as much money as they can while in the country, to keep in their hands the most lucrative posts, irrespective of the mischief they do, and then retire comfortably to Europe.'' </blockquote> == Bronne == * {{en}} Cameron, Trewhella. 1994. ''Jan Smuts. An illustrated biography.'' Cape Town, Johannesburg, Pretoria: Human & Rousseau. * {{af}} De Kock, W.J. en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] (hoofreds.). 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel II. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]]. * {{af}} Malan, D.G. (voorsitter: redaksiekomitee). 1986. ''Johannesburg eenhonderd jaar''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk. * {{en}} Picton-Seymour, Désirée. 1989. ''Historical buildings in South Africa''. Cape Town: Struikhof Publishers. * {{en}} Potgieter, D.J. (editor-in-chief). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery. * {{af}} Van der Waal, Gerhard-Mark. 1986. ''Van mynkamp tot metropolis. Die boukuns van Johannesburg, 1886–1940''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk. * {{en}} [https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1000176 Tylney Hall by Historic England]. URL besoek op 25 April 2016. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> {{Commonskat|Florence Phillips}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Phillips, Florence}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse filantrope]] [[Kategorie:Geboortes in 1863]] [[Kategorie:Sterftes in 1940]] cp503126lfrv7em8zz21cm3lyed11kp 6 95890 2964693 2922037 2026-09-03T06:57:52Z JMK 649 weergawe 2964693 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Eindvertalers van die [[Afrikaans]]e [[Bybel]]}} |bron=''NG Kerk 350'' |datum=27 Augustus 1933 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Eindvertalers van die Bybel in Afrikaans, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Afrikaanse Bybel]] [[Kategorie:Totius]] n55o1urrjoon67v81yiyrzlffz9rx5t 0 100864 2964522 2681199 2026-09-02T16:06:55Z ~2026-47679-43 213885 2964522 wikitext text/x-wiki 'n '''Superminimotor''' is 'n klas motorvoertuig wat groter is as 'n minimotor, maar kleiner as 'n [[kompakte motor]], rofweg gelyk aan die B-segment in Europa. Die term subkompakte motor word vir soortgelyke motors in Noord-Amerika gebruik. Supermini's is gewoonlik in luikrugbakstyl beskikbaar. == Huidige voorbeelde == <gallery widths="180"> %22_12_-_ITALY_-_Alfa_Romeo_MiTo_Grey_Hatchback_coup%C3%A9_01.JPG|[[Alfa Romeo MiTo]] Audi_A1_1.4_TFSI_Ambition_%E2%80%93_Frontansicht,_26._Februar_2012,_Velbert.jpg|[[Audi A1]] Citroën C3 VTi 82 Selection (II, Facelift) – Frontansicht, 1. März 2014, Wuppertal.jpg|[[Citroën C3]] Citroën DS3 HDi 110 SportChic – Frontansicht, 19. April 2011, Düsseldorf.jpg|[[Citroën DS3]] Dacia Sandero TCe 90 eco² Lauréate (II) – Frontansicht, 21. April 2013, Münster.jpg|[[Dacia Sandero]] Fiat_Punto_2012_5door_front.JPG|[[Fiat Punto]] 2014_Ford_Fiesta_1.5L_Sport_in_Cyberjaya%2C_Malaysia_%2801%29.jpg|[[Ford Fiesta]] Honda Jazz 1.4 i-VTEC Trend (III, Facelift) – Frontansicht, 26. Juni 2011, Düsseldorf.jpg|[[Honda Jazz]] Hyundai i20 Trend (II) – Frontansicht, 21. Dezember 2014, Düsseldorf.jpg|[[Hyundai i20]]/[[Hyundai Getz|Getz]] Kia Rio 1.4 CVVT Edition 7 (UB) – Frontansicht (2), 25. Oktober 2011, Düsseldorf.jpg|[[Kia Rio]] Lada Kalina II (VAZ-2194) front.jpg|[[Lada Kalina]] Lancia_Ypsilon_0.9_TwinAir_Turbo_8v_Platinum_%28II%29_%E2%80%93_Frontansicht%2C_31._Dezember_2012%2C_D%C3%BCsseldorf.jpg|[[Lancia Ypsilon]] Mazda_2_DJ_fl.jpg|[[Mazda 2]] Mini_registered_March_2014_1499cc.JPG|[[Mini (BMW)]] Mitsubishi_Space_Star_1.2_MIVEC_ClearTec.JPG|[[Mitsubishi Space Star]] Nissan Micra (K13, Facelift) – Frontansicht, 5. Juli 2014, Düsseldorf.jpg|[[Nissan Micra]] Opel_Corsa_-_Mondial_de_l%27Automobile_de_Paris_2014_-_001.jpg|[[Opel Corsa]] Peugeot_208_e-HDi_FAP_115_Stop_%26_Start_Allure_%E2%80%93_Frontansicht,_23._September_2012,_Hilden.jpg|[[Peugeot 208]] Renault Clio Expression (IV) – Frontansicht, 17. März 2013, Ratingen.jpg|[[Renault Clio]] 2018 Renault ZOE.jpg|[[Renault ZOE]] Seat_Ibiza_6J_Facelift_front_20140401.jpg|[[Seat Ibiza]] 2018 Skoda Fabia facelift 1.0 Front.jpg|Škoda Fabia Suzuki_Swift_1.2_30_Jahre_%28FZ_NZ%2C_Facelift%29_%E2%80%93_Frontansicht%2C_26._Dezember_2013%2C_D%C3%BCsseldorf.jpg|[[Suzuki Swift]] Toyota Yaris Hybrid Comfort (XP130, Facelift) – Frontansicht, 6. September 2014, Düsseldorf.jpg|[[Toyota Yaris]] VW_Polo_1.2_TSI_BlueMotion_Technology_Fresh_%28V%2C_Facelift%29_%E2%80%93_Frontansicht%2C_13._Juli_2014%2C_Velbert.jpg|[[Volkswagen Polo]] </gallery> [[Kategorie:Motorvoertuie]] ocoea5qjku6bf1m95bokt71hllgkqci 0 100997 2964686 2920575 2026-09-03T06:26:49Z Aliwal2012 39067 /* Vorige wenners (sedert 1950) */ skakels 2964686 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Monza track map.svg|regs|420px]] Die '''Italiaanse Grand Prix''' ([[Italiaans]]: ''Gran Premio d'Italia'') is een van die langslopende byeenkomste op die [[Formule Een]]-kalender. Die Italiaanse Grand Prix was ook een van die eerste Formule Een kampioenskapsrenne in 1950, en is elke jaar sedertdien gehou. Die enigste ander kampioenskapswedren waarvoor dit waar is, is die [[Britse Grand Prix]], en die enigste ander eerste F1-wedrenne wat nog op die kalender is, is die [[Monaco Grand Prix]] en die [[Belgiese Grand Prix]]. Alle Formule Een Italiaanse Grands Prix is sedert 1950 op Monza gehou, behalwe in 1980, toe dit by Imola gehou is. Die Italiaanse Grand Prix was 'n deel van die Europese kampioenskap van 1935 tot 1938. Dit is sewe keer as die Europese Grand Prix aangewys tussen 1923 en 1967, toe hierdie titel as 'n ere-aanwysing elke jaar aan een Grand Prixwedren in Europa toegeken is. == Vorige wenners (''sedert 1950'') == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Jaar ! Renjaer ! Vervaardiger ! Plek |- ! [[2025 Italiaanse Grand Prix|2025]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | rowspan="45"| [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza-straatbaan]] |- ! [[2024 Italiaanse Grand Prix|2024]] | {{vlagikoon|MON}} [[Charles Leclerc]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2023 Italiaanse Grand Prix|2023]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] |- ! [[2022 Italiaanse Grand Prix|2022]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|RBPT]] |- ! [[2021 Italiaanse Grand Prix|2021]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Daniel Ricciardo]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2020 Italiaanse Grand Prix|2020]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Pierre Gasly]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[2019 Italiaanse Grand Prix|2019]] | {{vlagikoon|MON}} [[Charles Leclerc]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2018 Italiaanse Grand Prix|2018]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2017 Italiaanse Grand Prix|2017]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2016 Italiaanse Grand Prix|2016]] | {{vlagikoon|GER}} [[Nico Rosberg]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2015 Italiaanse Grand Prix|2015]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2014 Italiaanse Grand Prix|2014]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2013 Italiaanse Grand Prix|2013]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2012 Italiaanse Grand Prix|2012]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2011 Italiaanse Grand Prix|2011]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[2010 Italiaanse Grand Prix|2010]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2009 Italiaanse Grand Prix|2009]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes-Benz|Brawn-Mercedes]] |- ! [[2008 Italiaanse Grand Prix|2008]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Toro Rosso]]-[[Ferrari]] |- ! [[2007 Italiaanse Grand Prix|2007]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2006 Italiaanse Grand Prix|2006]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2005 Italiaanse Grand Prix|2005]] | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2004 Italiaanse Grand Prix|2004]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2003 Italiaanse Grand Prix|2003]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2002 Italiaanse Grand Prix|2002]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2001 Italiaanse Grand Prix|2001]] | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[BMW]] |- ! [[2000 Italiaanse Grand Prix|2000]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1999 Italiaanse Grand Prix|1999]] | {{vlagikoon|GER}} [[Heinz-Harald Frentzen]] | {{vlagikoon|VK}} [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Honda Racing F1|Mugen-Honda]] |- ! [[1998 Italiaanse Grand Prix|1998]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1997 Italiaanse Grand Prix|1997]] | {{vlagikoon|VK}} [[David Coulthard]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1996 Italiaanse Grand Prix|1996]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1995 Italiaanse Grand Prix|1995]] | {{vlagikoon|VK}} [[Johnny Herbert]] | {{vlagikoon|VK}} [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1994 Italiaanse Grand Prix|1994]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1993 Italiaanse Grand Prix|1993]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1992 Italiaanse Grand Prix|1992]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1991 Italiaanse Grand Prix|1991]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1990 Italiaanse Grand Prix|1990]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1989 Italiaanse Grand Prix|1989]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1988 Italiaanse Grand Prix|1988]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1987 Italiaanse Grand Prix|1987]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1986 Italiaanse Grand Prix|1986]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1985 Italiaanse Grand Prix|1985]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-TAG |- ! [[1984 Italiaanse Grand Prix|1984]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-TAG |- ! [[1983 Italiaanse Grand Prix|1983]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[BMW]] |- ! [[1982 Italiaanse Grand Prix|1982]] | {{vlagikoon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] |- ! [[1981 Italiaanse Grand Prix|1981]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] |- ! [[1980 Italiaanse Grand Prix|1980]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Cosworth|Ford]] | Imola |- ! [[1979 Italiaanse Grand Prix|1979]] | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | rowspan="23"| [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza Road Circuit]] |- ! [[1978 Italiaanse Grand Prix|1978]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Alfa Romeo]] |- ! [[1977 Italiaanse Grand Prix|1977]] | {{vlagikoon|VSA}} [[Mario Andretti]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! 1976 | {{vlagikoon|SWE}} [[Ronnie Peterson]] | {{vlagikoon|VK}} March-[[Cosworth|Ford]] |- ! 1975 | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1974 | {{vlagikoon|SWE}} [[Ronnie Peterson]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! 1973 | {{vlagikoon|SWE}} [[Ronnie Peterson]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! 1972 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! 1971 | {{vlagikoon|VK}} [[Peter Gethin]] | {{vlagikoon|VK}} [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1970 | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1969 | {{vlagikoon|VK}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|VK}} Matra-Ford |- ! 1968 | {{vlagikoon|NZL}} [[Denny Hulme]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Ford]] |- ! 1967 | {{vlagikoon|VK}} [[John Surtees]] | {{vlagikoon|JPN}} [[Honda Racing F1|Honda]] |- ! 1966 | {{vlagikoon|ITA}} [[Ludovico Scarfiotti]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1965 | {{vlagikoon|VK}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|VK}} [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1964 | {{vlagikoon|VK}} [[John Surtees]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1963 | {{vlagikoon|VK}} [[Jim Clark]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1962 | {{vlagikoon|VK}} [[Graham Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1961 | {{vlagikoon|VSA}} [[Phil Hill]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1960 | {{vlagikoon|VSA}} [[Phil Hill]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1959 | {{vlagikoon|VK}} [[Stirling Moss]] | {{vlagikoon|VK}} Cooper-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1958 | {{vlagikoon|VK}} Tony Brooks | {{vlagikoon|VK}} Vanwall |- ! 1957 | {{vlagikoon|VK}} [[Stirling Moss]] | {{vlagikoon|VK}} Vanwall |- ! 1956 | {{flagicon|GBR}} [[Stirling Moss]] | [[Maserati]] |rowspan="2"| [[Autodromo Nazionale Monza|Monza Full Circuit]] |- ! 1955 | {{flagicon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! 1954 | {{flagicon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan="5"| [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza Road Circuit]] |- ! 1953 | {{flagicon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | [[Maserati]] |- ! 1952 | {{flagicon|ITA}} [[Alberto Ascari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1951 | {{flagicon|ITA}} [[Alberto Ascari]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1950 | {{flagicon|ITA}} [[Giuseppe Farina]] | [[Alfa Romeo]] |- style="background:#FFCCCC;" |} {{Verwysings}} {{Koördinate|45|37|01|N|09|16|57|O|display=title|source:enwiki}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix| ]] [[Kategorie:Formule Een Grands Prix]] 9xarrpar8fho7bc0k4tvecqxmcyg43s 2964694 2964686 2026-09-03T07:12:47Z Aliwal2012 39067 /* Vorige wenners (sedert 1950) */ 2964694 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Monza track map.svg|regs|420px]] Die '''Italiaanse Grand Prix''' ([[Italiaans]]: ''Gran Premio d'Italia'') is een van die langslopende byeenkomste op die [[Formule Een]]-kalender. Die Italiaanse Grand Prix was ook een van die eerste Formule Een kampioenskapsrenne in 1950, en is elke jaar sedertdien gehou. Die enigste ander kampioenskapswedren waarvoor dit waar is, is die [[Britse Grand Prix]], en die enigste ander eerste F1-wedrenne wat nog op die kalender is, is die [[Monaco Grand Prix]] en die [[Belgiese Grand Prix]]. Alle Formule Een Italiaanse Grands Prix is sedert 1950 op Monza gehou, behalwe in 1980, toe dit by Imola gehou is. Die Italiaanse Grand Prix was 'n deel van die Europese kampioenskap van 1935 tot 1938. Dit is sewe keer as die Europese Grand Prix aangewys tussen 1923 en 1967, toe hierdie titel as 'n ere-aanwysing elke jaar aan een Grand Prixwedren in Europa toegeken is. == Vorige wenners (''sedert 1950'') == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Jaar ! Renjaer ! Vervaardiger ! Plek |- ! [[2025 Italiaanse Grand Prix|2025]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | rowspan="45"| [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza-straatbaan]] |- ! [[2024 Italiaanse Grand Prix|2024]] | {{vlagikoon|MON}} [[Charles Leclerc]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2023 Italiaanse Grand Prix|2023]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] |- ! [[2022 Italiaanse Grand Prix|2022]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|RBPT]] |- ! [[2021 Italiaanse Grand Prix|2021]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Daniel Ricciardo]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2020 Italiaanse Grand Prix|2020]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Pierre Gasly]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[2019 Italiaanse Grand Prix|2019]] | {{vlagikoon|MON}} [[Charles Leclerc]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2018 Italiaanse Grand Prix|2018]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2017 Italiaanse Grand Prix|2017]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2016 Italiaanse Grand Prix|2016]] | {{vlagikoon|GER}} [[Nico Rosberg]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2015 Italiaanse Grand Prix|2015]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2014 Italiaanse Grand Prix|2014]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2013 Italiaanse Grand Prix|2013]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2012 Italiaanse Grand Prix|2012]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2011 Italiaanse Grand Prix|2011]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[2010 Italiaanse Grand Prix|2010]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2009 Italiaanse Grand Prix|2009]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes-Benz|Brawn-Mercedes]] |- ! [[2008 Italiaanse Grand Prix|2008]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Toro Rosso]]-[[Ferrari]] |- ! [[2007 Italiaanse Grand Prix|2007]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2006 Italiaanse Grand Prix|2006]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2005 Italiaanse Grand Prix|2005]] | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2004 Italiaanse Grand Prix|2004]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2003 Italiaanse Grand Prix|2003]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2002 Italiaanse Grand Prix|2002]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2001 Italiaanse Grand Prix|2001]] | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[BMW]] |- ! [[2000 Italiaanse Grand Prix|2000]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1999 Italiaanse Grand Prix|1999]] | {{vlagikoon|GER}} [[Heinz-Harald Frentzen]] | {{vlagikoon|VK}} [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Honda Racing F1|Mugen-Honda]] |- ! [[1998 Italiaanse Grand Prix|1998]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1997 Italiaanse Grand Prix|1997]] | {{vlagikoon|VK}} [[David Coulthard]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1996 Italiaanse Grand Prix|1996]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1995 Italiaanse Grand Prix|1995]] | {{vlagikoon|VK}} [[Johnny Herbert]] | {{vlagikoon|VK}} [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1994 Italiaanse Grand Prix|1994]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1993 Italiaanse Grand Prix|1993]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1992 Italiaanse Grand Prix|1992]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1991 Italiaanse Grand Prix|1991]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1990 Italiaanse Grand Prix|1990]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1989 Italiaanse Grand Prix|1989]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1988 Italiaanse Grand Prix|1988]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1987 Italiaanse Grand Prix|1987]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1986 Italiaanse Grand Prix|1986]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1985 Italiaanse Grand Prix|1985]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-TAG |- ! [[1984 Italiaanse Grand Prix|1984]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-TAG |- ! [[1983 Italiaanse Grand Prix|1983]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[BMW]] |- ! [[1982 Italiaanse Grand Prix|1982]] | {{vlagikoon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] |- ! [[1981 Italiaanse Grand Prix|1981]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] |- ! [[1980 Italiaanse Grand Prix|1980]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Cosworth|Ford]] | Imola |- ! [[1979 Italiaanse Grand Prix|1979]] | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | rowspan="23"| [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza-straatbaan]] |- ! [[1978 Italiaanse Grand Prix|1978]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Alfa Romeo]] |- ! [[1977 Italiaanse Grand Prix|1977]] | {{vlagikoon|VSA}} [[Mario Andretti]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1976 Italiaanse Grand Prix|1976]] | {{vlagikoon|SWE}} [[Ronnie Peterson]] | {{vlagikoon|VK}} March-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1975 Italiaanse Grand Prix|1975]] | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1974 Italiaanse Grand Prix|1974]] | {{vlagikoon|SWE}} [[Ronnie Peterson]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1973 Italiaanse Grand Prix|1973]] | {{vlagikoon|SWE}} [[Ronnie Peterson]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1972 Italiaanse Grand Prix|1972]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |- ! [[1971 Italiaanse Grand Prix|1971]] | {{vlagikoon|VK}} [[Peter Gethin]] | {{vlagikoon|VK}} [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1970 | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1969 | {{vlagikoon|VK}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|VK}} Matra-Ford |- ! 1968 | {{vlagikoon|NZL}} [[Denny Hulme]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Ford]] |- ! 1967 | {{vlagikoon|VK}} [[John Surtees]] | {{vlagikoon|JPN}} [[Honda Racing F1|Honda]] |- ! 1966 | {{vlagikoon|ITA}} [[Ludovico Scarfiotti]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1965 | {{vlagikoon|VK}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|VK}} [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1964 | {{vlagikoon|VK}} [[John Surtees]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1963 | {{vlagikoon|VK}} [[Jim Clark]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1962 | {{vlagikoon|VK}} [[Graham Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1961 | {{vlagikoon|VSA}} [[Phil Hill]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1960 | {{vlagikoon|VSA}} [[Phil Hill]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1959 | {{vlagikoon|VK}} [[Stirling Moss]] | {{vlagikoon|VK}} Cooper-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1958 | {{vlagikoon|VK}} Tony Brooks | {{vlagikoon|VK}} Vanwall |- ! 1957 | {{vlagikoon|VK}} [[Stirling Moss]] | {{vlagikoon|VK}} Vanwall |- ! 1956 | {{vlagikoon|VK}} [[Stirling Moss]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Maserati]] |rowspan="2"| [[Autodromo Nazionale Monza|Monza volbaan]] |- ! 1955 | {{vlagikoon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! 1954 | {{vlagikoon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan="5"| [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza-straatbaan]] |- ! 1953 | {{vlagikoon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Maserati]] |- ! 1952 | {{vlagikoon|ITA}} [[Alberto Ascari]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1951 | {{vlagikoon|ITA}} [[Alberto Ascari]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1950 | {{vlagikoon|ITA}} [[Giuseppe Farina]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Alfa Romeo]] |- style="background:#FFCCCC;" |} {{Verwysings}} {{Koördinate|45|37|01|N|09|16|57|O|display=title|source:enwiki}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix| ]] [[Kategorie:Formule Een Grands Prix]] 45w5qdwb9x6a0c5kd6zr8bdcjo5hm8c 0 101495 2964680 2964194 2026-09-03T06:06:42Z Aliwal2012 39067 2964680 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bundesarchiv Bild 102-02915, Berlin, AVUS, Großer Preis von Deutschland.jpg|duimnael|Rudolf Caracciola en sy meganikus Eugen Salzer vier hul oorwinning by die nooiens- Duitse Grand Prix in 1926.]] [[Lêer:Großer Preis von Europa -1954 Nürburgring, Juan Manuel Fangio, Mercedes (3)x.JPG|duimnael|[[Juan Manuel Fangio]] wen die [[Europese Grand Prix]] by die ''Ring'' in 1954 in 'n [[Mercedes-Benz]] W196.]] [[Lêer:1962-08-05 Graham Hill, BRM - Hatzenbach (sw).jpg|duimnael|[[Graham Hill]] wen die ren in 1962 oppad na die Wêreldkampioenskapskroon.]] [[Lêer:Stewart, J., Matra MS10, 2. Rd 1968-08-04.jpg|duimnael|Die Skot [[Jackie Stewart]] in 'n ''Matra MS10'' teken 'n dominante oorwinning aan in 1968]] [[Lêer:Nürburgring - Grand-Prix-Strecke.svg|duimnael|320px|Die Nürburgringbaan]] [[Lêer:Hockenheim2012.svg|duimnael|320px|Die Hockenheimbaan]] Die '''Duitse Grand Prix''' is 'n [[Formule Een]] motorwedren wat afwisselend<br />by die [[Nürburgring]] en [[Hockenheimring]] in [[Duitsland]] gehou is. == Vorige wenners == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Jaar ! Renjaer ! Vervaardiger ! Plek |- ! 2020–<br/>2026 | style="background:#ddd;" colspan="3" |''nie plaasgevind nie'' |- ! [[2019 Duitse Grand Prix|2019]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | rowspan="2"| [[Hockenheimring]] |- ! [[2018 Duitse Grand Prix|2018]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! 2017 | style="background:#ddd;" colspan="3" |''nie plaasgevind nie'' |- ! [[2016 Duitse Grand Prix|2016]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Hockenheimring]] |- ! 2015 | style="background:#ddd;" colspan="3" |''nie plaasgevind nie'' |- ! [[2014 Duitse Grand Prix|2014]] | {{vlagikoon|GER}} [[Nico Rosberg]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Hockenheimring]] |- ! [[2013 Duitse Grand Prix|2013]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault]] | [[Nürburgring]] |- ! [[2012 Duitse Grand Prix|2012]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari]] | Hockenheimring |- ! [[2011 Duitse Grand Prix|2011]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | Nürburgring |- ! [[2010 Duitse Grand Prix|2010]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari]] | Hockenheimring |- ! [[2009 Duitse Grand Prix|2009]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Mark Webber]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault]] | Nürburgring |- ! [[2008 Duitse Grand Prix|2008]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | Hockenheimring |- ! 2007 | style="background:#ddd;" colspan="3" |''gekanselleer, vervang met Europese Grand Prix'' |- ! [[2006 Duitse Grand Prix|2006]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | rowspan="21"| [[Hockenheimring]] |- ! [[2005 Duitse Grand Prix|2005]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] |- ! [[2004 Duitse Grand Prix|2004]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2003 Duitse Grand Prix|2003]] | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[BMW]] |- ! [[2002 Duitse Grand Prix|2002]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2001 Duitse Grand Prix|2001]] | {{vlagikoon|GER}} [[Ralf Schumacher]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[BMW]] |- ! [[2000 Duitse Grand Prix|2000]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1999 Duitse Grand Prix|1999]] | {{vlagikoon|VK}} [[Eddie Irvine]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1998 Duitse Grand Prix|1998]] | {{vlagikoon|FIN}} [[Mika Häkkinen]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1997 Duitse Grand Prix|1997]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] | {{vlagikoon|VK}} [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1996 Duitse Grand Prix|1996]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1995 Duitse Grand Prix|1995]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|VK}} [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1994 Duitse Grand Prix|1994]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1993 Duitse Grand Prix|1993]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1992 Duitse Grand Prix|1992]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1991 Duitse Grand Prix|1991]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1990 Duitse Grand Prix|1990]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1989 Duitse Grand Prix|1989]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1988 Duitse Grand Prix|1988]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1987 Duitse Grand Prix|1987]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1986 Duitse Grand Prix|1986]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1985 Duitse Grand Prix|1985]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Michele Alboreto]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Nürburgring|Nürburgring GP-Strecke]] |- ! [[1984 Duitse Grand Prix|1984]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Porsche|TAG]] | rowspan="8"| [[Hockenheimring]] |- ! [[1983 Duitse Grand Prix|1983]] | {{vlagikoon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1982 Duitse Grand Prix|1982]] | {{vlagikoon|FRA}} Patrick Tambay | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1981 Duitse Grand Prix|1981]] | {{vlagikoon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1980 Duitse Grand Prix|1980]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1979 Duitse Grand Prix|1979]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1978 Duitse Grand Prix|1978]] | {{vlagikoon|USA}} [[Mario Andretti]] | {{vlagikoon|VK}} [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1977 Duitse Grand Prix|1977]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1976 Duitse Grand Prix|1976]] | {{vlagikoon|GBR}} [[James Hunt]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |rowspan="6"| [[Nürburgring|Nürburgring Nordschleife]] |- ! [[1975 Duitse Grand Prix|1975]] | {{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1974 Duitse Grand Prix|1974]] | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1973 Duitse Grand Prix|1973]] | {{vlagikoon|GBR}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1972 Duitse Grand Prix|1972]] | {{vlagikoon|BEL}} [[Jacky Ickx]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1971 Duitse Grand Prix|1971]] | {{vlagikoon|GBR}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|VK}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1970 Duitse Grand Prix|1970]] | {{vlagikoon|AUT}} Jochen Rindt | {{vlagikoon|VK}} [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | [[Hockenheimring]] |- |} [[Kategorie:Duitse Grand Prix| ]] [[Kategorie:Formule Een Grands Prix]] o7lnbcmbeoho8zp7zyvy2ufclz48zfq 0 103152 2964563 2618925 2026-09-02T18:32:52Z JMK 649 /* Galery */ +prent 2964563 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Homo naledi''}} {{Taksoboks | name = ''Homo naledi'' | fossil_range = [[Pleistoseen|Middel-Pleistoseen]] {{fossil range|0.335|0.236}} | image = Homo naledi assembled skull.jpg | image_caption = Skedel van [[holotipe]] "DH1" | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Primates]] | familia = [[Hominidae]] |genus=''[[Homo]]'' | species = †'''''H. naledi''''' | binomial = ''Homo naledi'' | binomial_authority = [[Lee Rogers Berger|Berger]] ''et al''., 2015<ref name="Berger">[http://elifesciences.org/content/4/e09560.full.pdf {{Aut|L.R. Berger – e.a.}}, Homo naledi, a new species of the genus Homo from the Dinaledi Chamber, South Africa, in ''eLife'' 4 (10/09/2015).]</ref> }} '''''Homo naledi''''' is 'n uitgestorwe [[Hominini]]-spesie, wat vermoedelik geleef het tydens die Middel-[[Pleistoseen]]tydperk, tussen sowat 335&nbsp;000 en 236&nbsp;000 jaar gelede.<ref name="Berger" /> Die fossiele daarvan is meestal afkomstig van die Dinaledi-grotkamer in die Rising Star-grotstelsel, wat 800&nbsp;m van [[Swartkrans]] in die [[Wieg van die Mensdom]] geleë is. == Ontdekking == Verskillende fossiele van ''H. naledi'' is in 2013 in die Rising Star-grotte in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] ontdek. Hierdie tot dusver grootste fossielvonds van oermense in Afrika is in 2015 bekend gestel. Die oorblyfsels van 15 individue, bestaande uit 1&nbsp;550 fossielfragmente, is tydens die aanvanklike ondersoek gevind, en navorsers het vermoed dat meer in die grotkamer ontdek sou word.<ref name="iflscience">{{Cite web |url=http://www.iflscience.com/editors-blog/newly-discovered-human-ancestor-likely-ritualistically-disposed-its-dead |title={{Aut|J. Alford}}, ''New Species Of Human Discovered In South Africa'', IFLScience.com (10/09/2015). |access-date=11 September 2015 |archive-date=24 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524163630/http://www.iflscience.com/editors-blog/newly-discovered-human-ancestor-likely-ritualistically-disposed-its-dead |url-status=dead }}</ref> Die woord ''naledi'' beteken ''ster'' in [[Sotho]], 'n verwysing na die plek waar die [[fossiel]]e gevind is.<ref name="Berger" /> Die navorsers het die moontlikhede uitgeskakel dat die ''Homo naledi''-mense 'n massasterfte in die grotkamer ondergaan het, daarin verongeluk het, sou ingespoel het, deur groot karnivore ingedra is, deur aasdiere gevreet is, of ooit die kamer bewoon het. Die kadawers het volgens hul afleidings die kamer een vir een, in een stuk, en oor 'n geruime tyd binnekom. Die feit dat soveel geraamtes saam aangetref is, sou dui op rituele gedrag, waar die spesie hul dooies doelbewus in die grotkamer gegooi of gesleep het. Daar word aangeneem dat al die beendere aan lede van dieselfde familie behoort, aangesien hulle gelaatstrekke opvallend ooreenstem. == Eienskappe == Individue van die [[spesie]] was klein van statuur, die mans ongeveer 150 sentimeters lank en die vroue effens korter. Analise van die geraamtes dui dat hulle regop geloop en volkome [[tweevoetig]] was.<ref name="iflscience" /> Die spesie het volgens die navorsers 'n interessante en weergalose kombinasie van primitiewe en verder ontwikkelde eienskappe bevat, wat gevolglik insigte kan verskaf omtrent genus ''Homo'' se fenotipes en gelaatstrekke wat ''[[Homo habilis|H. habilis]]'', ''[[Homo rudolfensis|H. rudolfensis]]'' en ''[[Homo erectus|H. erectus]]'' voorafgegaan het. Hul breinvolume het tussen 450 en 550 kubieke sentimeter beslaan, wat vergelykbaar is met dié van ''[[Australopithecus]]''. Dit impliseer 'n besonder klein breingrootte vergeleke met hedendaagse ''[[Homo sapiens]]'', of selfs vroeë ''[[Homo]]''-spesies.<ref name="iflscience" /> Die tande, soos die skedelvorm, is redelik mensagtig, waaruit afleidings omtrent hul dieet gemaak kan word. Die voetstrukstuur, waarvan 'n geartikuleerde voorbeeld gevind is, verskil min van 'n moderne mensevoet. Die bene en voete is volgens die navorsers goed aangepas om lang afstande te stap. Die hande, waarvan weereens 'n volledig geartikuleerde eksemplaar gevind is, het 'n duim en gewrigsbene in die moderne menslike patroon, en breë vingerpunte wat kleiner voorwerpe stewig kan vashou en manipuleer. Die vingerbene is egter meer geboë as enige wat nog in die genus ''Homo'' gevind is, en sou blykbaar klimaktiwiteite fasiliteer. Die heupe is besonder primitief, soos tewens ook die opwaarts geboë skouers, wat weereens klimbewegings vergemaklik. == Dinaledi-grotkamer == [[Lêer:Cartoon illustrating the geological and taphonomic context and distribution of fossils, sediments and flowstones within the Dinaledi Chamber.jpg|duimnael|links|250px|Skema van die Dinaledi-grotkamer in die Rising Star-grotstelsel met ingang bo, regs]] Die Dinaledi-grotkamer (d.w.s. "sterre"-grotkamer) is sowat 10&nbsp;m lank en 3&nbsp;m wyd en word deur 'n nou en vertikale 12&nbsp;m hoë skag verbind met die gevaarlike Drakerug-helling in 'n aanliggende grotkamer. Die Drakerug word op sy beurt deur die dalende grotingang en Superman se Kruipplek, ’n skeur van net 17&nbsp;cm in deursnee, bereik. Die hele grotstelsel en veral die grotdak is in detail gekarteer, om vas te stel watter alternatiewe ingange moontlik in oertye kon bestaan het, wat die teenwoordigheid van die fossiele kan verklaar. Die gevolgtrekking was egter dat die grot wel van vorm verander het, maar dat die grotkamers nooit oor alternatiewe ingange beskik het nie. Die chemiese samestelling van die Dinaledi-kamer se kleisediment wys eweneens dat dit altyd 'n afgesonderde afsettingseenheid was. Die fossielsamestelling is beperk tot Hominine-, enkele vroeë knaagdier-, en enkele onlangse uilbeendere. Almal kon slegs die kamer binnegekom het deur dieselde skag wat tans deur navorsers gebruik word. Die ''Homo naledi''-mense moes gevolglik ook klein van statuur wees om die kamer te bereik. Die fossielbeendere is uitstekend bewaar, en toon geen tekens van snymerke deur mense of bytmerke deur karnivore, wat hulle miskien kon ingesleep het nie. Ook bevat dit geen oorspronklike beenbreuke nie, slegs latere droë beenbreuke. Die beenverskeidenheid verteenwoordig volledige kadawers, wat die kamer in een stuk binnegekom het. Die Dinaledi-grotkamer is op 13 September 2013 verken deur twee Gautengse grotkruipers, Steven Tucker en Rick Hunter. Hulle het hul ontdekking van fossielbeendere kort daarna aan Pedro Boshoff en Lee Berger bekend gemaak. Berger het die grot in Oktober besoek, en 'n navorsingspan van 60 persone het dit in November 2013 stelselmatig ondersoek. == Galery == <gallery widths="215px" heights="165px"> Homo naledi.jpg|<center>[[Holotipe]]-skedelfragmente</center> Homo naledi tibia.jpg|<center>Skeenbene (tibia) van ''Homo naledi''</center> Homo naledi foot.jpg|<center>Voetbene van ''Homo naledi''</center> Homo naledi skeletal specimens.jpg|<center>'n Skelet van ''Homo naledi''</center> HomoNalediSkull.jpg|<center>Gerekonstrueerde skedel van ''Homo naledi''</center> Homo naledi, gesig-rekonstruksie, valskleur-KI-herskepping.jpg|<center>'n Gesigrekonstruksie </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Homo naledi}} {{Menslike evolusie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Fossiele]] [[Kategorie:Uitgestorwe primate]] sdwcflcrssrazviygzax85143h0auuf 0 103927 2964628 2942735 2026-09-02T21:28:51Z Jcb 223 2964628 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Herman Dirk van Broekhuizen | Beeld = Ds HD van Broekhuizen.jpg | Beeldbeskrywing = Dr. H.D. van Broekhuizen | Beeldonderskrif = Herman Dirk van Broekhuizen | Geboortenaam = Herman Dirk van Broekhuizen | Geboortedatum = [[17 Junie]] [[1871]] | Geboorteplek = Rijssen, [[Overijssel]], [[Nederland]] | Sterftedatum = {{SDEO|1871|6|17|1953|8|4}} | Sterfteplek = [[Pretoria]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] | Kerkverband = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]], [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Nederduitsch Hervormd]] | Gemeente = [[NG gemeente Kuilsrivier|Kuilsrivier]], [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]] (NG en NH) | Jare aktief = 1898–1925 | Kweekskool = Stellenbosse [[Kweekskool]] | Sendingwerk = }} Dr. '''Herman Dirk van Broekhuizen''' (Rijssen, [[Overijssel]], [[Nederland]] [[17 Junie]] [[1871]] – [[Pretoria]] [[4 Augustus]] [[1953]]) was een van die vroegste spelers in ’n [[Suid-Afrika]]anse nasionale [[rugby]]span (1896; die naam [[Springbokke]] is eers vanaf 1906 gebruik), ’n predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduitse Gereformeerde]] (1898–1917) sowel as die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] (1917–1925), ’n Volksraadslid (1925–1933), Suid-Afrika se spesiale gesant in [[Nederland]] en [[België]] (1933–1941) en ’n [[Afrikaans]]e taalstryder wat hom onvermoeid beywer het vir ’n Afrikaanstalige universiteit in Pretoria. Hy was ook ’n adviseur van die Afrikaanse [[Bybel]]vertaling van 1933. Van Broekhuizen was ’n kleurryke en flambojante figuur wat reeds as jong man die wêreld deurreis het.<ref name="vermaak">{{af}} Vermaak, Adinda. 2003. ''Kroniek van ’n kontrei. Die verhaal van die NG Kerk Kuilsrivier''. Kuilsrivier: NG Kerkraad.</ref> As predikant was hy ’n omstrede figuur weens die politieke inslag van baie van sy preke. Sommige mense het beweer dat hy te veel van ’n politikus was om ’n goeie dominee te kon wees, en te veel van ’n dominee om ’n goeie politikus te kon wees. So het hy in 1899 met die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]], pleks van aanbly in die [[NG gemeente Pretoria]], waar hy sedert die vorige jaar hulpprediker was, die wapen opgeneem en by [[Danie Theron]] se Verkennerskorps aangesluit. Nadat hy in 1900 gevange geneem is, is hy tronkstraf opgelê en drie weke later uit Suid-Afrika verban en, hoewel hy ná die vrede toegelaat is om na die [[Kaapkolonie]] terug te keer, moes hy tot 1907 wag voor hy na [[Transvaal]] kon gaan. In 1914 het ’n vurige preek tydens die [[Maritz-rebellie]] daartoe gelei dat hy 18 maande tronkstraf opgelê is. Ná sy vrylating het hy oorgegaan na die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] omdat die kerk waarin hy en sy vader albei predikant was, volgens hom onbevredigend op die Rebellie gereageer het. As politikus het hy gemengde welslae behaal. Sy emosies het glo in die pad gestaan en hy kon nooit leer om partypolitieke dissipline te aanvaar nie, want daarvoor was hy lewenslank te veel van ’n individualis.<ref name="brill">{{nl}} ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, 1951–1953''. 1954. Leiden: E.J. Brill.</ref><ref>{{af}} [http://www.bronberger.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=1892:die-lief-en-leed-van-oom-paul-se-kleindogters&catid=50:toeka-se-dae&Itemid=76 ''Die lief en leed van oom Paul se kleindogters'']. URL besoek op 29 September 2015.</ref> == Herkoms en skoolonderrig == [[Lêer:Ds H van Broekhuizen.jpg|duimnael|170px|Ds. Hermanus van Broekhuizen, Herman van Broekhuizen se vader, was van 1882 tot sy dood op [[23 Oktober]] [[1894]] die [[NG gemeente Ficksburg]] se tweede leraar.]] [[Lêer:Johanna van Beest van Andel.jpg|links|170px|duimnael|Johanna van Beest van Andel, Herman van Broekhuizen se moeder.]] Van Broekhuizen was die jongste van ds. Hermanus van Broekhuizen en sy vrou, Johanna van Beest van Andel, se vyf kinders. Albei sy ouers was [[Nederland]]ers van geboorte. Sy vader was met sy geboorte om gesondheidsredes tydelik in Nederland waar hy in Rijssen en Oosterbierum in die bediening gestaan het. So kon dit gebeur dat die jongste van die Van Broekhuizens se kinders in Nederland gebore is. Ná die gesin se terugkeer in Suid-Afrika was ou ds. Van Broekhuizen eers hulpprediker in die [[NG gemeente Winburg]] en toe van 1882 tot sy dood op [[23 Oktober]] [[1894]] die [[NG gemeente Ficksburg]] se tweede leraar. In dié uitgestrekte gemeente was die predikant sowat die helfte van die tyd afwesig op besoek aan die veraf wonende lidmate. Tog kon hy ook sorg vir die opvoeding van sy kinders en so kry Herman van Broekhuizen sy vroegste onderrig tot op die ouderdom van 12 by sy vader, en daarna op skool op [[Ficksburg]] en [[Senekal]]. Lewenslank het ds. Van Broekhuizen met groot waardering van sy ouerhuis gepraat. In die eenvoudige [[pastorie]] op Ficksburg is sy karakter gevorm. Die innige vroomheid van sy ouers het ’n stempel op sy lewe afgedruk. Op die togte wat hy as jong seun in die uitgestrekte gemeente saam met sy vader meegemaak het, het sy liefde gegroei vir die Vrystaatse natuur, vir die wye vlaktes en koppies, ook vir die grootse landskappe van Basoetoland, wie se grens net enkele kilometers van Ficksburg af geleë is. Hierdie liefde het hom sy lewe lank bygebly. Baie jare later, toe hy sy land in Nederland verteenwoordig het, kon hy in lewendige, sterk beeldende woorde die landskap van sy kinderjare teken.<ref name="brill" /> == Universiteit en sportprestasies == {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Broekie van Broekhuizen | lengte = | gewig = | ru_posisies = Voorspeler | springbokid = 59 | sarugbyno = 46453 | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = Stellenbosch RVK | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_nasionalespan = [[Springbokke|Suid-Afrika]] | ru_nasionalejare = 1896 | ru_nasionalewedstryde = 1 | ru_nasionalepunte = (0) | ru_nsopdatering = }} [[Lêer:Stellenbosch-span 1896.jpg|320px|duimnael|Maties se eerste rugbyspan van 1896 wat die eerste keer die Groot Uitdaagbeker gewen het. Herman van Broekhuizen sit tweede van links in die middelste ry. Nog sewe voornemende predikante is [[John Hofmeyr|J.M. Hofmeyr]], die kaptein, in die middel met die bal op sy skoot, [[Christie Neethling|C.A. Neethling]], derde van links agter, [[Pieter Kuypers Albertyn|P.K. Albertyn]], vierde van links; [[Marthinus Daneel|M.S. Daneel]], wat links in die middelste ry sit, en [[Cornelis Nel|C.V. Nel]], heel regs in dieselfde ry. [[Ebbe Dommisse (predikant)|Ebbe Dommisse]] sit links in die voorste ry en C.D. Murray langs hom.]] [[Lêer:Holy Bridage 1897.jpg|duimnael|links|320px|Die Holy Brigade, in 1896 die Victoria-kollege se heel eerste rugbytoerspan, so genoem omdat hulle nooit ’n druppel drank oor hul lippe laat gaan het nie. Agter: D. Kloppers, [[Cornelis Nel|C.V. Nel]], P.A. Bergh, H.D. van Broekhuizen, [[Paul de Waal]], [[Pieter Kuypers Albertyn|P.K. Albertyn]], [[Attie Hofmeyr|A.L. Hofmeyr]], [[Ebbe Dommisse (predikant)|Ebbe Dommisse]], [[Christie Neethling|C.A. Neethling]], H.R. Kemsley. Middel: [[Marthinus Daneel|M.S. Daneel]], H.J. Bergh, [[John Hofmeyr|J.M. Hofmeyr]] (kaptein), D. Morkel, G. Chapman. Voor: [[Andrew Murray McGregor|A.M. McGregor]], Piet de Vos, C. Gonin, P.A.M. de Vos.]] [[Lêer:Ds HD van Broekhuizen 1896.jpg|duimnael|160px|Herman van Broekhuizen as Maties-rugbyspeler. Op universiteit was sy bynaam "Broekies".<ref name="grey">{{af}} [http://blog.greycollege.com/?p=390 Grey College Rugby Springboks]. URL besoek op 30 September 2015.</ref>]] [[Lêer:Springbokrugbyspan 1896.jpg|duimnael|links|320px|Die Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan wat in 1896 op Nuweland teen die besoekende span van die Britse Eilande met 5-0 gewen het, die eerste keer dat ’n Suid-Afrikaanse rugbyspan ’n internasionale wedstryd kon wen. Van Broekhuizen staan tweede van links. Dit was die eerste keer dat Suid-Afrika se rugbyspan in groen truie gespeel het en ook Van Broekhuizen se enigste toetswedstryd.]] [[Lêer:Stellenbosch-span 1897.jpg|duimnael|320px|Stellenbosch se eerste span van 1897, wenners van die Groot Uitdaagbeker en onoorwonne in die kompetisie. Agter: [[Christie Neethling|C.A. Neethling]], [[Paul de Waal|P. de Waal]], [[Pieter Kuypers Albertyn|P.K. Albertyn]], P.O. Nel, T.B. Herold. Middel: [[Cornelis Nel|C.V. Nel]], Van Broekhuizen, [[John Hofmeyr|J.M. Hofmeyr]] (kaptein), D. Morkel, J. Pargiter. Voor: P.A.M. de Vos, A. Markötter, B. Newmark, [[Japie Krige]].]] Nadat hy die matrikulasie-eksamen aan [[Grey-kollege]] in [[Bloemfontein]] onder dr. [[Johannes Brill]] afgelê het, is hy na die [[Universiteit Stellenbosch|Victoria-kollege]] vir verdere studie waar sy studentemaats hom gerespekteer en hy vele vriende gemaak het danksy sy jovialiteit en kameraadskaplikheid.<ref name="brill" /> Hierna het hy sy teologiese studie aan die [[Kweekskool]] voltooi. Enkele van sy meer behoudende dosente het hulle vererg oor sy liefde vir sport, maar op Stellenbosch het hy aan verskeie sportsoorte deelgeneem en Suid-Afrika in ’n span teen J. Hammond se toerspan van die Britse Eilande in 1896 verteenwoordig nadat hy net voor die vierde toets as plaasvervanger gekies is. So het hy in die eerste internasionale rugbytoets gespeel wat Suid-Afrika gewen het. Van die sowat 745 spelers (tot 2013) wat ’n toetswedstryd in die Groen-en-Goud gespeel het, is Van Broekhuizen al wat nooit in ’n Curriebekerwedstryd gespeel het nie.<ref>{{en}} [https://davesviews.wordpress.com/2013/07/02/some-interesting-springbok-trivia/ ''Some interesting Springbok trivia'']. URL besoek op 30 September 2015.</ref> Hy het ook die onderskeiding dat hy die eerste speler in ’n nasionale Suid-Afrikaanse rugbyspan was wat [[Grey-kollege]] van [[Bloemfontein]] opgelewer het.<ref name="grey" /> Middel 2015 was Grey met 44 spelers sedert 1906 (toe die span die eerste keer as Springbokke bekendgestaan het) tweede op die ranglys van skole met die meeste Springbokke naas Paul Roos Gimnasium met 48.<ref>{{en}} [http://www.rugby15.co.za/springbok-by-school/ Springboks by school]. URL besoek op 30 September 2015.</ref> Stellenbosch se jare lange rugbyafrigter A.F. (Oubaas) Markötter het Van Broekhuizen as een van die beste twee voorspelers beskou wat al ooit vir Suid-Afrika gespeel het. Op [[Stellenbosch]] het hy van 1893 tot 1898 vir die plaaslike rugbyspan gespeel en in 1895 en 1896 was hy onderkaptein. In laasgenoemde jaar en 1897 het hy vir die [[Westelike Provinsie]] se eerste rugbyspan uitgedraf en, soos reeds genoem, vir Suid-Afrika in 1896. Van sy spanmaats op Stellenbosch en/of vir die WP was (die latere di.) [[Cornelis Nel|C.V. Nel]], [[Christie Neethling|C.A. Neethling]], [[Marthinus Daneel|M.S. Daneel]] en [[John Hofmeyr|J.M. Hofmeyr]]. Hy was in 1896 ook lid van Stellenbosch se eerste rugbytoerspan, die Holy Brigade, wat dié naam gekry het omdat hulle nooit ’n druppel drank oor hul lippe laat gaan het nie. Nel, Neethling, Daneel en Hofmeyr was al vier ook lid van dié geskiedkundige span. == Buitelandse studiereis == Nadat hy sy studie op Stellenbosch voltooi het, het hy ’n uitgebreide studiereis na [[Europa]] en [[Palestina]] onderneem in die geselskap van sy vriend (die latere ds.) [[Christie Neethling|C.A. Neethling]]. In Nederland het prop. Van Broekhuizen ’n tyd lank vertoef en bloedverwante besoek. Hy het hom met groot piëteit en nougesetheid ingeleef in die verskillende gemeentes waar sy vader predikant was. In Oosterbierum, sy vader se laaste Nederlandse standplaas, het die jong predikant voor die gemeentelede opgetree wat vir sy vader so ’n groot verering gehad het. Van Nederland trek hy en Neethling deur [[Duitsland]] en [[Switserland]] na [[Italië]]. Daarna besoek hulle [[Griekeland]] en [[Palestina]], wat ’n blywende indruk op prop. Neethling gemaak het.<ref>{{af}} J.M.N. Breedt, ds. 1947. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerk Nieuwoudtville 1897–1947''. [[Nieuwoudtville]]: NG Kerkraad.</ref> Hierna ontmoet hulle die Nederlandse skrywer Maarten Maartenz, wat hoofsaaklik in [[Engels]] geskryf het, met wie prop. Van Broekhuizen blywend in noue aanraking sou bly, nieteenstaande hul ingrypend uiteenlopende opvattings omtrent Engeland en die Britse kultuur. Oor [[Egipte]] het hulle deur die [[Rooisee]] weer na Suid-Afrika teruggekeer. Hierdie reis was vir die vorming van die jong godgeleerde van die allergrootste belang. Daardeur is hy verhef bo die destyds enigsins beperkte geestelike horison van Stellenbosch. Hy het ’n breër visie gekry en het uitgegroei bo die kleinlikheid wat in die politiek van Suid-Afrika aan die einde van die 19de eeu so sterk gegeld het.<ref name="brill" /> == Tweede Vryheidsoorlog == [[Lêer:Prop HD van Broekhuizen.jpg|duimnael|links|185px|Ds. Van Broekhuizen omstreeks die [[Tweede Vryheidsoorlog]].]] [[Lêer:Verkenners van Danie Theron maaltyd.jpg|duimnael|300px|Van Broekhuizen het kort nadat die [[Tweede Vryheidsoorlog|Driejarige Oorlog]] uitgebreek het by [[Danie Theron]] se Verkennerskorps aangesluit, maar is reeds op [[13 Junie]] [[1900]] in [[Pretoria]] in hegtenis geneem en eindelik na Engeland verban. Hier nuttig van die lede van die korps middagete te velde, maar dis onwaarskynlik dat Van Broekhuizen op die foto verskyn.]] [[Beeld:Pres Paul Kruger se 77ste verjaardag in Utrecht, Nederland, 10 Oktober 1902.jpg|links|duimnael|270px|Pres. [[Paul Kruger]] se 77ste verjaardag in Utrecht, Nederland, 10 Oktober 1902. Van Broekhuizen sit derde van links in die tweede ry van voor.]] In 1898 is hy as hulpprediker van die [[NG gemeente Pretoria]] georden. Ds. Van Broekhuizen was een van die vurigste pleiters vir ’n nouer aansluiting tussen Transvaal, die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Kaapkolonie]]. Hy het beswaar gemaak teen die stelselmatige uitsluiting van Vrystaters en Kapenaars uit Transvaalse ampte en betrekkings, wat deur vele vooraanstaande mense in die ZAR voorgestaan is. Wat ds. Van Broekhuizen nie kon insien nie, was dat hierdie uitsluiting hoofsaaklik die gevolg was van gegronde vrese vir die gevaar van die verengelsing van Transvaal.<ref name="brill" /> Pres. [[Paul Kruger]] het, hoewel hy lidmaat van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] was, die vurige jong predikant raakgesien en hom oor talle netelige vraagstukke geraadpleeg.<ref name="vermaak" /> Op die belangrike laaste sitting van die uitvoerende raad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]] aan die vooraand van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het pres. Kruger Van Broekhuizen gevra om die verrigtinge met ’n gebed af te sluit, bewys van hoe hoog die jong hulpleraar in die hoofstad aangeslaan is. Toe die Volksraad op [[9 Oktober]] [[1899]] besluit om sy ultimatum aan [[Groot Brittanje]] te stuur<ref name="wmbr">{{en}} [http://www.wmbr.org.za/view.asp?pg=research&pgsub=role&pgsub1=6&head1=President%20Paul%20Kruger Anglo-Boer War Museum. Paul Kruger]. URL besoek op 1 Oktober 2015.</ref> en iemand meer onder die illusie verkeer het dat oorlog vermy kon word nie, het hy sy trae volksgenote aangespoor om hul plig vir hul vaderland te doen. Vir homself was dit ’n gewetenskonflik of hy by sy gemeente moes bly en die lidmate in die Republikeinse hoofstad geestelik versorg en of hy sy innerlike drang moes gehoorsaam om na die front te gaan. Pas ná die uitbreek van die Driejarige Oorlog, toe sy kollega, ds. [[Hermanus Bosman|H.S. Bosman]], terug in die gemeente was, het Van Broekhuizen by [[Danie Theron]] se Verkennerskorps aangesluit. Hy is op kommando weg, maar moes dringend terugkeer na Pretoria omdat sy ma ernstig siek was. Hy het op [[12 Junie]] [[1900]] in die hoofstad aangekom en is die volgende dag deur die Britse militêre owerheid in hegtenis geneem. Omdat hy geweier het om die eed van neutraliteit (volgens sommige bronne die eed van trou) voor genl. Maxwell, die Engelse goewerneur van Pretoria, af te lê is hy tronkstraf opgelê. Hy is egter op parool vrygelaat en moes twee keer per week by Maxwell rapporteer. Ná drie weke is hy uit Suid-Afrika gedeporteer en het lord [[Alfred Milner]] geweier dat hy terugkeer. Hy kon sy predikantspligte in Pretoria eers bykans sewe jaar later hervat. Deur middel van die hulp van die Boerevriend William T. Stead het ds. Van Broekhuizen daarin geslaag om die [[Europa|Europese]] vasteland te bereik nadat hy veronderstel was om in [[Engeland]] te bly. In [[Nederland]] het dr. [[Willem Johannes Leyds|W.J. Leyds]] hom aangeraai om in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] geld te gaan insamel vir die vroue en kinders in die konsentrasiekampe. Hy het dit reggekry om groot bedrae in te vorder terwyl hy self met die minste moontlik klaargekom het. Hy het ook tydens die oorlog lesings in Amerika en Europa gehou om steun vir die Boere se saak te werf. Uit dr. Leyds se gepubliseerde korrespondensie is dit bekend dat die konsul-generaal van die Zuid-Afrikaansche Republiek in [[Londen]], Montagu White, wat terselfdertyd as die Transvaalse predikant in die Verenigde State was, met die grootste lof van sy werk in Amerika gepraat het: "It gives me great pleasure to testify to the excellent work which has been done here by the Rev. Mr. van Broekhuizen. He has collected quite large sums and his expenses have been ridiculously small."<ref name="brill" /> Sy sprekerstalent het hy ook ten volle in diens van sy volk gestel. Ook daarvan getuig Montagu White: "Van Broekhuizen made an excellent speech last night at the Columbus Hall; I only regret that the vast majority of the audience, … were hardly worth of so fine an effort." Terwyl hy in Amerika was, het ds. Van Broekhuizen mense ontmasker wat kwansuis geld vir die Boeresaak ingesamel het, maar dit vir eie gewin gedoen het. In 1902, met sy terugkeer na Nederland, het pres. Kruger hom gevra om as sy persoonlike predikant op te tree. Dit was nadat die ZAR-regering ná die [[Slag van Bergendal|Slag van Dalmanutha]] besluit het die staatspresident was te oud en swak om in die oorloggeteisterde Transvaal aan te bly en dat hy na Europa moes gaan om hulp en simpatie van Europese leiers te kry. Op [[11 September]] [[1900]] het hy die Transvaalse grens oorgesteek onderweg na [[Maputo|Lourenço Marques]], van waar hy met die ''[[Gelderland (skip)|Gelderland]]'', wat [[Wilhelmina van Nederland|koningin Wilhelmina]] spesiaal vir dié doel gestuur het, na [[Marseille]] gevaar het. Kruger het vir die duur van die oorlog in Nederland gebly en toe saam met sy geselskap na [[Clarens]] in [[Switserland]] verhuis waar hy op [[14 Julie]] [[1904]] oorlede is.<ref name="wmbr" /> Wat dr. Van Broekhuizen vir die bejaarde president in sy laaste, moeilike lewensjare beteken het, kan kwalik oorskat word. Die jong predikant was toe nog skaars 30 jaar oud, maar hy het so ’n diep geestelike lewe gehad dat hy vir die bejaarde Kruger, wat so swaar onder die leed van die Driejarige Oorlog en sy ballingskap gebuk gegaan het, tot godsdienstige steun kon wees. Hy is later met die ou president se kleindogter [[Elsie van Broekhuizen|Elsie Eloff]] getroud, die dogter van F.C. en [[Elsie Eloff-Kruger|Elsie Eloff]]. Hulle het mekaar in die suide van Frankryk ontmoet in die tyd toe sy haar oupa in ballingskap vergesel het. == Hofsaak weens majesteitskennis == [[Lêer:Ds Herman van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. Van Broekhuizen, omstreeks 1910.]] Weens sy streng anti-Britse gesindheid, wou die nuwe [[Transvaal]]se owerheid onder lord [[Alfred Milner]] ná die vrede nie toelaat dat hy weer in [[Pretoria]] gaan woon nie of, volgens nog ’n bron, selfs die kolonie binnekom nie.<ref name="potg">{{en}} Potgieter, D.J. 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' Deel 11. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref> In Februarie 1903 het hy tydens ’n erediens op [[NG gemeente Robertson|Robertson]] gebid vir pres. Kruger se verlossing uit ballingskap en vir sy "verdrukte, vertrapte en verjaagde" volk. Boonop het hy tydens die erediens nagelaat om te bid vir die Britse koning, soos destyds die vereiste was. So het hy hom aan majesteitskennis (skending van die vors se naam) skuldig gemaak, soos die assistent-residentmagistraat van [[Robertson]], Frederick Rossouw, getuig het toe die saak teen ds. Van Broekhuizen in Oktober 1903 in die rondgaande hof op [[Worcester]] verhoor word. Ook D.N. During, Robertson se burgemeester, het in dié saak getuig en gesê dat die preek nie dié van "een loyaal mensch" was nie. Ds. Van Broekhuizen het die aanklagte ontken en aangevoer dat hy nie opruiend gepreek het nie, maar net op sy gewone manier, "met vuur". Hy het tog erken hy was verbitterd jeens die Britse owerheid wat nie wou toelaat dat hy na Transvaal terugkeer nie. Die jurie het pas ná die aanvoer van getuienis hul uitspraak voorgelees en die jong predikant onskuldig bevind, onder luide toejuiging van die stampvol hofsaal. Die vermoënde boer van Saxenburg Georg Jacob de Villiers, wat ds. Van Broekhuizen per motor Worcester toe gebring het vir die hofsaak, het die reusebedrag van £800 saamgebring ingeval hy die dominee se boete of borgtog moes betaal. == Op Kuilsrivier == [[Lêer:Ds Herman van Broekhuizen konsistorie Kuilsrivier.jpg|duimnael|links|180px|Ds. Van Broekhuizen se portret in die konsistorie van die [[NG gemeente Kuilsrivier|NG moederkerk Kuilsrivier]].]] Die [[NG gemeente Kuilsrivier]] het op [[20 Januarie]] [[1903]] van die [[NG gemeente Durbanville]] afgestig. Voor die tyd het die leraar van die moedergemeente Kuilsrivier op vasgestelde Sondae besoek om daar godsdiensoefeninge in ’n skoolgeboutjie waar te neem.<ref>{{nl}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1907. ''Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika''. Kaapstad: Cape Times Beperkt.</ref> Die gemeente se lidmaattal was met afstigting net sowat 280. Op ’n gekombineerde kerksraadsvergadering is ds. [[Johannes van Heerden|J.P. van Heerden]] tot eerste leraar beroep, maar nadat hy vir die beroep bedank het, is ds. Van Broekhuizen op [[1 Junie]] daardie jaar beroep. Op Donderdag [[13 Augustus]] [[1903]] het ’n groot aantal belangstellendes met sowat 50 rytuie die nuwe leraar by Kuilsrivierstasie gaan ontmoet. Daar het hy adresse namens die kerkraad en die gemeente ontvang, en van Pieter de Wet namens die skool en leerlinge. By sy aankoms by sy tydelike woning het die kinders vir hom ’n verwelkomingslied gesing. Die teksvers van sy intreepreek was 1 Petrus 5:2: "Weidt de kudde Gods." Hy het vertel hoe hy belet is om sy werk in Pretoria voort te sit en hoe hy geleer het om sy patriotisme aan die wil van die Here te onderwerp. Tussen die oggend- en die aanddiens is al die besoekers deur die vroue van die kerkraadslede op ’n middagete onthaal. Op ’n kerkraadsvergadering in September daardie jaar is besluit om £4&nbsp;700 vir die boufonds te leen, wat voor einde 1904 in vier paaiemente terugbetaal moes word. Reeds daardie aand het iemand £500, nog iemand £300 en heelwat ander lede £10 elk geskenk. Op Donderdag [[3 Maart]] [[1904]] kon prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] die kerkgebou se hoeksteen lê. Ná ’n plegtige opening met Skriflesing en gebed het ’n dameskoor onder leiding van Pieter de Wet gesorg vir koorsang. Nadat ’n paar dokumente in ’n verseëlde blik onder die hoeksteen geplaas is, het die bejaarde professor met ’n slag van die silwertroffel verklaar dat die hoeksteen behoorlik gelê is. == Sy huwelik == [[Lêer:Ellie van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|170px|[[Elsie van Broekhuizen]], ds. Van Broekhuizen se vrou, was 'n kleindogter van pres. [[Paul Kruger]]. Sy en [[Mabel Malherbe]] is in 1919 na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein afgevaardig, waar hulle die enigste vroueafgevaardigdes was.]] In Nederland het ds. Van Broekhuizen op pres. Kruger se kleindogter Elsie Francina (Ellie) Eloff verlief geraak. [[Elsie van Broekhuizen]] was die dogter van Frederik Christoffel (Frikkie of Ryk Freek) Eloff ([[9 Februarie]] [[1850]] – [[14 November]] [[1924]]) en [[Elsie Eloff-Kruger|Elsje Francina Kruger]] ([[19 Maart]] [[1853]] – [[21 Oktober]] [[1924]]). Haar grootouers aan moederskant was pres. Paul Kruger en sy vrou [[Gezina Kruger|Gezina Susanna Wilhelmina du Plessis]] ([[5 Mei]] [[1831]] – [[20 Julie]] [[1901]]).<ref>{{en}} [http://www.geni.com/people/Elsje-Francina-Eloff/6000000020545047668 Genealogiese besonderhede op Geni.com]. URL besoek op 29 September 2015.</ref> Haar agt sibbes was [[Sarel Eloff|Sarel Johannes]], Gezina Susanna Frederika Wilhelmina Jacobsz, Susanna Cornelia Jacobsz, [[Nettie Bredell|Stephanetta Johanna Paulina "Nettie" Bredell]], [[Fanie Eloff|Stephanus Johannes Paulus]], Frederik Christoffel en Dirk Postma. Kuilsrivier se toe reeds 32-jarige predikant is op [[15 Januarie]] [[1904]] in die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] in [[Kaapstad]] met Ellie Eloff in die huwelik bevestig nadat die Transvaalse owerheid toe reeds twee maal geweier het dat hulle in die bruid se geboortestad, [[Pretoria]], trou. ''[[De Zuid-Afrikaan]]'' het twee kolomme aan die huwelik afgestaan en berig amper al die lidmate van die bruidegom se gemeente was daar en het waarskynlik met perdekarre of per trein na die middestad gekom. Van die vooraanstaande gaste was hoofregter lord [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers|Henry de Villiers]] en [[Marie Koopmans-de Wet]], lede van die Kaapse Wetgewende Vergadering, drie hoogleraars van [[Universiteit Stellenbosch|Stellenbosch]] en agt predikante van omliggende gemeentes. Die koerant het selfs ’n lys van die indrukwekkende trougeskenke weergegee, onder meer die tafel en ses stoele van okkerneuthout geskenk deur pres. Kruger (wat in Julie daardie jaar sou sterf) en die pragtige Bechstein-klavier van die bruid se vader, Frikkie Eloff. Onder die ander geskenke is die messegoed en kombuisgerei van die Kuilsrivierse Strewersvereniging uitgesonder. Ds. Van Broekhuizen het in sy toespraak gesê dit is sy strewe om te doen wat hy kan vir Suid-Afrika en sy Kerk se welsyn. Hy het gesê daar is tereg opgemerk dat hy gely en gestry het, maar dat hy vir land, volk en taal selfs meer sou ly. Vier kinders is uit Herman en Ellie van Broekhuizen se huwelik gebore. Herman Frederik, die oudste seun, het lewenslank met sy gesondheid gesukkel en is oorlede toe hy 59 was. [[Johanna van Broekhuizen|Johanna]], wat Nannie genoem is, was ’n skrywer van kindergedigte en toneelstukke. Sy was nooit getroud nie en het aangesluit by die Sofiste, vir wie sy ’n prediker was. Hul jongste dogter is in 1917 gebore en, nes die oudste dogter, wat op Kuilsrivier oorlede is, na hul ma genoem: Elsie Francina. Sy was getroud met Hendrik van Huyssteen en het in [[George]] afgetree. Ellie van Broekhuizen het ’n groot invloed op haar man gehad. Die egpaar het die groot voorreg van ’n harmonieuse huwelikslewe gehad. Sonder sy vrou met haar aristokratiese lewenshouding, haar besadigdheid, beskeidenheid en deursettingsvermoë sou hy nooit die rol kon gespeel het wat hy vervul het nie.<ref name="brill" /> == Die Van Broekhuizens kry ’n pastorie == [[Lêer:Ds Herman van Broekhuizen Kuilsrivier.jpg|duimnael|170px|Ds. Van Broekhuizen as predikant van Kuilsrivier, omstreeks 1906.]] [[Lêer:Ou pastorie NG gemeente Kuilsrivier.jpg|duimnael|links|300px|Die eerste [[pastorie]] van die [[NG gemeente Kuilsrivier]] is ontwerp deur [[Folkert Wilko Hesse]], wat ook die kerk ontwerp het, en op [[4 Oktober]] [[1904]] ingewy. Dis omstreeks 1980 gesloop.]] Die kerkraad het waarskynlik besef dat die pastorie vir so ’n gesiene egpaar soos die Van Broekhuizens iets heel besonders moes wees. Die indrukwekkende verdiepinggebou met sy breë houttrap, marmerkaggels en groot onthaalvertrek is op Dinsdag [[4 Oktober]] [[1904]] ingewy toe etlike vername sprekers die woord gevoer het. Die eerste kindjie wat vir die bewoners van dié imposante pastorie gebore is, was Elsie Francina op [[29 Junie]] [[1905]]. Haar vader het haar gedoop met [[Marie Koopmans-de Wet]] en die baba se oupa en oupa aan moederskant, Frederik en Elsie Eloff, asook haar oom, dr. Hendrik van Broekhuizen, as getuies. Aangesien mev. ds. Van Broekhuizen ’n verfynde dame was, het sy ’n Franse vrou as huishoudster na Kuilsrivier saamgebring. Eendag moes dié huishoudster die pastorie se stoep met wassoda skoonmaak, soos die gebruik destyds was. Ongelukkig het sy bytsoda van die winkel bestel en dit in die emmer gegooi. Klein Elsie het nadergekruip en van die waswater gedrink. Sy is twee dae later oorlede. Haar oorskot is einde 1906 saam met die Van Broekhuizens na Pretoria gebring waar dit langs haar beroemde oupa in die [[Heldeakker]] begrawe is. == Kuilsrivier kry ’n kerk == [[Lêer:NG kerk Kuilsrivier 1907.jpg|duimnael|links|230px|Kuilsrivier se kerk, omstreeks 1907 nadat die uurwerk aangebring is.]] [[Lêer:Ds Van Broekhuizen en kerkraad NG gemeente Kuilsrivier 1906.jpg|duimnael|regs|320px|Ds. Van Broekhuizen en die [[NG gemeente Kuilsrivier|Kuilsrivierse]] kerkraad, 1906. Dis moontlik mev. Van Broekhuizen met klein Elsie links agter op die pastorie se stoep.]] Binne twee jaar ná afstigting en skaars nege maande nadat prof. Hofmeyr die hoeksteen gelê het, is die Kuilsrivierse kerk ingewy. Die argitek, die gebore Nederlander [[Folkert Wilko Hesse]], se plan is uitgevoer deur die plaaslike boumeester Charl Baard Joubert. Tom Cooke, die [[Engels]]sprekende skrynwerker van Kuilsrivier, het die banke vervaardig. Die inwyding was op [[29 November]] [[1904]]. Die gebou het amper £5&nbsp;200 gekos, die meubels ingesluit. Uitgelese gaste het die inwyding bygewoon, onder wie mev. Van Broekhuizen se ouers, [[Manie Bredell|H.C. Bredell]], voormalige privaat sekretaris van pres. Kruger, die argitek, lede van die Kaapse Wetgewende Vergadering en 14 predikante. Ná ’n kort byeenkoms in die ou skoolgebou, ’n afskeidspreek deur ds. [[Anton Daniël Lückhoff|A.D. Lückhoff]], leraar van [[NG gemeente Durbanville|Durbanville]] toe Kuilsrivier nog deel van die moedergemeente was, en die sing van psalms het de plegtige optog na die kerkgebou begin. Die oudste ouderling het vooraan gestap met ’n geopende Bybel op sy hande, ná hom die drie lede van die boukommissie, dan die argitek en die boumeester. Ná hulle die dienende en rustende kerkraadslede, ds. Van Broekhuizen, leraars van elders, die lidmate van Kuilsrivier en laastens lidmate van elders en vriende. Op die trap van die nuwe gebou het prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] die deur ontsluit en terwyl die optoggangers die kerk betree het, het die koor onder leiding van Pieter de Wet gesing. Ds. [[B.P.J. Marchand]] van [[NG gemeente Rondebosch|Rondebosch]] het hierna Ps. 132 gelees, ds. Hofmeyr het ’n gebed gedoen en Nancy de Villiers het ’n solo gelewer. In sy wydingsrede het ds. [[Adriaan Moorrees]], toe nog leraar van die [[NG gemeente Paarl|Paarl]], maar wat in 1908 prof. Hofmeyr se opvolger aan die [[Kweekskool]] sou word, na aanleiding van Gen. 28:17 daarop gewys dat die Here nie aan ’n plek gebonde is nie. Sowat duisend mense was in die kerk teenwoordig. Almal kon nie sitplek kry nie, maar die medewerker van ''[[Kerkbode|De Kerkbode]]'' het opgemerk dat selfs dié in die uithoeke van die gebou die plaaslike predikant kon hoor praat. Vier dae later is die eerste lidmate van die gemeente voorgestel. Die eerste doopsbediening het reeds voor ds. Van Broekhuizen se bevestiging plaasgevind en wel op [[23 Maart]] [[1903]].<ref>{{nl}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1907. ''Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika''. Kaapstad: Cape Times Beperkt.</ref> Die eerste paartjie wat ds. Van Broekhuizen in die sierlike kerk in die huwelik bevestig het, was Jakobus Petrus Joubert en Anna Maria Catherina Bosman. Dis interessant om daarop te let dat ds. Van Broekhuizen en prof. Hofmeyr drie jaar later albei ook opgetree het tydens die inwyding van die nuwe kerkgebou van die [[NG gemeente Ficksburg]], waar ds. Van Broekhuizen se vader die tweede leraar was. Die nuwe kerk van Ficksburg is ingewy op [[12 April]] [[1907]]. ’n Uitgebreide program is by dié geleentheid opgevoer. Die verrigtinge het geduur van die Vrydagmôre halfagt tot laat die Sondagaand. Die Wydingsdiens is gehou deur die 80-jarige prof. Hofmeyr, skoonvader van ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], wat toe leraar van Ficksburg was, en die orrel is bespeel deur prof. P.K. le Roux. Die kinderdiens is gelei deur ds. Herman van Broekhuizen. == Die kerk se uurwerk == [[Lêer:Sondagskoolpersoneel Kuilsrivier 1906.jpg|duimnael|320px|links|Die Sondakskoolpersoneel van die [[NG gemeente Kuilsrivier]] in 1906. Mev. [[Elsie van Broekhuizen]] sit links van haar man met hul baba, Elsie, op haar skoot.]] Ná die voltooiing van die kerkgebou was dit ’n groot probleem vir die predikant en gemeente dat die toring ’n uurwerk kortgekom het. Ds. Van Broekhuizen het blykbaar besoek afgelê by Daniël Bosman van [[Stellenbosch]], destyds eienaar van die florerende Halfway House Hotel, en volgens oorlewering vir hom gesê: "Mnr. Bosman, ek wil u ’n groot guns vra: wil u nie vir ons die uurwerk vir die kerk skenk nie?" Bosman het glo gesê hy sou dit doen, mits die kerkraad daarby skryf: "Koop julle drankies by Bosman's Halway House." Ds. Van Broekhuizen kon so ’n aanbod nie aanvaar nie en het toe gegaan na Francois Jean van Helslandt Duminy van die plaas Welgemoed (waarop ’n voorstad van [[Bellville]] later uitgelê is, om te hoor of dié bekende, vermoënde boer bereid sou wees om die uurwerk te skenk. Duminy het verstaan dit sou hoogstens £15 kos en aangesien hy dit moeilik kon weier, is ds. Van Broekhuizen daar weg met ’n belofte dat Duminy die kerk sou help. Die horlosie is gekoop en ingebou, maar Duminy het nie die geld inbetaal soos ooreengekom nie. Die firma wat die horlosie ingebou het, het hom weer besoek, met die rekening vir die horlosie wat die verbysterende bedrag van £220 beloop het in ’n tyd toe ’n predikant se salaris £300 per jaar was. Duminy het sy oudste seun opdrag gegee om sy perd te roskam, daarna te bad en skeer en sy kisklere aan te trek sodat hy ’n koevert met ’n tjek vir die volle bedrag daarin aan ds. Van Broekhuizen kon gaan oorhandig. Met die gemeente se kwarteeuviering het ds. Van Broekhuizen as een van die besoekende predikers getuig dat elke steen in die kerkgebou getuig het van die gemeentelede se opofferings. Twee sake wat ds. Van Broekhuizen op Kuilsrivier ontstel het, was die gebrek aan Bybelkennis wat hy by die jong mense tydens katkisasie bespeur het. Dit het hy toegeskryf aan die uitsterf van die gebruik om gereeld huisgodsdiens te hou. Ook het die feit dat Bosman se hotel feitlik langs die kerkgebou was, hom omgekrap. Dié wou volgens oorlewering by die predikant weet waarom die gemeente dan hul kerkgebou reg langs sy hotel gebou het. Met die Van Broekhuizens se vertrek na [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]] in Desember 1906 was hulle net meer as drie jaar in die gemeente, maar die eerste predikant het ’n onuitwisbare indruk gelaat. Die kerkgebou is vandag nog ’n lewende monument vir sy versiendheid terwyl die imposante pastorie tot omstreeks 1980 getuig het van die eerste leraarspaar se aansien en goeie smaak. Van Broekhuizenstraat in [[Kuilsrivier]] is na die leraar genoem. == Na Pretoria == [[Lêer:Ds Herman van Broekhuizen in Pretoria.jpg|duimnael|170px|Ds. Van Broekhuizen in die tyd toe hy leraar was van die Hervormde gemeente Pretoria.]] [[Lêer:Groep predikante van die Nederduitsch Hervormde Kerk, 1918, onder wie dr Herman van Broekhuizen, di Jac van Belkum, S Vermooten en LE Brandt.jpg|duimnael|links|300px|'n Groep [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde]] predikante in 1918. Sittende (van links) is prof. J.A.J.H. Greyvenstein, ds. [[Simon Vermooten]], dr. [[H.C.M. Fourie]], di. [[Jac van Belkum]], S.J. Strydom, [[Louis Brandt|L.E. Brandt]] en J.J., Kühn. Staande (van links) is ds. A.J. Barger en dr. Van Broekhuizen.]] Terwyl Kuilsrivier destyds nog ’n klein dorpie en gemeente was, het ds. Van Broekhuizen hom ná sy bevestiging in die [[NG gemeente Pretoria]] in een van die grootste en belangrikste gemeentes in die Transvaalse Kerk bevind. In dié gemeente sou hy bly tot in 1917 en daarna in die Hervormde gemeente Pretoria, waarvan hy op [[4 Oktober]] [[1925]] afskeid geneem het nadat hy lid van die Volksraad geword het.<ref>{{af}} [http://www.hts.org.za/index.php/HTS/rt/printerFriendly/922/1189 HTS Teologiese Studies]. URL besoek op 1 Oktober 2015.</ref> Terwyl hy in Pretoria was, het ds. Van Broekhuizen dit betreur dat hy sy Europese verblyf vir algemene ontwikkeling gebruik het, maar nie ’n bepaalde studieplan voltooi het nie. Hy het mettertyd ál meer onbevredig gevoel weens die gemis aan afsluiting van sy studies en die bekroning daarvan met ’n Nederlandse graad. In 1912, toe hy nog NG predikant was, kry hy ’n jaar studieverlof wat hy deurbring aan die Universiteit van Utrecht. Hy het egter nie daarin geslaag om toe sy doktorale studie te voltooi nie. Dit was vir hom ’n teleurstelling, maar moontlik was dit ook ’n bewys van gebrek aan insig in die groot taak wat hy hom voorgeneem het. Tien jaar ná sy onsuksesvolle studieverlof keer hy in 1922 na [[Nederland]] terug om sy doktorale studie te voltooi. Dié keer slaag hy, want aan die [[Universiteit van Leiden]] promoveer ds. Van Broekhuizen met ’n proefskrif getiteld ''Die wordingsgeskiedenis van die Hollandse Kerke in Suid-Afrika, 1652–1804''. == Sy stryd vir die Afrikaanse taal == [[Lêer:Akedamieberig.jpg|duimnael|links|300px|Dié berig oor die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] se stigting het in die koerant ''Het Westen'' verskyn. Ds. Van Broekhuizen was een van die verteenwoordigers van [[Transvaal]].]] [[Lêer:Stigterslede SA Akademie.jpg|duimnael|330px|regs|’n Aantal van die stigterslede van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] in [[Bloemfontein]] in Julie 1909. Agter: prof. [[Nicolaas Johannes Brümmer|N.J. Brümmer]], adv. N.J. de Wet (later minister van justisie), adv. [[E.G. Jansen]], ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], [[Gustav Preller]], genl. [[J.B.M. Hertzog]], dr. [[Frans Engelenburg]], [[Jan F.E. Cilliers]], prof. A. Francken, adv. [[F.S. Malan]]. Middel: prof. G. Knothe, oudpres. [[M.T. Steyn]], ds. [[Daniel Stephanus Botha|D.S. Botha]]. Voor: dr. [[D.F. Malan]], ds. H.D. van Broekhuizen, dr. N.M. Hoogenhout en [[Johannes Rabie|J.S.M. Rabie]].]] [[Lêer:Afrskool.JPG|duimnael|300px|links|Reklame in 1929 vir die verdeling van die Afrikaanse hoërskool in Pretoria in ’n afdeling vir seuns en meisies. Dr. Van Broekhuizen was indertyd die beheerraad se voorsitter.]] Ds. Van Broekhuizen het vroeg reeds groot belangstelling in die taal en kulturele aangeleenthede van die Afrikanervolk getoon. Op [[22 Augustus]] [[1902]] het op die 27ste Nederlandse Taal- en Letterkundige Kongres ’n vurige pleidooi gelewer vir Afrikaans as die toekomstige taal van sy volk. Hy, as Nederlander van huis uit, het beter as vele van sy landgenote gesê dat Hoog-Nederlands geen toekoms meer in Suid-Afrika gehad het nie en hy het die moed gehad om dit in die openbaar, en dit in Nederland, te sê.<ref name="brill" /> Ná die inwerkingtreding van die Transvaalse Onderwyswet van 1907 was hy ’n kampvegter vir moedertaalonderwys en het hy as voorsitter van die Afrikaans-Hollandse Taalvereniging opgetree. Op [[6 April|6]] en [[7 April]] [[1911]] het hy saam met ander gesiene mense soos oudpres. [[F.W. Reitz]], prof. [[Adriaan Moorrees]], dr. [[D.F. Malan]], prof. Blommaert en genl. [[Christiaan Frederik Beyers|C.F. Beyers]] in die onderste saal van die Kollegegebou op [[Stellenbosch]] aan Suid-Afrika se eerste Taalkonferensie deelgeneem. Die studente het almal stokkiesgedraai om na die saal te stroom wat ’n "toneel van uitbundige patriotisme en taalgeesdrif" geword het.<ref>{{af}} [[H.B. Thom|Thom, prof. H.B.]] (sameroeper) 1966. ''Stellenbosch 1866–1966 Honderd jaar hoër onderwys''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk.</ref> Die belangstelling wat dié tweedaagse konferensie ontketen het, was so groot dat al die toesprake gebundel en in druk onder die titel ''Wij Zullen Handhaven'' uitgegee is. Dit is dieselfde titel waaronder ds. Van Broekhuizen se vlugskrif oor Afrikaners se taalregte en -stryd in 1908 by Volkstem-Drukkerij verskyn het.<ref>{{nl}} [http://www.dbnl.org/arch/broe064wijz01_01/pag/broe064wijz01_01.pdf ''Wij zullen handhaven'' in PDF-formaat]. URL besoek op 30 September 2015.</ref> In 1909 was hy ’n stigterslid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], toe nog die Suid-Afrikaanse Akademie vir Taal, Lettere en Kuns genoem. Die Akademie het hom in 1949 ’n lewenslange erelid gemaak.<ref name="potg" /> Die volgende jaar was hy as voorsitter van die Pretoriase Christelike Jongeliedevereniging die stukrag agter die eerste Krugerdagviering op [[10 Oktober]], sy vrou se oupa se geboortedag. In sy hoedanigheid as voorsitter van die Pretoriase CJV het hy in 1913 die eerste Afrikaanse sangwedstryd in die hoofstad gereël. Hy was van 1911 af lid van die [[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]. Nadat hy in 1924 lid geword het van die raad van die Transvaalse Universiteitskollege (Tukkies, die latere [[Universiteit van Pretoria]]) het hy hom sterk beywer vir die totstandkoming van ’n selfstandige Afrikaanse universiteit, pleks van ’n Engelse of tweetalige instelling. Op die vergadering wat in 1932 gehou is en waarop besluit is dat die universiteit Afrikaans sou word, het dr. Van Broekhuizen, hoewel destyds ondervoorsitter, as voorsitter opgetree. Hy het dan ook tot sy dood aktief vir die belange van die universiteit gewerk. Op [[18 April]] [[1953]], skaars vier maande voor sy dood, het die Universiteit van Pretoria ’n eredoktorsgraad in die wysbegeerte aan hom toegeken vir die "groot dienste wat hy oor ’n tydperk van 50 jaar aan die Afrikaanse kultuurbeweging en aan die Universiteit van Pretoria gelewer het".<ref>{{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) Bpk.</ref> Van sy ander geskrifte sluit in: ''Zuid-Afrika's vertrouwen'' (1901), ''Strijd en oorwinning'' (1903), ''Trek niet op'' (1914) en ''De Bijbel en het bolsjewisme'' (1923). == Politieke betrokkenheid == [[Lêer:Herman van Broekhuizen karikatuur Boonzaier.jpg|duimnael|links|190px|’n Karikatuur van dr. Van Broekhuizen deur ''[[Die Burger]]'' se spotprentkunstenaar [[Daniel Cornelis Boonzaier|D.C. Boonzaier]].]] [[Lêer:Adviseurs van die Afrikaans Bybel.jpg|duimnael|regs|320px|Die adviseurs van die Afrikaanse Bybelvertaling in 1933 in [[Bloemfontein]]. Boonste ry: di. J.P.H. Steyn, [[C.F. Kies]], G.D. Malan, W.J.W. Naudé, A.S.E. Yssel, W. de Vos. Middel: Di. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]] ([[Totius]] se halfbroer), H.J. Otto, proff. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], dr. H.D. van Broekhuizen, di. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[Pieter Boshoff|P.J.J. Boshoff]] en H.J. Pienaar. Voor: prof. [[Barend Bartholomeus Keet|B.B. Keet]], [[Totius]], ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], proff. E.E. van Rooyen en H.C.M. Fourie. Hulle het amptelik bekendgestaan as die Kommissie vir Afrikaanse Bybelvertalers.]] [[Beeld:Dr Herman van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|180px|Dr. Van Broekhuizen, omstreeks 1930.]] Ds. Van Broekhuizen was teenwoordig op die stigtingskongres van die [[Nasionale Party]] in [[Transvaal]] in [[Pretoria]] en het die vergadering op [[25 Augustus]] [[1914]] met gebed geopen. Op Sondagaand [[13 September]] [[1914]] het hy in die [[NG gemeente Pretoria|Bosmanstraatse NG kerk]] in [[Pretoria]] ’n preek na aanleiding van 2 Kron. 11:4 gelewer: “Zo zegt de HEERE: Gij zult niet optrekken, noch strijden tegen uw broederen; een ieder kere weder tot zijn huis, want deze zaak is van Mij geschied. En zij hoorden de woorden des HEEREN, en zij keerden weder van tegen Jerobeam te trekken.”<ref>{{nl}} [http://www.statenvertaling.net/bijbel/2kro/11.html Statevertaling]. URL besoek op 29 September 2015.</ref> (Volgens die [[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] was dit Numeri 14:42–43: “Trekt niet op, want de HEERE zal in het midden van u niet zijn; opdat gij niet geslagen wordt, voor het aangezicht uwer vijanden. Want de Amalekieten, en de Kanaänieten zijn daar voor uw aangezicht, en gij zult door het zwaard vallen; want, omdat gij u afgekeerd hebt van den HEERE, zo zal de HEERE met u niet zijn,”,<ref>{{nl}} [http://www.statenvertaling.net/bijbel/nume/14.html Statevertaling]. URL besoek op 29 September 2015.</ref> maar dié teks blyk minder waarskynlik te wees.) In hierdie preek het hy die inval van die Unietroepe in [[Suidwes-Afrika|Duits-Suidwes-Afrika]] veroordeel en is daarom kort ná die erediens in hegtenis geneem en 18 maande tronkstraf opgelê. Volgens die [[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] het hy eers ná die preek aktief aan die Rebellie deelgeneem voor hy gevange geneem is. En volgens sy breedvoerige biografie in die ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, 1951–1953'' is ’n losprys op sy kop geplaas. Hy sou later sê die [[Maritz-rebellie|1914-rebellie]] was ’n hoogtepunt van sy lewe omdat hy in die gevangenis bevriend geraak het met onder andere genl. [[Christiaan Frederik Beyers|C.F. Beyers]] en [[Christiaan de Wet]] asook oudpres. [[M.T. Steyn]]. Van sy ander medegevangenes was die latere minister P.G.W. Grobler en dr. H.C.M. Fourie. So het hy bevriend geraak met van die mees vooraanstaande en edelste Afrikaanse persoonlikhede van destyds. Hy het vir die res van sy lewe nooit moeg daarvoor geword om in openbare redevoering en in persoonlike gesprekke van sy ervaring in die tronk te vertel nie. In die Rebellie het Van Broekhuizen die beste kans van sy lewe gehad om nie alleen naam te maak nie, maar ook om te bewys dat hy werklik die daad by die woord kon voeg. Deels weens die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] se onpartydige houding jeens die Rebellie het ds. Van Broekhuizen ná sy vrylating in 1917 ’n beroep na die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde kerk]] Pretoria aanvaar. Met die uitbring van dié beroep is die kerkwet nie heeltemal in ag geneem nie sodat daarvoor ’n buitengewone Algemene Vergadering van die kerk moes saamkom.<ref>{{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1955. ''Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855–1955''. Pretoria: NH kerkraad.</ref> Mev. Van Broekhuizen het op talle gebiede leiding geneem en was byvoorbeeld lid van die komitee wat die vroueoptogte gereël het om te betoog teen die gevangenisstraf wat haar man en ander rebelle in 1914 opgelê is. Sy was ook ’n stigterslid van die Nasionale Vroueparty, die vrouevleuel van die [[Nasionale Party]] in die tyd voor vroue in 1930 stemreg gekry het. Sy was [[Transvaal]]se voorsitter van die [[Federale Vroueraad]] en stigterslid van die Bond van Afrikaanse Moeders. Vanweë sy belangstelling in die politiek, wat hy eintlik al jare lank bo sy voltydse beroep as predikant gestel het,<ref name="brill" /> het dr. Van Broekhuizen hom in ’n tussenverkiesing op [[15 September]] [[1925]] verkiesbaar gestel en is hy verkies tot Volksraadslid vir die Nasionale Party in die kiesafdeling Pretoria-Distrik (Suid):<ref name="schoeman">{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> {| class="wikitable" |- ! Datum !! Kiesafdeling !! Kandidaat !! Party !! Stemme |- | '''1925''' || Pretoria-Distrik (Suid) || H.D. van Broekhuizen || [[Nasionale Party|NP]] || 1&nbsp;111 |- | || || J.P. Jooste || [[Suid-Afrikaanse Party|SAP]] || 761 |} Met die herafbakening tussen die verkiesing van 1924 en dié van 1929 het drie [[Transvaal]]se setels in die slag gebly: Pretoria-Distrik (Noord), Pretoria-Distrik (Suid) (albei NP-setels) en Witwatersberg, ’n SAP-setel. Agt nuwe kiesafdelings het ontstaan, maar in 1929 se verkiesing het Van Broekhuizen hom verkiesbaar gestel in Wonderboom, ’n kiesafdeling wat reeds voor die verkiesing van 1920 geskep is en wat B.J. Pienaar gemaklik in 1924 vir die NP gewen het toe hy amper driekwart van die stemme op hom verenig bo die SAP-kandidaat. In 1929 het Van Broekhuizen met twee derdes van die stemme gewen:<ref name="schoeman" /> {| class="wikitable" |- ! Datum !! Kiesafdeling !! Kandidaat !! Party !! Stemme |- | '''1929''' || Wonderboom || H.D. van Broekhuizen || [[Nasionale Party|NP]] || 1&nbsp;350 |- | || || A.H.W. Luderitz || [[Suid-Afrikaanse Party|SAP]] || 670 |} Voor die 1933-verskiesing het die NP en SAP ’n koalisie aangegaan ingevolge waarvan hulle nie mekaar se kandidate sou teenstaan nie en wat einde 1934 gelei het tot die stigting van die [[Verenigde Party]]. Die vergrote getal uitgebragte stemme in dié verkiesing was vanweë die parlement se besluit in 1930 om stemreg aan vroue toe te ken. Nou wen Van Broekhuizen met ’n verkleinde aandeel van die stemme teen die onafhanklike P.A. Taljaard:<ref name="schoeman" /> {| class="wikitable" |- ! Datum !! Kiesafdeling !! Kandidaat !! Party !! Stemme |- | '''1933''' || Wonderboom || H.D. van Broekhuizen || [[Nasionale Party|NP]]-koalisie || 2&nbsp;407 |- | || || P.A. Taljaard || Onafhanklik || 1&nbsp;527 |- | || || DE. Roux || [[Sentrale Party|Roosiet]] || 528 |} In die Volksraad, wat van 1924 tot 1933 deur die [[Pakt-regering]] beheer is, het dr. Van Broekhuizen moeite gedoen om te sorg dat Pretoria ’n onafhanklike, Afrikaanse universiteit kry. Hy het hom ook met welslae beywer vir pensioene vir die oudamptenare van albei die eertydse Boererepublieke, wat al amper 25 jaar vantevore ophou bestaan het. Tog was sy parlementêre werk eintlik net matig suksesvol. Sedert die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] was Van Broekhuizen te veel politikus om ’n goeie predikant te wees, maar in die Volksraad was hy te veel predikant om ’n goeie politikus te wees. Sy emosionaliteit het hom gekniehalter. Boonop het hy hom nooit aan partydissipline leer onderwerp nie. As partylid kon min kollegas op hom staatmaak, want hy het altyd ’n individualis gebly.<ref name="brill" /> == Diplomaat == [[Lêer:Dr HD van Broekhuizen en 'n groep Afrikaanse meisies in Voortrekkerklere op 16 Desember 1938.jpg|duimnael|320px|Dr. Van Broekhuizen en ’n groep Afrikaanse meisies in Voortrekkerdrag op [[16 Desember]] [[1938]].]] In 1933 is hy as die eerste buitengewone gesant en gevolmagtigde minister van die [[Unie van Suid-Afrika|Unie-regering]] in [[Nederland]] (en later ook [[België]]) aangestel waar hy hom veral beywer het vir beter betrekkinge tussen Suid-Afrika en dié twee stamlande. Vanweë sy talryke redevoerings wat hy oral in Nederland gehou het, het Van Broekhuizen ’n groot aanhang gekry. Hy het tot elke laag van die bevolking gespreek, en tog was sy missie nie geslaagd nie omdat hy nie die vermoë gehad het om die betrekkinge tussen Nederland en Suid-Afrika aan te pas by die moderne ontwikkeling van die Suiderland nie.<ref name="brill" /> Met die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] bied hy, as aanhanger van genl. [[J.B.M. Hertzog]], wat pas bedank het weens Suid-Afrika se oorlogsverklaring teen Duitsland, sy bedanking aan die nuwe premier, genl. [[Jan Smuts]], maar op laasgenoemde se versoek bly hy in sy amp aan. Ná die inval van die [[Duitsland|Duitse]] krygsmag in Nederland op [[10 Mei]] [[1940]] het dr. en mev. Van Broekhuizen kort daarna (onder lewensgevaar, volgens een bron)<ref name="vermaak" /> na [[Engeland]] uitgewyk en in [[Londen]] gaan woon, maar einde 1941 na Suid-Afrika teruggekeer – nadat hy sy ontslag as gesant gekry het – omdat mev. Van Broekhuizen se gesondheid nie bestand was teen die Engelse weer nie. By sy uittrede as gesant in Nederland het [[Wilhelmina van Nederland|koningin Wilhelmina]] die Groot Kruis van Oranje-Nassau aan hom toegeken. == Latere lewe en dood == Ellie van Broekhuizen, sy eggenote, is in 1945 oorlede. In Mei 1946 het hy besoek aan Nederland gebring toe hy uit [[Johannesburg]] per "vliegmachine" in [[Den Haag]] aangekom het. Hy het met sy aankoms aan die ''Nieuwe Leidsche Courant'' vertel hoe swaar die [[Tweede Wêreldoorlog]] vir hom was, veral die verlies van sy vrou. Dié koerant het in ’n kort beriggie onderaan sy voorblad berig die rustende gesant se dogter, wat kort voor die oorlog in Den Haag getroud is, het toe in [[Port Elizabeth]] gewoon en reeds drie kinders gehad.<ref>{{nl}} [http://leiden.courant.nu/issue/NLC/1946-05-23/edition/0/page/1 Historische Kranten]. URL besoek op 30 September 2015.</ref> In 1947 het dr. Van Broekhuizen by [[Klasie Havenga]] se [[Afrikanerparty]] aangesluit wat hom beywer het vir die behoud van genl. [[J.B.M. Hertzog]] se politieke sienswyse. Omdat hy toe reeds 76 jaar oud was, kon dr. Van Broekhuizen egter nie meer ’n noemenswaardige rol in die politiek speel nie. Ná sy vrou se dood het dr. Van Broekhuizen glo begin vereensaam. Hy het nog sowat agt jaar geleef en is op [[4 Augustus]] [[1953]] in [[Pretoria]] oorlede. Sy begrafnisdiens was op [[7 Augustus]] vanuit die [[NG gemeente Pretoria|Bosmanstraatse NG kerk]], waarna hy in die Ou Kerkhof, ook in Pretoria Rebecca begraafplaas, begrawe is. == Waardering == [[Lêer:Dr Herman Broekhuizen.jpg|170px|duimnael|Dr. Herman van Broekhuizen as bejaarde.]] Dr. Van Broekhuizen is beskryf as ’n forse figuur met uitdrukkingsvolle oë en (later in sy lewe) silwergrys hare.<ref name="beyers">{{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'' Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) Bpk.</ref> Hy was ’n hoflike man, ook in die kring van sy gesin met sy vrou en kinders, wat van nature gemaklik met almal oor die weg gekom het, ongeag hul stand, rang of leeftyd. Hoewel hy ’n besielde vegter vir sy oortuigings en die taal en kultuur van die Afrikanervolk was,<ref name="beyers" /> was hy trots op sy [[Nederland]]se afkoms. Hy was baie lief vir die Nederlandse koningshuis en vir die Nederlandse kultuur. Lewenslank was hy ’n vurige voorvegter vir Nederland in Suid-Afrika. Hiernaas het sy hart uitgegaan na die roemryke tradisies van die Voortrekkers. Hy was ook trots daarop dat hy behoort het tot die Afrikaanse volk, wat hulle tydens hul hele geskiedenis so dapper gedra het.<ref name="brill" /> Sy geaardheid was by uitstek dinamies maar ook emosioneel. Sy imposante figuur, sy akteurstalent, sy vurigheid en sy fyn aanvoeling vir die omstandighede het alles daartoe bygedra dat hy ander kon besiel. Waar hy ook al gewerk het – in die kerk, politiek en diplomasie – het stukrag van hom af uitgegaan. In sy werk het hy altyd ’n sekere buigsaamheid of soepelheid getoon wat geïnspireer is deur sy uitgebreide mensekennis. Dit het hom in staat gestel om hom by elke lewensituasie aan te pas en die beste daarvan te maak, al was dit onder die omstandighede ook hoe moeilik. Dit het hy getoon as banneling, gevangene, predikant, redevoerder en sportman. Hy het die seldsame gawe gehad om ’n netelige situasie te beredder deur die juiste woord te sê. Hierin het sy fyn humorsin nuttig te pas gekom.<ref name="brill" /> Van Broekhuizen was ’n man van teenstelling: ondank sy buigsaamheid kon hy soms star en onverdraagsaam wees. Vir sy volkshelde soos pres. [[Paul Kruger]] en genls. [[Christiaan Frederik Beyers|C.F. Beyers]] en [[J.B.M. Hertzog|Hertzog]] sou hy sy lewe opoffer, maar dié wat hom nie goedgesind was nie, soos genls. [[Louis Botha]] en [[Jan Smuts]], het hy verguis. ’n Middeweg het hy nie geken nie, veral nie wanneer hy gemeen het hy sien onopregtheid nie. Tog was hy ’n man van ruim beginsels, allermins ’n dweper, en vergewensgesind omdat hy terdeë van sy eie tekortkominge bewus was.<ref name="brill" /> Hy was altyd bereid om te help; by hom het geldelike gewin nie getel nie. Hy het gul en graag gegee en steeds het sy huis gasvry oopgestaan. Tog was hy gesteld op invloed en mag, en het hy graag in die middelpunt gestaan; daarom was sy jare as Suid-Afrika se gesant in Nederland vir hom die mooiste van sy lewe.<ref name="brill" /> == Sien ook == [[Lêer:Die Wordingsgeskiedenis van die Hollandse Kerke in Suid-Afrika 1652-1804 HD van Broekhuizen.jpg|duimnael|220px|Die buiteblad van Van Broekhuizen se boek ''Die Wordingsgeskiedenis van die Hollandse Kerke in Suid-Afrika, 1652–1804'', wat in 1922 verskyn het.]] * Die beeldhouer [[Fanie Eloff]], dr. Van Broekhuizen se swaer * [[Nettie Bredell]], sy skoonsuster * [[Manie Bredell]], sy swaer * [[Jan Eloff]] sy vrou se oom * [[Sarel Eloff]], sy swaer * [[Elsie Eloff-Kruger]], sy skoonma * [[Johanna van Broekhuizen]], sy dogter == Bronne == * {{af}} Vermaak, Adinda. 2003. ''Kroniek van ’n kontrei. Die verhaal van die NG Kerk Kuilsrivier''. Kuilsrivier: NG Kerkraad. * {{af}} [[Danie Craven|Craven, Danie]] en Jordaan, Piet. 1955. ''Met die Maties op die rugbyveld 1880–1955''. Kaapstad, Bloemfontein, Johannesburg: Nasionale Boekhandel Beperk. * {{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) Bpk. * {{af}} Stockenström, Andries. 1957. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde gemeente Ficksburg, 1869 tot 1957.'' Die Kerkraad: Ficksburg. * {{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1955. ''Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855–1955''. Pretoria: NH kerkraad. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{en}} Potgieter, D.J. 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' Deel 11. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Van Broekhuizen, Herman}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Nederduitsch Hervormde Kerk]] [[Kategorie:Springbokrugbyspelers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1871]] [[Kategorie:Sterftes in 1953]] 949q2l4441h881d686fzbxgt01v7znz 0 110329 2964507 2775514 2026-09-02T12:22:54Z BT1121 109898 Spelling is verbeter. 2964507 wikitext text/x-wiki '''Zirk van den Berg''', ’n Suid-Afrikaanse [[skrywer]], is op 14 Julie 1960 in [[Walvisbaai]] in [[Suidwes-Afrika]] (tans [[Namibië]]) gebore as die vierde van vyf kinders. == Lewe en werk == Van den Berg het twee ouer susters, ’n ouer broer en ’n jonger suster. Sy oupa Zirkie van den Berg het in die [[Eerste Wêreldoorlog]] saam met generaal [[Louis Botha]] in Suidwes teen die [[Duitsers]] geveg en het in die laat twintigerjare permanent teruggekeer daarheen. Sy pa, Martiens van den Berg, word op ’n plaas in die [[Kalahari]] groot. Martiens word later die stadstesourier op Walvisbaai. Van den Berg se oupa aan moederskant, Andries Bredenkamp, het as transportryer die [[Dorslandtrek]]kers in die twintigerjare help terugtrek uit [[Angola]] en het hom op ’n plaas in die [[Khomas]] Hochland gevestig. Van den Berg se ma, Hettie Bredenkamp, is in Windhoek gebore. Na haar troue met Martiens word sy ’n tuisteskepper. Van den Berg word in [[Suid-Afrika]] groot nadat sy pa ’n pos as stadstesourier by die Stadsraad van [[Bellville]] aanvaar het. Hy deurloop sy gehele skoolloopbaan in Bellville en matrikuleer in 1978. Hierna word hy met ’n beurs van [[Naspers|Nasionale Pers]] ’n student aan die [[Universiteit van Kaapstad]] waar hy Afrikaans-Nederlands en Kunsgeskiedenis as hoofvakke het vir die B.A.-graad, wat hy aan die einde van 1981 verwerf. Van April 1980 af werk hy gedurende vakansies by ''[[Die Burger]]'', destyds nog in [[Keeromstraat]]. Na universiteit gaan hy [[Johannesburg]] toe waar hy as subredakteur by ''[[Beeld]]'' werk. Tydens sy militêre diensplig is hy as joernalis verbonde aan die leërkoerant ''Uniform''. In hierdie tyd vestig hy hom weer in [[Kaapstad]], waar hy weer verbonde is aan ''Die Burger'', eers as misdaadverslaggewer en later as lid van die kunsredaksie. Die skrywers [[Kerneels Breytenbach]], André le Roux, [[Johann Botha (aanbieder)|Johann Botha]] en Emile Joubert is hier van sy kollegas. Hy het ook in hierdie tyd vir sowat agtien maande ’n besondere verhouding met [[Anoeschka von Meck]]. In 1990 is hy getroud met Elsabé Pretorius, wat hy reeds van sy skooljare af ken, en twee kinders word uit die huwelik gebore, Bernard en Anna. Na die publikasie van sy eerste kortverhaalbundel, ''Ekstra dun vir meer gevoel'', werk hy vanaf ongeveer 1990 by Sanlam in die kommunikasiedepartement as kopieskrywer, waar [[François Bloemhof]], [[Deon Meyer]], [[Regina Kemp (Coetzee)|Regina Kemp]] en [[Rudie van Rensburg]] sy kollegas is. Daarna word hy kopieskrywer in die reklamewese, eers vanaf 1994 by Saatchi & Saatchi en later by Berry Bush/BBDO. In hierdie hoedanigheid verower hy ’n Pendoring-toekenning vir Afrikaanse advertensies met sy gevatte Blafana-Blafana hondekos-advertensie vir Husky.<ref>{{cite book |last=Kannemeyer |first=J.C. |title=Die Afrikaanse literatuur 1652-2004 |publisher=Human & Rousseau |location=Kaapstad en Pretoria |edition=1e uitg. |year=2005 }}</ref> In Augustus 1998 verhuis hy met sy gesin na [[Nieu-Seeland]], waar hulle in Browns Bay in die noordelike voorstede van [[Auckland]] woon.<ref>Van den Berg, Zirk “Terwyl die son skyn in S.A.” “Sarie” 21 April 1999</ref> In Nieu-Seeland was hy bevriend met die skrywer Ryk Hattingh, wat nie ver van hom af gewoon het nie.<ref>{{cite web |last=Marais |first=Danie |url=http://www.netwerk24.com/Stemme/Aktueel/Op-die-spoor-van-n-ander-lewe-20130628 |title=Op die spoor van ’n ander lewe |publisher=[[Beeld|By]] |date=29 Junie 2013 |access-date=1 Mei 2016 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124121/https://www.netwerk24.com/Stemme/Aktueel/Op-die-spoor-van-n-ander-lewe-20130628 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Skryfwerk == Reeds in 1979, op agtienjarige ouderdom, verskyn sy eerste kortverhaal, ''Die moontlikheid'', in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]''. Hierna lê hy verskeie manuskripte aan [[Tafelberg Uitgewers]] voor, wat almal afgekeur word. Sy kollega André le Roux gee hom die raad om “resensies van die lewe” te skryf, wat lei tot sy debuutkortverhaalbundel ''Ekstra dun vir meer gevoel''.<ref>Aucamp, Hennie “Die Burger” 29 Maart 1990</ref><ref>Engelbrecht, Theunis “Insig” Mei 1990</ref> Die titel is gekies na aanleiding van 'n advertensie vir kondome. Die kortverhale in hierdie bundel is kort en kompak en gee meermale op joernalistieke wyse verslag van die moderne wêreld en grootstad se geweld, seks, voyeurisme en eensaamheid. Soos die titel verwys na 'n sekere soort voorsorgmaatreël word die verhale bevolk deur karakters wie se voorsorgmaatreëls teen die lewe te dun was en lei tot pyn en ontnugtering. Slim kommentaar (reeds deur die titel gesuggereer) word ook op seks gelewer, wat veronderstel is om die persoonlikste, intiemste uiting van menslike gevoelens te wees, maar in die samelewing heeltemal misbruik word en sodoende sy gevoelswaarde verloor. Die oorheersende gevoel in die bundel is ontnugtering met die wêreld soos wat hy in al sy naaktheid is, met 'n sterk aanvoeling vir die ritme, interpunksie, woordkeuse, invalshoek, titel en slotreëls wat van die kortverhaal 'n unieke kunsvorm maak. Hy maak ook treffende gebruik van 'n oop slot, waar die leser self die suggesties van die verhaal moet oorweeg om die verhaal te voltooi, terwyl die interaksie tussen verskillende verhale veroorsaak dat nabetragting eintlik eers kan plaasvind nadat al die verhale gelees is. Die agtergrond van baie van die verhale is Kaapstad, hoewel Angola en die grensoorlog ook betrek word. Besonder geslaag is ''Makkerhulp'', wat effektief van dubbelsinnigheid gebruik maak, terwyl ''Die druiweplukker'' 'n treffende karakterskets is. In 1992 skryf van den Berg sy kortverhaal ''Henkie se storie'' in vir ''De Kat'' se kortverhaal wedstryd en word dit opgeneem in ''Die wond en ander verhale'' as een van die 21 beste verhale in die wedstryd. Henkie Hoogeland is 'n seun met Down Sindroom wat elke dag by oom Floris se sterfbed kom sit om hom geselskap te hou. Oom Floris lê in die buitekamer met slegs 'n klein venstertjie, sodat hy nie sy ultra-netjiese vrou San se huis besoedel nie. Floris vertel alles wat hom pla en wat hy lees aan Henkie, in die hoop dat Henkie dit, soos dit sy gewoonte was, aan almal sal oorvertel. Miskien is daar dan iemand wat later daarvan sal sin maak. Wat hy aan Henkie vertel en wat Henkie daarvan maak, kan selfs Henkie egter nie oorvertel nie. Van Zirk se kortverhale word in verskeie versamel bundels opgeneem, waaronder ''Eendag dag ek ek sien bloed'' in ''Reënboog'' saamgestel deur J.P. en Ria Smuts. Hierdie kortverhaal word ook opgeneem in ''Feesmaal'' onder redaksie van E.A. Swanepoel, ''Vuurslag'' onder redaksie van [[Hennie Aucamp]] en ''Storiepalet'' en ''Eeu'' onder redaksie van [[Abraham H. de Vries]]. Ander kortverhale soos ''Voor die trein'' en ''Makkerhulp'' verskyn in ''Wisselstroom'' onder redaksie van Hennie Aucamp, ''Die druiweplukker'', ''Voor Dooimansdeur'' en ''Pa is altyd daar'' in ''Vuurslag'' van Hennie Aucamp en ''Rook verbode'' en ''Sewe soorte stront'' in ''Kort-kort''. Sy kortverhale verskyn ook in ander versamel bundels soos ''Soort soek soort'' en '' 'n Rooie met ratte, Pa''. Die roman '''''Wydsbeen'''''<ref>De Vries, Abraham H. “Die Burger” 8 Desember 1992</ref><ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 8 November 1992</ref> behandel die lewe van Estienne Barbier, 'n Franse fortuinsoeker wat in 1734 in die Kaap aangekom het as soldaat in diens van die Oos-Indiese Kompanjie.<ref>Van Zyl, in “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31, no. 2, Mei 1993</ref> Hy kom in botsing met die korrupte plaaslike owerhede, word voëlvry verklaar en in 1739 gevang en tereggestel. Die titel verwys na sy teregstelling deur die martel masjien wat sy ledemate in vier windrigtings uitmekaar skeur, maar kan ook gesien word as simbolies van 'n man wat wydsbeen oor twee wêrelde staan, naamlik werklikheid teenoor moontlikheid of 'n harde wet naas 'n idealistiese droom.<ref>Joubert, Emile Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/10/29/6/6.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131028093737/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/10/29/6/6.html |date=28 Oktober 2013 }}</ref> Hy is na oorlewering die eerste gewapende rebel in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Van den Berg teken Barbier as 'n asosiale [[antiheld]] en hy is nog 'n voorbeeld van die outsider-figuur in die Afrikaanse letterkunde. In die boek is sy opstand nie primêr te wyte aan diepgevoelde innerlike oortuigings en beginsels nie, soos die wreedheid teenoor die slavin Rosette getuig. Hy is eerder iemand wat in sy opstand sinvolheid en 'n bestaansreg probeer verkry. Eindelik beeld die roman die universele waarheid uit dat waar die droom teenoor die eise van die werklikheid te staan kom, 'n ideale oplossing of selfs gangbare kompromis so goed as uitgesluit is. ''Wydsbeen'' is in 1993 op die kortlyste vir die toekenning van die C.N.A. Debuutprys en die Rapportprys. In die middel negentigerjare lê hy die novelle ''Lam man'' aan [[Tafelberg Uitgewers]] voor en dit word aanvaar vir publikasie, maar hy onttrek dit wanneer hy nie gelukkig is met sekere aspekte daarvan nie. In Nieu-Seeland publiseer hy in 2004 die misdaadroman ''Nobody dies''.<ref>Crime Watch: http://kiwicrime.blogspot.co.za/2012/06/9mm-interview-with-zirk-van-den-berg.html</ref> Hierdie roman speel hom steeds in Suid-Afrika af en vra ernstige vrae oor getuiebeskermingsprogramme, waar getuies wie se lewens in gevaar is, moet verdwyn en 'n nuwe identiteit kry.<ref>Retief, Hanlie Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2013/06/22/RH/6/23Junie-boek.html</ref> Erica van der Linde is aan die hoof van die getuiebeskermingsprogram in Kaapstad en laat die getuies permanent verdwyn deur hulle te vermoor. Omdat die getuies tussen identiteite is, soek niemand hulle nie en niemand kry hulle nie. Daniël Enslin is 'n doodgewone man wie se enigste bron van opwinding 'n onwaarskynlike vriendskap met die skelm Frank Redelinghuys is. Daniël verrig klein takies vir Frank, maar wanneer hy sien hoe 'n moord gepleeg word, kontak hy die polisie. Hier kom hy in kontak met die polisieman Mike Acker, wie se een groot missie in die lewe is om Frank Redelinghuys agter tralies te kry. Mike weet dadelik Daniël se lewe is in gevaar. Hy probeer hom veilig hou deur hom in 'n sel te sit, maar Redelinghuys reël 'n aanslag op sy lewe. Nou moet Daniël verdwyn en Erica is die vrou wat dit moet reël. In die afgeleë plek waar sy hom voorberei op sy nuwe lewe word van die begin af kat en muis gespeel en Daniël oorleef die aanslag wat Erica op sy lewe maak. Nou sien Erica 'n magtelose man wat gevaarlik geraak het. Die boek word 'n soeke na self-identiteit in 'n omgewing waar getuies van hulle vorige lewens weggevat word en in 'n staat van afwagting en onsekerheid geplaas word. Veral die karakters van Daniël, Mike en Erica word goed ontwikkel. Die ''NZ Herald'' loof die boek as een van die vyf beste spanningsverhale van die jaar, die enigste plaaslike boek op hulle lys. Wanneer geen Suid-Afrikaanse uitgewer belangstel in die boek nie, gee hy dit in 2011 self as [[e-boek]] uit, sodat dit wêreldwyd oor die Internet te koop is. Hy vertaal die boek en dit word in Afrikaans uitgegee as '' 'n Ander mens''.<ref>Malan, Mariana “Beeld” 24 Junie 2013</ref> Die boek<ref>NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/Authors/8316 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819183201/http://nb.co.za/authors/8316 |date=19 Augustus 2016 }}</ref> wen in 2014 die kykNET-Rapportprys in die rolprentkategorie.<ref>Bookslive: http://nb.bookslive.co.za/blog/2013/06/21/zirk-van-den-berg-gesels-met-karin-brynard-by-die-bekendstelling-van-n-ander-mens/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626183754/http://nb.bookslive.co.za/blog/2013/06/21/zirk-van-den-berg-gesels-met-karin-brynard-by-die-bekendstelling-van-n-ander-mens/ |date=26 Junie 2015 }}</ref> 'n Rolprent wat op die boek gegrond is, word in 2019 uitgereik. ''Halfpad een ding''<ref>De Beer, Erika “Beeld” 17 Maart 2014</ref> is 'n storie oor die [[Anglo-Boereoorlog]].<ref>Pretorius, Fransjohan “Die historisiteit van resente Afrikaanse historiese fiksie oor die Anglo- Boereoorlog” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 52 no. 2 Lente 2015</ref> Gideon Lancaster is 'n Nieu-Seelander wat aan die Engelse kant in die oorlog veg, maar sy ma is Hollands en hy praat die taal vlot. Hy kry opdrag van majoor Bryce van die Britse Intelligensiediens om te maak of hy 'n Hollander van Java is wat by 'n Boerekommando wil aansluit om so by generaal Christiaan de Wet uit te kom. In die proses ontmoet hy verskeie karakters, wat elkeen 'n ander aspek van die oorlog uitbeeld. Die bittereinder Jacob is die kommandant van sy nuwe kommando terwyl die Joodse winkelier Matzdorff wil ophou veg. Esther Calitz is 'n mooi jong Boeremeisie wat die menslike simbool is van die effek van die konsentrasiekampe en verwoesting van die plase, terwyl die sestienjarige Steyn die jeug verteenwoordig. Gou word Gideon in twee geskeur weens sy opdrag van die Engelse en die meelewing wat hy met die Boere het nadat hy hulle persoonlik ontmoet het. ''Die vertes in'', wat in 1905 in die destydse Duits Suidwes-Afrika afspeel verskyn in 2018 (ook in Engels onder die titel ''Parts unknown'') en 'n eietydse novelle, ''Ek wens, ek wens'', in 2019. As vertaler is hy verantwoordelik vir [[Wilbur Smith]] se ''The sound of thunder'', wat as ''Donderslag''<ref>Rust Riette “Rapport” 17 Januarie 2016</ref> in Afrikaans gepubliseer word, ''A sparrow falls'', wat as ''Wildernis'' verskyn, en ''Gold'' wat as ''Goudmyn'' verskyn. Hy vertaal ook die krieketspeler A.B. de Villiers se outobiografie en Philip Kerr se misdaadromans ''The Pale Criminal'' (''Doodsbleek'') en ''A German requiem'' (''Doodslied vir Duitsland''). Sy komiese televisiedrama ''Draadwerk''<ref>Grütter, Wilhelm Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/10/14/2/23.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131028094631/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/10/14/2/23.html |date=28 Oktober 2013 }}</ref> word in 1994 oor Suid-Afrikaanse televisie uitgesaai<ref>Roos, Martjie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/04/12/4/26.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131028093811/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/04/12/4/26.html |date=28 Oktober 2013 }}</ref> as deel van die ''Vierspel'' reeks.<ref>TV-redaksie “Nuwe talent bring ‘Vierspel’ na kassie” “Die Burger” 23 September 1994</ref> Vier skrywers (Zirk, [[Eleanor Baker]], [[Melvin Whitebooi]] en André le Roux) het dieselfde gegewe gekry wat hulle as wegspringplek vir 'n enkeldrama moes gebruik.<ref>Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/09/23/3/15.html</ref> Die gegewe was: 'n Eensame ou man woon alleen op 'n afgeleë plaas met sy kat as enigste geselskap. Naby die plaashuis is 'n bos waar die ou man gaan stap. Hier vind hy 'n beseerde vreemdeling wat sy lewe verander. Die verhaal moet met dié gegewe en hoogstens nog twee karakters vertel word. In ''Draadwerk'' probeer die eksentrieke ou man die weerlig inspan om na sy huis te gelei vir elektrisiteit en Eskom so te fnuik. Intussen word 'n bankklerk met 'n trommel geld ontvoer deur 'n rower wat eintlik 'n akteur wou wees. Almal beland dan saam in die ou man se bos met komiese en spannende gevolge. Wanneer die ''Vierspel''-konsep later herhaal word, skryf hy die gesinsdrama ''Oor die muur''. Dit is die verhaal van 'n skrywer en 'n aktrise wat so in hul eie wêreld leef, dat hulle nie die werklikheid van die skrywer se dogter se ambisie raaksien nie. Die drama word uitgesaai met Marie du Toit in die hoofrol.<ref>Olivier, Nita en Roos, Martjie “TV-blomtyd vir drama-jonges” “Die Burger” 25 Februarie 1994</ref> == Publikasies == * '''1989''' - ''Ekstra dun vir meer gevoel'' (kort-kortverhale) * '''1992''' - ''Wydsbeen'' * '''2004''' - ''Nobody Dies'' (in Nieu-Seeland) * '''2013''' - '' 'n Ander mens'' (vertaling in Afrikaans van ''Nobody Dies'') * '''2014''' - ''Halfpad een ding'' (ook in Engels as ''Half of one thing'') * '''2018''' - ''Die vertes in'' (Deel 1 van die Siegfried Bock-trilogie) (ook in Engels as ''Parts unknown'') * '''2019''' - ''Ek wens, ek wens'' * '''2020''' - ''Tweegevreet'' (Deel 2 van die Siegfried Bock-trilogie) *'''2020''' - ''I Wish, I Wish'' (in Nieu-Seeland) *'''2021''' - ''Een of ander held'' (Deel 3 van die Siegfried Bock-trilogie) *'''2022''' - ''Die onsigbare pou'' *'''2023''' - ''Geheim van die gruwelsand'' *'''2024''' - ''Hemel en aarde en ons''<ref>{{cite web |url= https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-van-die-maand-hemel-en-aarde-en-ons-deur-zirk-van-den-berg/ |work=Maroela Media |title=Boek van die maand: 'Hemel en aarde en ons' deur Zirk van den Berg |first=Johan |last=Myburg |author-link=Johan Myburg |date=25 April 2024 |access-date=26 April 2024}}</ref> *'''2025''' - ''Landuit–want jy wil mos'' (Biografie) == Vertalings == * '''2015''' - ''Donderslag'' – Wilbur Smith * '''2016''' - ''AB, die outobiografie'' – A.B. de Villiers * '''2017''' - ''Wildernis'' – Wilbur Smith * '''2017''' - ''Goudmyn'' – Wilbur Smith * '''2019''' - ''Doodsbleek'' – [[Philip Kerr]] * '''2019''' - ''Doodslied vir Duitsland'' – Philip Kerr == Toekennings == * [[W.A. Hofmeyr-prys]] 2020 vir ''Ek wens, ek wens'' *kykNET-Rapportprys vir fiksie 2020 vir ''Ek wens, ek wens'' *kykNET-Rapportprys vir film 2020 vir ''Ek wens, ek wens'' *kykNET-Rapportprys vir film 2014 vir ''<nowiki/>'n Ander mens'' == Bronne == * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Retief, Hanlie “Sleutellose Zirk maak toe oop” “Rapport” 23 Junie 2013 * Van den Berg, Zirk “Nie om geld of erkenning nie” “Beeld” 18 Julie 2011 * LitNet ATKV-Skrywersalbum 23 Oktober 2013: http://www.litnet.co.za/search/?q=Zirk+van+den+Berg * Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=yr37cu2TLNc * Van den Berg, Zirk Persoonlike e-pos  (ongepubliseerd) * http://zirkvandenberg.com/ == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van den Berg, Zirk}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] jag4l3ep42t8kigo5hanc255ip1oyvp 0 112668 2964600 2169385 2026-09-02T20:03:23Z Sobaka 328 /* Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het */ skakel 2964600 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} 'n '''Prenteboek''' is [[teks]], illustrasies, totale ontwerp: … 'n sosiale, kulturele, historiese dokument; en in die eerste plek 'n ondervinding vir 'n [[kind]]. As kunsvorm draai dit om die interafhanklikheid van prente en [[woord]]e, op die gelyktydige uitleg van twee teenoorstaande bladsye en op die drama van omblaai.<ref name=":0">Arizpe, E. en M. Styles. 2003. ''Children reading pictures: Interpreting visual texts.'' Londen: RoutledgeFalmer.</ref> Die styl van 'n prenteboek kan betekenis oordra deur gebruik te maak van konvensies wat alreeds konnotasies het. Selfs kinders wat maar min literêre ondervinding het, het geleer om te verwag dat prente in strokiesprentstyl of oordrewe karikature snaaks sal wees.<ref name=":1">Nodelman, P. 1992. ''The pleasures of children's literature''. New York: Longman.</ref> Kinders hou van prente en kinders het prente nodig. Prente trek ons aandag en wek ons belangstelling. Prenteboeke het 'n merkwaardige vermoë om te put uit dinge wat 'n diep emosionele betekenis vir kinders het.<ref name=":2">Spitz, E.H. 1999. ''Inside picture books''. Londen: Yale University Press.</ref> Hierdie boeke vereis die deelname van warm, lewende grootmense (ouers, onderwysers of versorgers) met skote om op te sit, skerp oë en ore, arms wat jou kan vashou terwyl daar omgeblaai word en miskien 'n dramatiese aanleg. Die boek wat in hierdie artikel bespreek word, is '''''Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het''''' (hierna ''Hinkel en Pinkel'' genoem),<ref>Van Straten, C. en J. Pritchard. 1982. ''Hinkel en Pinkel: Die muise wat die verkeerde tande gevat het.'' Pretoria: Juventus.</ref> geskryf deur Cecily van Straten en geïllustreer deur Joy Pritchard. Volgens die inhoud van die verhaal is hierdie prenteboek ideaal gerig om veral kinders tussen 5 en 7 jaar te vermaak. == Prenteboeke en ouers/onderwysers == Vir die ouer of onderwyser wat prenteboeke benader met 'n bietjie bewustheid van hoe dit werk, kan die voorlees van 'n prenteboek baie meer betekenisvol wees as intellektuele prikkeling saamloop met estetiese genot, soms met emosionele weerklank en dikwels met 'n bietjie humor daarby.<ref name=":0" /> Niks kom by die opwekkingskrag van die visuele beeld nie.<ref>Gombrich, E.H. 1972. The visual image. ''Scientific American,'' 227:82-94.</ref> Die vermoë om humor in 'n situasie te sien voeg 'n dimensie by die ondervinding; as jy iets snaaks in 'n ding sien, raak jy ontslae van die bedreiging wat dit inhou; die vermoë om te lag gee aan jou 'n manier om pyn weg te stoot.<ref name=":3">Braude, S. 1995. The implications for humour in children's literature, with particular reference to the contemporary South African situation. In:  Machet, M., Olën, S. & Van der Walt, T. (reds.). ''Other world other lives: Children's literature experiences.'' Pretoria: Unisa Press. Proceedings of the International Conference on Children's Literature, Vol 3: 94-106.</ref>‘ 'n Prenteboek moet 'n goeie storie vertel, visuele stimulasie verskaf en die aanhoorder in 'n verbeeldingswêreld intrek.<ref name=":2" /> <blockquote>“Prenteboeke kan kinders se verbeelding en kreatiwiteit fasiliteer ...dikwels het dit 'n klugtige element. Die karakters in hierdie humoristiese en verbeeldingryke boeke kan diere, speelgoed of vermenslikte voorwerpe wees … hulle praat, het menslike gevoelens en bevriend natuurlike vyande”.<ref name=":4">Cho, B.K. en J. Kim. 1999. The improvement of children's creativity through Korean picture books. ''International Focus Issue,'' 75(6):337-41.</ref></blockquote> === Kinders en humor === Kinders teen die ouderdom van 5-7 het al geleer om hulle wêrelde perseptueel te organiseer en te klassifiseer deur dinge bymekaar te voeg wat hulle as dieselfde ervaar. Hulle verstaan alreeds verhoudings en kan dinge klassifiseer volgens sekere gedeelde eienskappe soos kleur, grootte, vorm en gebruik. Hierdie klassifikasies is sintuiglik. Kinders van hierdie ouderdom het dus 'n vermoë om om voorwerpe volgens die versterking van belangrike eienskappe te groepeer, maar hulle baseer nog steeds hulle reëls op hoe dit vir hulle lyk. Hulle baseer nog steeds hulle reëls op onmiddellike waarneming en hulle leer deur regte situasies. Dit is hierdie ontwikkelingseienskap wat dit vir kinders moontlik maak om ongerymdhede in vir hulle bekende situasies te geniet.<ref name=":5">McGhee, P.E. 1977. ''Children's humour: a review of current research''.  In: Chapman, A.J. & Foot, H.C. (reds.). ''It's a funny thing, humour.'' New York: Pergamon.</ref> In hulle persoonlikheidsontwikkeling besef kinders op hierdie stadium dat hulle hulle eie identiteit het wat verskil van ander lede van die gesin; hulle het 'n taamlik konstante selfbeeld ontwikkel; hulle identifiseer hulleself as “ek” en het 'n stel gevoelens oor hulleself. Omdat hulle minder selfgesentreerd word, kan hulle met ander simpatiseer en word meer sosiaal. Op sosiale gebied het hulle geleer dat ander mense gevoelens het en hulle kan ander se gevoelens identifiseer deur na hulle gesigsuitdrukkings te kyk. Vrese van onbekende situasies veroorsaak soms dat kinders vertroue en beheer oor hulle gevoelens verloor. Om dié rede het hulle steeds warm en veilige omgewings nodig. Hulle voel steeds dat hulle beredenering oor en oplossings van probleme dieselfde moet wees as dié van ander. Hulle word nou ook bewus van hulle kultuurerfenis, want die groep word vir hulle belangrik. Die humor van leerders in die grondslagfase kan beskou word as 'n weerspieëling van die hoogs fisieke aard van hierdie kinders. Soos die geval is met kleuters het graad 1-leerders 'n neiging om byna alles snaaks te vind. Snaakse stories, foute wat ander maak (dit wys dat hulle weet watter gedrag sosiaal aanvaarbaar is), skewebekke of gesigsuitdrukkings is alles vir hulle snaaks. Hulle hou nog vas aan die konkrete, maar het tog 'n vermeerderde vermoë om abstraksie te hanteer. Verleenthede van ander is snaaks, sowel as poetse bak en lawwe grappies (graad 3). Reëls wat in die teenwoordigheid van die onderwyser oortree word, is 'n bron van humor. Die herkenning van eienaardighede in situasies is veral effektief tussen die ouderdomme van 6-7 jaar. Suiwer en oplosbare ongerymdhede word waardeer van 4-6 jaar. Die vermoë om te differensieer groei vanaf omtrent die ouderdom van sewe jaar en die kinders word verruk deur poetse. Absurditeit en stereotipe vergeetagtigheid word goed aanvaar.<ref name=":3" /> Kinders van 7-8 jaar wat konkreet-operasioneel dink word bewus van die feit dat menslike gedrag dikwels teenstrydig is en dit gee hulle die vermoë om meer ingewikkelde tipes humor te verstaan. Dierekarakters in stories wat leef en praat soos mense en ook menslike eienskappe het, kan nou personifikasie verskaf waarmee kinders kan assosieer en hulle help om hulle eie krag te ervaar. Humoristiese stories kan die leser help om bo sy onmiddellike daaglikse persoonlike probleme uit te styg en die grappigheid daarin te sien. Dit help die individu om die menslike swakhede van homself en ander te hanteer (Gordon 1996:205). Menslike simpatie word afgelei van empatie met ander, en humor is die gevolg van persepsies wat afgelei word van die aansteeklikheid van gevoelens waarna verwys word as “primitiewe passiewe simpatie”.<ref>Gordon, L. 1995. Revolting rhymes: Humour as a subversive activity in children's literature. In:  Machet, M., Olën, S. en T. Van der Walt, (reds.). ''Other world other lives: Children's literature experiences.'' Pretoria: Unisa Press. Proceedings of the International Conference on Children's Literature, Vol 1: 203-218.</ref> === Spel en humor === In watter mate is humor 'n integrale deel van spel? Die vraag is kompleks en kontroversieel. Humor is net so vlugtig en moeilik om te definieer, en net so kultureel gekondisioneer as spel. Albei word egter as genotvolle aktiwiteite ervaar, en albei kan as reaksie 'n glimlag of hardop lag uitlok. Die skeidslyn tussen humor en spel is dus baie fyn. Dit is moeilik om eenvormig toepaslike kriteria te verskaf om die twee te onderskei as gevolg van die aanmerklike kruis-kulturele en intrakulturele kontekstuele variasies in hulle gedrags- en kognitiewe aspekte. Geleerdes verskil in hulle siening oor die verhouding tussen spel en humor.<ref>Apte, M.L. 1985. ''Humor and laughter. An Anthropological approach.'' Londen: Cornell University Press.</ref> Huizinga: * Beide is die teenoorgestelde van erns; * Beide weerstaan alle pogings om dit te reduseer tot ander terme; * Hulle logiese begronding en onderlinge verhouding moet in 'n baie diep laag van ons gees ingebed lê. Norbeck: * Spel hou dikwels verband met geestigheid en humor, maar is tog nie sinoniem daarmee nie. Apte: * Humor is enige spel wat saamgaan met, of 'n glimlag of lag tot gevolg het; * Humor is grootliks deel van ongestruktureerde spel en van spele wat nie kompetisie inhou nie; * Albei word gewillig onderneem. Die konteks van spel is essensieel vir alle humor. Speelse aktiwiteite word uitgevoer ter wille van hulleself of ter wille van genot. Hulle staan in teenstelling met ernstige aktiwiteite wat te doene het met maklik identifiseerbare liggaamlike behoeftes of eksterne bedreigings of andersins, spesifiseerbaar praktiese doeleindes. Humor en spel is albei nie die primêre lewensproses nie, tog maak dit belangrike bydraes tot die lewensproses. In sowel humor as spel is daar fases van spanning, opwinding, dan verligting van spanning en ontspanning. Dit is welbekend dat spel die humorvaardigede van kinders kan voed en versterk.<ref name=":5" /> === Kreatiwiteit en humor === Daar is geen probleem om humor te laat konformeer met die basiese definisie van kreatiwiteit nie. Koestler<ref>Koestler, A. (1964). ''The Act of Creation''. Londen: Hutchinson & Co.</ref> spits hom daarop toe om die verband te trek tussen humor en kreatiwiteit. Daarby vestig die meeste omskrywings van humor die aandag op elemente van kreatiwiteit, naamlik teenstrydigheid, onverwagtheid, verrassing, onsekerheid of onaanpasbaarheid wat daaruit voortkom as 'n mens die komponente bymekaarbring waaruit 'n grappie bestaan, of wat ookal die humorrespons gestimuleer het. * Beide het sosiale waarde en uitermatige praktiese gebruiksmoontlikheid; * Beide hou verband met spel. 'n Sleutelfaktor wat saam met humor gaan, is fantasie wat self deel is van kreatiwiteit. Humor verskaf die moontlikheid om die werklikheid deur verbeelding met meer kreatiwiteit en minder verwondbaarheid te benader. * Humor stimuleer kreatiwiteit en maak die leser se horisonne wyer deur te ontsnap aan lineêre, logiese, praktiese denke. * Stories is 'n produk van 'n skrywer se vrugbare verbeelding, en maak dikwels die onmoontlike 'n werklikheid. Verbeelding wek innerlike moontlikhede op – die bevrediging van (soms onmoontlike) begeertes en die voorlopige deurwerking en beheersing van basiese vrese deur middel van fantasie, gedagte-avonture en magiese transformasies. Prenteboeke … kan die verbeelding in hierdie sin prikkel en jong kinders innerlik versterk in hulle voortgaande ontdekking van die beperkinge van die regte wêreld.<ref name=":2" /> Prenteboeke is vol magiese elemente wat maklike uitweë vir die oplossing van moeilike probleme verskaf … Al die beeldende aspekte van uitstaande illustrasies besit oorspronklikheid en kunstige kreatiwiteit. Ekspressiewe illustrasies versterk en verbeter die storielyn. Kinders visualiseer en verstaan dan woorde deur middel van illustrasies. Die oorspronklike en eksperimentele tegnieke van illustrasies dra by tot onderskeidende denke en kreatiwiteitsontwikkeling.<ref name=":4" /> == Prenteboeke as kuns == Soos kunswerke vir volwassenes berus prenteboeke op aanvaarde konvensies van narratiewe styl en ontwerp om betekenisvolle ondervindings aan hulle lesers te verskaf … mag dit angstigheid sowel as pret en plesier uitlok – vonke van spanning wat normaalweg opgelos word in bevredigende sluitingsoomblikke.<ref name=":2" /> Wanneer kunstenaars prente vir 'n boek skep, verbind hulle prente en woorde. Die visuele teks vul die geskrewe teks aan, brei dit uit en verbeter dit sodat die leser eindig met 'n indruk wat baie meer is as die som van die dele van die boek. Die illustrasiekode as semi-konkrete uitbeelding is 'n meer direkte kommunikasiemiddel as die abstrakte verbale skryfkode. Om gedagtes oor te dra is die hart en siel van die prenteboek. Prente het die vermoë om 'n emosionele impak op lesers uit te lok. Hulle dien as 'n belangrike prikkel vir die aktivering, verhoging en uitbreiding van empatiese vermoëns. Prente ondersteun die boeke en gee geleentheid om te pouseer en vir dagdrome wat so belangrik is in kreatiewe lees. Die verhouding tussen woord en beeld is altyd dialogies en in die leer uit teks en prente is die kognitiewe funksies wat hulle vervul veral betekenisvol. Die spanning tussen die teks en prente is die sentrale onderwerp van prenteboeke. Visuele ontdekking, isolasie van dinge en disrupsie van tradisionele konteks lei na transformasie en vereis hoër kognitiewe bewustheid aan die kant van die kyker … die prente verander die betekenis van die woorde. Die meeste van die sleutelelemente van gesofistikeerde verhale is in eenvoudiger vorm teenwoordig in prenteboeke. Hierdie stellings suggereer dat moderne prenteboeke as 'n kunsvorm nou gereed is om sy eie gebied af te baken, beide as kunsvorm en as 'n navorsingsveld.<ref name=":0" /> Die prenteboek is ideaal geskik vir die taak om die wêreld te absorbeer en te herinterpreteer vir, en te verteenwoordig by 'n gehoor vir wie dit 'n daaglikse taak is om nuutheid te verdiskonteer.<ref name=":0" /> Arizpe & Styles bevind dat die meeste kinderkykers van prenteboeke kan deelneem aan Parsons se ontwikkelingsmodel van vier stadia van estetiese repons op kuns: * Gunstelingskap: intuïtiewe vreugde aan die meeste skilderye, 'n sterk aangetrokkenheid tot kleur en 'n ongebonde assosiatiewe reaksie op die stof • * Skoonheid en realisme: erkenning van die gesigspunte van ander mense sowel as die van die kyker • * Ekspressief: gevoelens uitgelok deur die kunswerk word meer betekenisvol en die kyker word meer geïnteresseerd in die kunstenaar se bedoeling • * Medium, styl en vorm: 'n nuwe insig by die kyker dat die betekenisvolheid van 'n prent eerder 'n sosiale as 'n individuele prestasie is. Dit bestaan in 'n tradisie wat deur 'n aantal mense saamgestel word wat oor 'n tydperk na 'n aantal werke kyk en daaroor gesels. Die oordrag van die boodskap is nie die voorreg van die geskrewe taal alleenlik nie; prentetaal vertel ook 'n verhaal. Uitbeeldings is vensters op die wêreld vir kinders; dit is belangrik dat ons hulle help begryp hoe om akkurate uitbeeldings te herken en visueel geletterd te word. === Visuele geletterdheid === Prenteboeke verskaf aan 'n verrykte verbeelding gereedskap om die gemeenskap te beskou, te beskryf en nuut te skep met empatie vir die slagoffers.<ref name=":6">Dubow, R. 1995. The picture book: Power and potential. In: Machet, M., Olën, S. en T. van der Walt. (reds.). ''Other world other lives: Children's literature experiences.'' Pretoria: Unisa Press. Proceedings of the International Conference on Children's Literature, Vol 2: 267-278.</ref> Illustrasies dien om die geskrewe teks uit te brei, te verduidelik, te interpreteer of te versier. Daarby verskaf die illustrasie 'n eie “teks” wat altyd 'n effens ander verhaal skilder.<ref>Bodmer, G.R. 1992. Approaching the illustrated text. In: Sadler, G.E. (red.). ''Teaching children's literature.'' pp. 72-79.</ref> Illustrasies het betekenislae, baie lae met bewuste en onbewuste betekenis – 'n leërskare emosies en herinneringe. Die prent moet “gelees” word; die verhaal moet gekonstrueer word deur die kontekswenke wat in die prenterame gevind kan word; noukeurige opmerking van besonderhede binne die visuele teks is nodig.<ref name=":6" /> Lesers het [[visuele geletterdheid]] nodig om hulle in staat te stel om visuele boodskappe te begryp, te interpreteer en te skep (Considine 1986). Illustrasies in kinderboeke voorsien 'n verbasend diverse middel om visuele geletterdheid te ontwikkel. Stil beelde is maklik om te beskou, hulle is 'n ryk en lonende aanvanklike stap op die weg na die bereiking van visuele geletterdheid.<ref>Considine, D.M. 1987. Visual literacy and the curriculum: More to it than meets the eye. ''Language Arts'', 64(6):634-40.</ref> Raney se navorsing<ref name=":0" /> het haar daartoe gelei om 'n raamwerk van verskillende soorte visuele geletterdheid op te stel wat vyf verskillende dimensies identifiseer: * Perseptuele sensitiwiteit: basiese visuele ontvangs wat beskikbaar is vir alle mense wat kan sien, maar die vlak van sensitiwiteit verskil en kan verdiep deur opvoeding wat deur kulturele faktore gevorm word. * Kulturele gewoonte verwys na die variasies wat verklaar kan word uit die verskillende kulturele gebruike en historiese tydperke. * Kritiese kennis verwys na die begrip van hoe visuele uitbeelding histories, kultureel en artistiek gevorm en bemiddel word en in watter verhouding die kyker daarteenoor staan. * Estetiese openheid beskryf ons vermoë tot visuele genieting: emosionele en sensoriese response op visuele ondervinding wat toegang tot betekenis onmiddellik maak … dit is die ondervinding wat ons opvattings kleur.• * Visuele veelseggendheid waarin al die bogenoemde geïntegreer word in die handeling waarin dinge gemaak word waarna gekyk word … dit vereis 'n komplekse mengsel van perseptuele sensitiwiteit, kulturele gewoonte, kritiese kennis en estetiese openheid. === Kulturele geletterdheid === In navorsing wat Spitz<ref name=":2" /> gedoen het, het hy bevind dat verskeie anekdotes getuig van die formatiewe krag van vroeë kulturele ondervinding en sy rol in die vasstelling van die houdings en gedrag van volwassenes. Prenteboeke verskaf aan kinders sommige van hulle vroegste ondervindings van en response op moraliteit, smaak en basiese kulturele kennis. Prenteboeke is 'n betekenisvolle middel waardeur ons kinders in die ideologie van ons kultuur inlyf. Soos die meeste verhale rig prenteboekverhale lesers op die kragtigste manier tot kultureel aanvaarbare opvattings oor wie hulle is deur die bevordering van die gesigspunt waaruit hulle oor die gebeurtenisse wat hulle beskryf kommentaar lewer, met ander woorde om gebeurtenisse en mense te beskou en te verstaan soos die verteller ons uitnooi om dit te doen.<ref name=":0" /> Illustrasies en teks in boeke vir kinders … dra geldende kulturele ideologieë en stereotipes oor, maar kan dit ook uitdaag ...Lesers leer om die dubbelsinnighede wat inherent in hulle is te hanteer, dubbelsinnighede in die betekenisse van spesifieke beelde en tekste sowel as die verhoudings waarin hulle tot mekaar staan.<ref name=":2" /> Kulturele aannames stel ons in staat om inligting af te lei uit die gebare en houdings van karakters. Ons verstaan dat koppe wat regop gehou word geluk beteken en geboë koppe op wanhoop dui. Ons het ook opvattings oor die verbande tussen fisiese voorkoms en emosies. Een so 'n prenteboek word nou bespreek wat bou op sulke konvensionele aannames en dit openbaar. == ''Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het'' == Hierdie mooi prenteboek is in vyf tale uitgegee: Afrikaans, Engels, Xhosa, Zulu en Tswana. Dit is tipies Afrikaans omdat die [[tandemuis]] 'n karakter daarin is – Engelse kinders word groot met 'n tandefeetjie.Kulturele mites in die Afrikatale oor hierdie ontwikkelingsaspek van die lewens van kinders word nie hier bespreek nie. === Inligting oor die skrywer en illustreerder === Cecily van Straten skryf boeke vir kinders van alle ouderdomme, van 8-80 jaar oud. Sy glo dat kinders vandag die regte soort fantasie benodig om hulle denke en verbeelding te stimuleer. Haar skryfwerk getuig van 'n deeglike mensekennis, liefde vir die natuur en diere en 'n onstuuitbare lewenslus. Joy Pritchard hou daarvan om kinderboeke te illustreer wat mooi en digterlik is, vol verbeelding, fantasie en betowering. Sy glo dat 'n gesonde verbeelding die sleutel is daartoe om ons medemens beter te verstaan. === Die verhaal === "Het julle geweet dat die musiek wat julle in julle drome hoor muisemusiek is? Nie? Dan moet julle regtig Hinkel en Pinkel leer ken, want hierdie twee muise maak pragtige klaviere! Dit doen hulle bedags, en snags wanneer die kinders slaap, speel hulle die pragtigste musiek op hulle klein muisklaviertjies. Smôrens baie vroeg, wanneer dit nog donker is, maak hulle blink wit tandjies uit die kinders se skoene bymekaar en neem dit na hulle [[werkswinkel]]. Daar kap en beitel en poleer hulle met alle mag. Een nag maak hulle egter 'n verskriklike oordeelsfout waarin Pietman se hele gesin betrokke is … veral sy oupa wat sy valstande nêrens kan kry nie en dus weier om Pietman dieretuin toe te neem en daar roomys te koop met die geld wat die muise vir hom gelos het." (Flapteks, ''Hinkel en Pinkel''). === Ontwikkeling van verbeelding en kreatiwiteit === Die voorblad nooi lesers alreeds uit om in die boek te loer sodat hulle kan sien wat in daardie tonnel gebeur. Dit stimuleer hulle verbeelding, want hulle wil graag verder ondersoek instel na die ander kant van die prent. Dit word 'n avontuurlike reis, vol verwagting. Die storie belowe 'n antwoord op die vraag: “Wat doen muise met my tande?” Die leser se kreatiewe en abstrakte denkprosesse word gestimuleer en ontwikkel om verder te dink as die alledaagse, normale omstandighede deur voorspellings te maak as hulle in hierdie drama inklim deur om te blaai. Deur die titelblad te lees kan die leser amper die musiek hoor as sy die dowwe beelde van musieknote wat deur die lug vlieg, sien. Selfs die liggaamshoudings van die muise word deel van die musiek, veral die twee by die klavier en die tjello. Die muis wat op die fluit speel dui die ritme aan en help om 'n harmoniese atmosfeer te skep. Die vraag aan die begin van die storie nooi lesers uit om te wonder of hulle al ooit musiek in hulle drome gehoor het. Met hierdie vraag in die woordteks word lesers onmiddellik deel van 'n misterieuse fantasiewêreld en visualiseer 'n 'n hele muisdorp. Verskillende gevoelens raak betrokke as hulle hulle eie roetes kan volg in hierdie doolhoftonnel waarin 'n hele muisgemeenskap uitgebeeld word. Deur personifikasie leer die leser die lewens van muise ken, waar die kinders skoolgaan en studeer, 'n pa sy pyp rook en ander klaviere maak, 'n ma brei terwyl die kinders speel. Die leser word dus oortuig dat hierdie betowerende verbeeldingswêreld werklik bestaan. Kreatiwiteit word selfs later in die storie ontwikkel as die leser in Pietman se skoene staan en hom help in sy soektog na Oupa se tande. Behalwe dat hulle onder die bed en stoele kyk, in Oupa se skoene, sakke en in die wasgoedmandjie, begin die leser ook in sy verbeelding soek en kyk deur al die verskillende plekke in die muisgemeenskap. === Humoristiese illustrasies === Humor word ook in die prente uitgebeeld deur komiese situasies in die verhaal. Die leser se aandag word op 'n kreatiewe manier deur humor getrek en behou. Dit bied aan die leser 'n ontsnappingsroete uit die normale regte leefpatrone, reëls en regulasies. Hierdie visuele fantasiewêreld word bewoon deur regte persoonlikhede wat loop en aantrek soos mense, gebare en gesigsuitdrukkings soos regte mense het, een staan selfbewonderend voor 'n spieël en nog een val in 'n klavier. Visuele woordspelings hou nie net verband met die tema van 'n duidelike of verbeelde poets in die teks nie, maar skep ook 'n spookagtige atmosfeer wat suggereer dat alles normaal is<ref name=":1" /> (vgl. Nodelman). Die karakters het name wat rym en aangenaam klink – Hinkel en Pinkel. Die woorde impliseer dat die muise iets verkeerds gedoen het, wat dadelik weer die aandag van die lesers trek. Hulle kan die situasie herken waar 'n klein seuntjie se tand getrek word en hulle kan met hom identifiseer, want dit is iets wat werklik in hulle leefwêreld gebeur. Die situasie het egter nou ook 'n ander gesigpunt – diè van Oupa se probleem en die verlies van sy tande. Die storie spreek tot die affektiewe domein – aan die een kant is dit vol opwinding en verwondering, en aan die ander kant help dit die leser om deur sy eie angstigheid oor die verlies van tande te werk. In die proses ontspan die leser oor sy eie verlies omdat hy Oupa herken en kan lag oor die ongerymdhede in die situasie met die muise. Die herstellende mag van humor en die kreatiewe krag van verbeelding is aan die werk (vgl. Braude<ref name=":3" />). Die leser is ook in 'n posisie van baasskap, want hy weet iets wat Pietman nie weet nie en hy weet ook iets wat Oupa en die muise nie weet nie. Oupa is 'n tipiese karikatuur in 'n komiese situasie. Die oordrywing van sy plooie, stereotiep gestreepte nagklere en pantoffels, sy hele liggaamstaal en gesigsuitdrukking, sy oë, mond en hare – alles impliseer verwarring en verbystering. Selfs sy posisie aan die regterkant bo in die prent skep spanning en ongemak (vgl Nodelman<ref name=":1" />). Die prent van die muisgemeenskap naas Oupa se probleem skep verwagting en nooi die leser om te voorspel wat die uitslag kan wees. Hy kan ook probeer dink hoe Oupa sonder sy tande sal kan eet – op sigself alreeds 'n komiese situasie. Die omruiling van situasies dra by tot verrassing en dramatiese ironie waar Oupa tevergeefs na sy tande in die glas soek. In teenstelling met Oupa – 'n vaak en knorrige ou man, lamgelê deur sy situasie – is die leser bewus van die interne, aktiewe sosiale stelsel van die muise. Aan die een kant word 'n onskuldige poets op Oupa gebak en aan die ander kant weet die leser dat daar 'n verrassing op die muise wag – want dis nie regte tande nie en kan nooit opweeg teen hulle wonderlike en idealistiese verwagtings nie. Weer het die leser 'n posisie van baasskap, want hy sien albei scenario’s. Tog het die leser simpatie met albei kante, wens dit kan anders wees en sou graag wou help om die probleme op te los. == Ten slotte == Humor in '''''Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het''''' is 'n suiweringsinstrument waardeur grootmens en kind hulle eendersheid kan deel en saamlag. Die kind word in sy binneste kreatief gekonfronteer met sy of haar vrese en fantasieë deur middel van humor en woed hom/haar intens en eerlik uit met behulp van hierdie prenteboek (vgl. Dubow<ref name=":6" />). Die artikel is gebaseer op navorsing gedoen deur Kruger.<ref>Kruger, E. 2003. Humor en kreatiwiteit in 'n Afrikaanse kinderverhaal: ''Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het.'' Ongepubliseerde referaat gelewer by die IBBY-konferensie, Kaapstad.</ref> == Verwysingsbronne == {{Verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse boeke]] 10qs32ze5bup107lyq3w9xjp09dg1d7 2964601 2964600 2026-09-02T20:04:53Z Sobaka 328 /* Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het */ 2964601 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} 'n '''Prenteboek''' is [[teks]], illustrasies, totale ontwerp: … 'n sosiale, kulturele, historiese dokument; en in die eerste plek 'n ondervinding vir 'n [[kind]]. As kunsvorm draai dit om die interafhanklikheid van prente en [[woord]]e, op die gelyktydige uitleg van twee teenoorstaande bladsye en op die drama van omblaai.<ref name=":0">Arizpe, E. en M. Styles. 2003. ''Children reading pictures: Interpreting visual texts.'' Londen: RoutledgeFalmer.</ref> Die styl van 'n prenteboek kan betekenis oordra deur gebruik te maak van konvensies wat alreeds konnotasies het. Selfs kinders wat maar min literêre ondervinding het, het geleer om te verwag dat prente in strokiesprentstyl of oordrewe karikature snaaks sal wees.<ref name=":1">Nodelman, P. 1992. ''The pleasures of children's literature''. New York: Longman.</ref> Kinders hou van prente en kinders het prente nodig. Prente trek ons aandag en wek ons belangstelling. Prenteboeke het 'n merkwaardige vermoë om te put uit dinge wat 'n diep emosionele betekenis vir kinders het.<ref name=":2">Spitz, E.H. 1999. ''Inside picture books''. Londen: Yale University Press.</ref> Hierdie boeke vereis die deelname van warm, lewende grootmense (ouers, onderwysers of versorgers) met skote om op te sit, skerp oë en ore, arms wat jou kan vashou terwyl daar omgeblaai word en miskien 'n dramatiese aanleg. Die boek wat in hierdie artikel bespreek word, is '''''Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het''''' (hierna ''Hinkel en Pinkel'' genoem),<ref>Van Straten, C. en J. Pritchard. 1982. ''Hinkel en Pinkel: Die muise wat die verkeerde tande gevat het.'' Pretoria: Juventus.</ref> geskryf deur Cecily van Straten en geïllustreer deur Joy Pritchard. Volgens die inhoud van die verhaal is hierdie prenteboek ideaal gerig om veral kinders tussen 5 en 7 jaar te vermaak. == Prenteboeke en ouers/onderwysers == Vir die ouer of onderwyser wat prenteboeke benader met 'n bietjie bewustheid van hoe dit werk, kan die voorlees van 'n prenteboek baie meer betekenisvol wees as intellektuele prikkeling saamloop met estetiese genot, soms met emosionele weerklank en dikwels met 'n bietjie humor daarby.<ref name=":0" /> Niks kom by die opwekkingskrag van die visuele beeld nie.<ref>Gombrich, E.H. 1972. The visual image. ''Scientific American,'' 227:82-94.</ref> Die vermoë om humor in 'n situasie te sien voeg 'n dimensie by die ondervinding; as jy iets snaaks in 'n ding sien, raak jy ontslae van die bedreiging wat dit inhou; die vermoë om te lag gee aan jou 'n manier om pyn weg te stoot.<ref name=":3">Braude, S. 1995. The implications for humour in children's literature, with particular reference to the contemporary South African situation. In:  Machet, M., Olën, S. & Van der Walt, T. (reds.). ''Other world other lives: Children's literature experiences.'' Pretoria: Unisa Press. Proceedings of the International Conference on Children's Literature, Vol 3: 94-106.</ref>‘ 'n Prenteboek moet 'n goeie storie vertel, visuele stimulasie verskaf en die aanhoorder in 'n verbeeldingswêreld intrek.<ref name=":2" /> <blockquote>“Prenteboeke kan kinders se verbeelding en kreatiwiteit fasiliteer ...dikwels het dit 'n klugtige element. Die karakters in hierdie humoristiese en verbeeldingryke boeke kan diere, speelgoed of vermenslikte voorwerpe wees … hulle praat, het menslike gevoelens en bevriend natuurlike vyande”.<ref name=":4">Cho, B.K. en J. Kim. 1999. The improvement of children's creativity through Korean picture books. ''International Focus Issue,'' 75(6):337-41.</ref></blockquote> === Kinders en humor === Kinders teen die ouderdom van 5-7 het al geleer om hulle wêrelde perseptueel te organiseer en te klassifiseer deur dinge bymekaar te voeg wat hulle as dieselfde ervaar. Hulle verstaan alreeds verhoudings en kan dinge klassifiseer volgens sekere gedeelde eienskappe soos kleur, grootte, vorm en gebruik. Hierdie klassifikasies is sintuiglik. Kinders van hierdie ouderdom het dus 'n vermoë om om voorwerpe volgens die versterking van belangrike eienskappe te groepeer, maar hulle baseer nog steeds hulle reëls op hoe dit vir hulle lyk. Hulle baseer nog steeds hulle reëls op onmiddellike waarneming en hulle leer deur regte situasies. Dit is hierdie ontwikkelingseienskap wat dit vir kinders moontlik maak om ongerymdhede in vir hulle bekende situasies te geniet.<ref name=":5">McGhee, P.E. 1977. ''Children's humour: a review of current research''.  In: Chapman, A.J. & Foot, H.C. (reds.). ''It's a funny thing, humour.'' New York: Pergamon.</ref> In hulle persoonlikheidsontwikkeling besef kinders op hierdie stadium dat hulle hulle eie identiteit het wat verskil van ander lede van die gesin; hulle het 'n taamlik konstante selfbeeld ontwikkel; hulle identifiseer hulleself as “ek” en het 'n stel gevoelens oor hulleself. Omdat hulle minder selfgesentreerd word, kan hulle met ander simpatiseer en word meer sosiaal. Op sosiale gebied het hulle geleer dat ander mense gevoelens het en hulle kan ander se gevoelens identifiseer deur na hulle gesigsuitdrukkings te kyk. Vrese van onbekende situasies veroorsaak soms dat kinders vertroue en beheer oor hulle gevoelens verloor. Om dié rede het hulle steeds warm en veilige omgewings nodig. Hulle voel steeds dat hulle beredenering oor en oplossings van probleme dieselfde moet wees as dié van ander. Hulle word nou ook bewus van hulle kultuurerfenis, want die groep word vir hulle belangrik. Die humor van leerders in die grondslagfase kan beskou word as 'n weerspieëling van die hoogs fisieke aard van hierdie kinders. Soos die geval is met kleuters het graad 1-leerders 'n neiging om byna alles snaaks te vind. Snaakse stories, foute wat ander maak (dit wys dat hulle weet watter gedrag sosiaal aanvaarbaar is), skewebekke of gesigsuitdrukkings is alles vir hulle snaaks. Hulle hou nog vas aan die konkrete, maar het tog 'n vermeerderde vermoë om abstraksie te hanteer. Verleenthede van ander is snaaks, sowel as poetse bak en lawwe grappies (graad 3). Reëls wat in die teenwoordigheid van die onderwyser oortree word, is 'n bron van humor. Die herkenning van eienaardighede in situasies is veral effektief tussen die ouderdomme van 6-7 jaar. Suiwer en oplosbare ongerymdhede word waardeer van 4-6 jaar. Die vermoë om te differensieer groei vanaf omtrent die ouderdom van sewe jaar en die kinders word verruk deur poetse. Absurditeit en stereotipe vergeetagtigheid word goed aanvaar.<ref name=":3" /> Kinders van 7-8 jaar wat konkreet-operasioneel dink word bewus van die feit dat menslike gedrag dikwels teenstrydig is en dit gee hulle die vermoë om meer ingewikkelde tipes humor te verstaan. Dierekarakters in stories wat leef en praat soos mense en ook menslike eienskappe het, kan nou personifikasie verskaf waarmee kinders kan assosieer en hulle help om hulle eie krag te ervaar. Humoristiese stories kan die leser help om bo sy onmiddellike daaglikse persoonlike probleme uit te styg en die grappigheid daarin te sien. Dit help die individu om die menslike swakhede van homself en ander te hanteer (Gordon 1996:205). Menslike simpatie word afgelei van empatie met ander, en humor is die gevolg van persepsies wat afgelei word van die aansteeklikheid van gevoelens waarna verwys word as “primitiewe passiewe simpatie”.<ref>Gordon, L. 1995. Revolting rhymes: Humour as a subversive activity in children's literature. In:  Machet, M., Olën, S. en T. Van der Walt, (reds.). ''Other world other lives: Children's literature experiences.'' Pretoria: Unisa Press. Proceedings of the International Conference on Children's Literature, Vol 1: 203-218.</ref> === Spel en humor === In watter mate is humor 'n integrale deel van spel? Die vraag is kompleks en kontroversieel. Humor is net so vlugtig en moeilik om te definieer, en net so kultureel gekondisioneer as spel. Albei word egter as genotvolle aktiwiteite ervaar, en albei kan as reaksie 'n glimlag of hardop lag uitlok. Die skeidslyn tussen humor en spel is dus baie fyn. Dit is moeilik om eenvormig toepaslike kriteria te verskaf om die twee te onderskei as gevolg van die aanmerklike kruis-kulturele en intrakulturele kontekstuele variasies in hulle gedrags- en kognitiewe aspekte. Geleerdes verskil in hulle siening oor die verhouding tussen spel en humor.<ref>Apte, M.L. 1985. ''Humor and laughter. An Anthropological approach.'' Londen: Cornell University Press.</ref> Huizinga: * Beide is die teenoorgestelde van erns; * Beide weerstaan alle pogings om dit te reduseer tot ander terme; * Hulle logiese begronding en onderlinge verhouding moet in 'n baie diep laag van ons gees ingebed lê. Norbeck: * Spel hou dikwels verband met geestigheid en humor, maar is tog nie sinoniem daarmee nie. Apte: * Humor is enige spel wat saamgaan met, of 'n glimlag of lag tot gevolg het; * Humor is grootliks deel van ongestruktureerde spel en van spele wat nie kompetisie inhou nie; * Albei word gewillig onderneem. Die konteks van spel is essensieel vir alle humor. Speelse aktiwiteite word uitgevoer ter wille van hulleself of ter wille van genot. Hulle staan in teenstelling met ernstige aktiwiteite wat te doene het met maklik identifiseerbare liggaamlike behoeftes of eksterne bedreigings of andersins, spesifiseerbaar praktiese doeleindes. Humor en spel is albei nie die primêre lewensproses nie, tog maak dit belangrike bydraes tot die lewensproses. In sowel humor as spel is daar fases van spanning, opwinding, dan verligting van spanning en ontspanning. Dit is welbekend dat spel die humorvaardigede van kinders kan voed en versterk.<ref name=":5" /> === Kreatiwiteit en humor === Daar is geen probleem om humor te laat konformeer met die basiese definisie van kreatiwiteit nie. Koestler<ref>Koestler, A. (1964). ''The Act of Creation''. Londen: Hutchinson & Co.</ref> spits hom daarop toe om die verband te trek tussen humor en kreatiwiteit. Daarby vestig die meeste omskrywings van humor die aandag op elemente van kreatiwiteit, naamlik teenstrydigheid, onverwagtheid, verrassing, onsekerheid of onaanpasbaarheid wat daaruit voortkom as 'n mens die komponente bymekaarbring waaruit 'n grappie bestaan, of wat ookal die humorrespons gestimuleer het. * Beide het sosiale waarde en uitermatige praktiese gebruiksmoontlikheid; * Beide hou verband met spel. 'n Sleutelfaktor wat saam met humor gaan, is fantasie wat self deel is van kreatiwiteit. Humor verskaf die moontlikheid om die werklikheid deur verbeelding met meer kreatiwiteit en minder verwondbaarheid te benader. * Humor stimuleer kreatiwiteit en maak die leser se horisonne wyer deur te ontsnap aan lineêre, logiese, praktiese denke. * Stories is 'n produk van 'n skrywer se vrugbare verbeelding, en maak dikwels die onmoontlike 'n werklikheid. Verbeelding wek innerlike moontlikhede op – die bevrediging van (soms onmoontlike) begeertes en die voorlopige deurwerking en beheersing van basiese vrese deur middel van fantasie, gedagte-avonture en magiese transformasies. Prenteboeke … kan die verbeelding in hierdie sin prikkel en jong kinders innerlik versterk in hulle voortgaande ontdekking van die beperkinge van die regte wêreld.<ref name=":2" /> Prenteboeke is vol magiese elemente wat maklike uitweë vir die oplossing van moeilike probleme verskaf … Al die beeldende aspekte van uitstaande illustrasies besit oorspronklikheid en kunstige kreatiwiteit. Ekspressiewe illustrasies versterk en verbeter die storielyn. Kinders visualiseer en verstaan dan woorde deur middel van illustrasies. Die oorspronklike en eksperimentele tegnieke van illustrasies dra by tot onderskeidende denke en kreatiwiteitsontwikkeling.<ref name=":4" /> == Prenteboeke as kuns == Soos kunswerke vir volwassenes berus prenteboeke op aanvaarde konvensies van narratiewe styl en ontwerp om betekenisvolle ondervindings aan hulle lesers te verskaf … mag dit angstigheid sowel as pret en plesier uitlok – vonke van spanning wat normaalweg opgelos word in bevredigende sluitingsoomblikke.<ref name=":2" /> Wanneer kunstenaars prente vir 'n boek skep, verbind hulle prente en woorde. Die visuele teks vul die geskrewe teks aan, brei dit uit en verbeter dit sodat die leser eindig met 'n indruk wat baie meer is as die som van die dele van die boek. Die illustrasiekode as semi-konkrete uitbeelding is 'n meer direkte kommunikasiemiddel as die abstrakte verbale skryfkode. Om gedagtes oor te dra is die hart en siel van die prenteboek. Prente het die vermoë om 'n emosionele impak op lesers uit te lok. Hulle dien as 'n belangrike prikkel vir die aktivering, verhoging en uitbreiding van empatiese vermoëns. Prente ondersteun die boeke en gee geleentheid om te pouseer en vir dagdrome wat so belangrik is in kreatiewe lees. Die verhouding tussen woord en beeld is altyd dialogies en in die leer uit teks en prente is die kognitiewe funksies wat hulle vervul veral betekenisvol. Die spanning tussen die teks en prente is die sentrale onderwerp van prenteboeke. Visuele ontdekking, isolasie van dinge en disrupsie van tradisionele konteks lei na transformasie en vereis hoër kognitiewe bewustheid aan die kant van die kyker … die prente verander die betekenis van die woorde. Die meeste van die sleutelelemente van gesofistikeerde verhale is in eenvoudiger vorm teenwoordig in prenteboeke. Hierdie stellings suggereer dat moderne prenteboeke as 'n kunsvorm nou gereed is om sy eie gebied af te baken, beide as kunsvorm en as 'n navorsingsveld.<ref name=":0" /> Die prenteboek is ideaal geskik vir die taak om die wêreld te absorbeer en te herinterpreteer vir, en te verteenwoordig by 'n gehoor vir wie dit 'n daaglikse taak is om nuutheid te verdiskonteer.<ref name=":0" /> Arizpe & Styles bevind dat die meeste kinderkykers van prenteboeke kan deelneem aan Parsons se ontwikkelingsmodel van vier stadia van estetiese repons op kuns: * Gunstelingskap: intuïtiewe vreugde aan die meeste skilderye, 'n sterk aangetrokkenheid tot kleur en 'n ongebonde assosiatiewe reaksie op die stof • * Skoonheid en realisme: erkenning van die gesigspunte van ander mense sowel as die van die kyker • * Ekspressief: gevoelens uitgelok deur die kunswerk word meer betekenisvol en die kyker word meer geïnteresseerd in die kunstenaar se bedoeling • * Medium, styl en vorm: 'n nuwe insig by die kyker dat die betekenisvolheid van 'n prent eerder 'n sosiale as 'n individuele prestasie is. Dit bestaan in 'n tradisie wat deur 'n aantal mense saamgestel word wat oor 'n tydperk na 'n aantal werke kyk en daaroor gesels. Die oordrag van die boodskap is nie die voorreg van die geskrewe taal alleenlik nie; prentetaal vertel ook 'n verhaal. Uitbeeldings is vensters op die wêreld vir kinders; dit is belangrik dat ons hulle help begryp hoe om akkurate uitbeeldings te herken en visueel geletterd te word. === Visuele geletterdheid === Prenteboeke verskaf aan 'n verrykte verbeelding gereedskap om die gemeenskap te beskou, te beskryf en nuut te skep met empatie vir die slagoffers.<ref name=":6">Dubow, R. 1995. The picture book: Power and potential. In: Machet, M., Olën, S. en T. van der Walt. (reds.). ''Other world other lives: Children's literature experiences.'' Pretoria: Unisa Press. Proceedings of the International Conference on Children's Literature, Vol 2: 267-278.</ref> Illustrasies dien om die geskrewe teks uit te brei, te verduidelik, te interpreteer of te versier. Daarby verskaf die illustrasie 'n eie “teks” wat altyd 'n effens ander verhaal skilder.<ref>Bodmer, G.R. 1992. Approaching the illustrated text. In: Sadler, G.E. (red.). ''Teaching children's literature.'' pp. 72-79.</ref> Illustrasies het betekenislae, baie lae met bewuste en onbewuste betekenis – 'n leërskare emosies en herinneringe. Die prent moet “gelees” word; die verhaal moet gekonstrueer word deur die kontekswenke wat in die prenterame gevind kan word; noukeurige opmerking van besonderhede binne die visuele teks is nodig.<ref name=":6" /> Lesers het [[visuele geletterdheid]] nodig om hulle in staat te stel om visuele boodskappe te begryp, te interpreteer en te skep (Considine 1986). Illustrasies in kinderboeke voorsien 'n verbasend diverse middel om visuele geletterdheid te ontwikkel. Stil beelde is maklik om te beskou, hulle is 'n ryk en lonende aanvanklike stap op die weg na die bereiking van visuele geletterdheid.<ref>Considine, D.M. 1987. Visual literacy and the curriculum: More to it than meets the eye. ''Language Arts'', 64(6):634-40.</ref> Raney se navorsing<ref name=":0" /> het haar daartoe gelei om 'n raamwerk van verskillende soorte visuele geletterdheid op te stel wat vyf verskillende dimensies identifiseer: * Perseptuele sensitiwiteit: basiese visuele ontvangs wat beskikbaar is vir alle mense wat kan sien, maar die vlak van sensitiwiteit verskil en kan verdiep deur opvoeding wat deur kulturele faktore gevorm word. * Kulturele gewoonte verwys na die variasies wat verklaar kan word uit die verskillende kulturele gebruike en historiese tydperke. * Kritiese kennis verwys na die begrip van hoe visuele uitbeelding histories, kultureel en artistiek gevorm en bemiddel word en in watter verhouding die kyker daarteenoor staan. * Estetiese openheid beskryf ons vermoë tot visuele genieting: emosionele en sensoriese response op visuele ondervinding wat toegang tot betekenis onmiddellik maak … dit is die ondervinding wat ons opvattings kleur.• * Visuele veelseggendheid waarin al die bogenoemde geïntegreer word in die handeling waarin dinge gemaak word waarna gekyk word … dit vereis 'n komplekse mengsel van perseptuele sensitiwiteit, kulturele gewoonte, kritiese kennis en estetiese openheid. === Kulturele geletterdheid === In navorsing wat Spitz<ref name=":2" /> gedoen het, het hy bevind dat verskeie anekdotes getuig van die formatiewe krag van vroeë kulturele ondervinding en sy rol in die vasstelling van die houdings en gedrag van volwassenes. Prenteboeke verskaf aan kinders sommige van hulle vroegste ondervindings van en response op moraliteit, smaak en basiese kulturele kennis. Prenteboeke is 'n betekenisvolle middel waardeur ons kinders in die ideologie van ons kultuur inlyf. Soos die meeste verhale rig prenteboekverhale lesers op die kragtigste manier tot kultureel aanvaarbare opvattings oor wie hulle is deur die bevordering van die gesigspunt waaruit hulle oor die gebeurtenisse wat hulle beskryf kommentaar lewer, met ander woorde om gebeurtenisse en mense te beskou en te verstaan soos die verteller ons uitnooi om dit te doen.<ref name=":0" /> Illustrasies en teks in boeke vir kinders … dra geldende kulturele ideologieë en stereotipes oor, maar kan dit ook uitdaag ...Lesers leer om die dubbelsinnighede wat inherent in hulle is te hanteer, dubbelsinnighede in die betekenisse van spesifieke beelde en tekste sowel as die verhoudings waarin hulle tot mekaar staan.<ref name=":2" /> Kulturele aannames stel ons in staat om inligting af te lei uit die gebare en houdings van karakters. Ons verstaan dat koppe wat regop gehou word geluk beteken en geboë koppe op wanhoop dui. Ons het ook opvattings oor die verbande tussen fisiese voorkoms en emosies. Een so 'n prenteboek word nou bespreek wat bou op sulke konvensionele aannames en dit openbaar. == ''Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het'' == Hierdie mooi prenteboek is in vyf tale uitgegee: Afrikaans, Engels, Xhosa, Zulu en Tswana. Dit is tipies Afrikaans omdat [[die tandemuis]] 'n karakter daarin is – Engelse kinders word groot met 'n tandefeetjie.Kulturele mites in die Afrikatale oor hierdie ontwikkelingsaspek van die lewens van kinders word nie hier bespreek nie. === Inligting oor die skrywer en illustreerder === Cecily van Straten skryf boeke vir kinders van alle ouderdomme, van 8-80 jaar oud. Sy glo dat kinders vandag die regte soort fantasie benodig om hulle denke en verbeelding te stimuleer. Haar skryfwerk getuig van 'n deeglike mensekennis, liefde vir die natuur en diere en 'n onstuuitbare lewenslus. Joy Pritchard hou daarvan om kinderboeke te illustreer wat mooi en digterlik is, vol verbeelding, fantasie en betowering. Sy glo dat 'n gesonde verbeelding die sleutel is daartoe om ons medemens beter te verstaan. === Die verhaal === "Het julle geweet dat die musiek wat julle in julle drome hoor muisemusiek is? Nie? Dan moet julle regtig Hinkel en Pinkel leer ken, want hierdie twee muise maak pragtige klaviere! Dit doen hulle bedags, en snags wanneer die kinders slaap, speel hulle die pragtigste musiek op hulle klein muisklaviertjies. Smôrens baie vroeg, wanneer dit nog donker is, maak hulle blink wit tandjies uit die kinders se skoene bymekaar en neem dit na hulle [[werkswinkel]]. Daar kap en beitel en poleer hulle met alle mag. Een nag maak hulle egter 'n verskriklike oordeelsfout waarin Pietman se hele gesin betrokke is … veral sy oupa wat sy valstande nêrens kan kry nie en dus weier om Pietman dieretuin toe te neem en daar roomys te koop met die geld wat die muise vir hom gelos het." (Flapteks, ''Hinkel en Pinkel''). === Ontwikkeling van verbeelding en kreatiwiteit === Die voorblad nooi lesers alreeds uit om in die boek te loer sodat hulle kan sien wat in daardie tonnel gebeur. Dit stimuleer hulle verbeelding, want hulle wil graag verder ondersoek instel na die ander kant van die prent. Dit word 'n avontuurlike reis, vol verwagting. Die storie belowe 'n antwoord op die vraag: “Wat doen muise met my tande?” Die leser se kreatiewe en abstrakte denkprosesse word gestimuleer en ontwikkel om verder te dink as die alledaagse, normale omstandighede deur voorspellings te maak as hulle in hierdie drama inklim deur om te blaai. Deur die titelblad te lees kan die leser amper die musiek hoor as sy die dowwe beelde van musieknote wat deur die lug vlieg, sien. Selfs die liggaamshoudings van die muise word deel van die musiek, veral die twee by die klavier en die tjello. Die muis wat op die fluit speel dui die ritme aan en help om 'n harmoniese atmosfeer te skep. Die vraag aan die begin van die storie nooi lesers uit om te wonder of hulle al ooit musiek in hulle drome gehoor het. Met hierdie vraag in die woordteks word lesers onmiddellik deel van 'n misterieuse fantasiewêreld en visualiseer 'n 'n hele muisdorp. Verskillende gevoelens raak betrokke as hulle hulle eie roetes kan volg in hierdie doolhoftonnel waarin 'n hele muisgemeenskap uitgebeeld word. Deur personifikasie leer die leser die lewens van muise ken, waar die kinders skoolgaan en studeer, 'n pa sy pyp rook en ander klaviere maak, 'n ma brei terwyl die kinders speel. Die leser word dus oortuig dat hierdie betowerende verbeeldingswêreld werklik bestaan. Kreatiwiteit word selfs later in die storie ontwikkel as die leser in Pietman se skoene staan en hom help in sy soektog na Oupa se tande. Behalwe dat hulle onder die bed en stoele kyk, in Oupa se skoene, sakke en in die wasgoedmandjie, begin die leser ook in sy verbeelding soek en kyk deur al die verskillende plekke in die muisgemeenskap. === Humoristiese illustrasies === Humor word ook in die prente uitgebeeld deur komiese situasies in die verhaal. Die leser se aandag word op 'n kreatiewe manier deur humor getrek en behou. Dit bied aan die leser 'n ontsnappingsroete uit die normale regte leefpatrone, reëls en regulasies. Hierdie visuele fantasiewêreld word bewoon deur regte persoonlikhede wat loop en aantrek soos mense, gebare en gesigsuitdrukkings soos regte mense het, een staan selfbewonderend voor 'n spieël en nog een val in 'n klavier. Visuele woordspelings hou nie net verband met die tema van 'n duidelike of verbeelde poets in die teks nie, maar skep ook 'n spookagtige atmosfeer wat suggereer dat alles normaal is<ref name=":1" /> (vgl. Nodelman). Die karakters het name wat rym en aangenaam klink – Hinkel en Pinkel. Die woorde impliseer dat die muise iets verkeerds gedoen het, wat dadelik weer die aandag van die lesers trek. Hulle kan die situasie herken waar 'n klein seuntjie se tand getrek word en hulle kan met hom identifiseer, want dit is iets wat werklik in hulle leefwêreld gebeur. Die situasie het egter nou ook 'n ander gesigpunt – diè van Oupa se probleem en die verlies van sy tande. Die storie spreek tot die affektiewe domein – aan die een kant is dit vol opwinding en verwondering, en aan die ander kant help dit die leser om deur sy eie angstigheid oor die verlies van tande te werk. In die proses ontspan die leser oor sy eie verlies omdat hy Oupa herken en kan lag oor die ongerymdhede in die situasie met die muise. Die herstellende mag van humor en die kreatiewe krag van verbeelding is aan die werk (vgl. Braude<ref name=":3" />). Die leser is ook in 'n posisie van baasskap, want hy weet iets wat Pietman nie weet nie en hy weet ook iets wat Oupa en die muise nie weet nie. Oupa is 'n tipiese karikatuur in 'n komiese situasie. Die oordrywing van sy plooie, stereotiep gestreepte nagklere en pantoffels, sy hele liggaamstaal en gesigsuitdrukking, sy oë, mond en hare – alles impliseer verwarring en verbystering. Selfs sy posisie aan die regterkant bo in die prent skep spanning en ongemak (vgl Nodelman<ref name=":1" />). Die prent van die muisgemeenskap naas Oupa se probleem skep verwagting en nooi die leser om te voorspel wat die uitslag kan wees. Hy kan ook probeer dink hoe Oupa sonder sy tande sal kan eet – op sigself alreeds 'n komiese situasie. Die omruiling van situasies dra by tot verrassing en dramatiese ironie waar Oupa tevergeefs na sy tande in die glas soek. In teenstelling met Oupa – 'n vaak en knorrige ou man, lamgelê deur sy situasie – is die leser bewus van die interne, aktiewe sosiale stelsel van die muise. Aan die een kant word 'n onskuldige poets op Oupa gebak en aan die ander kant weet die leser dat daar 'n verrassing op die muise wag – want dis nie regte tande nie en kan nooit opweeg teen hulle wonderlike en idealistiese verwagtings nie. Weer het die leser 'n posisie van baasskap, want hy sien albei scenario’s. Tog het die leser simpatie met albei kante, wens dit kan anders wees en sou graag wou help om die probleme op te los. == Ten slotte == Humor in '''''Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het''''' is 'n suiweringsinstrument waardeur grootmens en kind hulle eendersheid kan deel en saamlag. Die kind word in sy binneste kreatief gekonfronteer met sy of haar vrese en fantasieë deur middel van humor en woed hom/haar intens en eerlik uit met behulp van hierdie prenteboek (vgl. Dubow<ref name=":6" />). Die artikel is gebaseer op navorsing gedoen deur Kruger.<ref>Kruger, E. 2003. Humor en kreatiwiteit in 'n Afrikaanse kinderverhaal: ''Hinkel en Pinkel: die muise wat die verkeerde tande gevat het.'' Ongepubliseerde referaat gelewer by die IBBY-konferensie, Kaapstad.</ref> == Verwysingsbronne == {{Verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse boeke]] h25e61kg2l1w0ounium2pd73jc1cevc 6 114516 2964707 2922698 2026-09-03T07:49:11Z JMK 649 weergawe 2964707 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Marie du Toit]] en [[Totius]] |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1904 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Marie du Toit en Totius as jong getroudes, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Totius]] jcsx9gc2llu5kvk87y1yzxr2u0cl44g 2964708 2964707 2026-09-03T07:50:46Z JMK 649 2964708 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=[[Marie du Toit]] en [[Totius]] as jong getroudes}} |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1904 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Marie du Toit en Totius as jong getroudes, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Totius]] 4pqvrb1s9lwuq831ptlttk3s1l04583 0 115786 2964608 2618949 2026-09-02T20:47:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964608 wikitext text/x-wiki [[Lêer:LakeUnionHouseboat.jpg|regs|duimnael|'n Huisboot op Union-meer in [[Seattle]], [[Washington (deelstaat)|Washington]], VSA.]] [[File:2006-10-Hausboot-Mississippi-037 34A.jpg|duimnael|'n Huisboot, Mississippi, USA]] [[Lêer:Floating House Iquitos SG.jpg|duimnael|'n Drywende huis op die Amasone, Iquitos, Peru.]] [[Lêer:Country boat in Kollam Back water.JPG|duimnael|'n Huisboot op Ashtamudi-meer in die stad Kollam, [[Indië]].]] 'n '''Huisboot''' (anders as 'n boothuis, wat 'n skuur is om bote in te bêre) is 'n [[boot]] wat ontwerp of aangepas is om hoofsaaklik as 'n tuiste gebruik te word. Party huisbote het nie [[enjin]]s nie omdat hulle gewoonlik vasgemeer is en stil dryf op 'n bepaalde punt, vasgemaak aan land om dinge soos water en elektrisiteit te kan ontvang. Baie is egter in staat om met hul eie krag te beweeg. 'n ''Vlothuis'' is 'n Kanadese en Amerikaanse woord vir 'n huis op 'n vlot.<ref>Parry, M. H. (2000).</ref> Die gebruik van 'n huisboot is 'n baie gewilde tydverdryf vir groepe mense van alle ouderdomme, op allerhande verskillende huisbote, wat wissel van meer beskeie soorte van 10 meter lank, tot uiters luukse bote van 21 meter. Van die aanloklikhede van 'n huisboot is dat jy die plaaslike omgewing beter kan leer ken en naby kan bly aan ander buitemuurse aktiwiteite soos stap, skibootry en op die strand wees. Dit bied ook die vryheid om op die ingewing van die oomblik te besluit jy wil jou woonkwartiere verskuif. == Afrika == === Zimbabwe === In [[Zimbabwe]], veral op die [[Karibadam|Karibameer]], word huisbote gebruik sedert die skepping van die meer in die laat 1950's en vroeë 1960's. 'n Huisboot maak dit makliker om die Zambezi-kom te ervaar omdat baie wild na die water toe kom om te drink of af te koel. == Asië == === [[Hongkong]] === Daar is 'n huisboot- en vissersgemeenskap aan die suidekant van Hongkong-eiland wat bekend staan as Aberdeen-drywende dorpie. Daar was ook so 'n gemeenskap in die Yau Ma Tei-tifoonskuiling. [[Lêer:HumbleAdministrator'sGarden.JPG|duimnael|'n Huisboot in Humble Administrator se tuin.]] === Indië === In [[Indië]] kom huisbote as verblyfplek vir toeriste algemeen voor in die stil deel van [[Kerala]], en in die Dalmeer naby [[Srinagar]] in Jammu en Kashmir. ==== Kerala-huisbote ==== [[Lêer:Alappuzha Boat Beauty W.jpg|links|duimnael|'n [[Kerala]]-huisboot in Kumarakom, [[Indië]].]] [[Lêer:House boat 1.JPG|links|duimnael|'n Huisboot naby Alleppey, Kerala, Indië.]] Huisbote in [[Kerala]], suid-[[Indië]], is groot vragskuite wat stadig beweeg en gebruik word vir ontspanningsvaarte. Hulle is omskepte weergawes van Kettuvallams (in [[Maleis]] beteken ''Kettu'' "vasgemaak met toue" en ''vallam'' beteken "boot"), wat vroeër jare gebruik is om rys en speserye van Kuttanad na die Kochi-hawe te neem. Kerala-huisbote word beskou as 'n gerieflike manier van vervoer. Die gewildheid van Kettuvallams het opgevlam met die gebruik daarvan as belangrike [[toeriste]]aanloklikhede. So 'n huisboot is sowat 18 tot 21 meter lank en 4.6 meter breed in die middel. Die romp is van houtplanke wat vasgemaak is met toue of klappervesel. Die dak word van bamboespale en palmblare gemaak. Die buitekant van die boot word geverf met beskermende verf of kasjoeneutolie. ==== Kashmir-huisbote ==== [[Lêer:Houseboat- Dal Lake, srinagar Kashmir.JPG|duimnael|'n Huisboot op die Dal-meer in Srinagar, Kashmir.]] [[Lêer:Kashmir houseboats.jpg|regs|duimnael|Huisbote op die Nageen-meer, [[Srinagar]], Jammu & Kashmir, [[Indië]].]] Anders as hul eweknieë in Kerala is die huisbote in [[Srinagar]], Jammu en Kashmir gewoonlik stilstaande. Hulle is meestal vasgemeer teen die oewers van die Dalmeer en Nageenmere. Party van die huisbote is in die vroeë 1900's gebou en word steeds aan toeriste verhuur. Hierdie huisbote is van hout gemaak, en het gewoonlik fyn gekerfde houtpanele. Hulle is van verskillende groottes en party het tot drie slaapkamers, 'n sitkamer en kombuis. === Laos === In [[Laos]] word huisbote gebruik as verblyf vir toeriste op die [[Mekong]]rivier. Die huisbote word "stadige bote" genoem en is gewoonlik van staal of hout.<ref>[http://www.adventuresofagoodman.com/blog/tag/houseboat/ "http://www.adventuresofagoodman.com/blog/tag/houseboat/"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030075903/http://www.adventuresofagoodman.com/blog/tag/houseboat/ |date=30 Oktober 2010 }}.</ref><ref>[http://www.luangsay.com/Luang-Say-boat.on-the-Mekong.html "http://www.luangsay.com/Luang-Say-boat.on-the-Mekong.html"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119024411/http://www.luangsay.com/Luang-Say-boat.on-the-Mekong.html |date=19 Januarie 2015 }}.</ref><ref>[http://www.vatphou.com/Vat-Phou-boat-on-the-Mekong.html "http://www.vatphou.com/Vat-Phou-boat-on-the-Mekong.html"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510024449/http://www.vatphou.com/Vat-Phou-boat-on-the-Mekong.html |date=10 Mei 2015 }}.</ref> == Europa == === Duitsland === [[Lêer:Berlin Landwehrkanal Houseboats 20080429.jpg|duimnael|Huisbote op die Landwehr-kanaal, Berlyn.]] Die Hamburghawe het 'n taamlik groot drywende gemeenskap wat 'n ''Flussschifferkirche'' of skipperkerk insluit. [[Berlyn]] het ook boothuisbuurte, vernaamlik op die Landwehrkanaal in Friedrichshain-Kreuzberg. === Nederland === [[Lêer:Studentenboot Zwolle.jpg|links|duimnael|'n Huisboot vir studente in [[Zwolle]], [[Nederland]].]] [[Lêer:AmsterdamHouseBoats 2004 SeanMcClean.jpg|regs|duimnael|'n Huisboot in Amsterdam, Nederland.]] In Europa kan van die beste en duurste voorbeelde van huisbote op die kanale van Amsterdam gesien word, waar daar selfs huisboothotelle is. Huisbote is baie duur in Amsterdam omdat daar net 'n beperkte hoeveelheid vasmeerplekke is. Dié onkoste verminder die kanse dat die sowat 2&nbsp;400 gesinne wat op die water van Amsterdam woon nuwe buurbote sal kry. Die Bloemenmarkt is 'n blommemark op huisbote langs die Singel in Amsterdam. Die dorp Maasbommel doen baanbrekerswerk met drywende huise, wat nie hoofsaaklik vir reis bedoel is nie, maar eerder om veilig te wees teen oorstromings.<ref>Amphibious Houses.</ref><ref>Dutch pioneer floating eco-homes.</ref><ref>Staying above water.</ref> === Serwië === [[Lêer:Houseboats, Belgrade, Serbia.jpg|links|duimnael|120x120px|Huisbote op Ada Ciganlija, [[Belgrado]] ([[Serwië]])]] Huisbote is gewild vir ontspanning en as eetplekke en klubs in [[Serwië]]. Hulle kom in groot getalle voor in [[Belgrado]] op die oewer van die [[Donau]]- en Sava-rivier, en op eilande in die riviere. === Brittanje === [[Lêer:Houseboats - Richmond, London, UK.jpg|duimnael|Huisbote in Richmond, [[Surrey]], Brittanje.]] [[Lêer:Narrowboats at braunston.JPG|regs|duimnael|Smalbote by Braunston op die Grand Union-kanaal, Brittanje.]] [[Lêer:Houseboats at hayling island.JPG|regs|duimnael|Gestrande rompbote by Hayling-eiland, Brittanje]] In Brittanje word kanaalsmalbote gebruik as blyplekke en ook as mobiele gehuurde vakansieverblyf. Smalbote is aanvanklik gebruik as huise en vir massavervoer van boumateriaal en brandstof op kanale wat aan die begin van Nywerheidsrevolusie gebou is. Deesdae word die kanaalnetwerk grootliks vir ontspanning gebruik, maar verskil van tipiese vakansieplekke langs die see. Kanale is binnelands en gaan dikwels deur eertydse geskiedkundige dele, nywerheidsareas en woonbuurte. Meer as 15&nbsp;000 mense woon op die water in Brittanje. Mense wat op bote bly verkies dié lewenstyl vir baie redes, waaronder: * Die spaarsaamheid om 'n tuiste en plesier te kombineer; * Die nabyheid aan die natuur; * Kameraadskap; * Ontsnapping van die daaglikse druk van die lewe op land. [[Lêer:Houseboat- Dal Lake, srinagar Kashmir.JPG|duimnael|'n Huisboot op die Dalmeer in Srinagar, Kashmir.]] Verskeie vasmeerplekke strek van Broadness Creek en Benfleet Creek in die laer deel van die Londense hawegesondheidsowerheidgebied tot by Twickenham in die hoër deel. <ref>{{Cite web |url=http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/LGNL_Services/Transport_and_streets/Marine_and_waterway_services/Port_health/pollution.htm |title=argiefkopie |access-date=25 Oktober 2016 |archive-date=10 Mei 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510140832/http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/LGNL_Services/Transport_and_streets/Marine_and_waterway_services/Port_health/pollution.htm |url-status=dead }}</ref> == Noord-Amerika == === Kanada === In Kanada word huisbote al hoe gewilder in Brits-Columbië, Ontario en Quebec aangesien daar 'n oorvloed besonder gepaste riviere en mere vir huisbote is. Huisbote in Kanda het gewoonlik enjins en word vir ontspanning gebruik eerder as permanente woonplekke. Dit is veral weens geweldige koue in die winter en gevolglik gevriesde waterweë. Die Rideau-kanaalstelsel is 'n geskiedkundige waterweg wat bekend is vir sy skilderagtige omgewing en oulike dorpies. Die dorpie Sicamous op die Shuswap-meer in Brits-Columbië staan bekend as die "Huisboothoofstad van die wêreld".<ref>{{Cite web |url=http://www.torontofloathomes.com/ |title="Toronto Float Homes" |access-date=25 Oktober 2016 |archive-date= 8 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108091551/http://www.torontofloathomes.com/ |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:Kashmir houseboats.jpg|regs|duimnael|Huisbote op die Nageen-meer, [[Srinagar]], Jammu & Kashmir, [[Indië]].]] === Verenigde State van Amerika === [[Lêer:Doghouse1.jpg|regs|duimnael|'n Hondhuisboot op die Charles-rivier in [[Cambridge, Massachusetts]], VSA.]] [[Lêer:Houseboat in FloridaSprings.JPG|regs|duimnael|'n Huisboot in Silver Glen Springs, naby die George-meer, Florida, VSA.]] [[Lêer:Lake Bigeaux houseboat.JPG|regs|duimnael|'n Huisboot op die Bigeaux-meer, naby Henderson, Louisiana, VSA.]] [[Seattle]] is die tuiste van 'n taamlik groot versameling huisbote (wat met hul eie krag kan beweeg) en "drywende huise" (huise wat op vlotte gebou is) in etlike woonbuurte, veral op Unionmeer en Portagebaai. Hulle het te voorskyn gekom kort na die tydperk van die eerste Europese nedersettings. Op hul hoogtepunt in die eerste helfte van die 20ste eeu was daar meer as 2&nbsp;500 sulke huise in die stad, benewens die eens seewaardige bote waarop mens kan woon. Teen 2010 was daar sowat 480 drywende huise op Unionmeer en effens minder in die res van die stad.<ref name="blecha-floating">Peter Blecha (12 Augustus 2010).</ref> Die meeste huisbote is ontwerp vir net binnelandse mere en waterweë. [[Portland, Oregon]] het ook baie huisbote langs sowel die Willametterivier en die Columbiarivier, met die voorstad Hayden Island as 'n vername voorbeeld. Vlothuise word meestal aan die [[Stille Oseaan]]kus gebruik. Huisbote het as ontspanningsaktiwiteit in die VSA aan die einde van die 1940's begin toe mense graag langer op die water wou bly. Cumberlandmeer in [[Kentucky]] word beskou as die geboorteplek van huisbootgebruik in die VSA.<ref>[http://www.jetdock.com/knowledge-center/top-houseboat-vacation-spots.asp "Top 5 Houseboating Vacation Spots"].</ref> == Oseanië == === Australië === [[Lêer:Coomera Houseboat Holidays on the Coomera River, Gold Coast.jpg|regs|duimnael|Huisbote wat te huur is op die Coomerarivier, Goudkus, Australië.]] In Australië, veral op die [[Murrayrivier]] en die sonnige kuslyn van [[Victoria (Australië)|Victoria]], is daar baie gemotoriseerde, pontoon-gebaseerde huisbote met twee of meer slaapkamers. Party van hierdie huisbote het meer as een vlak. Baie word privaat besit as hoofverblyfplek of vakansiehuis. Baie kan gehuur word as selfbestuurde vakansiebestemmings vir van vier tot 'n dosyn mense. Die Coomera-rivier, die Groot Sandseestrate (naby Fraser-eiland) en meer onlangs die Tweed-rivier is veral gewild onder mense van Queensland en ander toeriste. Die Eildon-meer in Victoria en die Hawkesbury-rivier naby Sydney in New South Wales is gewilde plekke vir huisbote. === Nieu-Seeland === In [[Nieu-Seeland]] neem verblyf op 'n huisboot as 'n vakansieaktiwiteit al hoe meer toe. Whangaroa-hawe<ref>{{Cite web |url=http://www.whangaroa.co.nz/ |title="Whangaroa, Northland, New Zealand – sister to the Bay of Islands" |access-date=26 Oktober 2016 |archive-date= 1 September 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050901060318/http://www.whangaroa.co.nz/ |url-status=dead }}</ref> op [[Northland]] se ooskus is 'n binnelandse hawe waar jy op 'n huisboot kan bly. == Galery == <gallery> Lêer:Shikara at night.JPG|'n Huisboot in die nag. Lêer:Houseboat in kashmir.JPG|Die huisboot H.B. Indoora Lêer:Alexzander houseboat.JPG|Alexzander-huisboot. Lêer:Houseboat at Dal Lake.JPG|'n Huisboot op Dalmeer. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat|Houseboats}} * [http://www.all-about-houseboats.com/ All About Houseboats] * [http://www.houseboatmuseum.nl/ Houseboat Museum Amsterdam] * [https://books.google.com/books?id=FyoDAAAAMBAJ&pg=PA50&dq=popular+science+1930&hl=en&sa=X&ei=4EH4TvrBEcbEgQfxu5ykAg&ved=0CDMQ6AEwADhu#v=onepage&q&f=true "The Case of the Hospitable Houseboat."] ''Popular Science'', Julie 1969, pp.&nbsp;50–55. {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture]] [[Kategorie:Skepe]] bbzxulqnps9e9zvv0m1dpy0t3k2h882 0 116324 2964530 2924414 2026-09-02T17:19:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964530 wikitext text/x-wiki '''H.L. Swanepoel''' (1912–1972) was 'n professor en eerste dekaan van die Fakulteit Regte aan die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] (tans [[Noordwes-Universiteit]]). Hy was ook 'n prokureur, [[joernalis]], [[skrywer]] en [[digter]]. Hy skryf ook per geleentheid onder die skuilnaam '''S. Hendriks'''. == Lewe en werk == Hendrik Lambertus Swanepoel is op 9 November 1912 te [[Reitz]] in die [[Oranje-Vrystaat]] gebore.<ref>Lewensbesonderhede veral verkry uit die ongepubliseerde outobiografiese gegewens in [[NALN]] se besit.</ref> Gedurende die Rebellie van 1914 rebelleer sy vader en word hy tot gevangenisstraf gevonnis. Die jong Hendrik begin in 1918 met sy skoolopleiding op sy geboortedorp, maar die skool word spoedig gesluit weens die uitbreek van die groot [[Spaanse griep in Suid-Afrika|Griepepidemie van 1918]], waarin duisende mense landswyd gesterf het. Nadat hy op Reitz matrikuleer, studeer hy verder aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] waar hy in 1933 die [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]], in 1935 die LL.B.-graad en in 1943 die LL.D.-graad met ’n proefskrif oor ''Die leer van ‘Versari in re illicita’ in die Strafreg'' behaal. Sy proefskrif word later gepubliseer. In 1936 begin hy as klerk werk by regter R.P.B. Davis in [[Kaapstad-stadion|Kaapstad]], maar aanvaar later in die jaar ’n pos as joernalis by ''Die Landbouweekblad'' in [[Bloemfontein]]. Vir ’n paar maande aanvaar hy Pro Deo-werk as advokaat vir drie swart mans in die Rondgaande Hof en verhuis dan na Johannesburg as joernalis wanneer ''[[Die Transvaler]]'' op die been gebring word. Na ’n jaar begin hy ’n praktyk as prokureur op [[Bronkhorstspruit]]. Hy stel hom beskikbaar as politieke kandidaat vir die Nasionale Party in die verkiesing in 1943, maar word verslaan. Hierna verkoop hy sy regspraktyk op Bronkhorstspruit en verhuis na [[Suidwes-Afrika]], waar hy weer ’n pos as joernalis beklee. Hierdie verandering is egter nie suksesvol nie en hy keer weer terug na Johannesburg en ''Die Transvaler''. Dan verhuis hy na [[Potchefstroom]], waar hy weer as prokureur praktiseer. In 1951 word hy aangestel as senior lektor in die Departement Regte aan die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]], nadat hy reeds van 1947 af deeltyds klas gegee het. In 1952 word hy hoof van hierdie departement en die jaar daarop is hy bevorder tot Professor in die [[Regsgeleerdheidgebou UP|Regsgeleerdheid]]. Gedurende die tydperk 1959 tot 1961 is hy Dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte en in 1965 word hy verkies tot dekaan van die Fakulteit Regte wat in daardie jaar onder sy leiding tot stand gekom het. Hierdie amp het hy beklee tot aan die einde van 1971,<ref>Gouws, H.S. Noordwes-Universiteit: https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/16904/2015(18)5GouwsHS.pdf?sequence=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200426133711/https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/16904/2015(18)5GouwsHS.pdf?sequence=1 |date=26 April 2020 }}</ref> toe hy weens swak gesondheid bedank. In die vroeë jare veertig trou hy met Anna Dorothea Neethling en die egpaar het twee dogters.<ref name=":0">Swanepoel Genealogie: http://swanepoelgenealogie.weebly.com/prof-hendrik-swanepoel---regsgeleerde.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104175548/http://swanepoelgenealogie.weebly.com/prof-hendrik-swanepoel---regsgeleerde.html |date= 4 November 2016 }}</ref> Hy was lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] en het gedien in hierdie organisasie se keurkomitee vir die Toon van den Heever-prys vir Regswetenskap<ref>Swanepoel Genealogie-webwerf verskaf detail inligting oor die organisasies waarop hy gedien het en die poste wat hy beklee het: http://swanepoelgenealogie.weebly.com/prof-hendrik-swanepoel---regsgeleerde.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104175548/http://swanepoelgenealogie.weebly.com/prof-hendrik-swanepoel---regsgeleerde.html |date= 4 November 2016 }}</ref> Hy was van 1962 tot 1971 lid van die stadsraad en van 1966 tot 1969 burgemeester van Potchefstroom<ref>Artikel van H.S. Gouws van Noordwes-Universiteit: https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/16904/2015(18)5GouwsHS.pdf?sequence=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200426133711/https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/16904/2015(18)5GouwsHS.pdf?sequence=1 |date=26 April 2020 }}</ref> en het gedien in die Transvaalse Munisipale Werkersvereniging, die Vereniging van Munisipale Bestuur en die Transvaalse Munisipale Vereniging, waarvan hy ’n tyd lank ook die President was. In die [[Burgerwaghuis|Burgermag]] was hy bevelvoerder van die Regiment Potchefstroomse Universiteit, met die rang van kommandant. Op sportgebied was hy regsadviseur van die Wes-Transvaalse Rugbyunie, voorsitter van hierdie unie se skeidsregtersvereniging en lid van die [[Suid-Afrikaanse Rugbyraad]] se toere- en tugkomitees. Verder was hy ouderling in sy gemeente en lid van die regskomitee van die NG Kerk van Suid-Transvaal. Hy is op 26 Januarie 1972 oorlede.<ref name=":0" /> == Skryfwerk == Onder die skuilnaam S. Hendriks skryf hy geestige anekdotes oor die lewe van ’n plattelandse prokureur in ''My kliënt Van Tonder en ek''. Sy kortverhaal ''Republikeinse Reg'' word deur [[Daniel Hugo]] opgeneem in ''Tydskrif 3''. Onder sy regte naam skryf hy in ''Steekgras in die dwarspad'' kort gedigte oor aktuele aangeleenthede en ''Asega'' is ook ’n digbundel. Benewens vakwetenskaplike artikels in verskillende tydskrifte skryf hy ook die boek ''Oor stigting'', t''rust'' ''fideicommissum'', ''modus en beding ten behoewe van ’n derde''. Hy was saam met professor J.C. de Wet mede-outeur van die bekende standaardwerk ''Die Suid-Afrikaanse Strafreg'', wat by vele universiteite voorgeskryf is. == Eerbewyse == In 1963 ken die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] die Stalsprys aan hom en professor J.C. de Wet toe vir hulle publikasie ''Die Suid-Afrikaanse Strafreg''. Onder redaksie van Jacobus Andreas Coetzee word die ''Gedenkbundel H.L. Swanepoel'' in 1976 gepubliseer om sy lewe en werk te huldig. Na sy dood stel die universiteit ook die gereelde H.L. Swanepoel-gedenklesing in. == Publikasies == Werke uit sy pen sluit in:<ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3ASwanepoel%2C+H.+L.&qt=hot_author</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1944 |''Die leer van ‘Versari in re illicita’ in die strafreg'' |- |1945 |''My kliënt Van Tonder en ek'' (S. Hendriks) |- |1949 |''Die Suid-Afrikaanse Strafreg (''saam met J.C. de Wet) |- |1961 |''Oor stigting, trust fideicommissum, modus en beding ten behoewe van ’n derde'' |- |1970 |''Steekgras in die dwarspad'' |- | |''Asega'' |} == Bronnelys == === Boeke === * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 === Ongepubliseerde dokumente === * Swanepoel, H.L. ''Lewenskets.'' [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfontein === Ander verwysings === {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Swanepoel, H.L.}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regsgeleerdes]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1912]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] pf9hltvzmyoxlmbv1qof3h2d1f3nvna 0 116423 2964625 2924675 2026-09-02T21:24:56Z Jcb 223 2964625 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Gideon Roos | Beeld = Dr Gideon Roos.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Dr. Gideon Roos, omstreeks 1960. | Geboortenaam = Gideon Daniel Roos | Alias = | Geboortedatum = [[28 Oktober]] [[1909]] | Geboorteplek = [[Worcester]] | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | Sterftedatum = [[9 Maart]] [[1999]] | Sterfteplek = [[Johannesburg]] | Ouers = | Lewensmaat = [[Esther Mentz]] | Kinders = 2 seuns, 1 dogter | Skool = [[Paul Roos Gimnasium]] | Universiteit = [[Universiteit Stellenbosch|Stellenbosch]]<br /> [[Universiteit van Oxford|Oxford]]<br /> [[Universiteit van Leiden|Leiden]] | Beroep = Direkteur-generaal van die SAUK, hoofbestuurder van Samro en Dalro | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = [[Donker Spore]]<br />[[Pinkie se Erfenis]]<br />[[Boemerang 11:15]] | Webwerf = | imdb = 4618406 | Toekennings = }} Dr. '''Gideon Daniel Roos''' ([[Worcester]], [[28 Oktober]] [[1909]] – [[Johannesburg]], [[9 Maart]] [[1999]])<ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=582259 Sy grafsteen op Stellenbosch]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 5 November 2016.</ref> was ’n akteur, omroeper, direkteur-generaal van die [[SAUK]] en stigter (in 1962), voorsitter en besturende direkteur van die Suid-Afrikaanse Musiekregteorganisasie ([[SAMRO]]) en [[DALRO|Dramatiese, Artistieke en Letterkundige Regteorganisasie]] (Dalro, gestig in 1968 of '69).<ref name="roberts">{{en}}Roberts, T. (hoofredakteur). 1975. ''Who's Who of Southern Africa''. Johannesburg: Combined Publishers (Edms) Bpk.</ref><ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/dr-gideon-roos-former-director-general-sabc-and-founder-member-samro-south-african-music SAHistoryOnline.org.za]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 5 November 2016.</ref> So het hy die grondslag vir die beskerming van outeursregte in Suid-Afrika gelê.<ref name="152-11mrt99">{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/03/11/3/8.html Oudhoof van SAUK en Samro-stigter Roos sterf]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 11 Maart 1999. URL besoek op 8 November 2016.</ref> In die Afrikaanse kunsteater veral het Gideon Roos hom onderskei, in die begin van die dertigerjare in Kaapstad en in die veertigerjare in Johannesburg, as toneelspeler en vertaler. Hy en sy eggenote, [[Esther Mentz]], het ook opgetree in die eerste Afrikaanse klankrolprente wat in die veertigerjare gemaak is.<ref name="swart">{{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]].</ref> Roos word saam met mense soos proff. [[C.M. van den Heever]] en [[T.J. Haarhoff]] uitgesonder as Afrikaners wat weens die politieke verskille onder lede van dié groep nie op kulturele terrein ten volle aanvaar is nie,<ref name="stals">{{af}} Stals, prof. dr. E.L.P. (red.). 1986. ''Afrikaners in die Goudstad, Deel 2. 1924–1961''. Pretoria: HAUM Opvoedkundige Uitgewery.</ref> al was hy "toneelmens en radioman by uitnemendheid".<ref name="swart" /> == Herkoms en opleiding == [[Lêer:Universiteit van Stellenbosch se rugbyspanne, 1928.jpg|duimnael|links|320px|Die [[Universiteit van Stellenbosch]] se rugbyspanne, 1928. Gideon Roos sit links voor.]] Gideon Roos was ’n seun van die [[Springbokkaptein]] [[Paul Roos]], na wie die Hoër Jongenskool op [[Stellenbosch]] die [[Paul Roos Gimnasium]] genoem is. Met dié skool se 125-jarige viering, wat Roos in Februarie 1991 bygewoon het, was hy op 82-jarige leeftyd die skool se naasoudste oudleerder. Sy suster, mev. B. Liebenberg het ook die geleentheid bygewoon.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/02/27/3/17.html Paul Roos-Gimnasium vier 125ste jaar], ''[[Die Burger]]'', 27 Februarie 1991. URL besoek op 8 NOvember 2016.</ref> Gideon Daniël Roos se name kom van sy oupa aan vaderskant, G.D. (Gielie) Roos (1852–1933).<ref>{{en}}[https://www.geni.com/people/Gideon-Roos/6000000020892276883 Genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 5 November 2016.</ref> Sy tante Sara Christina (Sarie) Pienaar-Roos was getroud met ds. [[Schalk Pienaar (predikant)|Schalk Pienaar]], die eerste predikant van die [[NG gemeente Merweville]] wat in 1918 daar in die amp oorlede is weens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griep]]. 'n Seun van ds. en mev. Pienaar en dus 'n neef van Gideon Roos, ook [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk]], was 'n koerantredakteur.<ref>{{af}}Cillié, P.J. in Beyers, C.J. 1987. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel V''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.</ref> Roos het sy skoolopleiding ontvang aan die Stellenbosse Hoër Jongenskool, waar sy vader in April 1910 as hoof aangestel is (nadat hy oorgekom het van die Hoër Jongenskool op [[Worcester]]) en waaraan hy 30 jaar lank verbonde sou wees.<ref>{{af}}Beyers, C.J. 1987. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel V''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.</ref> Sy eerste twee grade, B.A. en LL.B., het Gideon Roos aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] voltooi. In 1933 is hy as advokaat tot die Kaapse hooggeregshof toegelaat, maar reeds in 1934 gaan hy met 'n [[Rhodes-beurs]] na die [[Universiteit van Oxford]], waar hy in 1936 die graad B.Litt. in volkereg behaal en die universiteit rugbykleure aan hom toegeken het (die "Oxford Rugby Blue").<ref name="kruger">{{af}} {{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers.</ref><ref name="roberts" /> Dr. Roos het sy liefde vir letterkunde en die klassieke tale van sy pa gekry (behalwe 'n deeglike kennis van Grieks kon hy ook vlot Duits en Frans praat), maar in Suid-Afrika het hy, anders as sy legendariese vader, nooit groot opslae in rugby gemaak nie, want dit was vir hom "baie inhiberend om in die skadu van so 'n rugbyreus te speel". Tog het hy deurgedruk met skole- en universiteitsrugby tot hy 19 was. Aan Oxford het hy die universiteit se hoogste sporttoekenning in rugby kry, want daar was hy "net een van duisende studente en nie een van Paul Roos se seuns nie. Toe het ek laat waai op die rugbyveld."<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994. URL besoek op 8 November 2016.</ref> Van Oxford is hy na die [[Universiteit van Leiden]] vir die graad D.Phil. in internasionale reg. Terwyl aan hy in Nederland studeer het, het hy 'n telegram van die pas gestigte SAUK ontvang waarin hy gevra is om die Afrikaanse uitsaaidiens te begin. Dit was die einde van sy regsloopbaan. Nadat hy sy doktorandus-eksamen afgelê het, keer hy terug in sy vaderland en sluit in Januarie 1937 aan by die uitsaaikorporasie.<ref>{{af}}Malan, dr. Jacques P. (hoofred.) 1986. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie''. Deel IV. Kaapstad: Oxford University Press.</ref><ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994.</ref> == Loopbaan by die SAUK == [[Lêer:Die optog van waens verby die Park Gate Mansions in Johannesburg tydens die gedenktrek van 1938 met Gideon Roos wat links op die wa sit.jpg|duimnael|links|270px|Die aantog van ossewaens tydens die simboliese gedenktrek van 1938 op pad deur [[Johannesburg]] se middestad. Dr. Roos sit links op die wa.]] [[Lêer:Madame Runitsch by Gideon Roos en mev en mnr AM van Schoor.jpg|duimnael|regs|300px|Roos (naaslinks) woon 'n opvoering in Johannesburg by saam met madame Runitsch en mev. en mnr. A.M. van Schoor.]] Roos was reeds voor 1934 (nadat hy sy studie aan [[Universiteit Stellenbosch|Maties]] voltooi en voor hy met die [[Rhodes-beurs]] na Oxford is), aktief as 'n deeltydse, tweetalige omroeper by die Schlesinger Organisation van [[I.W. Schlesinger]] se African Broadcasting Corporation in Kaapstad. In Oktober 1937 het Roos die eerste voltydse Afrikaanse radioprogram in Suid-Afrika georganiseer en wel by die SAUK, wat op [[1 Augustus]] [[1936]] gestig is met René S. Caprara as eerste direkteur-generaal (en dus Roos se voorganger).<ref>{{en}} Potgieter, D.J. 1970. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 2''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref> Nadat hy die simboliese ossewatrek van 1938 as baanbreker van buite-uitsendings op hierdie ongekende skaal vergesel het, is hy aangestel as Afrikaanse programorganiseerder in Johannesburg en in 1940 as direkteur van Afrikaanse programme.<ref name="kruger" /> Ook in 1938 het hy die eerste rugbykommentator geword wat in Afrikaans uitgesaai het en in dieselfde jaar het hy n tweede sportsoort regstreeks uitgesaai, naamlik beroepstoei. Dié sport was destyds besonder gewild vanweë die deelname daaraan van die Gemaskerde Wonder, [[Johannes van der Walt]].<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2012/12/12/TN/4/1212lappe.html Rugby eerste sport in Afrikaans uitgesaai], ''[[Beeld]]'', 12 Desember 2012.</ref> [[Fanus Rautenbach]] het in Mei 2001 in ''[[Die Burger]]'' geskryf die eerste omroepers by die SAUK, soos Roos en Pieter de Waal, moes aandpakke dra vir uitsending oor die radio, selfs al het hulle bedags uit die ateljee uitgesaai waar geen luisteraar hulle kon sien nie. "Die aandpak het hulle netjies en formeel en korrek gehou."<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/05/29/11/9.html Nie net die Mafia is gesteld op respek], ''[[Die Burger]]'', 29 Mei 2001.</ref> In 2012 het [[Niekie van den Berg]] dit egter in dieselfde koerant laat klink asof dit Roos se eie keuse was. "Sy redenasie was: As jy oor die radio praat, nooi luisteraars jou in hul huise in en jy moet vanweë jou respek vir die luisteraar waardig geklee wees."<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2012/10/28/B1/3/jkAfrikaanseRadio.html 75 j. se luistergenot]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 28 Oktober 2012.</ref> In Maart 1942 is hy bevorder tot sekretaris van die SAUK en in 1948 tot direkteur-generaal.<ref name="swart" /> Om die SAUK te laat tred hou met buitelandse ontwikkelings in die uitsaaiwese, het Roos sakereise onderneem na die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], [[Kanada]], [[Groot-Brittanje|Brittanje]], die hele [[Europa]] aan die westekant van die [[Ystergordyn]], Noord-Afrika, [[Indië]], [[Indonesië]], [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]].<ref name="kruger" /> In 1980 het [[Hans Strydom (verslaggewer)|Hans Strydom]] en Ivor Wilkins in ''The Super-Afrikaners, inside the Afrikaner-Broederbond'' breedvoerig geskryf oor Roos se aanstelling en eindelike bedanking as direkteur-generaal van die SAUK.<ref>{{en}}[http://mg.co.za/article/2013-03-22-00-sabc-soapie-calls-for-reality-check Agent Provocateur: SABC soapie calls for reality check], ''[[Mail & Guardian]]'', 22 Maart 2013]. URL besoek op 7 November 2016.</ref> Nadat die [[Nasionale Party]] in Mei 1948 die bewind by die [[Verenigde Party]] oorgeneem het, het dr. [[D.F. Malan]] ’n kabinet saamgestel van wie net twee lede, [[Eric Louw]] en [[Klasie Havenga]], nie tot die [[Afrikaner-Broederbond]] behoort het nie. Malan, adv. [[Hans Strijdom|J.G. Strijdom]], adv. [[Charles Robberts Swart|C.R. Swart]], adv. [[E.G. Jansen]], [[Eben Dönges]], [[Ben Schoeman]], [[F.C. Erasmus]], dr. [[Albert Jacobus Stals|A.J. Stals]] en [[Paul Sauer]] was almal lede van dié geheime organisasie wat die NP die oorwinning in die verkiesing help behaal het. Die volgende stap was om Broeders aan die hoof van al die vername staatsinstellings in Suid-Afrika te plaas, waaronder die [[Suid-Afrikaanse Weermag]], die [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] (indertyd die enkele grootste werkgewer in die land) en die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK), die land se grootste mediaorganisasie. In eersgenoemde twee gevalle het die NP betreklik gou met behulp van die Broederbond volslae beheer oorgeneem, maar met die SAUK het dit aansienlik langer geduur. Die eerste stap van die NP-regering om beheer oor die SAUK te verkry was om dr. [[Samuel Henri Pellissier|S.H. Pellissier]], die vader van die [[Volkspele]]beweging en ’n jare lange lid van die Broederbond, as voorsitter van die SAUK-raad aan te stel, maar die voorsitterskap het nie veel gewig gedra nie. Ook was dr. Pellissier reeds 60 jaar oud met die NP se bewindsoorname en het hy nie genoeg dryfkrag gehad nie, volgens die Broederbond. Die eintlike mag in die uitsaaikorporasie het berus by die direkteur-generaal, maar destyds was daar geen Broeder wat enigsins op meriete aangestel kon word nie; daarom het hulle Roos gekies omdat hy, hoewel nie lid van die organisasie nie, na hul mening die mees geskikte kandidaat was, iemand wat hul saak goedgesind wou wees. Roos, ’n opgeleide advokaat, het sy lewe gewy aan die uitsaaiwese. Wat veral by die Broederbond in sy guns getel het, was dat hy gehelp het om die simboliese ossewatrek van 1938 oor die radio so gewild te maak dat dit ’n emosionele volksbeweging geword het wat Afrikaners herenig het, iets wat ’n groot bydrae gelewer het tot die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|NP-oorwinning in 1948]]. Roos was veronderstel om net tot by die eerste stilhouplek buite Kaapstad saam te trek; daarna sou die res van die lang tog Pretoria toe so te sê ongesiens verbygegaan het, as Roos se uitsendings nie so uitstekend was nie. Hulle het die hart en verstand van Afrikaners sodanig aangegryp dat hy gevra is om saam te trek tot in Pretoria. Onwetend het hy met sy uitsendings presies dit bereik wat die Broederbond gehoop het die trek sou regkry. Toe die Broederbond-beheerde kabinet in 1949 ’n nuwe direkteur-generaal vir die SAUK moes aanstel, het hulle Roos gekies, maar hom verkeerd opgesom. Hy het onwrikbaar op regverdige beriggewing en kommentaar aangedring sonder om een party bo die ander te bevoordeel en geweier dat die SAUK as ’n spreekbuis vir NP-propaganda gebruik word. Eers het die kabinet gedink dis Pellissier se skuld dat die uitsaaier onpartydig was; daarom het hulle hom in 1959 met ’n vooraanstaande Broeder, dr. [[Piet Meyer]], vervang. Maar steeds het die SAUK nie oornag ’n regeringspreekbuis geword nie, want Meyer het nie die mag gehad om sy wil af te dwing nie en Roos het bly vasskop teen partydige uitsendings. Gevolglik het die Broederbond ’n tweeledige benadering gevolg: Meyer moes meer mag kry en Roos moes uitgewerk word. Teen April 1961 het Roos se posisie ondraaglik geword en het hy bedank. Soos in die geval van Marshall Clark by die SA Spoorweë het hy ’n goue handdruk gekry, maar anders as met genl. Evered Poole se verwydering as hoof van die weermag, was Roos se bedanking nie ’n verrassing nie. ''[[The Star]]'' het byvoorbeeld destyds geskryf: "Sy uitvoerende take as direkteur-generaal is een-een weggekalwe tot daar vir hom amper niks oor was om te doen nie." Maar nes in Poole se geval, is aangekondig dat Roos se pos weggeval het. So het Meyer hoof van die uitsaaiwese in Suid-Afrika geword. ''The Star'' het in sy kommentaar geskryf: "In sy 24 jaar in die uitsaaiwese was mnr. Roos deurgaans ’n kampvegter vir onpartydigheid in die uitvoering van die SAUK se taak en die handhawing van demokratiese beginsels in die uitsaaiwese. Hy het altyd kragtig gestry teen enige poging om die SAUK in ’n propagandamasjien van die regering te omskep." Die ''[[Sunday Times]]'' het op 16 April 1961 geskryf: "Die regering en die Broederbond het hul vier jaar lange stryd gewen om van mnr. Gideon Roos ontslae te raak. By sy vertrek is die laaste hindernis verwyder wat gekeer het dat die uitsaaiwese in Suid-Afrika heeltemal in politieke hande beland." Dié koerant het berig dat Roos hulle ’n tydjie vantevore vertel het: "Die SAUK lewer ’n diens aan die publiek en dien dus die publiek, nie die regering nie." == Uitgewerk by die SAUK == [[Lêer:Gideon Roos.jpg|duimnael|regs|200px|Dr. Gideon Roos, toe hy direkteur-generaal van die [[SAUK]] was.]] Met Meyer se aanstelling in 1959 as raadsvoorsitter, is ’n nuwe pos, uitvoerende voorsitter, geskep. So kon Meyer nie net die korporasie se beleidsrigting bepaal nie; hy het ook oorheersende administratiewe en uitvoerende mag gehad. Hy het die teuels styf vasgehou, veral met betrekking tot sake van politieke belang. Roos en Meyer se mening oor die uitsaaiwese het lynreg verskil. Iemand moes kopgee en, soos destyds gewoonlik die geval was, sou dit nie die Broederbonder wees nie. In 1961 het [[Jannie Kruger]] as redakteur van ''[[Die Transvaler]]'' bedank om die SAUK se kulturele raadgewer te word, ’n pos wat Meyer, Broederbond-voorsitter van 1960 tot '72, geskep het vir ’n vername mede-Broeder. Sommige lede van die publiek en parlement het hewig beswaargemaak teen Kruger se reeks praatjies, ''Die Suid-Afrikaanse Toneel'', wat hulle gemeen het tekenend was van politieke partydigheid in die SAUK. Aan dié praatjies kon Roos niks doen nie omdat dit, volgens hom, "op hoër vlak" goedgekeur is. Meyer se volgende stap om Roos se mag in te perk, was om direkteurs met bepaalde take aan te stel. Roos was wel een van hulle, maar beheer oor die uitsaaiwese – wat tot dusver in sy hande was – is verdeel tussen vyf mense, van wie drie Broeders was: dié in beheer van administrasie, finansies en programme. Al waarmee Roos oorgebly het, was [[Springbokradio]] en die Afrikadiens, wat bitter min beleidsrigting of administrasie behels het. Die meeste personeellede was ontsteld omdat hulle gemeen het Roos se invloed is ingekort en dat hy verneder is. Hy het ’n reputasie opgebou vir nougesette regverdigheid en as iemand wat harmonie tussen Afrikaans- en Engelssprekende personeel geskep het. Op ’n afskeidsparty in die SAUK-gebou in Johannesburg op [[1 Junie]] [[1961]] het Roos aan sy personeel gesê: "Ek sou graag die res van my werklewe in diens van die radio in Suid-Afrika wou deurgebring het, maar ’n mens kan nie altyd doen wat jy wil nie." Aan ''[[The Star]]'' het hy gesê: "Dis nie maklik om jou wortels uit te trek en weg te breek van ’n beroep wat ek so liefhet soos die radiowese het nie. Ek het gehoop ek sou die voorreg gehad het om my land en my volk in die radiowese te dien tot die dag dat ek aftree." En 33 jaar later, in 'n onderhoud met ''[[Beeld]]'', het hy, terwyl hy verkies het om nie oor sy bedanking te praat nie, gesê dit was "uit beginsel" en bygevoeg: "Sê maar ons het verskil oor die rol en wese van 'n openbare uitsaaidiens in 'n veelrassige en veeltalige Suid-Afrika."<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994.</ref> Met Roos se uittrede is die Broederbond stewig in beheer geplaas van ’n magtige propagandamasjien. In 1962 het hy voorsitter en hoofbestuurder van Samro geword,<ref name="roberts" /> 'n organisasie wat deur sy toedoen tot stand gekom het en waarvan hy meer as 30 jaar lank voorsitter was, tot kort voor sy dood.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/08/23/4/4.html Afrikaanse kerkliederskat geboekstaaf]. ''[[Die Burger]]'', 23 Augustus 1994.</ref> Met die viering van Samro se 30-jarige bestaan op [[29 November]] [[1992]] was sy jaarlikse omset aan tantième meer as R46&nbsp;miljoen, verreweg die hoogste van enige soortgelyke organisasie in Afrika.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/10/17/4/9.html Samro reg vir groot galakonsert], ''[[Die Burger]]'', 17 Oktober 1992.</ref> Later het hy ook die Dramatiese, Artistieke en Letterkundige Regteorganisasie (Dalro) gestig en dieselfde betrekking daar beklee. == Belangstelling in musiek, toneel en sake == [[Lêer:Esther Mentz en Chris Lessing by lede van die Asaf-koor in Carmen in 1946, die eerste keer dat 'n opera in Afrikaans in Johannesburg opgevoer is.jpg|duimnael|links|300px|[[Esther Mentz]], dr. Roos se eggenote, en Chris Lessing by lede van die Asaf-koor in ''Carmen'' in 1946, die eerste keer dat 'n opera in [[Afrikaans]] in [[Johannesburg]] opgevoer is. Roos het die opera vertaal en dis op [[23 Maart|23]] en [[27 Maart]] opgevoer. Die dirigent was John Connel.<ref>{{af}}Stead, Rinie in ''Lantern'', Desember 1963.</ref>]] Roos was 'n begeesterde ondersteuner van musiek en het heel eiesoortige bydraes tot die toonkuns in Suid-Afrika gelewer. Hy het byvoorbeeld 15 operas en nege operettes in Afrikaans verwerk en was jare lank lid van [[Truk]] se bestuurskomitee vir musiek; van 1979 af as voorsitter. Hy was ook voorsitter van die Johannesburgse Musiekvereniging. Onder sy bestuur het Samro deur die toekenning van pryse en beurse en die publikasie van oorspronklike Suid-Afrikaanse musiek en 'n boek of twee, een van die voorste beskermhere van die plaaslike toonkuns geword. Samro het ook hulp verleen met die vervaardiging van 'n aantal grammofoonplate.<ref>{{af}}Malan, dr. Jacques P. (hoofred.) 1986. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie''. Deel IV. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> Roos en Pieter de Waal het 'n groot rol gespeel in die uitbouing van die B-program (later die Afrikaanse program genoem) van die SAUK wat bygedra het tot die bevordering van Afrikaans landwyd. Dit het nuwe geleenthede geskep vir skrywers van Afrikaanse dramas en vervolgverhale en vir kunstenaars om dit oor die radio aan te bied.<ref name="stals" /> Van die organisasies waartoe hy behoort het, was die Association Littéraire et Artistique Internationale (Alai, wat in 1878 gestig is en vandag nog wetshervorming voorstel met betrekking tot wêreldwye kopiereg), die Internationalen Gesellschaft für Urheberrecht (Intergu, die Internasionale Vereniging vir Kopiereg, gestig in 1954),<ref>{{de}}[http://www.intergu.de/ Intergu se webtuiste]. URL besoek op 6 November 2016.</ref> die Confédération Internationale des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs (Cisac, wat in 1926 in [[Frankryk]] as nieregeringsorganisasie sonder winsoogmerk gestig is om die regte van skeppers wêreld te beskerm),<ref>{{en}}[http://www.cisac.org/ Cisac se webtuiste]. URL besoek op 6 November 2016.</ref> en die South African Association for the Protection of Industrial Property. Op sake- en kultuurgebied was hy direkteur van die Commercial Union Assurance Company of SA, van die Grootvlei Propriety Mines Ltd., en van die Johannesburgse Burgerteater-vereniging, uitvoerende trustee van die Suid-Afrika-Stigting, voorsitter van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Internasionale Betrekkinge (Witwatersrandse tak), van die Suid-Afrikaanse Genootskap van Internasionale Reg, en lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]],<ref name="roberts" /> en [[Truk]] se raad. Hy het ook in uitvoerende hoedanigheid gedien in die Nasionale Opera-assosiasie van SA en was sedert 1973 voorsitter van die beoordelaarspaneel van die [[Nederburg]]-operaprys.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/10/03/11/7.html Persoonlik], ''[[Die Burger]]'', 3 Oktober 1989. URL besoek op 8 November 2016.</ref> == Eerbewyse == Roos, wat vier keer vereer is vir sy bydrae tot die kultuurlewe in Suid-Afrika, het die erenaam mnr. Musiek gekry omdat hy gesorg het vir outeursregbeskerming vir Suid-Afrikaanse komponiste, liedjieskrywers en dramaturge.<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994.</ref> Op [[Unisa]] se lentegradeplegtigheid op [[29 September]] [[1989]] het dr. Roos die eredoktorsgraad Musicologiae (Musiekkunde) van [[Unisa]] ontvang.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/10/03/11/7.html Persoonlik], ''[[Die Burger]]'', 3 Oktober 1989. URL besoek op 8 November 2016.</ref> Drie jaar later, in April 1991, het die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] Roos met 'n besondere erepenning vir die bevordering van die uitsaaiwese en uitvoerende kunste vereer.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/04/25/3/8.html Akademiepryse vir 14; Bosch postuum vereer], ''[[Die Burger]]'', 25 April 1992. URL besoek op 8 November 2016.</ref> In 1994 het die [[Universiteit van die Witwatersrand]] 'n eredoktorsgraad in die regte aan hom toegeken vir sy "uitmuntende bydrae tot die intellektuele lewe van Suid-Afrika". Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] het sy prestigeprys vir die bevordering van die skeppende kunste aan hom toegeken.<ref name="152-11mrt99" /> == In sy eie woorde == Laetitia Pople het in 1994 'n onderhoud met dr. Roos vir ''[[Beeld]]'' gevoer nadat hy kort tevore sy tweede eredoktorsgraad ontvang het. Sy het hom indertyd as "nog fier en regop" beskryf. In dié onderhoud het hy onder meer gesê:<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994. URL besoek op 8 November 2016.</ref> * '''Oor kopiereg''': "In die Tien Gebooie staan jy mag nie jou naaste se materiële besittings steel nie, maar 'n mens vergeet maklik van die 'of iets' (geesteskeppings soos musiek, drama en poësie) in daardie gebod. Ons maak 'n magdom wette om ons materiële besittings te beskerm, maar geen wette om ons geesteskeppings te beskerm nie. Die uitvoerende kunstenaar maak geld, maar die skeppende kunstenaar is kwesbaar." * '''Oor die ontstaan van Dalro''': "Ons (Samro en Dalro) kan nee sê namens komponiste, dramaturge en skrywers en ons kan betaling vir die skeppende kunstenaar eis. Breytie Breytenbach het eendag radeloos kom aanklop en gesê hy kan nie nee sê vir kerkvereningings nie. Daarom het ons Dalro gestig." * '''Oor die beskerming van outeursreg''': "As iemand in die vroeë dae 'n gedig op 'n tablet geskryf het en iemand het die tablet gekoop, was die gedig syne. Dié voor-Renaissance kunstenaar was heel tevrede om anoniem te bly en te skep tot eer van God. Die Renaissance het egter 'n individualistiese kunstenaar na vore laat tree, iemand wat trots is op sy werk en erkenning en vergoeding eis. Die ontdekking van die boekdrukkuns in 1485 het tot grootskeepse, ongeoorloofde nadrukkery gelei. Martin Luther was een van die eerste skrywers wat sy stem dik gemaak het oor die reg en beskerming van die skrywer. Daarna het koninklike bevoorregting gegeld net sekere drukkers kon boeke herdruk en dit het natuurlik ook gelei tot sensuur. Dit is baie ironies. As 'n mens na die geskiedenis kyk, is dit die gebruiker of leser van 'n teks wat beskerm word en nie die skrywer of skepper daarvan nie." * '''Oor sy eerste loopbaankeuse, die regte''': "Ek het nie geweet wát ek wil doen nie en het my toe maar vir die klassieke tale Grieks en Latyn laat inskryf en drie jaar later vir 'n graad in die regte aan die Universiteit van Stellenbosch. Ek is net ná universiteit tot die Balie toegelaat met 'n salaris van R6 per maand en moes van nege tot vyf op kantoor sit. Dit was die jaar van die [[Groot Depressie]], mense het nie geld gehad vir hofgedinge nie. Ek het 'n maand gehou en toe gevra om van die rol geskrap te word." * '''Oor sy ontmoeting met sy lewensmaat''': "Ek het 'n gróót slag geslaan met daardie eisteddfod (in 1931, toe hy 22 was). Benewens my vrou het ek ook 'n goue medalje vir sang ontvang en is ek ook werk as 'n omroeper aangebied!" * '''Oor sy besonder lang loopbaan''': "My stokperdjie is nou my werk. Ek het jare gelede gholf gespeel, maar nie veel erg daaraan gehad nie. Om vandag by te bly, is 'n heeltydse werk. Die rekenaar het die beskerming van outeursreg ingrypend verander. Ek moet baie lees om by te bly. Het jy geweet 'n mens kan deesdae tot 750 uur se musiek op 'n [[mikroskyfie]] stoor? Die implikasies vir outeursreg is verreikend!" == Gesinslewe == [[Lêer:Grafsteen van dr Gideon Roos en Esther Mentz in die Onderpapegaaiberg-begraafplaas op Stellenbosch.JPG|duimnael|270px|regs|Dr. Roos en sy vrou, [[Esther Mentz]], se grafsteen in die Onderpapegaaiberg-begraafplaas op [[Stellenbosch]].]] Roos is op [[8 Januarie]] [[1938]] met [[Esther Mentz]] (1911–1986),<ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=582259 Hul grafsteen soos te sien op die webtuiste van die GGSA]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> aktrise en operasangeres, getroud. Uit dié huwelik is twee seuns en 'n dogter gebore. Hulle het jare lank by Lystanwoldweg 12, Saxonwold, [[Johannesburg]], gewoon. Sy belangstellings was volkereg, internasionale sake, gholf en tuinmaak. Die klubs waartoe hy behoort het, was onder meer die Rand-klub, Pretoria-klub, Staatsdiensklub (Kaapstad) en die Constantiaklub (Pretoria).<ref>{{af}}{{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers.</ref> Hy is op [[9 Maart]] [[1999]] in die ouderdom van 89 jaar, drie maande en nege dae aan 'n hartaanval dood nadat hy in die Randse Klub in Johannesburg inmekaargesak het pas nadat hy 'n praatjie oor radiokommunikasie gelewer het.<ref name="152-11mrt99" /> == Filmografie == * [[Springbok (rolprent)|Springbok]], 1976 as Charles * [[Boemerang 11:15]], 1972 as Johan van Buuren * [[Sien jou môre]], 1970 as mnr. Bell * [[Lied in My Hart]], 1970 as Weber * ''[[The Cape Town Affair]]'', 1967 as hoof van veiligheidstak (nie erken nie) * [[Pinkie se Erfenis]], 1946 as dr. Hendrik Steenkamp * [[Donker Spore]], 1944 as Koos Kok == Bronne == * {{af}} Beyers, C.J. 1987. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel V''. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]]. * {{af}}{{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers. * {{af}} Malan, dr. Jacques P. (hoofred.) 1986. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie. Deel IV''. Kaapstad: Oxford University Press. * {{en}} Potgieter, D.J. 1970. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 2''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{en}}Roberts, T. (hoofredakteur). 1975. ''Who's Who of Southern Africa''. Johannesburg: Combined Publishers (Edms) Bpk. * {{af}} Stals, prof. dr. E.L.P. (red.). 1986. ''Afrikaners in die Goudstad, Deel 2. 1924–1961''. Pretoria: HAUM Opvoedkundige Uitgewery. * {{en}} [[Hans Strydom (verslaggewer)|Strydom, Hans]] en Wilkins, Ivor. 1984. ''The Super-Afrikaners''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers. * {{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]]. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [https://www.google.co.za/maps/@-26.1612073,28.0376519,3a,38.4y,131.55h,96.22t/data=!3m6!1e1!3m4!1sO6NlPH87ArGGzgHMwqrIJw!2e0!7i13312!8i6656 In hierdie huis by Lystanwoldweg 12, Saxonwold, Johannesburg, het die Roos-egpaar jare lank gewoon]. URL besoek op 6 November 2016. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roos, Gideon}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse omroepers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] gzyvcfrwnb8rbkuf6sw9o5bbii478lb 0 116867 2964649 2770148 2026-09-02T23:02:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964649 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Prof J Chris Coetzee, 1949.jpg|duimnael|regs|200px|Prof. J. Chris Coetzee, 1949.]] Prof. '''Johannes Christiaan Coetzee''', algemeen bekend as J. Chris Coetzee (plaas Dassiepoort, [[Venterstad]], [[Kaapkolonie]], [[8 Maart]] [[1893]] – Karmel, [[Pretoria]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]], [[6 Desember]] [[1989]]<ref>{{Cite web|url=https://morneweb.wordpress.com/2017/12/06/6-desember/|title=Prof. J. Chris Coetzee in Karmel, Pretoria, oorlede|language=Afrikaans|access-date=22 Augustus 2018}}</ref>) was rektor van die [[PU vir CHO]] en skrywer van talle vakkundige werke oor die opvoedkunde.<ref name="dspace.nwu.ac.za">{{Cite web|url=https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/13388/Eeufeesgedenkprogram%20van%20die%20Teologiese%20Skool%20van%20die%20GKSA%20en%20die%20PU%20vir%20CHO.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Eeufeesgedenkprogram van die Teologiese Skool van die GKSA|date=1969|website=dspac.nwu.za.za|publisher=PU vir CHO|access-date=23 August 2018|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120165959/https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/13388/Eeufeesgedenkprogram%20van%20die%20Teologiese%20Skool%20van%20die%20GKSA%20en%20die%20PU%20vir%20CHO.pdf?sequence=1&isAllowed=y|url-status=dead}}</ref> Hy was getroud met [[Aletta Coetzee|Aletta Johanna van Rooy]]. == Herkoms en skoolopleiding == [[Beeld:Theos eerste span, Teologiese Skool Potchefstroom, 1912.jpg|duimnael|regs|320px|<div style="font-size:90%;">Die eerste rugbyspan van die klub "Theos" aan die Teologiese Skool Potchefstroom, 1912. Voor: [[Charles du Toit|C.M.W. du Toit]], L. Erasmus. Middel: J. Ennis, F.J. Potgieter, prof. A.C.P. Duvenage, [[David Kotzé|D.N. Kotzé]] (kapt.), P.J.H. Coetzee (sekr.), F.H. Duvenage, J. Chris Coetzee. Agter: A. de Beer, [[J.V. Coetzee]], M.J. Heystek, [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], J.J. Bezuidenhout, H.A. Steyn, N.P.J. Steyn, H.J. van der Walt.</div>]] Chris Coetzee was die tweede oudste kind van Johannes Lodewicus Coetzee<!-- (plaas Eselshoek, 15 September 1869 – Venterstad, 9 Februarie 1934) --> en Johanna Margaretha Kruger<!-- (plaas Vlakplaas, 21 Januarie 1870 – plaas Dassiepoort, 23 November 1943)-->. Sy kinderjare was sorgeloos en gelukkig. Volgens sy eie vertelling is hy "opgevoed in die vrese van die Here en touwys gemaak in wêreldlike kennis deur sy moeder veral, wat besonder skrander was". Coetzee is in 1902 vir die eerste keer skool toe ná die [[Tweede Vryheidsoorlog|Driejarige Oorlog]], maar na ’n privaat rebelleskool onder ene G. Knothe. Ná sowat ’n jaar het mnr. Knothe die dorp verlaat (na alle waarskynlikheid Venterstad), en is Coetzee noodgedwonge na die goewermentskool waar die kinders van Kaapse rebelle aanvanklik verag en/of afgeknou is. Einde 1908 het hy die "School Higher" afgelê en begin 1909 saam met meester G.G. Rossouw na [[Worcester]] in die [[Boland]] gegaan. Daar het hy einde 1909 onder [[Paul Roos]], die oud-Springbokkaptein, gematrikuleer, kort voor dié hoof van die Worcesterse Jongenskool in April 1910 [[Stellenbosch]] toe verhuis het om daar sy lewenstaak te verrig aan die skool wat later sy naam sou dra, die [[Paul Roos Gimnasium]]. Feitlik alle onderwys aan die Jongenskool op Worcester was destyds deur medium van Engels, met net ’n bietjie onderrig in [[Nederlands|Hollands]]. == Naskoolse opleiding == [[Beeld:Personeel van die CNO-skool Steynsburg, omstreeks 1916.jpg|duimnael|links|300px|Die personeel van die CNO-skool op [[Steynsburg]]. J. Chris Coetzee sit voor links.]] Van begin 1910 tot einde 1912 het Coetzee aan die literariese departement van die Teologiese Skool van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] op [[Potchefstroom]] studeer. Uit dié departement sou enkele jare later die Potchefstroom Universiteitskollege en eindelik die [[PU vir CHO]] ontstaan. Nadat hy die gekombineerde graad B.A.-Sc. (''Arts and Science'') behaal het, is hy deur die toedoen van ds. [[Willem Postma]], wat toe predikant van die [[Gereformeerde kerk Bloemfontein]] was, na die Grey-universiteitskollege (GUK) in die Vrystaatse hoofstad om daar verder te studeer in geskiedenis en opvoedkunde. In Junie 1914 het hy die Voorlopige Unie-O.1 deur medium van Afrikaans afgelê. Die Finale O.1 het hy in 1917 aan die GUK behaal met ’n verhandeling oor ''Die onderwys van die geskiedenis op middelbare skool''. In 1921 kom die M.A. (Moderne Tale) aan die beurt met ’n verhandeling oor ''Faktore in die opbloei van die Afrikaanse taal'' (volgens ’n ander bron ''Die faktore vir die opbloei van die Afrikaanse letterkunde'') en in 1923 die M.Ed. met ’n verhandeling oor ''Adolessente psigologie''. In 1925 behaal hy die graad D.Phil. aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (waarvan die PUK destyds ’n konstituerende kollege was) onder promotorskap van prof. E. Eybers op ’n proefskrif oor ''Eksperimentele opvoedkundige studies'' (oftewel ''Eksperimentele ondersoekings na die algemene en rekenkundige bekwaamheid van skoolkinders op enkele Transvaalse skole''). == Onderwyser == [[Beeld:Matriekklas van die Steynsburgse Gimnasium met die latere prof J Chris Coetzee, 1918.jpg|duimnael|regs|320px|Die matriekklas van die [[Steynsburg]]se Gereformeerde Gimnasium. Coetzee sit in die middel. Volgens die fotobron is dit die matrieks van 1918, maar hy het reeds in 1917 na Potchefstroom gegaan.]] [[Beeld:Prof J Chris Coetzee en Aletta van Rooy op hul troudag.jpg|duimnael|links|200px|Prof. Coetzee en sy vrou, [[Aletta Coetzee|Lettie]], op hul troudag, [[27 Maart]] [[1920]].]] Chris Coetzee het middel 1914 na die Noordoos-Kaap teruggekeer en werk van Julie daardie jaar tot Junie 1917 as onderwyser in wiskunde, natuur- en skeikunde, Latyn en Hollands vir st. 7 – 10 aan die Gereformeerde Gimnasium op [[Steynsburg]]. Van Julie tot Desember 1916 het hy as hoof van die Gimnasium sowel as die [[Normaalskool, Steynsburg|Opleidingskool]] aldaar waargeneem. Middel 1917 het hy na [[Potchefstroom]] teruggekeer en van toe tot Desember 1920 was hy onderwyser in wiskunde en skeinat aan die [[Potchefstroom Gimnasium]], wat in 1915 hoofsaaklik deur ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], Gereformeerde predikant, se toedoen tot stand gekom het. Intussen was hy van 1919 tot 1924 ook deeltydse dowent, tesame met D.J. van Rooy, in wiskunde, toegepaste wiskunde en natuurkunde aan die Potchefstroomse Universiteitskollege (PUK). == Dosent == Begin 1921 is Coetzee aangestel as dosent in wiskunde, natuurkennis en skoolorganisasie en –tug aan die Potchefstroomse Onderwyskollege (POK), waarvan hy waarnemende hoof was van Oktober tot Desember 1924. Op [[24 Februarie]] [[1924]] het hy na die PUK teruggekeer toe hy aangestel word as professor in opvoedkunde. Van 1934 tot 1951 was hy dekaan van die fakulteit opvoedkunde en van 1951 tot 1953 ondervoorsitter van die senaat. == Rektor == Hy is in 1953 as rektor van die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] (nou deel van [[Noordwes-Universiteit]]) aangestel, deur prof. [[Joon van Rooy]] op te volg. Hy het hierdie pos beklee tot 1964.<ref>{{Cite web|url=http://www.koersjournal.org.za/index.php/koers/article/view/274|title=Ses dekades opvoedingsfilosofie sedert J. Chris Coetzee – waar staan ons vandag?|last=van der Walt, J. L.|date=2005|publisher=PU for CHE|language=Afrikaans|access-date=22 Augustus 2018}}</ref> Gedurende sy tydperk as rektor het hy lande in Europa besoek om te leer hoe universiteite wêreldwyd funksioneer.<ref name="nwu.ac.za">{{Cite web|url=http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/679/Hoofstuk3.pdf.txt?sequence=35|title=Beginsels en beleid|website=nwu.ac.za|language=Afrikaans|access-date=22 August 2018|archive-date=17 Julie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717154349/http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/679/Hoofstuk3.pdf.txt?sequence=35|url-status=dead}}</ref> Hy het hom bearbei vir Christelike Nasionale Onderwys.<ref>{{cite document|title=An examination of the influence of Christian National Education, or Christian National on principles underlying white and black education South Africa 1948-1982|author=Hofmeyr, J.M.|date=1982|publisher=University of the Witwatersrand|citeseerx=10.1.1.844.5963}}</ref> Terwyl hy rektor was, het hy voortgegaan om geadviseerde nagraadse studente op die gebied van opvoedkunde te onderrig.<ref name="nwu.ac.za" /> In hierdie tydperk het hy ook boeke oor die onderwerp van opvoedkunde geskryf.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=Te8JuQEACAAJ&q=Annotated+Bibliography+of+Research+in+Education+-+Part+5|title=Book: Annotated Bibliography of Research in Education|last=Coetzee|first=Johannes Christiaan|year=1970}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=dFXVnQEACAAJ|title=Boek: Inleiding tot die algemene teoretiese opvoedkunde|last=Coetzee|first=Johannes Christiaan|year=1953|language=Afrikaans}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=vrapmAEACAAJ|title=Boek: Beginsels en Metodes Van Die Laer Onderwys|last=Coetzee|first=Johannes Christiaan|language=Afrikaans}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://worldcat.org/identities/lccn-n93049377/|title=Johannes Christiaan Coetzee}}</ref> == Erkenning == [[Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika, Pretoria, 1933.jpg|300px|duimnael|regs|'''1933''': Die Algemene Sinode van die GKSA in sitting [[Pretoria]], afgeneem op die trap van die [[Uniegebou]]. <small>(byskrif beskikbaar)</small><!-- Eerste ry: A. Postma, [[Pieter Snyman|P.G.W. Snyman]], [[Derk Rumpff]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Izak Krüger|I.D. Krüger]], prof. J.C. Coetzee, [[T.T. Spoelstra]], A.S.E. Yssel, [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[W.J. Postma]], J.P. van den Berg, I.J. van der Walt. Tweede ry: [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], J.M. de Wet. Tweede ry: [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], B. de Klerk, [[Stephanus van der Walt|S.J. van der Walt]], L.S. van der Walt, [[Jan Schutte|J. Schutte]], [[N.H. van der Walt]], E.I.J. Venter, [[H.S. van Jaarsveld]], [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[Douw Venter|D.G Venter]], [[J.V. Coetzee]]. Vierde ry: J. van Rooy, [[Abraham Aucamp|A. Aucamp]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Vyfde ry: [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[J.H. Kruger]], [[G.H.J. Kruger]], [[Willem Venter|W.F. Venter]], [[Izak Lessing|I.J. Lessing]], [[Jan du Plessis|J.B. du Plessis]], [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[Jan de Bruin|J.L. de Bruin]], [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], F.P.J. Snyman. -->]] [[Lêer:Staf en studente van die PUK, 1933.jpg|duimnael|links|300px|Personeel en studente van die Potchefstroomse Universiteitskollege, 1933. Prof. Coetzee is links van prof. [[Ferdinand Postma]], wat in die middel is.]] Dr. [[Gert van der Vyver|G.C.P. van der Vyver]] skryf in ''My erfenis is vir my mooi'' (die gedenkboek by die eeufees van die [[Teologiese Skool Potchefstroom]], 1969) dat dit moeilik is om in die beperkte omvang van die lewenskets in daardie boek ’n volledige beeld van "hierdie groot geleerde" te gee; daarom neem hy die woorde oor van "’n beter kenner as skrywer hiervan" (wie se naam hy ongelukkig nie noem nie): "Ons kan hom as pionier en grondlegger van die opvoedkunde in die Afrikaanse taal beskou . . . Hy is dus pionier en die vader van die Afrikaner se volkspedagogiek omdat hy die eerste en vernaamste boumeester daarvan was en gebly het." Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] het prof. Coetzee in 1957 vereer met die Stalsprys vir Taal en Geesteswetenskappe (Afdeling Opvoedkunde). Eredoktorsgrade is aan hom toegeken deur die Universiteite van Potchefstroom vir Christelike Hoër Onderwys en [[Universiteit van Pretoria|Pretoria]].<ref>{{af}} [http://www.koersjournal.org.za/index.php/koers/article/viewFile/658/772 Die wese, funksie en plek van die universiteit: die siening van J. Chris Coetzee]. URL besoek op 18 November 2016.</ref> Coetzee het etlike buitelandse reise onderneem en konferensies bygewoon, onder meer in die [[Verenigde State van Amerika]] en [[Kanada]], waarheen sy eggenote hom vergesel het. Hy was ’n oortuigde voorstander van Christelik-nasionale onderwys (CNO). Dr. Van der Vyver skryf hy het deur middel van sy geskrewe en gesproke woord ’n stempel afgedruk op die onderwys in Suid-Afrika. "Wat ’n seën dat hierdie diep gelowige onderwysman en kultuurleier van formaat sy kragte van hart en verstand aan die PU vir CHO kon gee. Die tyd van sy rektorskap word dan ook gekenmerk deur fenomenale groei en uitbreiding." Met die jare het meer as 600 onderwysers onder hom afstudeer en is sowat 100 meestersverhandelings en 60 doktorsdissertasies onder sy leiding saamgestel. == Publikasies == Uit prof. Coetzee se pen het verskyn: ''Eksperimentele opvoedkundige studies'' (1926); ''Psigoanalise, deel I'' (1928); ''Psigoanalise, deel II'' (1929); ''Verstandsmeting'' (1931); ''Vraagstukke van die Opvoedkundige Politiek'' (1933); ''Die kind en sy godsdiens'' (1933); ''Die Gereformeerde beginsel en die onderwys in Transvaal 1859-1937'' (1939); ''Die moderne opvoeding'' (1939); ''Die eerste beginsels van die Calvinistiese opvoeding'' (1940); ''Onderwys in Transvaal'' 1838-1937 (1941); ''Inleiding tot die Empiriese Opvoedkunde'' (1942); ''Opvoedkundige teorie en praktyk deur die eeue'' (1943); ''Inleiding tot die Historiese Opvoedkunde'' (1943, 1958, 1936); ''Inleiding tot die Teoretiese Opvoedkunde'' (1944); ''Inleiding tot die Praktiese Opvoedkunde'' (1948, 1964); ''A comparitive study of higher education in the U.S.A. and the Union of South Africa'' (1959); ''Geannoteerde bibliografie van ongepubliseerde proefskrifte en verhandelinge oor opvoedkundige en aanverwante vraagstukke'' (tot 1949). Hierbenewens was hy medewerker aan etlike versamelwerke en het talle artikels van hom in buitelandse en plaaslike tydskrifte verskyn. == Huwelikslewe == [[Beeld:Aletta Coetzee.jpg|duimnael|regs|180px|[[Aletta Coetzee]], prof. Coetzee se vrou van 1920 tot haar dood in 1978.]] Coetzee is op [[27 Maart]] [[1920]] op [[Aliwal-Noord]] getroud met [[Aletta Coetzee|Aletta Johanna van Rooy]] (1894–1978) van [[Steynsburg]], die tiende kind van [[Charles van Rooy]]. Uit dié huwelik is vier kinders gebore, van wie dr. J.C. Coetzee predikant van die Gereformeerde kerke [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] (1964–1968) en [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] (1968–1970) was en daarna professor aan die Teologiese Skool Potchefstroom van 1971 tot sy [[emeritaat|aftrede]] in 1998. Hy is oorlede op [[10 Oktober]] [[2002]].<ref>{{af}} Vogel, ds. Willem (red.). 2015. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2016''. Potchefstroom: Administratiewe Buro.</ref> Die vier kinders was: # Lodewicus Charl (Loutjie), Potchefstroom, 25 Februarie 1925 – Pretoria 12 Junie 2010. # Susanna Maria (Marietjie), Potchefstroom, 13 Desember 1930 – Pretoria, 20 Oktober 2004 # Antoine Charles Auguste (Charl), Potchefstroom, 2 September 1933 # Johannes Christiaan (Christi), Potchefstroom, 2 Mei 1936 – Potchefstroom, 10 Oktober 2002 == Bronne == * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] ''Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1969. ''My erfenis is vir my mooi''. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekfonds. * {{af}} [http://www.vanrooy.org.za/b7.html Die familie Van Rooy in Suid-Afrika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707170232/http://www.vanrooy.org.za/b7.html |date= 7 Julie 2018 }}. URL besoek op 18 November 2016. * [https://drive.google.com/open?id=0B0w3ECBowLnCWUN6dHpNNVBFRnM 'n Bandopname van prof. Coetzee, deur homself gemaak in 1971]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Coetzee, J Chris}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse opvoedkundiges]] [[Kategorie:Geboortes in 1893]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] as3zonelotgrx4jt3g9o2g2133v8br3 0 119723 2964639 2958471 2026-09-02T21:50:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964639 wikitext text/x-wiki [[Lêer:EM spectrum.svg|duimnael|Die elektromagnetiese spektrum met infrarooi langs sigbare lig aangedui.]] '''Infrarooispektroskopie''' (word ook '''IR-spektroskopie''' of '''vibrasiespektroskopie''' genoem) is die meting van die interaksie van die [[infrarooi]]-gedeelte van die [[elektromagnetiese spektrum]] met materie deur [[Spektraallyn|absorpsie, emissie]] of refleksie. Dit word gebruik om [[chemiese verbinding]]s of [[funksionele groep]]e in vaste, vloeibare of gasvormige vorm te bestudeer en te identifiseer. Dit kan gebruik word om nuwe materiale te karakteriseer of bekende en onbekende [[Monster (wetenskap)|monsters]] te identifiseer. Infrarooispektroskopie word uitgevoer met 'n instrument genaamd 'n infrarooi spektrometer (of spektrofotometer) wat 'n infrarooi spektrum produseer. Tipiese frekwensie-eenhede wat in IR-spektra gebruik word, is wederkerige sentimeter (soms genoem golfgetalle), met die simbool cm{{Sup|−1}}. Eenhede van IR-golflengte word gewoonlik in mikrometers aangewys (voorheen genoem "mikrone"), simbool μm, wat op 'n wederkerige manier met golfgetalle verband hou. 'n Algemene laboratoriuminstrument wat hierdie tegniek gebruik, is 'n Fourier-transform infrarooispektrometer (FTIR). Tweedimensionele infrarooispektroskopie is ook moontlik. == Teorie == Infrarooispektroskopie benut die feit dat [[Molekuul|molekules]] frekwensies absorbeer wat kenmerkend is van hul struktuur. Hierdie absorpsies vind plaas teen die resonante frekwensies, dit wil sê die frekwensie van die geabsorbeerde straling pas by die vibrasiefrekwensie. Die energieë word beïnvloed deur die vorm van die molekulêre potensiële energie-oppervlaktes, die massas van die atome en die gepaardgaande vibroniese koppeling. Die molekule se elektroniese grondtoestandvibrasies kan benader word deur 'n harmoniese ossillator en die resonante frekwensies hou dan verband met die normale vibrasiemodusse van hierdie stelsel. Die resonante frekwensies hou ook verband met die sterkte van die binding en die massa van die atome aan weerskante van die binding. Die frekwensie van die vibrasies word dus geassosieer met 'n bepaalde normale bewegingsmodus en 'n bepaalde bindingstipe. (Sien [[#Wiskundige modelle|Wiskundige modelle]] hieronder) [[Lêer:Bromomethane.gif|duimnael|links|3D-animasie van die simmetriese rek-kompressie-modus van die C–H-bindings van broommetaan]] ===Aantal vibrasiemodusse=== Vir 'n virbasionele modus om deur IR-spektroskopie opgespoor te word, moet dit geassosieer word met veranderinge in die dipoolmoment. 'n Permanente dipool is nie nodig nie, aangesien die reël slegs 'n verandering in dipoolmoment vereis.{{R|Atkins}} [[Lêer:HCl2.jpg|duimnael|[[Soutsuur]]spektrum:Hoë resolusie infrarooi-spektrum van soutsuur in die gastoestand.]] 'n Molekule kan op baie maniere vibreer, en elke manier word 'n ''vibrasiemodus'' genoem. Vir molekules met ''N'' aantal atome, het lineêre molekules ''3N'' – 5 grade vibrasiemodusse, terwyl nie-lineêre molekules ''3N'' – 6 grade vibrasiemodusse het (ook genoem vibrasiegrade van vryheid). As 'n voorbeeld sal [[Water|H{{Sub|2}}O]], 'n nie-lineêre molekule, 3 × 3 – 6 = 3 grade van vibrasievryheid, of modusse hê. Eenvoudige [[Diatomiese molekuul|diatomiese molekules]] het net een binding en net een vibrasieband. As die molekule simmetries is, bv. [[Stikstof|N{{Sub|2}}]], word die band nie in die IR-spektrum waargeneem nie, maar slegs in die Raman-spektrum. Asimmetriese diatomiese molekules, bv. [[Koolstofmonoksied|CO]], absorbeer in die IR-spektrum. Meer komplekse molekules het baie bindings, en hul vibrasiespektra is ook meer kompleks, dit wil sê groot molekules het baie pieke in hul IR-spektra. [[Lêer:Methane rotational-vibrational spectrum.png|regs|duimnael|Rotasie-vibrasiespektrum van metaan (CH₄) in die gastoestand met P-, Q- en R-takke.]] Die atome in 'n CH{{Sub|2}}X{{Sub|2}}-groep, wat algemeen in [[organiese verbinding]]s voorkom en waar X enige ander atoom kan verteenwoordig, kan op nege verskillende maniere vibreer, soos in die tabel getoon. {| class="wikitable" |- ! ! simmetries ! Asimmetries |- style="text-align: center;" ! Radiaal | [[Lêer:Symmetrical stretching.gif|50px]]<br/>Simmetriese strek (ν_s) | [[Lêer:Asymmetrical stretching.gif|50px]]<br/>Asimmetriese strek (ν_as) |- style="text-align: center;" ! Breedwydte | [[Lêer:Scissoring.gif|50px]]<br/>Skêr (δ) | [[Lêer:Modo rotacao.gif|50px]]<br/>Wieg (ρ) |- style="text-align: center;" ! Lengtewydte | [[Lêer:Wagging.gif|50px]]<br/>Waggel (ω) | [[Lêer:Twisting.gif|50px]]<br/>Draai (τ) |} == Gebruike en toepassings == [[Lêer:Portable Screening Devices (1435) (8225044148).jpg|duimnael|Draagbare naby-infrarooispektroskopie toestel wat gebruik word om potensieel onwettige stowwe en dwelms op te spoor]] Infrarooispektroskopie is 'n eenvoudige en betroubare tegniek wat wyd gebruik word in beide [[Organiese chemie|organiese]] en [[anorganiese chemie]], in navorsing en industrie. Dit word gebruik in gehaltebeheer, dinamiese meting en monitering toepassings soos die langtermyn meting van [[Koolstofdioksied|CO{{Sub|2}}]] konsentrasies in kweekhuise en groeikamers deur infrarooi gas ontleders. Dit word ook gebruik in forensiese ontleding in beide kriminele en siviele sake, byvoorbeeld in die identifisering van [[polimeer]]degradasie. Dit kan bv. gebruik word om die bloedalkoholinhoud van 'n vermeende dronk bestuurder te bepaal. IR-spektroskopie is suksesvol gebruik in die ontleding en identifikasie van pigmente in skilderye{{R|ColourLex}} en ander kunsvoorwerpe{{R|Derrick}} soos bv. manuskripte.{{R|labnews}} 'n Nuttige manier om vaste monsters te analiseer sonder die behoefte om monsters te sny, gebruik ''verswakte totale reflektansiespektroskopie''. Deur hierdie benadering te gebruik, word monsters teen die gesig van 'n enkele kristal gedruk. Die infrarooi straling gaan deur die kristal en tree slegs in wisselwerking met die monster by die raakvlak tussen die twee materiale. Met toenemende tegnologie in rekenaarfiltrering en manipulasie van die resultate, kan monsters in oplossing nou akkuraat gemeet word (water produseer 'n breë absorpsie oor die reeks van belang, en maak dus die spektra onleesbaar sonder hierdie rekenaarbehandeling). Sommige instrumente identifiseer ook outomaties die stof wat gemeet word vanaf duisende verwysingsspektra wat in stoor gehou word. Infrarooispektroskopie is ook nuttig om die graad van polimerisasie in polimeervervaardiging te meet. Veranderinge in die karakter of hoeveelheid van 'n spesifieke verband word beoordeel deur teen 'n spesifieke frekwensie oor tyd te meet. Moderne navorsingsinstrumente kan so gereeld as 32 keer per sekonde infrarooi metings oor die reeks van belangstelling neem. Dit kan gedoen word terwyl gelyktydige metings met ander tegnieke gedoen word. Dit maak die waarnemings van chemiese reaksies en prosesse vinniger en meer akkuraat. Infrarooispektroskopie is ook suksesvol op die gebied van [[halfgeleier]]mikro-elektronika gebruik: byvoorbeeld, infrarooispektroskopie kan toegepas word op halfgeleiers soos [[silikon]], [[galliumarsenied]], galliumnitried, [[sinkselenied]], amorfe silikon, silikonnitried, ens.{{R|Lau}} Nog 'n belangrike toepassing van infrarooispektroskopie is in die voedselindustrie om die konsentrasie van verskeie verbindings in verskillende voedselprodukte te meet.{{R|NearIR|NearIR2}} Die instrumente is nou klein, en kan vervoer word, selfs vir gebruik in veldproewe. Infrarooispektroskopie word ook gebruik in gaslek opsporing toestelle soos die DP-IR en EyeCGAs.{{R|Optical}} Hierdie toestelle bespeur koolwaterstofgaslekkasies in die vervoer van aardgas en ru-olie. In Februarie 2014 het [[Nasa|NASA]] 'n opgegradeerde databasis aangekondig, gebaseer op IR-spektroskopie, vir die opsporing van polisikliese [[Aromatiese verbinding|aromatiese]] [[Koolwaterstof|koolwaterstowwe]] in die heelal.{{R|Polisikliese}} Volgens wetenskaplikes kan meer as 20% van die koolstof in die heelal geassosieer word met polisikliese aromatiese koolwaterstowwe (PAK's), moontlike beginmateriaal vir die vorming van lewe. PAK's is blykbaar kort na die [[Oerknal]] gevorm, is wydverspreid deur die heelal, en word geassosieer met nuwe sterre en [[Eksoplaneet|eksoplanete]].{{R|Rachel}} Infrarooispektroskopie is 'n belangrike ontledingsmetode in die herwinningsproses van huishoudelike afvalplastiek, en 'n gerieflike metode om plastiek van verskillende polimere te sorteer.{{R|Sort}} Ander ontwikkelings sluit in 'n miniatuur IR-spektrometer wat gekoppel is aan 'n wolkgebaseerde databasis en geskik is vir persoonlike alledaagse gebruik,{{R|spectrum}} en Naby-infrarooispektroskopiese skyfies wat binne in [[Selfoon|selfone]] en verskeie toestelle geplaas kan word.{{R|Tech}} == Wiskundige modelle == === Klassieke model === Die eenvoudigste model wat hierdie proses beskryf is die ''harmoniese ossilator''. Die potensiaalput V wat die binding tussen twee deeltjies (atome) voorstel word in hierdie model as parabolies gesien: : <math>V = \frac{1}{2} kx^{2}</math> : k=kragkonstante : x=afwyking uit die ewewigsposisie as funksie van die tyd t: x(t) In hierdie model is die krag wat die deeltjies probeer na die ewewigsposisie terug te bring eweredig aan die afwyking x :<math>F= ma = m\ddot{x} = m\frac{\partial^2 x}{\partial t^{2}}= -kx</math> Die klassieke oplossing van hierdie differensiaalvergelyking is 'n kosinus of sinusfunksie: :<math>x(t) = Acos(\omega t)</math> Die frekwensie is: :<math>\omega = \sqrt{\frac{k}{\mu}}</math> Die massa μ is die ''gereduseerde massa''. Vir 'n chemiese binding tussen twee atome is hierdie grootheid: :<math>\frac{1}{\mu }= {\frac{1}{m_1} + \frac{1}{m_2} }</math> === Kwantummodel === Omdat in infrarooispektroskopie die ossilatore wat bestudeer word atome betref, is dit nodig om die kwantisasie van die vibrasietoestande te beskou. Die paraboliese potensiaal kan in die Schrödingervergelyking ingevul word: :<math>H\Psi=E\Psi</math> :<math>-\frac{h^{2}}{8\pi^{2}m} \frac{\partial^2 \Psi}{\partial x^{2}} + V(x)\Psi= E\Psi</math> :<math>-\frac{h^{2}}{8\pi^{2}m} \frac{\partial^2 \Psi}{\partial x^{2}} + kx^{2}\Psi= E\Psi</math> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="Atkins">{{cite book| first1 = Peter W | last1 = Atkins | first2 = Julio | last2 = de Paula |title=Elements of physical chemistry | url = https://archive.org/details/elementsofphysic0000pete_d6u3 |date=2009 |publisher=Oxford U.P |location=Oxford |isbn=978-0-19-922672-6 |pages=[https://archive.org/details/elementsofphysic0000pete_d6u3/page/459 459] |edition=5de |language=en}}</ref> <ref name="ColourLex">{{cite web | title=Infrared Spectroscopy | website=ColourLex | date=12 Maart 2021 | url=https://colourlex.com/project/infrared-spectroscopy/ | access-date=19 Januarie 2022 |language=en}}</ref> <ref name="Derrick">{{cite journal | vauthors = Derrick MR, Stulik D, Landry JM | url = http://www.getty.edu/conservation/publications_resources/pdf_publications/pdf/infrared_spectroscopy.pdf | title = Infrared Spectroscopy in Conservation Science, Scientific Tools for Conservation | publisher = Getty Publications | date = 2000 | language = en | access-date = 19 Januarie 2022 | archive-date = 17 Maart 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220317115732/https://www.getty.edu/conservation/publications_resources/pdf_publications/pdf/infrared_spectroscopy.pdf | url-status = dead }}</ref> <ref name="labnews">{{cite web | first = Paola | last = Ricciardi | url = http://www.labnews.co.uk/features/unlocking-the-secrets-of-illuminated-manuscripts-08-11-2012/ | title = Unlocking the secrets of illuminated manuscripts | access-date = 19 Januarie 2022 | language = en }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Lau">{{cite book | vauthors = Lau WS |title= Infrared characterization for microelectronics|url=https://books.google.com/books?id=rotNlJDFJWsC |publisher= World Scientific |date= 1999 |isbn=978-981-02-2352-6 |language=en}}</ref> <ref name="NearIR">{{cite book | last=Osborne | first=Brian G. | title=Near-Infrared Spectroscopy in Food Analysis | publisher=John Wiley & Sons, Ltd | publication-place=Chichester, UK | date=30 Oktober 2000 | doi=10.1002/9780470027318.a1018 |language=en}}</ref> <ref name="NearIR2">{{cite journal | vauthors = Villar A, Gorritxategi E, Aranzabe E, Fernández S, Otaduy D, Fernández LA | title = Low-cost visible-near infrared sensor for on-line monitoring of fat and fatty acids content during the manufacturing process of the milk | journal = Food Chemistry | volume = 135 | issue = 4 | pages = 2756–60 | date = Desember 2012 | pmid = 22980869 | doi = 10.1016/j.foodchem.2012.07.074 |language=en}}</ref> <ref name="Optical">{{Cite web |url=http://heathus.com/product_category/gas/infrared-ir-optical-based/ |title=Infrared (IR) / Optical Based Archives - Heath Consultants |website=Heath Consultants |access-date=19 Januarie 2022 |language=en |archive-date=20 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120030138/https://heathus.com/product_category/gas/infrared-ir-optical-based/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Polisikliese">{{cite web | title=NASA Ames PAH IR Spectroscopic Database | website=The Astrophysics & Astrochemistry Laboratory | date=12 September 2019 | url=http://www.astrochem.org/pahdb/ | access-date=19 Januarie 2022 |language=en}}</ref> <ref name="Rachel">{{cite web |last=Hoover |first=Rachel |title=Need to Track Organic Nano-Particles Across the Universe? NASA's Got an App for That |url=http://www.nasa.gov/ames/need-to-track-organic-nano-particles-across-the-universe-nasas-got-an-app-for-that/ |date=21 Februarie 2014 |work=NASA |access-date=19 Januarie 2022 |language=en |archive-date=10 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510124801/https://www.nasa.gov/ames/need-to-track-organic-nano-particles-across-the-universe-nasas-got-an-app-for-that/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Sort">{{cite journal |title=Detection of Black Plastics in the Middle Infrared Spectrum (MIR) Using Photon Up-Conversion Technique for Polymer Recycling Process |last1=Becker |first1=Wolfgang |last2=Sachsenheimer |first2=Kerstin |last3=Klemenz |first3=Melanie |journal=Polymers |volume=9 |number=9 |doi=10.3390/polym9090435 |doi-access=free |year=2017 |publisher=MDPI |pmid=30965736 |pmc=6418689 |url=https://www.mdpi.com/2073-4360/9/9/435/pdf |language=en}}</ref> <ref name="spectrum">{{Cite web |url=https://spectrum.ieee.org/view-from-the-valley/at-work/start-ups/israeli-startup-consumer-physics-says-its-scio-food-analyzer-is-finally-ready-for-prime-timeso-we-took-it-grocery-shopping |title=What Happened When We Took the SCiO Food Analyzer Grocery Shopping|website=IEEE Spectrum: Technology, Engineering, and Science News |date=14 Maart 2017 |last=Perry |first=Tekla S. |access-date=19 Januarie 2022 |language=en}}</ref> <ref name="Tech">{{Cite web |url=http://www.americanpharmaceuticalreview.com/Featured-Articles/163573-A-Review-of-New-Small-Scale-Technologies-for-Near-Infrared-Measurements/ |title=A Review of New Small-Scale Technologies for Near Infrared Measurements |website=American Pharmaceutical Review |date=18 Junie 2014|last=Coates |first=John |publisher=Coates Consulting LLC |access-date=19 Januarie 2022 |language=en}}</ref> }} [[Kategorie:Analitiese chemie]] [[Kategorie:Fisiese chemie]] slmut7tf75fvcwc6zp6rrt40intrfvl 6 120629 2964624 1545259 2026-09-02T21:24:12Z JMK 649 +kat, weergawe 2964624 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[D.F. du Toit]] |bron=''Afrikaans 100, 'n Klein Gedenkboek'' |datum=Omstreeks 1890 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:DF du Toit (Oom Lokomotief), valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] 6qrula2peup1gfvzti60w0mi7x3f9tv 6 123468 2964549 1570412 2026-09-02T17:58:19Z JMK 649 /* Opsomming */ ~kat, weergawe 2964549 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die hervatting van burgerlike administrasie in die [[Oranjerivierkolonie]], [[Bloemfontein]]}} |bron=''OVS 1854–1954'' |datum=23 Junie 1902 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Hervatting van burgerlike administrasie, Bloemfontein, 23 Junie 1902, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} [[Kategorie:Geskiedenis van Bloemfontein]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 2ljoicc6mj79ibymofvsqpzopg4kq7q 0 123650 2964671 2958449 2026-09-03T05:37:39Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964671 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Billie Holiday, Downbeat, New York, N.Y., ca. Feb. 1947 (William P. Gottlieb 04251).jpg|duimnael|regs|Amerikaanse jazz-sangeres [[Billie Holiday]] in [[New York Stad]] in 1947.]] 'n '''Lied''' is 'n [[musikale komposisie]] wat deur die [[menslike stem]] uitgevoer word. Die stem dra dikwels die [[melodie]] ('n reeks duidelike en vaste [[Toonhoogte|toonhoogtes]]) met behulp van patrone van [[klank]] en stilte. Liedere het 'n struktuur, soos die algemene [[ABA-vorm]], en bestaan gewoonlik uit dele wat herhaal word of later met variasie uitgevoer word. 'n Lied sonder [[Musiekinstrument|instrumente]] word [[a cappella]] genoem. Geskrewe woorde wat spesifiek vir musiek geskep is, of waarvoor musiek spesifiek geskep word, word [[Liriek|lirieke]] genoem. As 'n bestaande gedig in klassieke musiek met gekomponeerde musiek gepaard gaan, word dit 'n [[kunslied]] genoem. Liedere wat op herhaalde toonhoogtes gesing word sonder duidelike kontoere en patrone wat styg en daal, word [[Gelyksang|gelyksange]] genoem. Liedere wat in 'n eenvoudige styl gekomponeer is en informeel deur die oor geleer word, word dikwels volksliedere genoem. Liedere wat vir die massamark gekomponeer is, ontwerp om deur professionele sangers gesing te word wat hul opnames of lewendige optredes verkoop, word [[gewilde liedere]] genoem. Hierdie liedere, wat 'n breë aantrekkingskrag het, word dikwels deur professionele liedjieskrywers, komponiste en liriekeskrywers geskryf; kunsliedere word deur opgeleide klassieke komponiste vir konsert- of resitaalpoptredes gekomponeer. Liedere word in [[Musiekateljee|ateljees]] uitgevoer en 'n [[Musiekopname|klankopname]] word gemaak, of hulle word lewendig vir 'n gehoor uitgevoer. (In sommige gevalle kan 'n lied lewendig uitgevoer en terselfdertyd opgeneem word.) Liedere kan ook in teater (bv. [[opera]]), rolprente en TV-programme voorkom. 'n Lied kan vir 'n solosanger wees, 'n hoofsanger wat deur [[agtergrondsangers]] ondersteun word, 'n [[duet]], [[Trio (musiek)|trio]], of groter groep met meer stemme wat in harmonie sing, hoewel die term gewoonlik nie gebruik word vir groot klassieke musiekvokale vorme soos opera en [[oratorium]] nie, wat eerder terme soos [[aria]] en [[resitatief]] gebruik.<ref name="Grove">Luise Eitel Peake. 1980. "Song". ''[[The New Grove Dictionary of Music and Musicians]]'', sixth edition, 20 vols., edited by Stanley Sadie, Vol. 17: 510–23. London: Macmillan Publishers; New York: Grove's Dictionaries. {{ISBN|1-56159-174-2}}.</ref> 'n Lied kan sonder begeleiding deur instrumentaliste gesing word (a cappella) of met instrumente begelei word. In gewilde musiek kan 'n sanger saam met 'n akoestiese kitaarspeler, pianis, orrelspeler, trekklavierspeler of 'n begeleidingsorkes optree. In [[jazz]] kan 'n sanger met 'n enkele pianis, 'n klein groep (soos 'n trio of [[kwartet]]), of met 'n groot orkes optree. 'n Klassieke sanger kan met 'n enkele pianis, 'n klein ensemble of 'n jazz-orkes optree. In jazz en blues leer sangers dikwels liedere met die oor en kan hulle sommige melodielyne improviseer. In klassieke musiek word melodieë deur komponiste in bladmusiekformaat geskryf, sodat sangers leer om musiek te lees. Liedere met meer as een stem per deel wat in [[polifonie]] of [[harmonie]] sing, word as [[Koor|koorwerke]] beskou. Liedere kan breedweg in baie verskillende vorme en tipes verdeel word, afhangende van die kriteria wat gebruik word. Deur [[semantiese verbreding]] kan 'n breër betekenis van die woord "lied" na instrumentale werke verwys, soos die 19de-eeuse ''Songs Without Words''-stukke vir soloklavier.<ref>{{Cite web|url=https://noisey.vice.com/en_us/article/9kgnpv/rlyrs-actual-existence-album-stream|publisher=Vice|title=RLYR's 'Actual Existence' Is 40 Minutes of Beautiful Chaos|last1=Ozzi|first1=Dan|date=2018-04-11|website=Noisey|language=en-US|access-date=2019-01-26|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420200931/https://noisey.vice.com/en_us/article/9kgnpv/rlyrs-actual-existence-album-stream|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.treblezine.com/el-ten-eleven-bankers-hill-review|title=El Ten Eleven : Banker's Hill Eleven|last=Lewis |first=William |date=2018-08-08|website=treble|language=en-US|access-date=2019-01-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509154444/https://www.treblezine.com/el-ten-eleven-bankers-hill-review/ |archive-date= May 9, 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tokafi.com/15questions/interview-jasper-tx/ |first1=Tobias |last1=Fischer |title=Interview with Jasper TX {{!}} Sweden Experimental interviews|website= tokafi.com|access-date=2019-01-26}}</ref> == Genres == === Kuns === : {{Hoofartikel|Kunslied}} Kunsliedere is liedere wat geskep is vir uitvoering deur klassieke kunstenaars, dikwels met klavier of ander instrumentale begeleiding, hoewel dit ook solo gesing kan word. Kunsliedere vereis sterk vokale tegniek, 'n begrip van taal, diksie en poësie vir interpretasie. Alhoewel sulke sangers ook gewilde of volksliedere in hul programme kan uitvoer, is dit hierdie eienskappe en die gebruik van [[poësie]] wat kunsliedere van gewilde liedere onderskei. Kunsliedere is 'n tradisie uit die meeste Europese lande, en nou ook ander lande met klassieke musiektradisies. Duitstalige gemeenskappe gebruik die term [[kunslied]] (''Kunstlied'') om sogenaamde ernstige komposisies van volksliedjies (''Volkslied'') te onderskei. Die lirieke word dikwels deur 'n digter of liriekskrywer geskryf en die musiek afsonderlik deur 'n komponis. Kunsliedere kan formeler en meer ingewikkeld wees as gewilde of volksliedjies, alhoewel baie vroeë ''Lieder'' deur figure soos [[Franz Schubert]] in eenvoudige [[strofiese vorm]] is. Die begeleiding van Europese kunsliedere word beskou as 'n belangrike deel van die komposisie. Sommige kunsliedere word so hoog geag dat hulle kenmerke van nasionale identifikasie aanneem. Kunsliedere spruit uit die tradisie van die sing van romantiese [[Hoofse liefde|liefdesliedere]], dikwels aan 'n ideale of verbeelde persoon, en uit godsdienstige liedere. Die [[Troebadoer|troebadoere]] en [[Bard|barde]] van Europa het die gedokumenteerde tradisie van romantiese liedere begin, wat voortgeset is deur die Elizabethaanse [[Luit|luitspelers]]. Sommige van die vroegste kunsliedere word gevind in die musiek van [[Henry Purcell]]. Die tradisie van die romanse, 'n liefdeslied met 'n vloeiende begeleiding, dikwels in driekwartmaat, het in die 19de eeu die opera betree en vandaar deur Europa versprei. Dit het uitgebrei na [[gewilde musiek]] en een van die grondslae van gewilde liedere geword. Terwyl 'n romanse oor die algemeen 'n eenvoudige begeleiding het, het kunsliedere geneig om ingewikkelde, gesofistikeerde begeleiding te hê wat die stem ondersteun, verfraai, illustreer of kontrasteer. Soms het die begeleidingspeler die melodie, terwyl die stem 'n meer dramatiese deel sing. === Volksliedjies === : {{Hoofartikel|Volksmusiek}} Volksliedjies is liedere wat dikwels van anonieme oorsprong is (of in die [[publieke domein]] is) en [[Mondelingse tradisie|mondelings]] oorgedra word. Hulle is gereeld 'n belangrike aspek van nasionale of kulturele [[identiteit]]. Kunsliedere bereik dikwels die status van volksliedjies wanneer mense vergeet wie die outeur was. Volksliedjies word ook dikwels nie-mondelings oorgedra (dit wil sê as [[bladmusiek]]), veral in die moderne era. Volksliedjies bestaan in byna elke kultuur. Die Duitse term ''Volkslied'' is aan die einde van die 18de eeu geskep, tydens die proses van die versameling van ouer liedere en die skryf van nuwes. Gewilde liedere kan uiteindelik volksliedjies word deur dieselfde proses van losmaking van hul bron. Volksliedjies is min of meer per definisie in die publieke domein, alhoewel daar baie folk-kunstenaars is wat oorspronklike materiaal met kopiereg publiseer en opneem. Hierdie tradisie het ook gelei tot die sanger-liedskrywer-styl van optrede, waar 'n kunstenaar [[belydenispoësie]] of persoonlike stellings skryf en dit met musiek sing, meestal met kitaarbegeleiding. Volksliedjies sluit ballades, [[Wieglied|wiegliedere]], [[Liefdeslied|liefdesliedere]], rouliedere, dansliedere, [[Werklied|werkliedere]], [[Ritueel|rituele]] liedere en vele meer in. === Gewilde musiek === Daar is baie genres van gewilde liedere, insluitend [[Fakkellied|fakkelliedere]], [[Ballade|ballades]], [[nuwigheidslied|nuwigheidsliede]], volksliedagtige liedere, ''rock''-, ''blues''- en ''soul''-liedere sowel as ''indie''-musiek. Ander kommersiële genres sluit [[kletsrym]] in. === Sport === 'n Sportlied is 'n volkslied wat [[vosjag]], [[perdren]], [[dobbel]] en ander vorme van ontspanning vier. Alhoewel liedere oor boksers en suksesvolle renperde algemeen was in die negentiende eeu, word min daarvan deur hedendaagse sangers uitgevoer. Veral vosjag word as [[Politieke korrektheid|politiek inkorrek]] beskou. Die bekendste lied oor 'n vosjagter, "[[D'ye ken John Peel]]", is in 1906 in ''[[The National Song Book]]'' (Engels; "Die nasionale liedboek") opgeneem en word nou dikwels as 'n marsdeuntjie gehoor. [[A. L. Lloyd]] het twee [[Kortspeler|kortspelers]] van sportballades opgeneem: "Bold Sportsmen All" (1958) en "Gamblers and Sporting Blades (Songs of the Ring and the Racecourse)" (1962). Die [[High Level Ranters]] en Martin Wyndham-Read het in 1977 'n album genaamd ''English Sporting Ballads'' opgeneem. ''[[The Prospect Before Us]]'' (1976) deur [[The Albion Dance Band]] bevat twee selde gehoorde jagliedere. === Luit === : {{Hoofartikel|Luitlied}} Die term "luitlied" word gegee aan 'n musiekstyl uit die laat 16de eeu tot vroeë 17de eeu, laat [[Renaissance]] tot vroeë [[Barok]], wat hoofsaaklik in [[Engeland]] en [[Frankryk]] voorkom het. Luitliedere was oor die algemeen in strofiese vorm of versherhalend met 'n [[Homofonie|homofoniese]] tekstuur. Die komposisie is geskryf vir 'n solostem met 'n begeleiding, gewoonlik die [[luit]]. Dit was nie ongewoon vir ander vorme van begeleiding soos [[basklavier]] of ander [[Snaarinstrument|snaarinstrumente]] nie, en kon ook vir meer stemme geskryf word. Die komposisie kon óf solo óf met 'n klein groep instrumente uitgevoer word. === Deel === : {{Hoofartikel|Deellied}} 'n Deellied of deelgesang is 'n vorm van [[Koormusiek|koormusiek]] wat bestaan uit 'n [[Sekulariteit|sekulêre]] (teenoor kerklike) lied wat geskryf of verwerk is vir verskeie [[Stemtipe|vokale dele]]. Deelliedere word gewoonlik deur 'n [[SATB]]-koor gesing, maar soms vir 'n uitsluitlik manlike of uitsluitlik vroulike ensemble.<ref name="baker">{{cite book|last=Baker|title=A Dictionary of Musical Terms|url=https://archive.org/details/dictionaryofmusi0000thba|publisher=Read Books|year=2007|isbn=978-1-4067-6292-1}}</ref> === Patter === : {{Hoofartikel|Patterlied}} Die patterlied word gekenmerk deur 'n matig vinnige tot baie vinnige [[Tempo|tempo]] met 'n vinnige opeenvolging van ritmiese patrone waarin elke lettergreep van die teks met een [[Noot (musiek)|noot]] ooreenstem. Dit is 'n kenmerk van [[Komiese opera|komiese opera]], veral [[Gilbert en Sullivan]], maar dit is ook in [[musiekblyspel|musiekblyspele]] en elders gebruik.<ref name=OnMusic>[http://dictionary.onmusic.org/terms/2507-patter_song "Patter song"], ''OnMusic Dictionary'', Connect For Education, Inc, accessed 2 May 2014</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Marcello Sorce Keller (1984), "The Problem of Classification in Folksong Research: a Short History", Folklore, XCV, no. 1, 100- 104. * Jean Nicolas De Surmont (2017), From vocal poetry to song, toward a Theory of Song Obects" with a foreword by Geoff Stahl, Stuttgart, Ibidem. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Songs}} * {{Wikt-inlyn|lied}} {{Normdata}} [[Kategorie:Liedjies| ]] j9kjfhmotl8j5i2ymkh0f6h5ow8ij55 6 130047 2964587 1633207 2026-09-02T19:17:38Z JMK 649 weergawe 2964587 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Jacob Maré]] |bron=Geni.com |datum=Omstreeks 1870 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Jacob Maré, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Mense in die Eerste Vryheidsoorlog]] g6y97gf82neym78fc9xnzf30rhskjir 0 134115 2964653 2943426 2026-09-03T03:35:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964653 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Karl Lagerfeld | bynaam = | beeld = Karl Lagerfeld 2014.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Karl Lagerfeld in 2014 | geboortenaam = Karl Otto Lagerfeld | geboortedatum = {{Geboortedatum|1933|9|10}} | geboorteplek = [[Hamburg]], [[Duitsland]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1933|9|10|2019|2|19}} | sterfteplek = [[Neuilly-sur-Seine]], [[Hauts-de-Seine]], [[Frankryk]] | ouers = Otto Lagerfeld<br />Elisabeth Bahlmann | familie = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Duitsland}} | alma_mater = | beroep = Modeontwerper, fotograaf en kostuummaker | ander = | bekend = Modeontwerpe, fotokuns, meubels | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = [[Virginie Viard]] | eerbewyse = ''Commandeur de la Légion d’Honneur (C. LH)''<br />''Médaille Grande Vermeil de la Mairie de Paris'' | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | kleinkinders = | webblad = [https://www.karl.com/ ''karl.com''] | handtekening = Signature Karl Lagerfeld.jpg }} [[Lêer:Lagerfeld (Strumbel) 1.jpg|duimnael|links|Karl Lagerfeld in 2011 met 'n ikoniese [[Swartwoud]]-koekoekklok, ontwerp deur Stefan Strumbel]] '''Karl Otto Lagerfeld''' (* [[10 September]] [[1933]] in [[Hamburg]]; † [[19 Februarie]] [[2019]] in [[Neuilly-sur-Seine]]) was 'n [[Duitsland|Duitse]] [[mode]]ontwerper, [[Fotografie|fotograaf]], kostuummaker (onder meer vir die [[Milaan]]se operahuis ''Scala'' en rolprente soos ''The Sun Also Rises'', ''Babette’s Feast'', ''Viva le Vie'' en ''Le Général de l’armée morte''<ref>[http://www.artnet.de/künstler/karl-lagerfeld/biografie ''artnet.de: Karl Lagerfeld. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref>) en 'n ikoon van moderne popkultuur wat as frankofiel vanaf die ouderdom van veertien in [[Parys]] gebly het. Hier het hy teen die middel van die 1950's sy loopbaan in die [[Frankryk|Franse]] modebedryf begin en is deur leidende ondernemings soos onder meer Balmain, Patou en Chloé aangestel. In 1965 het hy die posisie van damesmodeontwerper vir Fendi in [[Rome]] aanvaar wat hy tot en met sy afsterwe beklee het.<ref>{{Cite web |url=http://kultur-online.net/node/28771 |title=''kultur-online.net: Karl Lagerfeld – Modemethode. Besoek op 7 Maart 2018'' |access-date= 7 Maart 2018 |archive-date= 7 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807002604/http://kultur-online.net/node/28771 |url-status=dead }}</ref> Sy eie klere het hy in Paryse Dior-modewinkels gekoop. Ook het hy - wat in 2000 nog 102 kilogram geweeg en Yamamoto-XL-pakke gedra het - die strenge 3D-dieet onder toesig van sy lyfarts Jean-Claude Houdret gevolg om binne dertien maande 42 kilogram te verloor - en sodoende in die befaamde Franse modeontwerper [[Hedi Slimane]] se swart pakke te pas wat vir die mode-etiket ''Dior Homme'' ontwerp is.<ref>[https://www.welt.de/icon/fitness/article171232946/So-haelt-Karl-Lagerfeld-sein-Gewicht-seit-Jahren.html ''Die Welt, 5 Desember 2017: So hält Karl Lagerfeld sein Gewicht - seit Jahren. Besoek op 13 Maart 2019'']</ref> Die Yamamoto-pakke is vervolgens in Lagerfeld se tuin begrawe om enige versoeking te voorkom.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/leben/karl-lagerfeld-mich-interessiert-nur-mein-spiegelbild-1.370111-18 ''Süddeutsche Zeitung, 9 Desember 2008: Karl Lagerfeld. Besoek op 11 Maart 2019'']</ref> En Hedi Slimane kon vervolgens self by Houdret se lys van welvarende klante gevoeg word. Sedert 1974 het Lagerfeld – met kort onderbrekings – damesmode ontwerp wat onder sy eie naam bemark is. Die regte vir die mode-etikette ''Karl'', ''Lagerfeld'' en ''Karl Lagerfeld'', wat onder meer in Lagerfeld-modewinkels in groter metropole verkoop word, is in 2005 deur die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] modeontwerper [[Tommy Hilfiger]] gekoop.<ref>[https://www.biography.com/people/karl-lagerfeld-9371367 ''biography.com: Karl Lagerfeld. Besoek op 7 Maart 2018'']</ref> In 1983 het Lagerfeld 'n kontrak as kreatiewe direkteur vir die Franse modeonderneming Chanel onderteken. Chanel, wat in besit van twee broers is (Alain en Gérard Wertheimer), het Lagerfeld lewenslank in dié pos geplaas. Die onderneming se merkwaardige herlewing gedurende die 1980's en sy groei tot 'n internasionale rolspeler in die kosmetiek- en modebedryf met 'n omset van VSA-$9,62 miljard en 'n bedryfsinkomste van $2,69 miljard in 2017 word grotendeels aan Lagerfeld toegeskryf wat jaarliks tot twintig modereekse ontwerp het. Ná Yves Saint Laurent se afsterwe in 2008 was Lagerfeld die onbetwiste Paryse - en internasionale - modetsaar. In sy latere jare het 'n reeks bybehore en [[T-hemp|t-hemde]] gevolg wat deur sy kat Choupette geïnspireer is. Lagerfeld se kenmerke was sy gepoeierde wit Mozart-poniestert, stywe bordjies en 'n donker sonbril, dikwels ook swart leerhandskoene. 'n Tyd lank het hy tydens openbare optredes ook 'n handwaaier saamgeneem. Die Franse pers het na hom respekvol en as sinspeling op sy Duitse afkoms verwys as ''Le Kaiser de la mode'', ''Kaiser Karl'' of ''Karl die Grote'' wat die modewêreld met 'n ''blitzkrieg'' verower het.<ref>[http://www.lefigaro.fr/lifestyle/dossier/karl-lagerfeld ''Le Figaro: Karl Lagerfeld est mort : la vie et les secrets du couturier emblématique de la mode française. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref> Vir Alain Wertheimer, eienaar van die modehuis Chanel, was Karl danksy sy kreatiewe genius, sy grootmoedigheid en sy buitengewone intuïsie sy tyd vooruit en het juis hierdeur bygedra tot Chanel se internasionale sukses.<ref>{{Cite web |url=https://www.ndr.de/kultur/Seiner-Zeit-voraus-Trauer-um-Karl-Lagerfeld,karllagerfeld114.html |title=''www.ndr.de, 19 Februarie 2019: "Seiner Zeit voraus": Trauer um Karl Lagerfeld. Besoek op 21 Februarie 2019'' |access-date=21 Februarie 2019 |archive-date=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220144031/https://www.ndr.de/kultur/Seiner-Zeit-voraus-Trauer-um-Karl-Lagerfeld,karllagerfeld114.html |url-status=dead }}</ref> Hy was bewus van die grondbeginsels wat [[Coco Chanel]], rewolusionêre stigteres van die modehuis, beliggaam het: onafhanklikheid, vryheid en moderniteit.<ref>[https://www.vogue.com/article/karl-lagerfeld-obituary ''vogue.com, 19 Februarie 2019: Legendary Designer Karl Lagerfeld Has Died. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref> As grys eminensie van die modewêreld kon hy die bedryf se reëls verbreek. Hy was een van die eerste groot modeontwerpers wat die massamark getoets het - met die bekostigbare, maar (volgens die wens van die onderneming) beperkte modereeks ''Karl Lagerfeld for H&M'' vir die [[Swede|Sweedse]] ''fast fashion''-winkelketting [[H&M]] in 2004. Hierdie modes was binne enkele dae uitverkoop.<ref>[https://www.gq-magazin.de/mode-stil/modetrends/karl-lagerfeld-nachruf ''GQ, 19 Februarie 2019: Nachruf auf Karl Lagerfeld - Die Ikone. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref> Volgens persberigte was Lagerfeld ontevrede oor die insluiting van grootte XL by die reeks.<ref>[https://www.rollingstone.de/karl-lagerfeld-tot-351144/ ''www.rollingstone.de, 19 Februarie 2019: Karl Lagerfeld im Porträt. Besoek op 27 Februarie 2019'']</ref> Ook het hy die konsep van rondreisende voorseisoen-modeskoue ontwikkel - met vertonings in [[Versailles]]; West Lothian, [[Skotland]]; [[Dallas]], [[Texas]]; [[Seoel]]; en [[Havana]], [[Kuba]].<ref>vogue.com, 19 Februarie 2019</ref> Die laasgenoemde gebeurtenis was net so opspraakwekkend soos Chanel-modeskoue in die Paryse ''[[Grand Palais]]''. Waarnemers het opgemerk dat Lagerfeld verwagtinge eintlik nog net sou kon oortref deur 'n ekspedisie na die ruimte. En inderdaad het Lagerfeld ter geleentheid van die Paryse Modeskou in 2017 'n [[vuurpyl]] met 'n hoogte van 37 meter gelanseer.<ref>[https://www.welt.de/icon/article162760074/Und-bei-Chanel-hob-wirklich-die-Rakete-ab.html ''www.welt.de, 11 Maart 2017: Und bei Chanel hob wirklich die Rakete ab. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref> Die skou van 2018, waarvoor 'n kunsmatige strandlandskap met branders geskep is, sou sy laaste groot optrede as modeskepper wees. Karl Lagerfeld se laaste ontwerpe vir Chanel is op 5 Maart 2019 in Parys vertoon, temidde van 'n coulisse met Alpynse boukuns.<ref>[https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/karl-lagerfeld-cremated-in-nanterre-1203047780/ ''WWD.com, 23 Februarie 2019: Karl Lagerfeld Cremated in Nanterre. Besoek op 24 Februarie 2019'']</ref> Toekomstige Chanel-modereekse sal deur Lagerfeld se langjarige medewerker [[Virginie Viard]] ontwerp word.<ref>[https://www.focus.de/kultur/mode/karl-lagerfeld-ist-tot-so-herrschte-karl-der-grosse-ueber-die-modewelt_id_10343639.html ''focus.de, 20 Februarie 2019: Mode-Legende Karl Lagerfeld ist tot. Besoek op 20 Februarie 2019'']{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Viard, wat deur Lagerfeld as sy "geheime wapen" en sy "belangrikste persoonlikheid" beskryf is, het sy modesketse in werkbare bloudrukke vir naaisters omgesit en ten nouste vertroud geraak met die ontwerper. Viard was ook betrokke by die ontwerpe vir die modetsaar se laaste modereeks. Vroeg in Mei 2019 het sy haar eerste reeks, ''Chanel Cruise 2020'', met die leuse ''Destination Chanel'' bekend gestel - teen die agtergrond van 'n gestileerde [[Belle Époque]]-treinstasie wat in die Paryse ''Grand Palais'' ontstaan het.<ref>[https://www.dailymail.co.uk/femail/article-6988709/Chanel-Cruise-2020-sees-Parisian-Grand-Palais-stunning-train-station.html ''Mail Online, 3 Mei 2019: Chanel models storm the Cruise 2020 runway in romantic ruffles and flirty florals as new director Virginie Viard transforms the Parisian Grand Palais into a VERY chic train station for her first show since Karl Lagerfeld's death. Besoek op 5 Mei 2019'']</ref> == Lewe == === Ouers en geboorte === [[Lêer:Geburtsanzeige Lagerfeld.png|duimnael|Otto en Elisabeth Lagerfeld maak die geboorte van hul seun Karl Otto bekend]] [[Lêer:Matthias Suessen Elbphilharmonie-6097.jpg|duimnael|Sy ambisieuse moeder het Karl reeds in sy tienerjare na Parys geneem. So was sy geboortestad Hamburg eerder 'n poort tot die wêreld as 'n plek wat hy in sy latere lewe as tuiste beskou het. Sy laaste groot projek daar was die vertoning van sy ''Métiers d'arts''-modereeks, wat vir Chanel ontwerp is, in die Hamburgse ''[[Elbphilharmonie]]'' (foto) se Groot konsertsaal in Desember 2017. Hy het, soos hy self beweer het, steeds emosioneel geraak oor die blaas van skeepshorings in Hamburg se hawe - 'n klank wat hy met sy kinderjare verbind het]] [[Lêer:Düsseldorf, Königsallee, Karl Lagerfeld gestorben (Februar 2019).jpg|duimnael|Medewerkers in Lagerfeld-modewinkels betuig hul dank teenoor hul oorlede baas met plakkate in die toonvensters]] Karl Lagerfeld is in 'n welvarende Noord-Duitse familie gebore, maar het sy presiese geboortedatum steeds geheim gehou of beweer dit sou 1935 of 1938 wees. Die laasgenoemde geboortejaar word op Karl Lagerfeld se amptelike webtuiste genoem. Die amptelike Hamburgse doopregister gee nogtans 10 September 1933 as sy geboortedatum. Joernaliste het daarnaas die oorspronklike geboortekaartjies opgespoor wat sy ouers destyds rondgestuur het. Sy pa, Otto Lagerfeldt (1881−1967, die "t" in ''Lagerfeldt'' is later geskrap - na bewering omdat die van só meer kommersiële sukses sou belowe), was oorspronklik 'n koopman van beroep. Karl se moeder, Elisabeth Bahlmann (1897−1978), is in Beckum, Münsterland (tans deelstaat [[Noordryn-Wesfale]]) in 'n gesiene familie gebore. Haar vader, Heinrich Maria Karl Bahlmann, was 'n distriksamptenaar. Elisabeth het 'n lewe op die platteland as vervelend beskou en as jong dame aangetrokke gevoel tot [[Berlyn]] en sy opwindende kulturele lewe. Hier is sy aangestel as verkoopster vir damesmodes, hoofsaaklik onderklere - 'n beroep wat vir haar 'n inkomste en selfstandigheid gewaarborg het.<ref>[https://www.welt.de/print/wams/hamburg/article117793202/Der-grosse-Karl-wird-doch-schon-80.html ''Die Welt, 7 Julie 2013: Der große Karl wird doch schon 80. Besoek op 7 Maart 2019'']</ref> Op die ouderdom van 33 het sy kennis gemaak met Otto Lagerfeld met wie sy sou trou. Net soos ander jong mans in die hawestad Hamburg het Otto 'n tyd lank in die buiteland gebly - aanvanklik in [[Venezuela]], later in [[San Francisco]] waar hy werksaam was vir die ''Carnation Company'', 'n vervaardiger en grootskaalse uitvoerder van [[kondensmelk]]. Ná sy terugkeer na Hamburg het Otto begin om ''Carnation'' se melk in te voer. Vervolgens het hy begin om self kondensmelk plaaslik te vervaardig en onder die handelsmerk ''Glücksklee'' te bemark - 'n sake-idee wat 'n fortuin aan hom besorg het.<ref>Alfons Kaiser: ''Karl Lagerfeld. Ein Deutscher in Paris''. München: C.H. Beck 2020, bl. 17</ref> So kon hy vir sy vrou en kinders 'n aangename lewe met bediendes bied in 'n villa in die elegante Hamburgse voorstad Blankenese. Die Duitse weermag was een van sy klante, alhoewel hy gedurende die Nasionaalsosialistiese bewind polities nie aktief was nie. Karl se jonger suster is in 1931 gebore en het vanaf 1957 in die Verenigde State gebly waar sy laat in 2015 oorlede is. === Lewensmaats === Ná sy platoniese verhouding met die Franse adellike Jacques de Bascher (1951−1989) het hy verkies om as alleenstaande man te lewe. Hy word oorleef deur Choupette, sy geliefde [[Heilige Birmaanse kat]] (* 2011) wat oorspronklik aan die Franse fotomodel Baptiste Giabiconi behoort het en tydens 'n verblyf in die buiteland deur Lagerfeld versorg is en uiteindelik aan hom afgestaan is. Die modetsaar was mal oor Choupette wat onlosmaaklik deel sou word van sy lewe. Die kat, wat deur Lagerfeld op reise saamgeneem is, het as sy fotomodel vir advertensieveldtogte vir onder meer motorvervaardigers en Japannese kosmetika miljoene verdien en is deur Lagerfeld as "welvarende meisie" beskryf. Karl se fortuin is in 2019 op €400 miljoen beraam.<ref>[https://www.vermoegenmagazin.de/karl-lagerfeld-vermoegen/ ''VermögenMagazin, 19 Februarie 2019: Karl Lagerfeld: Das hinterlassene Vermögen des Modegotts. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref> Alhoewel Choupette volgens Franse reg self geen erfreg het nie, sal sy na verwagting steeds deur die twee katsitters versorg word wat Karl Lagerfeld vir haar aangestel het. === Vertroudes === ==== Sébastien Jondeau ==== [[Lêer:Karl Lagerfeld Berlinale 2008.jpg|duimnael|Karl Lagerfeld en sy lyfwag Sébastien Jondeau tydens die ''Volkswagen People's Night'', [[Berlinale|Berlinale-filmfees 2008]] in Berlyn]] In die 1990's het 'n vyftienjarige Parysenaar op 'n dag saam met sy skoonvader meubels na een van sy klante vervoer. Die klant was Karl Lagerfeld wat vir hom 'n fooitjie van 500 frank gegee het. Ná die voltooiing van sy diensplig is Sébastien aangestel as Lagerfeld se lyfwag. Later het hy ook as [[Model (persoon)|model]] vir Chanel begin werk. Jondeau sou twintig jaar lank Karl Lagerfeld se toegewyde assistent en privaat sekretaris wees wat elke dag twee uur lank met die modetsaar gekommunikeer het. In hierdie tyd was daar geen tyd vir 'n privaat vakansie of 'n aandete met vriende nie. === Afsterwe === Toe Karl Lagerfeld laat in November 2018 saam met die Paryse burgemeesteres [[Anne Hidalgo]] die Seinemetropool se kersbeligting amptelik ingeskakel het, het sy onversorgde gebit met ontbrekende tande - 'n ongewone gesig aangesien die modeskepper bekend gestaan het vir sy altyd perfekte voorkoms - verbasing uitgelok. Daar is oor 'n moontlike tandbehandeling gespekuleer. Ook het vir die eerste keer in jare hy sonder sy geliefde sonbril in die openbaar opgetree. In 'n laaste video-opname vir sy aanhangers het hy kwesbaar en uitgeput gelyk. Karl Lagerfeld se gesondheidstoestand het vroeg in 2019 verder aanleiding gegee tot spekulasie nadat hy in Januarie nie aan 'n Chanel-modeskou kon deelneem nie. As rede daarvoor is fisieke moegheid aangevoer. Op 18 Februarie is hy na die Amerikaanse Hospitaal van Parys (''Hôpital américain de Paris'') in [[Neuilly-sur-Seine]] net wes van Parys geneem waar sy toestand oornag blykbaar baie versleg het. Op die volgende dag is hy volgens sommige nuusmedia aan alvleesklierkanker oorlede.<ref>[https://www.theguardian.com/fashion/2019/feb/19/karl-lagerfeld-fashion-designer-dies-aged-85 ''The Guardian, 19 Februarie 2019: Karl Lagerfeld, Chanel fashion designer, dies aged 85. Besoek op 19 Februarie 2019'']</ref> Kanker as doodsoorsaak is egter nie amptelik bevestig nie. Volgens persberigte het hy kort voor sy afsterwe griep opgedoen. Eers later het sy lyfwagter en privaat sekretaris Sébastien Jondeau dat Karl Lagerfeld reeds in 2015 met prostaatkanker gediagnoseer is. Vervolgens het hy behandelings ondergaan wat soms die hoop van genesing gewek het. Nog op sy sterfbed was die modetsaar vol vertroue dat hy sy werk sou kon hervat. === Medewerkers en modehuise neem afskeid === Karl het lank voor sy afsterwe alle prosedures vasgelê wat medewerkers ná sy dood moes volg - so ook hoe om roubetonings van klante in modewinkels te hanteer en watter dekorasie vir toonvensters gebruik moes word. Die modehuis Fendi het ter geleentheid van die ''Milan Fashion Week | Settimana della moda di Milano'' op Donderdag, 21 Februarie - twee dae ná Karl Lagerfeld se afsterwe - die ontwerper se laaste modereeks en 'n video vertoon.<ref>[http://www.spiegel.de/stil/karl-lagerfeld-fendi-zeigt-letzte-kollektion-auf-mailaender-fashion-week-a-1254523.html ''Der Spiegel, 21 Februarie 2019: Fendi zeigt letzte Lagerfeld-Kollektion. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref> As kreatiewe direkteur het Lagerfeld met die laaste oorblywende Fendi-familielid in die onderneming, Silvia Venturini Fendi, saamgewerk.<ref>[https://www.vogue.co.uk/article/karl-lagerfeld-interview-suzy-menkes ''Vogue UK, 25 Mei 2018: Will The Real Karl Lagerfeld Please Stand Up? Besoek op 24 Februarie 2019'']</ref> === Begrafnis === Karl was gekant teen enige begrafnisplegtigheid. Hy was uitgesproke oor sy nihilistiese houding ten opsigte van die begrafnis van sy eie sterflike oorskot: "Verbranding, as en vullisemmer, en klaar!"<ref>[https://religionsphilosophischer-salon.de/keys/karl-lagerfelds-asche-in-einer-muelltonne'' Religions-Philosophischer Salon: Wie Karl Lagerfeld, der „Halbgott“ der Mode, enden wollte: „Und dann ab in die Mülltone“! Besoek op 27 Februarie 2019'']</ref> Volgens sy eie wens is hy op Vrydag, 22 Februarie in die Mont Valérien-krematorium in [[Nanterre]] naby Parys [[Verassing|veras]], alhoewel uiteindelik nie gebruik gemaak is van 'n vullisemmer nie. Na verwagting sal sy as met dié van sy moeder en dié van sy wyle lewensmaat Jacques de Bascher, wie se urn hy bewaar het, vermeng en verstrooi word.<ref>[http://www.spiegel.de/panorama/leute/karl-lagerfeld-modedesigner-in-der-naehe-von-paris-eingeaeschert-a-1254770.html ''Spiegel Online, 22 Februarie 2019: Karl Lagerfeld eingeäschert. Besoek op 24 Februarie 2019'']</ref><ref>[https://www.dailymail.co.uk/news/article-6734971/The-great-good-fashion-gather-Karl-Lagerfeld-cremated-Nanterre-near-Paris.html ''Mail Online, 22 Februarie 2019: Karl Lagerfeld goes out with style. Besoek op 24 Februarie 2019'']</ref> == Renaissance-man en versamelaar == [[Lêer:Lagerfeld-library-(Strumbel) 2.jpg|duimnael|Karl die versamelaar as boekewurm. Sy privaat biblioteek, versprei oor 'n luukse woonstel naby die Paryse [[Boulevard Saint-Germain]] asook al sy ateljees en ander wonings, was toegerus met 300&nbsp;000 boeke. Sy groot passie was koffietafelboeke oor kuns en mode asook gedigbundels wat hy gereeld in boekwinkels in sy buurt gekoop of by sy Duitse gunsteling-boekhandelaars bestel en soggens, met die eerste daglig, gelees het. Die foto is in 2008 deur Stefan Strumbel in Karl Lagerfeld se foto-ateljee in 7, rue de Lille in die kwartier Saint-Germain-des-Près geneem - in die gebou waar ook sy eie boekwinkel ''7L'' ingerig is<ref>[https://www.20min.ch/people/international/story/Er-mied-die-Sonne-und-zeichnete-gern-mit-Tipp-Ex-21424209 ''www.20min.ch, 20 Februarie 2019: Er mied die Sonne und hortete 300'000 Bücher. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref><ref>[https://www.theguardian.com/fashion/2019/feb/19/karl-lagerfeld-king-of-fashion-theatre-who-shaped-chanel-legacy ''The Guardian, 19 Februarie 2019: Karl Lagerfeld: king of fashion theatre who shaped Chanel legacy. Besoek op 24 Februarie 2019'']</ref> ]] Karl Lagerfeld was, wat sy opleiding betref, baie beskeie. So het hy eens beken: "Eintlik het ek geen benul van enigiets nie - ek het nie eens die matriekeksamen afgelê nie." Moontlik 'n onderdrywing, aangesien hy volgens sommige bronne wél 'n hoërskoolopleiding in Duitsland en Parys gevolg het. 'n Soektog in die betrokke Paryse skool (''Lycée Montaigne'') se argiewe het egter niks opgelewer nie. Vervolgens het hy 'n privaat tekenskool bygewoon.<ref>[https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/karl-lagerfeld-dies-in-paris-1203034873/ ''wwd.com, 19 Februarie 2019: Karl Lagerfeld Dies in Paris. Besoek op 19 Maart 2019'']</ref> In elk geval was sy veelsydigheid dié van 'n ware Renaissance-man - naas sy dagwerk as ontwerper wat jaarliks tientalle modereekse vir Chanel, Fendi en sy eie modehuis ontwerp het, het hy 'n verskeidenheid kleiner loopbane gevolg as fotograaf, uitgewer, stilis, illustreerder, bedrywer van 'n galery, regisseur, kurator, kostuumontwerper en versamelaar en ontwerper van elegante tafelware, meubelstukke en binnedekorasies. Sy eie reeks van marmerlampe, tafels en ander luukse produkte vir ''Carpenter's Workshop Gallery'', wat in samewerking met die argitek Aline Asmar d’Amman ontstaan en deur antieke Griekse kunswerke geïnspireer is, het sy debuut in Oktober 2018 gemaak.<ref>Mitchell Owens: ''In memoriam - Karl Lagerfeld Was an Omnivorous Collector and Decorator''. In: ''Architectural Digest'', 19 Februarie 2019. Besoek op 21 Februarie 2019</ref> Hulle is aanlyn en in winkels in [[Londen]], Parys, New York en San Francisco te koop en is in 2018 onder die titel ''Karl Lagerfeld Architectures'' in Parys vertoon.<ref>[https://www.detail.de/blog-artikel/zwischen-antike-und-moderne-karl-lagerfeld-architectures-33140/ ''detail.de: Karl Lagerfeld Architectures. Besoek op 24 Februarie 2019'']</ref> [[Lêer:Hôtel de Soyecourt ou Pozzo di Borgo.jpg|duimnael|Die portaal van die historiese woonstelgebou ''Pozzo di Borgo'' in 51 rue de l'Université, 7de Paryse arrondissement]] [[Lêer:MONACO, JULY 2013. - panoramio (6).jpg|duimnael|Villa La Vigie (links) in Monte Carlo]] [[Lêer:Cafe de Flore, Paris 4 June 2015.jpg|duimnael|Die ''Café de Flore'' was baie jare lank een van Karl Lagerfeld se gunsteling-eetplekke in Parys. Die kelners was vertroud met die modetsaar se bestelling wat oor al die jare onveranderd gebly het: Frankfurter worsies en bloedlemoensap]] Daarnaas was Lagerfeld 'n ywerige versamelaar en bekwame dekorateur wat in sy eie gesofistikeerde behoeftes kon voorsien en 'n verskeidenheid style gedek het vir 'n ewe groot verskeidenheid privaat wonings. So vinnig hy nuwe werke geskep het, so vinnig kon hy - 'n man wat volgens sy eie bewering vry van enige sentimentele gevoelens was - besluit om weer daarvan ontslae te raak. In 'n onderhoud met die gesiene Amerikaanse dagblad ''The New York Times'' het hy sy versamelpassie beskryf: "Ek hou daarvan om dinge te versamel, maar ek is nie mal daaroor om dinge te besit nie. Ek is 'n modemens. Dit is opwindend vir my om nuwe dinge op te spoor, maar as hulle begin ophoop, sal ek gou daarvan ontslae raak."<ref name="o19">Owens (2019)</ref> Vir sy luukse woonstel in 'n 18de eeuse Paryse woonhuis, geleë op die plein ''Place Saint-Sulpice'', het Lagerfeld in die 1970's binneversierings in swart-en-wit ontwerp wat deur kunsstyle van die 1920's geïnspireer en met kunsskatte uit die tydperk van klassieke jazz-musiek soos Jean Dunand-vase en Eugène Printz-tafels vervolmaak is. Hierdie skatte is in 2003 op 'n Sotheby's-veiling te Parys te koop aangebied. In die vroeë 1980's was Lagerfeld 'n tyd lank mal oor postmoderne meubels en versierings wat deur die kortstondige Italiaanse ateljee ''Memphis Group'' ontwerp is. Die ontwerper het hulle vir sy dakstel in Monte Carlo gekoop, net om van die meeste stukke daarvan in 1991 deur 'n Sotheby's-veiling in [[Monaco]] ontslae te raak. In sy luukse woonstel met 'n woonoppervlakte van 10&nbsp;753 vierkante voet in die Paryse ''Hôtel Pozzo di Borgo'' (ook bekend as ''Hôtel de Soyecourt'' of ''Hôtel des Maisons''), 'n historiese gebou van 1708, was daar plek genoeg vir 'n versameling van 18de eeuse Franse meubels en kunswerke. Meer as 400 meubelstukke en kunswerke uit daardie versameling is in 2000 deur 'n afslaer opgeveil, waaronder 'n leunstoel in die Lodewyk XV-styl wat van vergulde hout gemaak is. Drie jaar later is 'n ander versameling meubelstukke en ander kunswerke uit die 1920's en 1930's opgeveil, insluitende 'n Paul Follot-tapyt en 'n André Arbus-en-Vadim Androusov-bed. == Fotokuns == As fotograaf het Karl nie net sy eie modereekse afgeneem nie, maar hom onder meer met boukuns besig gehou. In sy werk ''Konkret Abstrakt Gesehen'', wat in 2007 gepubliseer is, het werke van twee wêreldklas-argitekte - [[Zaha Hadid]] en [[Tadao Ando]] - sentraal gestaan. Nie in hul argitektoniese geheel nie - maar eerder die abstrakte teksture van hul oppervlaktes, patrone en ritmes. == Privaat wonings == Karl Lagerfeld het luukse eiendomme in Europa en die Verenigde State gekoop. Hy het veral belang daarin gestel om hulle nuut in te rig, nie om hulle oor 'n langer tydperk te bewoon nie. Enkele historiese villa's het hy laat restoureer. Woonstelle in [[Rome]] en [[Berlyn]]; die kasteel ''Château de Penhoët'' in [[Bretagne]] (waar die urn met die as van sy moeder begrawe is); Villa Elhorria in [[Biarritz]] in die Franse [[Baskeland]]; Le Mée, 'n Franse herehuis uit die 1740's wat hy later aan sy vriendin prinses Caroline van Monaco verkoop het; Villa La Vigie in [[Monte Carlo]] met drie verdiepings wat in 1902 vir Sir William James Ingram (1847−1924), uitgewer van die ''Illustrated London News'' gebou is en vanaf die 1990's tien jaar lank in Lagerfeld se besit was;<ref>[http://www.luxurytravelersguide.com/villa-la-vigie-in-monaco/ ''Luxury Travelers Guide: Villa La Vigie in Monaco. Besoek op 21 Februarie 2019'']</ref> en 'n huis in die Amerikaanse Greek Revival-styl van die 1850's in Grand Isle, [[Vermont]], geleë op 'n eiland in die [[Champlainmeer]]. Soms het hy die binneargitektuur, meubilering en versierings van sy wonings laat fotografeer en in koffietafelboeke gepubliseer; soms is fotosessies vir nuwe modereekse daarin gehou.<ref name="o19" /> Tussen 1991 en 1998 was Lagerfeld die eienaar van 'n statige Hamburgse villa met 'n woonopervlakte van 443 m² wat aan die Elbe-oewer in die welvarende voorstad Blankenese geleë was en 'n uitsig oor die rivier gebied het. Die erf het 12&nbsp;000 m² beslaan. Die villa is oorspronklik in 1920 met slegs een verdieping deur die argitek Walther Baedeker as woning vir die skeepsversekeraar Hermann Witte ontwerp. Die tweede eienaar, die advokaat Alfred Schüler, het die huis, wat vervolgens as Villa Schüler bekendgestaan het, laat vergroot. Lagerfeld het die neoklassisistiese villa in die Romeinse styl vanaf 1991 laat renoveer en verfraai, onder meer met 'n sentrale atrium met 'n hoogte van agt meter, 'n glaskoepel en 'n galery, onder meer om 'n nuwe ''eau de toilette'' vir mans, ''Jako'', hier in 1997 bekend te stel. Die huis is vervolgens - net soos die ''eau de toilette'' - ter ere van Lagerfeld se wyle lewensmaat Jacques de Bascher ''Villa Jako'' genoem. Met ''Villa Jako'' het Karl Lagerfeld in boukuns begin belangstel en sy eerste argitektoniese werk, waarin hy die huis met foto's gedokumenteer het, gepubliseer.<ref>[http://www.spiegel.de/stil/karl-lagerfelds-villa-jako-wird-verkauft-a-1215153.html ''spiegel.de, 27 Junie 2018: "Villa Jako" in Hamburg - Wohnen wie Karl Lagerfeld. Besoek op 27 Februarie 2019'']</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.anlegen-in-immobilien.de/villa-jako-karl-lagerfelds-einstiges-prunkvolles-anwesen-steht-zum-verkauf/ |title=''Anlegen in Immobilien, 9 Julie 2018: „Villa Jako“ – Karl Lagerfelds einstiges prunkvolles Anwesen steht zum Verkauf. Besoek op 27 Februarie 2019'' |access-date=27 Februarie 2019 |archive-date=24 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824043815/https://www.anlegen-in-immobilien.de/villa-jako-karl-lagerfelds-einstiges-prunkvolles-anwesen-steht-zum-verkauf/ |url-status=dead }}</ref> == Filantroop en weldoener == In enkele gevalle is daar in die media berig oor Karl Lagerfeld se grootmoedige skenkings. Toe hy verneem het dat die ouers van 'n vlugtelingkind 'n dringende operasie nie kon bekostig nie, het die modeskepper die koste daarvoor as anonieme skenker geborg. Nadat sy gunsteling-haarkapster haar werk verloor het, het hy vir haar haar eie haarsalon gekoop. == ''Jotus karllagerfeldi'' == [[Lêer:Jotus karllagerfeldi.jpg|duimnael|''Jotus karllagerfeldi'' is net enkele millimeter groot]] ''Jotus karllagerfeldi'' is 'n weefspinnekop-spesie (''Araneae'') wat inheems aan [[Australië]] is en tot die familie van springspinnekoppe (''Salticidae'') behoort en in 2019 vir die eerste keer beskryf is. Die spesie se groot swart oë het navorsers aan Karl Lagerfeld se donker sonbril herinner, terwyl die spinnekop se wit hare vir hulle soos die modetsaar se wit Kentkraag lyk. Die swart bene is met Lagerfeld se swart handskoene geassosieer.<ref>[https://www.scinexx.de/fotos/eine-spinne-namens-karl-lagerfeld/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+scinexx+%28scinexx+%7C+Das+Wissensmagazin%29 ''scinexx.de: Eine Spinne namens Karl Lagerfeld. Besoek op 17 September 2019'']</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == ;Wiki-webtuistes ---- {{Commons-kategorie inlyn}} ;Amptelike webtuiste - Karl ---- * {{en}} [https://www.karl.com/de/subhome/the-real-karl_section ''Karl.com: The Real Karl''] ;Webtuiste - Choupette (dagboek - privaat webwerf met inhoud wat nie deur Karl Lagerfeld of sy vertroudes geredigeer word nie) ---- * [https://www.instagram.com/Choupettesdiary/ ''Instagram - Choupette's Diary''] ;Sébastien Jondeau ---- * [https://www.parismatch.com/Vivre/Mode/Karl-Lagerfeld-les-revelations-de-Sebastien-Jondeau-son-homme-de-confiance-1665600 ''Paris Match, 21 Desember 2019: Karl Lagerfeld: les révélations de Sébastien Jondeau, son homme de confiance''] ;Visuele biografie ---- * [https://www.vogue.co.uk/gallery/karl-lagerfeld-style-file ''Vogue - Karl Lagerfeld: Life in Pictures''] ;Ontwerpkuns ---- * [https://www.ad-magazin.de/article/karl-lagerfeld ''AD: Karl se Memphis Design-woonstel in Monte Carlo''] * [https://www.ad-magazin.de/article/karl-lagerfelds-carpenters-workshop-gallery'' AD: Karl se meubelontwerpe vir Carpenters Workshop Gallery''] * [https://www.austria-architects.com/de/projects/view/karl-lagerfeld ''Austria-architects.com: Karl se konsepmodewinkel in swart-en-wit - Boulevard Saint-Germain, Parys''] ;Argitektuur ---- * {{de}} [https://architekturvermittlung.wordpress.com/2007/09/27/lagerfeld-und-hadid-uber-architektur/ ''Architekturvermittlung | Gedanken zu zeitgemäßer Baukultur: Lagerfeld und Hadid über Architektur''] ;Karl Lagerfeld se Parys ---- * [https://www.vogue.co.uk/fashion/gallery/karl-lagerfeld-paris-guide ''Vogue.co.uk, 19 Februarie 2020: A Guide To Karl Lagerfeld’s Paris''] ;Media ---- * {{de}} [https://www.youtube.com/watch?v=ZyfsDNj1ufw ''Lagerfeld bei Beckmann - Televisie-onderhoud met Karl Lagerfeld, uitgesaai in 2004''] * [https://www.youtube.com/watch?v=DOkK-oyK-tg ''YouTube.com: Karl Lagerfeld se laaste modereeks vir Fendi (Reuters/FAZ)''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=GDOHR_XsTaI ''YouTube.com: 7 Days Out: Karl Lagerfeld - Chanel & Paris Fashion Week (45 min)''] ;Onderhoude ---- * [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2011/may/19/karl-lagerfeld-fashion-statement ''The Guardian, 19 Mei 2011: Karl Lagerfeld meets his match''] ;Huldeblyke ---- * [https://www.theguardian.com/fashion/2019/dec/14/observer-obituaries-2019-karl-lagerfeld-remembered-by-carine-roitfeld ''The Guardian, 14 Desember 2019: The Observer's obituaries of 2019: Karl Lagerfeld remembered by Carine Roitfeld''] * [https://www.vogue.co.uk/fashion/article/karl-lagerfeld-anniversary ''Vogue.co.uk, 19 Februarie 2020: Remembering Karl Lagerfeld One Year On''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lagerfeld, Karl}} [[Kategorie:Duitse fotograwe]] [[Kategorie:Modeontwerpers]] [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Sterftes in 2019]] khm1ixdnu5b4o7vyjhhqn5lvsnaaf2y 1 169740 2964523 2694670 2026-09-02T16:08:01Z ~2026-47831-51 213886 /* How to Chud */ nuwe afdeling 2964523 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == How to Chud == how to be a chud [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-47831-51|&#126;2026-47831-51]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-47831-51|talk]]) 16:08, 2 September 2026 (UTC) dlaff7a20z1cr1k6274ef6advfgi23w 2964524 2964523 2026-09-02T16:08:49Z ~2026-47831-51 213886 /* How to Chud */ Antwoord 2964524 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == How to Chud == how to be a chud [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-47831-51|&#126;2026-47831-51]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-47831-51|talk]]) 16:08, 2 September 2026 (UTC) :Who knows how to be chud? [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-47831-51|&#126;2026-47831-51]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-47831-51|talk]]) 16:08, 2 September 2026 (UTC) tpjf1kzg2vv7uxilzav8yb70lae3k7c 2964525 2964524 2026-09-02T16:18:23Z Pynappel 70858 Wysigings deur [[Special:Contributions/~2026-47831-51|~2026-47831-51]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:SpesBona|SpesBona]] 1727727 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 191504 2964654 2907606 2026-09-03T03:59:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964654 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Kenia | beeld = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan.jpeg | byskrif = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan | bynaam = ''Simbas'' | konferensie = [[Krieket Kenia]] (CK) | t20i-kaptein = [[Dhiren Gondaria]] | afrigter = {{vlagikoon|Kenia}} [[Joseph Angara]], [[Lameck Onyango]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 1981 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = – | beste_edi-rang = 10de (1 Mei 1998) | t20i-rang = 33ste | beste_t20i-rang = 12de (1 Maart 2007) | eerste_wedstryd = {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} Kenia t {{vlagikoon|Tanganjika|1923}} [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] in [[Nairobi]]; 1 Desember 1951 | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = t {{Cr-IN}} op Barabati-stadion, Cuttack; 18 Februarie 1996 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-XS}} op Hagley-ovaal, [[Christchurch]]; 30 Januarie 2014 | aantal_edis = 154 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 42/107 (27,27%)<br />(0 gelykop, 5 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 5/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] | wb_beste = Halfeindstryd (in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]) | wbk_verskynings = 7 | wbk_eerste = 1982 | wbk_beste = Naaswenner (in 1994 en 1997) | kt_verskynings = 3/9 | kt_eerste = [[Kampioenetrofee 2000|2000]] | kt_beste = Groepfase (in [[Kampioenetrofee 2002|2002]] en [[Kampioenetrofee 2004|2004]]) | eerste_t20i = t {{Cr-BD}} op [[Gymkhana Klubveld]], [[Nairobi]]; 1 September 2007 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-TZ}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 4 Oktober 2025 | aantal_t20is = 121 | aantal_t20is_vanjaar = 0 | t20i-rekord = 65/53 (53,71%)<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 1/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] | beste_wt20 = Eerste rondte (in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]]) | wt20k-verskynings = 9 | eerste_wt20k = 2008 | beste_wt20k = 3de plek (in 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _ken_t20i26 | t_patroon_b = _ken_t20i26 | t_patroon_ra = _ken_t20i26 | t_patroon_broek = _redsides | t_linkerarm = 005E3F | t_liggaam = 005E3F | t_regterarm = 005E3F | t_broek = 005E3F }} Die '''Keniaanse nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Kenya national cricket team''; [[Swahili]]: ''Timu ya kriketi ya Kenya''), met die bynaam ''Simbas''<ref name="Simbas">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |title=ICC T20 World Cup Africa Final – Unique Trophy Shoot Leaves Captains In Awe |publisher=[[Ugandese Krieketvereniging]] |accessdate=16 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716183007/http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |archive-date=16 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> (Swahili vir “[[leeu]]s”), is die nasionale [[krieket]]span wat [[Kenia]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Kenia deur [[Krieket Kenia]] (CK, van Engels: ''Cricket Kenya''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') beheer. Die land is sedert 1981 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]], nadat hulle vroeër van die [[Oos-Afrikaanse krieketspan]] weggebreek het; as Oos-Afrika het hulle aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem. Sedertdien het hulle tussen 1996 en 2011 aan vyf [[krieketwêreldbeker]]toernooie deelgeneem en tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] het die medegasheer Kenia tot die halfeindrondte gevorder, hul beste prestasie tot dusver. Kenia kon tot dusver slegs een keer vir die [[T20I-wêreldbeker]] kwalifiseer, in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]]. Saam met [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Kenia tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne na die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]]. Kenia het van 1996 EDI-status in voorbereiding op die [[Krieketwêreldbeker 1996]] geniet en het dié status 18 jaar lank behou, nadat hulle tydens die 2014-krieketwêreldbekerkwalifikasie in die vyfde plek geëindig en hul EDI-status verloor het. Van April 2019 tot Desember 2022 het Kenia deelgeneem aan die 2019/21 Krieketwêreldbeker Uitdaagliga wat as kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] gedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1173815 |title=All to play for in last ever World Cricket League tournament |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 April 2019 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Kenia ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia is tans (April 2026) 33ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Krieket Kenia}} Krieket Kenia (Engels: ''Cricket Kenya'', CK; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') is in 2005 as opvolger van die Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', KCA) gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Kenia. Sedertdien verteenwoordig dit Kenia as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-kenyan-cricket-261613 |title=A brief history of Kenyan cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=6 Oktober 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya |title=Cricket Kenya |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarbenewens was die Keniaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=5 April 2026 }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Krieket Kenia bestuur al die Kenia-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is CK verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Keniaanse span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Kenia oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na Kenia saamgebring. Die eerste bekende wedstryd – “Oos-Afrikaanse Protektoraat t Res van die wêreld” (''sic'') – is in Desember 1899 in [[Mombasa]] gespeel. Nasionale wedstryde (“Amptenare t Settlers”) is van 1910 tot in 1964 gereeld beslis. In 1914 het ’n Keniaanse span in [[Uganda]] vir die eerste keer weg gespeel en wen die Keniane met vyf paaltjies tydens ’n wedstryd in [[Entebbe]]. Ná die toestroming van [[Brits-Indië|Indiese]] arbeiders na Afrika om die streek se spoornetwerk op te rig het die gewildheid van krieket toegeneem en aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] was dit een van die mees beoefende sportsoorte in die streek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=194}}</ref> Eerste internasionale wedstryde is in 1951 gespeel, toe hulle teen [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] gespeel het. Twee jaar later is die Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', “KCA”) gestig.<ref name="History" /> Vervolgens het enkele spanne soos die “nieblanke” span van Suid-Afrika na Kenia vir wedstryde begin toer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/EA/1958-59_EA_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |title=South African Non-Europeans in East Africa 1958/59 |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192029/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/EA/1958-59_EA_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Oos-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos-Afrikaanse krieketspan}} [[Lêer:ECACC.jpg|duimnael|Vlag van die Oos-Afrikaanse nasionale krieketspan, later Oos- en Sentraal-Afrika]] In 1951 is die Oos-Afrikaanse Krieketkonferensie (Engels: ''East Africa Cricket Conference'', EACC; later die Oos- en Sentraal-Afrikaanse Krieketkonferensie, ''East and Central Africa Cricket Conference'', ECACC) gestig as die beheerliggaam van krieket in die streek. Hulle het toesig gehou oor die interkoloniale wedstryde tussen die drie stigtingslede Kenia, Uganda en Tanganjika.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=361}}</ref> Later in dieselfde jaar het ’n saamgestelde Oos-Afrikaanse span [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Rhodesië]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=359}}</ref> Oos-Afrika se volgende gedokumenteerde wedstryd was in 1956 teen ’n besoekende [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistanse span]]. Onder die kapteinskap van [[Denis Dawson]] (die broer van die [[Suid-Afrika]]anse [[Toetskrieket|toetsspeler]] [[Ossie Dawson]]) het die Oos-Afrikane die driedaagse wedstryd met agt paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |title=East Africa v Pakistan Cricket Writers' XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501140259/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |archive-date=1 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die volgende jaar is die Oos-Afrikane deur die besoekende Sunder-krieketklub met nege paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |title=East Africa v Sunder Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113230148/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het ’n Suid-Afrikaanse span met spelers van ’n nie-Europese herkoms na die streek getoer en een wedstryd teen Oos-Afrika in [[Nairobi]] gespeel. Onder hul kaptein [[Malcolm Ronaldson]], ’n voormalige [[Eersterangse krieket|eersterangse]] speler vir die Oostelike Provinsie, is Oos-Afrika in dié wedstryd deur die Suid-Afrikane met sewe paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |title=East Africa v South African Non-Europeans |publisher=Cricket Archive |accessdate=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119001810/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |archive-date=19 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1960’s het Oos-Afrika verskeie toerende spanne ontmoet. In 1962 het hulle twee wedstryde teen die [[Britse Statebond|Statebond]] se krieketspan gespeel. In die eerste wedstryd in Nairobi (10 tot 12 Februarie 1962) is die Oos-Afrikane met 20 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124602/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |archive-date=7 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié wedstryd word veral onthou vir ’n vinnige honderdtal deur [[Basil D'Oliveira]] in die Statebondspan se tweede beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19620213.2.154 |title=D'Oliviera Hits Out |publisher=[[The Press]] |date=13 Februarie 1962 |volume=CI |issue=29746 |page=15 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> In die tweede wedstryd in Oktober, ook in Nairobi, het die Statebondspan Oos-Afrika met 118 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19621003.2.186 |title=Century |publisher=[[The Press]] |date=3 Oktober 1962 |volume=CI |issue=29943 |page=19 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die besoekende [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) het in 1963/64 drie wedstryde in Uganda gespeel, een in Tanganjika en sewe in Kenia. Een van dié wedstryde teen die Oos-Afrikaanse span in [[Kampala]] het die MKK met ’n beurt en 71 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |title=East African Invitation XI v Marylebone Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309234743/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 het Oos-Afrika by die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) as ’n assosiaatlid aangesluit.<ref name="EACA">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |title=East Africa |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190225/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Zambië by die jaarlikse toernooi aangesluit, wat daarmee ’n vierhoekige toernooi geword het. In Augustus 1967 het die besoekende [[Indiese nasionale krieketspan|Indiërs]] een driedaagse eersterangse wedstryd teen Oos-Afrika met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |title=East Africa v Indians |publisher=Cricket Archive |accessdate=26 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126072238/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het ’n internasionale span van Engelse eersterangse spelers in ’n driedaagse wedstryd teen Oos-Afrika in Nairobi onbeslis gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104040238/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |archive-date=4 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie en Julie 1972 het Oos-Afrika [[Engeland]] vir 18 wedstryde teen plaaslike spanne besoek en ’n oorwinning oor Noord-Wallis aangeteken. Geen van dié wedstryde het eersterangse status geniet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |title=North Wales v East Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160434/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het in 1973/74 weer Oos-Afrika besoek. In Desember 1973 het hulle twee wedstryde in [[Zambië]] gespeel, gevolg deur nog twee in [[Tanzanië]] en toe vier in Kenia. Hul enigste wedstryd teen die volle Oos-Afrikaanse span, wat oor eersterangse status beskik het, is deur die MKK met 237 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1973-74/MCC_IN_EA/MCC_EA_18-20JAN1974.html |title=Marylebone Cricket Club in East Africa, 1973/74 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Oos-Afrika is genooi om aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deel te neem. Hulle was naas [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] een van twee nietoetspanne wat vir dié toernooi genooi is.<ref name="WC75">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |title=World Cup 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192305/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die helfte van die span se 14 spelers gestel.<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voor dié toernooi is die span se deelname egter bevraagteken, nadat Tanzanië gedreig het sy spelers te verbied om na Engeland te toer in protes teen die [[Britse en Ierse Leeus]]-[[rugby]]span se toer na Suid-Afrika onder [[apartheid]] in 1974.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19740726.2.161 |title=N.Z. cricketers to play E. Africa |publisher=[[The Press]] |date=26 Julie 1974 |volume=CXIV |issue=33596 |page=20 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die insluiting van Oos-Afrika is as ’n belangrike stap vir die toernooi beskou, aangesien die deelname van ’n Afrikaspan as nodig geag is om van dit ’n ware wêreldbekertoernooi te maak. Die twee sterkste krieketlande in Afrika, [[Suid-Afrika]] en [[Rhodesië]], het hul spelers op grond van ras gekeur en is uitgesluit as deel van die sportboikot teen Suid-Afrika, waarvolgens Oos-Afrika as Afrikaverteenwoordiger deelgeneem het. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Wallis]], [[Glamorgan]] en verskeie ander klubspanne, het hulle in die eerste rondte teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], Indië en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar al drie sy wedstryde verloor.<ref name="WC75" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC75_HISTORY.html |title=West Indies victory heralds a new era |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Cozier |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi is opgevolg deur ’n eersterangse wedstryd teen Sri Lanka op die [[County Ground, Taunton|County Ground]] in [[Taunton]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |title=Scorecard of East Africa v Sri Lanka match, 23 June 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190322/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1978 het die Minor Counties Krieketvereniging Kenia besoek vir sewe wedstryde, waaronder twee teen Oos-Afrika. Die eerste wedstryd met 60 boulbeurte het die Minor Counties met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311041401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Beplande driedaagse wedstryd is afgelas sonder dat ’n bal geboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007084742/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |archive-date=7 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1979 het die span die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 1979]] in Engeland misgeloop, nadat hulle in die eerste rondte deur [[Bermudaanse nasionale krieketspan|Bermuda]] verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1979_ENG_ICC_Trophy_1979.html |title=1979 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192327/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1979_ENG_ICC_Trophy_1979.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === IKR-lidmaatskap === Nadat hulle lankal as sterkste deel van die Oos-Afrikaanse span beskou is,<ref name="Hist" /> het Kenia kort ná ’n toer na [[Zimbabwe]] in 1981 weggebreek en op sy eie as ’n assosiaatlid by die IKR aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens dié toer het Kenia twee driedaagse wedstryde teen [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] gespeel en albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1980-81_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_1980-81.html |title=Kenya in Zimbabwe, 1980/81 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192339/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1980-81_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_1980-81.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aansluitend het hulle aan die kwalifiseringrondtes vir die volgende krieketwêreldbekertoernooie deelgeneem. Tydens die IKR-trofee 1982 se eerste rondte het hulle agter Zimbabwe, [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] en [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] in die vierde plek geëindig en is sodoende uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1982_ENG_ICC_Trophy_1982.html |title=1982 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192353/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1982_ENG_ICC_Trophy_1982.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1986 se eerste rondte het die Keniane ook in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1986_ENG_ICC_Trophy_1986.html |title=1986 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192410/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1986_ENG_ICC_Trophy_1986.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1990 het hulle beter gevaar en die eerste rondte tweede van vier deelnemende spanne afgesluit. In die tussenrondte het die span ná Zimbabwe ook tweede afgesluit. Hulle het die halfeindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] met vyf paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NL/1990_NL_Unibind_ICC_Trophy_1990.html |title=1990 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192440/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NL/1990_NL_Unibind_ICC_Trophy_1990.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In September 1986 het Kenia in sy eerste eersterangse wedstryd teen [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan B]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47850.html |title=Scorecard of Kenya v Pakistan B match, 12 September 1986 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190119/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47850.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Eerste prestasies === Die IKR-trofee 1994 is in [[Nairobi]] aangebied en in teenstelling met vorige toernooie is om drie deelnemende plekke vir die [[Krieketwêreldbeker 1996]] in Indië, Pakistan en Sri Lanka gespeel. Kenia het beide die eerste rondte en die tussenrondte gewen, in die halfeindstryd Bermuda geklop en hulle is eers in die eindstryd deur die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] met twee paaltjies verslaan, waardeur hulle vir die Krieketwêreldbeker 1996 gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1993-94_KENYA_ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html |title=1994 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103132551/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1993-94_KENYA_ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe in Augustus 1995 tuis teen Indië A gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1995_KENYA_India_A_in_Kenya_1995.html |title=India A in Kenya, 1995 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192617/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1995_KENYA_India_A_in_Kenya_1995.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in September/Oktober dieselfde jaar na [[Suid-Afrika]] getoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/1995-96_RSA_Kenya_in_South_Africa_1995-96.html |title=Kenya in South Africa, 1995/96 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026021153/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/1995-96_RSA_Kenya_in_South_Africa_1995-96.html |archive-date=26 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Krieketwêreldbeker 1996 het Kenia ’n verrassende oorwinning oor [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] aangeteken,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/GROUP-A/KENYA_WI_WC96_ODI20_29FEB1996_ET_MR |title=Article on Kenya's win over the West Indies |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Februarie 1996 |accessdate=5 April 2026}}</ref> maar hulle is in al hul ander wedstryde deur onderskeidelik [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], Indië, Sri Lanka en Zimbabwe geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96_RESULTS-SUMMARY.html |title=Wills World Cup 1996 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vervolgens het Kenia sy groep laaste afgesluit en is uit die toernooi geskakel. Ná sy vertoning tydens die krieketwêreldbekertoernooi het Kenia as enigste nietoetsland van die IKR volle EDI-status verkry, wat aan hulle nuwe speelmoontlikhede besorg het. Destyds is die span as ’n toekomstige toetsland beskou.<ref name="History" /> In September/Oktober 1996 het Kenia die Sameer-beker aangebied, waaraan ook Pakistan, Suid-Afrika en Sri Lanka deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Centenary_Tournament_(Sameer_Cup)_1996-97.html |title=Sameer Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134917/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Centenary_Tournament_(Sameer_Cup)_1996-97.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Desember het Nederland Kenia vir vier eendaagse wedstryde besoek en Kenia het alle sy wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Netherlands_in_Kenya_1996-97.html |title=Netherlands in Kenya, 1996 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021215937/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Netherlands_in_Kenya_1996-97.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het in Maart 1997 die kwarteindstryd van die Suid-Afrikaanse Standard Bank-beker behaal, maar hulle het met 104 lopies teen [[Natal (provinsie)|Natal]] op [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63651.html |title=Scorecard of Natal v Kenya match, 12 March 1997 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190315/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63651.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is opgevolg deur die IKR-trofee 1997 in [[Maleisië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1996-97_MAL_Carlsberg_ICC_Trophy_1996-97.html |title=1997 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220100/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1996-97_MAL_Carlsberg_ICC_Trophy_1996-97.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die eindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] met twee paaltjies verslaan, genoeg om vir die [[Krieketwêreldbeker 1999]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63800.html |title=Scorecard of Bangladesh v Kenya, 1997 ICC Trophy Final, 12 April 1997 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190131/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63800.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Oktober dieselfde jaar is in Nairobi die President’s-beker aangebied, waaraan Bangladesj en Zimbabwe deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Presidents_Cup_1997-98.html |title=KCA President's Cup 1997 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220129/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Presidents_Cup_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 1998 het Engeland A Kenia besoek. ’n Driedaagse wedstryd het gelykop geëindig, en Engeland A het die enigste eendaagse wedstryd, wat nie weens slegte weer afgelas is nie, gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_England_A_in_Kenya_1997-98.html |title=England A in Kenya 1997 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220143/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_England_A_in_Kenya_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die daaropvolgende Standard Bank-beker het die span die eindstryd gehaal, maar met agt paaltjies teen [[Gauteng]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65199.html |title=Scorecard of Gauteng v Kenya match, 14 January 1998 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190818/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65199.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Mei het die Keniaanse span [[Indië]] vir ’n driehoekige EDI-reeks besoek, waaraan ook Bangladesj deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1997-98_IND_Coca-Cola_Triangular_Series_1997-98.html |title=Coca-Cola Triangular Series 1998 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220212/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1997-98_IND_Coca-Cola_Triangular_Series_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die laaste groepwedstryd het Kenia ’n verrassende oorwinning oor Indië met 69 lopies aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65848.html |title=Scorecard of India v Kenya match, 28 May 1998 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190412/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65848.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Kenia aan die kriekettoernooi tydens die [[Statebondspele]] in Maleisië deelgeneem en in sy groep teen Nieu-Seeland, Pakistan en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] te staan gekom. Hull het egter net die Skotte verslaan sodoende in die punteleër derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1998-99_MAL_Commonwealth_Games_1998-99.html |title=1998 Commonwealth Games cricket tournament |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013200934/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1998-99_MAL_Commonwealth_Games_1998-99.html |archive-date=13 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het met ’n driehoekige reeks in [[Bangladesj]] teen beide die gasheer en Zimbabwe op die Krieketwêreldbeker 1999 voorberei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/1998-99_BDESH_Meril_International_Tournament_1998-99.html |title=Meril International Tournament 1999 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220242/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/1998-99_BDESH_Meril_International_Tournament_1998-99.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die eintlike Krieketwêreldbeker in 1999 is hulle saam met Engeland, Indië, Suid-Afrika, Sri Lanka en Zimbabwe in dieselfde groep geplaas. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Gloucestershire]] en [[Glamorgan]] het Kenia al sy vyf wedstryde tydens die toernooi duidelik verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1999_ENG_ICC_World_Cup_1999.html |title=1999 World Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220300/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1999_ENG_ICC_World_Cup_1999.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die krieketwêreldbekertoernooi het Kenia die LG-beker 1999/2000 aangebied, waaraan ook Indië, Suid-Afrika en Zimbabwe deelgeneem het, maar al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1999-00_KENYA_LG_Cup_1999-00.html |title=LG Cup 1999 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220402/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1999-00_KENYA_LG_Cup_1999-00.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 21ste eeu het vir Kenia afgeskop met ’n besoek aan Zimbabwe vir die IKR se opkomende nasiestoernooi teen Denemarke, [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], Nederland, Skotland en Zimbabwe A. Kenia het dié toernooi gewen<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1999-00_ZIM_ICC_Emerging_Nations_Tournament_1999-00.html |title=Emerging Nations Tournament |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103084159/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1999-00_ZIM_ICC_Emerging_Nations_Tournament_1999-00.html |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en dié vorm op ’n toer na Indië van sewe wedstryde saamgeneem, van wie hulle net een verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1999-00_IND_Kenya_in_India_1999-00.html |title=Kenya in India 2000 |publisher=Cricket Archive |accessdate=17 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817071427/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1999-00_IND_Kenya_in_India_1999-00.html |archive-date=17 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Pakistan A het in Julie na Kenia vir vyf eendaagse wedstryde en een vierdaagse eersterangse wedstryd getoer. Hulle het in die vierdaagse wedstryd gelykop gespeel en Kenia het die EDI-reeks met 4–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000_KENYA_Pakistan_A_in_Kenya_2000.html |title=Pakistan A in Kenya 2000 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220506/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000_KENYA_Pakistan_A_in_Kenya_2000.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Kampioenetrofee 2000|Uitkloptoernooi]] is in Oktober 2000 in Nairobi aangebied, maar Kenia is in die voorwedstryd deur Indië verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_ICC_KnockOut_2000-01.html |title=2000 ICC KnockOut |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220521/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_ICC_KnockOut_2000-01.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 2001 het Sri Lanka A Kenia vir twee eersterangse en vier eendaagse wedstryde besoek. Albei eersterangse wedstryde het gelykop geëindig, terwyl Sri Lanka A die twee EDI-wedstryde gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_Sri_Lanka_A_in_Kenya_2000-01.html |title=Sri Lanka A in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220536/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_Sri_Lanka_A_in_Kenya_2000-01.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wes-Indië het in Augustus vir twee eersterangse en ’n EDI-reeks van drie wedstryde na Kenia getoer. Die eerste eersterangse wedstryd is deur Wes-Indië gewen, die tweede het gelykop geëindig, en die drie EDI-wedstryde is deur die besoekers gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001_KENYA_West_Indies_in_Kenya_2001.html |title=West Indies in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220550/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001_KENYA_West_Indies_in_Kenya_2001.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het in Oktober aan ’n driehoekige EDI-toernooi in Suid-Afrika teen beide Indië en die gasheer deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/2001-02_RSA_Standard_Bank_Triangular_Tournament_2001-02.html |title=Standard Bank Triangular Tournament 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220603/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/2001-02_RSA_Standard_Bank_Triangular_Tournament_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sy tweede EDI-oorwinning oor Indië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/73/73213.html |title=Scorecard of India v Kenya ODI, 17 October 2001 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190401/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/73/73213.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Zimbabwe A het aan die einde van die jaar na Kenia getoer, en die eersterangse reeks met 0–1 en die eendaagse reeks met 2–3 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Zimbabwe_A_in_Kenya_2001-02.html |title=Zimbabwe A in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220630/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Zimbabwe_A_in_Kenya_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het in vroeg 2002 na Sri Lanka getoer, en drie eersterangse en drie eendaagse wedstryde teen Sri Lanka A gespeel. Sri Lanka A het al die drie eersterangse wedstryde gewen, terwyl Kenia die EDI-reeks met 2–1 beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2001-02_SL_Kenya_in_Sri_Lanka_2001-02.html |title=Kenya in Sri Lanka 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220643/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2001-02_SL_Kenya_in_Sri_Lanka_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het kort daarna na Kenia getoer, en een driedaagse en ses eendaagse wedstryde teen die gasheer gespeel. Vyf van die eendaagse wedstryde is deur Kenia gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Marylebone_Cricket_Club_in_Kenya_2001-02.html |title=MCC in Kenya 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220718/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Marylebone_Cricket_Club_in_Kenya_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe aan die Sesnasiesuitdaagtoernooi in [[Windhoek]], [[Namibië]], deelgeneem en teen [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]], Nederland, Sri Lanka A en Zimbabwe A gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2001-02_NAMIB_ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |title=2002 ICC 6 Nations Challenge |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319061124/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2001-02_NAMIB_ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |archive-date=19 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het dié toernooi gewen, nadat hulle Sri Lanka A met drie paaltjies in die eindstryd verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/74/74465.html |title=Scorecard of Kenya v Sri Lanka A match, 14 April 2002 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190207/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/74/74465.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Augustus/September het Kenia ’n driehoekige toernooi teen beide Australië en Pakistan aangebied, maar al vier sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002_KENYA_PSO_Tri-Nation_Tournament_2002.html |title=Kenya PSO Tri-Nation Tournament 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220757/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002_KENYA_PSO_Tri-Nation_Tournament_2002.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het die Keniane aan die [[Kampioenetrofee 2002]] deelgeneem, maar teen beide Wes-Indië en Suid-Afrika verloor, waardeur hulle versuim het om tot die volgende rondte te vorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2002-03_SL_ICC_Champions_Trophy_2002-03.html |title=2002 ICC Champions Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220822/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2002-03_SL_ICC_Champions_Trophy_2002-03.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In November het Namibië na Kenia getoer om vier eendaagse wedstryde te speel. Kenia het dié reeks met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |title=Namibia in Kenya 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105082417/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe na Zimbabwe getoer om die jaar af te rond, en drie eendaagse wedstryde teen Zimbabwe A, en ’n EDI-reeks van drie wedstryde teen die volle Zimbabwiese span gespeel. Zimbabwe het die EDI-reeks met 2–0 gewen, nadat een wedstryd onbeslis geëindig het, en Zimbabwe A het sy reeks teen Kenia met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2002-03.html |title=Kenya in Zimbabwe 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220855/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2002-03.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Krieketwêreldbeker 2003 en moontlike toetsstatus === Vir die [[Krieketwêreldbeker 2003]] moes Kenia danksy sy EDI-status nie kwalifiseer nie. Suid-Afrika het as nominale gasheer van dié toernooi opgetree, terwyl Kenia sy groepwedstryde teen Sri Lanka en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] tuis gespeel het. Nadat die span deur Suid-Afrika duidelik verslaan is,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76530.html |title=Scorecard of South Africa v Kenya match, 12 February 2003 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190328/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76530.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Kenia herstel en Kanada met vier paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76549.html |title=Scorecard of Canada v Kenya match, 15 February 2003 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190136/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76549.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die derde wedstryd teen Nieu-Seeland sou in Nairobi aangebied word. Die gaste het die wedstryd egter weens veiligheidskwessies verbeur, waardeur Kenia die wedstryd sonder teenstander gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-cricket-reconfirms-kenyan-decision-126707 |title=New Zealand Cricket reconfirms Kenyan decision |publisher=ESPNcricinfo |author=[[Nieu-Seeland Krieket]] |date=16 Februarie 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-has-nothing-to-be-sorry-for-in-kenyan-stance-126854 |title=New Zealand has nothing to be sorry for in Kenyan stance |publisher=ESPNcricinfo |author=Lynn McConnell |date=21 Februarie 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná twee verdere oorwinnings oor Sri Lanka en Bangladesj en ’n nederlaag teen Wes-Indië het Kenia in sy groep derde geëindig en tot die Super Ses gevorder. In die Super Ses is hulle deur Indië en Australië verslaan, maar hulle het Zimbabwe met sewe paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/fantastic-kenya-through-after-zimbabwe-wilt-130386 |title=Fantastic Kenya through after Zimbabwe wilt |publisher=ESPNcricinfo |author=Stephen Lamb |date=5 Februarie 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het egter by sy oorwinnings oor Nieu-Seeland en Sri Lanka gebaat en met sy derde plek tot die halfeindrondte gevorder. Soos verwag is hulle deur Indië met 91 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-up-dream-final-after-brushing-kenya-aside-130566 |title=India set up dream final after brushing Kenya aside |publisher=ESPNcricinfo |author=Anand Vasu |date=14 Mei 2020 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná hierdie sukses is Kenia weer as die voorste kandidaat vir toetsstatus beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2876500/2876555.stm |title=No Test fast-track for Kenya |publisher=[[BBC]] |author=Oliver Brett |date=22 Maart 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia se sukses tydens die krieketwêreldbekertoernooi is met ’n plek tydens ’n vierhoekige toernooi op die Sharjah-krieketstadion teen Pakistan, Sri Lanka en Zimbabwe beloon, maar hulle is in al hul drie wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html |title=Cherry Blossom Sharjah Cup |publisher=Cricket Archive |date=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193555/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia se mislukking tydens dié toernooi verwys dalk daarna hoe hulle versuim het om kapitaal uit hul sukses tydens die krieketwêreldbekertoernooi te slaan, hoewel nie al die mislukking op die veld plaasgevind het nie. Ten spyte van die hoeveelheid wedstryde wat Kenia teen nasionale A-spanne gespeel het en hul deelname aan die Carib Beer-beker 2003/04 in Wes-Indië,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2003-04_WI_Carib_Beer_Cup_2003-04.html |title=2004 Carib Beer Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193628/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2003-04_WI_Carib_Beer_Cup_2003-04.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Kenia in die drie jaar ná die Sharjah-toernooi net twee EDI-wedstryde teen Indië en Pakistan tydens die [[Kampioenetrofee 2004]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/2004_ENG_ICC_Champions_Trophy_2004.html |title=2004 ICC Champions Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193704/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/2004_ENG_ICC_Champions_Trophy_2004.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens verskeie waarnemers moes Kenia ná sy prestasie tydens die Krieketwêreldbeker 2003 toetsstatus verkry het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2018/03/03/decline-fall-kenyan-cricket/ |title=The decline and fall of Kenyan cricket |publisher=The Roar |date=2 Maart 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> nadat hulle glo reeds in 2000 op die punt was om toetsstatus te ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-status-kenya-s-next-but-who-then-88868 |title=Test Status: Kenya's next, but who then? |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Julie 2000 |accessdate=5 April 2026}}</ref> === Die krisis === Terugslae buite die krieketveld het ook gebeur, toe [[Maurice Odumbe]] in Augustus 2004 weens wedstrydknoeiery verban is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-charges-against-odumbe-135260 |title=The charges against Odumbe |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Augustus 2004 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die span het ook onder ’n reeks spelerstakings gely, aangesien die beheerliggaam nie in staat was om aan sy finansiële verpligtinge te voldoen nie.<ref name="History" /> Die IKR het die Interkontinentale Beker ingevoer om die nietoetslande aan meerdaagse wedstryde gewoon te laat raak. Tydens die eerste Interkontinentale beker se halfeindstryd is Kenia se deur die stakings verswakte span deur Skotland geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/81/81056.html |title=Scorecard of Kenya v Scotland semi-final, 17 November 2004 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190816/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/81/81056.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die volgende toernooi is hulle in die eindstryd deur [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] verslaan. Die beheerliggaam se situasie het vererger, aangesien dit nie in staat was om aan die IKR se vereistes te voldoen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/court-bars-fresh-kenyan-board-elections-139174 |title=Court bars fresh Kenyan board elections |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2004 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Op die hoogtepunt van dié geskil was die Keniaanse krieket sonder borg in internasionale isolasie.<ref name="History" /> === Herbou === As deel van ondersoeke oor wanbestuur het die Keniaanse regering vroeg in 2005 die Keniaanse beheerliggaam ontbind en vervang met ’n nuwe beheerliggaam, Krieket Kenia (Engels: ''Cricket Kenya'', CK; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya''), en gepoog om dit te laat vestig.<ref name="History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/another-day-of-confusion-in-kenya-144648 |title=Another day of confusion in Kenya |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=16 Junie 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vervolgens het die IKR gedreig om Kenia van sy EDI-status te ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-to-lose-odi-member-status-146267 |title=Kenya to lose ODI member status |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Junie 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarna het herbou van Keniaanse krieket begin. Nadat die spelers hul staking beëindig het, het die span tydens die Interkontinentale Beker 2005 die halfeindstryd gehaal. Hulle het op die halfeindstryd met ’n toer na Zimbabwe vir twee eersterangse en een eendaagse wedstryd teen Zimbabwe A voorberei. Hulle het al drie wedstryde gewen,<ref name="KinZ0506">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2005-06_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2005-06.html |title=Kenya in Zimbabwe 2005/06 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194031/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2005-06_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2005-06.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die halfeindstryd gelykop teen Bermuda gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83902.html |title=Scorecard of Bermuda v Kenya match, 23 October 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190304/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83902.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hulle het in die eindstryd teen Ierland verloor, ondanks hul telling van 404/4 in hul eerste beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83930.html |title=Scorecard of Ireland v Kenya final, 27 October 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190036/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83930.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die herbouproses was in volle swaai en Kenia het weer begin om EDI-wedstryde te speel. Hul terugkoms tot EDIs is met ’n reeks van vyf wedstryde teen Zimbabwe ingelui, wat met 2–2 gelykop geëindig het.<ref name="KinZ0506" /> Dit is deur ’n EDI-reeks met vier wedstryde teen Bangladesj opgevolg, maar Kenia het tydens dié reeks al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/2005-06_BDESH_Kenya_in_Bangladesh_2005-06.html |title=Kenya in Bangladesh 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194102/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/2005-06_BDESH_Kenya_in_Bangladesh_2005-06.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Interkontinentale Beker 2007/08 het die Keniane swak begin, teen Nederland gelykop gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86450.html |title=Scorecard of Kenya v Netherlands match, 29 March 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190416/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86450.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ’n nederlaag teen Kanada gely,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86453.html |title=Scorecard of Canada v Kenya match, 29 July 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190014/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86453.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hulle het herstel en twee EDI-oorwinnings oor dieselfde span op die Toronto Cricket, Skating and Curling Club aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/CAN/2006_CAN_Kenya_in_Canada_2006.html |title=Kenya in Canada 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194317/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/CAN/2006_CAN_Kenya_in_Canada_2006.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Bangladesj het in Augustus na Kenia getoer en al sy drie EDI-wedstryde gewen,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006_KENYA_Bangladesh_in_Kenya_2006.html |title=Bangladesh in Kenya 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616110543/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006_KENYA_Bangladesh_in_Kenya_2006.html |archive-date=16 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> voordat hulle tydens die Interkontinentale Beker teen Bermuda gelykop gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86456.html |title=Scorecard of Kenya v Bermuda match, 5 November 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190143/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86456.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en drie EDI-oorwinnings oor dieselfde span aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_Bermuda_in_Kenya_2006-07.html |title=Bermuda in Kenya 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194454/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_Bermuda_in_Kenya_2006-07.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die jaar 2007 het die span met hul oorwinning tydens die Drienasies-toernooi in [[Mombasa]] oor Kanada en Skotland ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_ICC_Associates_Kenya_Tri-Series_2006-07.html |title=ICC Associates Tri-Series (Kenya) 2007 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194527/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_ICC_Associates_Kenya_Tri-Series_2006-07.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het toe afdeling een van die Wêreldkrieketliga op drie krieketgronde in Nairobi aangebied, waaraan ook Bermuda, Kanada, Ierland, Nederland en Skotland deelgeneem het. Kenia het dié toernooi gewen, nadat hulle Skotland in die eindstryd verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |title=2007 ICC World Cricket League Division One |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134928/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarop het die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in Wes-Indië gevolg, Kenia se vierde verskyning tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi. Kenia het Kanada in die groepfase verslaan, maar hulle het teen Engeland en Nieu-Seeland verloor, waarvolgens hulle die Super Agt misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2006-07_WI_ICC_World_Cup_2006-07.html |title=2007 Cricket World Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140702/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2006-07_WI_ICC_World_Cup_2006-07.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2007]] in Suid-Afrika is Kenia ná twee duidelike nederlae teen Sri Lanka en Nieu-Seeland ook in die groepfase uitgeskakel. Aansluitend het Kenia reeds in die kwalifiseringsrondtes vir dié toernooi misluk (2008: vierde plek; 2010: groepfase; 2012: negende plek). In Oktober 2007, weerskante van Interkontinentale Bekerwedstryde, het Kenia Kanada vir twee EDI-wedstryde gehuisves<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/canada-tour-of-kenya-and-namibia-2007-08-296682/kenya-vs-canada-2nd-odi-296687/match-report |title=Classy Obanda seals series for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en toe Bermuda vir drie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-kenya-and-united-arab-emirates-2007-08-313543/kenya-vs-bermuda-3rd-odi-313994/match-report |title=Wise Tikolo edges thriller for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het al vyf wedstryde gewen, met ’n sterk boulwerk wat ’n relatief maklike lopiejaag opgestel het wanneer hulle tweede begin kolf het. [[Lêer:Kisumu City.jpg|duimnael|Die Jomo Kenyatta Sportgrond in Kisumu, 2008]] In Augustus 2008, ná ’n onderbreking van nege maande sonder enige EDI- of T20I-wedstryd, het Kenia vir verskeie reekse na Ierland, Skotland en Nederland getoer. Dit het tot ’n teleurstellende toer gelei, waartydens reën en ’n swak Keniaanse kolfwerk die hoofonderwerpe was. Kenia het aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering in [[Belfast]], [[Noord-Ierland]], die kwalifiserende toernooi vir assosiaatlede, deelgeneem. Hulle het dié toernooi as een van die gunstelinge betree, en tweede in Groep B met ’n nederlaag teen Nederland en ’n oorwinning oor Kanada geëindig, ná nederlae teen beide Ierland en Skotland in die uitklopfase het Kenia egter vierde laat eindig, waarvolgens hulle die [[T20I-wêreldbeker 2009]] misgeloop het. Kenia het daarna aan drie EDI-reekse dwarsdeur Europa deelgeneem, maar dit het net in twee uitgereëne wedstryde in Skotland, ’n nederlaag in ’n natgereëne wedstryd in Nederland en ’n nederlaag tydens ’n reeks van drie wedstryde in Ierland met 0–1 geëindig. In Oktober 2008 het die Keniane beide Ierland en Zimbabwe tydens ’n EDI-reeks in Nairobi gehuisves, maar ná ’n nederlaag teen Ierland en ’n oorwinning oor Zimbabwe is al hul drie oorblywende wedstryde uitgereën.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/tri-nation-tournament-in-kenya-2008-09-325553/kenya-vs-zimbabwe-final-367329/match-report |title=Teams share trophy as rain washes out final |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Oktober 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Aansluitend het Kenia vir twee EDI-wedstryde na Suid-Afrika getoer, maar hulle is in albei duidelik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/kenya-tour-of-south-africa-oct-nov-2008-2008-09-351113/south-africa-vs-kenya-2nd-odi-360801/match-report |title=Kallis and Amla too much for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=2 November 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In laat Januarie en vroeg Februarie 2009 het Kenia tuis vyf EDI-wedstryde teen Zimbabwe gespeel en is in al die wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-kenya-2008-09-385021/kenya-vs-zimbabwe-5th-odi-385027/match-report |title=Masakadza leads Zimbabwe's 5–0 sweep |publisher=ESPNcricinfo |date=4 Februarie 2009 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die tydperk ná die Krieketwêreldbeker 2007 het ’n keurspan, ''Kenia Select'', aan die Zimbabwiese Logan-beker deelgeneem, maar hulle kon nie ’n oorwinning aanteken nie,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2006-07_ZIM_Logan_Cup_2006-07.html |title=2007 Logan Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002065515/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2006-07_ZIM_Logan_Cup_2006-07.html |archive-date=2 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ook teen Zimbabwe A verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/120/120501.html |title=Scorecard of Zimbabwe A v Kenya Select match, 16 May 2007 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190120/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/120/120501.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Interkontinentale Beker 2009–2010, waarvoor Kenia met sy kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] gekwalifiseer het, het hulle in die vyfde plek geëindig. In sy openingswedstryd van die Krieketwêreldbeker 2011 in Bangladesj, Indië en Sri Lanka het Kenia ’n duidelike nederlaag met tien paaltjies teen Nieu-Seeland gely, nadat hulle op 69 lopies uitgeboul is en Nieu-Seeland die wedstryd binne-in agt boulbeurte beklink het sonder om ’n paaltjie af te staan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iccworld-cup2011.blogspot.com/2011/02/kenya-vs-new-zealand-chennai-20th.html |title=New Zealand vs Kenya |publisher=iccworld-cup2011.blogspot |date=20 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar is Kenia tydens ’n kort EDI-reeks van twee wedstryde deur Nederland in Sportspark Westvielt, Voorburg, platgeloop. Tydens dié reeks is Kenia se swak kolfwerk opgemerk. Hulle het net 208/8 in die eerste wedstryd<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-championship-2011-2013-14-518430/netherlands-vs-kenya-9th-match-523482/match-report |title=Netherlands down Kenya in close finish |publisher=ESPNCricinfo |date=12 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en ’n nog kleiner telling van 184/8 in die tweede wedstryd aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-championship-2011-2013-14-518430/netherlands-vs-kenya-10th-match-523483/match-report |title=Barresi stars as Netherlands down Kenya again |publisher=ESPNcricinfo |date=13 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> [[Seren Waters]] en die kaptein [[Collins Obuya]] was die beste kolwers, Waters het 71 lopies in die eerste wedstryd en Obuya 54 lopies in die tweede wedstryd aangeteken. === Hervormings in 2011 === [[Lêer:Icc Wcl Championship Nepal Vs Kenya Tu Ground Kathmandu @ Nepal 6.jpg|duimnael|[[Krieket]]wedstryd tussen Kenia en [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] in [[Katmandoe]] op 13 Maart 2017]] Die Keniaanse spelers het oor jare heen oor die meeste professionele spelers onder die assosiaatlede beskik. Die eerste keer wat Krieket Kenia kennis geneem het van die ongebalanseerde span was tydens die Krieketwêreldbeker 2011, toe die wanverhouding van amateur- teenoor professionele spelers opgemerk is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-chief-hints-at-team-discord-503269 |title=Cricket Kenya chief hints at team discord |publisher=ESPNCricinfo |date=27 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> nadat Kenia ’n teleurstellende toernooi gehad en al sy ses wedstryde verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-zimbabwe-disappointing-farewell-for-steve-tikolo-507286 |title=Disappointing farewell for Tikolo |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia het aangekondig dat hulle die krieketwêreldbekertoernooi se debakel ná afloop van dié toernooi sal hersien. Dit het ’n reeks hervormings wat deur die raad geïnisieer is, ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-to-review-world-cup-debacle-507417 |title=Cricket Kenya to review World Cup debacle |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Maart 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> As deel van die hervormings het die beheerliggaam die voormalige Sahara Eliteliga met Oos-Afrikaanse toernooie vervang. Terwyl die Oos-Afrikaanse Premierliga ’n T20-toernooi is, is die Oos-Afrikaanse beker ’n EDI-toernooi. Die nuwe toernooie is deur die beheerliggaam van stapel gestuur in die hoop dat hulle nuwe talente vir die Keniaanse span sal oplewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-prepare-for-new-superleagues-527519 |title=Kenya prepare for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Augustus 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Binne maande het die Oos-Afrikaanse toernooie ’n hoë belangstelling verwerf en die intensiteit het skerp gestyg, soos dit uit ’n ESPNcricinfo-onderhoud met Krieket Kenia se [[hoof- uitvoerende beampte]] Tom Sears blyk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-ceo-tom-sears-is-happy-with-new-east-african-competitions-534464 |title='Players know consistency will be the criterion for national selection' |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> ’n Verdere belangrike hervorming wat deur die nuwe beheerliggaam ingebring is, was om met die ou personeel weg te doen. Soos dit die ESPN-joernalis Martin Williamson beskryf het, was die ou personeel nie aan vertoning toegewyd nie, maar eerder aan selfsugtige wense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/martin-williamson-kenyan-board-right-to-dump-old-guard-521693 |title=Kenyan board right to dump old guard |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die nuwe kontrakte het heeltemal met die verlede gebreek en die nuwe kaptein [[Collins Obuya]] was op 29 die oudste speler. Ervare spelers soos die voormalige kaptein [[Jimmy Kamande]], ’n veteraan van vyf krieketwêreldbetertoernooie, [[Thomas Odoyo]], en ander het nie eens in aanmerking gekom nie. Soos verwag het die ontslane spelers vinnig reageer en volgens hulle het dit die dood van Keniaanse krieket versnel. Hulle is ook deur die Keniaanse media bygestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-s-new-contracts-cut-ties-with-the-past-521372 |title=Kenya's new contracts cut ties with the past |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Junie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Onder die 20 krieketspelers wat wel kontrakte aangebied is, is aan 13 sentrale kontrakte aangebied. Nadat vyf spelers dié kontrakte van die hand gewys het, het die dinge nog moeiliker geword. Sears het daarop gesê dat hulle tevrede is met die groep van sewe spelers wat hulself verbind het tot Krieket Kenia, terwyl hulle ewe teleurgesteld is met diegene wat die kontrakte verwerp het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-five-players-turn-down-kenya-contracts-524064 |title=Five players turn down Kenya contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Gevolglik is hulle vir die span, wat tydens die Interkontinentale Beker teen die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] te staan gekom het, nie benoem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-uae-intercontinental-cup-kenya-leave-out-players-who-refused-contracts-524300 |title=Kenya leave out players who refused contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia het kontrakte aan verdienstelike jong, talentvolle spelers aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenyan-youngsters-rewarded-with-central-contracts-530746 |title=Youngsters rewarded with central contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die agt spelers wat die raad se kontrakte verwerp het, is later ingesluit en het gevra dat hul menings gehoor word, en ondanks die nuwe kans wat die raad aan hulle toegestaan het, het hulle uiteindelik ’n sterk standpunt teen die raad ingeneem. Terwyl Obanda, Shem en James Ngoche, Odhiambo en Otieno nuwe aanbiedinge gemaak is, het Ouma, Luseno en Nelson ’n driemaandse ooreenkoms tot Maart 2012, onderhewig aan prestasie, met die raad gesluit. Indien hulle iets goeds sou kon bydra, kon hulle weer hul plek in die span inneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-plays-hardball-with-militant-players-530748 |title=Cricket Kenya plays hardball with militant players |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Intussen is die voormalige Otago-afrigter [[Mike Hesson]] as nasionale afrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-mike-hesson-appointed-kenya-coach-523811 |title=Mike Hesson appointed Kenya coach |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Onmiddellik daarna het Hesson in ’n onderhoud met die koerant ''Otago Daily Times'' aangekondig dat hy aangestel is om die geskil tussen die spelers en die raad op te los en te beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hesson-s-kenyan-baptism-of-fire-542932 |title=Hesson's Kenyan baptism of fire |publisher=ESPNcricinfo |date=29 November 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> === Misgelope toernooie === [[Lêer:2023 African Games 01 cricket 124.jpg|duimnael|Die Keniaanse nasionale krieketspan tydens die Afrikaspele 2023 in [[Accra]], [[Ghana]]]] Die hervormings het egter nie tot die gewensde sukses gelei nie, aangesien die Keniaanse nasionale Krieketspan nie meer vir ’n toernooi kon kwalifiseer nie. Kenia se laaste deelname aan ’n IKR-toernooi was die Interkontinentale Beker 2011–2013, waar hulle egter onder die laaste plekke afgesluit het. Die daaropvolgende Interkontinentale Beker 2015–2017 het hulle misgeloop. Nadat Kenia tydens die Kwalifisering 2014 in die Super Ses uitgeskakel is – en sodoende die span sy EDI-status in Januarie 2014 verloor het, wat hulle sedert 1996 geniet het – het hulle die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in Australië en Nieu-Seeland misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/netherlands-kenya-and-canada-lose-odi-status-714845 |title=Netherlands, Kenya and Canada lose ODI status |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2019]] in Engeland en Wallis in 2015 in die afdeling twee begin, waar hulle derde geëindig en die Kampioenskap 2015–17 gehaal het. Die span het egter in die vyfde plek geëindig en sodoende die toernooi misgeloop, aangesien net die beste vier spanne gekwalifiseer het. Vervolgens is Kenia gerelegeer in afdeling twee, wat in 2018 begin en deel gevorm het van die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] in Indië. In die afdeling twee het Kenia egter al sy vyf wedstryde verloor en sesde geëindig, waarvolgens die span in die afdeling drie gerelegeer is. Kenia het in die vierde plek geëindig en is in die Uitdaagliga 2019–2022 gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associates-pathway-to-2023-world-cup-undergoes-major-revamp-1162819 |title=Associates pathway to 2023 World Cup undergoes major revamp |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=20 Oktober 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het dié toernooi in die vierde plek afgesluit en daarmee in die Uitdaagliga 2023–2026 vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangebly. As gevolg van sy swak plasing in die EDI-ranglys en die latere ontneming van hul EDI-status kon Kenia sedert 2006 nie meer aan die [[Kampioenetrofee]] deelneem nie. In die kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker]]toernooie het Kenia nie beter gevaar nie, nadat hulle tydens die kwalifisering 2013 elfde eindig en die [[T20I-wêreldbeker 2014]] in Bangladesj misgeloop het. Die kwalifisering 2015 het Kenia in die negende plek afgesluit en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2016]] in Indië misgeloop. Tydens die kwalifisering 2019 het Kenia weer elfde geëindig en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2021]] in [[Oman]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] misgeloop. Tydens die Afrikakwalifisering in [[Rwanda]] is Kenia in sy laaste wedstryd deur [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] geklop en het vervolgens die [[T20I-wêreldbeker 2022]] in Australië misgeloop. Sedert 2019 geniet Kenia soos alle IKR-lede volle [[Twintig20|T20I-status]].<ref name="T20I-status" /> Die T20I-wêreldbeker se Afrikakwalifisering 2023 in Namibië het Kenia ná drie oorwinnings en nederlae elk in die vierde plek afgesluit, waarmee hulle die [[T20I-wêreldbeker 2024]] in Wes-Indië en die Verenigde State misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67554322 |title=Uganda: T20 World Cup qualification 'a dream come true', says captain Brian Masaba |publisher=[[BBC]] |date=30 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Op die Afrikaspele 2023 (beslis in Februarie 2024) in [[Accra]], [[Ghana]], is vir die eerste keer ’n kriekettoernooi beslis wat Kenia in die vierde plek afgesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/zimbabwe-men-win-cricket-gold-at-the-african-games-but-status-kerfuffle-leaves-a-sour-taste-in-the-mouth/ |title=Zimbabwe men win cricket gold at African Games but status kerfuffle leaves sour taste |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=25 Maart 2024 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Keniane die derde plek behaal en daarmee die hooftoernooi in Indië en Sri Lanka misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Kleure == In EDI- en T20I-krieket dra Kenia groen truie met rooi moue en ’n rooi V-halslyn en groen broeke. Veldspelers dra ’n rooi bofbalpet of ’n rooi sonhoed. Die kolwers se helms is groen geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''KENYA'' verskyn op die middel van die trui. Die Keniaanse nasionale krieketspan se bynaam is ''Simbas'', Swahili vir “[[leeu]]”.<ref name="Simbas" /> Krieket Kenia se kenteken toon derhalwe ’n leeu. == Tuisstadions == {{Location map+ |Kenia |caption=Ligging van Keniaanse krieketstadions |places= {{location map~|Kenia|label=<small>[[Aga Khan Sportklubveld|Aga]]/[[Jaffery Sportklubveld|Jaffery]]</small>|position=left|lat=-1.260499|long=36.823935}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Gymkhana Klubveld|Gymkhana]]</small>|position=right|lat=-1.27|long=36.827361}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Mombasa Sportklub|Mombasa]]</small>|position=right|lat=-4.03|long=39.40}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Nairobi Klubveld|Nairobi]]</small>|position=bottom|lat=-1.296944|long=36.81}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Ruaraka Sportklubveld|Ruaraka]]/[[Simba Unieveld|Simba]]</small>|position=top|lat=-1.258889|long=36.858333}} }} Kenia beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Keniaanse nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Kenia: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Gymkhana Klubveld]] | [[Nairobi]] | 1 Oktober 1996 |- | 2 | [[Aga Khan Sportklubveld]] | Nairobi | 2 Oktober 1996 |- | 3 | [[Simba Unieveld]] | Nairobi | 15 Augustus 2001 |- | 4 | [[Mombasa Sportklub]] | [[Mombasa]] | 11 November 2006 |- | 5 | [[Jaffery Sportklubveld]] | Nairobi | 29 Januarie 2007 |- | 6 | [[Ruaraka Sportklubveld]] | Nairobi | 30 Januarie 2007 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 50 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 50 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Kenia gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Keniaanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Steve Tikolo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''3&nbsp;369''' | [[Rakep Patel]] | 2008–hede | align=center | 93 | align=center | '''1&nbsp;930''' |- | [[Thomas Odoyo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''2&nbsp;366''' | [[Collins Obuya]] | 2007–2024 | align=center | 75 | align=center | '''1&nbsp;742''' |- | [[Collins Obuya]] | 2001–2014 | align=center | 104 | align=center | '''2&nbsp;044''' | [[Irfan Karim]] | 2013–2024 | align=center | 64 | align=center | '''1&nbsp;291''' |- | [[Kennedy Otieno]] | 1996–2009 | align=center | {{0}}90 | align=center | '''2&nbsp;016''' | [[Rushab Patel]] | 2019–2024 | align=center | 56 | align=center | '''1&nbsp;054''' |- | [[Ravi Shah]] | 1998–2007 | align=center | {{0}}56 | align=center | '''1&nbsp;506''' | [[Alex Obanda]] | 2007–2023 | align=center | 51 | align=center | '''{{0}}797''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Thomas Odoyo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''141''' | [[Shem Ngoche]] | 2010–hede | align=center | 104 | align=center | '''120''' |- | [[Steve Tikolo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''{{0}}93''' | [[Vraj Patel]] | 2021–2023 | align=center | 64 | align=center | '''{{0}}86''' |- | [[Peter Ongondo]] | 1999–2011 | align=center | {{0}}78 | align=center | '''{{0}}75''' | [[Lucas Oluoch]] | 2013–hede | align=center | {{0}}72 | align=center | '''{{0}}70''' |- | [[Nehemiah Odhiambo]] | 2006–2014 | align=center | {{0}}69 | align=center | '''{{0}}70''' | [[Peter Langat]] | 2021–hede | align=center | {{0}}42 | align=center | '''{{0}}42''' |- | [[Hiren Varaiya]] | 2006–2014 | align=center | {{0}}63 | align=center | '''{{0}}68''' | [[Rakep Patel]] | 2008–hede | align=center | {{0}}93 | align=center | '''{{0}}38''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was agt spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Kenia tydens ’n EDI-wedstryd en tien tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Maurice Odumbe | 1996–2001 | Steve Tikolo | 2007–2008 |- | 2 | Aasif Karim | 1997–1999 | Thomas Odoyo | 2007 |- | 3 | Steve Tikolo | 2001–2011 | Morris Ouma | 2010 |- | 4 | Thomas Odoyo | 2002–2006 | Collins Obuya | 2012–2013 |- | 5 | Morris Ouma | 2009–2010 | Shem Ngoche | 2019–2022 |- | 6 | Jimmy Kamande | 2010–2011 | Sachin Bhudia | 2022 |- | 7 | Collins Obuya | 2011–2013 | Lucas Oluoch | 2023 |- | 8 | Rakep Patel | 2014 | Rakep Patel | 2023–2025 |- | 9 | | | Irfan Karim | 2024 |- | 10 | | | '''Dhiren Gondaria''' | 2025–hede |} == Rekords == === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 33,33 || 7 Oktober 2010 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 14 || 6 || 8 || 0 || 0 || 42,85 || 10 Oktober 1997 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 10 || 2 || 7 || 0 || 1 || 22,22 || 2 Februarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 13 || 2 || 11 || 0 || 0 || 15,38 || 28 Mei 1998 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 0 || 16,66 || 24 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 10 || 0 || 10 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 0 || 16,66 || 29 Februarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 32 || 5 || 25 || 0 || 2 || 16,66 || 12 Maart 2003 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 November 2006 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 15 || 9 || 5 || 0 || 1 || 64,28 || 15 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 10 || 3 || 7 || 0 || 0 || 30,00 || 31 Januarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 9 || 3 || 5 || 0 || 1 || 37,50 || 17 Januarie 2007 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''154''' || '''42''' || '''107''' || '''0''' || '''5''' || '''27,27''' || 29 Februarie 1996 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4946 op 4 April 2026. Laaste keer hersien op 5 April 2026. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=4 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || {{n.v.t.}} |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Voorwedstryd |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 11 Oktober 2013 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 24 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Oktober 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 September 2022 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 3 Augustus 2008 |- |align="left"| {{vlagland|Lesotho}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 6 || 4 || 1 || 0 || 1 || 66,67 || 16 September 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Mali}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 33,33 || 19 April 2013 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 26 Augustus 2022 |- |align="left"| {{Cr-NG}} || 15 || 12 || 3 || 0 || 0 || 80,00 || 20 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Seychelle}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 25 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 Desember 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Singapoer}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Sint Helena}} || 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 8 || 3 || 5 || 0 || 0 || 37,50 || 1 Februarie 2010 |- |align="left"| {{Cr-TZ}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 0 || 60,00 || 18 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 18 || 4 || 13 || 0 || 1 || 22,22 || 22 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''121''' || '''65''' || '''53''' || '''0''' || '''3''' || '''53,71''' || 3 Augustus 2008 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3801 op 5 April 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=5 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikaspele === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |2023 || 4de plek |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kenya national cricket team|Keniaanse nasionale krieketspan}} * {{en}} {{sw}} [https://cricket-kenya.com/ Amptelike webwerf van Krieket Kenia] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/kenya-26 Kenia op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya Kenia by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Kenia]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] 3vuw9atg33esiiod24ez2ehuej1pdns 0 207657 2964642 2097584 2026-09-02T21:52:45Z PaulLim11 201647 Image 2964642 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Max Burkholder | Beeld = Max Burkholder at WonderCon 2026.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Max Henry Wolf Burkholder | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|11|1}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 2002–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1370269 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Max Burkholder''' (gebore 1 November 1997) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Daddy Day Care'' (2003), ''Astro Boy'' (2009), en ''The Purge'' (2013), en in die televisiereeks ''Parenthood'' (2010). == Filmografie == === Rolprente === * 2003: ''Daddy Day Care'' * 2009: ''Astro Boy'' * 2013: ''The Purge'' * 2015: ''Babysitter'' * 2018: ''Almost Home'' * 2019: ''Imaginary Order'' === Televisiereekse === * 2004: ''Commando Nanny'' * 2007: ''The Land Before Time'' * 2007: ''My Friends Tigger & Pooh'' * 2010: ''Parenthood'' === Televisierolprente === * 2007: ''Point of Entry'' * 2007: ''My Friends Tigger and Pooh - Super Sleuth Christmas Movie'' * 2013: ''Paulie'' === Video's === * 2007: ''My Friends Tigger and Pooh Super Sleuth Christmas Movie: 100 Acre Wood Downhill Challenge'' * 2008: ''My Friends Tigger & Pooh's Friendly Tails'' * 2008: ''My Friends Tigger and Pooh: The Hundred Acre Wood Haunt'' * 2010: ''Super Duper Super Sleuths'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1370269|Max Burkholder}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Burkholder, Max}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] qclrroav7dvlxpp6vg8mr2cv91b6qq0 0 208113 2964703 2098144 2026-09-03T07:37:05Z CommonsDelinker 1161 "Jonathan_Del_Arco_Picture.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Gbawden|Gbawden]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Jonathan Del Arco Picture.jpg|]] 2964703 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jonathan Del Arco | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1966|3|7}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0215336 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jonathan Del Arco''' (gebore 7 Maart 1966) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse ''Star Trek: The Next Generation'' (1987), ''The Closer'' (2005), en ''Major Crimes'' (2012). == Filmografie == === Televisiereekse === * 1987: ''Star Trek: The Next Generation'' * 2004: ''The D.A.'' * 2005: ''The Closer'' * 2012: ''Major Crimes'' * 2012: ''This American Housewife'' === Televisierolprente === * 2009: ''Group'' * 2015: ''The 30th Annual Imagen Awards'' === Video's === * 2013: ''Major Crimes: Crossing the Tape - Inside the Major Crimes Squad'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0215336|Jonathan Del Arco}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Del Arco, Jonathan}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] sa36598snfz0rromgql3t9sajbxxd1t 0 216867 2964645 2862486 2026-09-02T22:31:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964645 wikitext text/x-wiki Die '''isoglukose-hofsaak''' (SA Roquette Frères v Raad (1980) 138/79) van 1980 is 'n hofsaak in die [[Hof van Justisie van die Europese Unie|Europese Hof]] wat die besigheid SA Roquette Frères teen die Europese Raad gewen het en wat die posisie van die [[Europese Parlement]] versterk het. Die voorgestelde reëlgewing deur die [[Europese Kommissie]] rakende [[isoglukose]] is reeds in die volle vergadering van die Europese Parlement bespreek, maar laasgenoemde het dit na die verantwoordelike komitee terugverwys, en die Europese Kommissie gevra om dit te wysig. Dit beteken 'n vertraging in die besluitneming. Die [[Europese Raad]] het besluit om nie te wag nie en het die reëlgewing sonder goedkeuring van die parlement aanvaar. Die Europese Hof het hierna die reëlgewing ongeldig verklaar en gewys op die feit dat ''.. die volk deel behoort te neem in die uitoefening van die mag deur sy verteenwoordiging te raadpleeg..''.<ref>Explaining Institutional Change in Europe {{Outeur|Adrienne Heritier}}, Oxford University Press, 2007, {{ISBN|0-19-929812-2}}, {{ISBN|978-0-19-929812-9}}</ref><ref name="pgct">{{en}} https://penguincompaniontoeu.com/additional_entries/isoglucose-case/{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van die Europese Unie]] jv7vgpj07cki2emobxn65i172xx83gp 0 224249 2964514 2964496 2026-09-02T14:16:46Z Juan carlos perez rodriguez 137690 2964514 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Anatoli Karpof | Beeld = Anatoly Karpov 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Anatoli Karpof in 2018 | Geboortenaam = Anatoli Jewgenjewitsj Karpof | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|23}} | Geboorteplek = [[Rusland]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester 1970 | FIDE rang = | Beste gradering = 2780 (Julie 1994) | Wêreldkampioen = 1975–1985<br />1993–1999 (FIDE) }} '''Anatoli Jewgenjewitsj Karpof''' ({{langx|ru|Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов}}) (gebore 23 Mei [[1951]]) is 'n Russiese [[skaak|skaakspeler]] en grootmeester en voormalige Wêreldkampioen. Hy was die kampioen vanaf 1975 tot 1985 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54467 Fischer-Karpof 1975]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54641 Karpof-Korchnoj 1978]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55014 Karpof-Korchnoj 1981]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55015 Karpof-Kasparof 1984/5]</ref> toe hy verslaan was deur [[Garri Kasparof]]<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55016 Karpof-Kasparof 1985]</ref>. Hy het 3 keer teen Kasparof gespeel vir die titel vanaf 1986 tot 1990 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55017 Kasparof-Karpof 1986]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55128 Kasparof-Karpof 1987]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55223 Kasparof-Karpof 1990]</ref>, en toe weer die kampioen toe Kasparof FIDE verlaat het in 1993 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55303 Karpof-Timman 1993]</ref>. Hy was die kampioen tot 1999 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55432 Karpof-Kamsky 1996]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55521 Karpof-Anand 1998]</ref>, toe hy afgetree het in protes teen FIDE se nuwe kampioenskap reëls. Hy het oor 'n 160 keer eersteplek by 'n toernooi gewen.<ref>{{cite web |first=Eric |last=van Reem |title=Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |publisher=ChessBase |date=Augustus 11, 2005 |access-date=2 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109023734/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |archive-date=9 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy beste gradering was 2780, en hy was vir 102 maande die wêreld se no.1 vanaf die FIDE ranglys begin het in 1970.<ref>{{cite web |url = https://www.365chess.com/view/world-chess-championship-history/ |title = World Chess Championship History |publisher = 365Chess.com |access-date = 1 September 2026 |language = Engels |date = 22 Oktober 2025}}</ref> Van die toernooie wat hy gewen het: <div style="column-count:2"> *1969 - [[Stockholm]] (+9, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145 Stockholm 1969]</ref> *1970 - [[Kuybyshev]] (+8, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kuybyshev 1970]</ref> *1971 - [[Moskou]] (+5, =12, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436 Moskou 1971]</ref> *1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508 Hastings 1971/2]</ref> *1972 - [[San Antonio]] (+7, =7, -1) <ref>[https://wwww.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058 San Antonio 1972]</ref> *1973 - [[Madrid]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017 Madrid 1973]</ref> *1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518 Leningrad 1973]</ref> *1975 - [[Portoroz]]-[[Ljubljana]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498 Portoroz-Ljubljana 1975]</ref> *1975 - [[Milaan]] (+4, =16, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227 Milaan 1975]</ref> *1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080 Skopje 1976]</ref> *1976 - [[Moskou]] (+8, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388 Moskou 1976]</ref> *1976 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80228 Amsterdam 1976]</ref> *1976 - [[Montilla]]-[[Moriles]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717 Montilla-Moriles 1976]</ref> *1977 - [[Bad Lauterberg]] (+9, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess,pl?tid=80458 Bad Lauterberg 1977]</ref> *1977 - [[Las Palmas]] (+12, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=43614 Las Palmas 1977]</ref> *1977 - [[Tilburg]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80072 Tilburg 1977]</ref> *1978 -[[Bugojno]] (+6, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79325 Bugojno 1978]</ref> *1979 - [[Montreal]] (+7, =10, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79266 Montreal 1979]</ref> *1979 - [[Waddinxveen]] (+4, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=19463 Waddinxveen 1979]</ref> *1979 - [[Tilburg]] (+4, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89036 Tilburg 1979]</ref> *1980 - [[Horten]] (+3, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89189 Horten 1980]</ref> *1980 - [[Amsterdam]] (+7, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=73580 Amsterdam 1980]</ref> *1980 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89035 Tilburg 1980]</ref> *1981 - [[Linares]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=93900 Linares 1981]</ref> *1981 - [[Moskou]] (+5, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41976 Moskou 1981]</ref> *1982 - [[London]] (+5, =7, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82968 London 1982]</ref> *1982 - [[Torino]] (+3, =8, -1) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Turin_1982/22337 Torino 1982]</ref> *1982 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89033 Tilburg 1982]</ref> *1983 - [[Moskou]] (+5, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79502 Moskou 1983]</ref> *1983 - [[Hannover]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89032 Hannover 1983]</ref> *1983 - [[Tilburg]] (+3, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89031 Tilburg 1983]</ref> *1985 - [[Amsterdam]] (+4, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=86570 Amsterdam 1985]</ref> *1986 - [[Brussel]] (+7, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=88976 Brussel 1986]</ref> } *1986 - [[Bugojno]] (+4, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=50486 Bugojno 1986]</ref> *1987 - [[Bilbao]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Bilbao_1987/20416 Bilbao 1987]</ref> *1987 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79999 Amsterdam 1987]</ref> </div> == Boeke == Karpof het verskeie boeke geskryf wat in Engels vertaal is. *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Roshal | first2=Alexander | authorlink2= Alexander Roshal | title=Chess Is My Life | publisher=Pergamon Press | year=1979 | isbn=0-0802-3119-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Open Game in Action | publisher=Pavilion Books | year=1988 | isbn=978-0713460964}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Open Game in Action | url=https://archive.org/details/semiopengameinac0000anat | publisher=Collier Books | year=1988 | isbn=978-0020218012}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Closed Openings in Action | url=https://archive.org/details/closedopeningsin0000karp | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020339854}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Closed Openings in Action | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020218050}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1990 | title=Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion | url=https://archive.org/details/karpovonkarpovme0000karp | publisher=Liberty Publishing | isbn= 0-689-12060-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1992 | title=Beating the Grünfeld | url=https://archive.org/details/beatinggrnfeld0000karp | publisher=Pavilion Books | isbn= 978-0-7134-6468-9}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System | url=https://archive.org/details/bwb_C0-ACI-970 | publisher=Pavilion Books | year=2006 | isbn=0-7134-9010-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=My Best Games | publisher=Edition Olms | year=2007 | isbn=3-2830-1002-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Henley | first2=Ron | authorlink2= Ron Henley (chess player) | title=Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches | publisher=Pavilion Books | year=2007 | isbn=0-923891-97-8}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=How To Play The English Opening | url=https://archive.org/details/howtoplayenglish0000karp | publisher=Batsford | year=2007 | isbn=0-7134-9065-9}} == Huldeblyk <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Karpof-gedenktoernooi]</ref> == Die Anatoli Karpof-gedenktoernooi (of Poykovsky-toernooi) is'n gesogte jaarlikse skaakgeleentheid wat in die Russiese stad Poykovsky gehou word. Dit is'n baie eienaardige geval in wêreldskaak: 'n wêreldkampioen (Karpof, die twaalfde) word in die lewe vereer!. Dit word in'n geslote formaat (rondrobin) gespeel en beskik oor tien van die beste grootmeesters ter wêreld. <div style="column-count:2"> {| class="sortable wikitable" ! # !! Jaar !! Wenner |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{flag|USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{flag|Rusland}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}}, <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}}, <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{flag|Roemenië}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}}, <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{UKR}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morozevic]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}}, <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}}, <br/> [[Emil Sutovsky]] {{flag|Israel}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{flag|Hongarye}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{flag|Iran}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{flag|Belarus}} |- |} </div> == Verwysings == <div style="column-count:2"> {{Verwysings}} </div> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karpof, Anatoli}} [[Kategorie:Russiese skaakspelers]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] fq1aa34j6n4gvamhu5z2grzfd7kzn55 2964529 2964514 2026-09-02T17:13:29Z Martinvl 12559 Verwydering van onnodige wit spasie 2964529 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Anatoli Karpof | Beeld = Anatoly Karpov 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Anatoli Karpof in 2018 | Geboortenaam = Anatoli Jewgenjewitsj Karpof | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|23}} | Geboorteplek = [[Rusland]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester 1970 | FIDE rang = | Beste gradering = 2780 (Julie 1994) | Wêreldkampioen = 1975–1985<br />1993–1999 (FIDE) }} '''Anatoli Jewgenjewitsj Karpof''' ({{langx|ru|Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов}}) (gebore 23 Mei [[1951]]) is 'n Russiese [[skaak|skaakspeler]] en grootmeester en voormalige Wêreldkampioen. Hy was die kampioen vanaf 1975 tot 1985 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54467 Fischer-Karpof 1975]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54641 Karpof-Korchnoj 1978]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55014 Karpof-Korchnoj 1981]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55015 Karpof-Kasparof 1984/5]</ref> toe hy verslaan was deur [[Garri Kasparof]]<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55016 Karpof-Kasparof 1985]</ref>. Hy het 3 keer teen Kasparof gespeel vir die titel vanaf 1986 tot 1990 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55017 Kasparof-Karpof 1986]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55128 Kasparof-Karpof 1987]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55223 Kasparof-Karpof 1990]</ref>, en toe weer die kampioen toe Kasparof FIDE verlaat het in 1993 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55303 Karpof-Timman 1993]</ref>. Hy was die kampioen tot 1999 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55432 Karpof-Kamsky 1996]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55521 Karpof-Anand 1998]</ref>, toe hy afgetree het in protes teen FIDE se nuwe kampioenskap reëls. Hy het oor 'n 160 keer eersteplek by 'n toernooi gewen.<ref>{{cite web |first=Eric |last=van Reem |title=Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |publisher=ChessBase |date=Augustus 11, 2005 |access-date=2 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109023734/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |archive-date=9 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy beste gradering was 2780, en hy was vir 102 maande die wêreld se no.1 vanaf die FIDE ranglys begin het in 1970.<ref>{{cite web |url = https://www.365chess.com/view/world-chess-championship-history/ |title = World Chess Championship History |publisher = 365Chess.com |access-date = 1 September 2026 |language = Engels |date = 22 Oktober 2025}}</ref> Lys van die toernooie wat hy gewen het: <div style="column-count:2"> *1969 - [[Stockholm]] (+9, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145 Stockholm 1969]</ref> *1970 - [[Kuybyshev]] (+8, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kuybyshev 1970]</ref> *1971 - [[Moskou]] (+5, =12, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436 Moskou 1971]</ref> *1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508 Hastings 1971/2]</ref> *1972 - [[San Antonio]] (+7, =7, -1) <ref>[https://wwww.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058 San Antonio 1972]</ref> *1973 - [[Madrid]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017 Madrid 1973]</ref> *1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518 Leningrad 1973]</ref> *1975 - [[Portoroz]]-[[Ljubljana]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498 Portoroz-Ljubljana 1975]</ref> *1975 - [[Milaan]] (+4, =16, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227 Milaan 1975]</ref> *1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080 Skopje 1976]</ref> *1976 - [[Moskou]] (+8, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388 Moskou 1976]</ref> *1976 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80228 Amsterdam 1976]</ref> *1976 - [[Montilla]]-[[Moriles]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717 Montilla-Moriles 1976]</ref> *1977 - [[Bad Lauterberg]] (+9, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess,pl?tid=80458 Bad Lauterberg 1977]</ref> *1977 - [[Las Palmas]] (+12, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=43614 Las Palmas 1977]</ref> *1977 - [[Tilburg]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80072 Tilburg 1977]</ref> *1978 -[[Bugojno]] (+6, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79325 Bugojno 1978]</ref> *1979 - [[Montreal]] (+7, =10, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79266 Montreal 1979]</ref> *1979 - [[Waddinxveen]] (+4, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=19463 Waddinxveen 1979]</ref> *1979 - [[Tilburg]] (+4, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89036 Tilburg 1979]</ref> *1980 - [[Horten]] (+3, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89189 Horten 1980]</ref> *1980 - [[Amsterdam]] (+7, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=73580 Amsterdam 1980]</ref> *1980 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89035 Tilburg 1980]</ref> *1981 - [[Linares]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=93900 Linares 1981]</ref> *1981 - [[Moskou]] (+5, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41976 Moskou 1981]</ref> *1982 - [[London]] (+5, =7, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82968 London 1982]</ref> *1982 - [[Torino]] (+3, =8, -1) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Turin_1982/22337 Torino 1982]</ref> *1982 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89033 Tilburg 1982]</ref> *1983 - [[Moskou]] (+5, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79502 Moskou 1983]</ref> *1983 - [[Hannover]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89032 Hannover 1983]</ref> *1983 - [[Tilburg]] (+3, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89031 Tilburg 1983]</ref> *1985 - [[Amsterdam]] (+4, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=86570 Amsterdam 1985]</ref> *1986 - [[Brussel]] (+7, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=88976 Brussel 1986]</ref> } *1986 - [[Bugojno]] (+4, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=50486 Bugojno 1986]</ref> *1987 - [[Bilbao]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Bilbao_1987/20416 Bilbao 1987]</ref> *1987 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79999 Amsterdam 1987]</ref> </div> == Boeke == Karpof het verskeie boeke geskryf wat in Engels vertaal is. *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Roshal | first2=Alexander | authorlink2= Alexander Roshal | title=Chess Is My Life | publisher=Pergamon Press | year=1979 | isbn=0-0802-3119-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Open Game in Action | publisher=Pavilion Books | year=1988 | isbn=978-0713460964}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Open Game in Action | url=https://archive.org/details/semiopengameinac0000anat | publisher=Collier Books | year=1988 | isbn=978-0020218012}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Closed Openings in Action | url=https://archive.org/details/closedopeningsin0000karp | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020339854}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Closed Openings in Action | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020218050}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1990 | title=Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion | url=https://archive.org/details/karpovonkarpovme0000karp | publisher=Liberty Publishing | isbn= 0-689-12060-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1992 | title=Beating the Grünfeld | url=https://archive.org/details/beatinggrnfeld0000karp | publisher=Pavilion Books | isbn= 978-0-7134-6468-9}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System | url=https://archive.org/details/bwb_C0-ACI-970 | publisher=Pavilion Books | year=2006 | isbn=0-7134-9010-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=My Best Games | publisher=Edition Olms | year=2007 | isbn=3-2830-1002-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Henley | first2=Ron | authorlink2= Ron Henley (chess player) | title=Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches | publisher=Pavilion Books | year=2007 | isbn=0-923891-97-8}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=How To Play The English Opening | url=https://archive.org/details/howtoplayenglish0000karp | publisher=Batsford | year=2007 | isbn=0-7134-9065-9}} == Huldeblyk <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Karpof-gedenktoernooi]</ref> == Die Anatoli Karpof-gedenktoernooi (of Poykovsky-toernooi) is'n gesogte jaarlikse skaakgeleentheid wat in die Russiese stad Poykovsky gehou word. Dit is'n baie eienaardige geval in wêreldskaak: 'n wêreldkampioen (Karpof, die twaalfde) word in die lewe vereer!. Dit word in'n geslote formaat (rondrobin) gespeel en beskik oor tien van die beste grootmeesters ter wêreld. <div style="column-count:2"> {| class="sortable wikitable" ! # !! Jaar !! Wenner |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{flag|USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{flag|Rusland}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}}, <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}}, <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{flag|Roemenië}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}}, <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{UKR}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morozevic]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}}, <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}}, <br/> [[Emil Sutovsky]] {{flag|Israel}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{flag|Hongarye}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{flag|Iran}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{flag|Belarus}} |- |} </div> == Verwysings == <div style="column-count:2"> {{Verwysings}} </div> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karpof, Anatoli}} [[Kategorie:Russiese skaakspelers]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] qx4tynufaitj442hhz2bmcdjzhxyq30 2964531 2964529 2026-09-02T17:19:45Z Martinvl 12559 Intertaalskakel by te voeg 2964531 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Anatoli Karpof | Beeld = Anatoly Karpov 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Anatoli Karpof in 2018 | Geboortenaam = Anatoli Jewgenjewitsj Karpof | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|23}} | Geboorteplek = [[Rusland]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester 1970 | FIDE rang = | Beste gradering = 2780 (Julie 1994) | Wêreldkampioen = 1975–1985<br />1993–1999 (FIDE) }} '''Anatoli Jewgenjewitsj Karpof''' ({{langx|ru|Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов}}) (gebore 23 Mei [[1951]]) is 'n Russiese [[skaak|skaakspeler]] en grootmeester en voormalige Wêreldkampioen. Hy was die kampioen vanaf 1975 tot 1985 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54467 Fischer-Karpof 1975]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54641 Karpof-Korchnoj 1978]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55014 Karpof-Korchnoj 1981]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55015 Karpof-Kasparof 1984/5]</ref> toe hy verslaan was deur [[Garri Kasparof]]<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55016 Karpof-Kasparof 1985]</ref>. Hy het 3 keer teen Kasparof gespeel vir die titel vanaf 1986 tot 1990 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55017 Kasparof-Karpof 1986]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55128 Kasparof-Karpof 1987]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55223 Kasparof-Karpof 1990]</ref>, en toe weer die kampioen toe Kasparof FIDE verlaat het in 1993 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55303 Karpof-Timman 1993]</ref>. Hy was die kampioen tot 1999 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55432 Karpof-Kamsky 1996]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55521 Karpof-Anand 1998]</ref>, toe hy afgetree het in protes teen FIDE se nuwe kampioenskap reëls. Hy het oor 'n 160 keer eersteplek by 'n toernooi gewen.<ref>{{cite web |first=Eric |last=van Reem |title=Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |publisher=ChessBase |date=Augustus 11, 2005 |access-date=2 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109023734/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |archive-date=9 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy beste gradering was 2780, en hy was vir 102 maande die wêreld se no.1 vanaf die FIDE ranglys begin het in 1970.<ref>{{cite web |url = https://www.365chess.com/view/world-chess-championship-history/ |title = World Chess Championship History |publisher = 365Chess.com |access-date = 1 September 2026 |language = Engels |date = 22 Oktober 2025}}</ref> Lys van die toernooie wat hy gewen het: <div style="column-count:2"> *1969 - [[Stockholm]] (+9, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145 Stockholm 1969]</ref> *1970 - [[Kuybyshev]] (+8, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kuybyshev 1970]</ref> *1971 - [[Moskou]] (+5, =12, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436 Moskou 1971]</ref> *1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508 Hastings 1971/2]</ref> *1972 - [[San Antonio]] (+7, =7, -1) <ref>[https://wwww.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058 San Antonio 1972]</ref> *1973 - [[Madrid]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017 Madrid 1973]</ref> *1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518 Leningrad 1973]</ref> *1975 - [[Portoroz]]-[[Ljubljana]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498 Portoroz-Ljubljana 1975]</ref> *1975 - [[Milaan]] (+4, =16, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227 Milaan 1975]</ref> *1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080 Skopje 1976]</ref> *1976 - [[Moskou]] (+8, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388 Moskou 1976]</ref> *1976 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80228 Amsterdam 1976]</ref> *1976 - [[Montilla]]-[[Moriles]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717 Montilla-Moriles 1976]</ref> *1977 - [[Bad Lauterberg]] (+9, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess,pl?tid=80458 Bad Lauterberg 1977]</ref> *1977 - [[Las Palmas]] (+12, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=43614 Las Palmas 1977]</ref> *1977 - [[Tilburg]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80072 Tilburg 1977]</ref> *1978 -[[Bugojno]] (+6, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79325 Bugojno 1978]</ref> *1979 - [[Montreal]] (+7, =10, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79266 Montreal 1979]</ref> *1979 - {{Intertaalskakel|Waddinxveen|nl}} (+4, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=19463 Waddinxveen 1979]</ref> *1979 - [[Tilburg]] (+4, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89036 Tilburg 1979]</ref> *1980 - [[Horten]] (+3, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89189 Horten 1980]</ref> *1980 - [[Amsterdam]] (+7, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=73580 Amsterdam 1980]</ref> *1980 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89035 Tilburg 1980]</ref> *1981 - [[Linares]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=93900 Linares 1981]</ref> *1981 - [[Moskou]] (+5, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41976 Moskou 1981]</ref> *1982 - [[London]] (+5, =7, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82968 London 1982]</ref> *1982 - [[Torino]] (+3, =8, -1) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Turin_1982/22337 Torino 1982]</ref> *1982 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89033 Tilburg 1982]</ref> *1983 - [[Moskou]] (+5, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79502 Moskou 1983]</ref> *1983 - [[Hannover]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89032 Hannover 1983]</ref> *1983 - [[Tilburg]] (+3, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89031 Tilburg 1983]</ref> *1985 - [[Amsterdam]] (+4, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=86570 Amsterdam 1985]</ref> *1986 - [[Brussel]] (+7, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=88976 Brussel 1986]</ref> } *1986 - [[Bugojno]] (+4, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=50486 Bugojno 1986]</ref> *1987 - {{Intertaalskakel|Bilbao|nl}} (+5, =4, -0) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Bilbao_1987/20416 Bilbao 1987]</ref> *1987 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79999 Amsterdam 1987]</ref> </div> == Boeke == Karpof het verskeie boeke geskryf wat in Engels vertaal is. *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Roshal | first2=Alexander | authorlink2= Alexander Roshal | title=Chess Is My Life | publisher=Pergamon Press | year=1979 | isbn=0-0802-3119-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Open Game in Action | publisher=Pavilion Books | year=1988 | isbn=978-0713460964}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Open Game in Action | url=https://archive.org/details/semiopengameinac0000anat | publisher=Collier Books | year=1988 | isbn=978-0020218012}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Closed Openings in Action | url=https://archive.org/details/closedopeningsin0000karp | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020339854}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Closed Openings in Action | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020218050}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1990 | title=Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion | url=https://archive.org/details/karpovonkarpovme0000karp | publisher=Liberty Publishing | isbn= 0-689-12060-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1992 | title=Beating the Grünfeld | url=https://archive.org/details/beatinggrnfeld0000karp | publisher=Pavilion Books | isbn= 978-0-7134-6468-9}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System | url=https://archive.org/details/bwb_C0-ACI-970 | publisher=Pavilion Books | year=2006 | isbn=0-7134-9010-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=My Best Games | publisher=Edition Olms | year=2007 | isbn=3-2830-1002-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Henley | first2=Ron | authorlink2= Ron Henley (chess player) | title=Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches | publisher=Pavilion Books | year=2007 | isbn=0-923891-97-8}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=How To Play The English Opening | url=https://archive.org/details/howtoplayenglish0000karp | publisher=Batsford | year=2007 | isbn=0-7134-9065-9}} == Huldeblyk <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Karpof-gedenktoernooi]</ref> == Die Anatoli Karpof-gedenktoernooi (of Poykovsky-toernooi) is'n gesogte jaarlikse skaakgeleentheid wat in die Russiese stad Poykovsky gehou word. Dit is'n baie eienaardige geval in wêreldskaak: 'n wêreldkampioen (Karpof, die twaalfde) word in die lewe vereer!. Dit word in'n geslote formaat (rondrobin) gespeel en beskik oor tien van die beste grootmeesters ter wêreld. <div style="column-count:2"> {| class="sortable wikitable" ! # !! Jaar !! Wenner |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{flag|USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{flag|Rusland}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}}, <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}}, <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{flag|Roemenië}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}}, <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{UKR}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morozevic]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}}, <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}}, <br/> [[Emil Sutovsky]] {{flag|Israel}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{flag|Hongarye}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{flag|Iran}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{flag|Belarus}} |- |} </div> == Verwysings == <div style="column-count:2"> {{Verwysings}} </div> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karpof, Anatoli}} [[Kategorie:Russiese skaakspelers]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] ld3w71zu5m2zj222bjadcd5kh8arefg 2964591 2964531 2026-09-02T19:38:35Z Juan carlos perez rodriguez 137690 2964591 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Anatoli Karpof | Beeld = Anatoly Karpov 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Anatoli Karpof in 2018 | Geboortenaam = Anatoli Jewgenjewitsj Karpof | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|23}} | Geboorteplek = [[Rusland]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester 1970 | FIDE rang = | Beste gradering = 2780 (Julie 1994) | Wêreldkampioen = 1975–1985<br />1993–1999 (FIDE) }} '''Anatoli Jewgenjewitsj Karpof''' ({{langx|ru|Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов}}) (gebore 23 Mei [[1951]]) is 'n Russiese [[skaak|skaakspeler]] en grootmeester en voormalige Wêreldkampioen. Hy was die kampioen vanaf 1975 tot 1985 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54467 Fischer-Karpof 1975]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54641 Karpof-Korchnoj 1978]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55014 Karpof-Korchnoj 1981]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55015 Karpof-Kasparof 1984/5]</ref> toe hy verslaan was deur [[Garri Kasparof]]<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55016 Karpof-Kasparof 1985]</ref>. Hy het 3 keer teen Kasparof gespeel vir die titel vanaf 1986 tot 1990 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55017 Kasparof-Karpof 1986]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55128 Kasparof-Karpof 1987]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55223 Kasparof-Karpof 1990]</ref>, en toe weer die kampioen toe Kasparof FIDE verlaat het in 1993 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55303 Karpof-Timman 1993]</ref>. Hy was die kampioen tot 1999 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55432 Karpof-Kamsky 1996]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55521 Karpof-Anand 1998]</ref>, toe hy afgetree het in protes teen FIDE se nuwe kampioenskap reëls. Hy het oor 'n 160 keer eersteplek by 'n toernooi gewen.<ref>{{cite web |first=Eric |last=van Reem |title=Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |publisher=ChessBase |date=Augustus 11, 2005 |access-date=2 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109023734/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |archive-date=9 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy beste gradering was 2780, en hy was vir 102 maande die wêreld se no.1 vanaf die FIDE ranglys begin het in 1970.<ref>{{cite web |url = https://www.365chess.com/view/world-chess-championship-history/ |title = World Chess Championship History |publisher = 365Chess.com |access-date = 1 September 2026 |language = Engels |date = 22 Oktober 2025}}</ref> Lys van die toernooie wat hy gewen het: <div style="column-count:2"> *1969 - [[Stockholm]] (+9, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145 Stockholm 1969]</ref> *1970 - [[Kuybyshev]] (+8, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kuybyshev 1970]</ref> *1971 - [[Moskou]] (+5, =12, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436 Moskou 1971]</ref> *1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508 Hastings 1971/2]</ref> *1972 - [[San Antonio]] (+7, =7, -1) <ref>[https://wwww.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058 San Antonio 1972]</ref> *1973 - [[Madrid]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017 Madrid 1973]</ref> *1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518 Leningrad 1973]</ref> *1975 - [[Portoroz]]-[[Ljubljana]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498 Portoroz-Ljubljana 1975]</ref> *1975 - [[Milaan]] (+4, =16, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227 Milaan 1975]</ref> *1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080 Skopje 1976]</ref> *1976 - [[Moskou]] (+8, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388 Moskou 1976]</ref> *1976 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80228 Amsterdam 1976]</ref> *1976 - [[Montilla]]-[[Moriles]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717 Montilla-Moriles 1976]</ref> *1977 - [[Bad Lauterberg]] (+9, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess,pl?tid=80458 Bad Lauterberg 1977]</ref> *1977 - [[Las Palmas]] (+12, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=43614 Las Palmas 1977]</ref> *1977 - [[Tilburg]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80072 Tilburg 1977]</ref> *1978 -[[Bugojno]] (+6, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79325 Bugojno 1978]</ref> *1979 - [[Montreal]] (+7, =10, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79266 Montreal 1979]</ref> *1979 - {{Intertaalskakel|Waddinxveen|nl}} (+4, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=19463 Waddinxveen 1979]</ref> *1979 - [[Tilburg]] (+4, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89036 Tilburg 1979]</ref> *1980 - [[Horten]] (+3, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89189 Horten 1980]</ref> *1980 - [[Amsterdam]] (+7, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=73580 Amsterdam 1980]</ref> *1980 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89035 Tilburg 1980]</ref> *1981 - [[Linares]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=93900 Linares 1981]</ref> *1981 - [[Moskou]] (+5, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41976 Moskou 1981]</ref> *1982 - [[London]] (+5, =7, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82968 London 1982]</ref> *1982 - [[Torino]] (+3, =8, -1) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Turin_1982/22337 Torino 1982]</ref> *1982 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89033 Tilburg 1982]</ref> *1983 - [[Moskou]] (+5, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79502 Moskou 1983]</ref> *1983 - [[Hannover]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89032 Hannover 1983]</ref> *1983 - [[Tilburg]] (+3, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89031 Tilburg 1983]</ref> *1985 - [[Amsterdam]] (+4, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=86570 Amsterdam 1985]</ref> *1986 - [[Brussel]] (+7, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=88976 Brussel 1986]</ref> } *1986 - [[Bugojno]] (+4, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=50486 Bugojno 1986]</ref> *1987 - {{Intertaalskakel|Bilbao|nl}} (+5, =4, -0) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Bilbao_1987/20416 Bilbao 1987]</ref> *1987 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79999 Amsterdam 1987]</ref> *1988 - [[Wijk aan Zee]] (+6, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chesscollection?cid=1011936 Wijk aan Zee 1988]</ref> *1988 - [[Brussel]] (+7, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79288 Brussel 1988]</ref> *1988 - [[Moskou]] (+6, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90344 Moskou 1988]</ref> *1988 - [[Tilburg]] (+7, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89045 Tilburg 1988]</ref> *1989 - [[Skellefta]] (+4, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90328 Skellefta 1989]</ref> *1990 - [[Biel]] (+5, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=48631 Biel 1990]</ref> </div> == Boeke == Karpof het verskeie boeke geskryf wat in Engels vertaal is. *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Roshal | first2=Alexander | authorlink2= Alexander Roshal | title=Chess Is My Life | publisher=Pergamon Press | year=1979 | isbn=0-0802-3119-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Open Game in Action | publisher=Pavilion Books | year=1988 | isbn=978-0713460964}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Open Game in Action | url=https://archive.org/details/semiopengameinac0000anat | publisher=Collier Books | year=1988 | isbn=978-0020218012}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Closed Openings in Action | url=https://archive.org/details/closedopeningsin0000karp | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020339854}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Closed Openings in Action | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020218050}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1990 | title=Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion | url=https://archive.org/details/karpovonkarpovme0000karp | publisher=Liberty Publishing | isbn= 0-689-12060-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1992 | title=Beating the Grünfeld | url=https://archive.org/details/beatinggrnfeld0000karp | publisher=Pavilion Books | isbn= 978-0-7134-6468-9}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System | url=https://archive.org/details/bwb_C0-ACI-970 | publisher=Pavilion Books | year=2006 | isbn=0-7134-9010-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=My Best Games | publisher=Edition Olms | year=2007 | isbn=3-2830-1002-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Henley | first2=Ron | authorlink2= Ron Henley (chess player) | title=Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches | publisher=Pavilion Books | year=2007 | isbn=0-923891-97-8}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=How To Play The English Opening | url=https://archive.org/details/howtoplayenglish0000karp | publisher=Batsford | year=2007 | isbn=0-7134-9065-9}} == Huldeblyk <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Karpof-gedenktoernooi]</ref> == Die Anatoli Karpof-gedenktoernooi (of Poykovsky-toernooi) is'n gesogte jaarlikse skaakgeleentheid wat in die Russiese stad Poykovsky gehou word. Dit is'n baie eienaardige geval in wêreldskaak: 'n wêreldkampioen (Karpof, die twaalfde) word in die lewe vereer!. Dit word in'n geslote formaat (rondrobin) gespeel en beskik oor tien van die beste grootmeesters ter wêreld. <div style="column-count:2"> {| class="sortable wikitable" ! # !! Jaar !! Wenner |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{flag|USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{flag|Rusland}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}}, <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}}, <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{flag|Roemenië}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}}, <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{UKR}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morozevic]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}}, <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}}, <br/> [[Emil Sutovsky]] {{flag|Israel}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{flag|Hongarye}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{flag|Iran}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{flag|Belarus}} |- |} </div> == Verwysings == <div style="column-count:2"> {{Verwysings}} </div> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karpof, Anatoli}} [[Kategorie:Russiese skaakspelers]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] 82l8zoc9vi4o663vraqswzgf5opnzpc 2964592 2964591 2026-09-02T19:42:29Z Juan carlos perez rodriguez 137690 2964592 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Anatoli Karpof | Beeld = Anatoly Karpov 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Anatoli Karpof in 2018 | Geboortenaam = Anatoli Jewgenjewitsj Karpof | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|23}} | Geboorteplek = [[Rusland]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester 1970 | FIDE rang = | Beste gradering = 2780 (Julie 1994) | Wêreldkampioen = 1975–1985<br />1993–1999 (FIDE) }} '''Anatoli Jewgenjewitsj Karpof''' ({{langx|ru|Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов}}) (gebore 23 Mei [[1951]]) is 'n Russiese [[skaak|skaakspeler]] en grootmeester en voormalige Wêreldkampioen. Hy was die kampioen vanaf 1975 tot 1985 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54467 Fischer-Karpof 1975]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54641 Karpof-Korchnoj 1978]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55014 Karpof-Korchnoj 1981]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55015 Karpof-Kasparof 1984/5]</ref> toe hy verslaan was deur [[Garri Kasparof]]<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55016 Karpof-Kasparof 1985]</ref>. Hy het 3 keer teen Kasparof gespeel vir die titel vanaf 1986 tot 1990 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55017 Kasparof-Karpof 1986]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55128 Kasparof-Karpof 1987]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55223 Kasparof-Karpof 1990]</ref>, en toe weer die kampioen toe Kasparof FIDE verlaat het in 1993 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55303 Karpof-Timman 1993]</ref>. Hy was die kampioen tot 1999 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55432 Karpof-Kamsky 1996]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55521 Karpof-Anand 1998]</ref>, toe hy afgetree het in protes teen FIDE se nuwe kampioenskap reëls. Hy het oor 'n 160 keer eersteplek by 'n toernooi gewen.<ref>{{cite web |first=Eric |last=van Reem |title=Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |publisher=ChessBase |date=Augustus 11, 2005 |access-date=2 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109023734/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |archive-date=9 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy beste gradering was 2780, en hy was vir 102 maande die wêreld se no.1 vanaf die FIDE ranglys begin het in 1970.<ref>{{cite web |url = https://www.365chess.com/view/world-chess-championship-history/ |title = World Chess Championship History |publisher = 365Chess.com |access-date = 1 September 2026 |language = Engels |date = 22 Oktober 2025}}</ref> Lys van die toernooie wat hy gewen het: <div style="column-count:2"> *1969 - [[Stockholm]] (+9, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145 Stockholm 1969]</ref> *1970 - [[Kuybyshev]] (+8, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kuybyshev 1970]</ref> *1971 - [[Moskou]] (+5, =12, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436 Moskou 1971]</ref> *1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508 Hastings 1971/2]</ref> *1972 - [[San Antonio]] (+7, =7, -1) <ref>[https://wwww.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058 San Antonio 1972]</ref> *1973 - [[Madrid]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017 Madrid 1973]</ref> *1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518 Leningrad 1973]</ref> *1975 - [[Portoroz]]-[[Ljubljana]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498 Portoroz-Ljubljana 1975]</ref> *1975 - [[Milaan]] (+4, =16, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227 Milaan 1975]</ref> *1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080 Skopje 1976]</ref> *1976 - [[Moskou]] (+8, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388 Moskou 1976]</ref> *1976 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80228 Amsterdam 1976]</ref> *1976 - [[Montilla]]-[[Moriles]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717 Montilla-Moriles 1976]</ref> *1977 - [[Bad Lauterberg]] (+9, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess,pl?tid=80458 Bad Lauterberg 1977]</ref> *1977 - [[Las Palmas]] (+12, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=43614 Las Palmas 1977]</ref> *1977 - [[Tilburg]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80072 Tilburg 1977]</ref> *1978 -[[Bugojno]] (+6, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79325 Bugojno 1978]</ref> *1979 - [[Montreal]] (+7, =10, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79266 Montreal 1979]</ref> *1979 - {{Intertaalskakel|Waddinxveen|nl}} (+4, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=19463 Waddinxveen 1979]</ref> *1979 - [[Tilburg]] (+4, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89036 Tilburg 1979]</ref> *1980 - [[Horten]] (+3, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89189 Horten 1980]</ref> *1980 - [[Amsterdam]] (+7, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=73580 Amsterdam 1980]</ref> *1980 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89035 Tilburg 1980]</ref> *1981 - [[Linares]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=93900 Linares 1981]</ref> *1981 - [[Moskou]] (+5, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41976 Moskou 1981]</ref> *1982 - [[London]] (+5, =7, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82968 London 1982]</ref> *1982 - [[Torino]] (+3, =8, -1) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Turin_1982/22337 Torino 1982]</ref> *1982 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89033 Tilburg 1982]</ref> *1983 - [[Moskou]] (+5, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79502 Moskou 1983]</ref> *1983 - [[Hannover]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89032 Hannover 1983]</ref> *1983 - [[Tilburg]] (+3, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89031 Tilburg 1983]</ref> *1985 - [[Amsterdam]] (+4, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=86570 Amsterdam 1985]</ref> *1986 - [[Brussel]] (+7, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=88976 Brussel 1986]</ref> } *1986 - [[Bugojno]] (+4, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=50486 Bugojno 1986]</ref> *1987 - [[Bilbao]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Bilbao_1987/20416 Bilbao 1987]</ref> *1987 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79999 Amsterdam 1987]</ref> *1988 - [[Wijk aan Zee]] (+6, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chesscollection?cid=1011936 Wijk aan Zee 1988]</ref> *1988 - [[Brussel]] (+7, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79288 Brussel 1988]</ref> *1988 - [[Moskou]] (+6, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90344 Moskou 1988]</ref> *1988 - [[Tilburg]] (+7, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89045 Tilburg 1988]</ref> *1989 - [[Skellefta]] (+4, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90328 Skellefta 1989]</ref> *1990 - [[Biel]] (+5, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=48631 Biel 1990]</ref> </div> == Boeke == Karpof het verskeie boeke geskryf wat in Engels vertaal is. *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Roshal | first2=Alexander | authorlink2= Alexander Roshal | title=Chess Is My Life | publisher=Pergamon Press | year=1979 | isbn=0-0802-3119-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Open Game in Action | publisher=Pavilion Books | year=1988 | isbn=978-0713460964}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Open Game in Action | url=https://archive.org/details/semiopengameinac0000anat | publisher=Collier Books | year=1988 | isbn=978-0020218012}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Closed Openings in Action | url=https://archive.org/details/closedopeningsin0000karp | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020339854}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Closed Openings in Action | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020218050}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1990 | title=Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion | url=https://archive.org/details/karpovonkarpovme0000karp | publisher=Liberty Publishing | isbn= 0-689-12060-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1992 | title=Beating the Grünfeld | url=https://archive.org/details/beatinggrnfeld0000karp | publisher=Pavilion Books | isbn= 978-0-7134-6468-9}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System | url=https://archive.org/details/bwb_C0-ACI-970 | publisher=Pavilion Books | year=2006 | isbn=0-7134-9010-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=My Best Games | publisher=Edition Olms | year=2007 | isbn=3-2830-1002-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Henley | first2=Ron | authorlink2= Ron Henley (chess player) | title=Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches | publisher=Pavilion Books | year=2007 | isbn=0-923891-97-8}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=How To Play The English Opening | url=https://archive.org/details/howtoplayenglish0000karp | publisher=Batsford | year=2007 | isbn=0-7134-9065-9}} == Huldeblyk <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Karpof-gedenktoernooi]</ref> == Die Anatoli Karpof-gedenktoernooi (of Poykovsky-toernooi) is'n gesogte jaarlikse skaakgeleentheid wat in die Russiese stad Poykovsky gehou word. Dit is'n baie eienaardige geval in wêreldskaak: 'n wêreldkampioen (Karpof, die twaalfde) word in die lewe vereer!. Dit word in'n geslote formaat (rondrobin) gespeel en beskik oor tien van die beste grootmeesters ter wêreld. <div style="column-count:2"> {| class="sortable wikitable" ! # !! Jaar !! Wenner |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{flag|USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{flag|Rusland}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}}, <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}}, <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{flag|Roemenië}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}}, <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{UKR}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morozevic]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}}, <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}}, <br/> [[Emil Sutovsky]] {{flag|Israel}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{flag|Hongarye}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{flag|Iran}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{flag|Belarus}} |- |} </div> == Verwysings == <div style="column-count:2"> {{Verwysings}} </div> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karpof, Anatoli}} [[Kategorie:Russiese skaakspelers]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] bvtvpdkmigbj63bsufkobdqbvbdute4 2964593 2964592 2026-09-02T19:43:31Z Oesjaar 7467 Hou by ons styl asb. 2964593 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Anatoli Karpof | Beeld = Anatoly Karpov 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Anatoli Karpof in 2018 | Geboortenaam = Anatoli Jewgenjewitsj Karpof | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|23}} | Geboorteplek = [[Rusland]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester 1970 | FIDE rang = | Beste gradering = 2780 (Julie 1994) | Wêreldkampioen = 1975–1985<br />1993–1999 (FIDE) }} '''Anatoli Jewgenjewitsj Karpof''' ({{langx|ru|Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов}}) (gebore 23 Mei [[1951]]) is 'n Russiese [[skaak|skaakspeler]] en grootmeester en voormalige Wêreldkampioen. Hy was die kampioen vanaf 1975 tot 1985 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54467 Fischer-Karpof 1975]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54641 Karpof-Korchnoj 1978]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55014 Karpof-Korchnoj 1981]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55015 Karpof-Kasparof 1984/5]</ref> toe hy verslaan was deur [[Garri Kasparof]]<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55016 Karpof-Kasparof 1985]</ref>. Hy het 3 keer teen Kasparof gespeel vir die titel vanaf 1986 tot 1990 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55017 Kasparof-Karpof 1986]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55128 Kasparof-Karpof 1987]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55223 Kasparof-Karpof 1990]</ref>, en toe weer die kampioen toe Kasparof FIDE verlaat het in 1993 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55303 Karpof-Timman 1993]</ref>. Hy was die kampioen tot 1999 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55432 Karpof-Kamsky 1996]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55521 Karpof-Anand 1998]</ref>, toe hy afgetree het in protes teen FIDE se nuwe kampioenskap reëls. Hy het oor 'n 160 keer eersteplek by 'n toernooi gewen.<ref>{{cite web |first=Eric |last=van Reem |title=Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |publisher=ChessBase |date=Augustus 11, 2005 |access-date=2 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109023734/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |archive-date=9 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy beste gradering was 2780, en hy was vir 102 maande die wêreld se no.1 vanaf die FIDE ranglys begin het in 1970.<ref>{{cite web |url = https://www.365chess.com/view/world-chess-championship-history/ |title = World Chess Championship History |publisher = 365Chess.com |access-date = 1 September 2026 |language = Engels |date = 22 Oktober 2025}}</ref> Lys van die toernooie wat hy gewen het: <div style="column-count:2"> *1969 - [[Stockholm]] (+9, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145 Stockholm 1969]</ref> *1970 - [[Kuybyshev]] (+8, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kuybyshev 1970]</ref> *1971 - [[Moskou]] (+5, =12, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436 Moskou 1971]</ref> *1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508 Hastings 1971/2]</ref> *1972 - [[San Antonio]] (+7, =7, -1) <ref>[https://wwww.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058 San Antonio 1972]</ref> *1973 - [[Madrid]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017 Madrid 1973]</ref> *1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518 Leningrad 1973]</ref> *1975 - [[Portoroz]]-[[Ljubljana]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498 Portoroz-Ljubljana 1975]</ref> *1975 - [[Milaan]] (+4, =16, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227 Milaan 1975]</ref> *1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080 Skopje 1976]</ref> *1976 - [[Moskou]] (+8, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388 Moskou 1976]</ref> *1976 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80228 Amsterdam 1976]</ref> *1976 - [[Montilla]]-[[Moriles]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717 Montilla-Moriles 1976]</ref> *1977 - [[Bad Lauterberg]] (+9, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess,pl?tid=80458 Bad Lauterberg 1977]</ref> *1977 - [[Las Palmas]] (+12, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=43614 Las Palmas 1977]</ref> *1977 - [[Tilburg]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80072 Tilburg 1977]</ref> *1978 - [[Bugojno]] (+6, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79325 Bugojno 1978]</ref> *1979 - [[Montreal]] (+7, =10, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79266 Montreal 1979]</ref> *1979 - {{Intertaalskakel|Waddinxveen|nl}} (+4, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=19463 Waddinxveen 1979]</ref> *1979 - [[Tilburg]] (+4, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89036 Tilburg 1979]</ref> *1980 - [[Horten]] (+3, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89189 Horten 1980]</ref> *1980 - [[Amsterdam]] (+7, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=73580 Amsterdam 1980]</ref> *1980 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89035 Tilburg 1980]</ref> *1981 - [[Linares]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=93900 Linares 1981]</ref> *1981 - [[Moskou]] (+5, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41976 Moskou 1981]</ref> *1982 - [[London]] (+5, =7, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82968 London 1982]</ref> *1982 - [[Torino]] (+3, =8, -1) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Turin_1982/22337 Torino 1982]</ref> *1982 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89033 Tilburg 1982]</ref> *1983 - [[Moskou]] (+5, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79502 Moskou 1983]</ref> *1983 - [[Hannover]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89032 Hannover 1983]</ref> *1983 - [[Tilburg]] (+3, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89031 Tilburg 1983]</ref> *1985 - [[Amsterdam]] (+4, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=86570 Amsterdam 1985]</ref> *1986 - [[Brussel]] (+7, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=88976 Brussel 1986]</ref> } *1986 - [[Bugojno]] (+4, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=50486 Bugojno 1986]</ref> *1987 - [[Bilbao]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Bilbao_1987/20416 Bilbao 1987]</ref> *1987 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79999 Amsterdam 1987]</ref> *1988 - [[Wijk aan Zee]] (+6, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chesscollection?cid=1011936 Wijk aan Zee 1988]</ref> *1988 - [[Brussel]] (+7, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79288 Brussel 1988]</ref> *1988 - [[Moskou]] (+6, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90344 Moskou 1988]</ref> *1988 - [[Tilburg]] (+7, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89045 Tilburg 1988]</ref> *1989 - [[Skellefta]] (+4, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90328 Skellefta 1989]</ref> *1990 - [[Biel]] (+5, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=48631 Biel 1990]</ref> </div> == Boeke == Karpof het verskeie boeke geskryf wat in Engels vertaal is. *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Roshal | first2=Alexander | authorlink2= Alexander Roshal | title=Chess Is My Life | publisher=Pergamon Press | year=1979 | isbn=0-0802-3119-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Open Game in Action | publisher=Pavilion Books | year=1988 | isbn=978-0713460964}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Open Game in Action | url=https://archive.org/details/semiopengameinac0000anat | publisher=Collier Books | year=1988 | isbn=978-0020218012}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Closed Openings in Action | url=https://archive.org/details/closedopeningsin0000karp | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020339854}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Closed Openings in Action | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020218050}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1990 | title=Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion | url=https://archive.org/details/karpovonkarpovme0000karp | publisher=Liberty Publishing | isbn= 0-689-12060-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1992 | title=Beating the Grünfeld | url=https://archive.org/details/beatinggrnfeld0000karp | publisher=Pavilion Books | isbn= 978-0-7134-6468-9}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System | url=https://archive.org/details/bwb_C0-ACI-970 | publisher=Pavilion Books | year=2006 | isbn=0-7134-9010-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=My Best Games | publisher=Edition Olms | year=2007 | isbn=3-2830-1002-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Henley | first2=Ron | authorlink2= Ron Henley (chess player) | title=Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches | publisher=Pavilion Books | year=2007 | isbn=0-923891-97-8}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=How To Play The English Opening | url=https://archive.org/details/howtoplayenglish0000karp | publisher=Batsford | year=2007 | isbn=0-7134-9065-9}} == Huldeblyk <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Karpof-gedenktoernooi]</ref> == Die Anatoli Karpof-gedenktoernooi (of Poykovsky-toernooi) is'n gesogte jaarlikse skaakgeleentheid wat in die Russiese stad Poykovsky gehou word. Dit is'n baie eienaardige geval in wêreldskaak: 'n wêreldkampioen (Karpof, die twaalfde) word in die lewe vereer!. Dit word in'n geslote formaat (rondrobin) gespeel en beskik oor tien van die beste grootmeesters ter wêreld. <div style="column-count:2"> {| class="sortable wikitable" ! # !! Jaar !! Wenner |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{flag|USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{flag|Rusland}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}}, <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}}, <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{flag|Roemenië}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}}, <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{UKR}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morozevic]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}}, <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}}, <br/> [[Emil Sutovsky]] {{flag|Israel}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{flag|Hongarye}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{flag|Iran}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{flag|Belarus}} |- |} </div> == Verwysings == <div style="column-count:2"> {{Verwysings}} </div> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karpof, Anatoli}} [[Kategorie:Russiese skaakspelers]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] fkm958bik2ys85xgb091c8pnifp3feq 2964619 2964593 2026-09-02T21:18:46Z Martinvl 12559 2964619 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Anatoli Karpof | Beeld = Anatoly Karpov 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Anatoli Karpof in 2018 | Geboortenaam = Anatoli Jewgenjewitsj Karpof | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|23}} | Geboorteplek = [[Rusland]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester 1970 | FIDE rang = | Beste gradering = 2780 (Julie 1994) | Wêreldkampioen = 1975–1985<br />1993–1999 (FIDE) }} '''Anatoli Jewgenjewitsj Karpof''' ({{langx|ru|Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов}}) (gebore 23 Mei [[1951]]) is 'n Russiese [[skaak|skaakspeler]] en grootmeester en voormalige Wêreldkampioen. Hy was die kampioen vanaf 1975 tot 1985 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54467 Fischer-Karpof 1975]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54641 Karpof-Korchnoj 1978]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55014 Karpof-Korchnoj 1981]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55015 Karpof-Kasparof 1984/5]</ref> toe hy verslaan was deur [[Garri Kasparof]]<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55016 Karpof-Kasparof 1985]</ref>. Hy het 3 keer teen Kasparof gespeel vir die titel vanaf 1986 tot 1990 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55017 Kasparof-Karpof 1986]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55128 Kasparof-Karpof 1987]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55223 Kasparof-Karpof 1990]</ref>, en toe weer die kampioen toe Kasparof FIDE verlaat het in 1993 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55303 Karpof-Timman 1993]</ref>. Hy was die kampioen tot 1999 <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55432 Karpof-Kamsky 1996]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=55521 Karpof-Anand 1998]</ref>, toe hy afgetree het in protes teen FIDE se nuwe kampioenskap reëls. Hy het oor 'n 160 keer eersteplek by 'n toernooi gewen.<ref>{{cite web |first=Eric |last=van Reem |title=Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |publisher=ChessBase |date=Augustus 11, 2005 |access-date=2 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109023734/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2569 |archive-date=9 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy beste gradering was 2780, en hy was vir 102 maande die wêreld se no.1 vanaf die FIDE ranglys begin het in 1970.<ref>{{cite web |url = https://www.365chess.com/view/world-chess-championship-history/ |title = World Chess Championship History |publisher = 365Chess.com |access-date = 1 September 2026 |language = Engels |date = 22 Oktober 2025}}</ref> Lys van die toernooie wat hy gewen het: <div style="column-count:2"> *1969 - [[Stockholm]] (+9, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145 Stockholm 1969]</ref> *1970 - [[Samara|Kuybyshev]] (+8, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kuybyshev 1970]</ref> *1971 - [[Moskou]] (+5, =12, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436 Moskou 1971]</ref> *1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508 Hastings 1971/2]</ref> *1972 - [[San Antonio]] (+7, =7, -1) <ref>[https://wwww.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058 San Antonio 1972]</ref> *1973 - [[Madrid]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017 Madrid 1973]</ref> *1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518 Leningrad 1973]</ref> *1975 - [[Portoroz]]-[[Ljubljana]] (+7, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498 Portoroz-Ljubljana 1975]</ref> *1975 - [[Milaan]] (+4, =16, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227 Milaan 1975]</ref> *1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080 Skopje 1976]</ref> *1976 - [[Moskou]] (+8, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388 Moskou 1976]</ref> *1976 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80228 Amsterdam 1976]</ref> *1976 - [[Montilla]]-[[Moriles]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717 Montilla-Moriles 1976]</ref> *1977 - [[Bad Lauterberg]] (+9, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess,pl?tid=80458 Bad Lauterberg 1977]</ref> *1977 - [[Las Palmas]] (+12, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=43614 Las Palmas 1977]</ref> *1977 - [[Tilburg]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80072 Tilburg 1977]</ref> *1978 - [[Bugojno]] (+6, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79325 Bugojno 1978]</ref> *1979 - [[Montreal]] (+7, =10, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79266 Montreal 1979]</ref> *1979 - {{Intertaalskakel|Waddinxveen|nl}} (+4, =2, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=19463 Waddinxveen 1979]</ref> *1979 - [[Tilburg]] (+4, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89036 Tilburg 1979]</ref> *1980 - [[Horten]] (+3, =3, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89189 Horten 1980]</ref> *1980 - [[Amsterdam]] (+7, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=73580 Amsterdam 1980]</ref> *1980 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89035 Tilburg 1980]</ref> *1981 - [[Linares]] (+5, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=93900 Linares 1981]</ref> *1981 - [[Moskou]] (+5, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41976 Moskou 1981]</ref> *1982 - [[London]] (+5, =7, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=82968 London 1982]</ref> *1982 - [[Torino]] (+3, =8, -1) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Turin_1982/22337 Torino 1982]</ref> *1982 - [[Tilburg]] (+5, =5, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89033 Tilburg 1982]</ref> *1983 - [[Moskou]] (+5, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79502 Moskou 1983]</ref> *1983 - [[Hannover]] (+8, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89032 Hannover 1983]</ref> *1983 - [[Tilburg]] (+3, =8, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89031 Tilburg 1983]</ref> *1985 - [[Amsterdam]] (+4, =6, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=86570 Amsterdam 1985]</ref> *1986 - [[Brussel]] (+7, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=88976 Brussel 1986]</ref> } *1986 - [[Bugojno]] (+4, =9, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=50486 Bugojno 1986]</ref> *1987 - [[Bilbao]] (+5, =4, -0) <ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Bilbao_1987/20416 Bilbao 1987]</ref> *1987 - [[Amsterdam]] (+2, =4, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79999 Amsterdam 1987]</ref> *1988 - [[Wijk aan Zee]] (+6, =6, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chesscollection?cid=1011936 Wijk aan Zee 1988]</ref> *1988 - [[Brussel]] (+7, =8, -1) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79288 Brussel 1988]</ref> *1988 - [[Moskou]] (+6, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90344 Moskou 1988]</ref> *1988 - [[Tilburg]] (+7, =7, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89045 Tilburg 1988]</ref> *1989 - [[Skellefta]] (+4, =11, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90328 Skellefta 1989]</ref> *1990 - [[Biel]] (+5, =9, -0) <ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=48631 Biel 1990]</ref> </div> == Boeke == Karpof het verskeie boeke geskryf wat in Engels vertaal is. *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Roshal | first2=Alexander | authorlink2= Alexander Roshal | title=Chess Is My Life | publisher=Pergamon Press | year=1979 | isbn=0-0802-3119-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Open Game in Action | publisher=Pavilion Books | year=1988 | isbn=978-0713460964}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Open Game in Action | url=https://archive.org/details/semiopengameinac0000anat | publisher=Collier Books | year=1988 | isbn=978-0020218012}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Closed Openings in Action | url=https://archive.org/details/closedopeningsin0000karp | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020339854}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=The Semi-Closed Openings in Action | publisher=Macmillan Publishers | year=1990 | isbn=978-0020218050}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1990 | title=Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion | url=https://archive.org/details/karpovonkarpovme0000karp | publisher=Liberty Publishing | isbn= 0-689-12060-5}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | year=1992 | title=Beating the Grünfeld | url=https://archive.org/details/beatinggrnfeld0000karp | publisher=Pavilion Books | isbn= 978-0-7134-6468-9}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System | url=https://archive.org/details/bwb_C0-ACI-970 | publisher=Pavilion Books | year=2006 | isbn=0-7134-9010-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=My Best Games | publisher=Edition Olms | year=2007 | isbn=3-2830-1002-1}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | last2=Henley | first2=Ron | authorlink2= Ron Henley (chess player) | title=Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches | publisher=Pavilion Books | year=2007 | isbn=0-923891-97-8}} *{{cite book | last1=Karpov | first1=Anatoly | title=How To Play The English Opening | url=https://archive.org/details/howtoplayenglish0000karp | publisher=Batsford | year=2007 | isbn=0-7134-9065-9}} == Huldeblyk <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Karpof-gedenktoernooi]</ref> == Die Anatoli Karpof-gedenktoernooi (of Poykovsky-toernooi) is'n gesogte jaarlikse skaakgeleentheid wat in die Russiese stad Poykovsky gehou word. Dit is'n baie eienaardige geval in wêreldskaak: 'n wêreldkampioen (Karpof, die twaalfde) word in die lewe vereer!. Dit word in'n geslote formaat (rondrobin) gespeel en beskik oor tien van die beste grootmeesters ter wêreld. <div style="column-count:2"> {| class="sortable wikitable" ! # !! Jaar !! Wenner |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{flag|USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{flag|Rusland}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{flag|Frankryk}}, <br/> [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}}, <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}}, <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{flag|Roemenië}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}}, <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{UKR}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morozevic]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{flag|Moldowa}}, <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}}, <br/> [[Emil Sutovsky]] {{flag|Israel}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}}, <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{flag|Hongarye}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{flag|Iran}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{flag|Belarus}} |- |} </div> == Verwysings == <div style="column-count:2"> {{Verwysings}} </div> {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Karpof, Anatoli}} [[Kategorie:Russiese skaakspelers]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4qkdfg0r7l9ipde91c2e5bkazpxnjqp 0 232663 2964650 1935852 2026-09-02T23:06:59Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964650 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jack Arnold | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = Two, insluitende <br>producer [[Susan Arnold (producer)|Susan Arnold]]<ref>audio: [http://nashvillepubliclibrary.org/offtheshelf/popmatic-podcast-producer-susan-arnold/ "Legends of Film: Producer Susan Arnold"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002120632/http://nashvillepubliclibrary.org/offtheshelf/popmatic-podcast-producer-susan-arnold/ |date= 2 Oktober 2017 }}, Nashville Public Library, June 15, 2009</ref> | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, vervaardiger, en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000791 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jack Arnold''' (14 Oktober 1916 – 17 Maart 1992) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, regisseur, vervaardiger, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''With These Hands'' (1950), ''It Came from Outer Space'' (1953), en ''The Incredible Shrinking Man'' (1957). == Filmografie == === Rolprente === * 1950: ''With These Hands'' * 1951: ''World Affairs Are Your Affairs'' * 1953: ''It Came from Outer Space'' * 1953: ''Girls in the Night'' * 1953: ''The Glass Web'' * 1954: ''Creature from the Black Lagoon'' * 1955: ''The Man from Bitter Ridge'' * 1955: ''Revenge of the Creature'' * 1955: ''Tarantula'' * 1956: ''Outside the Law'' * 1956: ''Red Sundown'' * 1957: ''The Incredible Shrinking Man'' * 1957: ''Man in the Shadow'' * 1957: ''The Monolith Monsters'' * 1957: ''The Tattered Dress'' * 1958: ''High School Confidential!'' * 1958: ''The Lady Takes a Flyer'' * 1958: ''Monster on the Campus'' * 1958: ''The Space Children'' * 1959: ''No Name on the Bullet'' * 1959: ''The Mouse That Roared'' * 1961: ''Bachelor in Paradise'' * 1964: ''A Global Affair'' * 1964: ''The Lively Set'' * 1969: ''Hello Down There'' * 1974: ''Black Eye'' * 1974: ''The Bunny Caper'' * 1975: ''Boss Nigger'' * 1976: ''The Swiss Conspiracy'' * 1976: ''The Wackiest Wagon Train in the West'' === Televisiereekse === * 1983: ''Jack Arnold erzählt'' === Televisierolprente === * 1965: ''Who Goes There?'' * 1966: ''The Mouse That Roared'' * 1977: ''Sex and the Married Woman'' * 1980: ''Marilyn: The Untold Story'' === Video's === * 2007: ''The Fearmakers Collection'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000791|Jack Arnold}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Arnold, Jack}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1992]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 47pb22txp1k5chmgl79rt53nq128ysy 0 262914 2964688 2789677 2026-09-03T06:30:53Z KgetsiYaMasepa 185402 Brei die artikel uit 2964688 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nomzamo Mbatha | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nomzamo Nxumalo Mbatha | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1990|7|13}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7580248 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nomzamo Mbatha''' (gebore 13 Julie 1990) is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Tell Me Sweet Something'' (2015), ''The Jakes Are Missing'' (2015), en ''All About Love'' (2017), en in die televisiereeks ''Umlilo'' (2015). == Vroeë lewe == Nomzamo Mbatha is op 13 Julie 1990 in die [[KwaMashu]] gebore – ongeveer 21 kilometer (13 myl) per pad noordwes van [[Durban]] in [[KwaZulu-Natal]] – en is van [[Zoeloe]]-afkoms.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/its-a-calling-nomzamo-mbathas-philanthropic-journey-from-the-age-of-14-to-the-world-20250615-0919|title=‘It’s a calling’: Nomzamo Mbatha’s philanthropic journey from the age of 14 to the world|last=Ramalepe|first=Phumi|website=News24|language=en-US|access-date=2026-09-03}}</ref> Sy het skoolgegaan aan die Rippon-laerskool in Durban en die Bechet-hoërskool, waar sy haar hoërskoolkwalifikasie behaal het. In 2018 het sy aan die Universiteit van [[Kaapstad]] gegradueer met 'n Baccalaureus Commercii-graad (B.Com.) met 'n spesialisasie in rekeningkunde.<ref>{{Cite web|url=https://hdsentertainment.co.za/nomzamo-mbatha/|title=Nomzamo Mbatha {{!}} HDS Entertainment|last=Entertainment|first=H. D. S.|date=2017-08-08|language=en-ZA|access-date=2026-09-03}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Tell Me Sweet Something'' * 2015: ''The Jakes Are Missing'' * 2017: ''All About Love'' === Televisiereekse === * 2015: ''Umlilo'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|7580248|Nomzamo Mbatha}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mbatha, Nomzamo}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Zoeloes]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]] 8ykku6jvwroyo9ols8qxxs90ubsgntv 2964690 2964688 2026-09-03T06:42:20Z KgetsiYaMasepa 185402 Uitbreiding van die artikel 2964690 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nomzamo Mbatha | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nomzamo Nxumalo Mbatha | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1990|7|13}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7580248 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nomzamo Mbatha''' (gebore 13 Julie 1990) is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Tell Me Sweet Something'' (2015), ''The Jakes Are Missing'' (2015), en ''All About Love'' (2017), en in die televisiereeks ''Umlilo'' (2015). == Vroeë lewe == Nomzamo Mbatha is op 13 Julie 1990 in die [[KwaMashu]] gebore – ongeveer 21 kilometer (13 myl) per pad noordwes van [[Durban]] in [[KwaZulu-Natal]] – en is van [[Zoeloe]]-afkoms.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/its-a-calling-nomzamo-mbathas-philanthropic-journey-from-the-age-of-14-to-the-world-20250615-0919|title=‘It’s a calling’: Nomzamo Mbatha’s philanthropic journey from the age of 14 to the world|last=Ramalepe|first=Phumi|website=News24|language=en-US|access-date=2026-09-03}}</ref> Sy het skoolgegaan aan die Rippon-laerskool in Durban en die Bechet-hoërskool, waar sy haar hoërskoolkwalifikasie behaal het. In 2018 het sy aan die Universiteit van [[Kaapstad]] gegradueer met 'n Baccalaureus Commercii-graad (B.Com.) met 'n spesialisasie in rekeningkunde.<ref>{{Cite web|url=https://hdsentertainment.co.za/nomzamo-mbatha/|title=Nomzamo Mbatha {{!}} HDS Entertainment|last=Entertainment|first=H. D. S.|date=2017-08-08|language=en-ZA|access-date=2026-09-03}}</ref> == Loopbaan == Mbatha het in Julie 2012 oudisie gedoen vir 'n televisieprogram. Sy het in 2013 in ''Isibaya'' begin optree en die hoofrol vertolk; dit was haar debuut as aktrise, en sy is deur kritici geprys vir haar vertolking van Thandeka Zungu.<ref>{{Cite web|url=https://www.sowetan.co.za//s-mag/fashion-beauty/2023-08-07-the-evolution-of-nomzamo-mbatha/|title=The evolution of Nomzamo Mbatha|date=2023-08-07|website=Sowetan|language=en|access-date=2026-09-03}}</ref> Die soektog, wat in Kaapstad gehou is, het meer as 600 deelnemers gelok. Sy het onder die top-70 en later die top-10 geëindig. Sy was een van die drie finaliste. In 2015 het sy haar filmdebuut gemaak in ''Tell Me Sweet Something'' saam met Maps Maponyane – wat op 4 September daardie jaar vrygestel is – en sy het ook van 2015 tot 2016 in die televisieprogram ''Umlilo'' verskyn. In dieselfde jaar het sy begin om 'n werklikheids-reisprogram genaamd ''Holiday Swap'' vir die South African Broadcasting Corporation aan te bied. In April 2021 is aangekondig dat sy 'n rol gekry het in Saban Films se nuwe rolprent ''Soul Assassins'' saam met [[Bruce Willis]]; die film is later onder die nuwe titel ''Die Like Lovers'' verfilm, maar is uiteindelik as ''Assassins'' vrygestel en het Bruce Willis se laaste rolprent geword. <ref>{{Cite web|url=https://www.glamour.co.za/celebrity-news/4-things-we-know-about-nomzamo-mbathas-new-movie-3de8c026-950e-464b-84f8-e49a8d0f282d|title=4 things we know about Nomzamo Mbatha’s new movie|website=www.glamour.co.za|language=en|access-date=2026-09-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/entertainment/nomzamo-mbatha-cast-alongside-bruce-willis-in-upcoming-thriller/|title=Nomzamo Mbatha cast alongside Bruce Willis in upcoming thriller|last=Makwea|first=Reitumetse|date=2021-07-27|website=The Citizen|language=en|access-date=2026-09-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/film/festivals/saban-films-soul-assassin-bruce-willis-nomzamo-mbatha-1235015835/|title=Saban Films Takes ‘Soul Assassin’ Starring Bruce Willis, Nomzamo Mbatha (EXCLUSIVE)|last=Hopewell|first=John|date=2021-07-09|website=Variety|language=en-US|access-date=2026-09-03}}</ref> In 2022 het Mbatha bekend gemaak dat sy die rol van Nandi vertolk in die biografiese televisiereeks ''Shaka Ilembe'' op Mzansi Magic, 'n reeks wat sy ook mede-vervaardig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.dstv.com/en-za/news/83894/becoming-queen-nandi/|title=Nomzamo Mbatha discusses her role as Nandi in Shaka iLembe|website=DStv|language=en-za|access-date=2026-09-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/07/caa-coming-2-america-nomzamo-mbatha-1202982110/|title=CAA Signs ‘Coming 2 America’ Actress Nomzamo Mbatha|last=Ramos|first=Dino-Ray|date=2020-07-09|website=Deadline|language=en-US|access-date=2026-09-03}}</ref> Die vorige jaar het Mbatha 'n kontrak gesluit met die talentbestuursagentskap Creative Artists Agency. == Filmografie == === Rolprente === * 2015: ''Tell Me Sweet Something'' * 2015: ''The Jakes Are Missing'' * 2017: ''All About Love'' === Televisiereekse === * 2015: ''Umlilo'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|7580248|Nomzamo Mbatha}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mbatha, Nomzamo}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Zoeloes]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]] nl6sbl4ft6tpwt8gzw1qwss5cqx8pif 0 285460 2964655 2963842 2026-09-03T04:00:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964655 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Kenia | beeld = Kenteken van die Keniaanse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Keniaanse Rugbyunie]] (KRU) | bynaam = ''Simbas'' (“die leeus”) | embleem = die [[leeu]] | stadion = [[RFUEA-veld]], [[Nairobi]] | kapasiteit = 6&nbsp;000 | kaptein = [[Daniel Sikuta]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Jerome Paarwater]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.digital/article/paarwater-back-as-simbas-head-coach-n316254 |title=Paarwater back as Simbas head coach |publisher=Citizen Sports |date=16 Maart 2023 |accessdate=16 November 2025}}</ref> <small>(sedert 2023)</small> | patroon_la1 = _Kenyaleft | patroon_b1 = _Kenyakitb | patroon_ra1 = _Kenyaright | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _Kenyasocks16 | linkerarm1 = 3c7c7c | liggaam1 = dd2222 | regterarm1 = 3c7c7c | broek1 = 000000 | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = _Kenyaleft | patroon_b2 = _Kenyakit | patroon_ra2 = _Kenyaright | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _Kenyasocks16 | linkerarm2 = dd2222 | liggaam2 = 3c7c7c | regterarm2 = dd2222 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Darwin Mukidza]] (30)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=35;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Darwin Kinyangi]] (302)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=35;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Darwin Kinyangi]] (13)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=35;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} '''Kenia''' ''wen teen'' [[Tanganjika]] {{vlagikoon|Tanganjika|1923}}<ref name="East Africa">{{en}} {{cite book |author1=M. Campbell |author2=E.J. Cohen |title=Rugby Football in East Africa 1909–1959 |year=1960 |publisher=Rugby Football Union of East Africa |pages=41}}</ref><br />([[Arusha]], [[Tanganjika]], 1954) | grootwen = {{KENru}} 96–3 {{NIGru-r}}<br />([[Nairobi]], [[Kenia]]; 10 Augustus 1987) | grootverloor = {{PORru}} 85–0 {{KENru-r}}<br />([[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]]; 12 November 2022) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.kru.co.ke | unieurl = }} Die '''Keniaanse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Kenya national rugby union team''; [[Swahili]]: ''Timu ya raga ya Kenya'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Kenia]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle dra die bynaam ''Simbas'' (“die leeus”), genoem na die [[leeu]] (''Panthera leo''), Kenia se wapendier. Rugby word in Kenia geadministreer deur die [[Keniaanse Rugbyunie]] (''Kenya Rugby Union'', KRU; Swahili: ''Shirikisho la Raga Kenya'') wat in 1970 gestig is. Kenia word deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak drie-span erken. Die Keniaanse rugbyspan is tans (November 2025) 36ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> Saam met [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] is Kenia tradisioneel een van die sterker nasionale [[Afrika]]rugbyspanne na die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die [[Namibië|Namibiese]] [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']]. Rugby in Kenia dateer uit die [[Britse Ryk|Britse koloniale tydperk]] en word sedertdien sterk deur die voormalige koloniale mag beïnvloed. Kenia het in 1954 sy eerste toetswedstryd teen [[Tanganjika]] (nou [[Tanzanië]]) gespeel. Hulle tuisveld is die RFUEA-veld in [[Nairobi]] wat in 1955 vir ’n Oos-Afrika-span teen die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] voorberei is. Die span het tydens die Afrikabeker twee titels ingepalm, vier keer in die derde en vier keer in die vierde plek geëindig. Hulle kon nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kenyarfu.com/index.php/about-us |title=About Us – Kenya Rugby Union |publisher=[[Keniaanse Rugbyunie]] |accessdate=5 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905215808/http://www.kenyarfu.com/index.php/about-us |archive-date=5 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Keniaanse span speel tradisioneel in rooi truie met swart broeke en groen sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Kenia]] ontleen is. Een voormalige Keniaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Keniaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Kenia is die Keniaanse Rugbyunie (Engels: ''Kenya Rugby Union'', KRU; Swahili: ''Shirikisho la Raga Kenya''). Die KRU is in 1970 gestig en het in 1990 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/kenya |title=Kenya |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> Daarbenewens was die Keniaanse Rugbyunie ’n stigterslid van die Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération africaine de rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA) wat in 1986 in [[Tunis]] deur agt beheerliggame gestig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die hoogste rugbyliga in Kenia is die Keniaanse Beker met elf spanne. Die meeste spelers van die Keniaanse nasionale span speel in dié liga. Van die ander spelers is veral in veral in Suid-Afrika of [[Europa]] op professionele vlak aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Keniaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Kenia oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die ''Kenia Sevens'' is die Keniaanse [[sewesrugby]]span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === Aan die begin van die 20ste eeu het [[Verenigde Koninkryk|Britse]] setlaars rugby na die destydse kolonie [[Brits-Oos-Afrika]] saamgebring; in 1909 is die eerste gedokumenteerde wedstryd gespeel.<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=http://www.kenyarfu.com/KRFU%20DOCS/Kenya%20Rugby%20History%20Highlights.pdf |title=Kenya Rugby Historical Highlights |publisher=[[Keniaanse Rugbyunie]] |accessdate=4 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204162006/http://www.kenyarfu.com/KRFU%20DOCS/Kenya%20Rugby%20History%20Highlights.pdf |archive-date=4 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aan die begin is slegs “wit” setlaars toegelaat om rugby te speel, terwyl inheemses verbied is om dié sport te beoefen.<ref name="Review">{{en}} {{cite web |url=http://wesclark.com/rrr/kenya_rugby.html |title=A Review of Kenyan Rugby |publisher=Wesclark |author=Michael Mundia Kamau |accessdate=22 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222001453/http://wesclark.com/rrr/kenya_rugby.html |archive-date=22 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Rugbyvoetbalunie van Kenia (Engels: ''Rugby Football Union of Kenia'', “RFUK”) is in Augustus 1921 gestig en het teen 1923 operasioneel geword, nadat die eerste klub in Kenia, Nairobi-distrik, weens sy oorvleuelende sterkte in Nondescripts RFC en Harlequins verdeel is (moenie verwar word met die Kenia Harlequin FC nie).<ref name="History" /> Van die vroeë toernooie sluit in die Nairobi-distrikkampioenskap van 1925 af, die Enterprise-beker sedert 1930 en ’n Koninklike Gewapende Magte-toernooi sedert 1937.<ref name="History" /> Van die 1920’s tot die 1950’s het verskeie noemenswaardige spanne toere na Kenia onderneem, waaronder keurspanne van die [[Universiteit van Kaapstad]], [[Universiteit Stellenbosch]] en in 1951 ’n saamgestelde Universiteitspan ([[Universiteit van Oxford|Oxford]] en [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]]). Hierdie wedstryde is op die Mitchell Park-stadion gehuisves, voordat een jaar later die RFUEA-veld in [[Nairobi]] opgerig is.<ref name="History" /> In 1950 is die [[Oos-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] gestig as keurspan vir die beste spelers uit die kolonies Kenia, [[Tanganjika]] (nou [[Tanzanië]]) en [[Uganda]] na aanleiding van die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]]. Dié span is ook ''Tuskers'' genoem, ’n term wat na [[Savanne-olifant]]e met baie groot [[slagtand]]e verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kenyapage.net/rugby/history/early.html |title=The Early Days of Kenya Rugby |website=KenyaPage.Net |accessdate=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912165317/https://kenyapage.net/rugby/history/early.html |archive-date=12 September 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ''Tuskers'' het gedurende die drie daaropvolgende dekades verskeie toere onderneem, onder andere na [[Engeland]] (in 1966) en [[Ierland]] (in 1972). Net só het hulle ook in Nairobi teen besoekende spanne te staan gekom, waaronder die Britse Leeus (in 1955 en 1962), die [[Britse Barbarians|Barbarians]] (in 1958), die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] (in 1961) en die [[Walliese nasionale rugbyspan|Walliese span]] (in 1964).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1955-south-africa/ |title=1955 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=16 November 2025 |archive-date=10 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810130059/http://www.lions-tour.com/1955-south-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lions-tour.com/1962-south-africa/ |title=1962 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=16 November 2025 |archive-date= 8 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250808202856/http://www.lions-tour.com/1962-south-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/157 |title=1960/61 South Africa tour to Europe and East Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/173 |title=1964 Wales tour to Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In 1953 het Tanganjika en Uganda as subunies by die RFUK aangesluit om die ''Rugbyvoetbalunie van Oos-Afrika'' (Engels: ''Rugby Football Union of East Africa'', “RFUEA”) te vorm.<ref>{{en}} {{cite book|author=John Nauright|title=Sports around the World: History, Culture, and Practice &#91;4 volumes&#93;: History, Culture, and Practice|url=https://books.google.com/books?id=mYBtMajLAaAC&pg=PA146|date=6 April 2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-301-9|pages=146–}}</ref> In 1954 het ’n Keniaanse span in [[Arusha]] vir die eerste keer teen ’n Tanganjikaanse span gespeel en hierdie ontmoeting gewen. Dit het gedien as ’n seleksieproef vir die ''Tuskers'' se toer na die [[Koperstreek]] in [[Noord-Rhodesië]] later dieselfde jaar.<ref name="East Africa" /> In 1955 is die wedstryd weer gespeel en dié keer het Tanganjika met 11–3 geseëvier. In 1956 is in Arusha die derde wedstryd tussen albei spanne gereël wat Kenia met 13–0 gewen het.<ref name="East Africa" /> In 1956 is die RFUK, wat nog slegs formeel bestaan het, ontbind, aangesien die subunies reeds op hul eie lede van die RFUEA was. In 1958 het ’n Keniaanse span die Ugandese s’n met 21–11 geklop.<ref name="East Africa" /> Vir beide die Keniaanse span en die ''Tuskers'' is dikwels spelers van ander Oos-Afrikaanse lande gekeur en ook spelers met ’n Europese afkoms opgeroep. Hoewel die uitslae soms eensydig was, het hierdie wedstryde rugby in Kenia gewild gemaak.<ref name="History" /> === Onafhanklikheid en integrasie === In 1963 het Kenia sy [[onafhanklikheid]] verkry. Ná die gepaardgaande einde van die rassesegregasie in die skoolstelsel is die inheemse bevolking (of ten minste die hoër klas) toegelaat om eliteskole soos ''Duke of York'' en ''Prince of Wales'' te besoek wat tradisionele rugbyvestings was. Spelers soos Chris Onsotti, John Gichinga, Dennis Awori, George Kariuki, Jackson “Jacko” Omaido en Jim Owino was deel die eerste generasie van inheemse Keniaanse rugbyspelers. Hierdie eerste spelergenerasie het ’n belangrike grondslag geleë vir die daaropvolgende spelergenerasie wat die Keniaanse rugby verder laat opbloei het.<ref name="Review" /> In 1970 is daar besluit om die bestaande plaaslike subunies in die [[Keniaanse Rugbyunie]] (Engels: ''Kenya Rugby Union'', KRU; Swahili: ''Shirikisho la Raga Kenya'') met sy setel in Nairobi te verenig. In dieselfde jaar is die Keniaanse Beker vir die eerste keer beslis.<ref name="History" /> In 1972 het Ted Kabetu die eerste inheemse speler geword wat vir die ''Tuskers'' uitgedraf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.paukwa.or.ke/story-series/kewachezaji/watembezi-rfc/ |title=Watembezi RFC |publisher=paukwa.or.ke |date=2024 |accessdate=16 November 2025}}</ref> ’n Toestroom van Tanzaniese spelers het aan die Keniaanse span ’n hupstoot besorg. Gedurende die vroeë 1970’s het verskeie Engelse klubs na Kenia begin toer vir nieamptelike toetse teen die Oos-Afrikaners. Dit sluit ’n byna-oorwinning oor [[Harlequins]] in, nadat hulle naelskraap met 15–20 geklop is. Ná uitnodigings in plaaslike dagblaaie aan Afrikarugbyspelers is Miro RFC as ’n uitnodigingspan soortgelyk aan die [[Britse Barbarians]], of meer plaaslik, die Scorpions RFC, gestig. Miro was ’n span vir “swart” spelers en het twee “wit” spelers (Doug Hamilton en Pat Orr) ingesluit; dié span het ’n belangrike rol gespeel om rugby onder Afrikane in Kenia te vestig. In 1976 het die span teen Rugby Roma Olimpic gespeel en met 20–12 gewen. Die span is egter ontbind oor vrae rakende die rasseseleksie van spelers. Die Oos-Afrikaanse keurspan, wat teen die middel-1970’s uit beide “swart” en “wit” spelers bestaan het, het teen Zambië te staan gekom; hulle kon vier van hul vyf toetswedstryde wen. Teen dié tyd het sommige klubs begin vou weens die migrasie van “wit” spelers. Ondanks die vordering het daar konflik ontstaan tussen die Keniaanse spelers en die talle klubs wat steeds deur uitgewekenes bestuur is; in 1979 het die Miro RFC weer begin speel en kon teen Blackheath FC met 32–19 seëvier wat aan die “swart” rugbyspelers nuwe hoop besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://johnkagagi.com/those-magnificent-flying-minds/ |title=Miro RFC: Those magnificent flying minds |publisher=johnkagagi.com |author=John Kagagi |date=30 Junie 2021 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In 1977 is beide Mean Machine RFC en Mwamba RFC as aparte spanne vir inheemse spelers gestig.<ref name="History" /> Mean Machine, ’n verteenwoordigende span van die Nairobi-universiteit bestaande uit spelers soos Absalom “Bimbo” Mutere, Tom Oketch en Joe “JJ” Masiga, het die Keniaanse beker in die eerste seisoen ingepalm. Dit was veral ’n noemenswaardige prestasie omdat rugby in Kenia destyds steeds ’n “wit” oorheersde sport was met klubs soos Kenya Harlequins, Nondescripts, Impala en Western Kenya/Oribis.<ref name="Review" /> Volgens die historikus Michael Mundia Kamau het met die stigting van Mean Machine by die [[Universiteit van Nairobi]] die transformasie in Keniaanse rugby afgeskop. Sedertdien beoefen in Kenia veral inheemse studente rugby.<ref name="Richards">{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=[https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich/page/278 278]}}</ref> Black Blad RFC van die Kenyatta Universiteitskollege het in die volgende jaar die beker ingepalm. Dit was veral spelers van die tweede generasie wat ’n leidende rol gespeel het by die stigtings van albei klubs.<ref name="Review" /> As gevolg van die mislukte [[staatsgreep]]poging teen president [[Daniel arap Moi]] in Augustus 1982 en die daaropvolgende sluiting van die Nairobi-universiteit moes die Mean Machine RFC sy speelprogram vir een jaar staak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://meanmachine.co.ke/history/the-political-era/ |title=The Political Era 1983 – 1987 |publisher=Mean Machine FC |date=2009 |accessdate=8 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608030517/http://meanmachine.co.ke/history/the-political-era/ |archive-date=8 Junie 2010}}</ref> Die beheerliggame van Kenia, Uganda en Tanzanië het toenemend uitmekaar gespat en hul belangstelling in die Oos-Afrikaanse keurspan het aansienlik verdwyn. In 1982 het die ''Tuskers'' hul laaste toer onderneem. Aan die ander kant het die Keniaanse Rugbyunie van 1979 af aktief daarop gefokus dat die voorheen verwaarloosde nasionale span elke jaar minstens een toetswedstryd teen ander Afrikaspanne speel. Gedurende die 1980’s het hulle veral teen [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]], Zambië, Madagaskar en Nigerië te staan gekom. Veral Zimbabwe en ná 1990 se onafhanklikwording het [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] groot mededingers vir Kenia in die Afrikabeker en die [[rugbywêreldbeker]]kwalifiserings geword. In Januarie 1986 was die Keniaanse beheerliggaam in [[Tunis]] een van die stigterslede van die vastelandse beheerliggaam Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération africaine de rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA). Die ander stigterslede was [[Ivoriaanse Rugbyfederasie|Ivoorkus]], Madagaskar, Marokko, Senegal, Seychelle, Tanzanië en Tunisië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/about-us/ |title=About us |publisher=[[Rugby Afrika]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar Kenia het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=16 November 2025}}</ref> === Langdurige krisis === In 1990 het die Keniaanse Rugbyunie by die Internasionale Rugbyvoetbalraad aangesluit<ref name="Wêreldrugby" /> en in dieselfde jaar is rugby as ’n skoolsport by [[Hoërskool|hoërskole]] ingevoer.<ref name="History" /> Die Keniane het egter nie aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Oor die algemeen het die Keniaanse rugbysport gedurende die 1990’s in ’n krisis verkeer. Een van die redes was die tragiese dood van Ken Kanyi in 1992, wie as een van die land se beste spelers beskou is. Hy is tydens ’n toernooi van die Impala RFC onder ongelukkige omstandighede dood, waarna byna ’n hele spelergenerasie die sport laat vaar het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.standardmedia.co.ke/sunday-magazine/article/2000199365/kenyan-rugby-has-mauled-and-rucked-its-way-to-the-top |title=Oyunga Pala |publisher=The Standard |date=18 April 2016 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die nasionale span moes opnuut opgebou word en kon slegs op ’n sporadiese vlak toetswedstryde speel. Daarbenewens het die variant [[sewesrugby]] ’n toenemende mededinger geword, wat veral danksy internasionale suksesse in gewildheid gegroei het. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering is Kenia deur beide Zimbabwe en Namibië geklop, terwyl hulle teen Arabië ’n naelskraapse oorwinning kon behaal, waarmee hulle die hooftoernooi misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering kon die Keniane Arabië verslaan, terwyl hulle teen Tunisië verloor het, waarmee hulle met ’n swakker punteverskil weer uitgeskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> [[Lêer:National Guard sponsorship of USA Rugby (3309784330).jpg|duimnael|Kenia teen die Weermag se nasionale wag in 2009]] Daarna het die Keniaanse rugby ’n stewige vordering beleef, nadat die spel se gewildheid onder die bevolking gegroei het. Nuwe toernooie het met meer geleenthede vir toetswedstryde gepaard gegaan wat die voorheen jarelange pouses beëindig het. Nadat die eerste Afrikabeker in 2000 nog sonder Kenia beslis is,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2000 |title=2000 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> het die ''Simbas'' een jaar later die tweede afdeling se finale rondte in die tweede plek agter Madagaskar afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/36?Stagione=2001 |title=2001 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In die tweede afdeling van die Afrikabeker 2002, wat ook as [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering gedien het, het op die naelskraapse oorwinning oor Kameroen ’n ewe naelskraapse nederlaag teen Uganda gevolg, waarmee hulle die daaropvolgende rondte misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/37?Stagione=2002 |title=2002 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Van die Afrikabeker 2003 af het die span in die eerste afdeling gespeel, waar hulle tweede agter Namibië geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2003 |title=2003 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Een jaar later het hulle dieselfde uitslag behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2004 |title=2004 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Ook in 2004 het die Keniane die eerste jaarlikse wedstryd om die nuwe Elgonbeker teen Uganda met 18–8 beklink. Tydens die Afrikabeker 2005 het hulle hul groep weer in die tweede plek afgesluit, dié keer agter die Marokkane.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2005 |title=2005 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Een jaar later was die Afrikabeker 2006 gelyktydig deel van die [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifisering. Die span kon beide Tunisië en Namibië tuis klop, terwyl hulle twee wegnederlae gely het; as gevolg van hul swakker punteverskil is hulle weer uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2006 |title=2006 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2007 het die Keniane hul groepwedstryde teen Marokko en Kameroen gewen. In die halfeindstryd het hulle teen Uganda vasgeval, terwyl hulle in die uitspeelwedstryd om die derde plek oor Ivoorkus met 20–17 geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2007 |title=2007 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2008/09 het oor twee jaar gestrek en as die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-Afrikakwalifisering gedien. Ná ’n oorwinning oor Kameroen en ’n nederlaag teen Tunisië het die Keniane hul groep tweede afgesluit en die halfeindrondte misgeloop, waarmee hulle ook versuim het om vir die toernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2008%2F09 |title=2008/09 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> === Geleidelike vestiging === [[Lêer:Hage-geingob-stadium inside2018.jpg|duimnael|Kenia teen Namibië tydens die Afrikabeker 2018 op die Hage Geingob Rugbystadion in [[Windhoek]]]] [[Lêer:Canada vs. Kenya, Qualifier in Marseille, November 2018.jpg|duimnael|Kenia teen Kanada tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering in [[Marseille]] in 2018]] Marokko en Namibië het weens finansiële beperkings hulself onttrek aan die Afrikabeker 2011. Die gasheer Kenia het die afwesigheid van albei gunstelinge benut, Tunisië in die eindstryd met 16–7 verslaan en daarmee vir die eerste keer die vastelandse toernooi beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2011 |title=2011 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2012 het die Keniane in die halfeindstryd teen hul buurland Uganda vasgeval, maar in die uitspeelwedstryd om die derde plek Tunisië geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2012 |title=2012 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2013 is in Madagaskar beslis en dit was deurslaggewend vir die Keniaanse rugby. In die halfeindstryd het die nasionale span Uganda getroef en in die eindstryd Zimbabwe, waarmee hulle hul tweede vastelandse titel ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2013 |title=2013 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In 2014 het die Keniane onder die naam “Simba XV” aan die [[Suid-Afrika]]anse [[Vodacombeker]] deelgeneem. Hulle het hul tuiswedstryde in [[Kaapstad]] gespeel en hul openingswedstryd teen die [[Oostelike Provinsie]] met 17–10 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.co.za/article.aspx?id=2349414&leagueid=1734 |title=Simba off to a winning start |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=8 Maart 2014 |accessdate=1 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701195941/http://www.sarugby.co.za/article.aspx?id=2349414&leagueid=1734 |archive-date=1 Julie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Keniane is egter in hul oorblywende ses wedstryde verslaan en het die suidelike afdeling in die sewende plek afgesluit. Die toernooideelname was vir die Keniaanse span ’n goeie voorbereiding op die daaropvolgende Afrikabeker 2014, wat saam met die 2013-toernooi getel het as die vastelandse [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering. Die Keniane kon in die eerste wedstryd Namibië klop en Madagaskar afransel. Nadat hulle egter deur Zimbabwe verslaan is, is hulle gelyk aan punte met Namibië en Zimbabwe uit die kwalifisering geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2014 |title=2014 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> In Mei 2015 het Kenia vir die eerste keer sedert die Oos-Afrikaanse keurspan se wedstryde in die 1970’s en 1980’s weer teen Europese spanne te staan gekom en [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] in ’n toetswedstryd op die RFUEA-veld met 41–15 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nation.co.ke/sports/rugby/Kenya-Simbas-go-on-the-rampage-against-Portugal/-/1106/2734944/-/e703u6/-/index.html |title=Kenya Simbas go on the rampage against Portugal |publisher=Daily Nation |date=30 Mei 2015 |accessdate=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229213225/https://www.nation.co.ke/sports/rugby/Kenya-Simbas-go-on-the-rampage-against-Portugal/-/1106/2734944/-/e703u6/-/index.html |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die daaropvolgende Afrikabeker 2015 het die span ná nederlae teen Zimbabwe en Namibië, asook ’n oorwinning oor Tunisië in die derde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2015 |title=2015 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Een jaar later het Kenia tydens die Afrikabeker 2016 as naaswenner agter Namibië geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2016 |title=2016 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Ook in 2016 het die [[Keniaanse Rugbyunie]] ’n borgskapstransaksie met Sportpesa ter waarde van KES&nbsp;607 miljoen onderteken. Dit is die winsgewendste borgskapstransaksie in die Keniaanse rugbygeskiedenis. Die inkomste sal nie net die sewes- en mansspanne se ontwikkeling steun nie, maar ook die vroue- en jeugspanne s’n.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nation.co.ke/sports/rugby/Betting-firm-SportPesa-KRU-sign-Sh600m-deal/1106-3303754-6kxx5u/index.html |title=Betting firm SportPesa, KRU sign Sh600m deal |author=Isaac Swila |publisher=Daily Nation |date=20 Julie 2016 |accessdate=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229210008/https://www.nation.co.ke/sports/rugby/Betting-firm-SportPesa-KRU-sign-Sh600m-deal/1106-3303754-6kxx5u/index.html |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In September 2016 het die Keniaanse Rugbyunie formeel aansoek gedoen om aan die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] deel te neem,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the-star.co.ke/sports/2016-09-06-kenya-eye-currie-cup/ |title=Kenya eye Currie Cup |publisher=The Star |author=William Nuguna |date=6 September 2016 |accessdate=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229210007/https://www.the-star.co.ke/sports/2016-09-06-kenya-eye-currie-cup/ |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar hulle kon geen ooreenkoms met die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] bereik nie. Die Afrikabekertoernooie in 2017 en 2018 het gesamentlik as [[Rugbywêreldbeker 2019]]-Afrikakwalifisering gedien en Kenia het albei toernooie tweede agter Namibië geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2017 |title=2017 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2018 |title=2018 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Gevolglik het die span die uitspeelrondte om die laaste plek vir die hooftoernooi gehaal. Tydens die in November 2018 in [[Marseille]] besliste uitspeelrondte is die Keniane egter deur [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] en [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2019 |title=2019 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Nadat die toernooi twee keer vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] gekanselleer is, het die Keniane wel deelgeneem aan die Afrikabeker 2021/22, wat by uitsteek oor twee jaar gestrek het. Die eerste rondte, wat in 2021 in Nairobi beslis is, het met ’n naelskraapse nederlaag teen Senegal en ’n maklike oorwinning oor Zambië afgeskop, waarmee die Keniane die uitklopfase gehaal het. Om epidemiologiese redes is dit in Julie 2022 in die Franse stede [[Marseille]] en [[Aix-en-Provence]] beslis. Ná hul kwarteindstrydoorwinning oor Uganda en hul naelskraapse halfeindstrydoorwinning oor Algerië is die span egter in die eindstryd deur die Namibiërs verneder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/731445/qualifier-africa-one-rugby-world-cup-france-2023 |title=Namibia win Rugby Africa Cup to secure place at Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=10 Julie 2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Daarmee het die Keniane weer die interkontinentale kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2023]] gehaal, wat in [[Doebai (stad)|Doebai]] beslis is. Hulle het dié keer egter teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]], Portugal en Hongkong vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/777606/rugby-world-cup-2023-final-qualification-tournament-match-day-three-recap |title=Samuel Marques kicks Portugal to Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=18 November 2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2024 het die Keniane in die halfeindstryd teen Algerië ’n verrassende 12–20-nederlaag gely, waarna hulle in die bronseindstryd teen Namibië met 27–38 vasgeval het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scrummage.co.ke/2024/07/28/4th-for-kenya-simbas-in-rugby-africa/ |title=4th place for Kenya Simbas in 2024 Rugby Africa Cup after Namibia loss |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=28 Julie 2024 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering, maar Kenia het in die halfeindstryd naelskraap teen die Zimbabwiërs met 23–29 vasgeval en hulle is ook in die bronseindstryd deur die Algeryne met 15–5 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/1001963/zimbabwe-namibia-rugby-africa-cup-final-2025 |title=Zimbabwe hold on to book first Rugby World Cup spot since 1991 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=19 Julie 2025 |accessdate=16 November 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Lion waiting in Namibia.jpg|duimnael|Die [[leeu]], embleem van die Keniaanse nasionale rugbyspan]] Kenia speel tradisioneel in ’n rooi trui met swart-rooi-groen moue, swart broeke en groen-rooi sokkies, die kleure van die [[Vlag van Kenia|nasionale vlag]]. Hul alternatiewe trui is groen met swart-rooi-groen moue, swart broeke en groen-rooi sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Britse sportuitruster [[Umbro]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pulsesports.co.ke/rugby/story/new-era-as-kenya-rugby-union-secure-deal-with-international-kit-makers-2024010509023331673 |title=RUGBY New era as Kenya Rugby Union secure deal with international kit makers |publisher=Pulse Sports |author=Festus Chuma |date=5 Januarie 2024 |accessdate=16 November 2025}}</ref> en die truiborg is die Keniaanse dobbelmaatskappy SportPesa.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nation.africa/kenya/sports/rugby/sportpesa-make-timely-return-to-rugby-sponsorship-4049288 |title=SportPesa make timely return to rugby sponsorship |publisher=[[Daily Nation]] |author=Ayumba Ayodi |date=9 Desember 2022 |accessdate=16 November 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die [[Keniaanse Rugbyunie]] se kenteken, wat ook op die trui verskyn, toon ’n Leeu, Kenia se wapendier, en die belettering ''KENYA RUGBY''. Die nasionale span se bynaam is ''Simbas'' ([[Swahili]] vir: “die leeus”). == Tuisstadion == [[Lêer:RFUEA looking SouthWest.png|duimnael|Die [[RFUEA-veld]] in [[Nairobi]], tuiste van Keniaanse rugby]] Kenia se tuisstadion is die [[RFUEA-veld]] in [[Nairobi]] met ’n kapasiteit van sowat 6&nbsp;000. Dit is in besit van die [[Keniaanse Rugbyunie]] en word vir amper al die tuiswedstryde gebruik. Die Keniaanse regering het intussen grond vir die oprigting van ’n nuwe stadion beskikbaar gestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/rugby-in-africa-much-more-than-the-springboks/a-66042836 |title=Rugby in Africa: Much more than the Springboks |publisher=[[Deutsche Welle]] |author=Jonathan Harding |date=28 Junie 2023 |accessdate=18 Februarie 2025}}</ref> == Toetswedstryde == Kenia het 84 van sy 149 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 56,38%. Kenia se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen November 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=35;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Kenya |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ALGru}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BOTru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GERru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{HKGru}} || 7 || 1 || 5 || 1 || 14,29 |- | {{CIVru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CMRru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{MADru}} || 4 || 1 || 2 || 1 || 25,00 |- | {{MARru}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{MAUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 15 || 3 || 12 || 0 || 20,00 |- | {{NIGru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{RUSru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{SENru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{vlagland|Tanganjika|1923}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{TUNru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | {{UGAru}} || 44 || 30 || 12 || 2 || 68,18 |- | {{UAEru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ZAMru}} || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{ZIMru}} || 24 || 9 || 15 || 0 || 37,50 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''149''' || '''84''' || '''61''' || '''4''' || '''56,38''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Kenia kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikabeker === Kenia neem sedert 2001 aan die tweejaarlikse Afrikabeker deel. Hulle het sedertdien twee toernooie gewen. * Titeloorwinnings (2): 2011, 2013 === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Elgon Cup 2007.png|duimnael|upright|Die Elgonbeker in 2007]] Vanweë sy laat vestiging in 1981 het Kenia gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Kenia en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Keniane na Europa. As deel daarvan ding Kenia sedert 2004 met Uganda om die Elgonbeker mee (genoem na [[Elgon]], ’n [[berg]] op die grens tussen Kenia en Uganda).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/rugbyandtheolympics/news/newsid%3D2033337.html?att=&cid=rssfeed |title=Helen Buteme: A breakthrough year |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Helen Buteme |date=4 September 2009 |accessdate=12 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012033540/http://www.irb.com/rugbyandtheolympics/news/newsid%3D2033337.html?att=&cid=rssfeed |archive-date=12 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Buite die Afrikabeker neem die span ook aan die sporadiese Victoriabeker deel, saam met die Oos-Afrikaanse lande Uganda, Zambië en Zimbabwe. Wedstryde teen nie-Afrikaspanne is skaars. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Keniaanse span gevorm tydens die Rugbywêreldbeker 2023-uitspeelrondte: {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub |- | [[Samuel Asati]] || [[Skrumskakel]] || Kenya Commercial Bank SC |- | [[Brian Tanga]] || Skrumskakel || Kabras Sugar RC |- | [[Samson Onsumu]] || Skrumskakel || Menengai Oilers RC |- | [[Amon Wamalwa]] || [[Losskakel]] || Homeboyz RC |- | [[Geoffrey Ominde]] || Losskakel || Menengai Oilers RC |- | [[Bryceson Adaka]] || [[Senter]] || Kabras Sugar RC |- | [[John Okoth]] || Senter || Menengai Oilers RC |- | [[Peter Kilonzo]] || Senter || Kenya Commercial Bank SC |- | [[Timothy Omela]] || [[Vleuel]] || Menengai Oilers RC |- | [[Beldad Peter Ogeta Obia]] || Vleuel || Menengai Oilers RC |- | [[Jacob Ojee]] || Vleuel || Kenya Commercial Bank SC |- | [[Geoffrey Okwach]] || Vleuel || Kenya Commercial Bank SC |- | [[Darwin Mukidza]] || [[Heelagter]] || Kenya Commercial Bank SC |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub |- | [[Teddy Akala]] || [[Haker]] || Kabras Sugar RC |- | [[Eugene Sifuna]] || Haker || Kabras Sugar RC |- | [[Brian Waraba]] || Haker || Kenya Harlequins |- | [[Edward Mwaura]] || [[Stut]] || Menengai Oilers RC |- | [[Joseph Odero]] || Stut || Kabras Sugar RC |- | [[Ephraim Oduor]] || Stut || Kabras Sugar RC |- | [[Patrick Ouko]] || Stut || Kenya Commercial Bank RFC |- | [[Andrew Simiyu]] || Stut || [[Universiteit van Johannesburg]] |- | [[Ian Masheti]] || Stut || Impala Saracens |- | [[Brian Juma Otieno]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || Kabras Sugar RC |- | [[Thomas Okeyo Ongera]] || Slot || Universiteit van Johannesburg |- | [[Malcolm Onsando]] || Slot || CS Dinamo București |- | [[Clinton Odhiambo]] || Slot || Menengai Oilers RC |- | [[Daniel Sikuta]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Losvoorspeler]] || Kabras Sugar RC |- | [[Joshua Weru]] || Losvoorspeler || Northampton Saints |- | [[Martin Owilah]] || Losvoorspeler || Kenya Commercial Bank RFC |- | [[Bethwel Anami]] || [[Agsteman]] || Strathmore University RFC |} |} === Bekende spelers === Een voormalige Keniaanse speler is vir sy uitstekende prestasie in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 November 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Humphrey Kayange]] || [[Senter]] || 2011 |} === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Kenia se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen November 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=35;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Darwin Mukidza]] || 2015–2021 || 30 |- | {{0}}2 || [[Moses Amusala]] || 2014–2018 || 27 |- | {{0}}3 || [[Samson Onsomu]] || 2016–2021 || 25 |- | {{0}}4 || [[Peter Karia]] || 2015–2018 || 24 |- | {{0}}5 || [[Oliver Kizito]] || 2014–2018 || 24 |- | {{0}}6 || [[Tony Opondo]] || 2014–2018 || 24 |- | {{0}}7 || [[Isaac Adimo]] || 2011–2018 || 21 |- | {{0}}8 || [[Davis Chenge]] || 2014–2021 || 21 |- | {{0}}9 || [[Curtis Lilako]] || 2011–2018 || 20 |- | 10 || [[Martin Owilah]] || 2014–2018 || 19 |} <!-- | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=35;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || || || |- | {{0}}2 || || || |- | {{0}}3 || || || |- | {{0}}4 || || || |- | {{0}}5 || || || |- | {{0}}6 || || || |- | {{0}}7 || || || |- | {{0}}8 || || || |- | {{0}}9 || || || |- | 10 || || || |} --> |} {| | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=35;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Darwin Kinyangi]] || 2015–2021 || 302 |- | {{0}}2 || [[Tony Opondo]] || 2014–2018 || {{0}}55 |- | {{0}}3 || [[Davis Chenge]] || 2014–2021 || {{0}}50 |- | {{0}}4 || [[Jacob Ojee]] || 2015–2018 || {{0}}42 |- | {{0}}5 || [[Samson Onsomu]] || 2016–2021 || {{0}}35 |- | {{0}}6 || [[David Ambunya]] || 2011–2017 || {{0}}32 |- | {{0}}7 || [[Fabian Ogutu]] || 2015–2016 || {{0}}28 |- | {{0}}8 || [[Samuel Oliech]] || 2015–2018 || {{0}}25 |- | {{0}}9 || [[Martin Owilah]] || 2014–2018 || {{0}}25 |- | 10 || [[Oliver Kizito]] || 2014–2018 || {{0}}22 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=35;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Darwin Kinyangi]] || 2015–2021 || 13 |- | {{0}}2 || [[Tony Opondo]] || 2014–2018 || 11 |- | {{0}}3 || [[Davis Chenge]] || 2014–2021 || 10 |- | {{0}}4 || [[Jacob Ojee]] || 2015–2018 || {{0}}8 |- | {{0}}5 || [[Samson Onsomu]] || 2016–2021 || {{0}}7 |- | {{0}}6 || [[David Ambunya]] || 2011–2017 || {{0}}6 |- | {{0}}7 || [[Martin Owilah]] || 2014–2018 || {{0}}5 |- | {{0}}8 || [[William Ndayara]] || 2018–2018 || {{0}}4 |- | {{0}}9 || [[Moses Amusala]] || 2014–2018 || {{0}}4 |- | 10 || [[Oliver Kizito]] || 2014–2018 || {{0}}4 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Benjamin Ayimba LQ 2016.jpg|duimnael|upright|Benjamin Ayimba (2016)]] Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Keniaanse nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Kenia}} Ken Thimba || 2001–2003 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Benjamin Ayimba (tussentyds) || 2003 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Thomas Odundo || 2004–2006 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Manuel Okoth || 2006 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Michael Otieno || 2007–2012 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Jerome Paarwater || 2013–2017 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Ian Snook || 2018–2019 |- | {{vlagikoon|Kenia}} Paul Odera || 2019–2022 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Jerome Paarwater || sedert 2023 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Keniaanse nasionale krieketspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kenya national rugby union team|Keniaanse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.kru.co.ke/ Amptelike webwerf van die Keniaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/kenya Kenia by Wêreldrugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Kenia]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Afrika]] 87cr6i3wbwtom8uynwi434jbl9lrt4r 0 295555 2964633 2766634 2026-09-02T21:38:46Z Jefunky 201261 2964633 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Barberton Camp, c.1901. (22473779343).jpg|duimnael|[[Barberton]] konsentrasiekampe.]] [[Lêer:Kaart van konsentrasiekampe vir wit mense.jpg|duimnael|Kaart van konsentrasiekampe vir wit mense]] Die afbrand van opstalle as deel van die Britse [[verskroeideaardebeleid]] tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] van 1899 tot 1902 het ʼn groot probleem geskep in die vorm van ʼn groeiende getal hawelose Boerevroue en -kinders. Die presiese aanvangsdatum van die konsentrasiekampstelsel om aan hulle ʼn heenkome te bied is onbekend, maar dit blyk ʼn kamp vir hawelose burgerlikes is reeds aan die begin van die oorlog by [[Mafeking-konsentrasiekamp|Mafeking]] (vandag [[Mahikeng]]) opgerig. In hierdie stadium was dit egter nog nie die amptelike beleid of stelsel nie, maar sou teen omstreeks Julie 1900 amptelik word. Teen daardie tyd was [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]] verplig om wapenneerlêers teen heropkommandering deur die Boeremagte te beskerm. Die enigste uitweg was om hulle en hul gesinne in beskermingskampe (sogenaamde “refugee camps”) te plaas, en gevolglik is sulke kampe in September 1900 in [[Bloemfontein]] en [[Pretoria]] opgerig. Daar was egter uit die staanspoor ook hawelose Boerevroue met hul kinders in die kampe, asook grysaards wie se huise afgebrand is en wat hulself nie vrywillig onder Britse beskerming geplaas het nie – die sogenaamde “ongewenstes”. Spoedig het hulle die “refugees” in getalle oortref. [[Lêer:Bonkerspruit, c.1901. (22472262974).jpg|links|duimnael|Kinders in die kamp vir Swart mense in [[Bronkhorstspruit]] in 1901.]] Ander kampe wat voor die einde van 1900 ontstaan het, was te [[Potchefstroom]], [[Irene]], [[Heidelberg, Gauteng|Heidelberg]], [[Heilbron]], [[Kroonstad]], [[Norvalspont]], [[Pietermaritzburg|Pietermarizburg]] en [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp|Port Elizabeth]]. Konsentrasiekampe vir swart mense is ook opgerig. Op 29 November 1900 het [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]] die opperbevel van Roberts oorgeneem. Onder hom het die afbrandings, nieteenstaande sy verklaarde standpunt daarteen, geensins afgeneem nie. Sy instruksies het heelwat vryheid aan bevelvoerders in die veld verleen. Ook die afbranding van hele dorpe het voortgegaan, soos [[Wolmaransstad]], [[Bethal]], [[Ermelo, Mpumalanga|Ermelo]], [[Carolina]], [[Reitz]], [[Parys, Vrystaat|Parys]] en [[Lindley]]. [[Lêer:Kaart van konsentrasiekampe vir swart mense.jpg|duimnael|Kaart van konsentrasiekampe vir swart mense]] Daarbenewens het Kitchener die verwoesting van voorrade met groter ongenaakbaarheid voortgesit. Gesaaides is vernietig en beeste, skape en perde is na die Britse kampe aangejaag of doodgemaak. Sommige diere is vermink en lydend in die veld agtergelaat. Met Kitchener se groot dryfjagte wat sedert Januarie 1901 van stapel gestuur is, is duisende Boerevroue en -kinders – die “ongewenstes” wie se mans en pa’s nog op kommando was – van die plase verwyder en na bestaande of nuut opgerigte konsentrasiekampe weggevoer. Luidens ʼn verklaring van Joseph Chamberlain, die Britse minister van kolonies in die Laerhuis, is dit om menslikheidsredes gedoen. Die feit dat duisende plaashuise afgebrand en die vroue en kinders daarop onder dwang na die kampe geneem is, sowel as die openbaring dat Kitchener self op verskillende behandeling vir wapenneerlêers (“refugees”) en “ongewenstes” aangedring het, suggereer dat die kampe om militêre redes opgerig is om die Boereweerstand te beëindig. Kitchener het gemeen indien die Boerevroue en hul kinders eers in kampe byeengebring is, sou die burgers op kommando nie meer op die plase voedsel kon kry nie en dan die wapen sou neerlê om met hul gesinne verenig te word. Gewoonlik kon die vroue en kinders die minimum voedsel, klere en beddegoed saamneem. Hulle is meestal in oop waens of trokke vervoer en moes soms lang afstande te voet aflê. Siekte, liggaamlike gebreke of ouderdom is dikwels nie in ag geneem nie. Die totale aantal konsenstrasiekampe vir wit mense in Suid-Afrika was 46, met ongeveer 110 000 inwoners. Die meeste van hulle was kinders. Swart Suid-Arikaners is in sowat 66 kampe gehou. == Duisende sterftes == [[Lêer:Konsentrasiekamp Krugersdorp.jpg|duimnael|Krugersdorp se konsentrasiekamp]] [[Lêer:LizzieVanZyl.jpg|duimnael|[[Lizzie van Zyl|Lizzie Van Zyl]].]] Ná die oorlog het die verbittering van die Afrikaner teen Britse [[imperialisme]], soos verpersoonlik deur Kitchener, in ʼn groot mate gesentreer rondom die groot getal sterftes in die konsentrasiekampe. Daar het uit die staanspoor sterftes in die kampe voorgekom. Die getal het egter tussen Augustus 1901 en Oktober 1901 ʼn hoogtepunt bereik. In Augustus was daar 2 666 sterftes (311 per 1 000 per jaar), in September 2 752 (287 per 1 000 per jaar) en in Oktober 3 205 (344 per 1 000 per jaar). Teen die einde van die oorlog het 27 927 wit mans, vroue en kinders in die konsentrasiekampe gesterf. Van hulle was 22 074, dit wil se 79% van die sterfgevalle in die konsentrasiekampe, kinders onder 16 jaar. 4 177 of 15% was vroue bo 16 en 1 676 (6%) was mans bo 16 jaar. Die redes vir die hoë getal sterftes sluit in die onhigiëniese toestand waarin die hele land verkeer het weens die oorlog. Besmetting van die lug, water en grond het voorgekom. Ook het die oorlog ʼn nadelige uitwerking op die vervaardiging van voedsel en die teel van vee gehad. Tesame met die buitengewoon hewige uitbreek van [[masels]] en [[longontsteking]] het hierdie toestande vir talle sterftes, veral onder die kinders, gesorg. ʼn Tweede rede is die onhigiëniese gewoontes van sekere kampinwoners danksy faktore soos onkunde en bygelowe. ʼn Derde rede is die gebrekkige beheer van die kampadministrasie. Verskeie kampplekke swak gekies. In die turfgrond van Standerton was die wêreld byvoorbeeld onbegaanbaar in die reënseisoen en snerpend koud in die winter. Soortgelyke toestande het by die [[Brandfort]]- en Oranjerivierstasiekampe geheers. Daar was ook  ʼn neiging by sommige kampamptenare om lae standaarde van orde en sindelikheid te handhaaf. In sommige kampe waar daar ʼn ernstige gebrek aan behoorlike en voldoende akkommodasie was, moes verslete tente of sooihutte die woningsnood die hoof bied. Baie mense moes op die grond slaap omdat beddens of matrasse nie altyd beskikbaar was nie. Sanitêre geriewe was dikwels onhigiënies en die watervoorsiening en vuurmaakgoed onvoldoende. [[Lêer:Uitsig op die Irene-konsentrasiekamp vir hensoppers.jpg|duimnael|'n Deel van Irene se konsentrasiekamp]] Nog ʼn faktor was die swak voedsel, veral in die Transvaalse kampe. ʼn Verbetering het egter wel ingetree toe die verskillende skale vir “refugees” en “ongewenstes” teen Maart 1901 afgeskaf is. Van toe af kon kampkommandante melk en ander voedsame kos aan siekes en jong kinders verskaf. Daarbenewens kon manlike inwoners na ʼn hoër skaal beweeg en geld verdien deur arbeid te verrig, hoewel die meeste vroue se mans was op kommando was. Sedert Maart 1901 kon inwoners by die meeste kampe bykomende voedsel by spesiaal ingerigte winkels koop. Die probleem was egter dat daar talle armlastige gesinne was wat nie van hierdie voorreg gebruik kon maak nie. Weerbarstige inwoners – en daar was baie van hulle – is ook te na gekom met die uitdeel van voedsel. Die groot probleem het eintlik by die voorsiening van voedsel gelê. Die inwoners het nie altyd volle rantsoene ontvang nie en die voedsel was dikwels benede peil. [[Lêer:Nylstroom Camp, c.1901. (22989079605).jpg|duimnael|Boerevroue en -kinders in die Britse konsentrasiekamp by [[Nylstroom]], circa 1901.]] Verder moes onvoldoende en ondoeltreffende mediese personeel die wydverspreide siektes hanteer. Tussen Februarie 1901 en Februarie 1902 het die kampe in Transvaal 47 dokters uit 94 verloor asook 85 verpleegsters uit 217 en is 13 superintendente vervang. Hierdie personeellede het óf bedank, óf is ontslaan. Saam met die gebrekkige mediese dienste het die mediese wetenskap in daardie stadium nie ʼn teenvoeter vir epidemies soos masels – wat vir die grootste aantal sterftes in die kampe verantwoordelik was – en maagkoors gehad nie. Sulke epidemies het floreer in die dodelike kombinasie van die verskuiwing van groot groepe mense, wanvoeding en oorvol kampe. Al hierdie faktore kom neer op die basiese gebrek aan kamporganisasie. ʼn Belangrike faktor wat tot die swak organisasie bygedra het, was die vaagheid oor presies wie vir die administrasie verantwoordelik was. Onder Roberts is die paar bestaande kampe deur militêre offisiere beheer. Hoewel die kampe onder Kitchener reeds in Februarie 1901 onder siviele administrasie geplaas is, het hulle nogtans tot November 1901 onder Kitchener as opperbevelhebber van die leër geressorteer en is kwessies rondom kampbeleid steeds na hom verwys. Die toestand is vererger deurdat Kitchener tussen Mei en Augustus 1901 ook as hoe kommissaris waargeneem het tydens Milner se besoek aan [[Londen]]. Milner het ʼn verbetering in die kampadministrasie teweeggebring, soos by sy terugkeer bewys is. In sy afwesigheid het die inwonertal van die konsentrasiekampe skerp gestyg, maar sonder dat daar ʼn ooreenstemmende toename in die getal kampe was. In Maart 1901 was daar altesaam 27 kampe wat 35 000 wit mense gehuisves het. Ses maande later moes 110 000 wit mense in 34 kampe teregkom. Onvermydelik het die sterftes in die kampe toegeneem namate die inwoners meer geword het. Toe die siviele owerhede die definitiewe beheer van die kampe teen middel November 1901 oorgeneem het, het dit tot ʼn radikale verbetering van die kamptoestande gelei. Die getal sterfgevalle het van 3 205 in Oktober 1901 gedaal tot 402 in Maart 1902; 298 in April en 196 in Mei 1902. == Emily Hobhouse en die Dameskomitee == [[Lêer:Hobhouse.jpg|duimnael|[[Emily Hobhouse]]]] Hierdie verbetering in die toestande is voorafgegaan deur ʼn uitgerekte stryd deur veral mense soos die filantroop [[Emily Hobhouse]]. As koördineerder van die South African Women and Children Distress Fund in Brittanje het sy teen einde Desember 1900 in [[Kaapstad]] aangekom om eerstehandse inligting oor plaaslike toestande in te win. Hier het sy vir die eerste keer bewus geword van die konsentrasiekampe wat regoor Suid-Afrika versprei was. Tussen Januarie en April 1901 het sy agt kampe besoek en self die groot gebrek wat in die kampe geheers het, ervaar. Sy het nie alleen materiële hulp aan die mense verleen nie, maar ook morele steun deur haar meegevoel met hul lot. Terug in [[Engeland]] het haar onthullings oor die ellende in die kampe die aandag van die regering en opposisie op die militêre optrede teen die Boerevroue en -kinders gevestig. Die regering is deur die Liberale opposisie aan die hewigste kritiek sedert die uitbreek van die oorlog onderwerp. Die uiteinde hiervan was dat die War Office ʼn kommissie van vroue onder Millicent Fawcett benoem het om die toestande in die kampe amptelik te ondersoek. Hoewel Fawcett en ʼn medelid duidelik teen die Boere gekant was, het die kommissie beduidende hervormings in die administrasie van die kampe aanbeveel. Die gebreke wat hulle uitgewys het, het nie veel verskil van dít wat Hobhouse aangedui het nie. Voordat die verslag in Desember 1901 finaal beslag gekry het, het die Dameskomitee wenke ter verbetering van die kampe aan die hand gedoen. Hierdie wenke is met bekwame spoed deurgevoer, sodat hulle reeds in die verslag op verskeie verbeterings kon wys wat sedert hul aankoms in Suid-Afrika aangebring is. Dit het reisende inspekteurs, die aanstelling van meer gekwalifiseerde medici en verpleegsters asook verbeterde hospitaalakkommodasie ingesluit. Dit was veral Lord Milner en Chamberlain wat vir die dringende verbeterings gesorg het. Die toestande in die kampe en die ongunstige publisiteit wat dit die regering op die hals gehaal het, was vir hulle ʼn bron van groot kommer. == Vlugtelingkampe vir swart mense == [[Lêer:VerskroeideAarde1.jpg|duimnael|Plaashuise is afgebrand]] [[Lêer:Refugees, Standerton, c.1901. (22702783399).jpg|duimnael|Bantoe-vroue en -kinders in die Britse konsentrasiekamp in [[Standerton]], circa 1901.]] Om hul beleid van “skoonmaak” van die land doeltreffend toe te pas, moes die swart mense uit hul krale verwyder en in kampe geplaas word. Die swart mense wat geraak is, kon al hul kos saamneem en permitte is aan hulle uitgereik om met die vee wat hulle besit het na die laer te trek. Die laers het later as “native refugee camps” bekend gestaan. Byna al die swart mense wat na die kampe gebring is, het op Boere se plase gewoon in ruil vir die arbeid wat hulle verrig het. Dit was nie die Britse owerhede se bedoeling om die sogenaamde naturellereservate – met ander woorde waar swart mense in aparte regeringslokasies onder beheer van hul tradisionele leiers en hoofmanne gewoon het – te ontvolk nie. Die Britse kolonnes het trouens spesifiek opdrag gekry om alle swart hutte in [[Transvaal]] en die [[Oranje-Vrystaat]] buiten die in die naturellereservate te vernietig en die bewoners na vlugtelingekampe te verwyder. Hierdie beleid het reeds in Maart 1901 klagtes van swart mense ontlok dat Britse troepe hul hutte afbrand. Toe die beleid eers in volle swang was, is swart mense nie net van Boereplase verwyder nie, maar ook uit naturellereservate en sendingstasies. In sommige gevalle het selfversorgende swart vlugtelinge uit eie beweging na die kampe gekom om beskerming vir hulself en hul vee te vind. Weens beperkte vervoergeriewe kon die swart mense egter nie veel graan na die kampe saamneem nie, gevolglik moes baie daarvan in opdrag van die owerhede vernietig word. Daar was ook ʼn uittog van talle stedelike swart mense na die platteland weens die sluiting van die myne en die verlies aan ander werksgeleenthede tydens die oorlog. Ook hulle het oplaas op die een of ander wyse in die vlugtelingekampe beland, na gelang van hul oorspronklike woonplek op die platteland. Teen Augustus 1901 was daar reeds 53 154 swart vlugtelinge in die kampe vir swart mense: 22 795 in Transvaal en 30 359 in die [[Oranjerivierkolonie]], uit ʼn totale bevolking van 923 787 in albei kolonies, met ander woorde sowat ses persent van die totale swart bevolking van die twee republieke. Teen die einde van die oorlog was daar 66 konsentrasiekampe vir swart mense. In die eerste helfte van 1901 het die vlugtelingkampe vir swart mense in Transvaal en die Oranjerivierkolonie onder die administrasie van die hoofsuperintendent van die burgerkampe geressorteer. Teen Augustus het Kitchener ook die verantwoordelikheid vir swart vlugtelinge in die Oranjerivierkolonie oorgeneem. Die belangrikste redes waarom hierdie kampe opgerig is, was eerstens om te verseker dat hulle selfversorgend word en tweedens om hulle in ʼn belangrike bron van swart arbeid vir die leër te omskep. Die kampe is langs die spoorweë opgerig, binne maklike bereik van die basisse waarvandaan die kolonnes opgetree het en die sentrums waar arbeid nodig was. Teen September 1901 was daar 23 sulke kampe in die Oranjerivierkolonie en in Februarie 1902 reeds 39 in Transvaal, eweredig langs die spoornetwerk versprei. Alle liggaamlik geskikte mans in hierdie kampe moes as transportryers, touleiers, veewagters ensovoorts, vir die leër werk, of vir private werknemers ten einde hulself en hul gesinne te onderhou, terwyl die vroue en kinders asook die bejaarde en siek mans wat nie kon werk nie in vlugtelingkampe geplaas is. Op 5 Mei 1902 is twee agentskappe vir onderskeidelik seuns en meisies in Johannesburg geopen om aan kinders uit die vlugtelingkampe werk as bediendes te verskaf. ʼn Totaal van 409 kinders, onder wie 276 seuns was en 133 meisies, is as bediendes in Johannesburg beskikbaar gestel. Ten minste 14 154 (en waarskynlik soveel as 20 000) swart mense het in die konsentrasiekampe omgekom, van wie 81% kinders onder 16 jaar oud was. Weens onvolledige Britse rekords sal die juiste getal sterftes in die swart konsentrasiekampe waarskynlik nooit bepaal kan word nie. == Ligging van kampe == {| class="wikitable" |+ |'''Transvaal:''' |'''Vrystaat:''' |'''Natal:''' |'''Kaapkolonie:''' |- | # Balmoral # [[Barberton-konsentrasiekamp|Barberton]] # Belfast # [[Heidelberg-konsentrasiekamp|Heidelberg]] # [[Irene-konsentrasiekamp|Irene]] # [[Johannesburg-konsentrasiekamp|Johannesburg]] # Klerksdorp # Krugersdorp # Meintjieskop # Middelburg # Nylstroom # [[Pietersburg-konsentrasiekamp|Pietersburg]] # Potchefstroom # Standerton # Van der Hoversdrif # Vereeniging # Volksrust | # Bethulie # [[Bloemfontein-konsentrasiekamp|Bloemfontein]] # Brandfort # Harrismith # Heilbron # Kroonstad # Norvalspont # Springfontein # Vredefortweg # Winburg # Kromelieboog # Ladybrand <br /> | # Colenso en/of Pinetown # Eshowe # Howick # Jacob’s Siding # Ladismith # Merebank # Pietermaritzburg # Wentworth <br /> | # Aliwal-Noord # Oos-Londen # Kabusie # Kimberley # [[Mafeking-konsentrasiekamp|Mafeking]] # [[Doornbult-konsentrasiekamp|Oranjerivier]] # [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp|Port Elizabeth]] # Uitenhage # Vryburg |} == Bronne == * de Wet, Retha: Vroue op vlug in die veld. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 33, nr. 2, April 1984 * Otto, J.C. 2015. ''Die konsentrasiekampe''. Protea: Pretoria * Pretorius, F. (red.). 2017. ''Verskroeide Aarde''. Tafelberg Uitgewer: Kaapstad [[Kategorie:Konsentrasiekampe]] f7mptw446odrrlywkpp2g071latrbj9 0 318713 2964761 2920867 2026-09-03T10:13:49Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1973]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2964761 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1973 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Denny Hulme]] |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:16.28 |Pole_Country = Nieu-Seeland |Fast_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:17.10 |Fast_Lap = 76 |Fast_Country = Brasilië |First_Driver = [[Jackie Stewart]] |First_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Verenigde Koninkryk |Second_Driver = [[Peter Revson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Verenigde Koninkryk |Third_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Third_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Brasilië |Lapchart = {{F1Laps1973|RSA}} }} Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[3 Maart]] [[1973]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die derde wedren van die 1973-kampioenskapseisoen en is deur die Skot [[Jackie Stewart]] in sy [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 |{{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:43:11.0 | 16 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 24.55 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.06 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 1 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{US-VLAG}} '''[[George Follmer]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 21 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 12 |{{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! 10 | 21 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NC | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Eddie Keizan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Nie geklas | 22 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NC | 4 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklas | 25 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | Nie geklassifiseer | 23 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Oorverhit | 24 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | BRM | 26 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | BRM | 4 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | BRM | 2 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Denny Hulme]]||[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:16.28 |- !Vinnigste rondte |[[Emerson Fittipaldi]]||[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.10 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1973]] [[Kategorie:Sport in 1973]] eljdi3q264lp2bywfld1hneblyvc8vv 2964762 2964761 2026-09-03T10:16:35Z Aliwal2012 39067 2964762 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1973 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Previous_round= 1973 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1973 Spaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Warm sonskyn en droog |Pole_Driver = [[Denny Hulme]] |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:16.28 |Pole_Country = Nieu-Seeland |Fast_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:17.10 |Fast_Lap = 76 |Fast_Country = Brasilië |First_Driver = [[Jackie Stewart]] |First_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Verenigde Koninkryk |Second_Driver = [[Peter Revson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Verenigde Koninkryk |Third_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Third_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Brasilië |Lapchart = {{F1Laps1973|RSA}} }} Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] Sewende AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[3 Maart]] [[1973]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die derde wedren van die 1973-kampioenskapseisoen en is deur die Skot [[Jackie Stewart]] in sy [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 |{{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:43:11.0 | 16 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 24.55 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.06 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 1 | '''2''' |- ! 6 | 23 | {{US-VLAG}} '''[[George Follmer]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 2 Rondtes | 21 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 12 |{{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! 10 | 21 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 4 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NC | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Eddie Keizan]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Nie geklas | 22 | &nbsp; |- ! NC | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NC | 4 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Nie geklas | 25 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | Nie geklassifiseer | 23 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 20 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jackie Pretorius]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Oorverhit | 24 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | BRM | 26 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | BRM | 4 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | BRM | 2 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Denny Hulme]]||[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:16.28 |- !Vinnigste rondte |[[Emerson Fittipaldi]]||[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.10 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1973]] [[Kategorie:Sport in 1973]] ibwxsk9i6nchahhv3d3vfu229el3nzc 0 374408 2964697 2955794 2026-09-03T07:15:28Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964697 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Krieket Suid-Afrika |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van Krieket Suid-Afrika.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van Krieket Suid-Afrika |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Cricket South Africa'' |opskrif2 = Afkorting |2 = CSA |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Suid-Afrika}} |opskrif4 = [[Sport]]soort |4 = [[Krieket]] |opskrif5 = Stigting |5 = 2002 (1991) |opskrif6 = Lid van |6 = [[Internasionale Krieketraad]] |opskrif7 = Aangesluit op |7 = 29 Junie 1991 |opskrif8 = Vastelandse beheerliggaam |8 = [[Afrikakrieketvereniging]] |opskrif9 = President |9 = Rihan Richards |opskrif10 = Voorsitter |10 = Lawson Naidoo |opskrif11 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |11 = Pholetsi Moseki |opskrif12 = Setel |12 = [[Johannesburg]], Suid-Afrika |opskrif13 = [[Amptelike taal]] |13 = Engels |opskrif14 = Amptelike webwerf |14 = [https://cricket.co.za/ ''cricket.co.za''] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Krieket Suid-Afrika''' ([[Engels]]: ''Cricket South Africa'', afgekort “CSA”), oftewel '''KSA''', is die bestuursliggaam wat [[krieket]] in [[Suid-Afrika]] beheer en is in [[Johannesburg]] gesetel. Dit is in 2002 gestig en het tot in 2008 langs die '''Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika''' (VKR; ''United Cricket Board of South Africa'', “UCBSA”) bestaan en het toe die alleenlike beheerliggaam van Suid-Afrikaanse krieket geword. Dit verteenwoordig Suid-Afrika by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) as ’n volle lid en ook by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”). == Geskiedenis == === Beginjare === Van die 1880’s af is krieket in Suid-Afrika deur beheerliggame bestuur en van die 1890’s af was daar aparte beheerliggame vir elkeen van die [[Demografie van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/NATIONAL/RSA/ABOUT_THE_UCB/ |title=The United Cricket Board of South Africa |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> Op 15 Junie 1909 het Suid-Afrika saam met [[Krieket Australië|Australië]] en [[Marylebone-krieketklub|Engeland]] op die [[Londen]]se [[Lord’s]] die Imperiale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) gestig, alhoewel die [[Unie van Suid-Afrika]] eers in 1910 gestig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/the-icc/history-of-icc/1909-1963 |title=1909–1963 – Imperial Cricket Conference |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> === Onder apartheid === Die Imperiale Krieketkonferensie het tydens sy vergadering in Julie 1961 daarop besluit om die kwessie, of Suid-Afrika ná sy uittrede uit die [[Britse Statebond]] verder ’n lid van die krieketbeheerliggaam sou wes of nie, uit te stel. Die in dié tydperk gespeelde wedstryde van Suid-Afrika teen ander lidlande sou as “nieamptelike toetse” geag word en kon later as amptelike toetswedstryde erken word. In die tussentyd het Australië op ’n beslissing van die Imperiale Krieketkonferensie aangedring, maar tydens die vergadering in Julie 1962 is daarop besluit, om die spesiale situasie vir Suid-Afrika nie te verander nie. Veral die feit dat twee [[Wit Suid-Afrikaners|wit]] krieketspelers, [[Neil Adcock]] en [[Roy McLean]], lede van die multietniese span ''Commonwealth XI'' was, was vir hierdie besluit instrumenteel. Albei sportlui het in 1962 aan verskeie wedstryde in tale lande deelgeneem, behalwe vir Suid-Afrika. Daarbenewens was die Suid-Afrikaanse “bruin” krieketspeler [[Basil D'Oliveira]] in Engeland as ’n professionele speler aktief.<ref name='Survey 1962, 220'>{{en}} [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge]] (SAIRV): ''A Survey of Race Relation 1962''. Johannesburg 1963, bl. 220.</ref> Ondanks ’n verandering in die reëls in 1964, waarvolgens lande ook geassosieerde lede kon wees, het Suid-Afrika geen nuwe aansoek vir lidmaatskap ingedien nie.<ref name="icchistory">{{en}} {{cite web |url=http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/about_the_organisation/history.php |title=History of the International Cricket Council |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=6 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706011331/http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/about_the_organisation/history.php |archive-date=6 Julie 2009 |url-status=dead}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Krieketraad vir Beheer, ’n instelling wat lede uit al die Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe ingesluit het, het op internasionale erkenning en ’n uitsluiting van die uitsluitlik uit “wit” lede bestaande Suid-Afrikaanse Krieketassosiasie aangedring.<ref name='Survey 1962, 220' /> In 1970 is Suid-Afrika weens sy apartheidsbeleid amptelik uit internasionale krieket geskors. Voor sy uitsluiting het net Engeland, Australië en Nieu-Seeland gereeld teen Suid-Afrika gespeel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/series_results.html?class=1;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Test matches / Series results |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> terwyl ander krieketlande soos Indië en Wes-Indië Suid-Afrika reeds geboikot het. ’n Groot invloed hierin was die politiese affêre in 1968 rondom die “bruin” speler Basil D'Oliveira wat vir Engeland gespeel het (maar nooit vir Suid-Afrika sou speel nie), maar ook hewige weerstand teen die beplande Engelse toer in 1970 (wat eindelik gekanselleer is), gehad. Vervolgens was die Australiese 1970-toer na Suid-Afrika die laaste amptelike toer tot Suid-Afrika se heraansluiting by die IKR.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/when-they-were-kings-231051 |title=When they were kings |publisher=ESPNcricinfo |author=Rodney Hartman |date=29 Desember 2005 |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> In 1976 is die Suid-Afrikaanse Krieketunie ten einde van ’n “multietniese” en “prestasiegerigte” benadering, sogenaamde “gewone” krieket, gestig.<ref>{{en}} {{cite book |author=André Odendaal |title=The African Game |url=https://archive.org/details/africangame0000knox |year=2003 |isbn=978-1-57687-324-3 |pages=223–225}}</ref> Dié beheerliggaam was daartoe verbind om krieket in Suid-Afrika lewendig te hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://content-www.cricinfo.com/wisdencricketer/content/story/139086.html |title=Rebels take a step too far |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Januarie 1970 |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> Dit het egter net tot geringe deelname in die bedoelde bevolkingsgroepe gelei en nie die gewenste hertoelating tot internasionale krieket tot gevolg gehad nie. Die IKR-lede Indië, Pakistan en Wes-Indië het aangekondig dat hulle Suid-Afrika eers na die einde van apartheid weer sou toelaat. As gevolg van Suid-Afrika se isolasie van die internasionale speelprogram het die Suid-Afrikaanse beheerliggaam gepoog om ’n aantal krieketlande met “rebelletoere” na Suid-Afrika te oortuig, om die speelprogram in die land aan die gang te hou. Hierdie toere het egter weerstand deur die betrokke beheerliggame en regerings, die Internasionale Krieketkonferensie en die [[Verenigde Nasies]] teëgekom.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter May |title=The Rebel Tours: Cricket's Crisis of Conscience |publisher=SportsBooks |year=2009 |isbn=978-1-899807-80-2 |pages=35–71}}</ref> === Sedert hertoelating === Die Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika het in Junie 1991 met die samesmelting van die in 1976 gestigte Suid-Afrikaanse Krieketunie en die Suid-Afrikaanse Krieketraad ontstaan, waardeur die etniese verdeling in Suid-Afrikaanse krieket beëindig is. Krieket Suid-Afrika (KSA) is in 2002 gestig en het tot in 2008 langs die in 1991 gestigte Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika (VKR) bestaan. Van 2002 tot 2008 was die Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika verantwoordelik vir amateurkrieket, terwyl Krieket Suid-Afrika toesig gehou het oor professionele krieket; in 2008 het die Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika saamgesmelt met Krieket Suid-Afrika. Sedertdien is dit die beheerliggaam van krieket in Suid-Afrika en toesighouer van die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspanne.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricket.co.za/about-csa/ |title=About CSA |publisher=Krieket Suid-Afrika |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> Reeds in 1991 het Suid-Afrika weer ’n volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) geword en mag dus toetskrieket speel, wat na die belangrikste en vernaamste internasionale krieketwedstryde verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-south-africa |title=Cricket South Africa |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> Daarbenewens was die Suid-Afrikaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=11 Februarie 2024 }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2021 het die minister van sport, kuns en kultuur, [[Nathi Mthethwa]], gedreig om Krieket Suid-Afrika van sy administratiewe rol oor die Proteas te ontneem, nadat dié beheerliggaam nie bereid was om ’n stigtingsdokument goed te keur nie, waarvolgens die beheerliggaam ’n onafhanklike raad sou gekry het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-s-captains-apologise-to-stakeholders-as-csa-faces-government-sanction-1259884 |title=South Africa's captains apologise to stakeholders as CSA faces government sanction |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=17 April 2021 |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> Nadat die beheerliggaam die memorandum ten einde van ’n onafhanklike raad eenparig goedgekeur het, het Mthethwa sy intervensie teruggetrek, waarvolgens die Suid-Afrikaanse krieketbedryf weer deur Krieket Suid-Afrika gelei kan word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/csa-no-longer-under-threat-of-defunding-and-derecognition-1261854 |title=CSA no longer under threat of defunding and derecognition |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 April 2021 |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> == Taak == [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|’n Krieketwedstryd by St Alban’s College, [[Lynnwood Glen]], [[Pretoria]]]] Krieket Suid-Afrika organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend die [[Proteas]] (Suid-Afrika se nasionale seniormanskrieketspan), [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|vroue]] en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van [[Toetskrieket|toets-]], [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en [[Twintig20|T20I]]-reekse teen ander spanne, en vir die reëling van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is Krieket Suid-Afrika verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Suid-Afrikaanse spanne. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugkrieket in Suid-Afrika. Net soos ander krieketlande beskik Suid-Afrika oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> Suid-Afrika A is die tweede nasionale span van Suid-Afrika en van hul wedstryde geniet [[Eersterangse krieket|eersterangse]] of A-lys-status. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die belangrikste krieketligas in Suid-Afrika is die Curriebeker in eersterangse krieket (15 spanne), die Eendagbeker in EDI-krieket (15 spanne) en die SA20 in T20-krieket (ses spanne). Krieket Suid-Afrika organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het reeds opgetree as gasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2003]] (saam met [[Krieket Kenia|Kenia]] en [[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]]), die [[T20I-wêreldbeker 2007]] en die [[Kampioenetrofee 2009]]. Saam met [[Krieket Namibië|Namibië]] en Zimbabwe sal Suid-Afrika ook die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=11 Februarie 2024}}</ref> In vrouekrieket was Krieket Suid-Afrika reeds gasheer van vername toernooie soos die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]]. == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] * [[Suid-Afrikaanse Sokkervereniging]] * [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://cricket.co.za/ Amptelike webwerf van Krieket Suid-Afrika] {{Affiliasies van die Internasionale Krieketraad}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Krieketbeheerliggaam]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sportbeheerliggaam]] [[Kategorie:Internasionale Krieketraad]] iby9vk8ktlikljch1svf3yjj3frynfx 0 383894 2964602 2618203 2026-09-02T20:06:35Z Sobaka 328 skakel 2964602 wikitext text/x-wiki {{Mediese vrywaringsnota}} [[Lêer:Dhanvantari-at-Ayurveda-expo.jpg|duimnael|Dhanvantari, 'n avatar van [[Vishnu]], is die [[Hindoe]]-god wat met Ayurveda verbind word.]] {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} '''Ayurveda''' is 'n [[Alternatiewe medikasie|alternatiewe medisyne]]-stelsel met historiese wortels in die Indiese subkontinent.{{R|oxford}} Die teorie en praktyk van Ayurveda is [[pseudowetenskap]]lik.{{R|kaufman|oxpsych}} Johannes Quack, skrywer van die boek ''Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India'', sê "Gewone lede het my vertel hoe hulle sommige van hierdie pseudowetenskappe beoefen, privaat of as gesertifiseerde dokters, meestal Ayurveda."{{R|Quack-2011}} Die redakteurs van die boek ''Pseudoscience: The Conspiracy Against Science'' se "Ayurveda, 'n tradisionele Indiese medisyne, is die onderwerp van meer as 'n dosyn tydskrifte met sommige van hierdie 'vakkundige' tydskrifte wat slegs aan Ayurveda gewy is, ander aan Ayurveda en ander pseudowetenskappe. Die meeste huidige Ayurvedanavorsing kan as '[[Die tandmuis|tandemuiswetenskap]]' geklassifiseer word, navorsing wat iets wat nie deur wetenskap gewys is om te bestaan nie, as uitgangspunt aanvaar. Ayurveda is 'n lankbestaande stelsel van oortuigings en tradisies, maar die beweerde effekte daarvan is ook nie wetenskaplik bewys nie. Die meeste Ayurvedanavorsers kan net sowel die tandmuis bestudeer. Die Duitse uitgewers ''Wolters Kluwer'' het die Indiese vrye toeganguitgewer ''Medknow'' in 2011 gekoop en het sy hele vloot tydskrifte verkry, insluitend dié wat toegewy is aan onderwerpe oor pseudowetenskap soos ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''."{{R|kaufman}} Die Indiese mediese vereniging, 'n nasionale vrywillige organisasie van dokters in [[Indië]], beskryf die praktyk van medisyne deur Ayurvedapraktisyns as [[kwaksalwery]]. Die vereniging se webbald stel dit as volg: "Die doel van hierdie samevatting van hofbevele en verskillende reëls en regulasies is om dokters die kennis te gee oor spesifieke bepalings en bevele wat kwaksalvery deur ongekwalifiseerde mense, praktisyns van Indiese en geïntegreerde medisyne, uitoefen om moderne geneeskunde te beoefen."{{R|IMA}} Ayurveda word veral in Indië en [[Nepal]] beoefen, waar ongeveer 80% van die bevolking daarvan gebruik maak.{{R|Dargan|HiTimes|Alam}} Die Amerikaanse departement van gesondheid en menslike dienste verklaar dat "die meerderheid van Indië se bevolking Ayurveda uitsluitlik of gekombineer met konvensionele Westerse medisyne gebruik, en dat dit in verskillende vorme in Suidoos-Asië beoefen word".{{R|USH}} == Ayurveda en Koronavirus-siekte == Voordat entstowwe vir die voorkoming van SARS-CoV-2-infeksie beskikbaar gestel is, is verskillende vorme van Ayurveda-behandelings oorweeg en sommige is geëvalueer om COVID-19 te behandel.{{R|Borse|Rastogi}} Hierdie studies is bevorder deur die regering van Indië en die Ayush-ministerie, wat die belangrikheid van Ayurveda en "huisrate" in plaas van inentings bevorder het. Die Indiese regering het 'n protokol vir die behandeling en voorkoming van COVID-19 op Ayurved en joga vrygestel. Hulle beweer dat die protokol gebruik maak van "Kennis uit die klassieke Ayurveda en ervaring uit kliniese praktyke, empiriese bewyse en biologiese aanneemlikheid en opkomende tendense van deurlopende kliniese studies"{{R|Protocol}} Selfs betroubare koerante is aangemoedig om resepte vir "immuniteitsversterkende tonika" te publiseer wat gebruik maak van algemene items, soos [[gemmer]], [[borrie]] en basiliekruid.{{R|Desai}} Ayurvediese skole het die drink van kruietee soos chai-tee, ''[[pranayama]]''-oefeninge en meditasie bevorder as maniere om die immuunstelsel te versterk en infeksie deur SARS-CoV-2 te voorkom.{{R|LAS}} Die verkoop van Ayurvediese medisyne gedurende hierdie tydperk het met 50 tot 90% gestyg en het toegeneem met elke opeenvolgende infeksiegolf.{{R|TV}} Die Indiese mediese vereniging, 'n groep van meer as 'n kwartmiljoen moderne geneeskundiges, het geëis dat die minister van gesondheid, Harsh Vardhan, bewys lewer van die doeltreffendheid van die behandelings; as hy dit nie kan doen nie, het die vereniging geskryf, Vardhan "veroorsaak 'n bedrog vir die land en liggelowige pasiënte deur [[plasebo]]'s as dwelms te noem. Dit is 'n gevaarlike neiging om enige geneesmiddel sonder bewyse vir 'n dodelike siekte aan te beveel wat meer as 100,000 Indiese lewens geëis het. " Die Indiese mediese vereniging het ook die kliniese studies van Ayurveda as 'onoortuigend' afgemaak.{{R|ScienceMag}} Terwyl Indië gesukkel het met een van die ergste COVID-19-uitbrake ter wêreld, te midde van 'n tekort aan suurstof, medisyne en entstowwe, het Baba Ramdev, stigter van 'n tradisionele medisyne-ryk, onbewese kruiepille en joga-geneesmiddels vir COVID-19 gesmous, terwyl hy moderne medisyne as "Dom" bestempel het en die land se honderdduisende sterftes aan koronavirus op moderne medisyne geblameer het. Ramdev het noue bande met die Hindoe-nasionalistiese regering van Indië en het die ondersteuning van die minister van gesondheid geniet.{{R|NGScience}} == Wetenskaplike bewyse == Daar is geen goeie bewyse dat Ayurveda effektief is vir die behandeling van enige siekte nie.{{R|CancerUK}} Daar is bevind dat van Ayurvediese preparate [[lood]], [[kwik]] en [[arseen]] bevat,{{R|WebMD2}} stowwe wat bekend is as skadelik vir die mens. In 'n studie van 2008 is gevind dat bykans 21% van die Amerikaanse en Indiese vervaardigde patent-Ayurvediese medisyne wat op die internet verkoop word, giftige vlakke van swaar metale bevat.{{R|Saper2008}} Die gevolge vir die volksgesondheid van sulke metaalbesmettings in Indië is onbekend.{{R|Saper2008}} == Beweerde meganismes van werking == [[Lêer:Ayurveda humors.svg|duimnael|Die drie ''dosas'' en die vyf groot "elemente" waaruit hulle bestaan]] In Ayurveda-tekste word die balans van die ''Doṣa'' (drie kategorieë of tipes stowwe wat vermoedelik in 'n persoon se liggaam voorkom) beklemtoon, en die onderdrukking van natuurlike drange word as ongesond beskou en word beweer dat dit tot siekte kan lei.{{R|Wujastyk}} Ayurveda-verhandelinge beskryf drie elementêre doṣas, nl. ''vāta'', ''pitta'' en ''kapha'', en meld dat die balans (''sāmyatva'') van die ''doṣas'' gesondheid tot gevolg het, terwyl wanbalans (''viṣamatva'') siektes tot gevolg het. Ayurveda-verhandelinge verdeel medisyne in agt kanonieke komponente. Ayurveda-praktisyns het sedert die begin van die gewone era verskeie medisinale voorbereidings en chirurgiese prosedures ontwikkel.{{R|Sharma}} == Geskiedenis == Ayurveda -terapieë het oor meer as twee millennia verander en ontwikkel.{{R|Meulenbeld}} Terapieë sluit in medisyne, spesiale dieet, [[meditasie]], [[joga]], massering, lakseermiddels, [[Kolonreiniging|enemas]] en [[Aromaterapie|olies]].{{R|CancerUK|webmd}} Medisyne is tipies gebaseer op komplekse kruieverbindings, minerale en metaalstowwe (miskien onder die invloed van vroeë Indiese [[alchemie]]). Antieke Ayurveda-tekste het ook chirurgiese tegnieke geleer, waaronder neusoperasies, niersteen-ekstraksies, hegtings en steke en die ekstraksie van vreemde voorwerpe.{{R|Wujastyk|Mukhopadhyaya}} Die belangrikste klassieke Ayurveda-tekste begin met die verslae van die oordrag van mediese kennis van die gode na die wyses, en dan na die dokters.{{R|Zysk}} In die ''Sushruta Samhita'' (Sushruta se versameling) het Sushruta geskryf dat Dhanvantari, [[Hindoe]]-god van Ayurveda, vleesgeword het as 'n koning van Varanasi en medisyne geleer het aan 'n groep dokters, waaronder Sushruta.{{R|Bhishagratna|britannica}} Ayurveda is aangepas vir Westerse verbruik, veral deur Baba Hari Dass in die 1970's en Maharishi Ayurveda in die 1980's. Sommige geleerdes beweer dat Ayurveda ontstaan ​​het in die prehistoriese tyd,{{R|Tyagi|Hansch}} en dat sommige van die konsepte van Ayurveda bestaan ​​het sedert die tyd van die [[Indusvalleibeskawing]] of selfs vroeër.{{R|Gupta}} Ayurveda het gedurende die [[Vediese tydperk]] aansienlik ontwikkel en later het sommige van die nie-Vediese stelsels soos [[Boeddhisme]] en [[Jainisme]] ook mediese konsepte en praktyke ontwikkel wat in die klassieke Ayurveda-tekste voorkom.{{R|Gupta}} == Verwysings == {{Verwysings|30em|verwysings= <ref name="Alam">{{cite book |last=Alam |first=Zulfeequar |year=2008 |title=Herbal Medicines |location=New Delhi, India |publisher=A.P.H. Publishing |page=122 |isbn=978-81-313-0358-0 |language=en}}</ref> <ref name="Bhishagratna">{{cite book |last1=Bhishagratna |first1=Kaviraj Kunjalal |title=An English Translation of the Sushruta Samhita Based on Original Sanskrit text |date=1907 |publisher=K. K. Bhishagratna |location=Calcutta |url=https://archive.org/stream/b24758619_0001#page/n103/mode/2up |language=en}}</ref> <ref name="Borse">{{cite journal | last=Borse | first=Swapnil | last2=Joshi | first2=Manali | last3=Saggam | first3=Akash | last4=Bhat | first4=Vedika | last5=Walia | first5=Safal | last6=Marathe | first6=Aniket | last7=Sagar | first7=Sneha | last8=Chavan-Gautam | first8=Preeti | last9=Girme | first9=Aboli | last10=Hingorani | first10=Lal | last11=Tillu | first11=Girish | editor-last=Silman | editor-first=Israel | title=Ayurveda botanicals in COVID-19 management: An in silico multi-target approach | journal=PLOS ONE | publisher=Public Library of Science (PLoS) | volume=16 | issue=6 | date=11 Junie 2021 | issn=1932-6203 | doi=10.1371/journal.pone.0248479 | page=e0248479 | language=en}}</ref> <ref name="britannica">{{cite web| url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/160641/Dhanvantari |title=Dhanvantari |date=2010 |publisher=Encyclopædia Britannica online |access-date=2 Augustus 2021 |language=en}}</ref> <ref name="CancerUK">{{Cite web |title=Ayurvedic medicine {{!}} Complementary and alternative therapy {{!}} Cancer Research UK |url=https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine |access-date=2 Augustus 2021 |website=www.cancerresearchuk.org |language=en}}</ref> <ref name="Dargan">{{cite journal |doi=10.1504/IJENVH.2008.020936 |title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem? |journal=International Journal of Environment and Health |volume=2 |issue=3/4 |pages=463 |year=2008 |last1=Dargan |first1=Paul I. |last2=Gawarammana |first2=Indika B. |last3=Archer |first3=John R.H. |last4=House |first4=Ivan M. |last5=Shaw |first5=Debbie |last6=Wood |first6=David M. |language=en}}</ref> <ref name="Desai">{{cite web | last=Desai | first=Shikha | title=Why Ayurveda gained a lot of popularity since Covid-19 | website=The Times of India | date=29 Mei 2021 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/health-news/why-ayurveda-gained-a-lot-of-popularity-since-covid-19/articleshow/83058289.cms | access-date=2 Augustus 2021 | language=en}}</ref> <ref name="Gupta">{{cite book |title=Healing Traditions of the Northwestern Himalayas |page=23 |publisher=Springer |url=https://books.google.com/books?id=CA7vAwAAQBAJ&pg=PA23 |first1=Pankaj |last1=Gupta |first2=Vijay Kumar |last2=Sharma |first3=Sushma |last3=Sharma |year=2014 |isbn=978-81-322-1925-5 |language=en}}</ref> <ref name="Hansch">{{cite book |title=Comprehensive medicinal chemistry: the rational design, mechanistic study & therapeutic application of chemical compounds |first1=Corwin |last1=Hansch |first2=Peter George |last2=Sammes |first3=Peter D. |last3=Kennewell |first4=John Bodenhan |last4=Taylor |page=114 |year=1990 |publisher = Pergamon Press |language=en}}</ref> <ref name="HiTimes">{{cite news |title=Weeklong programme to observe Health Day |url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&NewsID=395245 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&NewsID=395245 |url-status=dead |archive-date=23 Maart 2017 |access-date=30 Julie 2021 |agency=The Himalayan Times |work=The Himalayan Times|date=28 Oktober 2013 |language=en |quote=In Nepal ontvang 80 persent van die bevolking Ayurvediese medisyne as noodhulp.}}</ref> <ref name="IMA">{{cite web |url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143 |work=Indian Medical Association |title=IMA Anti Quackery Wing |language=en}}</ref> <ref name="kaufman">{{cite book |editor-last1=Kaufman |editor-first1=Allison B. |editor-last2=Kaufman |editor-first2=James C. |title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science |year=2018 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-03742-6 |page=293 |url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&pg=PA293 |language=en}}</ref> <ref name="LAS">{{cite web | title=Ayurvedic Perspective on COVID-19 | website=Leading Ayurveda School | url=https://www.ayurveda.com/ayurvedic-perspective-on-covid-19 | access-date=2 Augustus 2021 | language=en | archive-date= 2 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210802185914/https://www.ayurveda.com/ayurvedic-perspective-on-covid-19 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Meulenbeld">{{cite book |last1=Meulenbeld |first1=Gerrit Jan |title=A History of Indian Medical Literature |date=1999 |publisher=Egbert Forsten |location=Groningen |isbn=978-90-6980-124-7 |chapter=Introduction |language=en}}</ref> <ref name="Mukhopadhyaya">{{cite book |last1=Mukhopadhyaya |first1=Girindranath |url=https://archive.org/details/cu31924012165522 |title=The Surgical Instruments of the Hindus, with a Comparative Study of the Surgical Instruments of the Greek, Roman, Arab, and the Modern European Surgeons |date=1913| publisher=Calcutta University |location=Calcutta |access-date=16 October 2015 |isbn=978-0-404-13340-5 |language=en}}</ref> <ref name="NGScience">{{cite web | title=Indian doctors protest herbal treatments being touted for COVID-19 | website=National Geographic Science | date=2 Junie 2021 | url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/indian-doctors-protest-herbal-treatments-being-touted-for-covid-19 | access-date=2 Augustus 2021 | language=en}}</ref> <ref name="oxford">{{cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/ayurveda |work=Oxford University Press |title=Ayurveda |language=en |access-date=30 Julie 2021 |archive-date=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612211433/https://en.oxforddictionaries.com/definition/ayurveda |url-status=dead }}</ref> <ref name="oxpsych">{{cite book |last1=Semple |first1=D. |last2=Smyth |first2=R. |work=Oxford Handbook of Psychiatry |year=2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-879555-1 |page=24 |title=Chapter 1: Thinking about psychiatry |edition=4de |doi=10.1093/med/9780198795551.003.0001 |url=https://books.google.com/books?id=626fDwAAQBAJ&pg=PA24 |quote=Hierdie pseudowetenskaplike teorieë kan metafisiese met empiriese aansprake verwar (bv.Ayurvediese medisyne) |url-access=subscription |language=en}}</ref> <ref name="Protocol">{{cite web |url=https://www.ayush.gov.in/docs/ayush-Protocol-covid-19.pdf |title=National Clinical Management Protocol based on Ayurveda and Yoga for management of Covid-19 |publisher=Ministry of Ayush |access-date=2 Augustus 2021 |format=pdf |language=en}}</ref> <ref name="Quack-2011">{{cite book |last=Quack |first= Johannes |year= 2011 |title= Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India |publisher=Oxford University Press |isbn= 978-0-19-981260-8 |pages=213 |url=https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC}}</ref> <ref name="Rastogi">{{cite journal | last=Rastogi | first=Sanjeev | last2=Pandey | first2=Deep Narayan | last3=Singh | first3=Ram Harsh | title=COVID-19 pandemic: A pragmatic plan for ayurveda intervention | journal=Journal of Ayurveda and Integrative Medicine | publisher=Elsevier BV | year=2020 | issn=0975-9476 | doi=10.1016/j.jaim.2020.04.002 | language=en}}</ref> <ref name="Saper2008">{{cite journal |author1=Saper RB |title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet |journal=JAMA |volume=300 |issue=8 |pages=915–923 |year=2008 |pmid=18728265 |doi=10.1001/jama.300.8.915 |pmc=2755247 |author2=Phillips RS |author3=Sehgal A |last4=Khouri |first4=N |last5=Davis |first5=RB |last6=Paquin |first6=J |last7=Thuppil |first7=V |last8=Kales |first8=SN |language=en}}</ref> <ref name="ScienceMag">{{cite web | title=‘A fraud on the nation’: critics blast Indian government’s promotion of traditional medicine for COVID-19 | website=Science | date=15 Oktober 2020 | url=https://www.sciencemag.org/news/2020/10/fraud-nation-critics-blast-indian-government-s-promotion-traditional-medicine-covid-19 | access-date=2 Augustus 2021 | language=en}}</ref> <ref name="Sharma">{{cite book |title=History of Medicine in India |last1=Sharma |first1=Priya Vrat |url=https://books.google.co.za/books?id=wgPbAAAAMAAJ |date=1992 |publisher=Indian National Science Academy |location=New Delhi |language=en}}</ref> <ref name="TV">{{cite web | author=India Today Television | title=Second wave of Covid-19 brings back the 'Ayurveda Swag', huge demand for Ayurvedic products | website=India Today | date=12 April 2021 | url=https://www.indiatoday.in/coronavirus-outbreak/video/second-wave-of-covid-19-brings-back-the-ayurveda-swag-1789997-2021-04-12 | access-date=2 Augustus 2021}}</ref> <ref name="Tyagi">{{cite book |title=Pharma Forestry : A Field Guide To Medicinal Plants |first=Dinesh Kumar |last=Tyagi |publisher=Atlantic Publishers |year=2005 |page=34 |isbn=978-81-269-0407-5 |url=https://books.google.co.za/books?id=q0RPhIargiwC |language=en}}</ref> <ref name="USH">{{cite web |publisher=U.S. Department of Health & Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) |title=Ayurvedic Medicine: An Introduction |url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm |archive-date=25 Oktober 2014 |url-status=live |date=Augustus 2008 |language=en }}</ref> <ref name="webmd">{{Cite web |title=What Is Ayurveda? |url=https://www.webmd.com/balance/guide/ayurvedic-treatments |access-date=2 Augustus 2021 |website=WebMD |language=en}}</ref> <ref name="WebMD2">{{cite web |url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us |work=WebMD |title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S? |language=en}}</ref> <ref name="Wujastyk">{{cite book |last=Wujastyk |first=D. |year=2003 |title=The Roots of Ayurveda: Selections from Sanskrit Medical Writings |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-044824-5 |url=https://books.google.com/books?id=sJOEMwrVyRcC&q |language=en}}</ref> <ref name="Zysk">{{cite book |last1=Zysk |first1=Kenneth G. |editor1-last=Josephson |editor1-first=Folke |title=Categorisation and Interpretation |date=1999 |publisher=Meijerbergs institut för svensk etymologisk forskning, Göteborgs universitet |isbn=978-91-630-7978-8 |pages=125–145 |chapter=Mythology and the Brāhmaṇization of Indian medicine: Transforming Heterodoxy into Orthodoxy |language=en}}</ref> }} {{normdata}} [[Kategorie:Skynwetenskappe]] fv44qsdkka3owcaa5l8l94obw9i64xc 2964604 2964602 2026-09-02T20:09:13Z Sobaka 328 2964604 wikitext text/x-wiki {{Mediese vrywaringsnota}} [[Lêer:Dhanvantari-at-Ayurveda-expo.jpg|duimnael|Dhanvantari, 'n avatar van [[Vishnu]], is die [[Hindoe]]-god wat met Ayurveda verbind word.]] {{Kantbalk Alternatiewe medisyne}} '''Ayurveda''' is 'n [[Alternatiewe medikasie|alternatiewe medisyne]]-stelsel met historiese wortels in die Indiese subkontinent.{{R|oxford}} Die teorie en praktyk van Ayurveda is [[pseudowetenskap]]lik.{{R|kaufman|oxpsych}} Johannes Quack, skrywer van die boek ''Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India'', sê "Gewone lede het my vertel hoe hulle sommige van hierdie pseudowetenskappe beoefen, privaat of as gesertifiseerde dokters, meestal Ayurveda."{{R|Quack-2011}} Die redakteurs van die boek ''Pseudoscience: The Conspiracy Against Science'' se "Ayurveda, 'n tradisionele Indiese medisyne, is die onderwerp van meer as 'n dosyn tydskrifte met sommige van hierdie 'vakkundige' tydskrifte wat slegs aan Ayurveda gewy is, ander aan Ayurveda en ander pseudowetenskappe. Die meeste huidige Ayurvedanavorsing kan as '[[Die tandemuis|tandemuiswetenskap]]' geklassifiseer word, navorsing wat iets wat nie deur wetenskap gewys is om te bestaan nie, as uitgangspunt aanvaar. Ayurveda is 'n lankbestaande stelsel van oortuigings en tradisies, maar die beweerde effekte daarvan is ook nie wetenskaplik bewys nie. Die meeste Ayurvedanavorsers kan net sowel die tandmuis bestudeer. Die Duitse uitgewers ''Wolters Kluwer'' het die Indiese vrye toeganguitgewer ''Medknow'' in 2011 gekoop en het sy hele vloot tydskrifte verkry, insluitend dié wat toegewy is aan onderwerpe oor pseudowetenskap soos ''An International Quarterly Journal of Research in Ayurveda''."{{R|kaufman}} Die Indiese mediese vereniging, 'n nasionale vrywillige organisasie van dokters in [[Indië]], beskryf die praktyk van medisyne deur Ayurvedapraktisyns as [[kwaksalwery]]. Die vereniging se webbald stel dit as volg: "Die doel van hierdie samevatting van hofbevele en verskillende reëls en regulasies is om dokters die kennis te gee oor spesifieke bepalings en bevele wat kwaksalvery deur ongekwalifiseerde mense, praktisyns van Indiese en geïntegreerde medisyne, uitoefen om moderne geneeskunde te beoefen."{{R|IMA}} Ayurveda word veral in Indië en [[Nepal]] beoefen, waar ongeveer 80% van die bevolking daarvan gebruik maak.{{R|Dargan|HiTimes|Alam}} Die Amerikaanse departement van gesondheid en menslike dienste verklaar dat "die meerderheid van Indië se bevolking Ayurveda uitsluitlik of gekombineer met konvensionele Westerse medisyne gebruik, en dat dit in verskillende vorme in Suidoos-Asië beoefen word".{{R|USH}} == Ayurveda en Koronavirus-siekte == Voordat entstowwe vir die voorkoming van SARS-CoV-2-infeksie beskikbaar gestel is, is verskillende vorme van Ayurveda-behandelings oorweeg en sommige is geëvalueer om COVID-19 te behandel.{{R|Borse|Rastogi}} Hierdie studies is bevorder deur die regering van Indië en die Ayush-ministerie, wat die belangrikheid van Ayurveda en "huisrate" in plaas van inentings bevorder het. Die Indiese regering het 'n protokol vir die behandeling en voorkoming van COVID-19 op Ayurved en joga vrygestel. Hulle beweer dat die protokol gebruik maak van "Kennis uit die klassieke Ayurveda en ervaring uit kliniese praktyke, empiriese bewyse en biologiese aanneemlikheid en opkomende tendense van deurlopende kliniese studies"{{R|Protocol}} Selfs betroubare koerante is aangemoedig om resepte vir "immuniteitsversterkende tonika" te publiseer wat gebruik maak van algemene items, soos [[gemmer]], [[borrie]] en basiliekruid.{{R|Desai}} Ayurvediese skole het die drink van kruietee soos chai-tee, ''[[pranayama]]''-oefeninge en meditasie bevorder as maniere om die immuunstelsel te versterk en infeksie deur SARS-CoV-2 te voorkom.{{R|LAS}} Die verkoop van Ayurvediese medisyne gedurende hierdie tydperk het met 50 tot 90% gestyg en het toegeneem met elke opeenvolgende infeksiegolf.{{R|TV}} Die Indiese mediese vereniging, 'n groep van meer as 'n kwartmiljoen moderne geneeskundiges, het geëis dat die minister van gesondheid, Harsh Vardhan, bewys lewer van die doeltreffendheid van die behandelings; as hy dit nie kan doen nie, het die vereniging geskryf, Vardhan "veroorsaak 'n bedrog vir die land en liggelowige pasiënte deur [[plasebo]]'s as dwelms te noem. Dit is 'n gevaarlike neiging om enige geneesmiddel sonder bewyse vir 'n dodelike siekte aan te beveel wat meer as 100,000 Indiese lewens geëis het. " Die Indiese mediese vereniging het ook die kliniese studies van Ayurveda as 'onoortuigend' afgemaak.{{R|ScienceMag}} Terwyl Indië gesukkel het met een van die ergste COVID-19-uitbrake ter wêreld, te midde van 'n tekort aan suurstof, medisyne en entstowwe, het Baba Ramdev, stigter van 'n tradisionele medisyne-ryk, onbewese kruiepille en joga-geneesmiddels vir COVID-19 gesmous, terwyl hy moderne medisyne as "Dom" bestempel het en die land se honderdduisende sterftes aan koronavirus op moderne medisyne geblameer het. Ramdev het noue bande met die Hindoe-nasionalistiese regering van Indië en het die ondersteuning van die minister van gesondheid geniet.{{R|NGScience}} == Wetenskaplike bewyse == Daar is geen goeie bewyse dat Ayurveda effektief is vir die behandeling van enige siekte nie.{{R|CancerUK}} Daar is bevind dat van Ayurvediese preparate [[lood]], [[kwik]] en [[arseen]] bevat,{{R|WebMD2}} stowwe wat bekend is as skadelik vir die mens. In 'n studie van 2008 is gevind dat bykans 21% van die Amerikaanse en Indiese vervaardigde patent-Ayurvediese medisyne wat op die internet verkoop word, giftige vlakke van swaar metale bevat.{{R|Saper2008}} Die gevolge vir die volksgesondheid van sulke metaalbesmettings in Indië is onbekend.{{R|Saper2008}} == Beweerde meganismes van werking == [[Lêer:Ayurveda humors.svg|duimnael|Die drie ''dosas'' en die vyf groot "elemente" waaruit hulle bestaan]] In Ayurveda-tekste word die balans van die ''Doṣa'' (drie kategorieë of tipes stowwe wat vermoedelik in 'n persoon se liggaam voorkom) beklemtoon, en die onderdrukking van natuurlike drange word as ongesond beskou en word beweer dat dit tot siekte kan lei.{{R|Wujastyk}} Ayurveda-verhandelinge beskryf drie elementêre doṣas, nl. ''vāta'', ''pitta'' en ''kapha'', en meld dat die balans (''sāmyatva'') van die ''doṣas'' gesondheid tot gevolg het, terwyl wanbalans (''viṣamatva'') siektes tot gevolg het. Ayurveda-verhandelinge verdeel medisyne in agt kanonieke komponente. Ayurveda-praktisyns het sedert die begin van die gewone era verskeie medisinale voorbereidings en chirurgiese prosedures ontwikkel.{{R|Sharma}} == Geskiedenis == Ayurveda -terapieë het oor meer as twee millennia verander en ontwikkel.{{R|Meulenbeld}} Terapieë sluit in medisyne, spesiale dieet, [[meditasie]], [[joga]], massering, lakseermiddels, [[Kolonreiniging|enemas]] en [[Aromaterapie|olies]].{{R|CancerUK|webmd}} Medisyne is tipies gebaseer op komplekse kruieverbindings, minerale en metaalstowwe (miskien onder die invloed van vroeë Indiese [[alchemie]]). Antieke Ayurveda-tekste het ook chirurgiese tegnieke geleer, waaronder neusoperasies, niersteen-ekstraksies, hegtings en steke en die ekstraksie van vreemde voorwerpe.{{R|Wujastyk|Mukhopadhyaya}} Die belangrikste klassieke Ayurveda-tekste begin met die verslae van die oordrag van mediese kennis van die gode na die wyses, en dan na die dokters.{{R|Zysk}} In die ''Sushruta Samhita'' (Sushruta se versameling) het Sushruta geskryf dat Dhanvantari, [[Hindoe]]-god van Ayurveda, vleesgeword het as 'n koning van Varanasi en medisyne geleer het aan 'n groep dokters, waaronder Sushruta.{{R|Bhishagratna|britannica}} Ayurveda is aangepas vir Westerse verbruik, veral deur Baba Hari Dass in die 1970's en Maharishi Ayurveda in die 1980's. Sommige geleerdes beweer dat Ayurveda ontstaan ​​het in die prehistoriese tyd,{{R|Tyagi|Hansch}} en dat sommige van die konsepte van Ayurveda bestaan ​​het sedert die tyd van die [[Indusvalleibeskawing]] of selfs vroeër.{{R|Gupta}} Ayurveda het gedurende die [[Vediese tydperk]] aansienlik ontwikkel en later het sommige van die nie-Vediese stelsels soos [[Boeddhisme]] en [[Jainisme]] ook mediese konsepte en praktyke ontwikkel wat in die klassieke Ayurveda-tekste voorkom.{{R|Gupta}} == Verwysings == {{Verwysings|30em|verwysings= <ref name="Alam">{{cite book |last=Alam |first=Zulfeequar |year=2008 |title=Herbal Medicines |location=New Delhi, India |publisher=A.P.H. Publishing |page=122 |isbn=978-81-313-0358-0 |language=en}}</ref> <ref name="Bhishagratna">{{cite book |last1=Bhishagratna |first1=Kaviraj Kunjalal |title=An English Translation of the Sushruta Samhita Based on Original Sanskrit text |date=1907 |publisher=K. K. Bhishagratna |location=Calcutta |url=https://archive.org/stream/b24758619_0001#page/n103/mode/2up |language=en}}</ref> <ref name="Borse">{{cite journal | last=Borse | first=Swapnil | last2=Joshi | first2=Manali | last3=Saggam | first3=Akash | last4=Bhat | first4=Vedika | last5=Walia | first5=Safal | last6=Marathe | first6=Aniket | last7=Sagar | first7=Sneha | last8=Chavan-Gautam | first8=Preeti | last9=Girme | first9=Aboli | last10=Hingorani | first10=Lal | last11=Tillu | first11=Girish | editor-last=Silman | editor-first=Israel | title=Ayurveda botanicals in COVID-19 management: An in silico multi-target approach | journal=PLOS ONE | publisher=Public Library of Science (PLoS) | volume=16 | issue=6 | date=11 Junie 2021 | issn=1932-6203 | doi=10.1371/journal.pone.0248479 | page=e0248479 | language=en}}</ref> <ref name="britannica">{{cite web| url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/160641/Dhanvantari |title=Dhanvantari |date=2010 |publisher=Encyclopædia Britannica online |access-date=2 Augustus 2021 |language=en}}</ref> <ref name="CancerUK">{{Cite web |title=Ayurvedic medicine {{!}} Complementary and alternative therapy {{!}} Cancer Research UK |url=https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/ayurvedic-medicine |access-date=2 Augustus 2021 |website=www.cancerresearchuk.org |language=en}}</ref> <ref name="Dargan">{{cite journal |doi=10.1504/IJENVH.2008.020936 |title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: An emerging problem? |journal=International Journal of Environment and Health |volume=2 |issue=3/4 |pages=463 |year=2008 |last1=Dargan |first1=Paul I. |last2=Gawarammana |first2=Indika B. |last3=Archer |first3=John R.H. |last4=House |first4=Ivan M. |last5=Shaw |first5=Debbie |last6=Wood |first6=David M. |language=en}}</ref> <ref name="Desai">{{cite web | last=Desai | first=Shikha | title=Why Ayurveda gained a lot of popularity since Covid-19 | website=The Times of India | date=29 Mei 2021 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/health-news/why-ayurveda-gained-a-lot-of-popularity-since-covid-19/articleshow/83058289.cms | access-date=2 Augustus 2021 | language=en}}</ref> <ref name="Gupta">{{cite book |title=Healing Traditions of the Northwestern Himalayas |page=23 |publisher=Springer |url=https://books.google.com/books?id=CA7vAwAAQBAJ&pg=PA23 |first1=Pankaj |last1=Gupta |first2=Vijay Kumar |last2=Sharma |first3=Sushma |last3=Sharma |year=2014 |isbn=978-81-322-1925-5 |language=en}}</ref> <ref name="Hansch">{{cite book |title=Comprehensive medicinal chemistry: the rational design, mechanistic study & therapeutic application of chemical compounds |first1=Corwin |last1=Hansch |first2=Peter George |last2=Sammes |first3=Peter D. |last3=Kennewell |first4=John Bodenhan |last4=Taylor |page=114 |year=1990 |publisher = Pergamon Press |language=en}}</ref> <ref name="HiTimes">{{cite news |title=Weeklong programme to observe Health Day |url=http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&NewsID=395245 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323212717/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Weeklong+programme+to+observe+Health+Day&NewsID=395245 |url-status=dead |archive-date=23 Maart 2017 |access-date=30 Julie 2021 |agency=The Himalayan Times |work=The Himalayan Times|date=28 Oktober 2013 |language=en |quote=In Nepal ontvang 80 persent van die bevolking Ayurvediese medisyne as noodhulp.}}</ref> <ref name="IMA">{{cite web |url=https://www.ima-india.org/ima/free-way-page.php?pid=143 |work=Indian Medical Association |title=IMA Anti Quackery Wing |language=en}}</ref> <ref name="kaufman">{{cite book |editor-last1=Kaufman |editor-first1=Allison B. |editor-last2=Kaufman |editor-first2=James C. |title=Pseudoscience: The Conspiracy Against Science |year=2018 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-03742-6 |page=293 |url=https://books.google.com/books?id=dwFKDwAAQBAJ&pg=PA293 |language=en}}</ref> <ref name="LAS">{{cite web | title=Ayurvedic Perspective on COVID-19 | website=Leading Ayurveda School | url=https://www.ayurveda.com/ayurvedic-perspective-on-covid-19 | access-date=2 Augustus 2021 | language=en | archive-date= 2 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210802185914/https://www.ayurveda.com/ayurvedic-perspective-on-covid-19 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Meulenbeld">{{cite book |last1=Meulenbeld |first1=Gerrit Jan |title=A History of Indian Medical Literature |date=1999 |publisher=Egbert Forsten |location=Groningen |isbn=978-90-6980-124-7 |chapter=Introduction |language=en}}</ref> <ref name="Mukhopadhyaya">{{cite book |last1=Mukhopadhyaya |first1=Girindranath |url=https://archive.org/details/cu31924012165522 |title=The Surgical Instruments of the Hindus, with a Comparative Study of the Surgical Instruments of the Greek, Roman, Arab, and the Modern European Surgeons |date=1913| publisher=Calcutta University |location=Calcutta |access-date=16 October 2015 |isbn=978-0-404-13340-5 |language=en}}</ref> <ref name="NGScience">{{cite web | title=Indian doctors protest herbal treatments being touted for COVID-19 | website=National Geographic Science | date=2 Junie 2021 | url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/indian-doctors-protest-herbal-treatments-being-touted-for-covid-19 | access-date=2 Augustus 2021 | language=en}}</ref> <ref name="oxford">{{cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/ayurveda |work=Oxford University Press |title=Ayurveda |language=en |access-date=30 Julie 2021 |archive-date=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612211433/https://en.oxforddictionaries.com/definition/ayurveda |url-status=dead }}</ref> <ref name="oxpsych">{{cite book |last1=Semple |first1=D. |last2=Smyth |first2=R. |work=Oxford Handbook of Psychiatry |year=2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-879555-1 |page=24 |title=Chapter 1: Thinking about psychiatry |edition=4de |doi=10.1093/med/9780198795551.003.0001 |url=https://books.google.com/books?id=626fDwAAQBAJ&pg=PA24 |quote=Hierdie pseudowetenskaplike teorieë kan metafisiese met empiriese aansprake verwar (bv.Ayurvediese medisyne) |url-access=subscription |language=en}}</ref> <ref name="Protocol">{{cite web |url=https://www.ayush.gov.in/docs/ayush-Protocol-covid-19.pdf |title=National Clinical Management Protocol based on Ayurveda and Yoga for management of Covid-19 |publisher=Ministry of Ayush |access-date=2 Augustus 2021 |format=pdf |language=en}}</ref> <ref name="Quack-2011">{{cite book |last=Quack |first= Johannes |year= 2011 |title= Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India |publisher=Oxford University Press |isbn= 978-0-19-981260-8 |pages=213 |url=https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC}}</ref> <ref name="Rastogi">{{cite journal | last=Rastogi | first=Sanjeev | last2=Pandey | first2=Deep Narayan | last3=Singh | first3=Ram Harsh | title=COVID-19 pandemic: A pragmatic plan for ayurveda intervention | journal=Journal of Ayurveda and Integrative Medicine | publisher=Elsevier BV | year=2020 | issn=0975-9476 | doi=10.1016/j.jaim.2020.04.002 | language=en}}</ref> <ref name="Saper2008">{{cite journal |author1=Saper RB |title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet |journal=JAMA |volume=300 |issue=8 |pages=915–923 |year=2008 |pmid=18728265 |doi=10.1001/jama.300.8.915 |pmc=2755247 |author2=Phillips RS |author3=Sehgal A |last4=Khouri |first4=N |last5=Davis |first5=RB |last6=Paquin |first6=J |last7=Thuppil |first7=V |last8=Kales |first8=SN |language=en}}</ref> <ref name="ScienceMag">{{cite web | title=‘A fraud on the nation’: critics blast Indian government’s promotion of traditional medicine for COVID-19 | website=Science | date=15 Oktober 2020 | url=https://www.sciencemag.org/news/2020/10/fraud-nation-critics-blast-indian-government-s-promotion-traditional-medicine-covid-19 | access-date=2 Augustus 2021 | language=en}}</ref> <ref name="Sharma">{{cite book |title=History of Medicine in India |last1=Sharma |first1=Priya Vrat |url=https://books.google.co.za/books?id=wgPbAAAAMAAJ |date=1992 |publisher=Indian National Science Academy |location=New Delhi |language=en}}</ref> <ref name="TV">{{cite web | author=India Today Television | title=Second wave of Covid-19 brings back the 'Ayurveda Swag', huge demand for Ayurvedic products | website=India Today | date=12 April 2021 | url=https://www.indiatoday.in/coronavirus-outbreak/video/second-wave-of-covid-19-brings-back-the-ayurveda-swag-1789997-2021-04-12 | access-date=2 Augustus 2021}}</ref> <ref name="Tyagi">{{cite book |title=Pharma Forestry : A Field Guide To Medicinal Plants |first=Dinesh Kumar |last=Tyagi |publisher=Atlantic Publishers |year=2005 |page=34 |isbn=978-81-269-0407-5 |url=https://books.google.co.za/books?id=q0RPhIargiwC |language=en}}</ref> <ref name="USH">{{cite web |publisher=U.S. Department of Health & Human Services, National Institutes of Health National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) |title=Ayurvedic Medicine: An Introduction |url=http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025164009/http://nccih.nih.gov/health/ayurveda/introduction.htm |archive-date=25 Oktober 2014 |url-status=live |date=Augustus 2008 |language=en }}</ref> <ref name="webmd">{{Cite web |title=What Is Ayurveda? |url=https://www.webmd.com/balance/guide/ayurvedic-treatments |access-date=2 Augustus 2021 |website=WebMD |language=en}}</ref> <ref name="WebMD2">{{cite web |url=https://www.webmd.com/balance/qa/is-ayurveda-treatment-approved-in-the-us |work=WebMD |title=Is Ayurveda treatment approved in the U.S? |language=en}}</ref> <ref name="Wujastyk">{{cite book |last=Wujastyk |first=D. |year=2003 |title=The Roots of Ayurveda: Selections from Sanskrit Medical Writings |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-044824-5 |url=https://books.google.com/books?id=sJOEMwrVyRcC&q |language=en}}</ref> <ref name="Zysk">{{cite book |last1=Zysk |first1=Kenneth G. |editor1-last=Josephson |editor1-first=Folke |title=Categorisation and Interpretation |date=1999 |publisher=Meijerbergs institut för svensk etymologisk forskning, Göteborgs universitet |isbn=978-91-630-7978-8 |pages=125–145 |chapter=Mythology and the Brāhmaṇization of Indian medicine: Transforming Heterodoxy into Orthodoxy |language=en}}</ref> }} {{normdata}} [[Kategorie:Skynwetenskappe]] pr8n4ixz12zrawqzrhwofint6gvgzhi 0 383941 2964664 2963170 2026-09-03T05:30:51Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964664 wikitext text/x-wiki '''El Niño''' ({{IPAc-en|ɛ|l|_|ˈ|n|iː|n|.|j|oʊ}}; {{IPA-es|el ˈniɲo|lang}}) is die warm fase van die El Niño–Suidelike Ossillasie (ENSO) en word geassosieer met 'n band van warm seewatertemperature wat ontwikkel in die sentrale en oostelike sentrale ekwatoriaal Stille Oseaan (ongeveer tussen die Internasionale datumgrens en 120°W), insluitend die gebied aan die weskus van Suid-Amerika. ENSO is die siklus van warm en koue see-oppervlaktemperatuur van die Tropiese sentrale en Oostelike Stille Oseaan. El Niño gaan gepaard met hoë [[lugdruk]] in die westelike Stille Oseaan en lae lugdruk in die oostelike Stille Oseaan. Dit is bekend dat die El Niño-fase amper vier jaar duur, maar rekords toon dat die siklusse al tussen twee en sewe jaar geduur het. Tydens die ontwikkeling van El Niño ontwikkel reënval tussen September en November.<ref>{{cite book |title=El Niño 1997-98 The Climate Event of The Century |last=Changnon |first=Stanley A |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=0-19-513552-0 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/elnino19971998cl0000unse/page/35 35] |url=https://archive.org/details/elnino19971998cl0000unse/page/35 }}</ref> Die koel fase van ENSO is [[La Niña]], met see-oppervlaktemperature in die oostelike Stille Oseaan ondergemiddeld, en hoë lugdruk in die oostelike Stille Oseaan en lae lugdruk in die westelike Stille Oseaan. Die ENSO siklus, insluitend beide El Niño en La Niña, veroorsaak globale veranderinge in temperatuur en reënval.<ref name="CPC ENSO">{{cite web | author = Climate Prediction Center | publisher = [[National Centers for Environmental Prediction]] | title = Frequently Asked Questions about El Niño and La Niña | url = http://www.cpc.noaa.gov/products/analysis_monitoring/ensostuff/ensofaq.shtml#DIFFER | date = 19 December 2005 | access-date = 17 July 2009 | author-link = Climate Prediction Center | archive-url = https://web.archive.org/web/20090827143632/http://www.cpc.noaa.gov/products/analysis_monitoring/ensostuff/ensofaq.shtml#DIFFER | archive-date = 27 August 2009 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite book |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis. The contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=Solomon, S. |editor2=D. Qin |editor3=M. Manning |editor4=Z. Chen |editor5=M. Marquis |editor6=K.B. Averyt |editor7=M. Tignor |editor8=H.L. Miller |chapter=Observations: Surface and Atmospheric Climate Change |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |pages=235–336 |chapter-url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch3.html |author1=K.E. Trenberth |author2=P.D. Jones |author3=P. Ambenje |author4=R. Bojariu |author5=D. Easterling |author6=A. Klein Tank |author7=D. Parker |author8=F. Rahimzadeh |author9=J.A. Renwick |author10=M. Rusticucci |author11=B. Soden |author12=P. Zhai |access-date= 5 Augustus 2021 |archive-date=24 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924100014/http://ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch3.html |url-status=dead }}</ref> [[Ontwikkelende land|Ontwikkelende lande]] wat staatmaak op hul eie landbou en visvang, veral diegene wat aan die Stille Oseaan grens, word gewoonlik die meeste geraak. In [[Spaans]] beteken die term ''El Niño'' "die seun". In hierdie fase van die ossillasie is die poel warm water in die Stille Oseaan naby Suid-Amerika op sy warmste rondom [[Kersfees]]-tyd.<ref name="DFG">{{cite web |url=https://www.wildlife.ca.gov/Conservation/Marine/El-Nino |title=El Niño Information |work=California Department of Fish and Game, Marine Region}}</ref> Die oorspronklike frase, ''El Niño de Navidad'', het eeue gelede ontstaan, toe [[Peru|Peruaanse]] vissers die weerverskynsel na die [[Christus|Christuskind]] vernoem het.<ref>{{cite news|title=The Strongest El Nino in Decades Is Going to Mess With Everything|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-10-21/a-huge-el-nino-is-spreading-all-kinds-of-mayhem-around-the-world|access-date=18 February 2017|work=Bloomberg.com|date=21 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=How the Pacific Ocean changes weather around the world|url=http://www.popsci.com/how-pacific-ocean-changes-weather-around-world#page-8|access-date=19 February 2017|work=Popular Science|language=en}}</ref> ''La Niña'', gekies as die "teenoorgestelde" van El Niño, is Spaans vir "die meisie". Die naam El Niño is aanvanklik in die negentiende eeu gebruik vir ’n [[seestroom]] wat naby Suid-Amerika ontspring het, maar later het wetenskaplikes die naam begin gebruik om die verskynsel te beskryf wat die gevolg is van die interaksie tussen die atmosfeer en die tropiese Stille Oseaan. Waar die winde gewoonlik van oos na wes waai (van ’n hoëdrukkern naby die kus van Suid-Amerika na ’n laedrukgebied naby [[Indonesië]]), ontwikkel ’n buitengewoon sterk en hardnekkige stroom warm water naby [[Peru]] en [[Ecuador]]. Lugdruk val in die oostelike Stille Oseaan en verhoog in die westelike deel, wat gevolg het dat die oos-na-wes-winde verswak en selfs in trurat gaan. Daarna ontstaan klimaatsveranderinge wat onder meer reënvalpatrone raak: sommige dele is abnormaal nat en ander (soos gewoonlik die geval is met Suid-Afrika) droër. [[Lêer:El-Nino-secheresse.pdf|duimnael|El Niño ontwikkel naby aan die kus van Suid-Amerika en het 'n droogte-invloed op onder meer Suid-Afrika en Australië. In die onlangse dekades het die El Niño's van 1982/'83 en 1997/'98 van die ergste droogteskade in die Suidelike Halfrond en terselfdertyd vloedskade in die Noordelike Halfrond veroorsaak.]] El Niño kom gewoonlik elke tweede tot sewende jaar voor en word deur verskeie lande gevrees. Volgens navorsing beïnvloed dié verskynsel waarskynlik reeds die wêreld minstens 5 000 jaar lank en is daar tekens dat ’n eens florerende [[Egipte]] sowat 2000 v.C. op sy knieë gedwing is deur ’n reeks droogtes. In ander gebiede, soos [[China]], was daar in 2000 v.C. weer geweldige vloede. Wat die afgelope dekades betref, het verskeie El Niño’s al miljarde rande se skade aangerig deur droogtes en terselfdertyd vloede in ander wêrelddele. So word die El Niño’s van 1982/’83 en 1997/’98 as die ergstes in die onlangse jare geag: derduisende mense is dood, miljarde rande se oesskade is aangerig deur droogte en ’n oormaat reën en vloede het strukture en infrastruktuur erg beskadig. Die El Niño van 1957/’58 word ook as een van die rampspoedigstes van die afgelope eeu beskou, en die El Niño van 1972/’73 word ook onder die ernstigstes gereken. Die kragtige El Niño van 1877/’78 in die negentiende eeu het die wêreld waarskynlik op soortgelyke wyse beïnvloed en miljoene mense se dood veroorsaak en erge ellende wêreldwyd veroorsaak. Hoewel die El Niño nog nie heeltemal verklaar of voorspel kan word nie, is daar al ander faktore geïdentifiseer wat tot die vorming kan bydra. Navorsers meen byvoorbeeld dat die voorafgaande El Chichón-vulkaanuitbarsting in [[Meksiko]] tot die vorming van die kragtige El Niño in 1982/’83 kon bygedra het deur die atmosferiese sirkulasie te verswak wat oseaansirkulasie aandryf. Die uitbarsting van Mount Pinatubo in die [[Filippyne]] in 1991 het waarskynlik ’n soortgelyke uitwerking op klimaatpatrone en die vorming van die El Niño kort daarna gehad. Die Noorweegs-Amerikaanse meteoroloog [[Jacob Bjerknes]] het eers in die laat-vyftigerjare van die vorige eeu rigting gegee aan teorieë oor die verband tussen winde en seeverwarming in die Stille Oseaan, maar die internasionale media wou tot in die tagtigerjare nog nie aan sy en ander wetenskaplikes se teorieë byt nie. Eers in die middel-tagtigerjare is baie van die geheimenisse van die verskynsels uitgepluis en statistieke saamgestel van El Niño’s wat waarskynlik al eeue lank met erge droogtes en vloede saamgeval het maar hom minstens in die afgelope eeu as ’n groot weerverskynsel gevestig het. == Definisie en terminologie == [[Lêer:SOI.svg|duimnael|regs|350px|Die Suidelike Ossillasie-indeks van 1876 tot 2025. Die Suidelike Ossillasie is die atmosferiese komponent van El Niño: 'n ossillasie in die lugdruk aan die oppervlak tussen die tropiese oostelike en westelike Stille Oseaan.]] Die El Niño–Suidelike Ossillasie is 'n enkele klimaatverskynsel wat in drie fases herhaal: neutraal, La Niña of El Niño. La Niña en El Niño is teenoorgestelde fases van die ossillasie, en 'n gebeurtenis word verklaar wanneer bepaalde oseaan- en atmosferiese toestande bereik of oortref word.<ref name="BoMglossary">{{en}} {{cite web |date=3 April 2002 |title=Climate glossary — Southern Oscillation Index (SOI) |url=http://www.bom.gov.au/climate/glossary/soi.shtml |publisher=Australiese Buro vir Meteorologie |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226231406/http://www.bom.gov.au/climate/glossary/soi.shtml |archive-date=26 Desember 2017}}</ref> Die verwarmingsfase van die ''see-oppervlaktemperatuur'' staan as El Niño bekend en die verkoelingsfase as La Niña, terwyl die "Suidelike Ossillasie" die ''ossillasie in die lugdruk aan die oppervlak'' tussen die tropiese oostelike en die tropiese westelike Stille Oseaan is.<ref name="BoMglossary" /> Een van die vroegste opgetekende gebruike van die term "El Niño" met verwysing na die klimaat was in 1892, toe kaptein Camilo Carrillo die geografiese vereniging se kongres in Lima meegedeel het dat Peruaanse seelui die warm suidwaarts vloeiende stroom "El Niño" genoem het. La Niña, die kouer teenhanger, is in die verlede ook 'n anti-El Niño en ''El Viejo'' – "die ou man" – genoem.<ref name="BoMglossary" /> == Grondbeginsels == [[Lêer:LaNina.png|duimnael|regs|Die westelike Stille Oseaan is gewoonlik warmer as die oostelike deel. Die warmer water in die weste lei tot meer wolke, meer reënval en 'n laer lugdruk, en die opbou van warm water in die weste verdiep ook die termoklien.]] Gemiddeld is die see-oppervlaktemperatuur in die tropiese oostelike Stille Oseaan sowat 8 tot 10&nbsp;°C koeler as in die tropiese westelike Stille Oseaan. Die see-oppervlaktemperatuur van die westelike Stille Oseaan noordoos van [[Australië]] is gemiddeld 28 tot 30&nbsp;°C, teenoor sowat 20&nbsp;°C in die oostelike deel voor die weskus van Suid-Amerika.<ref name="Sarachik2010">{{en}} {{cite book |last1=Sarachik |first1=Edward S. |last2=Cane |first2=Mark A. |title=The El Niño-Southern Oscillation Phenomenon |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2010 |isbn=978-0-521-84786-5}}</ref> Sterk [[passaatwind]]e naby die ewenaar dryf water uit die oostelike Stille Oseaan na die westelike deel. Dié water word stadig deur die son verwarm terwyl dit weswaarts langs die ewenaar beweeg. Een gevolg hiervan is dat die seevlak naby [[Indonesië]] gewoonlik sowat 'n halwe meter hoër is as dié naby [[Peru]]. Die warm oppervlakwater versamel in die westelike Stille Oseaan, met die gevolg dat die termoklien – die oorgangsone tussen die warmer water naby die oseaanoppervlak en die kouer water van die diepsee – in die weste veel dieper lê, met 'n gemiddelde diepte van sowat 140&nbsp;m teenoor sowat 30&nbsp;m in die ooste.<ref name="Sarachik2010" /> Die kouer diepseewater vervang die water wat aan die oppervlak uit die oostelike Stille Oseaan wegvloei en styg in 'n proses wat opwelling genoem word. Langs die weskus van Suid-Amerika word die water naby die oppervlak weswaarts gestoot deur die kombinasie van die passaatwinde en die Corioliskrag – 'n proses wat as Ekman-vervoer bekend staan – en kouer water uit die dieper oseaan styg langs die vastelandrand op om dit te vervang. Die noordwaarts vloeiende [[Humboldtstroom]] voer boonop kouer water uit die [[Suidelike Oseaan]] na die [[trope]], en die kombinasie van dié stroom en die opwelling handhaaf 'n gebied van koeler water voor die kus van Peru.<ref name="Sarachik2010" /> Die westelike Stille Oseaan het nie 'n koue [[seestroom]] nie en minder opwelling, omdat die passaatwinde daar gewoonlik swakker is; dit laat die weste hoër temperature bereik. Dié warmer water verskaf energie vir die opwaartse beweging van lug, en die warm westelike Stille Oseaan het daarom gemiddeld meer wolke en [[reën]] as die koel oostelike deel.<ref name="Sarachik2010" /> Wanneer die passaatwinde swakker as gemiddeld is, verminder sowel die opwelling in die ooste as die vloei van warm oppervlakwater na die weste. Dit lei tot 'n koeler westelike en 'n warmer oostelike Stille Oseaan, en die wolke en reën verskuif ooswaarts. Dít is El Niño. Die teenoorgestelde gebeur wanneer die passaatwinde sterker as gemiddeld is: dan is die weste warmer en die ooste koeler, met meer bewolking en reënval oor die westelike Stille Oseaan. Dít is La Niña.<ref name="Sarachik2010" /> === Bjerknes-terugvoer === Die noue verband tussen die oseaantemperature en die sterkte van die passaatwinde is in 1969 vir die eerste keer deur [[Jacob Bjerknes]] geïdentifiseer. Bjerknes het ook veronderstel dat ENSO 'n stelsel met positiewe terugvoer is, waarin die gepaardgaande veranderinge in een komponent van die klimaatstelsel – die oseaan of die atmosfeer – die veranderinge in die ander versterk. Tydens die groei van 'n El Niño lei die kleiner verskil in oseaantemperature oor die Stille Oseaan byvoorbeeld tot swakker passaatwinde, wat die El Niño-toestand verder versterk.<ref name="Bjerknes1969">{{en}} {{cite journal |last=Bjerknes |first=J. |date=1969 |title=Atmospheric teleconnections from the equatorial Pacific |journal=Monthly Weather Review |volume=97 |issue=3 |pages=163–172 |doi=10.1175/1520-0493(1969)097<0163:ATFTEP>2.3.CO;2}}</ref> Indien die Bjerknes-terugvoer die enigste proses was, sou ENSO egter permanent in een fase bly. Verskeie teorieë is voorgestel om te verklaar hoe die stelsel ondanks die positiewe terugvoer van een toestand na 'n ander kan verander. Volgens een siening stel die Bjerknes-terugvoer self negatiewe terugvoer in werking wat die afwykende toestand van die tropiese Stille Oseaan beëindig en omkeer, sodat ENSO 'n selfbeperkende proses is. Ander teorieë beskou die toestand as iets wat deur onreëlmatige en eksterne verskynsels verander word, soos die Madden-Julian-ossillasie, tropiese onstabiliteitsgolwe en uitbarstings van westelike wind.<ref name="Sarachik2010" /> === Walker-sirkulasie === Bjerknes het voorgestel dat ENSO die gevolg is van 'n oos-wes omwentelende atmosferiese sel bo die Stille Oseaan, wat hy die Walker-sirkulasie genoem het na Gilbert Walker, wat die Suidelike Ossillasie vroeg in die twintigste eeu ontdek het. Volgens Bjerknes hang die sterkte van die sel af van die oos-wes temperatuurgradiënt langs die ewenaar: die opwaartse tak gaan met hoë seetemperature, [[konveksie]] en reënval in die westelike Stille Oseaan gepaard, terwyl die afwaartse tak oor die koeler see-oppervlaktemperature van die sentrale en oostelike Stille Oseaan voorkom.<ref name="Bjerknes1969" /> Tydens die groei van 'n El Niño verklein die hoër see-oppervlaktemperatuur in die ooste die oos-wes temperatuurgradiënt en verswak die omwenteling. Dit verswak op sy beurt die oostelike winde aan die oseaanoppervlak, verminder die opwelling van koue water en lei uiteindelik tot nóg warmer see-oppervlaktemperature in die oostelike Stille Oseaan.<ref name="Bjerknes1969" /> === Suidelike Ossillasie === Die Suidelike Ossillasie is die atmosferiese komponent van ENSO. Die sterkte daarvan word met die Suidelike Ossillasie-indeks (SOI) gemeet, wat uit die wisseling in die verskil in lugdruk aan die oppervlak tussen [[Tahiti]] in die Stille Oseaan en Darwin in Australië bereken word. El Niño-episodes het 'n negatiewe SOI – laer druk oor Tahiti en hoër druk oor Darwin – en La Niña-episodes 'n positiewe SOI. Lae lugdruk kom gewoonlik oor warm water voor en hoë druk oor koue water, deels weens diep konveksie oor die warm water.<ref name="BoMglossary" /> Hoewel die SOI 'n lang meetreeks het wat tot in die 19de eeu terugstrek, is die betroubaarheid daarvan beperk omdat sowel Darwin as Tahiti heelwat suid van die ewenaar lê, sodat die lugdruk daar minder direk met ENSO verband hou. Om dit te ondervang, is 'n nuwe indeks geskep, die Ekwatoriale Suidelike Ossillasie-indeks, waarvan die twee gebiede op die ewenaar gesentreer is: die westelike een oor Indonesië en die oostelike een oor die ekwatoriale Stille Oseaan naby die Suid-Amerikaanse kus. Die gegewens daarvoor strek egter net tot 1949 terug.<ref name="BoMglossary" /> Die seehoogte in die ekwatoriale Stille Oseaan verander ook met 'n paar sentimeter saam met ENSO: El Niño veroorsaak 'n positiewe afwyking, dus 'n hoër seevlak, weens termiese uitsetting, en La Niña 'n negatiewe afwyking weens samekrimping.<ref name="Sarachik2010" /> == Fases en sterkte == [[Lêer:Sst 9798 animated.gif|duimnael|regs|250px|'n Reeks beelde van die El Niño van 1997/'98 wat die uiterste afwykings in see-oppervlaktemperatuur in die oostelike tropiese Stille Oseaan wys]] Indien die temperatuurafwyking van die klimatologiese gemiddeld kleiner as 0,5&nbsp;°C is, word die ENSO-toestand as neutraal beskryf. Neutrale toestande is die oorgang tussen die warm en die koue fases van ENSO, en die see-oppervlaktemperature, tropiese neerslag en windpatrone is dan naby die gemiddelde. Byna die helfte van alle jare val binne neutrale tydperke, en gedurende dié fase oefen ander klimaatpatrone soos die Noord-Atlantiese Ossillasie 'n groter invloed uit.<ref name="Becker2014">{{en}} {{cite web |last=Becker |first=Emily |date=27 Mei 2014 |title=How will we know when an El Niño has arrived? |website=ENSO Blog |publisher=climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=25 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260825005800/https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso |url-status=dead }}</ref> El Niño-toestande word gevestig wanneer die Walker-sirkulasie verswak of omkeer en die Hadley-sirkulasie versterk, wat lei tot die ontwikkeling van 'n band warm oseaanwater in die sentrale en oos-sentrale ekwatoriale Stille Oseaan omdat die opwelling van koue water minder of glad nie voorkom nie. Die lae passaatwinde aan die oppervlak, wat normaalweg van oos na wes langs die ewenaar waai, verswak of begin uit die teenoorgestelde rigting waai. Wanneer die verwarming sewe tot nege maande duur, word dit as El Niño-"toestande" geklassifiseer; wanneer dit langer duur, as 'n El Niño-"episode". El Niño-fases kom met onreëlmatige tussenposes van twee tot sewe jaar voor en duur nege maande tot twee jaar, met 'n gemiddelde tydperk van vyf jaar.<ref name="Becker2014" /> Daar was na raming minstens 30 El Niño-gebeurtenisse tussen 1900 en 2024, met dié van 1982/'83, 1997/'98 en 2014–2016 onder die sterkstes wat aangeteken is. Groot ENSO-gebeurtenisse is in 1790–1793, 1828, 1876–1878, 1891, 1925/'26, 1972/'73, 1982/'83, 1997/'98, 2014–2016 en 2023/'24 opgeteken.<ref name="ENSO ONIs" /><ref name="BoM El Nino" /> == Variasies == === ENSO Modoki === [[Lêer:Enso-index-map.png|duimnael|regs|300px|Die Niño-gebiede 1 tot 4. Gebiede 3 en 4 lê wes en ver wes en is baie groter as 1 en 2; die Peruaans-Ecuadoriaanse kussone verskil subtiel daarvan.]] Die eerste ENSO-patroon wat erken is, staan as die Oostelike Stille Oseaan-ENSO bekend en behels temperatuurafwykings in die oostelike Stille Oseaan. In die 1990's en 2000's is variasies waargeneem waarin die gewone plek van die temperatuurafwyking, die Niño 1- en 2-gebiede, nie geraak word nie, maar 'n afwyking wel in die sentrale Stille Oseaan – die Niño 3.4-gebied – ontstaan. Dié verskynsel word die Sentrale Stille Oseaan-ENSO, die "datumgrens"-ENSO of ENSO "Modoki" genoem; ''modoki'' is Japans vir "soortgelyk, maar anders".<ref name="Ashok2009">{{en}} {{cite journal |last1=Ashok |first1=Karumuri |last2=Yamagata |first2=Toshio |title=The El Niño with a difference |journal=Nature |volume=461 |issue=7263 |pages=481–484 |year=2009 |doi=10.1038/461481a |pmid=19779440}}</ref> Die uitwerking van die sentrale variant verskil van dié van die oostelike een. Die El Niño Modoki word met meer orkane wat in die Atlantiese Oseaan aan land kom verbind, terwyl La Niña Modoki tot meer reënval oor noordwestelike Australië lei eerder as oor die oostelike deel van die land soos by 'n gewone La Niña. La Niña Modoki verhoog ook die frekwensie van sikloonstorms oor die Baai van Bengale, maar verminder die voorkoms van erge storms in die Indiese Oseaan as geheel.<ref name="Ashok2009" /> Daar is ook 'n wetenskaplike debat oor die bestaan van hierdie "nuwe" ENSO. Verskeie studies bevraagteken die werklikheid van dié statistiese onderskeid of die toenemende voorkoms daarvan, en voer aan dat die betroubare rekord te kort is om so 'n onderskeid te bespeur, of vind geen onderskeid met ander statistiese benaderings nie.<ref name="Ashok2009" /> === ENSO Costero === ENSO Costero, of Oostelike ENSO, is die naam wat die Peruaanse ENFEN-komitee gee aan die verskynsel waar die afwykings in see-oppervlaktemperatuur hoofsaaklik op die Suid-Amerikaanse kuslyn, veral dié van [[Peru]] en [[Ecuador]], gekonsentreer is. Sulke gebeurtenisse het meer plaaslike gevolge: die warm fases lei tot meer reënval oor die kus van Ecuador, noordelike Peru en die Amasone-reënwoud en tot hoër temperature oor die noordelike Chileense kus, terwyl die koue fases droogtes aan die Peruaanse kus en meer reën en laer temperature in die berg- en oerwoudstreke meebring. Volgens die Kus-Niño-indeks is die sterk El Niño Costero-gebeurtenisse dié van 1957, 1982/'83, 1997/'98 en 2015/'16.<ref name="Hu2018">{{en}} {{cite journal |last1=Hu |first1=Zeng-Zhen |last2=Huang |first2=Bohua |last3=Zhu |first3=Jieshun |last4=Kumar |first4=Arun |last5=McPhaden |first5=Michael J. |date=2018 |title=On the variety of coastal El Niño events |journal=Climate Dynamics |volume=52 |issue=12 |pages=7537–7552 |doi=10.1007/s00382-018-4290-4}}</ref><ref name="ICEN">{{cite web |title=Eventos El Niño y La Niña Costeros |url=http://met.igp.gob.pe/elnino/lista_eventos.html |publisher=Comité Multisectorial Encargado del Estudio Nacional del Fenómeno El Niño |access-date=24 Augustus 2026 |language=es}}</ref> == Monitering == [[Lêer:NinoRegions.png|duimnael|regs|Die "Niño-gebiede" waar see-oppervlaktemperature gemeet word om die huidige ENSO-fase te bepaal]] Elke land het tans 'n ander drempel vir wat 'n El Niño-gebeurtenis uitmaak, aangepas by sy eie belange. In die Verenigde State word 'n El Niño verklaar wanneer die Klimaatvoorspellingsentrum, wat die see-oppervlaktemperature in die Niño 3.4-gebied en die tropiese Stille Oseaan monitor, voorspel dat die see-oppervlaktemperatuur vir die volgende paar seisoene 0,5&nbsp;°C of meer bo die gemiddeld sal wees. Die Niño 3.4-gebied strek van die 120ste tot die 170ste meridiaan wes, vyf grade breedte weerskante van die ewenaar. Die jongste driemaandegemiddeld vir die gebied word bereken, en indien dit meer as 0,5&nbsp;°C bo of onder normaal is, word 'n El Niño of 'n La Niña as aan die gang beskou.<ref name="Becker2014" /> Die Australiese Buro vir Meteorologie kyk na die passaatwinde, die Suidelike Ossillasie-indeks, weermodelle en die see-oppervlaktemperature in die Niño 3- en 3.4-gebiede voordat 'n ENSO-gebeurtenis verklaar word. Die Japannese Meteorologiese Agentskap verklaar dat 'n ENSO-gebeurtenis begin het wanneer die gemiddelde vyfmaandelikse afwyking in see-oppervlaktemperatuur vir die Niño 3-gebied vir ses of meer opeenvolgende maande bo 0,5&nbsp;°C is, en die Peruaanse regering verklaar 'n ENSO Costero wanneer die afwyking in die Niño 1+2-gebiede vir minstens drie maande 0,4&nbsp;°C of meer is.<ref name="BoMglossary" /><ref name="Hu2018" /> == Uitwerking op die wêreldklimaat == In die klimaatwetenskap word ENSO as een van die verskynsels van interne klimaatveranderlikheid beskou; die ander twee belangrikste is die Stille Oseaan se dekadale ossillasie en die Atlantiese multidekadale ossillasie. El Niño-gebeurtenisse veroorsaak korttermynpieke – ongeveer 'n jaar lank – in die wêreldwye gemiddelde oppervlaktemperatuur, terwyl La Niña-gebeurtenisse korttermynverkoeling meebring. Die relatiewe frekwensie van El Niño teenoor La Niña kan dus die wêreldwye temperatuurtendense oor dekades beïnvloed.<ref name="IPCC2021">{{en}} {{cite book |author=Interregeringspaneel oor Klimaatverandering |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2021 |isbn=978-1-009-15789-6 |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/}}</ref> === Klimaatsverandering === Navorsing sedert omstreeks 2019 het bevind dat [[klimaatsverandering]] die frekwensie van uiterste El Niño-gebeurtenisse verhoog. Voorheen was daar geen konsensus of klimaatsverandering enige invloed op die sterkte of duur van El Niño-gebeurtenisse sou hê nie, aangesien navorsing beurtelings daarop gedui het dat die gebeurtenisse sterker of swakker en langer of korter sou word.<ref name="IPCC2021" /> Die Sesde Assesseringsverslag van die Interregeringspaneel oor Klimaatverandering het die stand van die navorsing in 2021 so saamgevat: dit is baie waarskynlik dat die reënvalveranderlikheid wat met El Niño verband hou, op die lang termyn sal toeneem; dit is baie waarskynlik dat reënvalveranderlikheid weens veranderinge in die sterkte en die ruimtelike omvang van ENSO se telekonneksies tot beduidende veranderinge op streeksvlak sal lei; en daar is middelmatige sekerheid dat sowel die amplitude van ENSO as die frekwensie van gebeurtenisse van groot omvang sedert 1950 hoër is as oor die tydperk sedert 1850 en moontlik so ver terug as 1400.<ref name="IPCC2021" /> ENSO word as 'n moontlike kantelelement in die aarde se klimaat beskou. Aardverwarming kan die telekonneksie van ENSO en die gepaardgaande uiterste weersgebeure versterk: 'n toename in die frekwensie en omvang van El Niño-gebeurtenisse het byvoorbeeld warmer as gewone temperature oor die Indiese Oseaan veroorsaak deur die Walker-sirkulasie te moduleer, wat tot 'n vinnige verwarming van die Indiese Oseaan en gevolglik 'n verswakking van die Asiatiese moesson gelei het.<ref name="IPCC2021" /> == Uitwerking op weerpatrone == [[Lêer:El Niño influence on hurricane season activity.png|duimnael|regs|Die invloed van El Niño op die bedrywigheid van die orkaanseisoen]] === Tropiese siklone === Op grond van gemodelleerde en waargenome opgehoopte sikloonenergie lei El Niño-jare gewoonlik tot minder bedrywige orkaanseisoene in die Atlantiese Oseaan, maar begunstig hulle 'n verskuiwing van [[tropiese sikloon|tropiese sikloonaktiwiteit]] na die Stille Oseaan, terwyl La Niña-jare bo-gemiddelde orkaanontwikkeling in die Atlantiese Oseaan en minder in die Stille Oseaan begunstig.<ref name="Cascade">{{en}} {{cite web |last=Barnston |first=Anthony |date=19 Mei 2014 |title=How ENSO leads to a cascade of global impacts |website=ENSO Blog |publisher=climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/how-enso-leads-cascade-global-impacts |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526193526/https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/united-states-el-ni%C3%B1o-impacts-0 |archive-date=26 Mei 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Oor die Atlantiese Oseaan neem die vertikale windskering toe, wat die ontstaan en versterking van tropiese siklone belemmer deurdat die westelike winde sterker word. Die atmosfeer oor die Atlantiese Oseaan kan gedurende El Niño-gebeurtenisse ook droër en stabieler wees, wat sikloonvorming verder belemmer. In die oostelike Stille Oseaan dra El Niño-gebeurtenisse by tot 'n kleiner oostelike vertikale windskering en begunstig hulle bo-normale orkaanaktiwiteit.<ref name="Cascade" /> Die westelike Stille Oseaan ondervind 'n verandering in die plek waar tropiese siklone vorm: die vorming skuif ooswaarts sonder 'n groot verandering in hoeveel jaarliks ontwikkel. Gevolglik is Mikronesië meer en [[China]] minder geneig om deur tropiese siklone geraak te word. 'n Soortgelyke verskuiwing kom in die suidelike Stille Oseaan voor, met tropiese siklone wat eerder in die suidelike Stille Oseaan-kom as in die Australiese streek voorkom. Daardeur is tropiese siklone 50&nbsp;% minder geneig om in Queensland aan land te kom, terwyl die risiko vir eilandstate soos Niue, Frans-Polinesië, Tonga, Tuvalu en die Cookeilande verhoog.<ref name="Cascade" /> == Uitwerking op mense en ekostelsels == [[Lêer:ElNinoBloom 1998JanJul.gif|duimnael|regs|El Niño het die regstreeksste uitwerking op die lewe in die ekwatoriale Stille Oseaan. Die veranderinge in chlorofil-a-konsentrasies is in hierdie beeldreeks sigbaar, wat die [[plankton|fitoplankton]] van Januarie en Julie 1998 vergelyk.]] === Ekonomiese uitwerking === Wanneer El Niño-toestande maande lank duur, beperk die uitgebreide verwarming van die oseaan en die verswakking van die oostelike passaatwinde die opwelling van koue, voedingstofryke diepwater, en die ekonomiese uitwerking daarvan op plaaslike [[vissery]] vir 'n internasionale mark kan ernstig wees.<ref name="Cascade" /> Meer algemeen kan El Niño kommoditeitspryse en die makro-ekonomie van verskillende lande raak. Dit kan die aanbod van reënafhanklike landbouprodukte beperk, landbou-uitset, konstruksie en dienste verminder, kospryse verhoog en maatskaplike onrus in arm, kommoditeitsafhanklike lande wat hoofsaaklik op ingevoerde kos steun, ontketen. 'n Werkdokument van die Universiteit van Cambridge het in 2014 bevind dat Australië, Chili, Indonesië, Indië, Japan, Nieu-Seeland en [[Suid-Afrika]] 'n kortstondige afname in ekonomiese bedrywigheid ná 'n El Niño-skok in die gesig staar, terwyl ander lande – soos Argentinië, Kanada, Meksiko en die Verenigde State – daarby kan baat, hetsy direk of indirek deur positiewe oorloop van groot handelsvennote.<ref name="IMF2015">{{en}} {{cite journal |last1=Cashin |first1=Paul |last2=Mohaddes |first2=Kamiar |last3=Raissi |first3=Mehdi |title=Fair weather or foul? The macroeconomic effects of El Niño |journal=Journal of International Economics |volume=106 |pages=37–54 |year=2017 |doi=10.1016/j.jinteco.2017.01.010}}</ref> Die Internasionale Monetêre Fonds het El Niño-gebeurtenisse aan makro-ekonomiese prestasie gekoppel. Oor 'n tydhorison van een jaar gaan 'n El Niño-skok gepaard met veranderinge in die groei van die reële [[bruto binnelandse produk]] van −1,01&nbsp;% in Indonesië, −0,72&nbsp;% in Suid-Afrika, +0,5&nbsp;% in die Verenigde State, +1,57&nbsp;% in Meksiko en +1,81&nbsp;% in Thailand. Die meeste lande ondervind kortstondige inflasiedruk ná 'n El Niño-skok, terwyl wêreldwye energie- en nie-brandstofkommoditeitspryse styg.<ref name="IMF2015" /> Die El Niño van 2023 het weerpatrone wêreldwyd versteur: droogte het die mielieproduksie in dele van [[Zimbabwe]], [[Zambië]] en [[Malawi]] met tot 70&nbsp;% verminder. Die kleiner oeste het dié lande gedwing om rampstoestande te verklaar en om internasionale hulp te vra om wydverspreide hongersnood te voorkom. Dieselfde gebeurtenis het oormatige reënval na Oos-Afrika gebring, wat vloede veroorsaak het wat gewasse en infrastruktuur in gebiede vernietig het wat nog van opeenvolgende droogtejare herstel het.<ref name="FAO2025">{{en}} {{cite book |author=Voedsel- en Landbou-organisasie |title=The Impact of Disasters on Agriculture and Food Security 2025 |publisher=FAO |year=2025 |isbn=978-92-5-140180-4 |doi=10.4060/cd7185en |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd7185en}}</ref> === Gesondheid en samelewing === El Niño-siklusse word met 'n groter risiko van sommige siektes verbind wat deur [[muskiet]]e oorgedra word, soos [[malaria]], denguekoors en Riftvalleikoors – laasgenoemde met 'n ernstige uitbraak ná uiterste reënval in noordoostelike [[Kenia]] en suidelike [[Somalië]] gedurende die El Niño van 1997/'98. Siklusse van malaria in [[Indië]], Venezuela, [[Brasilië]] en [[Colombia]] is ook al aan El Niño gekoppel.<ref name="WHOhealth">{{en}} {{cite web |title=El Niño and its health impact |url=http://www.allcountries.org/health/el_nino_and_its_health_impact.html |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=20 Januarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120092706/http://www.allcountries.org/health/el_nino_and_its_health_impact.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ENSO kan ook met burgerlike konflik verband hou. Wetenskaplikes van die Columbia-universiteit se Earth Institute het gegewens van 1950 tot 2004 ontleed en voorgestel dat ENSO 'n rol in 21&nbsp;% van alle burgerlike konflikte sedert 1950 kon gespeel het, met die risiko van jaarlikse burgerlike konflik wat van 3&nbsp;% tot 6&nbsp;% verdubbel in lande wat deur ENSO geraak word, wanneer El Niño-jare met La Niña-jare vergelyk word.<ref name="Hsiang2011">{{en}} {{cite journal |last1=Hsiang |first1=Solomon M. |last2=Meng |first2=Kyle C. |last3=Cane |first3=Mark A. |title=Civil conflicts are associated with the global climate |journal=Nature |volume=476 |issue=7361 |pages=438–441 |year=2011 |doi=10.1038/nature10311 |pmid=21866157}}</ref> === Ekologiese gevolge === Gedurende die ENSO-gebeurtenisse van 1982/'83, 1997/'98 en 2015/'16 het groot dele van die tropiese woude 'n langdurige droë tydperk beleef wat tot wydverspreide brande en drastiese veranderinge in die woudstruktuur en boomspesiesamestelling in die Amasone- en Borneose woude gelei het. Die gevolge was nie tot die plantegroei beperk nie: 'n afname in insekbevolkings is ná die uiterste droogte en brande van die El Niño van 2015/'16 waargeneem, en 'n afname in habitatspesialis- en versteuringsensitiewe voëlspesies en in groot vrugte-etende soogdiere is ook in verbrande Amasonewoude aangeteken.<ref name="Franca2020">{{en}} {{cite journal |last1=França |first1=Filipe M. |last2=Benkwitt |first2=Cassandra E. |last3=Peralta |first3=Guadalupe |last4=Robinson |first4=James P.W. |last5=Graham |first5=Nicholas A.J. |last6=Barlow |first6=Jos |title=Climatic and local stressor interactions threaten tropical forests and coral reefs |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |volume=375 |issue=1794 |pages=20190116 |year=2020 |doi=10.1098/rstb.2019.0116}}</ref> ==== Koraalverbleiking ==== Die Stille Oseaan se Mariene Omgewingslaboratorium skryf die eerste grootskaalse koraalverbleikingsgebeurtenis van 1997/'98 toe aan die verwarmende water van die gelyktydige El Niño, met 'n moontlike bydrae van menslike klimaatsverandering.<ref name="PMEL">{{en}} {{cite web |title=El Niño Theme Page: FAQs |publisher=Pacific Marine Environmental Laboratory |url=http://www.pmel.noaa.gov/elnino/faq |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Wêreldwye massaverbleikingsgebeurtenisse is in 1997/'98 en 2015/'16 aangeteken, toe sowat 75 tot 99&nbsp;% van die lewende [[koraal]] in dele van die wêreld verlore gegaan het. Aansienlike aandag is ook gegee aan die ineenstorting van die Peruaanse en Chileense ansjovisbevolkings, wat ná die ENSO-gebeurtenisse van 1972/'73, 1982/'83, 1997/'98 en 2015/'16 tot 'n ernstige visserykrisis gelei het. Die hoër see-oppervlaktemperature van 1982/'83 het ook waarskynlik tot die uitsterwing van twee spesies waterkoraal in Panama gelei en tot 'n massiewe afsterwing van kelpbanke langs 600&nbsp;km kus in Chili.<ref name="Franca2020" /> == Uitwerking per streek == Waarnemings van ENSO-gebeurtenisse sedert 1950 toon dat die gevolge daarvan van die tyd van die jaar afhang. Hoewel sekere gevolge verwag word, is dit nie seker dat hulle sal plaasvind nie. Die gevolge wat gewoonlik gedurende die meeste El Niño-gebeurtenisse voorkom, sluit ondergemiddelde reënval oor Indonesië en noordelike Suid-Amerika in, en bo-gemiddelde reënval in suidoostelike Suid-Amerika, oostelike ekwatoriale Afrika en die suidelike Verenigde State.<ref name="Cascade" /> === Afrika === La Niña lei van Desember tot Februarie tot natter as normale toestande in Suider-Afrika en droër as normale toestande oor ekwatoriale Oos-Afrika oor dieselfde tydperk.<ref name="OCHA2023">{{en}} {{cite web |title=Southern Africa: El Niño, Positive Indian Ocean Dipole Forecast and Humanitarian Impact |date=16 Oktober 2023 |publisher=OCHA |url=https://reliefweb.int/report/madagascar/southern-africa-el-nino-positive-indian-ocean-dipole-forecast-and-humanitarian-impact-october-2023 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die uitwerking van El Niño op die reënval in Suider-Afrika verskil tussen die somer- en die winterreënvalgebiede. Die winterreënvalgebiede kry gewoonlik hoër reënval as normaal en die somerreënvalgebiede minder reën. Die uitwerking op die somerreënvalgebiede is sterker en het by sterk El Niño-gebeurtenisse tot ernstige [[droogte]] gelei.<ref name="OCHA2023" /> Die see-oppervlaktemperature voor die wes- en suidkus van [[Suid-Afrika]] word deur ENSO geraak deur veranderinge in die sterkte van die oppervlakwind. Tydens El Niño is die suidoostelike winde wat die opwelling dryf swakker, wat warmer kuswater as normaal tot gevolg het, terwyl dieselfde winde tydens La Niña sterker is en kouer kuswater veroorsaak. Hierdie uitwerkings op die wind is deel van grootskaalse invloede op die tropiese Atlantiese Oseaan en die Suid-Atlantiese hoogdrukstelsel, en op die patroon van westelike winde verder suid. Daar is ook ander invloede van soortgelyke belang wat nie met ENSO verband hou nie, en sommige ENSO-gebeurtenisse lei nie tot die verwagte veranderinge nie.<ref name="Nhesvure2020">{{en}} {{cite thesis |last=Nhesvure |first=B. |date=2020 |title=Impacts of ENSO on coastal South African sea surface temperatures |publisher=Universiteit van Kaapstad, Departement Oseanografie |url=http://hdl.handle.net/11427/32954}}</ref> === Asië === In Wes-Asië is daar gedurende die streek se reënseisoen van November tot April gemiddeld meer neerslag in die El Niño-fase en minder in die La Niña-fase. Namate warm water gedurende El Niño-jare van die westelike Stille Oseaan en die Indiese Oseaan na die oostelike Stille Oseaan versprei, neem dit die reën saam, wat uitgebreide droogte in die westelike Stille Oseaan en reënval in die normaalweg droë oostelike deel veroorsaak. [[Singapoer]] het in 2010 sy droogste Februarie sedert rekords in 1869 begin is, beleef, met net 6,3&nbsp;mm reën vir die maand.<ref name="Cascade" /> Gedurende La Niña-jare verskuif die vorming van tropiese siklone, saam met die posisie van die subtropiese drukrif, weswaarts oor die westelike Stille Oseaan, wat die dreiging van landaankoms in China verhoog.<ref name="Cascade" /> === Australië === Oor die grootste deel van die Australiese vasteland het El Niño en La Niña 'n groter uitwerking op klimaatveranderlikheid as enige ander faktor. Daar is 'n sterk korrelasie tussen die sterkte van La Niña en die reënval: hoe groter die afwyking in see-oppervlaktemperatuur en in die Suidelike Ossillasie, hoe groter die verandering in reënval. Gedurende El Niño-gebeurtenisse kan die verskuiwing van reënval weg van die westelike Stille Oseaan beteken dat die reënval oor Australië verminder. Oor die suidelike deel van die vasteland kan warmer as gemiddelde temperature aangeteken word, en die aanvang van die Indo-Australiese moesson in tropiese Australië word met twee tot ses weke vertraag. Die risiko van 'n beduidende bosbrandseisoen in suidoostelike Australië is hoër ná 'n El Niño-gebeurtenis, veral wanneer dit met 'n positiewe Indiese Oseaan-dipool saamval.<ref name="Cascade" /> === Noord-Amerika === Oor Noord-Amerika kom die belangrikste temperatuur- en neerslaggevolge van El Niño gewoonlik in die ses maande tussen Oktober en Maart voor. Die grootste deel van Kanada het gewoonlik saggier winters en lentes as normaal, met die uitsondering van oostelike Kanada waar daar geen beduidende gevolge is nie. In die Verenigde State sluit die gevolge oor dié ses maande natter as gemiddelde toestande langs die Golfkus tussen Texas en Florida in, terwyl droër toestande in Hawaii, die Ohiovallei, die Pasifiese Noordweste en die Rotsgebergte voorkom. Gedurende El Niño-gebeurtenisse val meer sneeu as gemiddeld oor die suidelike Rotsgebergte en die Sierra Nevada, en heelwat minder as normaal oor die bo-Midweste en die Groot Mere.<ref name="Cascade" /> === Suid-Amerika === Die uitwerking van El Niño in Suid-Amerika is direk en sterk. 'n El Niño gaan gepaard met warm en baie nat maande van April tot Oktober langs die kuste van noordelike [[Peru]] en [[Ecuador]], wat groot vloede veroorsaak wanneer die gebeurtenis sterk of uiterste is. Gedurende Februarie, Maart en April kan die gevolge langs die weskus krities word: El Niño verminder die opwelling van koue, voedingstofryke water wat groot visbevolkings onderhou, wat weer talle seevoëls onderhou wie se mis die kunsmisbedryf van [[ghwano]] voorsien. Die verminderde opwelling lei tot vissterftes voor die kus van Peru.<ref name="Cascade" /> Die plaaslike visserybedryf langs die geraakte kus kan tydens langdurige El Niño-gebeurtenisse swaar kry. Die Peruaanse vissery het in die 1970's ineengestort weens oorbevissing ná die afname in die Peruaanse ansjovisbevolking tydens die El Niño van 1972. Dié vissery was voorheen die grootste ter wêreld. Gedurende die gebeurtenis van 1982/'83 het die bevolkings van [[makriel]] en ansjovis afgeneem, het skulpvis in die warmer water toegeneem, maar het stokvis die koeler water langs die vastelandshelling af gevolg, terwyl garnale en [[sardyn]]e suidwaarts beweeg het.<ref name="Pearcy1987">{{en}} {{cite journal |last1=Pearcy |first1=W.G. |last2=Schoener |first2=A. |year=1987 |title=Changes in the marine biota coincident with the 1982–1983 El Niño in the northeastern subarctic Pacific Ocean |journal=Journal of Geophysical Research |volume=92 |issue=C13 |pages=14417–14428 |doi=10.1029/JC092iC13p14417}}</ref> Suidelike [[Brasilië]] en noordelike [[Argentinië]] ondervind ook natter as normale toestande gedurende El Niño-jare, hoofsaaklik in die lente en vroeë somer. Sentraal-[[Chili]] kry 'n sagte winter met baie reën, en die Peruaans-Boliviaanse Altiplano kry meer neerslag gedurende sy reënseisoen. Droër en warmer weer kom in dele van die Amasonebekken, [[Colombia]] en Sentraal-Amerika voor. Tydens 'n La Niña tref droogte weer die kusstreke van Peru en Chili.<ref name="Cascade" /> ==== Galápagos-eilande ==== Die [[Galápagos-eilande]] onderhou 'n groot verskeidenheid land- en seespesies. Die ekostelsel is op die normale passaatwinde gebaseer, wat die opwelling van koue, voedingstofryke water na die eilande beïnvloed. Gedurende 'n El Niño-gebeurtenis verswak die passaatwinde en waai hulle soms van wes na oos, wat die ekwatoriale stroom verswak, die oppervlakwatertemperature laat styg en die voedingstowwe in die water om die Galápagos verminder. El Niño veroorsaak so 'n trofiese kaskade wat hele ekostelsels raak, van die primêre produsente tot kritieke diere soos haaie, pikkewyne en robbe, en bevolkings ly dikwels honger en neem in dié jare af.<ref name="Edgar2010">{{en}} {{cite journal |last1=Edgar |first1=Graham J. |last2=Banks |first2=Stuart |last3=Brandt |first3=Margarita |date=2010 |title=El Niño, grazers and fisheries interact to greatly elevate extinction risk for Galapagos marine species |journal=Global Change Biology |volume=16 |issue=10 |pages=2876–2890 |doi=10.1111/j.1365-2486.2009.02117.x}}</ref> == Navorsingsgeskiedenis == ENSO-toestande het minstens die afgelope 300 jaar met tussenposes van twee tot sewe jaar voorgekom, hoewel die meeste daarvan swak was.<ref name="Sarachik2010" /> El Niño het moontlik tot die ondergang van die Moche-kultuur omstreeks 700 n.C. en van ander pre-Columbiese Peruaanse kulture gelei. Toe [[Francisco Pizarro]] omstreeks 1525 in Peru aangekom het, het hy reënval in die woestyne opgemerk – die eerste geskrewe rekord van die gevolge van El Niño.<ref name="Sarachik2010" /> Die sterkste El Niño waarvan daar 'n rekord bestaan, was dié van 1877 tot 1878, wat tot 'n wêreldwye [[hongersnood]] gelei het waarin meer as 50 miljoen mense omgekom het; die hongersnood van 1876 in noordelike China alleen het tot 13 miljoen mense se lewens geëis.<ref name="FAOneed">{{en}} {{cite web |title=Dimensions of need – People and populations at risk |publisher=Voedsel- en Landbou-organisasie |url=http://www.fao.org/docrep/U8480E/U8480E05.htm |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010151615/http://www.fao.org/docrep/U8480E/U8480E05.htm |archive-date=10 Oktober 2017}}</ref> Die verskynsel was lank van belang weens die uitwerking daarvan op die ghwanobedryf en ander ondernemings wat van die biologiese produktiwiteit van die see afhang. Reeds in 1822 het die kartograaf Joseph Lartigue van die Franse fregat ''La Clorinde'' die "teenstroom" en die nut daarvan om suidwaarts langs die Peruaanse kus te reis, opgemerk. In 1888 het Charles Todd voorgestel dat droogtes in Indië en Australië geneig is om op dieselfde tyd voor te kom, en Norman Lockyer het in 1904 dieselfde opgemerk. 'n Verband tussen El Niño en vloede is in 1894 deur Victor Eguiguren en in 1895 deur Federico Alfonso Pezet gerapporteer. Gilbert Walker het in 1924 die term "Suidelike Ossillasie" geskep, en hy en ander – waaronder Bjerknes – word oor die algemeen erken as diegene wat die El Niño-effek geïdentifiseer het.<ref name="Sarachik2010" /> Die groot El Niño van 1982/'83 het tot 'n oplewing in belangstelling uit die wetenskaplike gemeenskap gelei.<ref name="Sarachik2010" /> == Verwante patrone == Die Madden-Julian-ossillasie is die grootste element van interne veranderlikheid in die tropiese atmosfeer op die intraseisoenale tydskaal. Dit bestaan uit 'n groot gebied van versterkte reënval wat oostwaarts oor die tropiese Indiese en Stille Oseaan beweeg, gevolg deur 'n gebied van onderdrukte reënval, met 'n siklus van sowat 30 tot 60 dae. Uitbarstings van westelike wind wat met die ossillasie gepaard gaan, kan die ontwikkeling van El Niño-toestande aanhelp, en die toestand van ENSO beïnvloed op sy beurt weer die aktiwiteit van die ossillasie.<ref name="Sarachik2010" /> Die Stille Oseaan se dekadale ossillasie is 'n patroon van klimaatveranderlikheid in die Stille Oseaan wat op 'n tydskaal van twintig tot dertig jaar wissel. Dit lyk soos ENSO maar duur baie langer, en die fase daarvan kan die uitwerking van individuele El Niño- en La Niña-gebeurtenisse op die wêreldklimaat versterk of demp.<ref name="IPCC2021" /> == Voorvalle == <div style="text-align:center"> <timeline> ImageSize = width:800 height:70 PlotArea = left:50 bottom:20 width:700 height:40 Period = from:1900 till:2025 DateFormat = yyyy TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1900 PlotData = bar:elnino width:30 color:red mark:(line,white) from:1902 till:1903 from:1905 till:1906 from:1911 till:1912 from:1913 till:1915 from:1919 till:1920 from:1925 till:1926 from:1940 till:1942 from:1946 till:1947 from:1951 till:1952 from:1953 till:1954 from:1957 till:1958 from:1958 till:1959 from:1963 till:1964 from:1965 till:1966 from:1968 till:1969 from:1969 till:1970 from:1972 till:1973 from:1976 till:1977 from:1977 till:1978 from:1979 till:1980 from:1982 till:1983 from:1986 till:1988 from:1991 till:1992 from:1993 till:1994 from:1994 till:1995 from:1997 till:1998 from:2002 till:2003 from:2004 till:2005 from:2006 till:2007 from:2009 till:2010 from:2014 till:2016 from:2018 till:2019 from:2023 till:2024 </timeline> 'n Tydlyn van die El Niño-voorkoms tussen 1900 en 2024.<ref name="ENSO ONIs">{{cite web|title=Historical El Niño/La Niña episodes (1950–present)|url=http://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/analysis_monitoring/ensostuff/ensoyears.shtml|publisher=United States Climate Prediction Center<!--|date=4 November 2015-->|date=1 February 2019|access-date=15 March 2019}}</ref><ref name="BoM El Nino">{{cite web |url=http://www.bom.gov.au/climate/enso/enlist/index.shtml |title= El Niño - Detailed Australian Analysis |access-date=3 April 2016 |publisher=Australian Bureau of Meteorology}}</ref> </div> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Klimatologie]] 4e4zpc60ylt8mnfjuxjm0l3pwpsp342 0 386145 2964603 2832554 2026-09-02T20:08:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964603 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent|naam=Home|regisseur=[[Tim Johnson]]|produksieleier={{Plain list| * [[Mireille Soria]] * [[Chris Jenkins]] * Suzanne Buirgy }}|draaiboekskrywer={{Plain list| * Tom J. Astle * Matt Ember }}|met={{Plain list| * [[Jim Parsons]] * [[Rihanna]] * [[Steve Martin]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Matt Jones (akteur)|Matt L. Jones]] }}|musiek=[[Lorne Balfe]]<ref name=score>{{cite news|title=Lorne Balfe Scoring DreamWorks Animation's 'Home'|url=http://filmmusicreporter.com/2014/11/24/lorne-balfe-scoring-dreamworks-animations-home/|access-date=January 7, 2015|newspaper=Film Music Reporter|date=November 24, 2014}}</ref><br>[[Stargate (produksie span)|Stargate]]|redigeerder=[[Nick Fletcher]]|ateljee=[[DreamWorks Animation]]|speeltyd=94 min<ref>{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/home-film-1 | title=''HOME'' [2D] (U) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=February 18, 2015 | access-date=February 18, 2015}}</ref>|taal=[[Engels]]|land=[[VSA]]|begroting=V$135 miljoen<ref name="BOM">{{cite web|title=Home (2015)|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=happysmekday.htm|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=October 10, 2015}}</ref>|bruto=V$386 miljoen<ref name="BOM" />|verspreider=[[20th Century Fox]]}} '''''Home''''' is 'n rekenaargeanimeerde familie-/[[buddy-rolprent]] van 2015 wat deur [[Tim Johnson]] geregisseer is en die stemme van [[Jim Parsons]], [[Rihanna]], [[Steve Martin]], [[Jennifer Lopez]], [[Matt Jones (akteur)|Matt L. Jones]], onder andere, gebruik. == Rolverdeling == * [[Jim Parsons]] as Oh<ref name="PRNewswireMartinLopez">{{cite news|title=Intergalactic Memo - Subject: Steve Martin and Jennifer Lopez|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/intergalactic-memo-226477781.html|access-date=October 4, 2013|newspaper=PR Newswire|date=October 4, 2013}}</ref> * [[Rihanna]] as Gratuity "Tip" Tucci<ref name="PRNewswireMartinLopez" /><ref name="ComingSoonRihanna">{{cite web|url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=91699|title=Jim Parsons and Rihanna to Voice DreamWorks Animation's Happy Smekday!|date=June 20, 2012|work=DreamWorks Animation|publisher=ComingSoon.net|access-date=June 20, 2012|archive-date= 6 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006135803/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=91699|url-status=dead}}</ref><ref name="DWAHome">{{cite web|url=http://www.dreamworks.com/home/|title=Home - Characters|publisher=DreamWorks Animation|access-date=November 29, 2014|archive-date= 8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408093549/http://www.dreamworks.com/home/tw/|url-status=dead}}</ref> * [[Steve Martin]] as Kaptein Smek<ref name="PRNewswireMartinLopez" /> * [[Jennifer Lopez]] as Lucy Tucci<ref name="PRNewswireMartinLopez" /><ref name="DWAHome" /><ref name="Martin & Lopez">{{cite web|url=https://www.thewrap.com/steve-martin-jennifer-lopez-board-dreamworks-animations-home-exclusive/|title=Jennifer Lopez, Steve Martin Board DreamWorks Animation's 'Home' (Exclusive)|last=Dickey|first=Josh|date=October 3, 2013|publisher=The Wrap News Inc|access-date=October 4, 2013}}</ref> * [[Matt Jones (akteur)|Matt L. Jones]] as Kyle == Ontvangs == === Resensies === Op [[Rotten Tomatoes]] gee 53% van 137 beoordelaars die rolprent 'n positiewe resensie, met 'n gemiddelde telling van 5,5/10.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/home_2015/|title=Home (2015)|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media|Fandango]]|language=en|access-date=December 27, 2024}}</ref> Webwerf Metacritic bereik 'n telling van 55/100, gebaseer op 31 resensies, wat staan vir "Gemengd of Gemiddeld".<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/home-2015/|title=Home Reviews|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS Interactive]]|language=en|access-date=May 2, 2022}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Official website|https://www.dreamworks.com/movies/home}} * {{IMDb-titel|2224026}} * {{Metacritic rolprent|home-2015|Home}} * {{Mojo titel|happysmekday|Home}} * {{AllMovie titel|567485|Home}} * {{Rotten Tomatoes|id=home_2015|label=Home}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Engelse rolprente]] [[Kategorie:Animasierolprente]] [[Kategorie:Buddy-rolprente]] 5fs1hjku2uzlazm87y7f06wwrw57i2e 0 386728 2964656 2530514 2026-09-03T04:07:04Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964656 wikitext text/x-wiki :''Vir die Kerk op Bloed in [[Sint Petersburg]], sien [[Kerk van die Verlosser op Bloed]].'' {{Inligtingskas |naam = Kerk op Bloed |titel = |kleur = #E6E6B2 |beeld = Yekaterinburg cathedral on the blood 2007.jpg |beeld_wydte = 210px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Volle plaaslike naam |1 = Храм-на-Крови́ во и́мя Всех святы́х, в земле́ Росси́йской просия́вших |opskrif2 = Stad |2 = [[Jekaterinburg]] |opskrif3 = Land |3 = [[Rusland]] |opskrif4 = Denominasie |4 = [[Russies-Ortodokse Kerk]] |opskrif5 = Status |5 = Kapel |opskrif6 = Funksies |6 = Spesiale geleenthede |opskrif7 = Eerste sooi gespit |7 = 23 September 1992 |opskrif8 = Gebou |8 = 2000-'03 |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = }} [[Beeld:ChurchOn Blood.jpg|thumb|306px|Jekaterinburg se Kerk op Bloed is gebou op die plek waar die laaste tsaar en sy gesin tereggestel is.]] Die '''Kerk op Bloed''' in [[Jekaterinburg]] ([[Russies]]: Храм-на-Крови́ во и́мя Всех святы́х, в земле́ Росси́йской просия́вших, ''Chram-na-Krowi wo imja Fsjech swjatich, w zemle Rossijiskoi prosijafsjich'', "Kerk op Bloed ter ere van alle heiliges wat die land Rusland verlig") is 'n [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodokse kerkgebou]]. Dit staan op die terrein van die [[Ipatijef-huis]] in [[Jekaterinburg]], waar [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]], die laaste keiser van [[Rusland]], en sy gesin saam met lede van hulle huishouding tydens die Russiese Burgeroorlog deur [[Bolsjewis]]te doodgeskiet is en gedenk die [[Heilige|heiligverklaring]] van die Romanofs. ==Geskiedenis van die terrein== ===Ipatijef-huis=== {{Hoofartikel|Ipatijef-huis}} Die Ipatijef-huis, wat in die 1880's gebou is, was 'n ruim en moderne woning wat deur Nikolai Ipatijef besit is.<ref name="memorial">{{Cite web |url=http://www.romanov-memorial.com/Outside.htm |title=Ipatiev House - Romanov Memorial - Outside Tour<!-- Bot generated title --> |access-date=12 November 2021 |archive-date=13 Augustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813110602/http://www.romanov-memorial.com/Outside.htm |url-status=dead }}</ref> Die Oeralse Sowjet het hom twee dae kennis gegee om die huis te ontruim. Toe dit leeg was, het hulle 'n hoë, dubbele houtheining om die huis gebou om die Romanofs aan te hou en te vrywaar teen nuuskierige oë.<ref name="memorial" /> [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]], sy vrou, [[Prinses Alix van Hesse-Darmstadt|Aleksandra Fjodorowna]], en hulle dogter [[Groothertogin Maria Nikolajewna van Rusland|Maria]] het eerste in Jekaterinburg aangekom. Later het [[Groothertogin Olga Nikolajewna van Rusland|Olga]], [[Groothertogin Tatjana Nikolajewna van Rusland|Tatjana]], [[Groothertogin Anastasia Nikolajewna van Rusland|Anastasia]] en [[Aleksei Nikolajewitsj, tsarewitsj van Rusland|Aleksei]] by hulle aangesluit. Die Romanofs sou vir die laaste 78 dae van hulle lewe hier aangehou word. In 1974 is die huis as 'n "nasionale monument" aangewys, maar drie jaar later, op 22 September 1977, is dit gesloop. ===Romanof-moorde=== {{Hoofartikel|Moord op die Romanofs}} Ná die [[Februarie-rewolusie]] is die voormalige [[tsaar]] en sy gesin gevange geneem en aangehou. Hulle is eers op [[Tsarskoje Selo]] aangehou, toe [[Tobolsk]] en is eindelik na Jekaterenburg geskuif. Met die nadering van die stad deur die [[Tsjeggo-Slowakye|Tsjeggo-Slowaakse]] Legioen (wat aan die kant van die [[Wit Leër]] teen die [[Bolsjewis]]te geveg het), is gevrees hulle sou die keiserlike gesin probeer bevry. Plaaslike leiers, ná beraadslaging met [[Moskou]], het besluit om die Romanofs te vermoor. In die vroeë oggend van 16-17 Julie is die gesin na die kelder van die Ipatijef-huis geneem en doodgeskiet en met bajonette doodgesteek.<ref name="eyew">[http://www.eyewitnesstohistory.com/nicholas.htm The Execution of Tsar Nicholas II, 1918<!-- Bot generated title -->]</ref> Die Tsjeggo-Slowaakse Legioen het die stad minder as 'n week later bereik. ==Die kerk== Op 20 September 1990 het die Swerdlofsk-sowjet die terrein aan die [[Russies-Ortodokse Kerk]] oorhandig vir die bou van 'n gedenkkapel. Nadat die oudtsaar en sy gesin tot [[heilige]]s verklaar is, het die Kerk begin met die beplanning van 'n kerk.<ref name="byzantines">[http://www.byzantines.net/byzcathculture/churchonblood.html Byzantine Catholic Culture - The Church On The Blood Ekaterinburg<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211203511/http://www.byzantines.net/byzcathculture/churchonblood.html |date=2007-02-11 }}</ref> Bouwerk het in 2000 begin. Die kompleks sluit twee kerke in, asook 'n kloktoring, anneks en 'n museum wat aan die Romanofs gewy is;<ref name="byzantines" /> die altaar van die hoofkerk is reg bo die plek van die teregstelling. Die kompleks dek altesaam 2&nbsp;760&nbsp;m². Op 16 Julie 2003, presies 85 jaar ná die teregstelling, is die kerk ingewy.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3072229.stm BBC News, Church marks killing of Russian tsar]</ref> In 2003 het president [[Wladimir Poetin]] en die Duitse kanselier [[Gerhard Schröder]] in Jekaterinburg ontmoet en die kerk besoek.<ref>[http://en.kremlin.ru/events/president/news/29519 President Vladimir Putin and German Chancellor Gerhard Schroeder visited the Church-on-the-Blood of All the Saints that Shone in the Russian Land]</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Church on the Blood, Yekaterinburg}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Church of All Saints, Yekaterinburg}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerkgeboue in Rusland]] qhytf1d1iwdc3qf24j3hlc489vci9dc 0 387127 2964657 2729441 2026-09-03T04:37:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964657 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | name = Killarney Gardens | settlement_type = Nywerheidsgebied van [[Kaapstad]] | image_skyline = | image_alt = | pushpin_map = Wes-Kaap | coordinates = {{coord|33.827|S|18.533|E|region:ZA|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Suid-Afrika]] | subdivision_type1 = Provinsie | subdivision_name1 = [[Wes-Kaap]] | subdivision_type2 = | subdivision_type3 = Metroraad | subdivision_name3 = [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]] | subdivision_type4 = | established_title = | leader_title = Raadslid | leader_name = Joy McCarthy ([[Demokratiese Alliansie|DA]]) | area_footnotes = <ref name="census2011">{{cite web |title=Killarney Gardens |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/199013018 |website=census2011.adrianfrith.com |access-date=16 April 2021}}</ref> | area_total_km2 = 1.09 | population_footnotes = <ref name="census2011" /> | population_total = 0 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = | timezone1 = [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] | utc_offset1 = +2 | postal_code_type = Poskode | postal_code = 7441<ref>{{cite web |title=Killarney Gardens, City of Cape Town - Postcode - 7441 |url=https://www.southafricapostcode.com/western-cape-city-of-cape-town-killarney-gardens-7441.html |website=South Africa Post Code |access-date=16 April 2021}}</ref> | postal2_code_type = | postal2_code = | area_code_type = Skakelkode | area_code = 021 }} '''Killarney Gardens''' is 'n nywerheidsgebied in [[Kaapstad]] met geen inwoners of huishoudings nie.<ref>{{Cite web|url=https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Maps%20and%20statistics/2011_Census_CT_Suburb_Killarney_Gardens_Profile.pdf|title=City of Cape Town – 2011 Census Suburb Killarney Gardens|website=resource.capetown.gov.za|access-date=16 April 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083008/https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Maps%20and%20statistics/2011_Census_CT_Suburb_Killarney_Gardens_Profile.pdf|url-status=dead}}</ref> Dit is sowat 30 minute van die [[Kaapstad-hawe|hawe]] en die [[Kaapstad Internasionale Lughawe|lughawe]] af geleë en tussen die [[N1 (Suid-Afrika)|N1]], die [[N7 (Suid-Afrika)|N7]] en Plattekloofweg geleë.<ref>{{Cite web|url=https://www.bondstr.co.za/area-profiles/killarney-gardens/|title=Killarney Gardens Area Info|website=Bondstr|access-date=16 April 2021|archive-date= 8 Junie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160608092506/http://www.bondstr.co.za/area-profiles/killarney-gardens/|url-status=dead}}</ref> Naburige voorstede sluit Milnerton Rural, Dunoon, Richwood en Flamingovlei in. Die wyksraadslid vir die gebied is Joy McCarthy van die [[Demokratiese Alliansie]].<ref>{{Cite web|url=https://www.capetown.gov.za/Family%20and%20home/Meet-the-City/City-Council/find-your-councillor-ward-or-subcouncil/view-councillor?CouncillorId=8368|title=Councillor details|website=City of Cape Town|access-date=16 April 2021|archive-date=27 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227042734/https://www.capetown.gov.za/Family%20and%20home/Meet-the-City/city-council/find-your-councillor-ward-or-subcouncil/view-councillor?CouncillorId=8368|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Voorstede van Kaapstad]] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] 5neyi3vkmh7qy555jmf0wtnec058k3w 0 391435 2964689 2508015 2026-09-03T06:32:55Z Aliwal2012 39067 /* BRM V16 */ 2964689 wikitext text/x-wiki '''British Racing Motors''' ('''BRM''') was 'n Britse [[Formule Een]][[Motorsport|-motorrenspan]]. Dit is in 1945 gestig en was gebaseer in die markdorp Bourne in [[Lincolnshire]]. BRM het van 1951 tot 1977 aan 197 Grands Prix deelgeneem en sewentien gewen. BRM het die vervaardigerstitel in 1962 gewen toe sy jaer [[Graham Hill]] wêreldkampioen geword het. In 1963, 1964, 1965 en 1971 het BRM tweede gekom in die vervaardigerskompetisie. [[Lêer:1950_BRM_Type_15.JPG|duimnael|250x250px|Die V16-aangedrewe BRM Tipe 15]] == Geskiedenis == BRM is net ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] deur Raymond Mays gestig, wat voor die oorlog verskeie heuwelklim- en padrenmotors onder die ERA-handelsmerk gebou het, en Peter Berthon, 'n jarelange medewerker. Mays se vooroorlogse suksesse (en toegang tot vooroorlogse [[Mercedes-Benz]]- en [[Auto Union]] -ontwerpdokumente) het hom geïnspireer om 'n geheel-Britse grand prix-motor vir die na-oorlogse era te bou as 'n nasionale prestigeprojek, met finansiële en industriële ondersteuning van die Britse motorbedryf en sy verskaffers gekanaliseer deur 'n trustfonds. [[Lêer:Rodriguez,_Pedro_-_BRM_1968.jpg|duimnael|300x300px| Pedro Rodríguez met BRM 1968]] 'n Fabriek is opgerig in Spalding Road, Bourne, [[Lincolnshire]], agter Eastgate House, Mays se gesinshuis. Dit is in 1944 kortliks opgekommandeer as huisvesting vir die Valskermregiment. Verskeie mense betrokke by ERA het na die firma teruggekeer om vir BRM te werk, insluitend Harry Mundy en Eric Richter. Die span het ook toegang gehad tot 'n toetsfasiliteit by die Folkingham-vliegveld. == BRM V16 == Die Tipe 15, die benaming vir die V16-motor, het sy eerste twee renne gewen, die Formule Libre- en [[Formule Een]]-byeenkomste by Goodwood in September 1950, bestuur deur Reg Parnell. Die motor sou egter nooit weer so suksesvol wees nie. Die enjin was onbetroubaar en moeilik om te ontwikkel, en die span was nie opgewasse vir die taak om die situasie te verbeter nie. 'n Rits mislukkings het baie verleentheid veroorsaak, en die probleme was nog onopgelos toe die ''Commission Sportive Internationale'' in 1952 aangekondig het dat vir 1954 'n nuwe enjinformule van 2,5 liter natuurlik geaspireerde of 750&nbsp;cc superaangejaag in werking sou tree. <!-- == Verwysings == --> {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] mawry9ojxhun7t9vk98h5i7erq32pe9 0 395862 2964508 2924400 2026-09-02T12:50:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964508 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = Frontier Airlines | image = Frontier Airlines logo.svg | image_size = | caption = | IATA = F9<ref>{{cite book |title=Foundations of Airline Finance: Methodology and Practice |isbn=978-1-317-80249-5 |oclc=895660773 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=FVRWBQAAQBAJ |via=Google Books |publisher=Routledge |year=2014 |first1=Bijan |last1=Vasigh |first2=Kenneth |last2=Fleming |first3=Barry |last3=Humphreys}}</ref> | ICAO = FFT<ref name="callsigns" /> | callsign = FRONTIER FLIGHT<ref name="callsigns">{{cite web |url=https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/7340.2H_Bsc_dtd_3-29-18.pdf |title=ORDER JO 7340.2H Contractions |date=March 29, 2018 |last=Kurywchak |first=Sharon |website=faa.gov |access-date=May 1, 2018 |pages=3–1–46 }}</ref> | founded = {{start date|1994|2|8|df=yes}} | commenced = {{start date|1994|7|5|df=yes}}<ref>{{cite web | url=https://www.flyfrontier.com/who-we-are/company-info/our-history/1993-1998 |title=Frontier Airlines – Our History, 1993–1998 |publisher=Frontier Airlines |access-date=July 5, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524031626/http://www.flyfrontier.com/who-we-are/company-info/our-history/1993-1998 |archive-date=24 May 2013 }}</ref> | ceased = | hubs = [[Denver Internasionale Lughawe|Denver]] | focus_cities = {{Unbulleted list | [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta]]<ref name="NewFocusCities">{{cite news |title=Frontier Increases its Focus on Atlanta. |last=Maslen |first=Richard |work=Routes Online |publisher=Routes |url=http://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/247448/frontier-increases-its-focus-on-atlanta/ |date=February 25, 2015 |access-date=April 25, 2018 |archive-date= 6 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206103010/https://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/247448/frontier-increases-its-focus-on-atlanta/ |url-status=dead }}</ref> | [[Midway Internasionale Lughawe|Chicago–Midway]]<ref>{{cite news |title=MDW becomes Frontier's primary airport in Chicago |url=https://news.flyfrontier.com/frontier-airlines-launches-new-nonstop-routes-from-chicago-midway--mdw-becomes-frontiers-primary-airport-in-chicago/|date=April 28, 2022|access-date=May 10, 2022 |work=Frontier Airlines News |url-access=limited }}</ref> | [[Cleveland Hopkins Internasionale Lughawe|Cleveland]]<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/todayinthesky/2014/03/21/frontier-airlines-tabs-cleveland-as-newest-focus-city/6680885/| title=Frontier Airlines tabs Cleveland as newest focus city| first=Ben |last=Mutzabaugh |date=March 21, 2014 |work=USA Today |access-date=April 25, 2018 }}</ref> | [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth]] (begin Mei 2023)<ref>{{cite web | url=https://news.flyfrontier.com/frontier-airlines-to-open-a-crew-base-at-dallas-fort-worth-international-airport/ | title=Frontier Airlines to Open a Crew Base at Dallas Fort Worth International Airport }}</ref> | [[Harry Reid Internasionale Lughawe|Las Vegas]]<ref>{{cite news |title=Frontier adding Las Vegas flights, local crew base |url=https://www.reviewjournal.com/business/tourism/frontier-adding-las-vegas-flights-local-crew-base/ |work=Las Vegas Review-Journal |date=May 4, 2017 |last=Marroquin |first=Art |access-date=April 25, 2018 }}</ref> | [[Miami Internasionale Lughawe|Miami]]<ref>{{cite web|url=https://www.anna.aero/2017/10/11/frontier-airlines-route-droppings-revealed-23-airport-pairs-no-longer-served-with-ohare-and-atlanta-seeing-biggest-changes/|title=Frontier Airlines' route droppings revealed; 23 airport pairs no longer served|date=October 11, 2017|website=anna.aero|access-date=28 November 2022|archive-date=10 Desember 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210090723/https://www.anna.aero/2017/10/11/frontier-airlines-route-droppings-revealed-23-airport-pairs-no-longer-served-with-ohare-and-atlanta-seeing-biggest-changes/|url-status=dead}}</ref> | [[Orlando Internasionale Lughawe|Orlando]]<ref>{{cite web|url=https://www.orlandosentinel.com/business/os-frontier-hiring-attendants-20150826-story.html|title=Frontier Airlines to hire 200 flight attendants in Orlando|first=Dan|last=Tracy|website=orlandosentinel.com}}</ref> | [[Philadelphia Internasionale Lughawe|Philadelphia]]<ref>{{cite web |title=Frontier Airlines' rapid network changes continue. A return to Philadelphia, now with a ULCC mindset |url=http://centreforaviation.com/analysis/frontier-airlines-rapid-network-changes-continue-a-return-to-philadelphia-now-with-a-ulcc-mindset-204809 |date=January 14, 2015 |website=Insights > Analysis |publisher=CAPA—Centre for Aviation |access-date=April 25, 2018 }}</ref> | [[Phoenix Sky Harbor Internasionale Lughawe|Phoenix–Sky Harbor]]<ref>{{cite web|url=https://news.flyfrontier.com/frontier-airlines-to-open-new-crew-base-at-phoenix-sky-harbor-international-airport/ |title=Frontier Airlines to Open New Crew Base at Phoenix Sky Harbor International Airport |publisher=News.flyfrontier.com |date=2022-03-01 |access-date=2022-03-16}}</ref> | [[Tampa Internasionale Lughawe|Tampa]]<ref>{{cite web|url=https://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/295169/frontier-to-open-tampa-base-signals-atlanta-intention/ |title=Frontier to open Tampa base, signals Atlanta intention &#124; Routes |publisher=Routesonline.com |date= |access-date=2022-03-16}}</ref> | [[Trenton–Mercer Lughawe|Trenton]]<ref>{{cite news |url=http://www.aviationpros.com/news/10853360/frontier-airlines-will-make-trentons-airport-its-east-coast-base |title=Frontier Airlines will make Trenton's airport its East Coast base |via=Aviationpros.com |date=January 15, 2013 |access-date=March 21, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201150119/http://www.aviationpros.com/news/10853360/frontier-airlines-will-make-trentons-airport-its-east-coast-base |archive-date=February 1, 2013 |work=The Philadelphia Inquirer |last=Loyd |first=Linda }}</ref> }} | frequent_flyer = FRONTIER Miles | fleet_size = 116 | destinations = 110 | parent = Indigo Partners | headquarters = [[Denver]], Colorado, United States | key_people = {{unbulleted list | {{nowrap|Bill Franke (Voorsitter)}} | {{nowrap|Barry L. Biffle ([[President]], [[HUB]])}} }} | revenue = {{increase}} VS$2,06 miljard (2021) | operating_income = {{increase}} VS$-117 miljoen (2021) | net_income = {{increase}} VS$-102 miljoen (2021) | num_employees = 5&nbsp;481 (2021) | website = {{URL|flyfrontier.com}} | notes = }} '''Frontier Airlines''' is 'n groot [[Laekosteredery|ultra-laekoste]] Amerikaanse lugdiens met sy hoofkwartier in [[Denver|Denver, Colorado]]. Frontier bedryf vlugte na meer as 100 bestemmings regdeur die Verenigde State en 31 internasionale bestemmings, en het meer as 3 000 personeel in diens.<ref>{{Cite news|url=https://www.flyfrontier.com/about-us/|title=About Us|work=Frontier Airlines|access-date=August 29, 2018|language=en-US}}</ref> Die lugdiens is 'n filiaal en bedryfshandelsmerk van Indigo Partners, LLC, en handhaaf 'n [[Spil (lughawe)|spilpunt]] by [[Denver Internasionale Lughawe]] met talle [[Spil (lughawe)|fokusstede]] regoor die VSA. == Geskiedenis == === 1990's === [[Lêer:Frontier_Boeing_737-300.jpg|duimnael|'n Frontier Boeing 737-300 in die oorspronklike 1994-kleur. Frontier het sy laaste [[Boeing 737|737]] in 2005 afgelê.]] Frontier Airlines is gestig deur Frederick W. "Rick" Brown ('n [[United Airlines]]-vlieënier), sy vrou Janice Brown en Bob Schulman, laasgenoemde twee het by die oorspronklike Frontier Airlines (1950–1986) gewerk.<ref name="CaptainX">{{Cite news|last=Kesmodel|first=David|title=The secret of Captain X|newspaper=Rocky Mountain News|date=14 Februarie 2004|url=http://www.rockymountainnews.com/drmn/business/article/0,1299,DRMN_4_2654623,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040215112344/http://www.rockymountainnews.com/drmn/business/article/0,1299,DRMN_4_2654623,00.html|archive-date=14 Februarie 2004|access-date=26 Januarie 2020}}</ref> In 1993 het Continental Airlines vlugte vanaf Denver se Stapleton Internasionale Lughawe afgeskaal, en die drie het 'n huurlugredery met die naam ''AeroDenver Travel Services'' voorgestel om die vraag op internasionale roetes te vul, moontlik in vennootskap met Condor Airlines. Om die maatskappy te bestuur, het hulle MC “Hank” Lund as uitvoerende hoof en Sam Addoms as uitvoerende vise-president en tesourier (later uitvoerende hoof) aangestel.<ref name="CaptainX"/> Aangesien Continental se Denver-nadeel laat in 1993 in omvang uitgebrei het, het die voorgestelde lugredery gedraai om streeksroetes te vul en die naam Frontier Airlines aangeneem. Die maatskappy is in Mei 1994 bekend gestel.<ref name="CaptainX"/> Geskeduleerde vlugte het op 5 Julie 1994 begin met [[Boeing 737|Boeing 737-200]]-stralervliegtuie tussen Denver en vier stede in Noord-Dakota.<ref name="AfterMourning2">{{Cite news|title=Airline Has New Frontier 8 Years After Mourning|url=https://www.deseret.com/1994/7/4/19118084/airline-has-new-frontier-8-years-after-mourning|newspaper=Deseret News|agency=Associated Press|date=4 Julie 1994|access-date=26 Januarie 2020}}</ref> Ongeveer driekwart van sy 180 werknemers, en baie bestuurders, het vir die oorspronklike Frontier Airlines gewerk. Teen Januarie 1995 het Frontier sy roetenetwerk vanaf Denver uitgebrei en het bestemmings in New Mexico, Montana, Noord-Dakota, Texas, Nevada, Nebraska en Arizona bedien.<ref name="McGill">{{Cite web|url=https://www.mcgill.ca/iasl/files/iasl/aspl_614_the_new_frontier.pdf|title=The New Frontier: A Case Study|last=Dempsey|first=Paul Stephen|date=13 Mei 2015|website=mcgill.ca|access-date=26 Januarie 2020}}</ref> Soos die oorspronklike lugredery met dieselfde naam, het die nuwe Frontier 'n spilpunt by Denver bedryf en vir die eerste nege jaar die slagspreuk "The Spirit of the West" gebruik wat bo die vensters en net agter die lopende letters "Frontier" op die romp van hul vliegtuie vertoon is. In 1999 het Frontier ooreenkomste onderteken om [[Airbus A318]]- en [[Airbus A319|A319]]-stralervliegtuie te begin koop en huur en het ook [[Boeing 737|Boeing 737-300]]-stralervliegtuie by sy vloot gevoeg. Teen September 1999 het die lugredery ook bestemmings van kus tot kus in die VSA bedien. === 2000's === [[Lêer:Airbus_A318-111,_Frontier_Airlines_AN0478347.jpg|duimnael|'n Frontier Airbus A318 in die kleur wat in 2001 bekendgestel is. Frontier was die eerste operateur van die A318.]] Frontier het sy eerste Airbus-vliegtuig ('n A319) in 2001 in ontvangs geneem en terselfdertyd daarmee DirecTV in-vlug-televisie saam met 'n nuwe maatskappy-kleurskema bekend gestel. Frontier Airlines was die bekendstellingskliënt van die Airbus A318 in 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2003/05/a318-is-certificated-as-newest-and-smallest-airbus-aircraft.html|title=A318 is certificated as newest and smallest Airbus aircraft|publisher=Airbus|language=en|access-date=December 18, 2019}}</ref> Teen die middel van April 2005 het Frontier amptelik 'n slegs-Airbus-vloot geword nadat sy laaste Boeing 737 onttrek is.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizjournals.com/denver/stories/2005/05/02/daily26.html|title=Frontier adds 38th Airbus A319 to its fleet|website=bizjournals.com|access-date=December 18, 2019}}</ref> Jeff Potter is in 2002 as uitvoerende hoof aangestel.<ref name="McGill"/> As deel van sy plan om mededingend te bly in reaksie op die toetrede van [[Southwest Airlines]] tot Denver, het die maatskappy vroeg in 2006 'n herorganisasie ondergaan. Op 3 April 2006 het Frontier Frontier Airlines Holdings (FRNT), 'n houermaatskappy wat in Delaware geïnkorporeer is, geskep om voordeel te trek uit gunstige belastingwette in daardie staat. Die korporatiewe hoofkwartier het nie Colorado verlaat nie.<ref>{{Cite web|url=http://www.frontierairlines.com/frontier/who-we-are/company-info/fact-sheet.do|title=Fact Sheet|date=1 November 2006|publisher=Frontier Airlines|archive-url=https://web.archive.org/web/20061017101623/http://www.frontierairlines.com/frontier/who-we-are/company-info/fact-sheet.do|archive-date=17 Oktober 2006|access-date=1 November 2006}}</ref> In 2007 het Frontier 'n filiaal vir pendellugdiens, '''Lynx Aviation''', Inc., onder voorsitterskap van dr. Paul Stephen Dempsey, gestig.<ref name="McGill"/> Dieselfde jaar het Jeff Potter die maatskappy verlaat en is vervang deur Sean Menke van [[Air Canada]] as uitvoerende hoof.<ref>{{cite news|url=https://www.aviationpros.com/home/news/10386507/after-a-round-trip-that-took-him-to-air-canada-and-back-president-and-ceo-sean-menke-is-frontier-airlines-new-flying-ace|work=aviationpros|title=Jeff Potter left the company and was replaced by Air Canada's Sean Menke as CEO}}</ref> Op 24 Januarie 2007 is Frontier deur die Verenigde State se Departement van Vervoer as 'n groot vervoerder aangewys.<ref>{{Cite news|url=http://media.frontierairlines.com/article_display.cfm?article_id=4156|title=Frontier Airlines Offers a Major Sale From a Major Airline!|publisher=Frontier Airlines|access-date=May 17, 2012|archiveurl=https://archive.today/20120709225314/http://media.frontierairlines.com/article_display.cfm?article_id=4156|archivedate=July 9, 2012|date=January 24, 2007}}</ref> Op 11 Januarie 2007 het Frontier Airlines 'n 11-jaar diensooreenkoms met [[Republic Airways]] onderteken. Kragtens die ooreenkoms sou Republic 17 Embraer 170 -vliegtuie met 76 sitplekke vir die voormalige Frontier JetExpress-bedrywighede bedryf. Toe die kontrak in April 2008 gekanselleer is, het Republic Airways 11 vliegtuie vir Frontier Airlines bedryf, met die oorblywende ses vliegtuie wat na verwagting teen Desember 2008 by die vloot sou aansluit. Met die integrasie van Republic-vliegtuie is die 'JetExpress'-aanduiding verwyder. Na die staking van Horizon se dienste vir Frontier in Desember 2007, is alle vlugte wat deur Republic bedryf is, verkoop en bemark as "Frontier Airlines, bedryf deur Republic Airways."<ref>{{cite news|title=Frontier Airlines signs up Republic as regional carrier|url=https://www.newspapers.com/image/539532906/?terms=Frontier%2BAirlines|access-date=January 3, 2020|via=Newspapers.com|issue=January 12, 2007|work=The Daily Sentinel|language=en}}</ref> Die eerste mark wat spesifiek vir die Embraer 170 geskep is, was Louisville, Kentucky, wat op 1 April 2007 begin het. Diens aan Louisville is in Augustus 2008 opgeskort, maar het in April 2010 weer begin.<ref>{{cite news|title=Frontier to return with daily flight to Denver|url=https://www.newspapers.com/image/181484510/?terms=Frontier%2BAirlines%2BLouisville|access-date=January 3, 2020|via=Newspapers.com|date=October 23, 2009|work=The Courier-Journal|language=en}}</ref> Vlugte wat deur Republic Airlines bedryf is, het versnaperinge en drankies invlug aangebied soortgelyk aan Frontier se hooflynvlugte. Anders as Frontier se vliegtuie en as gevolg van die aard van kontraktering met streeksvliegtuie, was hierdie Embraer 170-vliegtuie nie met LiveTV toegerus nie.<ref>{{cite news|title=Frontier Sends Roomier Jet to El Paso|url=https://www.newspapers.com/image/432663225/?terms=frontier%2Bairlines%2Bembraer%2B170%2Brepublic|access-date=December 18, 2019|via=Newspapers.com|issue=March 7, 2007|work=El Paso Times|language=en}}</ref> Op 10 April 2008 het Frontier aansoek gedoen om Hoofstuk 11-bankrotskap in reaksie op die voorneme van sy kredietkaartverwerker, First Data, om aansienlike opbrengste uit kaartjieverkope te weerhou.<ref>{{cite news|last1=Bowley|first1=Graham|title=Frontier Airlines Files for Bankruptcy|url=https://www.nytimes.com/2008/04/12/business/12frontiercnd.html|access-date=January 28, 2020|work=The New York Times|date=April 12, 2008}}</ref><ref>{{cite book|title=Airways: A Global Review of Commercial Flight, Volume 15|year=2008|publisher=Airways International, Incorporated|page=15|url=https://books.google.com/books?id=LkYtAQAAMAAJ&q=On+April+10,+2008,+Frontier+airlines+Chapter+11+bankruptcy+first+data+ticket+sales|access-date=January 28, 2020|language=en}}</ref> Volgens Frontier se persverklaring, "Hierdie verandering in praktyk sou 'n wesenlike verandering aan ons kontantvoorspellings en sakeplan veroorsaak. Onbeheers sou dit ernstige beperkings op Frontier se likiditeit geplaas het. . ." Werksaamhede by die redery het egter ononderbroke voortgegaan, aangesien Hoofstuk 11-bankrotskap die [[Onderneming|korporasie]] se bates beskerm het en herstrukturering toegelaat het om lewensvatbaarheid op lang termyn te verseker.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/topstories/2008/04/11/frontier-airline-update-markets-equity-cx_mlm_0411markets24.html/|title=Frontier Airlines Not Grounded Yet|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128234134/https://www.forbes.com/topstories/2008/04/11/frontier-airline-update-markets-equity-cx_mlm_0411markets24.html/|archive-date=January 28, 2020|access-date=January 28, 2020}}</ref> Na maande se verliese het Frontier Airlines berig dat hulle hul eerste wins gedurende die maand van November 2008 gemaak het, met VS$2,9 miljoen in netto inkomste vir die maand.<ref>{{cite news|url=http://www.rockymountainnews.com/news/2008/dec/29/frontier-stanches-losses-wth-november-profit/|title=Frontier Reports First Profits in Chapter 11|last=Walsh|first=Chris|date=December 29, 2008|work=Rocky Mountain News|archive-url=https://web.archive.org/web/20090103001353/http://www.rockymountainnews.com/news/2008/dec/29/frontier-stanches-losses-wth-november-profit/|archive-date=January 3, 2009|url-status=dead|location=Denver, Colorado}}</ref> Op 22 Junie 2009 het Frontier Airlines aangekondig dat, hangende die goedkeuring van die bankrotskaphof, Republic Airways Holdings, die Indianapolis-gebaseerde moedermaatskappy van Republic Airways, alle bates van Frontier vir die bedrag van VS$108&nbsp;miljoen sal verkry. Frontier Airlines sou dus 'n volfiliaal van Republic word.<ref>{{Cite press release|title=Republic Airways to Serve as Equity Sponsor for Frontier's Exit from Bankruptcy|date=June 22, 2009|location=Indianapolis|url=http://www.republicair.com/pdf/F9.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715173850/http://www.republicair.com/pdf/F9.pdf|archivedate=July 15, 2011}}</ref> Vyf weke later op 30 Julie het [[Southwest Airlines]] egter in Dallas aangekondig dat hy 'n mededingende bod van VS$113,6&nbsp;miljoen sou maak vir Frontier met voornemens om Frontier ook as 'n volfiliaal te bedryf, maar dat dit Frontier-hulpbronne geleidelik in huidige Southwest-bedryfsbates sal invou.<ref>{{cite news|last1=Maynard|first1=Micheline|title=Southwest Airlines Set to Make a Counteroffer for Frontier|url=https://www.nytimes.com/2009/07/31/business/31air.html|access-date=January 28, 2020|work=The New York Times|date=July 30, 2009}}</ref> Tydens 'n likwidasieveiling op 13 Augustus 2009 het Republic Airways Holdings Frontier Airlines en sy streeklugredery, Lynx Aviation, as volfiliale verkry.<ref>{{cite news|url=http://www.biztimes.com/daily/2009/8/14/republic-airways-to-acquire-frontier-airlines|title=Republic Airways to Acquire Frontier Airlines|date=August 14, 2009|work=BizTimes Daily|access-date=August 14, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929155145/http://www.biztimes.com/daily/2009/8/14/republic-airways-to-acquire-frontier-airlines|archive-date=September 29, 2011|url-status=dead|publisher=BizTimes Media|location=Wisconsin}}</ref> Op 1 Oktober het Republic die transaksie voltooi, en Frontier het amptelik bankrotskap vrygespring as 'n nuwe lugredery.<ref>{{Cite news|date=1 Oktober 2009|title=Frontier Airlines Emerges from Chapter 11 Protection|publisher=Frontier Airlines|url=http://media.frontierairlines.com/article_display.cfm?article_id=5163|access-date=August 4, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711045712/http://media.frontierairlines.com/article_display.cfm?article_id=5163|archivedate=July 11, 2011}}</ref> Aan die einde van 2009 het Republic begin om administratiewe poste te konsolideer en 140 poste van die Frontier Airlines Denver-hoofkwartier na Indianapolis verskuif.<ref>{{Cite news|url=https://www.bizjournals.com/denver/stories/2009/12/07/daily26.html|title=More Frontier Airlines jobs leaving Denver|last=Sealover|first=Ed|date=December 8, 2009|work=Denver Business Journal|access-date=April 28, 2018|url-access=limited}}</ref> Kort na Januarie 2010 het Republic Airways aangekondig dat hy al sy bestuurders na Indianapolis sou skuif.<ref>{{cite news|title=Republic Airlines Moving Executives to Indianapolis|url=https://www.newspapers.com/image/310723044/?terms=Republic%2BAirways%2Bexecutives%2Bto%2BIndianapolis|access-date=January 29, 2020|via=Newspapers.com|issue=January 15, 2010|work=The Times|place=Munster, Indiana|language=en}}</ref> Later in Februarie het die ''Denver Business Journal'' berig dat die hoofkwartier “binnekort” verskuif sal word. Ten spyte hiervan, volgens die ''Denver Business Journal'', sal Frontier Airlines steeds 'n plaaslike hoofkwartier in Denver handhaaf om opleidings-, bemarkings-, klantbesprekings- en skedulering- en beplanningspanne te huisves nadat sy huurkontrak op die gebou tot 2020 verleng is. In 2010 het Frontier se destydse uitvoerende hoof, Bryan Bedford, aan die realiteit TV-program ''Undercover Boss'' deelgeneem.<ref>{{Cite news|url=https://www.aol.com/2010/10/15/undercover-boss-frontier-airlines-bryan-bedford/|title=Frontier Airlines' Bryan Bedford: Riskiest Undercover Boss Yet|last=Mandell|first=Lisa Johnson|date=October 15, 2010|access-date=April 29, 2018|publisher=AOL|archive-date=28 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128102238/https://www.aol.com/2010/10/15/undercover-boss-frontier-airlines-bryan-bedford/|url-status=dead}}</ref> Aangesien Republic Airways Holdings in 2009 besig was om te bie om Frontier te verkry, was dit ook in die proses om Milwaukee-gebaseerde Midwest Airlines te verkry. Tydens die herfs en winter van 2009 het Republic sy twee nuwe verkrygings as aparte handelsmerke bedryf. Om doeltreffendheid te verbeter deur vliegtuigkapasiteit aan te pas by die roetevraag, het Republic egter begin om die vlote van die twee lugrederye te vermeng, en het 'n gedeelte van sy hoërkapasiteit-vliegtuie van Frontier met sy kleiner-kapasiteit vliegtuie van Midwest en omgekeerd omgeruil. Die skuif het egter verwarring onder die publiek veroorsaak, aangesien die twee handelsmerke nie dieselfde geriewe bied nie en nie ooreenstem met die geriewe wat op die vliegkaartjie genoem word nie. Gevolglik het Frontier en Midwest Airlines in die lente van 2010 aangekondig dat hul handelsmerke sou saamsmelt, met Frontier as die oorlewende handelsmerk.<ref>{{cite news|url=http://www.jsonline.com/business/90750954.html|title=New name for Midwest-Frontier airline: Frontier|work=Milwaukee Journal Sentinel|first=Tom|last=Daykin|date=April 13, 2010|access-date=April 13, 2010}}</ref> Dit was slegs 'n samesmelting van handelsmerke - geen Midwest Airlines-vliegtuig is ooit deur Frontier bedryf nie, aangesien alle Midwest Airlines-vlugte teen hierdie tyd namens hom deur ander Republic Airways Holdings-filiale bedryf is.<ref>{{cite news|title=Republic putting on a new face|url=https://www.newspapers.com/image/126291399/?terms=Frontier%2BAirlines%2Bbrand%2Bmerger%2BMidwest|access-date=January 3, 2020|via=Newspapers.com|work=The Indianapolis Star|date=March 21, 2010|language=en}}</ref> Op 13 April 2011 het Frontier 'n nuwe filiaal, '''Frontier Express''', gestig wat beplan was om die lugdiens se kleiner vliegtuie te bedryf met ander dienste as dié wat op volgrootte vliegtuie beskikbaar is.<ref>{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2011/04/13/travel/main20053727.shtml|title=Frontier Airlines cuts fee for changing tickets|work=CBS News|date=April 13, 2011|access-date=April 19, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110418120233/http://www.cbsnews.com/stories/2011/04/13/travel/main20053727.shtml|archive-date=April 18, 2011|url-status=dead}}</ref> Na die volle samesmelting en integrasie van Frontier en Midwest Airlines in Oktober 2010, het Frontier en sy streeksvennote meer as 100 daaglikse vlugte vanaf die Milwaukee-spilpunt bedryf. Op 9 September 2011 het Frontier die publiek egter in kennis gestel van 'n vermindering van 40% van aankomende en vertrekkende vlugte vanaf MKE. Saam met hierdie vermindering van vlugte het die maatskappy ongeveer 140 werknemers van die MKE-stasie afgelê. Dit het ingesluit, maar was nie beperk nie tot: onderhoud, versorgingsdienste, vluglyn en hekke.<ref>{{cite news|url=http://www.todaystmj4.com/news/local/129554838.html|title=Frontier Airlines layoffs|work=Todaystmj4.com|date=September 9, 2011|access-date=September 9, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818162527/http://www.todaystmj4.com/news/local/129554838.html|archive-date=August 18, 2012|url-status=dead}}</ref> In 'n poging om op streekskontrakvlugte vir groot lugrederye te fokus, het Republic Airways Holdings in Januarie 2012 sy voorneme aangekondig om Frontier te verkoop of uit te swaai.<ref name="prIndigoAcquires3">{{cite news|title=Republic Airways to Sell Frontier for $36M|url=https://www.newspapers.com/image/106639312/?terms=frontier%2Bairlines%2Bindigo%2B145%2Bmillion%2Blow%2Bcost%2Bcarrier|access-date=January 29, 2020|via=Newspapers.com|date=October 2, 2013|work=The Indianapolis Star|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.businessweek.com/lifestyle/travelers_check/archives/2011/11/does_frontier_have_a_future.html|title=Does Frontier Have a Future?|magazine=BusinessWeek|date=November 8, 2011|access-date=May 17, 2012}}</ref> Op 26 Januarie 2012 het Republic Airways Holdings die voormalige uitvoerende hoof van [[US Airways]] en Gate Gourmet, David Siegel, as president en uitvoerende hoof van Frontier Airlines aangestel. Republic het ook nuwe senior beamptes vir Frontier se finansiële en kommersiële span bygevoeg. Siegel en ander Frontier-bestuurders het na Denver verhuis waar Frontier sy hoofkwartier het om die bestuur van alle aspekte van Frontier tydens sy skeidingsproses van Republic te fasiliteer en die transformasie daarvan in 'n ultra-laekostediens voort te sit.<ref name="phx.corporate-ir.net">{{Cite press release|url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=131107&p=irol-newsArticle&ID=1653296&highlight=|title=Republic Airways Names New Frontier CEO, President and Interim COO|date=January 26, 2012|access-date=May 17, 2012|archiveurl=https://archive.today/20130113011642/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=131107&p=irol-newsArticle&ID=1653296&highlight=|archivedate=January 13, 2013}}</ref> [[Lêer:Frontier_Airlines_A321.jpg|duimnael| Frontier Airbus A321-200 in die 2014-kleure]] In 2014 het Frontier aangekondig dat dit na 'n [[Laekosteredery|ultra-laekostediens]] gaan oorskakel.<ref>{{Cite web|url=http://www.bizjournals.com/denver/news/2015/01/19/frontier-airlines-owner-hints-at-mergers-ahead.html|title=Frontier Airlines owner hints at mergers ahead among low-cost carriers|date=January 19, 2015|website=Denver Business Journal|access-date=April 3, 2015}}</ref> Frontier het ook aangekondig dat hy verskeie vlugte en werkgeleenthede by sy Denver-spilpunt sal sny en dit na verskillende markte sal oorskakel. Op 16 Januarie 2015 het Frontier aangekondig dat hy beide sy Denver- en Milwaukee-inbelsentrums sal sluit, 1 300 werknemers afdank en die poste uitkontrakteer aan die inbelsentrummaatskappy Sitel, wat 'n groot oproepsentrum vir Frontier in Las Cruces, Nieu-Meksiko, bedryf.<ref>{{Cite web|url=http://kdvr.com/2015/01/16/frontier-airlines-to-outsource-airport-reservations-jobs-in-denver/|title=Frontier Airlines to outsource 1,160 airport, reservations jobs in Denver|date=January 16, 2015|website=FOX31 Denver|access-date=April 3, 2015|archive-date= 4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404072846/https://kdvr.com/2015/01/16/frontier-airlines-to-outsource-airport-reservations-jobs-in-denver/|url-status=dead}}</ref> Frontier Airlines het in Junie 2015 by Spirit en Allegiant aangesluit deur sy tolvrye telefoonnommer vir kliëntediens te staak. In Desember 2016 het 'n winterweergebeurtenis vlootbedrywighede ontwrig en veroorsaak dat Frontier tot 70% van hul vlugte skielik tydens die hoogtepunt van die krisis vertraag of kanselleer het. Die naweek van 17 Desember het die storm groot vertragings by Frontier se Denver-spilpunt veroorsaak. Die gevolge van die storm is regdeur die vloot gevoel.<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/travel/flights/todayinthesky/2016/12/19/frontier-airlines-apologizes-after-weather-meltdown-denver/95621028/|title=Frontier Airlines apologizes after weather 'meltdown' in Denver|newspaper=USA Today|access-date=December 24, 2016}}</ref> Vlugte is vertraag of gekanselleer by lughawens regoor die land; in sommige gevalle was vliegtuie gereed om te vertrek, maar die lugredery het geen vars en beskikbare vlugspanne gehad om die vlugte te beman nie.<ref>{{Cite news|url=http://www.azfamily.com/story/34118591/frontier-airlines-passengers-frustration-reaches-boiling-point|title=Frontier Airlines passengers frustration reaches boiling point|last=Arab|first=Zahid|access-date=December 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224155452/http://www.azfamily.com/story/34118591/frontier-airlines-passengers-frustration-reaches-boiling-point|archive-date=December 24, 2016|url-status=dead}}</ref> Die hoof van Frontier se vlieëniersvakbond het 'n verklaring uitgereik waarin hy die maatskappye se hantering van die aangeleentheid gekritiseer en die lugredery met 'n "kaarthuis" vergelyk het.<ref>{{Cite news|url=http://www.thedenverchannel.com/news/investigations/head-of-frontier-pilots-union-compared-airline-to-a-house-of-cards|title=Head of Frontier pilots' union compared airline to a house of cards|last=Larson|first=Jace|date=December 22, 2016|newspaper=thedenverchannel.com|language=en-US|access-date=December 24, 2016}}</ref> === 2020's === In 2020 is klasgedinge teen Frontier geopen nadat die maatskappy geweier het om vliegkaartjies terug te betaal vir kliënte wat nie kon reis tydens die [[Covid-19-pandemie]] nie.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/06/12/travel/virus-airlines-private-arbitration.html|title=In Fine Print, Airlines Make It Harder to Fight for Passenger Rights|first=Sarah|last=Firshein|work=[[New York Times]]|date=June 12, 2020}}</ref> Die maatskappy het 'n deel van die VS$25 miljard in Amerikaanse regeringsfondse aanvaar om finansiële skade aan die lugrederybedryf tydens die uitbraak te vergoed.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/04/14/business/coronavirus-airlines-bailout-treasury-department.html|title=Crippled Airline Industry to Get $25 Billion Bailout, Part of It as Loans|first=Alan|last=Rappeport|work=[[New York Times]]|date=April 29, 2020}}</ref> Op 1 April 2021 het Frontier 'n aanvanklike openbare aanbod op die [[NASDAQ]]-beurs bekend gemaak. Die maatskappy het die tikker-simbool ULCC aangeneem, 'n verwysing na die maatskappy se ultra-laekoste diensverskaffer-sakemodel.<ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2021/03/08/budget-airline-frontier-airlines-files-for-an-ipo-again.html|title=Budget carrier Frontier Airlines files for an IPO again|work=CNBC|date=March 8, 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.marketwatch.com/story/frontier-ipo-prices-at-19-a-share-low-end-of-range-2021-04-01|title=Frontier IPO prices at $19 a share, low end of range|work=MarketWatch|date=April 1, 2021}}</ref> Vroeg in 2022 het Frontier gepoog om [[Spirit Airlines]], nog 'n VSA-gebaseerde ultralaekoste-lugdiens te bekom in 'n kontant-en-voorraad-transaksie van VS$2,8 miljard. Die ooreenkoms sou die vyfde grootste lugredery in die land geskep het.<ref>{{cite news|last=LeBeau|first=Phil|date=2022-02-07|title=Frontier and Spirit to merge creating fifth-largest airline in U.S.|url=https://www.cnbc.com/2022/02/07/frontier-and-spirit-to-merge-creating-5th-largest-airline-in-us.html|access-date=2022-02-07|website=CNBC|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Schaper|first1=David|last2=Hernandez|first2=Joe|date=2022-02-07|title=Frontier-Spirit merger promises better deals and service; critics aren't so sure|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2022/02/07/1078842162/spirit-frontier-spirit-airlines-merger|access-date=2022-02-09}}</ref> Nadat die voorstel aangekondig is, het JetBlue 'n mededingende aanbod gemaak om Spirit vir VS$3,6 miljard in kontant te verkry. Op 27 Julie 2022 het Spirit aangekondig dat sy aandeelhouers Frontier se aanbod verwerp het.<ref>{{Cite news|last=Chokshi|first=Niraj|date=2022-07-27|title=Spirit Airlines and Frontier call off a proposed merger.|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2022/07/27/business/spirit-airlines-frontier-jetblue.html|access-date=2022-07-27|issn=0362-4331}}</ref> In November 2022 het Frontier aangekondig dat hy vroeg in 2023 'n bemanningsbasis by [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe]] (DFW) sal vestig, en 'n hek in DFW Terminaal E sal byvoeg vir vlugte na bykomende bestemmings wat in April daardie jaar begin.<ref>{{cite news|last=Arnold|first=Kyle|date=November 3, 2022|title=Frontier Airlines adding crew base at DFW and flights to more destinations|url=https://www.dallasnews.com/2022/11/03/frontier-airlines-adding-crew-base-at-dfw-and-flights-to-more-destinations/|url-access=limited|work=The Dallas Morning News|location=Dallas, Texas|access-date=November 4, 2022}}</ref> == Korporatiewe sake == === Bestuursveranderinge === Dave Siegel het in Januarie 2012 die rol van [[Hoof- uitvoerende beampte|hoof uitvoerende beampte]] ingeneem.<ref name="CEO changes2">{{cite news|last=Koenig|first=David|date=May 13, 2015|title=Frontier Airlines CEO steps down citing personal reasons|work=Yahoo News|agency=Associated Press|url=https://news.yahoo.com/frontier-airlines-ceo-steps-down-173314043.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030090602/https://news.yahoo.com/frontier-airlines-ceo-steps-down-173314043.html|archive-date=October 30, 2015}}</ref> Siegel se ampstermyn het tot Mei 2015 gestrek, toe hy om persoonlike redes vertrek het en is opgevolg deur die maatskappy se voorsitter, Bill Franke, wat strategie en finansies sou bestuur.<ref name="CEO changes3">{{cite news|last=Koenig|first=David|date=May 13, 2015|title=Frontier Airlines CEO steps down citing personal reasons|work=Yahoo News|agency=Associated Press|url=https://news.yahoo.com/frontier-airlines-ceo-steps-down-173314043.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030090602/https://news.yahoo.com/frontier-airlines-ceo-steps-down-173314043.html|archive-date=October 30, 2015}}</ref> In April 2014 is Barry L. Biffle aangestel as die maatskappy se president,<ref>{{Cite press release|url=http://www.prweb.com/releases/2014/04/prweb11781049.htm|title=Frontier Airlines Appoints Barry L. Biffle as President|date=April 21, 2014|accessdate=April 27, 2018}}</ref> en na Siegel se vertrek, is Biffle getaak met die bestuur van die maatskappy se daaglikse bedrywighede.<ref name="CEO changes4">{{cite news|last=Koenig|first=David|date=May 13, 2015|title=Frontier Airlines CEO steps down citing personal reasons|work=Yahoo News|agency=Associated Press|url=https://news.yahoo.com/frontier-airlines-ceo-steps-down-173314043.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030090602/https://news.yahoo.com/frontier-airlines-ceo-steps-down-173314043.html|archive-date=October 30, 2015}}</ref> === Lugdiens handelsmerk === Van 1994 tot 2001 het die lugredery se kleurwerk bestaan uit "Frontier" titels in groen skrif op die voorste romp, 'n klein "Spirit of the West" slagspreuk, en wildfotografie op die stert van elke vliegtuig.<ref>{{Cite web|url=http://www.airliners.net/photo/Frontier-Airlines/Boeing-737-3L9/0238841/L/|title=Aviation Photo #0238841: Boeing 737-3L9 – Frontier Airlines}}</ref> Die meeste Boeing 737-vliegtuie het verskillende beelde aan beide kante gehad.<ref>{{Cite web|url=http://content.flyfrontier.com/who-we-are/animal-tales|title=Animal Tales|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424085310/http://content.flyfrontier.com/who-we-are/animal-tales|archive-date=April 24, 2015|access-date=April 14, 2015}}</ref> == Bestemmings == [[Lêer:Countries_in_which_Frontier_operates.svg|duimnael| Lande waarin Frontier bedrywig is<ref>{{Cite web|url=https://www.flightconnections.com/route-map-frontier-airlines-f9|title=Route map Frontier Airlines|date=31 October 2022|website=Flightconnections}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.flyfrontier.com/|title=Frontier Airways Online Booking|date=31 October 2022|website=Frontier Airlines}}</ref>]] Frontier Airlines vlieg tans na 115 bestemmings<ref>{{Cite web|url=https://flights.flyfrontier.com/en/|title=Frontier Airlines – Cheap Fares – Friendly Service|website=flights.flyfrontier.com|access-date=August 1, 2018}}</ref> regoor die Verenigde State, El Salvador, Mexiko, Guatemala, Puerto Rico, die Dominikaanse Republiek en Costa Rica. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; width:align=;" |+'''Top lughawens volgens jaarlikse vertreksitplektelling 2019 <ref name="T-100 report">{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/DL_SelectFields.asp?Table_ID=293|title=BTS Air Carriers : T-100 Segment (All Carriers)|access-date=July 1, 2020}}</ref>''' ! Rang ! Oorsprong lughawe ! Sitplekke ! Jaarlikse verandering |- | 1 | [[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 4 767 516 |{{Wins}} 14,4% |- | 2 | [[Orlando Internasionale Lughawe|Orlando, Florida]] | 2 714 630 |{{Wins}} 26,2% |- | 3 | [[Harry Reid Internasionale Lughawe|Las Vegas, Nevada]] | 1 797 154 |{{Wins}} 33,7% |- | 4 | Philadelphia, Pennsilvanië | 1 204 770 |{{Wins}} 26,5% |- | 5 | [[Tampa Internasionale Lughawe|Tampa, Florida]] | 722 036 |{{Wins}} 27,6% |- | 6 | [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 720 850 |{{Wins}} 16,4% |- | 7 | [[Midway Internasionale Lughawe|Chicago-Midway, Illinois]] | 719 410 |{{Wins}} 5,6% |- | 8 | Cleveland, Ohio | 717 050 |{{Wins}} 26,0% |- | 9 | Raleigh/Durham, Noord-Carolina | 605 274 |{{Wins}} 35,0% |- | 10 | Fort Myers, Florida | 579 096 |{{Wins}} 29,8% |} == Vloot == [[Lêer:Frontier_Airbus_A321_"Otto_the_Owl".jpg|duimnael| Frontier Airbus A321-200]] Teen Oktober 2022 bestaan die Frontier Airlines vloot uitsluitlik uit die volgende [[Airbus A320]] en [[Airbus A320neo-familie|A320neo-familie]] vliegtuie:<ref>{{Cite web|url=https://www.planespotters.net/airline/Frontier-Airlines|title=Frontier Airlines Fleet|website=www.planespotters.net|language=en|access-date=July 7, 2022|archive-date=28 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128102240/https://www.planespotters.net/airline/Frontier-Airlines|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.flyfrontier.com/frontier-airlines-announces-huge-expansion-with-commitment-for-134-aircraft/|title=Frontier Air Announces Huge Expansion with Commitment for 134 Aircraft|publisher=Frontier Airlines|access-date=September 3, 2021}}{{Dooie skakel|date=Junie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" |+'''Frontier Airlines-vloot''' ! Vliegtuie ! In diens ! Bestellings ! Passasiers ! Notas |- | [[Airbus A320|Airbus A320-200]] | 12 | &#x2014; | 180 | |- | [[Airbus A320neo-familie|Airbus A320neo]] | 81 | 69 | 186 | Aflewerings tot 2026.<ref>{{Cite web|url=https://news.flyfrontier.com/frontier-airlines-announces-huge-expansion-with-commitment-for-134-aircraft/|title=Frontier Airlines Announces Huge Expansion with Commitment for 134 Aircraft}}{{Dooie skakel|date=Junie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /><br /><br /><br />Grootste operateur van sy soort in die VSA. |- | Airbus A321-200 | 21 | &#x2014; | 230 | |- | [[Airbus A320neo-familie|Airbus A321neo]] | 1 | 167 | 240 | Aflewerings vanaf 2022 tot 2029. <ref>{{Cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/109723-uss-indigo-partners-orders-255-a321neo-family-jets|title=US's Indigo Partners orders 255 A321neo Family jets|date=14 November 2021|website=Ch-Aviation}}</ref><br /><br /><br /><br />Opsie om 18 vliegtuie na [[Airbus A320neo-familie|Airbus A321XLR]] om te skakel. |- ! Totaal ! 115 ! 236 ! colspan="2" | |} === Vlootontwikkeling === Tydens die 2011 Parys-lugskou het Republic Airways Holdings 60 [[Airbus A320neo-familie|A320neo]]-vliegtuie en 20 A319neo-vliegtuie vir Frontier bestel.<ref name="flightglobal1">{{Cite web|url=http://www.flightglobal.com/articles/2011/05/03/356218/republic-alludes-to-a320neo-place-holder-deposit.html|title=Republic alludes to A320neo place holder deposit|access-date=October 1, 2014}}</ref> In 2014 het die lugdiens 19 Airbus A32neos bestel.<ref>{{cite journal|title=A321s for Frontier|journal=Airliner World|date=January 2015|page=15}}</ref> In Oktober 2016 het Frontier Airlines sy eerste Airbus A320neo-vliegtuig in ontvangs geneem en die tweede Amerikaanse operateur van die tipe na Spirit Airlines geword.<ref>{{cite journal|title=Airbus A320 neos in the US|journal=Airliner World|issue=December 2016|page=16}}</ref> Frontier was die bekendstellingskliënt van die Airbus A318; tussen 2003 en 2007 het die lugdiens elf van die soort in ontvangs geneem. Aflegging van die tipe het in 2010 begin en is teen herfs 2013 voltooi. Al Frontier se A318 is vir skroot verkoop. Destyds was die vyf jongste voorbeelde minder as twee en 'n half jaar in aktiewe diens, terwyl die oudste twee net meer as tien jaar oud was.<ref>{{Cite web|url=http://www.planespotters.net/Production_List/search.php?manufacturer=Airbus&type=A318&fleet=5774&fleetStatus=7|title=Frontier Airlines A318 Production List search – Planespotters.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201233953/http://www.planespotters.net/Production_List/search.php?manufacturer=Airbus&type=A318&fleet=5774&fleetStatus=7|archive-date=February 1, 2014|access-date=March 25, 2017}}</ref> == Dienste == === In-vlugdienste === Op 19″ wyd is die middelste sitplekke in die lugdiens se Airbus 321's en A320's wyer as die venster- en gangsitplekke en, vanaf Julie 2015 toe die lugredery dit begin installeer het, is dit die breedste middelste sitplekke van enige lugredery in die VSA.<ref name="Groden2">{{cite news|last1=Groden|first1=Claire|title=Frontier Airlines' new perk will make you actually want the middle seat|url=http://fortune.com/2015/07/14/frontier-airlines/|access-date=January 9, 2017|work=Fortune|publisher=Time Inc|date=July 14, 2015}}</ref> Die A321ceo en A321neo, wat op langer vlugte gebruik word, beskik oor industriestandaard sitplekhelling van 30"-32".<ref>{{Cite web|url=https://www.seatguru.com/airlines/Frontier_Airlines/Frontier_Airbus_A321.php|title=SeatGuru Seat Map Frontier Airbus A321 (321)|website=www.seatguru.com|access-date=August 1, 2018}}</ref> Die lugredery gebruik 'n sitplekhelling van slegs 28″-29", die kortste sitplekhelling van enige lugredery in die Verenigde State, op hul A320ceo en A320neo, wat tipies op korter vlugte bedryf word. Hoofkajuitsitplekke word deur die lugredery "vooraf verstel"<ref name="Groden3">{{cite news|last1=Groden|first1=Claire|title=Frontier Airlines' new perk will make you actually want the middle seat|url=http://fortune.com/2015/07/14/frontier-airlines/|access-date=January 9, 2017|work=Fortune|publisher=Time Inc|date=July 14, 2015}}</ref> en daar is geen televisies by enige van die sitplekke gemonteer nie, om gewig te bespaar. == Ongelukke en voorvalle == * Op 30 November 2018 is 'n Frontier Airlines [[Airbus A320|Airbus A320-200]], (geregistreer N227FR) wat as Frontier Airlines-vlug 260 werk, se enjinwaaierkappe tydens opstyg afgeruk. Die bemanning het gesê dat 'n vreemde voorwerp op die aanloopbaan dit moontlik veroorsaak het. Alhoewel dit nie ingemeng het met die vliegtuig se enjinfunksionaliteit nie, het die bemanning besluit om in elk geval 'n noodlanding uit te voer voordat die situasie vererger. Niemand aanboord is beseer nie.<ref>{{Cite web|url=https://aviation-safety.net/wikibase/wiki.php?id=218815|title=Incident Airbus A320-214 (WL) N227FR, 30 Nov 2018|last=Ranter|first=Harro|website=aviation-safety.net|access-date=2021-05-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aviationlogbook.eu/blogs/frontier-a320-at-las-vegas-on-nov-30th-2018-engine-doors-separated-8-dec-2018|title=Aviation Logbook - Blog|website=www.aviationlogbook.eu|access-date=2021-05-31|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213457/https://www.aviationlogbook.eu/blogs/frontier-a320-at-las-vegas-on-nov-30th-2018-engine-doors-separated-8-dec-2018|url-status=dead}}</ref> * Op 8 Augustus 2019 het 'n Frontier Airlines Airbus A321-200 (geregistreerde N717FR) wat as Frontier Airlines-vlug 1187 gewerk het, 'n stertskraap gekry tydens die landing. Die vliegtuig is herstel en niemand is beseer nie.<ref>{{Cite web|url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20190808-0|title=ASN Aircraft accident Airbus A321-211 (WL) N717FR Orlando International Airport, FL (MCO)|last=Ranter|first=Harro|website=aviation-safety.net|access-date=2021-06-10}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugrederye]] 1orzwmitcqlgjz0h5p6fqbai2neybpc 0 403056 2964646 2957953 2026-09-02T22:44:50Z ~2026-47592-45 213899 /* */ 2964646 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Gaan taal na}} Lesbiese, gay, biseksuele en transgender regte in die [[Verenigde State]] behoort tot die ontwikkeldste ter wêreld, met openbare mening en regspraktyk wat aansienlik verander het sedert die laat 1980s.<ref>{{Cite book|last1=Derks|first1=Marco|title=Public Discourses About Homosexuality and Religion in Europe and Beyond|last2=van den Berg|first2=Mariecke|publisher=[[Springer International Publishing]] |year=2020 |isbn=9783030563264 |pages=338 |quote=...(the United States and [Western] Europe) as “already in crisis” for their permissive attitudes toward nonnormative sexualities...}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.equaldex.com/equality-index|title=LGBT Equality Index: The most LGBT-friendly countries in the world |last=Leveille|first=Dan|date=4 Desember 2009|website=[[Equaldex]]|access-date=26 Januarie 2023|quote=12.) United States}}</ref><ref name=":432">{{Cite book|last=Garretson|first=Jeremiah|title=The Path to Gay Rights: How Activism and Coming Out Changed Public Opinion |url=https://archive.org/details/pathtogayrightsh0000garr|publisher=[[New York University Press]] |year=2018 |isbn=9781479850075 |page= |chapter=A Transformed Society: LGBT Rights in the United States |quote=In the late 1980s and early 1990s, a dramatic wave began to form in the waters of public opinion: American attitudes involving homosexuality began to change... The transformation of America's response to homosexuality has been — and continues to be — one of the most rapid and sustained shifts in mass attitudes since the start of public polling.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.gallup.com/poll/393197/same-sex-marriage-support-inches-new-high.aspx|title=Same-Sex Marriage Support Inches Up to New High of 71%|last=McCarthy |first=Justin|date=1 Junie 2022|website=[[Gallup, Inc.]]|language=en|access-date=2 Oktober 2022}}</ref> In 1961, met [[Illinois]] as die beginpunt, het state begin om dieselfde-geslag seksuele aktiwiteit te dekriminaliseer, en in 2003, deur Lawrence v. Texas, is alle oorblywende wetgewing teen dieselfde-geslag seksuele aktiwiteit ongeldig verklaar.<ref>{{Cite web |url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/the-gay-rights-movement-in-illinois-a-history/|title=The Gay Rights Movement In Illinois: A History|date=2 Desember 2010|website=CBS|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528161639/https://www.cbsnews.com/chicago/news/the-gay-rights-movement-in-illinois-a-history/|archive-date=28 Mei 2022|access-date=7 Julie 2023}}</ref> In 2004, met Massachusetts as beginpunt, het state begin om huwelike vir dieselfde geslag aan te bied, en in 2015, deur Obergefell v. Hodges, is alle state verplig om dit aan te bied. In baie state en munisipaliteite is LGBT-Amerikaners uitdruklik beskerm teen [[diskriminasie]] in werkgeleenthede, behuising, en toegang tot openbare geriewe. Baie LGBT-regte in die Verenigde State is vasgestel deur die Hooggeregshof van die Verenigde State, deur staatwette wat beskermde klaskenmerke gebaseer op homoseksualiteit ongeldig te maak, sodomiewette landwyd ongeldig te verklaar, Artikel 3 van die Defense of Marriage Act ongeldig te verklaar, selfde-geslag huwelike landwyd te wettig, en werkgeleentheid-diskriminasie teenoor gay- en transgender-werknemers te verbied. Wetgewing rakende LGBT-verwante teen-diskriminasie oor behuising en private en openbare dienste wissel van staat tot staat. Drie-en-twintig state benewens [[Washington D.C.]], [[Guam]] en [[Puerto Rico]] verbied diskriminasie gebaseer op seksuele oriëntasie, en twee-en-twintig state benewens Washington D.C. verbied diskriminasie gebaseer op geslagsidentiteit of -uitdrukking.<ref>{{cite web|url=http://www.hrc.org/issues/4844.htm|title=Employment Non-Discrimination Laws on Sexual Orientation and Gender Identity|website=[[Human Rights Campaign]]|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20081024021510/http://www.hrc.org/issues/4844.htm|archive-date=24 Oktober 2008|access-date=26 April 2011 |url-status=dead}}</ref> Familiereg varieer ook van staat tot staat. Aanneming van kinders deur getroude pare van dieselfde geslag is wettig landwyd sedert Obergefell v. Hodges (Mississippi se verbod op dieselfde-geslag aanneming is in Maart 2016 deur 'n federale hof ongeldig verklaar).<ref>{{cite news|date=March 31, 2016|title=Same-Sex Couples Can Now Adopt Children in All 50 States|url=http://www.huffingtonpost.com.au/entry/mississippi-same-sex-adoption_us_56fdb1a3e4b083f5c607567f|work=HuffPost|last1=Reilly|first1=Mollie|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412071151/https://www.huffpost.com/entry/mississippi-same-sex-adoption_n_56fdb1a3e4b083f5c607567f|archive-date=April 12, 2023}}</ref><ref>{{cite news|date=31 Maart 2016|title=Judge Invalidates Mississippi's Same-Sex Adoption Ban, the Last of Its Kind in America|url=http://www.slate.com/blogs/outward/2016/04/01/mississippi_same_sex_adoption_ban_overturned_spelling_trouble_for_hb_1523.html%7Cwork=Slate%7Carchive-url=https://web.archive.org/web/20230318053938/https://slate.com/human-interest/2016/04/mississippi-same-sex-adoption-ban-overturned-spelling-trouble-for-hb-1523.html%7C|archive-date=18 Maart 2023|author=Mark Joseph Stern}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Beleid rakende aanneming verskil grootliks tussen jurisdiksies. Sommige state laat aanneming deur alle pare toe, terwyl ander alle ongetroude pare van aanneming verbied.<ref>{{cite web|url=http://www.lifelongadoptions.com/lgbt-adoption/lgbt-adoption-statistics|title=LGBT Adoption Statistics|website=Lifelong Adoptions|access-date=9 Julie 2014}}</ref> Haatmisdade gebaseer op seksuele oriëntasie of geslagsidentiteit is strafbaar volgens die federale wet ingevolge die Matthew Shepard en James Byrd, Jr. Wet ter Voorkoming van Haatmisdade van 2009, maar baie state het nie wetgewing op staatsvlak wat seksuele oriëntasie en/of geslagsidentiteit dek nie.<ref>{{cite report|last1=Grant|first1=Jaime M.|first2=Lisa A. |last2=Mottet |first3=Justin |last3=Tanis |first4=Jack |last4=Harrison |first5=Jody L.|last5=Herman|first6=Mara|last6=Keisling|url=https://www.thetaskforce.org/wp-content/uploads/2019/07/ntds_full.pdf |title=Injustice at Every Turn: A Report of the National Transgender Discrimination Survey |year=2011 |publisher=National Center for Transgender Equality and National Gay and Lesbian Task Force}}</ref> Haatspraakwette, insluitend diegene wat verband hou met seksuele oriëntasie of geslagsidentiteit, is ongrondwetlik weens die Eerste Amendement van die Verenigde State wat wydverspreide beskerming vir vryheid van spraak bied.<ref>{{Cite news|last=Volokh|first=Eugene|author-link=Eugene Volokh|date=June 19, 2017|title=Supreme Court unanimously reaffirms: There is no 'hate speech' exception to the First Amendment|url=https://www.washingtonpost.com/news/volokh-conspiracy/wp/2017/06/19/supreme-court-unanimously-reaffirms-there-is-no-hate-speech-exception-to-the-first-amendment/|access-date=October 3, 2022|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Openbare mening is oorweldigend ondersteunend van huwelike tussen mense van dieselfde geslag, terwyl dit gemengd is oor transgender kwessies. 'n Grinnell College Nasionale Opname in 2022 het bevind dat 74% van die Amerikaners saamstem dat huwelike tussen mense van dieselfde geslag 'n gewaarborgde reg behoort te wees, terwyl 13% nie saamstem nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.grinnell.edu/poll/guaranteed-rights|title=Majority of Americans Believe Abortion and Same-Sex Marriage Should be Guaranteed Rights {{!}} Grinnell College|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=September 28, 2022|website=[[Grinnell College]]|access-date=28 September 2022|quote=Solid majorities across both parties agree that... marrying someone of the same sex...are rights that should be guaranteed to all citizens...}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://projects.fivethirtyeight.com/polls/Selzer_Grinnell_Sept22_Toplines.pdf|title=September 20-25, 2022 Grinnell College National Poll|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=28 September 2022|website=[[FiveThirtyEight]]|access-date=November 16, 2022|archive-date= 5 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305232618/https://projects.fivethirtyeight.com/polls/Selzer_Grinnell_Sept22_Toplines.pdf|url-status=dead}}</ref> Volgens die Algemene Sosiale Opname is steun onder 18-34-jariges nagenoeg universeel.<ref name="auto12">{{Cite web|url=https://gssdataexplorer.norc.org/trends|title=GSS Data Explorer: "Homosexuals should have right to marry?" (18-34) |last=Staff|website=[[General Social Survey]]|access-date=4 Maart 2023}}</ref> 'n Meerderheid van Amerikaners glo dat die uitgedrukte geslag dieselfde as biologiese geslag behoort te wees, dat transgendervroue en -meisies nie in staat behoort te wees om in sport met ander vroue te kompeteer nie, en is gekant teen puberteitsblokkerende medikasie vir transgender-jeug.<ref>{{Cite web |url= https://www.washingtonpost.com/education/2023/05/05/trans-poll-gop-politics-laws/|title=Most Americans support anti-trans policies favored by GOP, poll shows|last=Meckler|first=Laura|last2=Clement|first2=Scott|date=5 Mei 2023|website=[[The Washington Post]]|access-date= 21 Julie 2023}}</ref> Die Amerikaanse Departement van Justisie het 'n klag ingedien teen die Kansas City (Kansas) Openbare Skooldistrik rakende hul beleid wat transgender studente toelaat om hul voornaam, geslag en voorkeurvoornaamwoorde aan skoolpersoneel te kommunikeer.<ref>{{Cite web |url= https://www.reuters.com/legal/government/us-sues-kansas-school-district-aiding-transgender-students-transitions-2026-09-01/|title=Us sues kansas school district aiding transgender students transitions|last=Wiesnner|first=Danielle|date=2 September 2026|website=[[Reuters]]|access-date= 3 September 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:LGBT]] [[Kategorie:Politiek van die Verenigde State van Amerika]] dd8lvk5x8xsn8coih6wn5vsrsxzyfk5 2964647 2964646 2026-09-02T22:46:45Z ~2026-47592-45 213899 /* */ 2964647 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Gaan taal na}} Lesbiese, gay, biseksuele en transgender regte in die [[Verenigde State]] behoort tot die ontwikkeldste ter wêreld, met openbare mening en regspraktyk wat aansienlik verander het sedert die laat 1980s.<ref>{{Cite book|last1=Derks|first1=Marco|title=Public Discourses About Homosexuality and Religion in Europe and Beyond|last2=van den Berg|first2=Mariecke|publisher=[[Springer International Publishing]] |year=2020 |isbn=9783030563264 |pages=338 |quote=...(the United States and [Western] Europe) as “already in crisis” for their permissive attitudes toward nonnormative sexualities...}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.equaldex.com/equality-index|title=LGBT Equality Index: The most LGBT-friendly countries in the world |last=Leveille|first=Dan|date=4 Desember 2009|website=[[Equaldex]]|access-date=26 Januarie 2023|quote=12.) United States}}</ref><ref name=":432">{{Cite book|last=Garretson|first=Jeremiah|title=The Path to Gay Rights: How Activism and Coming Out Changed Public Opinion |url=https://archive.org/details/pathtogayrightsh0000garr|publisher=[[New York University Press]] |year=2018 |isbn=9781479850075 |page= |chapter=A Transformed Society: LGBT Rights in the United States |quote=In the late 1980s and early 1990s, a dramatic wave began to form in the waters of public opinion: American attitudes involving homosexuality began to change... The transformation of America's response to homosexuality has been — and continues to be — one of the most rapid and sustained shifts in mass attitudes since the start of public polling.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.gallup.com/poll/393197/same-sex-marriage-support-inches-new-high.aspx|title=Same-Sex Marriage Support Inches Up to New High of 71%|last=McCarthy |first=Justin|date=1 Junie 2022|website=[[Gallup, Inc.]]|language=en|access-date=2 Oktober 2022}}</ref> In 1961, met [[Illinois]] as die beginpunt, het state begin om dieselfde-geslag seksuele aktiwiteit te dekriminaliseer, en in 2003, deur Lawrence v. Texas, is alle oorblywende wetgewing teen dieselfde-geslag seksuele aktiwiteit ongeldig verklaar.<ref>{{Cite web |url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/the-gay-rights-movement-in-illinois-a-history/|title=The Gay Rights Movement In Illinois: A History|date=2 Desember 2010|website=CBS|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528161639/https://www.cbsnews.com/chicago/news/the-gay-rights-movement-in-illinois-a-history/|archive-date=28 Mei 2022|access-date=7 Julie 2023}}</ref> In 2004, met Massachusetts as beginpunt, het state begin om huwelike vir dieselfde geslag aan te bied, en in 2015, deur Obergefell v. Hodges, is alle state verplig om dit aan te bied. In baie state en munisipaliteite is LGBT-Amerikaners uitdruklik beskerm teen [[diskriminasie]] in werkgeleenthede, behuising, en toegang tot openbare geriewe. Baie LGBT-regte in die Verenigde State is vasgestel deur die Hooggeregshof van die Verenigde State, deur staatwette wat beskermde klaskenmerke gebaseer op homoseksualiteit ongeldig te maak, sodomiewette landwyd ongeldig te verklaar, Artikel 3 van die Defense of Marriage Act ongeldig te verklaar, selfde-geslag huwelike landwyd te wettig, en werkgeleentheid-diskriminasie teenoor gay- en transgender-werknemers te verbied. Wetgewing rakende LGBT-verwante teen-diskriminasie oor behuising en private en openbare dienste wissel van staat tot staat. Drie-en-twintig state benewens [[Washington D.C.]], [[Guam]] en [[Puerto Rico]] verbied diskriminasie gebaseer op seksuele oriëntasie, en twee-en-twintig state benewens Washington D.C. verbied diskriminasie gebaseer op geslagsidentiteit of -uitdrukking.<ref>{{cite web|url=http://www.hrc.org/issues/4844.htm|title=Employment Non-Discrimination Laws on Sexual Orientation and Gender Identity|website=[[Human Rights Campaign]]|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20081024021510/http://www.hrc.org/issues/4844.htm|archive-date=24 Oktober 2008|access-date=26 April 2011 |url-status=dead}}</ref> Familiereg varieer ook van staat tot staat. Aanneming van kinders deur getroude pare van dieselfde geslag is wettig landwyd sedert Obergefell v. Hodges (Mississippi se verbod op dieselfde-geslag aanneming is in Maart 2016 deur 'n federale hof ongeldig verklaar).<ref>{{cite news|date=March 31, 2016|title=Same-Sex Couples Can Now Adopt Children in All 50 States|url=http://www.huffingtonpost.com.au/entry/mississippi-same-sex-adoption_us_56fdb1a3e4b083f5c607567f|work=HuffPost|last1=Reilly|first1=Mollie|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412071151/https://www.huffpost.com/entry/mississippi-same-sex-adoption_n_56fdb1a3e4b083f5c607567f|archive-date=April 12, 2023}}</ref><ref>{{cite news|date=31 Maart 2016|title=Judge Invalidates Mississippi's Same-Sex Adoption Ban, the Last of Its Kind in America|url=http://www.slate.com/blogs/outward/2016/04/01/mississippi_same_sex_adoption_ban_overturned_spelling_trouble_for_hb_1523.html%7Cwork=Slate%7Carchive-url=https://web.archive.org/web/20230318053938/https://slate.com/human-interest/2016/04/mississippi-same-sex-adoption-ban-overturned-spelling-trouble-for-hb-1523.html%7C|archive-date=18 Maart 2023|author=Mark Joseph Stern}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Beleid rakende aanneming verskil grootliks tussen jurisdiksies. Sommige state laat aanneming deur alle pare toe, terwyl ander alle ongetroude pare van aanneming verbied.<ref>{{cite web|url=http://www.lifelongadoptions.com/lgbt-adoption/lgbt-adoption-statistics|title=LGBT Adoption Statistics|website=Lifelong Adoptions|access-date=9 Julie 2014}}</ref> Haatmisdade gebaseer op seksuele oriëntasie of geslagsidentiteit is strafbaar volgens die federale wet ingevolge die Matthew Shepard en James Byrd, Jr. Wet ter Voorkoming van Haatmisdade van 2009, maar baie state het nie wetgewing op staatsvlak wat seksuele oriëntasie en/of geslagsidentiteit dek nie.<ref>{{cite report|last1=Grant|first1=Jaime M.|first2=Lisa A. |last2=Mottet |first3=Justin |last3=Tanis |first4=Jack |last4=Harrison |first5=Jody L.|last5=Herman|first6=Mara|last6=Keisling|url=https://www.thetaskforce.org/wp-content/uploads/2019/07/ntds_full.pdf |title=Injustice at Every Turn: A Report of the National Transgender Discrimination Survey |year=2011 |publisher=National Center for Transgender Equality and National Gay and Lesbian Task Force}}</ref> Haatspraakwette, insluitend diegene wat verband hou met seksuele oriëntasie of geslagsidentiteit, is ongrondwetlik weens die Eerste Amendement van die Verenigde State wat wydverspreide beskerming vir vryheid van spraak bied.<ref>{{Cite news|last=Volokh|first=Eugene|author-link=Eugene Volokh|date=June 19, 2017|title=Supreme Court unanimously reaffirms: There is no 'hate speech' exception to the First Amendment|url=https://www.washingtonpost.com/news/volokh-conspiracy/wp/2017/06/19/supreme-court-unanimously-reaffirms-there-is-no-hate-speech-exception-to-the-first-amendment/|access-date=October 3, 2022|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Openbare mening is oorweldigend ondersteunend van huwelike tussen mense van dieselfde geslag, terwyl dit gemengd is oor transgender kwessies. 'n Grinnell College Nasionale Opname in 2022 het bevind dat 74% van die Amerikaners saamstem dat huwelike tussen mense van dieselfde geslag 'n gewaarborgde reg behoort te wees, terwyl 13% nie saamstem nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.grinnell.edu/poll/guaranteed-rights|title=Majority of Americans Believe Abortion and Same-Sex Marriage Should be Guaranteed Rights {{!}} Grinnell College|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=September 28, 2022|website=[[Grinnell College]]|access-date=28 September 2022|quote=Solid majorities across both parties agree that... marrying someone of the same sex...are rights that should be guaranteed to all citizens...}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://projects.fivethirtyeight.com/polls/Selzer_Grinnell_Sept22_Toplines.pdf|title=September 20-25, 2022 Grinnell College National Poll|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=28 September 2022|website=[[FiveThirtyEight]]|access-date=November 16, 2022|archive-date= 5 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305232618/https://projects.fivethirtyeight.com/polls/Selzer_Grinnell_Sept22_Toplines.pdf|url-status=dead}}</ref> Volgens die Algemene Sosiale Opname is steun onder 18-34-jariges nagenoeg universeel.<ref name="auto12">{{Cite web|url=https://gssdataexplorer.norc.org/trends|title=GSS Data Explorer: "Homosexuals should have right to marry?" (18-34) |last=Staff|website=[[General Social Survey]]|access-date=4 Maart 2023}}</ref> 'n Meerderheid van Amerikaners glo dat die uitgedrukte geslag dieselfde as biologiese geslag behoort te wees, dat transgendervroue en -meisies nie in staat behoort te wees om in sport met ander vroue te kompeteer nie, en is gekant teen puberteitsblokkerende medikasie vir transgender-jeug.<ref>{{Cite web |url= https://www.washingtonpost.com/education/2023/05/05/trans-poll-gop-politics-laws/|title=Most Americans support anti-trans policies favored by GOP, poll shows|last=Meckler|first=Laura|last2=Clement|first2=Scott|date=5 Mei 2023|website=[[The Washington Post]]|access-date= 21 Julie 2023}}</ref> Die Amerikaanse Departement van Justisie het in Augustus 2026 'n klag ingedien teen die Kansas City (Kansas) Openbare Skooldistrik rakende hul beleid wat transgenderstudente toelaat om hul voornaam, geslag en voorkeurvoornaamwoorde aan skoolpersoneel te kommunikeer.<ref>{{Cite web |url= https://www.reuters.com/legal/government/us-sues-kansas-school-district-aiding-transgender-students-transitions-2026-09-01/|title=Us sues kansas school district aiding transgender students transitions|last=Wiesnner|first=Danielle|date=2 September 2026|website=[[Reuters]]|access-date= 3 September 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:LGBT]] [[Kategorie:Politiek van die Verenigde State van Amerika]] ka66q580e81n21o408a7jhsfqm1dlxr 0 405318 2964621 2786804 2026-09-02T21:23:07Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964621 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:ODonoghue pub Dublin Ireland.jpg|thumb|O'Donoghue's Pub, [[Dublin]], Ierland]] [[Lêer:The Joymount Arms, Carrickfergus - geograph.org.uk - 218477.jpg|duimnael|The Joymount Arms, [[Carrickfergus]], County Antrim]] In [[Ierland]] is 'n "pub" 'n instansie, [[restaurant]] en/of kroeg wat gelisensieer is om [[drank|alkoholiese drankies]] vir verbruik op die perseel te bedien. Ierse kroeë word gekenmerk deur 'n unieke kultuur gesentreer rondom 'n gemaklike en gemoedelike atmosfeer, hartlike kos en drank, Ierse sport en tradisionele Ierse musiek. Hul wydverspreide aantrekkingskrag het daartoe gelei dat die Ierse kroegtema oor die wêreld versprei het. == Geskiedenis == [[Lêer:Thatching at Ballylooby 2010.JPG|duimnael|Keating's, 'n plattelandse kroeg in familiebesit.]] [[Lêer:Moville, Co. Donegal - geograph.org.uk - 51148.jpg|duimnael|Maguire's Bar, Moville, Inishowen, County Donegal.]] Ierse kroeë bestaan al vir ongeveer 'n millennium, met die titel "oudste kroeg in Ierland" wat deur Seáns Bar in Athlone, County Westmeath (in die 10de eeu gestig) gehou word. The Brazen Head in Dublin City is in 1198 gestig en het die titel "oudste kroeg in Dublin". Eers in 1635 het die regering vereis dat kroeë gelisensieer moet word.<ref name=":4">{{Cite web|title = A Pint-Sized History of the Irish Pub|url = http://www.turtlebunbury.com/published/published_features/pub_feats_oldestpubs.html|website = Turtlebunbury.com|access-date = 2015-11-27|last = Bunbury|first = Turtyle|date = April 2007}}</ref> Grace Neill's in [[Donaghadee]], County Down, Noord-Ierland, wat in 1611 gelisensieer is, dra die titel van "oudste gelisensieerde kroeg in Ierland".<ref name=":4" /> Ierse kroeë of openbare huise was die werkende man se alternatief vir die private drinkplekke wat gereeld besoek is deur diegene wat vir hul toegang kon betaal.<ref name=":5">{{Cite web|title = A Sweet Little History of Irish Pubs and Pub Tour of Ireland Advice|url = http://www.tenontours.com/irish-history/a-sweet-little-history-of-irish-pubs-and-pub-tour-of-ireland-advice/|website = Tenontours.com|access-date = 2015-11-27}}</ref> In 1735 is 'n wet uitgevaardig wat bepaal dat enige kroegman wat 'n drankie op krediet aan bediendes, arbeiders of ander laeloonverdieners verkoop, geen hulp van die wet kon verwag om daardie skuld te verhaal nie. Dit is die oudste wet wat met kroeë in Ierland verband hou wat steeds van krag is. Gedurende die 18de eeu het dit ook onwettig geword om in 'n kroeg te trou.<ref name=":4" /> Ierse kroeë het 'n groot transformasie gedurende die 19de eeu ondergaan toe 'n groeiende matigheidsbeweging in Ierland kroegeienaars gedwing het om hul besighede te diversifiseer om te vergoed vir dalende drankverkope. So is die Spirit grocery gestig. Kroegeienaars het die bestuur van die kroeg gekombineer met 'n kruideniersware, hardeware of ander bykomende besigheid op dieselfde perseel (in sommige gevalle het tollenaars ook as begrafnisondernemers opgetree, en hierdie ongewone kombinasie is steeds algemeen in die Republiek van Ierland).<ref>{{cite web|url=http://www.karott.com/gallery/thumbnails_2002/undertakerpub.jpg|format=JPG|title=Photographic image of pub frontage|website=Karott.com|access-date=15 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fethard.com/reports/mccarthys.html|title=The Road to McCarthy|website=Fethard.com|access-date=15 January 2018}}</ref> Spiritus-kruideniersware het tydens die Eerste Wêreldoorlog voortgegaan toe die Britse wet die aantal ure wat kroeë kon bedryf, beperk het.<ref>{{Cite web|title = The Carlisle Experiment – limiting alcohol in wartime {{!}} The National Archives blog|url = http://blog.nationalarchives.gov.uk/blog/pubs-vs-first-world-war/|website = The National Archives blog|access-date = 2015-11-23|archive-date = 2015-12-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20151208080405/http://blog.nationalarchives.gov.uk/blog/pubs-vs-first-world-war/|url-status = dead}}</ref> Sommige spiritus-kruideniersware het ná die oorlog voortgegaan en het eers in die 1960's gesluit toe supermarkte en kruideniersware-kettingwinkels geopen het. Met die koms van verhoogde mededinging in die kleinhandelsektor, het baie kroeë die kleinhandel-uiteinde van hul besigheid verloor en uitsluitlik op die gelisensieerde handel gekonsentreer. Baie kroeë in Ierland lyk steeds soos kruidenierswinkels van die middel van die negentiende eeu, met die kroegtoonbank en agterste rakke wat die grootste deel van die spasie in die hoofkroegarea opneem, wat maar min ruimte vir klante laat. Hierdie oënskynlik teenproduktiewe rangskikking is 'n ontwerp-artefak wat dateer uit vroeëre werking as 'n kruidenierswarewinkel en is ook verantwoordelik vir die verskillende uiterlike voorkomste van Britse en Ierse kroeë. Spiritus-kruideniersware in Noord-Ierland was gedwing om te kies tussen óf die kleinhandel óf die gelisensieerde handel met die verdeling van Ierland in 1922, so hierdie kroegtipe word nie meer in die Noorde gevind nie.<ref name=":5" /> Anders as hul Britse eweknieë, is Ierse kroeë gewoonlik vernoem na die huidige of vorige eienaar of die straat waarin hulle geleë is. Uitgebreide buiteversiering is skaars, maar is gekenmerk deur The Irish House aan Wood Quay in Dublin, wat in 1870 omring is deur gekleurde friese van nasionalistiese helde, en met ikoniese tradisionele temas soos ronde torings. In 2004 het die Ierse regering 'n wet aangeneem wat rook in kroeë verbied, wat daartoe gelei het dat baie kroeë nou buitelug-rookareas het.<ref name=":1">{{Cite web|title = Pubs: Ireland's Watering Holes by Rick Steves |url = https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/read/articles/pubs-irelands-watering-holes|website = Ricksteves.com|access-date = 2015-11-27}}</ref> == In Ierland == [[Lêer:Peadar O'Donnells and Gweedore Bar, Derry, September 2010 (01).JPG|duimnael|The Gweedore Bar (langs Peadar O'Donnell's), [[Derry]].]] [[Lêer:Cassidy's pub and restaurant, Carran, Co. Clare - geograph.org.uk - 250624.jpg|duimnael|Cassidy's Pub, Carran, Co. Clare]] [[Lêer:BlackShop.jpg|duimnael|The Black Shop Bar, Castlecove, Kerry]] Die oorgrote meerderheid kroeë op die eiland Ierland word onafhanklik besit en gelisensieer, of besit deur 'n ketting wat nie enige brouery-betrokkenheid het nie, wat gewoonlik beteken dat byna elke kroeg 'n soortgelyke maar uitgebreide reeks produkte verkoop. Sedert die instelling van die [[Rookwetgewing|rookverbod]] in die [[Republiek Ierland]] (in 2004) en Noord-Ierland (in 2007) bied baie kroeë geslote en dikwels verhitte rookareas buite. == Noord-Ierland == Kroeë in [[Noord-Ierland]] is grootliks identies aan hul eweknieë in die [[Republiek Ierland|Republiek]], behalwe vir die voorgenoemde gebrek aan kruideniersware. Tradisionele kroeë in [[Belfast]] sluit in [[Crown Liquor Saloon|''The Crown Liquor Saloon'']] (wat deur die [[National Trust]] besit word) en die stad se oudste kroeg, White's Tavern, wat in 1630 as 'n wynwinkel gestig is. Buite Belfast is kroeë soos die ''House of McDonnell'' in Ballycastle ('n voormalige kruidenierswarewinkel wat al die kenmerke behou het) verteenwoordigend van die tradisionele plattelandse kroeg. ''Peadar O'Donnell's'' is 'n bekende tradisionele kroeg in Waterloostraat in [[Derry]], terwyl ''The Farmers Home'' nog 'n uitstekende tradisionele kroeg in Strabane, County Tyrone, is. == Kultuur == Vir eeue was die Ierse openbare huis 'n integrale deel van die Ierse sosiale kultuur. In Ierland is die plaaslike kroeg 'n pilaar van die gemeenskap, net soos die plaaslike kerk sou wees. Dit funksioneer as beide 'n plek om alkohol ontspannend te gebruik, sowel as 'n plek om die mense van 'n omgewing te ontmoet en te groet. In baie gevalle sal Iere een (of meer) kroeë hê wat na verwys word as ''The Local'' (die plaaslike), wat die kroeg is wat hulle die meeste besoek. Daar is oor die algemeen 'n baie noue en wedersydse begrip en informaliteit tussen die kliënte en die personeel en, in baie gevalle, veral in plattelandse kroeë, sal feitlik al die gereelde klante mekaar baie goed ken.<ref name=":5" /> Daardie warm en vriendelike atmosfeer strek ook tot buitestaanders en dit is nie ongewoon dat vreemdelinge of toeriste by gesprekke met plaaslike inwoners betrek word nie. Benewens die informele sosiale atmosfeer, is smaaklike kos en drank, sport en tradisionele Ierse musiek kenmerke van die kroegkultuur. Kos is gewoonlik eenvoudig en tradisioneel met klassieke Ierse geregte soos Ierse bredie, Ierse aartappelpannekoek en Ierse sodabrood.<ref name=":1" /> Drankies sluit 'n verskeidenheid spiritualieë en tapbier in, maar 'n mens kan beslis Guinness en Ierse whisky soos [[Old Bushmills Distillery|Bushmills]] of Jameson verwag. Ierse kroeë met televisies wys gereeld Gaeliese sport soos Gaeliese sokker of hurling.<ref name=":3" /> Alhoewel Tradisionele Ierse musiek nie in alle Ierse kroeë gevind word nie, is dit 'n belangrike deel van die kultuur. Meeste bied elke naweek lewendige Ierse musieksessies aan.<ref name=":1" /> Musikante speel jigs, rolle en ander volksliedjies met Uilleann-pype, viooltjies, bodhráns (tradisionele [[trom|tromme]]) en [[fluit]]e. Daar kan ook sangers wees. Musikante word nie altyd betaal nie, maar ontvang gewoonlik gratis drankies en eetgoed vir hul musiek.<ref name=":3">{{Cite web|title = Pubs in Ireland – Irish Culture & Traditions|url = http://www.yourirish.com/culture/pubs-in-ireland|website = YourIrish.com|access-date = 2015-11-27}}</ref> == Etiket == Die etiket in Ierse kroeë verskil van plek tot plek. Oor die algemeen is dit egter nooit nodig om fooitjies aan personeel te betaal nie. Die enigste uitsondering op hierdie reël kan wees in 'n kroeg wat kelners het om kos te bedien, of by spesiale geleenthede wanneer die kroegpersoneel besondere vaardigheid, harde werk of goeie humor toon. Daarbenewens, tensy daar kelners is, moet klante hul drankies by die kroegtoonbank bestel, die kroegman betaal en die drankies self na hul sitplekke neem.<ref name=":10">{{Cite web|title = Irish Pub Culture and Pub Life|url = http://www.gaelicmatters.com/irish-pub-culture.html|website = GaelicMatters.com|access-date = 2015-11-27}}</ref> Dit is tradisioneel dat klante om die beurt drankies vir die groep as geheel koop, wanneer hulle saam in 'n groep kuier. Dit word as swak maniere beskou vir klante om te vertrek voordat hulle hul rondte drankies gekoop het.<ref name=":10" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Alkoholiese drank]] [[Kategorie:Kultuur in Ierland]] kqrjqdtqj7ojpv5o6k00ihit2e8nw2z 0 406562 2964517 2954538 2026-09-02T14:35:50Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964517 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Georgius Agricola | beeld = Georgius Agricola.jpg | image_size = | onderskrif = Georgius Agricola (fiktiewe portret uit 1927) | geboortenaam = Georg Bauer | geboortedatum = 24 Maart 1494 | geboorteplek = [[Glauchau]], [[Keurvorstedom Sakse]], [[Heilige Romeinse Ryk]] | dood_datum = {{SDEO|1494|3|24|1555|11|21}} | sterfteplek = [[Chemnitz]], [[Keurvorstedom Sakse]], [[Heilige Romeinse Ryk]] | residence = | nasionaliteit = Saksies, Duits | beroep = akademikus, geneesheer, mineraloog }} '''Georgius Agricola'''; gebore '''Georg Bauer'''; 24 Maart 1494&nbsp;– 21 November 1555) was 'n Duitse Humanistiese geleerde, [[mineralogie|mineraloog]] en [[metallurgie|metallurg]]. Hy is in die klein dorpie [[Glauchau]], in die Elektoraat van [[Sakse]] van die [[Heilige Romeinse Ryk]] gebore. Hy het 'n breë opvoeding geniet, maar het 'n besondere belangstelling vir die [[mynbou]] en raffinering van [[metaal|metale]] gehad. Vir sy baanbrekende werk ''De Natura Fossilium'' wat in 1546 gepubliseer is, word daar algemeen na hom verwys as die ''Vader van die Mineralogie.<ref name="Rafferty 2012 p. 10">Rafferty, John P. (2012) . ''Geologiese Wetenskappe; Geologie: Landvorme, Minerale en Gesteentes''. New York: Britannica Educational Publishing, p. 10. {{ISBN|9781615305445}}</ref> Hy is bekend vir sy baanbrekerswerk ''De re metallica libri XII'', wat in 1556 gepubliseer is, 'n jaar na sy dood. Hierdie werk in twaalf dele is 'n omvattende en stelselmatige studie, klassifikasie en metodiese gids oor alle beskikbare feitelike en praktiese aspekte, wat belang het vir [[mynbou]], die mynwetenskappe en die [[metallurgie]]. Alles is ondersoek en nagevors in sy natuurlike omgewing deur middel van direkte waarneming. Dit is ongeëwenaar in sy kompleksiteit en akkuraatheid en dit het twee eeue lank as die standaardnaslaanwerk gedien. Agricola het in die voorwoord gesê dat hy ''al daardie dinge sal uitsluit wat ek nie self gesien het nie, of nie gelees of gehoor het nie.[...].Dit wat ek nie gesien het nie, of noukeurig oorweeg het nadat ek daarvan gelees of gehoor het, daaroor het ek nie geskryf nie''.<ref name="berk" /> As 'n geleerde van die [[Renaissance]] het hy 'n universele benadering tot leer en navorsing nagestreef. Hy het gedurende sy professionele lewe meer as 40 volledige vakkundige werke gepubliseer oor 'n wye reeks onderwerpe en dissiplines, soos [[pedagogie]], medisyne, [[metrologie]], [[merkantilisme]], [[farmasie]], filosofie, geologie, geskiedenis en vele meer. Sy innoverende en omvattende, vakkundige werk, gebaseer op nuwe en presiese metodes van produksie en beheer, het gedurende daardie tydperk sy werk 'n sentrale deel van die geleerdheid en die beter begrip van wetenskap gemaak.<ref name="FZC">{{cite web|url=https://www.georgius-agricola.de/ |title= Georgius Agricola (1494 - 1555) | publisher = Agricola-Forschungszentrum Chemnitz |access-date= April 4, 2019 }}</ref> ==Etimologie== Na hom word dikwels, hoewel nie altyd nie, verwys as "die Vader van die [[mineralogie]]" en die stigter van [[geologie]] as 'n wetenskaplike dissipline.<ref name=berk>{{cite web|url=https://ucmp.berkeley.edu/history/agricola.html |title= Georgius Agricola | publisher = University of California - Museum of Paleontology |access-date= April 4, 2019 }}</ref> Die digter [[Georg Fabricius]] het 'n kort eretitel aan hom toegeken ter erkenning van sy nalatenskap, dat sy mede-Saksers gereeld aan haal: ''die ausgezeichnete Zierde des Vaterlandes'', (letterlik: ''die vooraanstaande sieraard van die Vaderland'').<ref name=FZC/> Hy is by sy geboorte onder die naam ''Georg Pawer'' gedoop. ''Pawer'' is 'n dialektiese vorm van die moderne Duitse term ''Bauer'', wat vertaal word na ''boer''. Sy leraar, professor [[Petrus Mosellanus]] uit [[Leipzig]] het hom oortuig om die algemene praktyk van naamlatinisering te volg, wat onder Renaissance-geleerdes gebruiklik was. So het "Georg Pawer" "Georgius Agricola" geword. Toevallig kom die naam Georg/Georgius van Grieks af en beteken ook "boer". ==Vroeë lewe== ===Jeug=== Agricola is in 1494 gebore as Georg Pawer, die tweede van sewe kinders van 'n kleremaker en verwer in Glauchau. Op twaalfjarige leeftyd het hy hom by die Latynse skool in [[Chemnitz]] of [[Zwickau]] ingeskryf.<ref name=bio>{{cite web |url=https://www.deutsche-biographie.de/gnd118501062.html#ndbcontent |title=Agricola, Georgius (Georg Bauer), wahrscheinlich in Zwickau |publisher=Deutsche Biographie | author=Wilhelm Pieper | access-date= April 5, 2019 }}</ref> Van 1514 tot 1518 studeer hy aan die universiteit van Leipzig, waar hy vir die eerste keer onder die naam ''Georgius Pawer de Glauchaw'' ingeskryf het vir die somersemester in teologie, filosofie en filologie onder rektor Nikolaus Apel. Vir antieke tale, [[Antieke Grieks|Grieks]] en [[Latyn]] het hy sy eerste Latynse lesings ontvang onder [[Petrus Mosellanus]], 'n gevierde humanis en aanhanger van [[Erasmus|Erasmus van Rotterdam]].<ref name=hofm>{{cite web|url=https://archive.org/details/drgeorgagricola00hofmgoog/page/n27 |title= Dr. Georg Agricola : ein Gelehrtenleben aus dem Zeitalter der Reformation - p. 9 | publisher = Archive org |author=Reinhold Hofmann |access-date= April 5, 2019 }}</ref><ref name=mdz>{{cite web|url=http://daten.digitale-sammlungen.de/0001/bsb00016233/images/index.html?seite=116 |title= Neue deutsche Biographie, Bd.: 1, Agricola, Georgius | publisher = Münchener Digitalisierungszentrum |access-date= April 4, 2019 }}</ref> ===Humanistiese opvoeding=== Begaaf met 'n groot intellek en sy nuut verworwe titel van ''Baccalaureus artium'', het Agricola hom vroeg in die strewe na die "nuwe leer" gewerp, met so 'n effek dat hy op die ouderdom van 24 is aangestel as ''Rector extraordinarius'' van [[Antieke Grieks]] by die 1519 gevestigde ''Zwickau se Griekse skool'', wat binnekort verenig sou word met die [[Universiteit van Toegepaste Wetenskappe Zwickau|Groot Skool van Zwickau]]<ref>{{cite web |url= https://www.fh-zwickau.de/hochschule/profil/historie/ |title= Geschichte der Westsächsischen Hochschule Zwickau - Georgius Agricola lehrte von 1519 - 1522 in Zwickau |publisher= Westsächsische Hochschule Zwickau |access-date= April 4, 2019 }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>(die Zwickauer Ratsschule). In 1520 het hy sy eerste boek gepubliseer, 'n Latynse grammatikahandleiding met praktiese en metodiese wenke vir onderwysers. In 1522 beëindig hy sy aanstelling om weer vir nog 'n jaar te [[Leipzig]] te studeer, waar hy as rektor ondersteun word deur sy voormalige tutor en professor in klassieke tale, [[Peter Mosellanus]], by wie hy nog altyd in korrespondensie was.<ref name=hofm/> Hy het ook ingeteken op die studies van [[medisyne]], [[fisika]], en [[chemie]]. In 1523 het hy na [[Italië]] gereis. Hy het by die [[Universiteit van Bologna]] en waarskynlik ook die[[Universiteit van Padua|Padua]]<ref name=bio/> ingeskryf en sy studies in medisyne voltooi. Dit is steeds onduidelik waar hy sy diploma verwerf het. In 1524 sluit hy aan by die gesogte Aldine drukkery in [[Venesië]]. Dit is gestig deur [[Aldus Manutius]], wat in 1515 gesterf het. Manutius het 'n netwerk van kontakte en vriendskappe opgebou onder die talle geleerdes, insluitend die mees gevierde, van regoor Europa. Hy het hulle aangemoedig om na Venesië te kom en vir die redaksie van die talle publikasies van die klassieke van die oudheid te sorg Ten tyde van Agricola se besoek is hierdie besigheid deur Andrea Torresani en sy dogter Maria bestuur. Agricola het tot 1526 aan die uitgawe van 'n werk in verskeie volumes oor [[Galenus]] deelgeneem.<ref name=mdz/> ==Beroepslewe== ===Stadsgeneesheer=== [[Lêer:De re metallica - water wheel (125711501).jpg|duimnael|'n Watermeul om erts op te haal]] [[Lêer:Fire-setting.jpg|duimnael|Brandstig ondergronds]] Hy het in 1527 na Zwickau teruggekeer en in die herfs van dieselfde jaar na Chemnitz, waar hy met Anna Meyner, 'n weduwee van Schneeberg, getrou het. Hy het in die [[Ertsgebergte]] na werk as geneesheer gesoek omdat hy 'n vurige verlange gekoester het mynbou te bestudeer, Hy het hom in die dorpie [[Jáchymov|Joachimsthal]] gevestig, waar in 1516 beduidende silwerertsneerslae gevind is.<ref name=FZC/> Die 15 000 inwoners het Joachimsthal 'n besige, bloeiende sentrum van myn- en smeltwerke gemaak. Dit het vir Agricola honderde skagte gebied om te ondersoek. Sy eintlike werk was nie baie veeleisend nie en hy het al sy vrye tyd aan sy studies bestee. Begin 1528 het hy hom verdiep in wat geskryf is oor mineralogie en mynbou en dit vergelyk met sy eie waarnemings van die plaaslike materiale en die metodes van hul behandeling.<ref>{{cite web |url=https://www.glauchau.de/glauchau/content/23/20140506180140.asp |title=Denkmal Georgius Agricola |publisher= Glauchau de | access-date= April 5, 2019 }}</ref> Hy het 'n logiese stelsel geskep van die plaaslike toestande, gesteentes, sedimente, minerale en ertse, en die verskillende terme van algemene en spesifieke plaaslike territoriale kenmerke verduidelik. Hy het hierdie beskrywing oor alle natuurlike aspekte gekombineer met 'n verhandeling oor die werklike mynbou, die metodes en prosesse, die plaaslike ontginningsvariante, die verskille en eienaardighede van wat hy van die mynwerkers geleer het. Vir die eerste keer het hy vrae oor die vorming van ertse en minerale aangepak. Hy probeer om die onderliggende meganismes aan die lig te bring en sy gevolgtrekkings in 'n sistematiese raamwerk bekend te stel. Hy het die hele proses in 'n vakkundige dialoog uiteengesit en dit in 1530 gepubliseer onder die titel ''Bermannus, sive de re metallica dialogus'', (Bermannus, of 'n dialoog oor metallurgie). Die werk is hoog aangeprys deur [[Desiderius Erasmus|Erasmus]] vir die poging om orde te skep in die kennis wat deur praktiese ondersoek verkry is, en dit verder te ondersoek. Agricola, in sy hoedanigheid van dokter, het ook voorgestel dat minerale en hul uitwerking op en verhouding tot menslike medisyne 'n toekomstige onderwerp van ondersoek moet wees. <ref name=FZC/><ref>{{cite web|url=https://www.tms.org/pubs/books/pdfs/09-1002-e/09-1002-0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807040220/http://www.tms.org/pubs/books/pdfs/09-1002-e/09-1002-0.pdf |archive-date=2015-08-07 |url-status=live |title= The Pirotechnica of Vannoccio Biringuccio - Translated from the Italian with an introduction and notes by Cyril Stanley Smith and Martha Teach Gnudi, p. 45 | publisher = The American Institute of Mining and Metallurgical Engineers |author=Cyril Stanley Smith, Martha Teach Gnudi |access-date= April 4, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.zeit.de/1994/12/der-mann-der-aufschrieb-wie-das-silber-aus-dem-berg-kommt |title=Der Mann, der aufschrieb, wie das Silber aus dem Berg kommt |publisher= DIE ZEIT Archiv | date=March 18, 1994 | access-date= April 5, 2019 }}</ref> === Burgemeester van Chemnitz === In 1531 het Agricola 'n aanbod van die stad ''Kepmnicz'' (Chemnitz) ontvang vir die pos van ''Stadtleybarzt'' (stadsgeneesheer), wat hy aanvaar het.Hy verhuis in 1533 na [[Chemnitz]] .<ref>Georgius Agricola, ''De re metallica, vertaal uit die eerste Latynse uitgawe van 1556'', [[Herbert Clark Hoover]] en Lou Henry Hoover, tr., New York: Dover Publications, 1950, (herdruk van die London: Mining Magazine-uitgawe van 1912), p. viii van die inleiding.</ref> Alhoewel min oor sy werk as geneesheer bekend is, het Agricola se mees produktiewe jare hiermee begin. Hy het gou burgemeester van Chemnitz geword en gedien as diplomaat en historiograaf vir hertog Georg van Sakse, wat op soek was na moontlike territoriale aansprake. Hy het vir Agricola opdrag gegee 'n groot geskiedkundige werk te skryf, die ''Dominatores Saxonici a prima origine ad hanc aetatem'' (Here van Sakse van die begin tot die huidige tyd). Dit het 20 jaar geneem en is eers in 1555 gepubliseer.<ref name="M.D.2012">{{cite book|author=Raphael S. Bloch, M.D.|title=Healers and Achievers: Physicians Who Excelled in Other Fields and the Times in Which They Lived|url=https://books.google.com/books?id=4UhPAAAAQBAJ&pg=PT125|date=31 May 2012|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4691-9248-2|pages=125–}}</ref> In sy werk ''De Mensuris et ponderibus'', gepubliseer in 1533, het hy die stelsels van Griekse en Romeinse mate en gewigte beskryf. In die 16de eeuse Heilige Romeinse Ryk was daar geen eenvormige mate en gewigte nie, wat handel en bedrywigheid belemmer het. Hierdie werk het die grondslag gelê vir Agricola se reputasie as 'n humanistiese geleerde. Hy het hom beywer om tot die instelling van gestandaardiseerde gewigte en mate te kom, en het so die openbare verhoog betree om 'n politieke posisie te beklee.<ref name="Naumann2013">{{cite book|author=Friedrich Naumann|title=Georgius Agricola, 500 Jahre: Wissenschaftliche Konferenz vom 25. – 27. März 1994 in Chemnitz, Freistaat Sachsen|url=https://books.google.com/books?id=TgWbBgAAQBAJ&pg=PA27|date=9 March 2013|publisher=Springer-Verlag|isbn=978-3-0348-7159-4|pages=27–}}</ref> In 1544 publiseer hy die ''De ortu et causis subterraneorum'' (Oor ondergrondse oorsponge en oorsake), waarin hy ouer teorieë gekritiseer het en die grondslae van die moderne fisiese [[geologie]] gevestig het. Dit bespreek die effek van wind en water as magtige geologiese kragte, die oorsprong en verspreiding van grondwater en mineraliserende vloeistowwe, die oorsprong van ondergrondse hitte, die oorsprong van ertskanale en die hoofafdelings van die minerale ryk. Hy het egter volgehou dat 'n sekere 'materia pinguis' of 'vetterige materie', wat deur hitte in fermentasie gebring is, fossiele gevorm en nie lewende organismes nie.<ref name="Lyell1832">{{cite book|author=Sir Charles Lyell|title=Principles of Geology: Being an Attempt to Explain the Former Changes of the Earth's Surface, by Reference to Causes Now in Operation|url=https://archive.org/details/principlesgeolo01unkngoog|year=1832|publisher=J. Murray}}</ref> In 1546 het hy die vier volumes van ''De natura eorum quae effluunt e terra'' (Die aard van die dinge wat uit die aarde se binneste vloei) gepubliseer. Dit handel oor die eienskappe van water, die effekte daarvan, smaak, reuk, temperatuur ens. en oor die 'lug onder die aarde', wat, soos Agricola geredeneer het, verantwoordelik is vir aardbewings en vulkane.<ref>{{cite web|url=https://archives.georgfischer.com/media/gfa_30_35-0001|title=DIE EISENBIBLIOTHEK UND IHRE AGRICOLA-BESTÄNDE|publisher=argiewe|author=Annette Bouheiry|access-date=April 12, 2019|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412194824/https://archives.georgfischer.com/media/gfa_30_35-0001|url-status=dead}}</ref> == ''De re metallica'' == [[Beeld:Georg Agricola-Titelblatt.jpg|duimnael|links|''[[De re metallica]]'']] Agricola se bekendste werk, die '' [[De re metallica]] libri xii'' is die jaar ná sy dood, in 1556, gepubliseer; dit was miskien reeds in 1550 voltooi, aangesien die toewyding aan die keurvors en sy broer uit daardie jaar dateer. Die vertraging is vermoedelik 'n gevolg van die boek se baie houtsneeë. Die werk is 'n sistematiese, geïllustreerde verhandeling oor [[mynbou]] en ontginningsmetallurgie. Dit toon prosesse om [[erts]]s uit die grond te onttrek, en metale uit ertsw vry te stel. Tot Agricola se tyd was [[Plinius die ouere]] se werk ''Historia Naturalis'' die hoofbron van inligting oor metale en mynboutegnieke. Agricola het sy erkentenis aan antieke skrywers, soos Plinius en [[Theophrastus]] getoon en het talle verwysings na Romeinse werke gemaak. Agricola het in [[geologie]] beskryf en geïllustreer hoe ertsare in en op die grond voorkom. Hy het die [[prospekteer]] vir ertsare en die [[opmeting]] daarvan in detail beskryf , asook die was van die ertse om die swaarder waardevolle minerale, soos [[goud]] en [[tin]] te versamel. Die werk beskryf [[watermeul|watermeulens]] wat in [[mynbou]] gebruik word, soos die masjien om mans en materiaal in en uit 'n mynskag te lig. Watermeulens het veral toepassing gevind in die vergruising van erts om die fyn deeltjies van goud en ander swaar minerale vry te stel, maar ool 'n reuse[[balg]] om lug in die beperkte ruimtes van ondergrondse werke te dwing is hiermee bedien. Agricola het mynmetodes beskryf wat nou uitgedien is, soos [[brandstig]], wat behels het om vure teen harde rotsvlakke aan te lê. Die warm rots is met water geblus, en die [[termiese skok]] het dit genoeg verswak vir maklike verwydering. Dit was egter 'n gevaarlike metode wanneer dit ondergronds gebruik is, en is later oorbodig gemaak deur die gebruik van [[plofstof]]. Agricola se werk bevat, in 'n bylaag, die Duitse ekwivalente vir die tegniese terme wat in die Latynse teks gebruik word. Moderne woorde wat uit die werk afkomstig is, sluit in [[vloeispaat]] (waaruit later [[fluoor]] vrystel is is) en [[bismut]]. In 'n ander voorbeeld het Agricola in die oortuiging dat die swart rots van die Schloßberg by [[Stolpen]] dieselfde is as Plinius die ouere se [[basalt]], hierdie naam daarop toegepas, en so het 'n petrologiese term ontstaan. == Dood == [[Lêer:Platte-Agricola.jpg|duimnael|Gedenkplaat vor Agricola in die katedraal van Zeitz in Junie 2014 geplaas]] Agricola is op 21 November 1555 oorlede. Sy "lewenslange vriend", die Protestantse digter en klassikus [[Georg Fabricius]], skryf in 'n brief aan die Protestantse teoloog [[Philipp Melanchthon]], "Hy wat sedert die dae van kinderjare goeie gesondheid geniet het, is deur vier dae se koors weggeneem." Agricola was 'n vurige Katoliek in teenstelling tot Fabricius. Volgens tradisionele stedelike gebruike was hy as voormalige burgemeester geregtig op 'n begrafnis in die plaaslike moederkerk. Sy godsdienstige affiliasie het egter swaarder geweeg as sy sekulêre voorregte en monumentale dienste vir die stad.<ref>{{cite book|title=Georgius Agricola|url=https://books.google.com/books?id=ZhX0BgAAQBAJ&pg=PA123| date=13 Augustus 2013|publisher=Springer-Verlag|isbn=978-3-322-95384-1|pages=123–}}</ref> Chemnitz se protestantse superintendent Tettelbach het aangedring by keurvors Augustus om die begrafnis binne die stad te weier. Die bevel is gegee en Tettelbach het dadelik die Agricola-party in kennis gestel.<ref>{{cite book|title=Die Reformation ihre innere Entwicklung und ihre Wirkungen im Umfange deLuterischen Bekenntnisses von J. Döllinger|url=https://archive.org/details/bub_gb_Pv_khP51teUC|jaar=1848|uitgewer=J. Manz|pages=}}</ref> Op inisiatief van sy jeugvriend, [[Naumburg]] se biskop [[Julius von Pflug]], is Agricola se liggaam vier dae later na [[Zeitz]] gedra, meer as 50 km verder en deur von Pflug in die Zeitz-katedraal begrawe.<ref>[https://www.kath-zeitz.de/bild/upload/dom-2-Fuenf-Minuten-Begleiter-Seite%201.pdf Vyf minute gids tot die katedraal van Sts Peter en Paul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240117215349/https://www.kath-zeitz.de/bild/upload/dom-2-Fuenf-Minuten-Begleiter-Seite%201.pdf |date=17 Januarie 2024 }} (in Duits). Op 28 Februarie 2023 gehaal.</ref> Sy vrou het 'n gedenkplaat in gebruik laat neem, wat reeds gedurende die 17de eeu verwyder is. Die teks daarvan is egter in die Zeitz-annale bewaar en lui: <blockquote>Aan die geneesheer en burgemeester van Chemnitz, Georgius Agricola, 'n man wat die meeste gekenmerk is deur vroomheid en geleerdheid, wat uitstekende dienste aan sy stad gelewer het, wie se nalatenskap onsterflike glorie aan sy naam sal skenk, wie se gees Christus self in sy ewige koninkryk opgeneem het. Sy treurende vrou en kinders. Hy is op 21 November 1555 in die 62ste lewensjaar oorlede en is op 24 Maart 1494 in Glauchau gebore<ref>{{cite web|url=https://www-user.tu-chemnitz.de/~fna/14engewald.pdf|title= Zum 450. Todestag von GEORGIUS AGRICOLA | publisher = TU Chemnitz |author=Gisela-Ruth Engwald |access-date= 5 April 2019 }}</ref></blockquote> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://www.agricola-aachen.de Agricola Akademischer Verein], (engl: Agricola Academic Association) * {{Cite EB1911|wstitle=Agricola, Georg|volume=1|page=386}} * {{Gutenberg author | id=39197| name=Georgius Agricola}} * {{Internet Archive author |sname=Georgius Agricola}} * [https://web.archive.org/web/20140809003823/http://www.farlang.com/gemstones/agricola_textbook_of_mineralogy/page_001 Agricola's work on gemstones and mineralogy: De Natura Fossilium], translated from Latin by Mark Chance Bandy * [http://www.farlang.com/gemstones/agricola-metallica/page_001 Agricola's De Re Metallica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209042730/http://www.farlang.com/gemstones/agricola-metallica/page_001 |date=2009-12-09 }} translated by former President H. Hoover and his wife L.H. Hoover, full text (650 pages) and illustrations * [http://lhldigital.lindahall.org/cdm/ref/collection/earththeory/id/10795 ''De Ortu &amp; Causis Subterraneorum''] full digital facsimile * [http://lhldigital.lindahall.org/cdm/ref/collection/eng_tech/id/15214 ''De Re Metallica Libri XII''] full digital facsimile {{Normdata}} n85btlpyia9k4ru1e05yyxwrmjwwcv5 0 407055 2964652 2955889 2026-09-03T02:36:10Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964652 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Egiptiese grafkelder | bgcolor = | naam = KV5 | breed = Grafkelder van die seuns van [[Ramses II]] | beeld = KV5 sons of Rameses II Schematic.jpg | breedte = 200 | onderskrif = Die plan van KV5. | ligging = [[Vallei van die Konings]] | land = {{vlagland|Egipte}} | ontdek = 1825 | uitgrawings= Kent R. Weeks (1995) | versier = [[Mondopeningseremonie]] | uitleg = Doolhof | vor = KV4 | volg = KV6 }} '''KV5''' is 'n grafkelder in die [[Vallei van die Konings]] by [[Thebe, Egipte|Thebe]], naby die moderne stad [[Luxor]] in [[Egipte]]. Dit het behoort aan die seuns van [[Ramses II]]. Hoewel dit in 1825 reeds verken kon gewees het, is die ware omvang daarvan eers in 1995 ontdek deur Kent R. Weeks en sy uitgrawingspan. Dit is nou bekend as die grootste grafkelder in die vallei. Weeks se ontdekking word algemeen beskou as die dramatiesste sedert die ontdekking van [[KV62]], die grafkelder van [[Toetankamen]], in 1922. ==Geskiedenis== KV5 is naby die ingang tot die vallei geleë en is in antieke tye beroof.<ref>{{cite book |last1=Weeks |first1=Kent R. |date=1998 |title=The Lost Tomb |url=https://archive.org/details/losttomb0000week |location=New York |publisher=William Morrow |isbn=0-688-17224-5 }}</ref> Dit is ook deur die eeue, nes ander laaggeleë grafkelders, gevul met puin wat deur stormwaters ingespoel is. Die grafkelder is verskeie kere ondersoek sedert uitgrawings in die vallei begin het: eers in 1825 deur James Burton en later, in 1902, deur [[Howard Carter]], wat ook Toetankamen se graf ontdek het. Dié het KV5 as 'n stortingskelder gebruik. Hulle kon egter nie verder as die eerste paar kamers kom nie en het niks buitengewoons gesien nie. Dit was eers nadat die Theban Mapping Project, onder leiding van Kent R. Weeks, begin het om die grafkelder skoon te maak dat sy ware aard ontdek is. Werk het in 1987 begin, maar die eerste aansienlike vonds is eers in 1995 gedoen. Sowat 70 kamers is gevind, asook lang gange wat tot diep in die heuwels geloop het. Die getal kamers stem min of meer ooreen met die getal seuns wat Ramses II verwek het. Die ontdekking het 'n wêreldwye opskudding veroorsaak en belangstelling in [[Egiptologie]] opnuut laat opvlam. Vondste tot dusver sluit in duisende potskerwe, begrafnisbeeldjies (''oesjabti's''), krale, skerwe met inskripsies en 'n groot standbeeld van [[Osiris]], god van die [[hiernamaals]]. Verdere uitgrawings het onthul die grafkelder is selfs groter as wat eers gedink is, want dit bevat nog gange, met nog kamers, wat vertak uit voorheen onontdekte dele van die grafkelder. Minstens 130 kamers is teen 2006 ontdek (waarvan net 7% skoongemaak is), en werk duur voort.<ref>{{cite web |url=http://www.thebanmappingproject.com/atlas/index_kv.asp?tombID=819 |title=Audio - Atlas of the Valley of the Kings - Theban Mapping Project |access-date=2011-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402133504/http://www.thebanmappingproject.com/atlas/index_kv.asp?tombID=819 |archive-date=2012-04-02 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.narmer.pl/kv/kv05en.htm |title=Valley of the Kings - KV5 |access-date=2007-04-08 |work=Ancient Egypt - History & Chronology |archive-date=2018-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827005134/http://www.narmer.pl/kv/kv05en.htm |url-status=dead }}</ref> KV7 is naby Ramses II se grafkelder geleë en bevat die mummies van die meeste van sy kinders, seuns en dogters, veral dié wat in sy leeftyd dood is. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== *[https://thebanmappingproject.com/tombs/kv-05-sons-rameses-ii Theban Mapping Project] {{CommonsKategorie-inlyn|KV5}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = KV5}} {{Vallei van die Konings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vallei van die Konings]] 2is0jhuct85umvegqwppbk5vsmg1jfa 0 407401 2964623 2964475 2026-09-02T21:23:34Z Jcb 223 2964623 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [[long]], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens.<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder.<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref name="ucla">https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref name="ucla" /><ref name="black">https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref name="ucla" /> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref name="black" /> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref name="ucla" /> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref name="white">https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref name="white" /> Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] t7sz1zwlkvkjvx6zadq6qd0b1yvt05g 2964658 2964623 2026-09-03T05:22:06Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2964658 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [[long]], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens.<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder.<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref name="ucla">https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref name="ucla" /><ref name="black">https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref name="ucla" /> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref name="black" /> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref name="ucla" /> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref name="white">https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref name="white" /> Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref> Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] a15t3z74gd2ziqj4mt0l84zgj9xl0u1 0 409857 2964695 2890320 2026-09-03T07:15:03Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964695 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Krieket Kenia |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan.jpeg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van Krieket Kenia |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Cricket Kenya'' |opskrif2 = Afkorting |2 = CK |opskrif3 = [[Swahili]]-naam |3 = ''Shirikisho la Kriketi Kenya'' |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Kenia}} |opskrif5 = [[Sport]]soort |5 = [[Krieket]] |opskrif6 = Stigting |6 = 2005 (1953) |opskrif7 = Lid van |7 = [[Internasionale Krieketraad]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 2005 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Afrikakrieketvereniging]] |opskrif10 = Voorsitter |10 = Manoj Patel |opskrif11 = Setel |11 = [[Ruaraka Sportklubveld]], [[Nairobi]], Kenia |opskrif12 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |12 = Engels en Swahili |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://cricket-kenya.com/ ''cricket-kenya.com''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Krieket Kenia''' ([[Engels]]: ''Cricket Kenya'', afgekort “CK”; [[Swahili]]: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') is die bestuursliggaam wat [[krieket]] in [[Kenia]] beheer en is by die [[Ruaraka Sportklubveld]] in [[Nairobi]] gesetel. Die beheerliggaam is in 2005 gestig en het die '''Keniaanse Krieketvereniging''' (''Kenya Cricket Association'', “KCA”) vervang, wat in 1953 gestig is. Sedertdien verteenwoordig dit Kenia by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) as ’n assosiaatlid en ook by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”). == Geskiedenis == === Keniaanse Krieketvereniging === In 1953 is die beheerliggaam Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', “KCA”) gestig.<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-kenyan-cricket-261613 |title=A brief history of Kenyan cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=6 Oktober 2006 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Kenia is lankal as sterkste deel van die [[Oos-Afrikaanse krieketspan]] beskou,<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008}}</ref> maar dit het in 1981 van dié span weggebreek en een jaar later op sy eie as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya |title=Cricket Kenya |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Daarbenewens was die Keniaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=8 Februarie 2024 }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ná sy verrassende oorwinning oor [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] tydens die [[Krieketwêreldbeker 1996]] het Kenia as enigste nietoetsland van die IKR volle [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-status]] verkry, wat aan hulle nuwe speelmoontlikhede besorg het. Destyds is die span as ’n toekomstige toetsland beskou.<ref name="History" /> Ná sy verrassend goeie prestasie tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is Kenia weer as die voorste kandidaat vir toetsstatus beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2876500/2876555.stm |title=No Test fast-track for Kenya |publisher=[[BBC]] |author=Oliver Brett |date=22 Maart 2003 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Volgens verskeie waarnemers moes Kenia ná sy prestasie tydens die Krieketwêreldbeker 2003 toetsstatus verkry het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2018/03/03/decline-fall-kenyan-cricket/ |title=The decline and fall of Kenyan cricket |publisher=The Roar |date=2 Maart 2018 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> nadat hulle glo reeds in 2000 op die punt was om toetsstatus te ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-status-kenya-s-next-but-who-then-88868 |title=Test Status: Kenya's next, but who then? |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Julie 2000 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> === Krisis en hervormings === In 2004 het die span ook onder ’n reeks spelerstakings gely, aangesien die beheerliggaam nie in staat was om aan sy finansiële verpligtinge te voldoen nie.<ref name="History" /> Die beheerliggaam se situasie het vererger, aangesien dit nie in staat was om aan die IKR se vereistes te voldoen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/court-bars-fresh-kenyan-board-elections-139174 |title=Court bars fresh Kenyan board elections |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2004 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Op die hoogtepunt van dié geskil was die Keniaanse krieket sonder borg in internasionale isolasie.<ref name="History" /> Een jaar later is die beheerliggaam eindelik as deel van ondersoeke oor wanbestuur deur die Keniaanse regering ontbind en vervang met ’n nuwe beheerliggaam, Krieket Kenia, wat sy rol by die IKR oorgeneem het.<ref name="History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/another-day-of-confusion-in-kenya-144648 |title=Another day of confusion in Kenya |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=16 Junie 2007 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-new-start-with-cricket-kenya-230414 |title=A new start with Cricket Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Desember 2005 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Nadat Krieket Kenia kennis geneem het van die ongebalanseerde span van amateur- teenoor professionele spelers tydens die [[Krieketwêreldbeker 2011]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-chief-hints-at-team-discord-503269 |title=Cricket Kenya chief hints at team discord |publisher=ESPNCricinfo |date=27 Februarie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-zimbabwe-disappointing-farewell-for-steve-tikolo-507286 |title=Disappointing farewell for Tikolo |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Februarie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> het die beheerliggaam aangekondig dat hulle die krieketwêreldbekertoernooi se debakel ná afloop van dié toernooi sal hersien. Dit het ’n reeks hervormings wat deur die raad geïnisieer is, ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-to-review-world-cup-debacle-507417 |title=Cricket Kenya to review World Cup debacle |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Maart 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> As deel van die hervormings het die beheerliggaam die voormalige Sahara Eliteliga met Oos-Afrikaanse toernooie vervang. Terwyl die Oos-Afrikaanse Premierliga ’n T20-toernooi is, is die Oos-Afrikaanse beker ’n EDI-toernooi. Die nuwe toernooie is deur die beheerliggaam van stapel gestuur in die hoop dat hulle nuwe talente vir die Keniaanse span sal oplewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-prepare-for-new-superleagues-527519 |title=Kenya prepare for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Augustus 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Binne enkele maande het die Oos-Afrikaanse toernooie ’n hoë belangstelling verwerf en die intensiteit het skerp gestyg, soos dit uit ’n ESPNcricinfo-onderhoud met Krieket Kenia se [[hoof- uitvoerende beampte]] Tom Sears blyk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-ceo-tom-sears-is-happy-with-new-east-african-competitions-534464 |title='Players know consistency will be the criterion for national selection' |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> ’n Verdere belangrike hervorming wat deur die nuwe beheerliggaam ingebring is, was om met die ou personeel weg te doen. Soos dit die ESPN-joernalis Martin Williamson beskryf het, was die ou personeel nie aan vertoning toegewyd nie, maar eerder aan selfsugtige wense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/martin-williamson-kenyan-board-right-to-dump-old-guard-521693 |title=Kenyan board right to dump old guard |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Julie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Die nuwe kontrakte het heeltemal met die verlede gebreek en die nuwe kaptein [[Collins Obuya]] was op 29 die oudste speler. Ervare spelers soos die voormalige kaptein [[Jimmy Kamande]], ’n veteraan van vyf krieketwêreldbetertoernooie, [[Thomas Odoyo]], en ander het nie eens in aanmerking gekom nie. Soos verwag het die ontslane spelers vinnig reageer en volgens hulle het dit die dood van Keniaanse krieket versnel. Hulle is ook deur die Keniaanse media bygestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-s-new-contracts-cut-ties-with-the-past-521372 |title=Kenya's new contracts cut ties with the past |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Junie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Onder die 20 krieketspelers wat wél kontrakte aangebied is, is aan 13 sentrale kontrakte aangebied. Nadat vyf spelers dié kontrakte van die hand gewys het, het die dinge nog moeiliker geword. Sears het daarop gesê dat hulle tevrede is met die groep van sewe spelers wat hulself verbind het tot Krieket Kenia, terwyl hulle ewe teleurgesteld is met diegene wat die kontrakte verwerp het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-five-players-turn-down-kenya-contracts-524064 |title=Five players turn down Kenya contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Julie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Krieket Kenia het kontrakte aan verdienstelike jong, talentvolle spelers aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenyan-youngsters-rewarded-with-central-contracts-530746 |title=Youngsters rewarded with central contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Die agt spelers wat die raad se kontrakte verwerp het, is later ingesluit en het gevra dat hul menings gehoor word, en ondanks die nuwe kans wat die raad aan hulle toegestaan het, het hulle uiteindelik ’n sterk standpunt teen die raad ingeneem. Terwyl Obanda, Shem en James Ngoche, Odhiambo en Otieno nuwe aanbiedinge gemaak is, het Ouma, Luseno en Nelson ’n driemaandse ooreenkoms tot Maart 2012, onderhewig aan prestasie, met die raad gesluit. Indien hulle iets goeds sou kon bydra, kon hulle weer hul plek in die span inneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-plays-hardball-with-militant-players-530748 |title=Cricket Kenya plays hardball with militant players |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Intussen is die voormalige Otago-afrigter [[Mike Hesson]] as nasionale afrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-mike-hesson-appointed-kenya-coach-523811 |title=Mike Hesson appointed Kenya coach |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Julie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Onmiddellik daarna het Hesson in ’n onderhoud met die koerant ''Otago Daily Times'' aangekondig dat hy aangestel is om die geskil tussen die spelers en die raad op te los en te beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hesson-s-kenyan-baptism-of-fire-542932 |title=Hesson's Kenyan baptism of fire |publisher=ESPNcricinfo |date=29 November 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> == Taak == Krieket Kenia organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia se nasionale seniorkrieketspan vir mans]] (die ''Simbas''), vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van [[Twintig20|T20I]]-reekse teen ander spanne, en vir die reëling van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is Krieket Kenia verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Keniaanse span. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugkrieket in Kenia. Net soos ander krieketlande beskik Kenia oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Onder andere reël hulle saam met [[Ugandese Krieketvereniging|Uganda]] die Oos-Afrikaanse Beker en die Oos-Afrikaanse Premierliga.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/east-africa-prepares-for-new-superleagues-620068 |title=East Africa prepares for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=26 Februarie 2013 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Krieket Kenia organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[Kampioenetrofee 2000]] en die [[Krieketwêreldbeker 2003]] (saam met [[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]]). == Kenteken == Die Keniaanse nasionale krieketspan se bynaam is ''Simbas'', Swahili vir “[[leeu]]”.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |title=ICC T20 World Cup Africa Final – Unique Trophy Shoot Leaves Captains In Awe |publisher=[[Ugandese Krieketvereniging]] |accessdate=16 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716183007/http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |archive-date=16 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Krieket Kenia se kenteken toon derhalwe ’n leeu. == Sien ook == * [[Keniaanse Rugbyunie]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * {{en}} {{sw}} [https://cricket-kenya.com/ Amptelike webwerf van Krieket Kenia] {{Affiliasies van die Internasionale Krieketraad}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Kenia]] [[Kategorie:Krieketbeheerliggaam]] [[Kategorie:Internasionale Krieketraad]] hzeyvjaw2mbf7aw219modwks417s0o6 0 409858 2964696 2901008 2026-09-03T07:15:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964696 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Krieket Namibië |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Namibiese nasionale krieketspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van Krieket Namibië |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Cricket Namibia'' |opskrif2 = Afkorting |2 = CN |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Namibië}} |opskrif4 = [[Sport]]soort |4 = [[Krieket]] |opskrif5 = Stigting |5 = 1989 |opskrif6 = Lid van |6 = [[Internasionale Krieketraad]] |opskrif7 = Aangesluit in |7 = 1992 |opskrif8 = Vastelandse beheerliggaam |8 = [[Afrikakrieketvereniging]] |opskrif9 = President |9 = [[Rudie van Vuuren]] |opskrif10 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |10 = Peter Forster |opskrif11 = Setel |11 = [[Windhoek]], Namibië |opskrif12 = [[Amptelike taal]] |12 = Engels |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://www.cricketnamibia.com/ ''cricketnamibia.com''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Krieket Namibië''' ([[Engels]]: ''Cricket Namibia'', afgekort “CN”) is die bestuursliggaam wat [[krieket]] in [[Namibië]] beheer. Die beheerliggaam is in 1989 gestig en in [[Windhoek]] gesetel. Sedert 1992 verteenwoordig dit Namibië by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) as ’n assosiaatlid en sedert 1997 ook by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”). == Geskiedenis == [[Lêer:Kenteken van Krieket Namibië.jpg|duimnael|links|Kenteken van Krieket Namibië]] Teen 1930 is die Suidwes-Afrikaanse Krieketunie (Engels: ''South West Africa Cricket Union'', SWACU) gestig en het wedstryde begin reël. Krieket Namibië is in 1989 gestig<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketnamibia.com/index.php/2011-07-25-15-55-33 |title=History of Cricket Namibia |publisher=Krieket Namibië |accessdate=14 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114024412/http://www.cricketnamibia.com/index.php/2011-07-25-15-55-33 |archive-date=14 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en verteenwoordig sedert 1992 Namibië as ’n assosiaatlid by die Internasionale Krieketraad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-namibia |title=Cricket Namibia |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Daarbenewens was die Namibiese beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=8 Februarie 2024 }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Taak == Krieket Namibië organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië se nasionale seniorkrieketspan vir mans]] (die ''Arende''), vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en [[Twintig20|T20I]]-reekse teen ander spanne, en vir die reëling van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is Krieket Namibië verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Namibiese span. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugkrieket in Namibië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketnamibia.com/schools/committee-trials-info/ |title=Committee, Trials & Info |publisher=Krieket Namibië |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Net soos ander krieketlande beskik Namibië oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Die huisvesting van internasionale toernooie is ook een van hul take. Saam met [[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]] sal Namibië die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> == Kenteken == Krieket Namibië se kenteken toon ’n rooi krieketbal voor twee geboë blou lyne, terwyl die Namibiese nasionale krieketspan se kenteken ’n in blou gestiliseerde [[visarend]] met die belettering ''NAMIBIA'' daarbo toon. == Sien ook == * [[Namibiese Rugbyunie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.cricketnamibia.com/ Amptelike webwerf van Krieket Namibië] {{Affiliasies van die Internasionale Krieketraad}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krieket Namibie}} [[Kategorie:Krieket in Namibië]] [[Kategorie:Krieketbeheerliggaam]] [[Kategorie:Internasionale Krieketraad]] ho1dpxfjjcecrq53qvp1tyjaym1ddpo 3 412093 2964610 2653007 2026-09-02T21:03:51Z Deepfriedokra 103572 Deepfriedokra het bladsy [[Gebruikerbespreking:Janneman27]] na [[Gebruikerbespreking:GingaCat]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Janneman27|Janneman27]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/GingaCat|GingaCat]]" 2653007 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartlik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> [[Lêer:Flag of the United Kingdom (2-3).svg|20px]] '''[[Sjabloon:Welkom/en|''Message in English'']]''' [[Lêer:Flag of the Netherlands.svg|20px]] '''[[Sjabloon:Welkom/nl|''Bericht in het Nederlands'']]''' |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br />Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening – sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm vertoon word, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap gestuur is. Kliek dan laastens op "Publiseer wysigings" om enige bewerkings te stoor. |} |} ew6ory72q4h1o4qehurwiuhzo2qbkdl 0 417505 2964635 2955767 2026-09-02T21:42:23Z Jcb 223 2964635 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ismaʻīl Rājī al-Fārūqī | beeld = | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[1 Januarie]] [[1921]] | geboorteplek = [[Jaffa]], Palestina | sterftedatum = {{SDEO|1921|1|1|1986|5|27}} | sterfteplek = Wyncote, Pennsylvania, Verenigde State | plek van graf = Forest Hills Cemetery, [[Pennsylvania]]<ref name="PhiladelphiaInquirer">{{cite news |last=Eshleman Jr. |first=Russell E. |title=4,000 Mourners Pray For The Soul Of Slain Islamic Scholar And Wife |url=http://articles.philly.com/1986-05-31/news/26052072_1_islamic-spirit-mosque-islamic-society |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083514/http://articles.philly.com/1986-05-31/news/26052072_1_islamic-spirit-mosque-islamic-society |archive-date=2015-12-22 |work=The Philadelphia Inquirer |date=May 31, 1986 |access-date=July 11, 2024 |url-status=live}}</ref> | nasionaliteit = {{vlagland|Palestynse Owerheid}}<br />{{USA}} | godsdiens = [[Islam]] | vakgebied = [[Filosofie]], [[Vergelykende godsdiens]], [[Islamitiese studies]] | kinders = 4 | handtekening = Ismail al Faruqi Signature.svg | webblad = [https://ismailfaruqi.com ismailfaruqi.com] }} '''Ismaʻīl Rājī al-Fārūqī''' ({{lang-ar|إسماعيل راجي الفاروقي}} 1 Januarie 1921 – 27 Mei 1986) was 'n Palestyns-Amerikaanse [[filosoof]] bekend vir sy bydraes tot Islamitiese studies en intergeloofsdialoog. Hy het aan die [[Al-Azhar Universiteit]] in [[Kaïro]] studeer en by universiteite in Noord-Amerika, insluitend [[McGill Universiteit]] in [[Montreal]], [[Kanada]], lesings gegee. Al-Faruqi was 'n professor in godsdiens aan die [[Temple Universiteit]] waar hy die [[Islamitiese Studies]]-program gestig en gelei het. Hy het ook die [[Internasionale Instituut vir Islamitiese Gedagtes]] (IIIT) gestig. Al-Faruqi het meer as 100 artikels en 25 boeke geskryf, insluitend ''Christian Ethics: A Historical and Systematic Analysis of Its Dominant Ideas'' en ''Al-Tawhid: Its Implications For Thought And Life''. == Vroeë lewe en opvoeding == Al-Faruqi is in [[Jaffa]] in Brits-mandaats [[Palestina (streek)|Palestina]] gebore.<ref>{{cite book |year=2021 |title=Essential Writings: Ismail Al Faruqi |location=Kuala Lumpur |publisher=IBT Books |editor=Imtiyaz Yusuf |page=3}}</ref> Sy pa, 'Abd al-Huda al-Faruqi, was 'n [[Islamitiese]] regter (''qadi''). Al-Faruqi het sy vroeë godsdienstige opleiding tuis en in die plaaslike moskee ontvang. In 1936 het hy by die Franse Dominican [[Collège des Frères de Jaffa]] begin skoolgaan. In 1942 is hy as registrateur van koöperatiewe samelewings onder die [[Britse Mandaat Palestina]]-regering in [[Jerusalem]] aangestel. In 1945 het hy die distriksgouverneur van [[Galilea]] geword. Na die 1948 [[1948 Arabies-Israeliese Oorlog|Arabies-Israeliese Oorlog]], het al-Faruqi na [[Beiroet]], [[Libanon]] geëmigreer waar hy by die [[Amerikaanse Universiteit van Beiroet]] gestudeer het. Hy het later by [[Indiana Universiteit]] ingeskryf en in 1949 sy M.A. in [[filosofie]] verwerf met 'n tesis getiteld ''The Ethics of Reason and the Ethics of Life (Kantian and Nietzschean Ethics)''.<ref>{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il Raji |year=1949 |title=The Ethics of Reason and the Ethics of Life (Kantian and Nietzschean Ethics) |type=Master's thesis |publisher=Indiana University |location=Bloomington}}</ref> In sy meesters tesis het al-Faruqi die etiek van [[Immanuel Kant]] en [[Friedrich Nietzsche]] ondersoek. Hy het dit opgevolg met 'n tweede M.A. in filosofie van [[Harvard Universiteit]] in 1951 en sy Ph.D. met 'n tesis getiteld ''On Justifying the Good'' van Indiana Universiteit in 1952 behaal.<ref>{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il |title=On Justifying the Good |type=PhD thesis |year=1952 |publisher=Indiana University |location=Bloomington}}</ref> In sy doktorale tesis het al-Faruqi aangevoer dat waardes absolute, selfbestaan essensies is wat [[a priori]] deur emosionele intuïsie geken word. Hy het sy teorieë gebaseer op [[Max Scheler]] se gebruik van fenomenologie en [[Nicolai Hartmann]] se studies in etiek.<ref>{{cite book |last=Scheler |first=Max |title=On the Eternal Man |url=https://archive.org/details/oneternalinman0000sche |year=1960 |publisher=SCM Press |location=London |translator=Bernard Noble}}</ref><ref>{{cite book |last=Scheler |first=Max |title=Man's Place in Nature |url=https://archive.org/details/mansplaceinnatur0000sche_l4g0 |year=1961 |publisher=Beacon Press |location=Boston}}</ref> Sy studies het hom tot die gevolgtrekking gelei dat die afwesigheid van 'n transendente basis lei tot morele relativisme, wat hom genoop het om sy Islamitiese erfenis te heroorweeg. Binne ses jaar na sy aankoms in die Verenigde State het hy die behoefte aan 'n deegliker studie van Islam erken, wat hom gelei het om by Egipte se Al-Azhar Universiteit te studeer. Teen die tyd dat hy die Verenigde State verlaat het, het hy nuwe vrae oor morele verpligtinge ontwikkel en gesoek om sy intellektuele strewe met sy Islamitiese identiteit te integreer.<ref>{{cite book |last=Fletcher |first=Charles |title=Muslim-Christian Engagement in the Twentieth Century: The Principles of Inter-faith Dialogue and the Work of Ismail Al-Faruqi |date=2014 |publisher=I.B.Tauris |location=United Kingdom |page=34}}</ref> == Akademiese loopbaan == In 1958 is al-Faruqi 'n besoekende genootskap by die Fakulteit van Godsdienstigheid van [[McGill Universiteit]] aangebied. Hy het in [[Saint-Laurent, Quebec|Ville St. Laurent]] gewoon en by McGill Universiteit se Instituut vir Islamitiese Studies aangesluit op uitnodiging van die stigter daarvan, [[Wilfred Cantwell Smith]]. Van 1958 tot 1961 het hy saam met Smith onderrig gegee en was bekend vir sy dinamiese en oorspronklike benadering tot Islamitiese denke.<ref name="balfour">{{cite news |title=Islamic scholar slain in U.S. was figure in Montreal |last=Balfour |first=Clair |date=July 31, 1986 |work=The Gazette |location=Montreal |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1946&dat=19860731&id=sBUyAAAAIBAJ&sjid=DaYFAAAAIBAJ&pg=3896,4415821}}</ref> Gedurende sy tyd daar, het hy Christelike teologie en Judaïsme bestudeer en kennis gemaak met die Pakistanse filosoof [[Fazlur Rahman Malik|Fazlur Rahman]]. In 1961 het Rahman 'n twee-jaar aanstelling vir al-Faruqi by die [[Islamitiese Navorsingsinstituut|Sentraal Instituut vir Islamitiese Navorsing]] in [[Karachi]], [[Pakistan]], gereël om hom bloot te stel aan diverse Moslem-kulture. Al-Faruqi het van 1961 tot 1963 as 'n besoekende professor daar gewerk.<ref>{{cite book |year=2021 |title=Essential Writings: Ismail Al Faruqi |location=Kuala Lumpur |publisher=IBT Books |editor=Imtiyaz Yusuf |page=4}}</ref> In 1964 het al-Faruqi na die Verenigde State teruggekeer en as 'n besoekende professor by die [[Universiteit van Chicago]] se Divinity School en as 'n medeprofessor by [[Syracuse Universiteit]] gedien. In 1968 het hy by [[Temple Universiteit]] aangesluit as 'n professor in godsdiens, waar hy die Islamitiese Studies-program gestig het en die posisie gehou het tot sy dood in 1986.<ref name="flet">{{cite book |last=Fletcher |first=Charles |title=Muslim-Christian Engagement in the Twentieth Century: The Principles of Inter-faith Dialogue and the Work of Ismail Al-Faruqi |date=2014 |publisher=I.B.Tauris |location=United Kingdom}}</ref> Gedurende sy tyd by Temple Universiteit het al-Faruqi baie studente begelei, insluitend sy eerste doktorale student, [[John Esposito]].<ref name="qur">{{cite book |last=Quraishi |first=M. Tariq |title=Ismail al-Faruqi: An Enduring Legacy |date=1986 |publisher=MSA Publications |page=9}}</ref><ref name="jour">{{cite journal |title=Editorial |journal=The American Journal of Islamic Social Sciences |volume=28 |issue=3 |year=2011 |pages=ii-xii}}</ref> In Maart 1977 het al-Faruqi 'n belangrike rol gespeel in die Eerste Wêreldkonferensie oor Moslem Onderwys in [[Mekka]]. Hierdie konferensie het deelnemers soos Muhammad Kamal Hassan, [[Syed Muhammad Naquib al-Attas]], en [[Syed Ali Ashraf]] ingesluit. Die konferensie het die grondslag gelê vir die stigting van Islamitiese universiteite in [[Dhaka]], [[Islamabad]], [[Kuala Lumpur]], [[Kampala]], en [[Niger]]. Al-Faruqi was instrumenteel in die beraadslagings en die ontwikkeling van die aksieplanne van die konferensie.<ref name="jour" /> == Filosofie en denke == === Vroeë denke: Arabisme === Al-Faruqi se vroeë intellektuele fokus was op ''urubah'' (Arabisme). Hy het aangevoer dat ''urubah'' die kernidentiteit en waardestelsel was wat alle Moslems in 'n enkele gemeenskap van gelowiges (''ummah'') verenig het. Al-Faruqi het geglo dat Arabies, as die taal van die Koran, noodsaaklik was vir die volle begrip van die Islamitiese wêreldbeskouing. Hy het beweer dat ''urubah'' onskeibaar was van Moslem-identiteit en beide linguistiese en godsdienstige dimensies omhels het.<ref name="urub">{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il R. |title='Urubah and Religion: An Analysis of the Dominant Ideas of Arabism and of Islam as Its Heights Moment of Consciousness |series=On Arabism |volume=1 |location=Amsterdam |publisher=Djambatan |year=1962}}</ref> Al-Faruqi het ook die konsep van ''tawhid'' (monoteïsme) as 'n sentrale element van Arabiese godsdienstige bewussyn beklemtoon, wat hy in Judaïsme, Christendom en Islam gevind het. Hierdie idee het 'n gedeelde stroom van monoteïstiese oortuigings oor hierdie godsdienste heen uitgelig, gewortel in Arabiese kultuur en taal.<ref name="urub" /> Hy het geglo dat Islam en monoteïsme geskenke van Arabiese bewussyn aan die mensdom was, wat in opposisie tot die rasse-gebaseerde nasionalisme van die moderne era was.<ref>{{cite book |last=Bakar |first=Osman |title=The Intellectual Impact of American Muslim Scholars on the Muslim World, with Special Reference to Southeast Asia |editor-last=Strum |editor-first=Philippa |date=2005 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |isbn=1-933549-98-X |pages=96–97}}</ref> Hierdie standpunt is deur sommige geleerdes gekritiseer vir sy waargenome essensialistiese en Arabies-sentriese benadering. Kritici, insluitend nie-Arabiese Moslem-intellektuele, het sy bewering uitgedaag dat Arabies die enigste linguistiese struktuur was wat geskik was vir Islamitiese denke. Al-Faruqi se tyd in Pakistan, waar hy aan diverse Moslem-kulture blootgestel is, het min gedoen om aanvanklik sy Arabies-sentriese sienings te verander.<ref>{{cite book |last=Fletcher |first=Charles D. |title=Muslim-Christian Engagement in the Twentieth Century: The Principles of Interfaith Dialogue and the Work of Isma'il al-Faruqi |location=London |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |pages=35–37}}</ref> === Verskuiwing na Islamisme === Al-Faruqi se perspektiewe het aansienlik ontwikkel na sy verhuising na die Verenigde State. Sy betrokkenheid by die Moslem Studentevereniging (MSA) by [[Temple Universiteit]] het hom aan 'n diverse groep Moslem-studente van verskeie kulturele agtergronde blootgestel. Hierdie blootstelling het hom laat heroorweeg oor sy vroeë fokus op Arabisme.<ref>{{cite journal |last=Ba-Yunus |first=Ilyas |title=Al Faruqi and Beyond: Future Directions in Islamization of Knowledge |journal=The American Journal of Islamic Social Sciences |volume=5 |issue=1 |year=1988 |page=14}}</ref> Hy het begin om 'n breër Islamitiese identiteit bo Arabiese nasionalisme te prioritiseer en gesê, "Tot 'n paar maande gelede was ek 'n Palestyn, 'n Arabier en 'n Moslem. Nou is ek 'n Moslem wat toevallig 'n Arabier van Palestina is".<ref>{{cite journal |last=Ba-Yunus |first=Ilyas |title=Al Faruqi and Beyond: Future Directions in Islamization of Knowledge |journal=The American Journal of Islamic Social Sciences |volume=5 |issue=1 |year=1988 |page=14}}</ref> Hy het verder oor sy identiteit nagedink en gesê, "Ek het myself gevra: Wie is ek? 'n Palestyn, 'n filosoof, 'n liberale humanis? My antwoord was: Ek is 'n Moslem".<ref name="qur" /> Hierdie verskuiwing is ook beïnvloed deur sy betrokkenheid in intergeloofsdialoog, waar hy die belangrikheid van 'n verenigde Islamitiese identiteit gesien het om sinvolle gesprekke met nie-Moslems te bevorder. Al-Faruqi se betrokkenheid by die MSA en sy ontmoetings met diverse Moslem-kulture in die Verenigde State het sy breër Islamitiese identiteit verder versterk bo sy vroeëre Arabies-sentriese sienings.<ref>{{cite book |last=Fletcher |first=Charles D. |title=Muslim-Christian Engagement in the Twentieth Century: The Principles of Interfaith Dialogue and the Work of Isma'il al-Faruqi |location=London |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |pages=35–37}}</ref> === Meta-godsdiens === Al-Faruqi het gepoog om meta-godsdienstige beginsels op grond van rede te vestig om godsdienste teen universele standaarde eerder as teen mekaar te evalueer. Hierdie ambisieuse onderneming het daarop gemik om gemeenskaplike grond te vind vir begrip en samewerking tussen verskillende godsdienste. Hy het verskeie riglyne vir dialoog voorgestel, insluitend dat alle dialoog aan kritiek onderworpe is, kommunikasie moet gehoorsaam aan die wette van interne en eksterne koherensie, dialoog moet ooreenstem met die werklikheid en vry wees van "kanonieke figurisasies", en 'n fokus op etiese vrae eerder as teologiese geskille.<ref>{{cite book |last=Fletcher |first=Charles D. |title=Muslim-Christian Engagement in the Twentieth Century: The Principles of Interfaith Dialogue and the Work of Isma'il al-Faruqi |location=London |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |pages=43–45}}</ref> Al-Faruqi het geglo dat meta-godsdienstige dialoog as 'n middel kon dien om wedersydse begrip en respek tussen verskillende geloofsgemeenskappe te bereik en te help om die gaping wat deur leerstellige verskille geskep is, te oorbrug. Sy fokus op etiek bo teologie was bedoel om meer konstruktiewe en minder strydige intergeloofsverhoudings te fasiliteer.<ref>{{cite book |last=Fletcher |first=Charles D. |title=Muslim-Christian Engagement in the Twentieth Century: The Principles of Interfaith Dialogue and the Work of Isma'il al-Faruqi |location=London |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |pages=46–48}}</ref> === Holistiese kennis === Al-Faruqi het aansienlike bydraes gelewer tot die ontwikkeling van die konsep van holistiese kennis en sy bekommernisse oor die sekularisasie van kennis in Moslem-samelewings uitgespreek. Hy het die "malaise van die ummah" bespreek en aangevoer dat afhanklikheid van Westerse sekulêre instrumente en metodes gelei het tot 'n ontkoppeling met die ekologiese en sosiale realiteite van Moslem-nasies, wat dikwels oortredings van Islamitiese etiek oor die hoof gesien het.<ref>{{cite journal |last=Ahsan |first=Muhammad Amimul |title=Islamization of Knowledge: An Agenda for Muslim Intellectuals |journal=Global Journal of Management and Business Research Administration and Management |volume=13 |issue=10 |year=2013}}</ref> Hy het die belangrikheid van die integrasie van Islamitiese beginsels met moderne kennis beklemtoon om hedendaagse uitdagings aan te spreek en die etiese integriteit van die ummah te handhaaf.<ref>{{cite book |last=Bakar |first=Osman |title=The Intellectual Impact of American Muslim Scholars on the Muslim World, with Special Reference to Southeast Asia |editor-last=Strum |editor-first=Philippa |date=2005 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |isbn=1-933549-98-X |pages=96–97}}</ref> Al-Faruqi se latere intellektuele pogings was gefokus op die Islamisering van kennis. Hy het gepoog om Islamitiese beginsels met kontemporêre akademiese dissiplines te harmoniseer en gepleit vir 'n holistiese integrasie van geloof en rede.<ref>{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il Raji |title=Islamization of Knowledge: General Principles and Work Plan |publisher=IIIT |year=1982}}</ref> Sy werk in hierdie area het uitgeloop op die stigting van die IIIT, wat daarop gemik was om 'n Islamitiese epistemologie en metodologie vir verskeie studierigtings te ontwikkel.<ref>{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il Raji |title=Islamization of Knowledge: General Principles and Work Plan |publisher=IIIT |year=1982}}</ref> Al-Faruqi het die noodsaaklikheid beklemtoon om Islamitiese kennis met moderne wetenskappe te integreer. Hy het geglo in die ontwikkeling van 'n eenvormige Islamitiese kurrikulum wat kontemporêre dissiplines insluit terwyl dit in Islamitiese denke gegrond is.<ref>{{cite journal |last1=Hashim |first1=Rosnani |last2=Rossidy |first2=Imron |title=Islamization of Knowledge: A Comparative Analysis of the Conceptions of Al-Attas and Al-Faruqi |journal=Intellectual Discourse |volume=8 |issue=1 |year=2000 |pages=19–45}}</ref> Sy benadering het 'n sistematiese proses behels om elemente wat onversoenbaar is met Islamitiese beginsels te identifiseer en uit te skakel en Islamitiese waardes in verskeie akademiese dissiplines te integreer.<ref>{{cite journal |last1=Hashim |first1=Rosnani |last2=Rossidy |first2=Imron |title=Islamization of Knowledge: A Comparative Analysis of the Conceptions of Al-Attas and Al-Faruqi |journal=Intellectual Discourse |volume=8 |issue=1 |year=2000 |pages=19–45}}</ref> Met 'n sterk fokus op opvoedkundige hervorming, het al-Faruqi gepleit vir die skepping van omvattende kurrikulums en akademiese instellings wat Islamitiese en moderne wetenskappe kombineer.<ref>{{cite journal |last1=Hashim |first1=Rosnani |last2=Rossidy |first2=Imron |title=Islamization of Knowledge: A Comparative Analysis of the Conceptions of Al-Attas and Al-Faruqi |journal=Intellectual Discourse |volume=8 |issue=1 |year=2000 |pages=19–45}}</ref> Hierdie benadering het ten doel gehad om geleerdes op te lei wat in beide areas vaardig is, wat in staat is om hedendaagse uitdagings vanuit 'n Islamitiese perspektief aan te spreek. Al-Faruqi het ook die belangrikheid van kurrikulumontwikkeling, praktiese strategieë vir implementering, en 'n holistiese benadering tot die hervorming van die hele onderwysstelsel beklemtoon.<ref>{{cite book |last=Fletcher |first=Charles D. |title=Muslim-Christian Engagement in the Twentieth Century: The Principles of Interfaith Dialogue and the Work of Isma'il al-Faruqi |location=London |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |pages=151–152}}</ref> === Sienings oor Sionisme === Al-Faruqi was 'n uitgesproke kritikus van [[Sionisme]], en het dit as onversoenbaar met [[Judaïsme]] beskou as gevolg van sy nasionalistiese ideologie.<ref>{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il R. |title=Islam and the Problem of Israel |location=London |publisher=The Islamic Council of Europe |year=1980}}</ref> Hy het aangevoer dat die onregverdighede wat deur Sionisme veroorsaak is, sy ontmanteling vereis. Hy het voorgestel dat voormalige Israeliese Jode wat Sionisme afsweer, as 'n "ummatiese gemeenskap" binne die Moslem-wêreld kon leef, onderworpe aan Joodse wet soos geïnterpreteer deur rabbiniese howe binne 'n Islamitiese raamwerk.<ref>{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il R. |title=Islam and the Problem of Israel |location=London |publisher=The Islamic Council of Europe |year=1980}}</ref> Hierdie standpunt het sy toewyding aan 'n visie van geregtigheid, gewortel in Islamitiese beginsels, beklemtoon.<ref>{{cite book |last=Fletcher |first=Charles D. |title=Muslim-Christian Engagement in the Twentieth Century: The Principles of Interfaith Dialogue and the Work of Isma'il al-Faruqi |location=London |publisher=I.B. Tauris |year=2015 |pages=152}}</ref><ref>Ismail R. al-Faruqi, "Islam and Zionism," in John L. Esposito, ed., Voices of Resurgent Islam ([[New York City|New York]]: [[Oxford University Press]], 1983), 265.</ref> == Geleerde prestasies == In 1980 het al-Faruqi die International Institute of Islamic Thought (IIIT) saam met [[Taha Jabir Alalwani]], [[Abdul Hamid AbuSulayman]], en [[Anwar Ibrahim]] gestig. Al-Faruqi het bydraes gelewer tot Islamitiese studies deur sy uitgebreide geskrifte en betrokkenheid by akademiese en intergeloofsorganisasies. Hy het meer as 100 artikels in wetenskaplike tydskrifte en tydskrifte gepubliseer en 25 boeke geskryf, insluitend ''Christian Ethics: A Historical and Systematic Analysis of Its Dominant Ideas'' (1968), ''Islam and the Problem of Israel'' (1980), en ''Al-Tawhid: Its Implications For Thought And Life'' (1982). Hy was betrokke by die stigting van die Islamic Studies Group van die American Academy of Religion en het tien jaar lank as voorsitter gedien. Boonop het hy posisies beklee soos vise-president van die Inter-Religious Peace Colloquium en president van die American Islamic College in Chicago.<ref name="flet" /> Al-Faruqi het die konsep van ''tawhid'' (monoteïsme) as 'n verenigende beginsel in Islamitiese denke voorgestel en die relevansie daarvan in verskeie aspekte van die lewe, insluitend etiek, politiek, en opvoeding, beklemtoon. Sy "Islamisering van kennis"-inisiatief het ten doel gehad om Islamitiese beginsels met kontemporêre akademiese dissiplines te integreer, wat 'n holistiese integrasie van geloof en rede bevorder.<ref>{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il Raji |title=Islamization of Knowledge: General Principles and Work Plan |publisher=IIIT |year=1982}}</ref> By IIIT het sy werk die skepping van 'n raamwerk vir 'n Islamitiese epistemologie ingesluit, insluitend die ontwikkeling van kurrikulums en navorsingsmetodologieë gebaseer op Islamitiese denke. Hierdie inisiatief het ten doel gehad om die uitdagings wat deur sekularisasie veroorsaak word aan te spreek en met die intellektuele tradisie van Islam in gesprek te tree.<ref>{{cite book |last=Al-Faruqi |first=Isma'il Raji |title=Islam: Source and Purpose of Knowledge: Proceedings and Selected Papers of Second Conference on Islamization of Knowledge |publisher=IIIT |year=1982}}</ref> Volgens Ibrahim Kalin het al-Faruqi se "Islamisering van kennis" hoofsaaklik op die geesteswetenskappe gefokus, met uitsluiting van moderne wetenskaplike kennis, wat gelei het tot 'n sosiologiese fokus in Islamitiese kennis en die sekulariserende impak van moderne wetenskap verwaarloos het.<ref>{{cite book |last=Kalin |first=Ibrahim |title=God, Life and the Cosmos |publisher=Ashgate |year=2002 |pages=60–61 |quote=Ismail al-Faruqi’s work known under the rubric of 'Islamization of knowledge' is a good example of how the idea of method or methodology ('manhaj' and 'manhajiyyah', the Arabic equivalents of method and methodology, which are the most popular words of the proponents of this view) can obscure deeper philosophical issues involved in the current discussions of science. Even though al-Faruqi’s project was proposed to Islamize the existing forms of knowledge imported from the West, his focus was exclusively on the humanities, leaving scientific knowledge virtually untouched. This was probably due to his conviction that the body of knowledge generated by modern natural sciences is neutral and as such requires no special attention. Thus, al-Faruqi’s work and that of IIIT after his death concentrated on the social sciences and education. This had two important consequences. First, al-Faruqi’s important work on Islamization provided his followers with a framework in which knowledge (ilm) came to be equated with social disciplines, thus ending up in a kind of sociologism. The prototype of al-Faruqi’s project is, we may say, the modern social scientist entrusted as arbiter of the traditional Alim. Second, the exclusion of modern scientific knowledge from the scope of Islamization has led to negligent attitudes, to say the least, toward the secularizing effect of the modern scientific worldview. This leaves the Muslim social scientists, the ideal-types of the Islamization program, with no clue as to how to deal with the questions that modern scientific knowledge poses. Furthermore, to take the philosophical foundations of modern, natural sciences for granted is tantamount to reinforcing the dichotomy between the natural and human sciences, a dichotomy whose consequences continue to pose serious challenges to the validity of the forms of knowledge outside the domain of modern physical sciences.}}</ref> Al-Faruqi was ook betrokke by intergeloofsdialoog, wat wedersydse begrip en samewerking tussen verskillende geloofsgemeenskappe bevorder het. Sy pogings was daarop gemik om 'n globale omgewing van vrede en respek te bevorder en die gemeenskaplikhede tussen Islam, Christendom, en Judaïsme te beklemtoon.<ref>{{cite book |last=Yusuf |first=Imtiyaz |title=Islam and Knowledge: Al Faruqi's Concept of Religion in Islamic Thought |year=2012 |publisher=I. B. Tauris |location=London}}</ref> == Hedendaagse relevansie == Al-Faruqi se idees oor die Islamisering van kennis bly steeds invloedryk in kontemporêre Islamitiese denke. Sy klem op die integrasie van Islamitiese beginsels met moderne akademiese dissiplines bly relevant vir geleerdes en opvoeders wat daarop gemik is om geloof en rede te harmoniseer. Sy werk word dikwels aangehaal in akademiese konferensies en publikasies oor Islamitiese denke en opvoeding.<ref>{{cite journal |last=Bakar |first=Osman |title=The Intellectual Impact of American Muslim Scholars on the Muslim World, with Special Reference to Southeast Asia |journal=Muslims in the United States: Identity, Influence, Innovation |editor-last=Strum |editor-first=Philippa |date=2005 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |isbn=1-933549-98-X |pages=96–97}}</ref><ref>{{cite journal |last=Yusof |first=Norazmi |title=Revisiting al-Faruqi's Islamization of Knowledge in the Context of Modern Islamic Thought |journal=International Journal of Islamic Thought |volume=7 |issue=1 |year=2015 |pages=49–57|doi=10.24035/ijit.07.2015.005 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Shaikh |first=Saulat |title=Ismail al-Faruqi's Concept of the Islamization of Knowledge |journal=Journal of Islamic Studies |volume=15 |issue=3 |year=2015 |pages=49–57}}</ref> Al-Faruqi se bydraes tot intergeloofsdialoog word ook wyd erken. Sy pogings om wedersydse begrip en samewerking tussen verskillende geloofsgemeenskappe te bevorder, is in verskeie wetenskaplike werke opgemerk. Sy benadering tot intergeloofsdialoog, wat die gemeenskaplikhede tussen Islam, Christendom, en Judaïsme beklemtoon, word beskou as 'n belangrike bydrae tot die bevordering van 'n globale omgewing van vrede en respek.<ref>{{cite journal |last=Khan |first=Rahim |title=Al-Faruqi's Interfaith Dialogue and Its Contemporary Significance |journal=Journal of Islamic Studies |volume=15 |issue=3 |year=2018 |pages=209–223}}</ref><ref>{{cite journal |last=Zain |first=Nurul |title=The Role of Ismail al-Faruqi in Interfaith Dialogue |journal=Global Journal of Management and Business Research Administration and Management |volume=13 |issue=10 |year=2013 |pages=10–18}}</ref> Sy bydraes tot die Moslem-gemeenskap in Montreal en sy invloed op Islamitiese geleerdheid is postuum erken.<ref name="balfour" /> == Dood == In Mei 1986 is al-Faruqi en sy vrou in hul huis in Wyncote, Pennsylvania vermoor deur Joseph Louis Young, ook bekend as Yusuf Ali. Young het die misdaad bely, is ter dood veroordeel en het in die tronk aan natuurlike oorsake gesterf in 1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1987/01/18/us/black-muslim-charges-in-slaying-of-islamic-scholar-and-his-wife.html|title=Black Muslim Charged in Slaying of Islamic Scholar and His Wife|date=January 18, 1987|website=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://articles.mcall.com/1987-07-08/news/2595065_1_confession-young-knife|title=Confession Details Stalking, Slaying Of Islamic Scholars|last=O'Bryan|first=Ruth|date=July 8, 1987|website=The Morning Call|access-date=May 13, 2018|archive-date=July 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702011159/http://articles.mcall.com/1987-07-08/news/2595065_1_confession-young-knife|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://pointdebasculecanada.ca/inside-the-capitol-joseph-louis-young-dies-of-natural-causes-on-death-row/|title=Inside the Capitol (Joseph Louis Young dies of natural causes on death row)|last=Bell|first=Adam|date=March 11, 1996|website=The Patriot News|access-date=21 Julie 2024|archive-date=22 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022182222/https://pointdebasculecanada.ca/inside-the-capitol-joseph-louis-young-dies-of-natural-causes-on-death-row/|url-status=dead}}</ref> Die aanval het ook hul dogter, Anmar al-Zein, ernstig beseer, maar sy het oorleef na uitgebreide mediese behandeling. Verskeie teorieë is voorgestel oor die motiewe agter die moorde, insluitend 'n mislukte inbraak en polities gemotiveerde sluipmoord.<ref>{{cite web|url=https://www.wrmea.org/1986-november/focus-on-arabs-and-islam.html|title=Focus on Arabs and Islam|last=Toth|first=Anthony B.|date=November 1986|website=[[Washington Report on Middle East Affairs]]}}</ref><ref name="flet" /><ref>{{cite news |title=Assassination motive behind al-Faruqi killings |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19860820&id=MNRHAAAAIBAJ&sjid=vo4DAAAAIBAJ&pg=5815,1095948 |work=New Straits Times |date=August 20, 1986 |location=Kuala Lumpur, Malaysia |access-date=June 22, 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Zionist backlash against Arab intellectuals |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19860821&id=MdRHAAAAIBAJ&sjid=vo4DAAAAIBAJ&pg=6800,1300812 |work=New Straits Times |date=August 21, 1986 |location=Kuala Lumpur, Malaysia |access-date=June 22, 2024}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosowe in die 20ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1921]] [[Kategorie:Sterftes in 1986]] 4xkbpj0yqf2qze4ym00g5g1usig4rht 0 417793 2964637 2954581 2026-09-02T21:43:20Z Jcb 223 2964637 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Ismail Haniyeh | beeld = 03-03-2020 Ismail Haniyeh (3x4 cropped).jpg | beeldonderskrif = Haniyeh in 2020 | geboortenaam = Ismail Abd al-Salah Ahmad Haniyeh | geboortedatum = 29 Januarie 1962 | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Al-Shati-vlugtelingkamp]], [[Gasastrook]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1962|1|29|2024|7|31|df=yes}} | sterfplek = [[Teheran]], [[Iran]] | party = [[Hamas]] | nasionaliteit = [[Lêer:Flag_of_Palestine.svg|raamloos|24px]] [[Palestyne|Palestyns]] | orde = Voorsitter van die Politieke Buro van Hamas | termynaanvang = 6 Mei 2017 | termyneinde = 31 Julie 2024 | leier = | vise = [[Saleh al-Arouri]] | president = | eersteminister = | premier = | voorganger = [[Khaled Mashal]] | opvolger = [[Khaled Mashal]] (waarnemend)<br>[[Yahya Sinwar]] | orde1 = Adjunkvoorsitter van die Politieke Buro van Hamas | termynaanvang1 = 4 April 2013 | termyneinde1 = 6 Mei 2017 | leier1 = [[Khaled Mashal]] | vise1 = | president1 = | eersteminister1 = | premier1 = | voorganger1 = [[Mousa Abu Marzook]] | opvolger1 = [[Saleh al-Arouri]] | orde2 = 1ste Leier van Hamas in die [[Gasastrook]] | termynaanvang2 = 14 Junie 2007 | termyneinde2 = 13 Februarie 2017 | leier2 = | vise2 = | president2 = | eersteminister2 = | premier2 = | voorganger2 = Posisie geskep | opvolger2 = [[Yahya Sinwar]] | orde3 = Eerste Minister van die<br/>Palestynse Nasionale Owerheid (betwis) | termynaanvang3 = 29 Maart 2006 | termyneinde3 = 2 Junie 2014 | leier3 = | vise3 = | president3 = [[Mahmoud Abbas]] | eersteminister3 = | premier3 = | voorganger3 = [[Ahmed Qurei]] | opvolger3 = [[Rami Hamdallah]] | orde4 = Lid van die Palestynse Wetgewende Raad | termynaanvang4 = 18 Februarie 2006 | termyneinde4 = 31 Julie 2024 | leier4 = | vise4 = | president4 = | eersteminister4 = | premier4 = | voorganger4 = | opvolger4 = | ouers = | eggenoot = Amal | kinders = 13 | alma_mater = {{nobr|[[Islamitiese Universiteit van Gasa]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])}} | religie = Islam | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = | webtuiste = }} '''Ismail Haniyeh''' ([[Arabies]]: إسماعيل هنية) (1962 of 1963 – [[31 Julie]] [[2024]]) was 'n Palestynse politikus wat algemeen beskou is as die hoof politieke leier van [[Hamas]], wat die [[Gasastrook]] sedert 2007 regeer.<ref>{{Cite web |last=Alshawabkeh |first=Lina |date=2023-10-17 |title=Who are the leaders of Hamas? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |access-date=2024-02-19 |website=BBC News |language=en |archive-date=19 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019162128/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |url-status=live }}</ref> Hy was die voorsitter van die Hamas Politieke Buro. Van 2023 tot sy dood het hy in [[Katar]] gewoon.<ref>{{Cite web |title=Ismail Haniyeh |url=https://www.counterextremism.com/extremists/ismail-haniyeh |access-date=28 Oktober 2023 |website=Counter Extremism Project |language=en |archive-date=28 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028182247/https://www.counterextremism.com/extremists/ismail-haniyeh |url-status=live }}</ref> Haniyeh is in 1962 of 1963 in die al-Shati-vlugtelingkamp in die destydse Egipte-beheerde Gasastrook gebore,<ref name="vin">{{Cite news |last=Vinall |first=Frances |date=31 July 2024 |title=What to know about Ismail Haniyeh, the Hamas leader killed in Iran |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/31/who-is-hamas-leader-ismail-haniyeh-killed/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731125427/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/31/who-is-hamas-leader-ismail-haniyeh-killed/ |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 Julie 2024 |newspaper=[[The Washington Post]] |quote= Haniyeh is in Januarie 1963 gebore, volgens die Hamas-mediakantoor [...]}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh |url=https://www.britannica.com/biography/Ismail-Haniyeh |access-date=31 Julie 2024 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |quote=born 1962?}}</ref><ref name="nytimes-ismail-haniyeh-dead">{{Cite news |last1=Livni |first1=Ephrat |last2=Abdulrahim |first2=Raja |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh, a Top Hamas Leader, Is Dead at 62 |url=https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731065214/https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 July 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en |quote= Mnr. Haniyeh is in 1962 gebore [...]}}</ref><ref name="fisch">{{Cite web |last=Fischbach |first=Michael R. |title=Haniyeh, Ismail |url=https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/haniyeh-ismail-1962 |access-date=31 Julie 2024 |website=encyclopedia.com |quote= Haniyeh is in 1962 gebore (sommige bronne sê Januarie 1963) [...]}}</ref> vir ouers wat tydens die Palestynse oorlog van 1948 uit [[Ashkelon]] verdryf of gevlug het. Hy verwerf 'n baccalaureusgraad in Arabiese letterkunde in 1987 aan die Islamitiese Universiteit van Gasa,<ref name="prof">{{Cite web |title=Profile: Ismail Haniya, Hamas' political chief |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/5/9/profile-ismail-haniya-hamas-political-chief |access-date=5 Junie 2024 |website=Al Jazeera |language=en |date=9 Mei 2017}}</ref> waar hy die eerste keer by Hamas betrokke geraak het nadat dit tydens die Eerste Intifada teen die Israeliese besetting geskep is, wat gelei het tot sy tronkstraf vir drie kort tydperke nadat hulle aan betogings deelgeneem het. Na sy vrylating in 1992 is hy na Libanon verban, en het 'n jaar later teruggekeer om 'n dekaan by Gasa se Islamitiese Universiteit te word. Haniyeh is in 1997 aangestel as hoof van 'n Hamas-kantoor en het daarna in die geledere van die organisasie opgang gemaak.<ref name="who">{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2024/07/31/middleeast/ismail-haniyeh-death-hamas-profile-intl-hnk/index.html|title=Who was Ismail Haniyeh, the Hamas political leader killed in Tehran?|publisher=CNN}}</ref> Haniyeh is in 1962 of 1963 in die al-Shati-vlugtelingkamp in die destydse [[Egipte]]-beheerde [[Gasastrook]] gebore,<ref name="vin" /><ref name="brit" /><ref name="nytimes-ismail-haniyeh-dead">{{Cite news |last1=Livni |first1=Ephrat |last2=Abdulrahim |first2=Raja |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh, a Top Hamas Leader, Is Dead at 62 |url=https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731065214/https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 July 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en |quote= Mnr. Haniyeh is in 1962 gebore [...]}}</ref><ref name="fisch" /> vir ouers wat tydens die Palestynse oorlog van 1948 uit [[Ashkelon]] verdryf of gevlug het. Hy verwerf 'n baccalaureusgraad in Arabiese letterkunde in 1987 aan die Islamitiese Universiteit van Gasa,<ref name="prof" /> waar hy die eerste keer by Hamas betrokke geraak het nadat dit tydens die Eerste Intifada teen die Israeliese besetting geskep is, wat gelei het tot sy tronkstraf vir drie kort tydperke nadat hulle aan betogings deelgeneem het. Na sy vrylating in 1992 is hy na [[Libanon]] verban, en het 'n jaar later teruggekeer om 'n dekaan by Gasa se Islamitiese Universiteit te word. Haniyeh is in 1997 aangestel as hoof van 'n Hamas-kantoor en het daarna in die geledere van die organisasie opgang gemaak.<ref name="who" /> == 7 Oktober-aanvalle == Op 7 Oktober 2023 het beelde van sy kantoor in die Katarse hoofstad [[Doha]] Haniyeh getoon terwyl hy die Hamas-geleide 7 Oktober-aanval saam met ander Hamas-amptenare gevier het, voordat hulle gebid en God geprys het. Volgens die Britse koerant ''The Telegraph'' het Haniyeh die "publieke gesig" van die aanval geword en dit openbaar beskryf as die begin van 'n nuwe era in die Israelies-Palestynse konflik.<ref name=":2">{{Cite news |last1=Makoii |first1=Akhtar |last2=Confino |first2=Jotam |last3=Zagon |first3=Chanel |last4=Cleave |first4=Iona |date=31 Julie 2024 |title=Israel-Hamas-oorlog nuutste: Hamas-politieke leier Ismail Haniyeh vermoor in Iran |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/31/israel-hamas-war-latest-news-leader-ismail-haniyeh-killed/ |access-date=31 Julie 2024 |work=The Telegraph |issn=0307-1235 |archive-date=31 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731040020/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/31/israel-hamas-war-latest-news-leader-ismail-haniyeh-killed/ |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last1=Rothwell |first1=James |last2=Shamalakh |first2=Siham |date=8 Oktober 2023 |title=Ismael Haniyeh-profiel: Hamas-leier wat 7 Oktober gejuig het en wapenstilstandonderhandelinge gelei het |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/08/hamas-leader-ismail-haniyeh-behind-attack-on-israel/ |access-date=31 Julie 2024 |work=The Telegraph |issn=0307-1235 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115213404/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/08/hamas-leader-ismail-haniyeh-behind-attack-on-israel/ |url-status=live }}</ref> Haniyeh het 'n televisie-toespraak gegee waarin hy bedreigings teen die [[Al-Aqsa-moskee]], die Israeliese blokade van Gaza en die lot van Palestynse vlugtelinge genoem het:<ref name="reuters">{{cite news|title=Israel belowe 'magstryd' na verrassingsaanval|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/sirens-warning-incoming-rockets-sound-around-gaza-near-tel-aviv-2023-10-07/|access-date=30 Desember 2023|archive-date=8 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008133733/https://www.reuters.com/world/middle-east/sirens-warning-incoming-rockets-sound-around-gaza-near-tel-aviv-2023-10-07/|url-status=live|work=Reuters|date=7 Oktober 2023|first1=Maayan |last1=Lubell |first2=Nidal |last2=Al-Mughrabi |first3=Ammar |last3=Awad}}</ref> "Hoeveel keer het ons julle gewaarsku dat die Palestynse mense al 75 jaar in vlugtelingkamp leef, en julle weier om die regte van ons mense te erken?"<ref name="reuters" /> Hy het verder gesê dat Israel, "wat homself nie kan beskerm teen weerstandbieders nie", nie ander Arabiese lande kan beskerm nie, en dat "al die normaliseringsakkoorde wat julle met daardie entiteit gesluit het, hierdie [Palestynse] konflik nie kan oplos nie."<ref>{{cite web |title=Hamas-leier Haniyeh: Stryd 'sal na Wesbank, Jerusalem versprei' |url=https://www.arabnews.com/node/2387146/middle-east |work=Arab News |date=8 Oktober 2023 |publisher=Retuers, Associated Press |access-date=15 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115211714/https://www.arabnews.com/node/2387146-middle-east |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Hamas-leier Haniyeh sê Israel kan nie Arabiese lande beskerm nie |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-leader-haniyeh-says-israel-cant-provide-protection-arab-countries-2023-10-07/ |work=Reuters |date=7 Oktober 2023 |access-date=15 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115052135/https://www.reuters.com/world-middle-east/hamas-leader-haniyeh-says-israel-cant-provide-protection-arab-countries-2023-10-07/ |url-status=live }}</ref> == Sluipmoord == Op 31 Julie 2024 is Haniyeh in [[Teheran]] vermoor, waar hy die inhuldiging van die nuutverkose President van Iran, [[Masoud Pezeshkian]], bygewoon het.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/31/hamass-political-chief-ismail-haniyeh-assassinated-in-iran-state-media|title=Hamas's political chief Ismail Haniyeh assassinated in Iran|date=31 July 2024|website=[[Al Jazeera]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731034454/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/31/hamass-political-chief-ismail-haniyeh-assassinated-in-iran-state-media|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref> Hamas het gesê dat hy saam met een van sy liggaamwagte deur 'n "Sionistiese" lugaanval op 'n woning vermoor is.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/hamas-chief-ismail-haniyeh-killed-israeli-airstrike-iran-hamas-says-rcna164425|title=Hamas chief Ismail Haniyeh killed in Israeli airstrike in Iran, Hamas says|last=Aggarwal|first=Mithil|date=31 July 2024|website=NBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731034620/https://www.nbcnews.com/news/world/hamas-chief-ismail-haniyeh-killed-israeli-airstrike-iran-hamas-says-rcna164425|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref><ref name="arabiya2">{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/07/31/palestinian-president-abbas-strongly-condemns-killing-of-hamas-chief-haniyeh|title=Palestinian President Abbas 'strongly condemns' killing of Hamas chief Haniyeh|date=31 July 2024|website=al-Arabiya|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731051348/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/07/31/palestinian-president-abbas-strongly-condemns-killing-of-hamas-chief-haniyeh|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref> Hy was 62 jaar oud. Volgens ''[[The New York Times]]'' en ander bronne is Haniyeh vermoor met 'n op afstand geaktiveerde bom wat twee maande tevore in sy gastehuiskamer weggesteek is, wat afgaan toe hy binne bevestig is.<ref name="nytbombplot">{{Cite news|last1=Bergman|first1=Ronen|last2=Mazzetti|first2=Mark|last3=Fassihi|first3=Farnaz|date=2024-08-01|title=Bomb Smuggled Into Tehran Guesthouse Months Ago Killed Hamas Leader|url=https://www.nytimes.com/2024/08/01/world/middleeast/how-hamas-leader-haniyeh-killed-iran-bomb.html|access-date=2024-08-01|work=[[The New York Times]]|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801133058/https://www.nytimes.com/2024/08/01/world/middleeast/how-hamas-leader-haniyeh-killed-iran-bomb.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ara.tv/j23c7|title=هنية قتل بعبوة ناسفة كانت مزروعة داخل غرفته.. مصادر تكشف|newspaper=العربية}}</ref> Die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]] van Iran het gesê dat Haniyeh deur "’n kortafstandprojektil met sowat 7 kg springstof" vermoor is wat van buite die gebou van waar hy gebly het, afgevuur is.<ref>{{Cite news|date=3 August 2024|title=Haniyeh killed by 'short-range projectile' fired from outside home: IRGC residence|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/3/haniyeh-killed-by-short-range-projectile-fired-from-outside-home-irgc|access-date=3 August 2024|work=Al Jazeera|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803113623/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/3/haniyeh-killed-by-short-range-projectile-fired-from-outside-home-irgc|url-status=live}}</ref> ’n Begrafnis is vir Haniyeh in Teheran op 1 Augustus gehou, met Iran se hoogste leier [[Ali Chamenei]] wat die gebede gelei het. Haniyeh se oorskot is die volgende dag na Katar geneem en in [[Lusail]] begrawe.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/haniyheh-funeral-tehran-khamenei/33058880.html|title=Haniyeh Funeral Procession Under Way In Iran|date=August 1, 2024|work=RFE/RL|access-date=1 August 2024|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801073259/https://www.rferl.org/a/haniyheh-funeral-tehran-khamenei/33058880.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9wvwyx07m1o|title=Hamas leader Haniyeh buried in Qatar|date=2 August 2024|work=[[BBC]]|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803101458/https://www.bbc.com/news/articles/c9wvwyx07m1o|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haniyeh, Ismail}} [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Palestynse politici]] [[Kategorie:Palestynse terroriste]] gao4vb6oby7x0td9n823vvmet6yx3i9 1 419967 2964684 2962693 2026-09-03T06:17:16Z KgetsiYaMasepa 185402 /* Voorheen geskrap as 'n gevolg van misbruik */ Antwoord 2964684 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Bekommerd == Hierdie artikel bestaan nie in Engels en Nederlands nie. Sien waarna dit deurskakel op die Engelse Wikipedia. Iets is nie reg nie. Julle gedagtes? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:50, 14 Oktober 2024 (UTC) :Ek sien niks fout daarmee nie. "Sien waarna dit deurskakel op die Engelse Wikipedia" ja, dit is 'n aanstuur bladsy na een van sy films. Baie wiki's doen dit as die bladsy nog nie bestaan nie. Daar is meer as genoeg bronne oor die onderwerp om die artikel te hou. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:09, 15 Oktober 2024 (UTC) == Voorheen geskrap as 'n gevolg van misbruik == Sien vorige bespreking hier : https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:09, 27 Augustus 2026 (UTC) :Hallo Rooiratel. :Hierdie persoon is noemenswaardig – van Rwanda tot Nederland – en reël toekenningsgeleenthede wat deur bekende figure in die rolprentbedryf bygewoon word; selfs 'n paar Suid-Afrikaners het al hierdie toekennings ontvang, en daarom stel ek daarin belang. Beskou jy dit nie as geskik vir 'n ensiklopedie nie?Jy is reg; die Wikipedia-gebruiker wat vandalisme gepleeg het – <nowiki>https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Hoyano</nowiki> – is verban. Ek voel die blaadsy verdien 'n kans. Dankie [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:17, 3 September 2026 (UTC) mdxe6vn5hl2iqyddrzpvbyb5a8ig1tr 0 421582 2964725 2766320 2026-09-03T08:50:52Z Balenda 83524 wikilink 2964725 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = Geen | Huidige = 1950 | Volgende = 1951 }} [[Lêer:NinoFarina.jpg|duimnael|260px|[[Giuseppe Farina]] was die 1950-jaerkampioen.]] Die '''1950 FIA Formule Een Wêreldkampioenskap''' was die eerste motorrenkampioenskap vir [[Formule Een]]-motors. Dit is deur die [[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA), die beheerliggaam van internasionale [[motorsport]], as die hoogste klas kompetisie vir oopwiel-renmotors erken. Die kampioenskap het bestaan ​​uit ses Formule 1-renne en die [[Indianapolis 500]], wat onder die American Automobile Association se regulasies plaasgevind het. [[Giuseppe Farina|Emilio Giuseppe “Nino” Farina]] het die eerste Formule 1-wêreldkampioen geword deur 30 punte aan te teken. [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] het die wêreldkampioenskap oorheers deur alle wedrenne behalwe die Indianapolis 500 te wen. Benewens die sewe wedrenne wat genoem is, is ander Formule 1-renne ook gehou, wat nie vir die kampioenskap getel het nie. {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] mmaqohxilgtku7ftoeysmsh23jxh18v 0 423670 2964504 2890721 2026-09-02T12:11:15Z Sobaka 328 /* Agtergrond */ skakel 2964504 wikitext text/x-wiki Die '''Christelike Instituut van Suidelike Afrika''' (CI) was ‘n veelrassige organisasie met as doel die samesnoering van alle Suid-Afrikaanse Christene teen die staat se beleid van [[apartheid]]. ==Agtergrond== Na die [[Sharpeville-slagting]] en [[Langa]]opstande in 1960 het die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK) byeengekom en die [[Cottesloe]]-verklaring uitgereik. Dit het ‘n verligte standpunt oor rasseverhoudinge en ‘n sosiale en kerklike samelewing sonder apartheid voorgestaan. Die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG-kerk]], [[Gereformeerde Kerk]] en die [[N.H. Kerk]] het die verklaring verwerp en die kloof tussen die Afrikaanstalige en die Engelstalige kerke in die land het al wyer geword. ==Aktiwiteite== Die CI is op 13 Augustus 1963 deur 280 Christene van verskillende geloofoortuigings - dominees, gewone lidmate, blankes en gekleurdes en Engels- sowel as Afrikaanssprekendes - gestig. Saam met die SARK het hulle die rasseverhoudinge in die land vanuit ‘n kerlklike perspektief ondersoek en standpunt teen die beleid van apartheid ingeneem. Hulle standpunt was verder dat kerke te min doen om die heersende rassespanning te ontlont en menseverhoudinge te normaliseer. Lidmaatskap van die CI was oop vir alle Christene van alle kerkverbande en slegs individue kon lid wees. Verskeie konferensies, bidure, studiegroepe is landswyd gehou. Steun is aan ‘n 2500 swart kerkgenootskappe oor die hele land heen verskaf. ‘n Stroom navorsingsartikels het in die organsiasie se blad ''Pro Veritate'' verskyn. Geld vir al hierdie aktiwiteite het gekom uit ledegeld, donasies en ook van kerke in die buiteland. Die meeste Engelse kerke in die land het die organisasie sterk gesteun. ==Verbanning== Op die NG-kerk se sinodesitting van Oktober 1966 is die CI se doelstellings verwerp. Daarna het die NH-kerk, die Gereformeerde Kerk en die [[AGS]] dieselfde standpunt ingeneem. In 1972 het die Schlebusch-kommissie verskeie organisasies (waaronder die CI) wat anti-apartheidsuitsprake gemaak het, ondersoek. Hul doelstellings, projekte, ledelys en finansiering is bekyk. Twee jaar later is die Wet op Geaffekteerde Organisasies deur die parlement aanvaar en op 28 Mei 1975 lewer ‘n parlementêre kommissie van ondersoek na die CI sy verslag. Bevind is dat die CI ‘n politieke organisasie is wat die idees bevorder van die [[Wêreldraad van Kerke]], geld verskaf aan terroristeorgansiasies en dus ‘n gevaar vir die bestaande orde in die land inhou. Verder is gesê dat Pro Veritate die publiek so beïnvloed dat hulle aanvaar dat geweld dalk die enigste uitweg is om die regering omver te werp. Gevolglik is op 19 Oktober 1977 alle swart bewussynsorganisasies (dus ook die CI) verbied. ==Persone== Die bekendste persone betrokke by die CI was *[[Beyers Naudé]] *[[Albertus Stephanus Geyser]] *Adriaan Pont *Ben Marais *John W. de Gruchy *Theo Kotze ==Bibliografie== *saha.org.za/collections/the_christian_institute_of_sa_collection.htm *disa.ukzn.ac.za/keywords/christian-institute *benkhumalo-segelken.de/suedafrika-texte/690-the-christian-institue/ *sahistory.org.za/archive/christian-institute-southern-africa *horstkleinschmidt.co.za.christian-institute.html *archiveshub.jise.ac.uk/search/archives/a155e005-3009-355a-83e8-9dd4259c6e94 [[Kategorie:Gereformeerde kerke in Suid-Afrika]] k3wn9h3iaq4phwxjj1s62wvcrl34xuy 2964505 2964504 2026-09-02T12:12:15Z Sobaka 328 /* Agtergrond */ skakel 2964505 wikitext text/x-wiki Die '''Christelike Instituut van Suidelike Afrika''' (CI) was ‘n veelrassige organisasie met as doel die samesnoering van alle Suid-Afrikaanse Christene teen die staat se beleid van [[apartheid]]. ==Agtergrond== Na die [[Sharpeville-slagting]] en [[Langa]]opstande in 1960 het die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK) byeengekom en die [[Cottesloe]]-verklaring uitgereik. Dit het ‘n verligte standpunt oor rasseverhoudinge en ‘n sosiale en kerklike samelewing sonder apartheid voorgestaan. Die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG-kerk]], [[Gereformeerde Kerk]] en die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|N.H. Kerk]] het die verklaring verwerp en die kloof tussen die Afrikaanstalige en die Engelstalige kerke in die land het al wyer geword. ==Aktiwiteite== Die CI is op 13 Augustus 1963 deur 280 Christene van verskillende geloofoortuigings - dominees, gewone lidmate, blankes en gekleurdes en Engels- sowel as Afrikaanssprekendes - gestig. Saam met die SARK het hulle die rasseverhoudinge in die land vanuit ‘n kerlklike perspektief ondersoek en standpunt teen die beleid van apartheid ingeneem. Hulle standpunt was verder dat kerke te min doen om die heersende rassespanning te ontlont en menseverhoudinge te normaliseer. Lidmaatskap van die CI was oop vir alle Christene van alle kerkverbande en slegs individue kon lid wees. Verskeie konferensies, bidure, studiegroepe is landswyd gehou. Steun is aan ‘n 2500 swart kerkgenootskappe oor die hele land heen verskaf. ‘n Stroom navorsingsartikels het in die organsiasie se blad ''Pro Veritate'' verskyn. Geld vir al hierdie aktiwiteite het gekom uit ledegeld, donasies en ook van kerke in die buiteland. Die meeste Engelse kerke in die land het die organisasie sterk gesteun. ==Verbanning== Op die NG-kerk se sinodesitting van Oktober 1966 is die CI se doelstellings verwerp. Daarna het die NH-kerk, die Gereformeerde Kerk en die [[AGS]] dieselfde standpunt ingeneem. In 1972 het die Schlebusch-kommissie verskeie organisasies (waaronder die CI) wat anti-apartheidsuitsprake gemaak het, ondersoek. Hul doelstellings, projekte, ledelys en finansiering is bekyk. Twee jaar later is die Wet op Geaffekteerde Organisasies deur die parlement aanvaar en op 28 Mei 1975 lewer ‘n parlementêre kommissie van ondersoek na die CI sy verslag. Bevind is dat die CI ‘n politieke organisasie is wat die idees bevorder van die [[Wêreldraad van Kerke]], geld verskaf aan terroristeorgansiasies en dus ‘n gevaar vir die bestaande orde in die land inhou. Verder is gesê dat Pro Veritate die publiek so beïnvloed dat hulle aanvaar dat geweld dalk die enigste uitweg is om die regering omver te werp. Gevolglik is op 19 Oktober 1977 alle swart bewussynsorganisasies (dus ook die CI) verbied. ==Persone== Die bekendste persone betrokke by die CI was *[[Beyers Naudé]] *[[Albertus Stephanus Geyser]] *Adriaan Pont *Ben Marais *John W. de Gruchy *Theo Kotze ==Bibliografie== *saha.org.za/collections/the_christian_institute_of_sa_collection.htm *disa.ukzn.ac.za/keywords/christian-institute *benkhumalo-segelken.de/suedafrika-texte/690-the-christian-institue/ *sahistory.org.za/archive/christian-institute-southern-africa *horstkleinschmidt.co.za.christian-institute.html *archiveshub.jise.ac.uk/search/archives/a155e005-3009-355a-83e8-9dd4259c6e94 [[Kategorie:Gereformeerde kerke in Suid-Afrika]] 7rbtpc8crbwrqp6kvr50q63xq89vwsy 0 450716 2964554 2911574 2026-09-02T18:15:17Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2964554 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] f4yujr50ydfpsvqwj5p6f3gd6sdmbqk 2964555 2964554 2026-09-02T18:16:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964555 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] 4l463nbwhiakxv62qcqlk3jq8ng7plr 2964556 2964555 2026-09-02T18:21:11Z Oesjaar 7467 /* B */ verbeter 2964556 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] 9u0ruezod1m60rabjvzhw25fous38cx 2964557 2964556 2026-09-02T18:21:27Z Oesjaar 7467 /* C */ verbeter 2964557 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] ptqy4o4u6u7ml9d6jsw2r7f571qtfss 2964559 2964557 2026-09-02T18:25:49Z Oesjaar 7467 /* C */ Kom ons kyk... 2964559 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] awc0rf03m651e25cpvxxf0n0djdcktw 2964560 2964559 2026-09-02T18:27:50Z Oesjaar 7467 /* A */ Verbeter 2964560 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] jcp9plzr6d6mx66pr5lv4txi53w88sx 2964562 2964560 2026-09-02T18:30:21Z Oesjaar 7467 /* D */ Verbeter 2964562 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] bddk293j23qnr248wt1zhbd98nw5309 2964564 2964562 2026-09-02T18:37:42Z Oesjaar 7467 /* E */ Verbeter 2964564 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L. * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC. {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] r5z7y7zoj2fgel9zqur5yw8a5cfg5da 2964565 2964564 2026-09-02T18:38:05Z Oesjaar 7467 /* H */ Verbeter 2964565 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] hzjd3a1ryelscivpvw0ixgh7dkxw70r 2964566 2964565 2026-09-02T18:40:36Z Oesjaar 7467 /* H */ Verbeter 2964566 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] spnpbqk09x3n9pguk2hwy2jhprh0au8 2964567 2964566 2026-09-02T18:43:08Z Oesjaar 7467 /* J */ Verbeter 2964567 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] iwm4w61yvpt42mom2t8z2qacdgwq8fv 2964568 2964567 2026-09-02T18:47:48Z Oesjaar 7467 /* K */ Verbeter 2964568 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] a0490m4dn3g2de60r3mm6msfo56naia 2964569 2964568 2026-09-02T18:48:48Z Oesjaar 7467 /* L */ Verbeter 2964569 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[ {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] 9om9tdk0o009evdzjsfb9tjqeyczhap 2964570 2964569 2026-09-02T18:50:44Z Oesjaar 7467 /* M */ Verbeter 2964570 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] g2s8mitpk3sx623m8hnovyckmkmj1pf 2964571 2964570 2026-09-02T18:52:14Z Oesjaar 7467 /* M */ Verbeter 2964571 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] 94qpu5jc8nbf38j98b0sf2i4dt5usff 2964573 2964571 2026-09-02T18:53:39Z Oesjaar 7467 /* N */ Verbeter 2964573 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wykv * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wykv {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] gahn4pdtt37c1ss6284qcgjj2tjmwim 2964574 2964573 2026-09-02T18:54:01Z Oesjaar 7467 /* N */ Verbeter 2964574 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] gd4wytjk1gt2v5ewpwdwqgcrdzb7oo7 2964575 2964574 2026-09-02T18:56:55Z Oesjaar 7467 /* N */ Verbeter 2964575 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} === O === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Oedibasis]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Oenanthe]]'' <small>L.</small> * ''[[Oligocladus]]'' <small>Chodat & Wilczek</small> * ''[[Oliveria]]'' <small>Vent.</small> * ''[[Opoidia]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Opopanax]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Oreocome]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Oreocomoides]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Oreocomopsis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Oreonana]]'' <small>Jeps.</small> * ''[[Oreoschimperella]]'' <small>Rauschert</small> * ''[[Oreoxis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Orlaya]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ormopterum]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Ormosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Oschatzia]]'' <small>Walp.</small> * ''[[Osmorhiza]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ostericum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ottoa]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Oxypolis]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] oof143vahy5a9cqz8y2i7wyq96dour5 2964578 2964575 2026-09-02T19:03:00Z Oesjaar 7467 /* O */ Verbeter 2964578 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} === O === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Oedibasis]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Oenanthe]]'' <small>L.</small> * ''[[Oligocladus]]'' <small>Chodat & Wilczek</small> * ''[[Oliveria]]'' <small>Vent.</small> * ''[[Opoidia]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Opopanax]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Oreocome]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Oreocomoides]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Oreocomopsis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Oreonana]]'' <small>Jeps.</small> * ''[[Oreoschimperella]]'' <small>Rauschert</small> * ''[[Oreoxis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Orlaya]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ormopterum]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Ormosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Oschatzia]]'' <small>Walp.</small> * ''[[Osmorhiza]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ostericum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ottoa]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Oxypolis]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === P === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Pachypleurum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Palimbia]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Paraligusticum]]'' <small>V.N.Tikhom.</small> * ''[[Parapimpinella]]'' <small>Fern.Prieto, Sanna & Arjona</small> * ''[[Paraselinum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Parasilaus]]'' <small>Leute</small> * ''[[Pastinaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Pastinacopsis]]'' <small>Golosk.</small> * ''[[Paulita]]'' <small>Soják</small> * ''[[Pedinopetalum]]'' <small>Urb. & H.Wolff</small> * ''[[Pentapeltis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Perideridia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Perissocoeleum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Petagnaea]]'' <small>Caruel</small> * ''[[Petroedmondia]]'' <small>Tamamsch.</small> * ''[[Petroselinum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Peucedanum]]'' <small>L.</small> * ''[[Phellolophium]]'' <small>Baker</small> * ''[[Phlojodicarpus]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> * ''[[Phlyctidocarpa]]'' <small>Cannon & W.L.Theob.</small> * ''[[Physospermopsis]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Physospermum]]'' <small>Cusson</small> * ''[[Physotrichia]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Pilopleura]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Pimpinella]]'' <small>L.</small> * ''[[Pinda]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Platysace]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Pleurospermopsis]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pleurospermum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Podistera]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Polemannia]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Polemanniopsis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Polytaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Polyzygus]]'' <small>Dalzell</small> * ''[[Portenschlagiella]]'' <small>Tutin</small> * ''[[Postiella]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Pozoa]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Prangos]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prionosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Psammogeton]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Pseudocannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Pseudocarum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudocymopterus]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Pseudopeucedanum]]'' <small>C.K.Liu & X.J.He</small> * ''[[Pseudoridolfia]]'' <small>Reduron, Mathez & S.R.Downie</small> * ''[[Pseudoselinum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudotrachydium]]'' <small>(Kljuykov, Pimenov & V.N.Tikhom.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Pternopetalum]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Pterocyclus]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Pterygopleurum]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Ptilimnium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ptychotis]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Pycnocycla]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Pyramidoptera]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] 48vfcepquxu3zqsjg97oimsaqflgr3l 2964579 2964578 2026-09-02T19:04:58Z Oesjaar 7467 /* P */ Verbeter 2964579 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} === O === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Oedibasis]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Oenanthe]]'' <small>L.</small> * ''[[Oligocladus]]'' <small>Chodat & Wilczek</small> * ''[[Oliveria]]'' <small>Vent.</small> * ''[[Opoidia]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Opopanax]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Oreocome]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Oreocomoides]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Oreocomopsis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Oreonana]]'' <small>Jeps.</small> * ''[[Oreoschimperella]]'' <small>Rauschert</small> * ''[[Oreoxis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Orlaya]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ormopterum]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Ormosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Oschatzia]]'' <small>Walp.</small> * ''[[Osmorhiza]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ostericum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ottoa]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Oxypolis]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === P === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Pachypleurum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Palimbia]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Paraligusticum]]'' <small>V.N.Tikhom.</small> * ''[[Parapimpinella]]'' <small>Fern.Prieto, Sanna & Arjona</small> * ''[[Paraselinum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Parasilaus]]'' <small>Leute</small> * ''[[Pastinaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Pastinacopsis]]'' <small>Golosk.</small> * ''[[Paulita]]'' <small>Soják</small> * ''[[Pedinopetalum]]'' <small>Urb. & H.Wolff</small> * ''[[Pentapeltis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Perideridia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Perissocoeleum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Petagnaea]]'' <small>Caruel</small> * ''[[Petroedmondia]]'' <small>Tamamsch.</small> * ''[[Petroselinum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Peucedanum]]'' <small>L.</small> * ''[[Phellolophium]]'' <small>Baker</small> * ''[[Phlojodicarpus]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> * ''[[Phlyctidocarpa]]'' <small>Cannon & W.L.Theob.</small> * ''[[Physospermopsis]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Physospermum]]'' <small>Cusson</small> * ''[[Physotrichia]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Pilopleura]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Pimpinella]]'' <small>L.</small> * ''[[Pinda]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Platysace]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Pleurospermopsis]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pleurospermum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Podistera]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Polemannia]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Polemanniopsis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Polytaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Polyzygus]]'' <small>Dalzell</small> * ''[[Portenschlagiella]]'' <small>Tutin</small> * ''[[Postiella]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Pozoa]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Prangos]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prionosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Psammogeton]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Pseudocannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Pseudocarum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudocymopterus]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Pseudopeucedanum]]'' <small>C.K.Liu & X.J.He</small> * ''[[Pseudoridolfia]]'' <small>Reduron, Mathez & S.R.Downie</small> * ''[[Pseudoselinum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudotrachydium]]'' <small>(Kljuykov, Pimenov & V.N.Tikhom.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Pternopetalum]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Pterocyclus]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Pterygopleurum]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Ptilimnium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ptychotis]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Pycnocycla]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Pyramidoptera]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} === R === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Registaniella]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Rhabdosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Rhizomatophora]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Rhodosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Rhopalosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Ridolfia]]'' <small>Moris</small> * ''[[Rivasmartinezia]]'' <small>Fern.Prieto & Cires</small> * ''[[Rohmooa]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Rupiphila]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Rutheopsis]]'' <small>A.Hansen & G.Kunkel</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] 7zyv217hftufk1jfud6pyynh9siqnks 2964582 2964579 2026-09-02T19:08:07Z Oesjaar 7467 /* R */ Verbeter 2964582 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} === O === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Oedibasis]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Oenanthe]]'' <small>L.</small> * ''[[Oligocladus]]'' <small>Chodat & Wilczek</small> * ''[[Oliveria]]'' <small>Vent.</small> * ''[[Opoidia]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Opopanax]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Oreocome]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Oreocomoides]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Oreocomopsis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Oreonana]]'' <small>Jeps.</small> * ''[[Oreoschimperella]]'' <small>Rauschert</small> * ''[[Oreoxis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Orlaya]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ormopterum]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Ormosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Oschatzia]]'' <small>Walp.</small> * ''[[Osmorhiza]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ostericum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ottoa]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Oxypolis]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === P === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Pachypleurum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Palimbia]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Paraligusticum]]'' <small>V.N.Tikhom.</small> * ''[[Parapimpinella]]'' <small>Fern.Prieto, Sanna & Arjona</small> * ''[[Paraselinum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Parasilaus]]'' <small>Leute</small> * ''[[Pastinaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Pastinacopsis]]'' <small>Golosk.</small> * ''[[Paulita]]'' <small>Soják</small> * ''[[Pedinopetalum]]'' <small>Urb. & H.Wolff</small> * ''[[Pentapeltis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Perideridia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Perissocoeleum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Petagnaea]]'' <small>Caruel</small> * ''[[Petroedmondia]]'' <small>Tamamsch.</small> * ''[[Petroselinum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Peucedanum]]'' <small>L.</small> * ''[[Phellolophium]]'' <small>Baker</small> * ''[[Phlojodicarpus]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> * ''[[Phlyctidocarpa]]'' <small>Cannon & W.L.Theob.</small> * ''[[Physospermopsis]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Physospermum]]'' <small>Cusson</small> * ''[[Physotrichia]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Pilopleura]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Pimpinella]]'' <small>L.</small> * ''[[Pinda]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Platysace]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Pleurospermopsis]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pleurospermum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Podistera]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Polemannia]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Polemanniopsis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Polytaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Polyzygus]]'' <small>Dalzell</small> * ''[[Portenschlagiella]]'' <small>Tutin</small> * ''[[Postiella]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Pozoa]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Prangos]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prionosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Psammogeton]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Pseudocannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Pseudocarum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudocymopterus]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Pseudopeucedanum]]'' <small>C.K.Liu & X.J.He</small> * ''[[Pseudoridolfia]]'' <small>Reduron, Mathez & S.R.Downie</small> * ''[[Pseudoselinum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudotrachydium]]'' <small>(Kljuykov, Pimenov & V.N.Tikhom.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Pternopetalum]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Pterocyclus]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Pterygopleurum]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Ptilimnium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ptychotis]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Pycnocycla]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Pyramidoptera]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} === R === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Registaniella]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Rhabdosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Rhizomatophora]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Rhodosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Rhopalosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Ridolfia]]'' <small>Moris</small> * ''[[Rivasmartinezia]]'' <small>Fern.Prieto & Cires</small> * ''[[Rohmooa]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Rupiphila]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Rutheopsis]]'' <small>A.Hansen & G.Kunkel</small> {{div col end}} === S === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] qfyrmphm9rj6x2phmdbsuc0iv7g2fg5 2964583 2964582 2026-09-02T19:12:20Z Oesjaar 7467 /* S */ Verbeter 2964583 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} === O === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Oedibasis]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Oenanthe]]'' <small>L.</small> * ''[[Oligocladus]]'' <small>Chodat & Wilczek</small> * ''[[Oliveria]]'' <small>Vent.</small> * ''[[Opoidia]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Opopanax]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Oreocome]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Oreocomoides]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Oreocomopsis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Oreonana]]'' <small>Jeps.</small> * ''[[Oreoschimperella]]'' <small>Rauschert</small> * ''[[Oreoxis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Orlaya]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ormopterum]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Ormosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Oschatzia]]'' <small>Walp.</small> * ''[[Osmorhiza]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ostericum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ottoa]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Oxypolis]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === P === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Pachypleurum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Palimbia]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Paraligusticum]]'' <small>V.N.Tikhom.</small> * ''[[Parapimpinella]]'' <small>Fern.Prieto, Sanna & Arjona</small> * ''[[Paraselinum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Parasilaus]]'' <small>Leute</small> * ''[[Pastinaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Pastinacopsis]]'' <small>Golosk.</small> * ''[[Paulita]]'' <small>Soják</small> * ''[[Pedinopetalum]]'' <small>Urb. & H.Wolff</small> * ''[[Pentapeltis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Perideridia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Perissocoeleum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Petagnaea]]'' <small>Caruel</small> * ''[[Petroedmondia]]'' <small>Tamamsch.</small> * ''[[Petroselinum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Peucedanum]]'' <small>L.</small> * ''[[Phellolophium]]'' <small>Baker</small> * ''[[Phlojodicarpus]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> * ''[[Phlyctidocarpa]]'' <small>Cannon & W.L.Theob.</small> * ''[[Physospermopsis]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Physospermum]]'' <small>Cusson</small> * ''[[Physotrichia]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Pilopleura]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Pimpinella]]'' <small>L.</small> * ''[[Pinda]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Platysace]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Pleurospermopsis]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pleurospermum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Podistera]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Polemannia]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Polemanniopsis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Polytaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Polyzygus]]'' <small>Dalzell</small> * ''[[Portenschlagiella]]'' <small>Tutin</small> * ''[[Postiella]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Pozoa]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Prangos]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prionosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Psammogeton]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Pseudocannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Pseudocarum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudocymopterus]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Pseudopeucedanum]]'' <small>C.K.Liu & X.J.He</small> * ''[[Pseudoridolfia]]'' <small>Reduron, Mathez & S.R.Downie</small> * ''[[Pseudoselinum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudotrachydium]]'' <small>(Kljuykov, Pimenov & V.N.Tikhom.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Pternopetalum]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Pterocyclus]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Pterygopleurum]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Ptilimnium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ptychotis]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Pycnocycla]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Pyramidoptera]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} === R === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Registaniella]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Rhabdosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Rhizomatophora]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Rhodosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Rhopalosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Ridolfia]]'' <small>Moris</small> * ''[[Rivasmartinezia]]'' <small>Fern.Prieto & Cires</small> * ''[[Rohmooa]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Rupiphila]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Rutheopsis]]'' <small>A.Hansen & G.Kunkel</small> {{div col end}} === S === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Sajanella]]'' <small>Soják</small> * ''[[Sanicula]]'' <small>L.</small> * ''[[Saposhnikovia]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Scaligeria]]'' <small>DC.</small> * ''[[Scandia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Scandix]]'' <small>L.</small> * ''[[Scaraboides]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Schoenolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Schoenoselinum]]'' <small>Jim.Mejías & P.Vargas</small> * ''[[Schrenkia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Schtschurowskia]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> * ''[[Schulzia]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Sclerochorton]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Sclerosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Sclerotiaria]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Scrithacola]]'' <small>Alava</small> * ''[[Selinopsis]]'' <small>Coss. & Durieu ex Batt.</small> * ''[[Selinum]]'' <small>L.</small> * ''[[Semenovia]]'' <small>Regel & Herder</small> * ''[[Seseli]]'' <small>L.</small> * ''[[Seselopsis]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Shomalia]]'' <small>Lyskov</small> * ''[[Shoshonea]]'' <small>Evert & Constance</small> * ''[[Shrirangia]]'' <small>Gosavi, Madhav & Chandore</small> * ''[[Siculosciadium]]'' <small>C.Brullo, Brullo, S.R.Downie & Giusso</small> * ''[[Silaum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Siler]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Sillaphyton]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Silphiodaucus]]'' <small>(Koso-Pol.) Spalik, Wojew., Banasiak, Piwczyński & Reduron</small> * ''[[Similisinocarum]]'' <small>Cauwet & Farille</small> * ''[[Sinocarum]]'' <small>H.Wolff ex R.H.Shan & F.T.Pu</small> * ''[[Sinolimprichtia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Sison]]'' <small>L.</small> * ''[[Sium]]'' <small>L.</small> * ''[[Sivadasania]]'' <small>N.Mohanan & Pimenov</small> * ''[[Smyrniopsis]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Smyrnium]]'' <small>L.</small> * ''[[Spananthe]]'' <small>Jacq.</small> * ''[[Spermolepis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Sphaenolobium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Sphaerosciadium]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Sphallerocarpus]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Spiroceratium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Spuriopimpinella]]'' <small>(H.Boissieu) Kitag.</small> * ''[[Stefanoffia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Steganotaenia]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Stenocoelium]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Stenosemis]]'' <small>E.Mey. ex Sond.</small> * ''[[Stenotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Stewartiella]]'' <small>Nasir</small> * ''[[Stoibrax]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Symphyoloma]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Synclinostyles]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Szovitsia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] kqcmqf0ae05ck7huenr4nvnu5chg5hs 2964588 2964583 2026-09-02T19:19:39Z Oesjaar 7467 /* S */ Verbeter 2964588 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} === O === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Oedibasis]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Oenanthe]]'' <small>L.</small> * ''[[Oligocladus]]'' <small>Chodat & Wilczek</small> * ''[[Oliveria]]'' <small>Vent.</small> * ''[[Opoidia]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Opopanax]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Oreocome]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Oreocomoides]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Oreocomopsis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Oreonana]]'' <small>Jeps.</small> * ''[[Oreoschimperella]]'' <small>Rauschert</small> * ''[[Oreoxis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Orlaya]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ormopterum]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Ormosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Oschatzia]]'' <small>Walp.</small> * ''[[Osmorhiza]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ostericum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ottoa]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Oxypolis]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === P === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Pachypleurum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Palimbia]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Paraligusticum]]'' <small>V.N.Tikhom.</small> * ''[[Parapimpinella]]'' <small>Fern.Prieto, Sanna & Arjona</small> * ''[[Paraselinum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Parasilaus]]'' <small>Leute</small> * ''[[Pastinaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Pastinacopsis]]'' <small>Golosk.</small> * ''[[Paulita]]'' <small>Soják</small> * ''[[Pedinopetalum]]'' <small>Urb. & H.Wolff</small> * ''[[Pentapeltis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Perideridia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Perissocoeleum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Petagnaea]]'' <small>Caruel</small> * ''[[Petroedmondia]]'' <small>Tamamsch.</small> * ''[[Petroselinum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Peucedanum]]'' <small>L.</small> * ''[[Phellolophium]]'' <small>Baker</small> * ''[[Phlojodicarpus]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> * ''[[Phlyctidocarpa]]'' <small>Cannon & W.L.Theob.</small> * ''[[Physospermopsis]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Physospermum]]'' <small>Cusson</small> * ''[[Physotrichia]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Pilopleura]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Pimpinella]]'' <small>L.</small> * ''[[Pinda]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Platysace]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Pleurospermopsis]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pleurospermum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Podistera]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Polemannia]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Polemanniopsis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Polytaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Polyzygus]]'' <small>Dalzell</small> * ''[[Portenschlagiella]]'' <small>Tutin</small> * ''[[Postiella]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Pozoa]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Prangos]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prionosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Psammogeton]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Pseudocannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Pseudocarum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudocymopterus]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Pseudopeucedanum]]'' <small>C.K.Liu & X.J.He</small> * ''[[Pseudoridolfia]]'' <small>Reduron, Mathez & S.R.Downie</small> * ''[[Pseudoselinum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudotrachydium]]'' <small>(Kljuykov, Pimenov & V.N.Tikhom.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Pternopetalum]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Pterocyclus]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Pterygopleurum]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Ptilimnium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ptychotis]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Pycnocycla]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Pyramidoptera]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} === R === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Registaniella]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Rhabdosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Rhizomatophora]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Rhodosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Rhopalosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Ridolfia]]'' <small>Moris</small> * ''[[Rivasmartinezia]]'' <small>Fern.Prieto & Cires</small> * ''[[Rohmooa]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Rupiphila]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Rutheopsis]]'' <small>A.Hansen & G.Kunkel</small> {{div col end}} === S === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Sajanella]]'' <small>Soják</small> * ''[[Sanicula]]'' <small>L.</small> * ''[[Saposhnikovia]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Scaligeria]]'' <small>DC.</small> * ''[[Scandia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Scandix]]'' <small>L.</small> * ''[[Scaraboides]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Schoenolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Schoenoselinum]]'' <small>Jim.Mejías & P.Vargas</small> * ''[[Schrenkia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Schtschurowskia]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> * ''[[Schulzia]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Sclerochorton]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Sclerosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Sclerotiaria]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Scrithacola]]'' <small>Alava</small> * ''[[Selinopsis]]'' <small>Coss. & Durieu ex Batt.</small> * ''[[Selinum]]'' <small>L.</small> * ''[[Semenovia]]'' <small>Regel & Herder</small> * ''[[Seseli]]'' <small>L.</small> * ''[[Seselopsis]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Shomalia]]'' <small>Lyskov</small> * ''[[Shoshonea]]'' <small>Evert & Constance</small> * ''[[Shrirangia]]'' <small>Gosavi, Madhav & Chandore</small> * ''[[Siculosciadium]]'' <small>C.Brullo, Brullo, S.R.Downie & Giusso</small> * ''[[Silaum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Siler]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Sillaphyton]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Silphiodaucus]]'' <small>(Koso-Pol.) Spalik, Wojew., Banasiak, Piwczyński & Reduron</small> * ''[[Similisinocarum]]'' <small>Cauwet & Farille</small> * ''[[Sinocarum]]'' <small>H.Wolff ex R.H.Shan & F.T.Pu</small> * ''[[Sinolimprichtia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Sison]]'' <small>L.</small> * ''[[Sium]]'' <small>L.</small> * ''[[Sivadasania]]'' <small>N.Mohanan & Pimenov</small> * ''[[Smyrniopsis]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Smyrnium]]'' <small>L.</small> * ''[[Spananthe]]'' <small>Jacq.</small> * ''[[Spermolepis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Sphaenolobium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Sphaerosciadium]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Sphallerocarpus]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Spiroceratium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Spuriopimpinella]]'' <small>(H.Boissieu) Kitag.</small> * ''[[Stefanoffia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Steganotaenia]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Stenocoelium]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Stenosemis]]'' <small>E.Mey. ex Sond.</small> * ''[[Stenotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Stewartiella]]'' <small>Nasir</small> * ''[[Stoibrax]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Symphyoloma]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Synclinostyles]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Szovitsia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> {{div col end}} === T === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Taenidia]]'' <small>Drude</small> * ''[[Taeniopetalum]]'' <small>Vis.</small> * ''[[Tamamschjanella]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Tamamschjania]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Tana]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Tauschia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Tetrataenium]]'' <small>(DC.) Manden.</small> * ''[[Thamnosciadium]]'' <small>Hartvig</small> * ''[[Thapsia]]'' <small>L.</small> * ''[[Thaspium]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Thecocarpus]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Tiedemannia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Tilingia]]'' <small>Regel & Tiling</small> * ''[[Todaroa]]'' <small>Parl.</small> * ''[[Tongoloa]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Tordyliopsis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Tordylium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Torilis]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Trachydium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Trachyspermum]]'' <small>Link</small> * ''[[Trepocarpus]]'' <small>Nutt. ex DC.</small> * ''[[Tricholaser]]'' <small>Gilli</small> * ''[[Trigonosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Trinia]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Trocdaris]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Trochiscanthes]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Tschulaktavia]]'' <small>Bajtenov ex Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Turgenia]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Turgeniopsis]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] fdzrvaac2ktrwz2ps0cb0xld1b42cg0 2964589 2964588 2026-09-02T19:21:32Z Oesjaar 7467 /* T */ Verbeter 2964589 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} === O === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Oedibasis]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Oenanthe]]'' <small>L.</small> * ''[[Oligocladus]]'' <small>Chodat & Wilczek</small> * ''[[Oliveria]]'' <small>Vent.</small> * ''[[Opoidia]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Opopanax]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Oreocome]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Oreocomoides]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Oreocomopsis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Oreonana]]'' <small>Jeps.</small> * ''[[Oreoschimperella]]'' <small>Rauschert</small> * ''[[Oreoxis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Orlaya]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ormopterum]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Ormosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Oschatzia]]'' <small>Walp.</small> * ''[[Osmorhiza]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ostericum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ottoa]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Oxypolis]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === P === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Pachypleurum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Palimbia]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Paraligusticum]]'' <small>V.N.Tikhom.</small> * ''[[Parapimpinella]]'' <small>Fern.Prieto, Sanna & Arjona</small> * ''[[Paraselinum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Parasilaus]]'' <small>Leute</small> * ''[[Pastinaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Pastinacopsis]]'' <small>Golosk.</small> * ''[[Paulita]]'' <small>Soják</small> * ''[[Pedinopetalum]]'' <small>Urb. & H.Wolff</small> * ''[[Pentapeltis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Perideridia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Perissocoeleum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Petagnaea]]'' <small>Caruel</small> * ''[[Petroedmondia]]'' <small>Tamamsch.</small> * ''[[Petroselinum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Peucedanum]]'' <small>L.</small> * ''[[Phellolophium]]'' <small>Baker</small> * ''[[Phlojodicarpus]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> * ''[[Phlyctidocarpa]]'' <small>Cannon & W.L.Theob.</small> * ''[[Physospermopsis]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Physospermum]]'' <small>Cusson</small> * ''[[Physotrichia]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Pilopleura]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Pimpinella]]'' <small>L.</small> * ''[[Pinda]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Platysace]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Pleurospermopsis]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pleurospermum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Podistera]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Polemannia]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Polemanniopsis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Polytaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Polyzygus]]'' <small>Dalzell</small> * ''[[Portenschlagiella]]'' <small>Tutin</small> * ''[[Postiella]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Pozoa]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Prangos]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prionosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Psammogeton]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Pseudocannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Pseudocarum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudocymopterus]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Pseudopeucedanum]]'' <small>C.K.Liu & X.J.He</small> * ''[[Pseudoridolfia]]'' <small>Reduron, Mathez & S.R.Downie</small> * ''[[Pseudoselinum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudotrachydium]]'' <small>(Kljuykov, Pimenov & V.N.Tikhom.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Pternopetalum]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Pterocyclus]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Pterygopleurum]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Ptilimnium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ptychotis]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Pycnocycla]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Pyramidoptera]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} === R === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Registaniella]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Rhabdosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Rhizomatophora]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Rhodosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Rhopalosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Ridolfia]]'' <small>Moris</small> * ''[[Rivasmartinezia]]'' <small>Fern.Prieto & Cires</small> * ''[[Rohmooa]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Rupiphila]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Rutheopsis]]'' <small>A.Hansen & G.Kunkel</small> {{div col end}} === S === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Sajanella]]'' <small>Soják</small> * ''[[Sanicula]]'' <small>L.</small> * ''[[Saposhnikovia]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Scaligeria]]'' <small>DC.</small> * ''[[Scandia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Scandix]]'' <small>L.</small> * ''[[Scaraboides]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Schoenolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Schoenoselinum]]'' <small>Jim.Mejías & P.Vargas</small> * ''[[Schrenkia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Schtschurowskia]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> * ''[[Schulzia]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Sclerochorton]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Sclerosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Sclerotiaria]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Scrithacola]]'' <small>Alava</small> * ''[[Selinopsis]]'' <small>Coss. & Durieu ex Batt.</small> * ''[[Selinum]]'' <small>L.</small> * ''[[Semenovia]]'' <small>Regel & Herder</small> * ''[[Seseli]]'' <small>L.</small> * ''[[Seselopsis]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Shomalia]]'' <small>Lyskov</small> * ''[[Shoshonea]]'' <small>Evert & Constance</small> * ''[[Shrirangia]]'' <small>Gosavi, Madhav & Chandore</small> * ''[[Siculosciadium]]'' <small>C.Brullo, Brullo, S.R.Downie & Giusso</small> * ''[[Silaum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Siler]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Sillaphyton]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Silphiodaucus]]'' <small>(Koso-Pol.) Spalik, Wojew., Banasiak, Piwczyński & Reduron</small> * ''[[Similisinocarum]]'' <small>Cauwet & Farille</small> * ''[[Sinocarum]]'' <small>H.Wolff ex R.H.Shan & F.T.Pu</small> * ''[[Sinolimprichtia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Sison]]'' <small>L.</small> * ''[[Sium]]'' <small>L.</small> * ''[[Sivadasania]]'' <small>N.Mohanan & Pimenov</small> * ''[[Smyrniopsis]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Smyrnium]]'' <small>L.</small> * ''[[Spananthe]]'' <small>Jacq.</small> * ''[[Spermolepis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Sphaenolobium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Sphaerosciadium]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Sphallerocarpus]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Spiroceratium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Spuriopimpinella]]'' <small>(H.Boissieu) Kitag.</small> * ''[[Stefanoffia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Steganotaenia]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Stenocoelium]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Stenosemis]]'' <small>E.Mey. ex Sond.</small> * ''[[Stenotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Stewartiella]]'' <small>Nasir</small> * ''[[Stoibrax]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Symphyoloma]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Synclinostyles]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Szovitsia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> {{div col end}} === T === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Taenidia]]'' <small>Drude</small> * ''[[Taeniopetalum]]'' <small>Vis.</small> * ''[[Tamamschjanella]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Tamamschjania]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Tana]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Tauschia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Tetrataenium]]'' <small>(DC.) Manden.</small> * ''[[Thamnosciadium]]'' <small>Hartvig</small> * ''[[Thapsia]]'' <small>L.</small> * ''[[Thaspium]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Thecocarpus]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Tiedemannia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Tilingia]]'' <small>Regel & Tiling</small> * ''[[Todaroa]]'' <small>Parl.</small> * ''[[Tongoloa]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Tordyliopsis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Tordylium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Torilis]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Trachydium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Trachyspermum]]'' <small>Link</small> * ''[[Trepocarpus]]'' <small>Nutt. ex DC.</small> * ''[[Tricholaser]]'' <small>Gilli</small> * ''[[Trigonosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Trinia]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Trocdaris]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Trochiscanthes]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Tschulaktavia]]'' <small>Bajtenov ex Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Turgenia]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Turgeniopsis]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} === V === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Vanasushava]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Vesper]]'' <small>R.L.Hartm. & G.L.Nesom</small> * ''[[Vicatia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Villarrealia]]'' <small>G.L.Nesom</small> * ''[[Vinogradovia]]'' <small>Bani, D.A.German & M.A.Koch</small> * ''[[Visnaga]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Vvedenskya]]'' <small>Korovin</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] 1c3e4o3jb0j357ki4ecynp9fhqhp9j0 2964590 2964589 2026-09-02T19:24:33Z Oesjaar 7467 /* V */ Verbeter 2964590 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Wortelfamilie | image = Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg | image_caption = | display_parents = 3 | taxon = Apiaceae | authority = Lindl., (1836) [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = <center>[[#Genera|Sien teks]]</center> | synonyms =* ''Umbelliferae'' <small>Juss.</small> }} '''Apiaceae''' (wortelfamilie) is deel van die [[Orde (biologie)|orde]] Apiales. Daar is 456 [[Genus|genera]] wat tot die familie hoort. == Genera == {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Aciphylla]]'' <small>J.R.Forst. & G.Forst.</small> * ''[[Acronema]]'' <small>Falc. ex Edgew.</small> * ''[[Actinolema]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Actinotus]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Adenosciadium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Aegokeras]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Aegopodium]]'' <small>L.</small> * ''[[Aenigmosciadium]]'' <small>Lyskov & Akalın</small> * ''[[Aethusa]]'' <small>L.</small> * ''[[Afroligusticum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Afrosciadium]]'' <small>P.J.D.Winter</small> * ''[[Agasyllis]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Alepidea]]'' <small>F.Delaroche</small> * ''[[Aletes]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Ammi]]'' <small>L.</small> * ''[[Ammoides]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Ammoselinum]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Andriana]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Anethum]]'' <small>L.</small> * ''[[Angelica]]'' <small>L.</small> * ''[[Anginon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Angoseseli]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Anisopoda]]'' <small>Baker</small> * ''[[Anisosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Anisotaenia]]'' <small>(Boiss.) Lyskov, Akalın & Bagheri</small> * ''[[Anisotome]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Annesorhiza]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Antalia]]'' <small>Doğru-Koca</small> * ''[[× Anthrichaerophyllum]]'' <small>P.Fourn.</small> * ''[[Anthriscus]]'' <small>Pers.</small> * ''[[Aphanopleura]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Apiastrum]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Apiopetalum]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Apium]]'' <small>L.</small> * ''[[Apodicarpum]]'' <small>Makino</small> * ''[[Arafoe]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Arctopus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arcuatopterus]]'' <small>M.I.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Arracacia]]'' <small>Bancr.</small> * ''[[Artedia]]'' <small>L.</small> * ''[[Asciadium]]'' <small>Griseb.</small> * ''[[Asteriscium]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Astomaea]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Astrantia]]'' <small>L.</small> * ''[[Astrodaucus]]'' <small>Drude</small> * ''[[Astydamia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Athamanta]]'' <small>L.</small> * ''[[Atrema]]'' <small>DC.</small> * ''[[Aulacospermum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Austropeucedanum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Autumnalia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Azilia]]'' <small>Hedge & Lamond</small> * ''[[Azorella]]'' <small>Lam.</small> {{div col end}} === B === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Berberocarum]]'' <small>Zakharova & Pimenov</small> * ''[[Berula]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[× Beruladium]]'' <small>A.C.Leslie</small> * ''[[Bifora]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Bilacunaria]]'' <small>Pimenov & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Billburttia]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Bolax]]'' <small>Comm. ex Juss.</small> * ''[[Bonannia]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Bowlesia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Brachyscias]]'' <small>J.M.Hart & Henwood</small> * ''[[Bunium]]'' <small>L.</small> * ''[[Bupleurum]]'' <small>L.</small> {{div col end}} === C === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Cachrys]]'' <small>L.</small> * ''[[Calyptrosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Cannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Capnophyllum]]'' <small>Gaertn.</small> * ''[[Carlesia]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Caropodium]]'' <small>Stapf & Wettst.</small> * ''[[Caropsis]]'' <small>(Rouy & E.G.Camus) Rauschert</small> * ''[[Carum]]'' <small>L.</small> * ''[[Caucalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Cenolophium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Centella]]'' <small>L.</small> * ''[[Cephalopodum]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Chaerophyllopsis]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Chaerophyllum]]'' <small>L.</small> * ''[[Chaetosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Chamaesciadium]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Chamaesium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chamarea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Changium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Chlaenosciadium]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Choritaenia]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Chuanminshen]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Chymsydia]]'' <small>Albov</small> * ''[[Cicuta]]'' <small>L.</small> * ''[[Cnidiocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Cnidium]]'' <small>Cusson ex Juss.</small> * ''[[Coaxana]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Conioselinum]]'' <small>Fisch. ex Hoffm.</small> * ''[[Conium]]'' <small>L.</small> * ''[[Conopodium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Coriandrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cortia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cortiella]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Cotopaxia]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Coulterophytum]]'' <small>B.L.Rob.</small> * ''[[Crithmum]]'' <small>L.</small> * ''[[Cryptotaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Cuminum]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Cyathoselinum]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Cyclorhiza]]'' <small>M.L.Sheh & R.H.Shan</small> * ''[[Cyclospermum]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Cymbocarpum]]'' <small>DC. ex C.A.Mey.</small> * ''[[Cymopterus]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Cynorhiza]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Cynosciadium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === D === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Dactylaea]]'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''[[Dahliaphyllum]]'' <small>Constance & Breedlove</small> * ''[[Dasispermum]]'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''[[Daucosma]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Daucus]]'' <small>L.</small> * ''[[Demavendia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Dethawia]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Deverra]]'' <small>DC.</small> * ''[[Dichoropetalum]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Dichosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Dickinsia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Dicyclophora]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dimorphosciadium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Diplaspis]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Diplolophium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Diplotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Diposis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Domeykoa]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Donnellsmithia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Dracosciadium]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Drusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ducrosia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Dystaenia]]'' <small>Kitag.</small> {{div col end}} === E === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Echinophora]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ekimia]]'' <small>H.Duman & M.F.Watson</small> * ''[[Elaeoselinum]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Elaeosticta]]'' <small>Fenzl</small> * ''[[Eleutherospermum]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Elwendia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Enantiophylla]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Endressia]]'' <small>J.Gay</small> * ''[[Eremocharis]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Eremodaucus]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Ergocarpon]]'' <small>C.C.Towns.</small> * ''[[Erigenia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Eryngium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Eurytaenia]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Exoacantha]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Ezosciadium]]'' <small>B.L.Burtt</small> {{div col end}} === F === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Falcaria]]'' <small>Fabr.</small> * ''[[Fergania]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Ferula]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Ferulago]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Ferulopsis]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Foeniculum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Frommia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Froriepia]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Fuernrohria]]'' <small>K.Koch</small> {{div col end}} === G === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Galagania]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Geocaryum]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Gingidia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Glaucosciadium]]'' <small>B.L.Burtt & P.H.Davis</small> * ''[[Glehnia]]'' <small>F.Schmidt ex Miq.</small> * ''[[Glia]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Gongylosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Gongylotaxis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Grafia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Grammosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Gymnophyton]]'' <small>Clos</small> {{div col end}} === H === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Haloselinum]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Hansenia]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Haplosciadium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Harbouria]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Harperella]]'' <small>Rose</small> * ''[[Harrysmithia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Haussknechtia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helania]]'' <small>L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> * ''[[Hellenocarum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Helosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Heptaptera]]'' <small>Margot & Reut.</small> * ''[[Heracleum]]'' <small>L.</small> * ''[[Hermas]]'' <small>L.</small> * ''[[Heteromorpha]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Hladnikia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Hohenackeria]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Homalocarpus]]'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''[[Homalosciadium]]'' <small>Domin</small> * ''[[Horstrissea]]'' <small>Greuter, Gerstb. & Egli</small> * ''[[Hyalolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Hymenidium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Hymenolaena]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === I === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Itasina]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === J === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Johrenia]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} === K === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Kadenia]]'' <small>Lavrova & V.N.Tikhom.</small> * ''[[Kafirnigania]]'' <small>Kamelin & Kinzik.</small> * ''[[Kailashia]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Kalakia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Kandaharia]]'' <small>Alava</small> * ''[[Karatavia]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Karnataka]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kedarnatha]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Kelussia]]'' <small>Mozaff.</small> * ''[[Kenopleurum]]'' <small>Candargy</small> * ''[[Keraymonia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Kitagawia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Klotzschia]]'' <small>Cham.</small> * ''[[Komaroviopsis]]'' <small>Doweld</small> * ''[[Korshinskia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Kozlovia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Krasnovia]]'' <small>Popov ex Schischk.</small> * ''[[Krubera]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Kundmannia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kuramosciadium]]'' <small>Pimenov, Kljuykov & Tojibaev</small> {{div col end}} === L === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ladyginia]]'' <small>Lipsky</small> * ''[[Lagoecia]]'' <small>L.</small> * ''[[Lalldhwojia]]'' <small>Farille</small> * ''[[Laser]]'' <small>Borkh.</small> * ''[[Laserocarpum]]'' <small>Spalik & Wojew.</small> * ''[[Laserpitium]]'' <small>L.</small> * ''[[Lecokia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ledebouriella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Lefebvrea]]'' <small>A.Rich.</small> * ''[[Leiotulus]]'' <small>Ehrenb.</small> * ''[[Lereschia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Leutea]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Levisticum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Libanotis]]'' <small>Haller ex Zinn</small> * ''[[Lichtensteinia]]'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''[[Lignocarpa]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Ligusticopsis]]'' <small>Leute</small> * ''[[Ligusticum]]'' <small>L.</small> * ''[[Lilaeopsis]]'' <small>Greene</small> * ''[[Limnosciadium]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Lipskya]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Lisaea]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Lithosciadium]]'' <small>Turcz.</small> * ''[[Lomatium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Lomatocarpa]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Lomatocarum]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Lophosciadium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Lucilebutina]]'' <small>Gonz.-Toral, Sanna, Nava, Fern.Prieto & Cires</small> {{div col end}} === M === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Mackinlaya]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Magadania]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Magydaris]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Marlothiella]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Mastigosciadium]]'' <small>Rech.f. & Kuber</small> * ''[[Mathiasella]]'' <small>Constance & C.L.Hitchc.</small> * ''[[Mediasia]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Meeboldia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Melanosciadium]]'' <small>H.Boissieu</small> * ''[[Meum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Micropleura]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Microsciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Modesciadium]]'' <small>P.Vargas & Jim.Mejías</small> * ''[[Mogoltavia]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Molopospermum]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Musineon]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Mutellina]]'' <small>Wolf</small> * ''[[Myrrhidendron]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Myrrhis]]'' <small>Mill.</small> {{div col end}} === N === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Nanobubon]]'' <small>Magee</small> * ''[[Naufraga]]'' <small>Constance & Cannon</small> * ''[[Neoconopodium]]'' <small>(Koso-Pol.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Neogaya]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Neogoezia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neomuretia]]'' <small>Kljuykov, Degtjareva & Zakharova</small> * ''[[Neonelsonia]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Neoparrya]]'' <small>Mathias</small> * ''[[Niphogeton]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Nirarathamnos]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Normantha]]'' <small>P.J.D.Winter & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Nothosmyrnium]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Notiosciadium]]'' <small>Speg.</small> * ''[[Notobubon]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> {{div col end}} === O === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Oedibasis]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Oenanthe]]'' <small>L.</small> * ''[[Oligocladus]]'' <small>Chodat & Wilczek</small> * ''[[Oliveria]]'' <small>Vent.</small> * ''[[Opoidia]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Opopanax]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Oreocome]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Oreocomoides]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Oreocomopsis]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Oreonana]]'' <small>Jeps.</small> * ''[[Oreoschimperella]]'' <small>Rauschert</small> * ''[[Oreoxis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Orlaya]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ormopterum]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Ormosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Oschatzia]]'' <small>Walp.</small> * ''[[Osmorhiza]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ostericum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Ottoa]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Oxypolis]]'' <small>Raf.</small> {{div col end}} === P === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Pachypleurum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Palimbia]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Paraligusticum]]'' <small>V.N.Tikhom.</small> * ''[[Parapimpinella]]'' <small>Fern.Prieto, Sanna & Arjona</small> * ''[[Paraselinum]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Parasilaus]]'' <small>Leute</small> * ''[[Pastinaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Pastinacopsis]]'' <small>Golosk.</small> * ''[[Paulita]]'' <small>Soják</small> * ''[[Pedinopetalum]]'' <small>Urb. & H.Wolff</small> * ''[[Pentapeltis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Perideridia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Perissocoeleum]]'' <small>Mathias & Constance</small> * ''[[Petagnaea]]'' <small>Caruel</small> * ''[[Petroedmondia]]'' <small>Tamamsch.</small> * ''[[Petroselinum]]'' <small>Hill</small> * ''[[Peucedanum]]'' <small>L.</small> * ''[[Phellolophium]]'' <small>Baker</small> * ''[[Phlojodicarpus]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> * ''[[Phlyctidocarpa]]'' <small>Cannon & W.L.Theob.</small> * ''[[Physospermopsis]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Physospermum]]'' <small>Cusson</small> * ''[[Physotrichia]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Pilopleura]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Pimpinella]]'' <small>L.</small> * ''[[Pinda]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Platysace]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Pleurospermopsis]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pleurospermum]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Podistera]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Polemannia]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Polemanniopsis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Polytaenia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Polyzygus]]'' <small>Dalzell</small> * ''[[Portenschlagiella]]'' <small>Tutin</small> * ''[[Postiella]]'' <small>Kljuykov</small> * ''[[Pozoa]]'' <small>Lag.</small> * ''[[Prangos]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prionosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Psammogeton]]'' <small>Edgew.</small> * ''[[Pseudocannaboides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Pseudocarum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudocymopterus]]'' <small>J.M.Coult. & Rose</small> * ''[[Pseudopeucedanum]]'' <small>C.K.Liu & X.J.He</small> * ''[[Pseudoridolfia]]'' <small>Reduron, Mathez & S.R.Downie</small> * ''[[Pseudoselinum]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Pseudotrachydium]]'' <small>(Kljuykov, Pimenov & V.N.Tikhom.) Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Pternopetalum]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Pterocyclus]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Pterygopleurum]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Ptilimnium]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Ptychotis]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Pycnocycla]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Pyramidoptera]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} === R === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Registaniella]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Rhabdosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Rhizomatophora]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Rhodosciadium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Rhopalosciadium]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Ridolfia]]'' <small>Moris</small> * ''[[Rivasmartinezia]]'' <small>Fern.Prieto & Cires</small> * ''[[Rohmooa]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Rupiphila]]'' <small>Pimenov & Lavrova</small> * ''[[Rutheopsis]]'' <small>A.Hansen & G.Kunkel</small> {{div col end}} === S === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Sajanella]]'' <small>Soják</small> * ''[[Sanicula]]'' <small>L.</small> * ''[[Saposhnikovia]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Scaligeria]]'' <small>DC.</small> * ''[[Scandia]]'' <small>J.W.Dawson</small> * ''[[Scandix]]'' <small>L.</small> * ''[[Scaraboides]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Schoenolaena]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Schoenoselinum]]'' <small>Jim.Mejías & P.Vargas</small> * ''[[Schrenkia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''[[Schtschurowskia]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> * ''[[Schulzia]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Sclerochorton]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Sclerosciadium]]'' <small>W.D.J.Koch ex DC.</small> * ''[[Sclerotiaria]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Scrithacola]]'' <small>Alava</small> * ''[[Selinopsis]]'' <small>Coss. & Durieu ex Batt.</small> * ''[[Selinum]]'' <small>L.</small> * ''[[Semenovia]]'' <small>Regel & Herder</small> * ''[[Seseli]]'' <small>L.</small> * ''[[Seselopsis]]'' <small>Schischk.</small> * ''[[Shomalia]]'' <small>Lyskov</small> * ''[[Shoshonea]]'' <small>Evert & Constance</small> * ''[[Shrirangia]]'' <small>Gosavi, Madhav & Chandore</small> * ''[[Siculosciadium]]'' <small>C.Brullo, Brullo, S.R.Downie & Giusso</small> * ''[[Silaum]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Siler]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Sillaphyton]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Silphiodaucus]]'' <small>(Koso-Pol.) Spalik, Wojew., Banasiak, Piwczyński & Reduron</small> * ''[[Similisinocarum]]'' <small>Cauwet & Farille</small> * ''[[Sinocarum]]'' <small>H.Wolff ex R.H.Shan & F.T.Pu</small> * ''[[Sinolimprichtia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Sison]]'' <small>L.</small> * ''[[Sium]]'' <small>L.</small> * ''[[Sivadasania]]'' <small>N.Mohanan & Pimenov</small> * ''[[Smyrniopsis]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Smyrnium]]'' <small>L.</small> * ''[[Spananthe]]'' <small>Jacq.</small> * ''[[Spermolepis]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Sphaenolobium]]'' <small>Pimenov</small> * ''[[Sphaerosciadium]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Sphallerocarpus]]'' <small>Besser ex DC.</small> * ''[[Spiroceratium]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Spuriopimpinella]]'' <small>(H.Boissieu) Kitag.</small> * ''[[Stefanoffia]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Steganotaenia]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Stenocoelium]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Stenosemis]]'' <small>E.Mey. ex Sond.</small> * ''[[Stenotaenia]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Stewartiella]]'' <small>Nasir</small> * ''[[Stoibrax]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Symphyoloma]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Synclinostyles]]'' <small>Farille & Lachard</small> * ''[[Szovitsia]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> {{div col end}} === T === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Taenidia]]'' <small>Drude</small> * ''[[Taeniopetalum]]'' <small>Vis.</small> * ''[[Tamamschjanella]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Tamamschjania]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Tana]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Tauschia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Tetrataenium]]'' <small>(DC.) Manden.</small> * ''[[Thamnosciadium]]'' <small>Hartvig</small> * ''[[Thapsia]]'' <small>L.</small> * ''[[Thaspium]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Thecocarpus]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Tiedemannia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Tilingia]]'' <small>Regel & Tiling</small> * ''[[Todaroa]]'' <small>Parl.</small> * ''[[Tongoloa]]'' <small>H.Wolff</small> * ''[[Tordyliopsis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Tordylium]]'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''[[Torilis]]'' <small>Adans.</small> * ''[[Trachydium]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Trachyspermum]]'' <small>Link</small> * ''[[Trepocarpus]]'' <small>Nutt. ex DC.</small> * ''[[Tricholaser]]'' <small>Gilli</small> * ''[[Trigonosciadium]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Trinia]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Trocdaris]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Trochiscanthes]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Tschulaktavia]]'' <small>Bajtenov ex Pimenov & Kljuykov</small> * ''[[Turgenia]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Turgeniopsis]]'' <small>Boiss.</small> {{div col end}} === V === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Vanasushava]]'' <small>P.K.Mukh. & Constance</small> * ''[[Vesper]]'' <small>R.L.Hartm. & G.L.Nesom</small> * ''[[Vicatia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Villarrealia]]'' <small>G.L.Nesom</small> * ''[[Vinogradovia]]'' <small>Bani, D.A.German & M.A.Koch</small> * ''[[Visnaga]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Vvedenskya]]'' <small>Korovin</small> {{div col end}} === X === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Xanthogalum]]'' <small>Avé-Lall.</small> * ''[[Xanthosia]]'' <small>Rudge</small> * ''[[Xatardia]]'' <small>Meisn. & Zeyh.</small> * ''[[Xyloselinum]]'' <small>Pimenov & Kljuykov</small> {{div col end}} === Y === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Yabea]]'' <small>Koso-Pol.</small> * ''[[Yildirimlia]]'' <small>Doğru-Koca</small> {{div col end}} === Z === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Zeravschania]]'' <small>Korovin</small> * ''[[Zhobia]]'' <small>A.Sultan, N.Khan, Kljuykov & Lyskov</small> * ''[[Zizia]]'' <small>W.D.J.Koch</small> * ''[[Zosima]]'' <small>Hoffm.</small> {{div col end}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Apiaceae]] nfx1uymhymisfqru6dob184p3hbd0p7 0 453774 2964509 2964283 2026-09-02T13:42:02Z Aliwal2012 39067 /* Ranglys van renjaers */ 2964509 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2025 | Huidige = 2026 | Volgende = 2027 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] Die '''2026 Formule 1-seisoen''' is onderweg om die 77ste Formule 1-seisoen te wees. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap," is die hoogste klas van motorsport soos gedefinieer deur die Fédération Internationale de l'Automobile (FIA). Die kampioenskap, wat van Maart tot Desember gehou word, sal uit twee-en-twintig Grands Prix bestaan, nadat die [[Bahreinse Grand Prix]] en [[Saoedi-Arabiese Grand Prix]] weens die voortdurende oorlog in die Midde-Ooste afgelas is. Die 2026-seisoen sal groot regulasieveranderinge inlui, met nuwe motors en enjins. Motors sal met aktiewe aërodinamika en beweegbare vleuels bekendgestel word. == Algemeen == ===Verandering in regulasies=== Die voorskrifte vir die enjin, aërodinamika, geometrie en veiligheidsregulasies sal almal vir die 2026-seisoen hersien word. ===Tegniese regulasies=== Die sewentiende weergawe van die tegniese regulasies vir die 2026-seisoen is op 28 April 2025 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_17_-_2026-04-28.pdf |titel=2026 Formula 1 Section C Technical Regulations - Issue 17 |website=fia.com |datum=2026-04-28}}</ref> ===Afmetings en aërodinamika van motors=== Op 6 Junie 2024 is die 2026-motorkonsep onthul. Die konsep beskik oor nuwe aktiewe aërodinamika in beide die voor- en agtervlerke. In die konsep is die sleepverminderingstelsel afgeskaf en vervang deur 'n nuwe handmatige enjinmodus. Die wielbasis is verminder van 360 cm tot 340 cm, die breedte is verminder van 200 cm tot 190 cm, en die minimum massa is verminder tot 768 kg. Die breedte van die voor- en agterbande sal onderskeidelik met 2,5 cm en 3,0 cm verminder word. Die vloer sal 'n verminderde grondeffek hê om die probleme wat motors met bons tydens bestuur gehad het, te verlig. ===Kragbron=== Nuwe krageenheidregulasies sal vir die 2026-seisoen ingestel word. Die nuwe krageenhede sal steeds meer as 1 000 pk (750 kW) produseer, hoewel krag uit verskillende bronne aangewend word. Die enjinregulasies sal die 1.6-liter turbo-aangejaagde V6-binnebrandenjin behou wat sedert 2014 gebruik word. Die MGU-H (Motor Generator Unit - Heat), wat ook sedert 2014 gebruik word, sal egter verbied word, terwyl die krag van die MGU-K (Motor Generator Unit - Kinetic) verhoog sal word van 160 pk (120 kW) tot 470 pk (350 kW). Die krag van die interne verbrandingsgedeelte van die krageenheid sal afneem van 630 kW tot 400 kW. Die krageenhede sal 'n ten volle volhoubare brandstof gebruik wat deur Formule 1 ontwikkel word. Daar word verwag dat die krageenhede twee keer soveel elektriese energie as voorheen sal herwin. == Sportregulasies == Die sesde weergawe van die sportregulasies vir die 2026-seisoen is op 28 April 2026 gepubliseer.<ref name=SR>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_b_sporting_-_iss_06_-_2026-04-28.pdf |titel=2026 Formula 1 Section B Sporting Regulations - Issue 06 |website=fia.com |datum=2026-04-28}}</ref> ===Naelren=== Hierdie seisoen, soos in 2025, sal die naelren by ses Grands Prix gehou word. Die [[2026 Chinese Grand Prix#Naelren|Chinese]], [[2026 Miami Grand Prix#Naelren|Miami]], [[2026 Kanadese Grand Prix#Naelren|Kanadese]], [[2026 Britse Grand Prix#Naelren|Britse]], [[2026 Nederlandse Grand Prix#Naelren|Nederlandse]] en [[2026 Singapoerse Grand Prix#Naelren|Singapoerse]] Grands Prix sal die naelren-formaat aanbied. Vir Kanada, Nederland en Singapoer sal dit die eerste keer wees waar 'n naelren plaasvind.<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |titel=Formula 1 and FIA announce 2026 Sprint calendar |website=formula1.com |datum=16 September 2025}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.circuitzandvoort.nl/nieuws/formula-1-heineken-dutch-grand-prix-viert-unieke-motorsportgeschiedenis-in-nederland-met-laatste-editie-in-2026/ |titel=Formula 1 Heineken Dutch Grand Prix viert unieke motorsportgeschiedenis in Nederland met laatste editie in 2026 |website=circuitzandvoort.nl |datum=4 Desember 2024}}</ref> === Hittegevaar === Indien die amptelike weerdiens voorspel dat die hitte-indeks 30.5°C sal oorskry op enige stadium gedurende die naelren of wedren, of indien die wedrendirekteur so bepaal, kan 'n hittegevaar 24 uur voor die geskeduleerde begin van die naelren of wedren verklaar word. Sodra 'n hittegevaar verklaar is, moet bykomende items om die bestuurder te help afkoel, aangebring word. === Wegspringrooster === Die voorlopige wegspringrooster sal nie later nie as twee uur voor die geskeduleerde begin van die formasierondte vir die wedren aangekondig word. In vorige jare was dit vier uur. === Finansiële regulasies === Die sesde weergawe van die Finansiële Tegniese Regulasie is op 28 April 2026 deur FIA gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_d_financial_-_f1_teams_-_iss_06_-_2026-04-28.pdf |title=2026 Formula 1 Section D Financial Regulations - Issue 04 |website=fia.com |datum=2026-04-28}}</ref> == Kalender == [[Lêer:Formula_1_all_over_the_world-2026.svg|duimnael|280px|Lande wat 'n [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] in 2026 aanbied, word in groen aangedui, vorige gasheerlande word in donkergrys aangedui.]] Op 10 Junie 2025 is die kalender amptelik aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.nu.nl/formule-1/6358632/gp-nederland-volgend-jaar-week-eerder-madrid-vervangt-imola-op-f1-kalender.html|title=GP Nederland volgend jaar week eerder, Madrid vervangt Imola op F1-kalender|date=10 Junie 2025|website=nu.nl}}</ref> Daar verskyn vier-en-twintig Grands Prix op die kalender.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.nl/f1-onthult-kalender-voor-2026|title=F1 onthult kalender voor 2026|date=2025-06-10|website=RacingNews365.nl|access-date=10 Junie 2025}}</ref> {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 90%" !{{Afkorting|GP nr.|Grand Prix nommer sedert 1950}} !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] ![[Lys van Formule Een-bane|Baan]] !Plek !Datum |- |{{Middel|1150}} !1 |[[Australiese Grand Prix|GP van Australië]] |{{AU-VLAG}} [[Albert Park Renbaan]] |[[Melbourne]] |8 Maart |- |{{Middel|1151}} !2 |[[Chinese Grand Prix|GP van China]] |{{CN-VLAG}} [[Shanghai Internasionale Renbaan]] |[[Shanghai]] |15 Maart |- |{{Middel|1152}} !3 |[[Japannese Grand Prix|GP van Japan]] |{{JP-VLAG}} [[Suzuka Internasionale Renbaan]] |Suzuka |29 Maart |- |{{Middel|1153}} !4 |[[Miami Grand Prix|GP van Miami]] |{{US-VLAG}} [[Miami International Autodrome]] |Miami Gardens ([[Florida]]) |3 Mei |- |{{Middel|1154}} !5 |[[Kanadese Grand Prix|GP van Kanada]] |{{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve-renbaan]] |[[Montreal]] ([[Quebec]]) |24 Mei |- |{{Middel|1155}} !7 |[[Monaco Grand Prix|GP van Monaco]] |{{MC-VLAG}} [[Monaco-renbaan]] |[[Monaco]] |7 Junie |- |{{Middel|1156}} !7 |[[Barcelona-Katalonië Grand Prix|GP van Barcelona-Katalonië]] |{{ES-VLAG}} [[Barcelona-Catalunya-renbaan]] |Montmeló |14 Junie |- |{{Middel|1157}} !8 |[[Oostenrykse Grand Prix|GP van Oostenryk]] |{{AT-VLAG}} [[Red Bull Ring]] |Spielberg |28 Junie |- |{{Middel|1158}} !9 |[[Britse Grand Prix|GP van Groot-Brittanje]] |{{GB-VLAG}} [[Silverstone-renbaan]] |Silverstone |5 Julie |- |{{Middel|1159}} !10 |[[Belgiese Grand Prix|GP van België]] |{{BE-VLAG}} [[Circuit de Spa-Francorchamps]] |Stavelot |19 Julie |- |{{Middel|1160}} !11 |[[Hongaarse Grand Prix|GP van Hongarye]] |{{HU-VLAG}} [[Hungaroring]] |Mogyoród |26 Julie |- |{{Middel|1161}} !12 |[[Nederlandse Grand Prix|GP van Nederland]] |{{NL-VLAG}} [[Zandvoort-renbaan]] |Zandvoort |23 Augustus |- |{{Middel|1162}} !13 |[[Italiaanse Grand Prix|GP van Italië]] |{{IT-VLAG}} [[Autodromo Nazionale di Monza]] |Monza |6 September |- |{{Middel|1163}} !14 |[[Spaanse Grand Prix|GP van Spanje]] |{{ES-VLAG}} [[Circuito de Madring]] |[[Madrid]] |13 September |- |{{Middel|1164}} !15 |[[Azerbeidjanse Grand Prix|GP van Azerbeidjan]] |{{AZ-VLAG}} [[Bakoe-straatrenbaan]] |[[Bakoe]] |26 September |- |{{Middel|1165}} !16 |[[Bahreinse Grand Prix|GP van Bahrein]] |{{MY-VLAG}} [[Sepang Internasionale Renbaan]] |Sepang |4 oktober |- |{{Middel|1166}} !17 |[[Singapoerse Grand Prix|GP van Singapoer]] |{{SG-VLAG}} [[Marinabaai Straatrenbaan]] |[[Singapoer|Singapore]] |11 Oktober |- |{{Middel|1167}} !18 |[[Verenigde State Grand Prix|GP van die Verenigde State]] |{{US-VLAG}} [[Circuit of the Americas]] |[[Austin, Texas|Austin]] ([[Texas]]) |25 Oktober |- |{{Middel|1168}} !19 |[[Meksikaanse Grand Prix|GP van Meksiko-Stad]] |{{MX-VLAG}} [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] |[[Meksikostad]] |1 November |- |{{Middel|1169}} !20 |[[Brasiliaanse Grand Prix|GP van São Paulo]] |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan]] |[[São Paulo]] |8 November |- |{{Middel|1170}} !21 |[[Las Vegas Grand Prix|GP van Las Vegas]] |{{US-VLAG}} [[Las Vegas Straatrenbaan]] |[[Las Vegas]] ([[Nevada]]) |21 November |- |{{Middel|1171}} !22 |[[Katarse Grand Prix|GP van Katar]] |{{Vlagikoon|QAT}} [[Losail Internasionale Renbaan]] |[[Lusail]] |29 November |- |{{Middel|1172}} !23 |[[Aboe Dhabi Grand Prix|GP van Aboe Dhabi]] |{{AE-VLAG}} [[Yas Marina-renbaan]] |[[Yas-eiland|Yas]] |6 Desember |} === Kalenderwysigings in 2026 === * Die [[Emilia-Romagna Grand Prix]] het van die kalender verdwyn omdat die kontrak nie hernu is nie. * Die [[Kanadese Grand Prix]] is op die kalender vervroeg om die doeltreffendheid van vragvervoer te verbeter. Vrag kan nou van Miami Gardens direk na [[Montreal]] vervoer word sonder om eers na Monaco en Montmeló in Europa te reis. * Die [[Spaanse Grand Prix]] sal by die Madring-straatrenbaan in Madrid gehou word in plaas van die [[Circuit de Barcelona-Catalunya]], wat ook 'n ren genaamd die [[Barcelona-Katalonië Grand Prix]] aanbied. * Die [[Nederlandse Grand Prix]] is vir die laaste keer op die kalender en sal vir die eerste keer 'n naelren aanbied. * Die [[Azerbeidjanse Grand Prix]] word met een dag vervroeg weens die land se Herdenkingsviering op 27 September. Op versoek van die organiseerders sal die wedren op Saterdag 26 September gehou word. * Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik die ''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië'' genoem word.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in oktober naar Maleisië als vervanger afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> === Afgelaste renne === Op 13 Maart 2026 word bekendgemaak dat die [[Bahreinse Grand Prix]] en [[Saoedi-Arabiese Grand Prix]] nie sal plaasvind in April nie, vanweë die voortgesette oorlog in [[Iran]] en die Midde-Ooste.<ref>{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |titel=Bahrain and Saudi Arabian Grands Prix will not take place in April |website=formula1.com |datum=14 Maart 2026 | taal=en}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaat races in Bahrein en Saoedi-Arabië van de kalender halen wegens oorlog in het Midden-Oosten |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 85%" !Rondte !|Grand Prix ![[Lys van Formule Een-bane|Baan]] !Plek !Oorspronklike datum |- !4 |[[Bahreinse Grand Prix|GP van Bahrein]] |{{BH-VLAG}} [[Bahrein Internasionale Renbaan]] |[[Sakhir]] |12 April |- !5 |[[Saoedi-Arabiese Grand Prix|GP van Saoedi-Arabië]] |{{Vlagikoon|SAU}} [[Djedda-straatrenbaan]] |[[Djedda|Jeddah]] |19 April |} == Inskrywings == Die volgende vervaardigers en jaers is onder kontrak om aan die 2026 Wêreldkampioenskap deel te neem. Alle spanne ding mee met bande wat slegs deur [[Pirelli]] verskaf word.<ref>{{en}}{{citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/pirelli-to-continue-as-formula-1s-exclusive-tyre-supplier-until-2027.7xJIxJyMe84N3p7k4iIMjK |titel=Pirelli to continue as Formula 1's exclusive tyre supplier until 2027 |website=formula1.com |datum=2023-10-10}}</ref> Elke span het ten minste twee renjaers ingeskryf, een vir elk van die twee verpligte motors. <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class="wikitable" style="font-size: 90%;" |+{{Nowrap|Spanne en jaers wat gekontrakteer is om aan die 2026 Wêreldkampioenskap deel te neem}} !Inskrywer !Vervaardiger !Onderstel !Kragbron !Nr. !Renjaer !{{Afkorting|Grands Prix|Rondtes ingeskryf}} !style="border-left:2px solid #aaaaaa"|Nr. !Renjaers in<br />vrye oefening !{{Afkorting|Grands Prix|Rondtes ingeskryf}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{Vlagikoon|FRA}} BWT Alpine Formule 1-span !rowspan=2|[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-AMG|Mercedes]] |rowspan=2|A526<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/alpine/modeles.aspx |titel=Alpine Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br/>E Performance<ref name="AlpineMercedes">{{nl}}{{Cite web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-alpine-stapt-vanaf-2026-over-op-mercedes-motoren/ |titel=Alpine stapt vanaf 2026 over op Mercedes-motoren |website=Formule 1.nl |datum=12 November 2024 }}</ref> |{{Center|10}} |{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]<ref name="Gasly">{{nl}}{{Citeer web|url=https://www.nu.nl/formule-1/6318484/gasly-verbindt-formule-1-toekomst-aan-alpine-met-meerjarig-contract.html |titel=Gasly verbindt Formule 1-toekomst aan Alpine met meerjarig contract |website=nu.nl |datum=2024-06-27}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |- |{{Center|43}} |{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/alpine-verlengt-contract-franco-colapinto-bevestigt-line-up-2026-paul-aron/ |titel=Alpine verlengt contract Franco Colapinto, bevestigt line-up voor 2026 |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |datum=2025-11-07 |bezochtdatum=7 November 2025 |werk=Formule1.nl}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|61 |{{EE-VLAG}} Paul Aron<ref name=entrylistHON2026>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Hungarian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-24}}</ref> |align=center|11 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Aston Martin Aramco Formule 1-span !rowspan=2|[[Aston Martin F1|Aston Martin]] Aramco-[[Honda]] |rowspan=2|AMR26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/aston-martin/modeles.aspx |titel=Aston Martin Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Honda RA626H<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/honda-neemt-tijd-nieuwe-aston-martin-motor-ontwikkelen-laatste-moment/ |titel=Honda neemt tijd voor nieuwe Aston Martin-motor: ‘Ontwikkelen tot het laatste moment’ |website=formule1.nl |datum=2025-03-05 |bezochtdatum=2025-04-24}}</ref> |{{Center|14}} |{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]]<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2516397-formule-1-coureur-alonso-verlengt-contract-bij-aston-martin|titel=Formule 1-coureur Alonso verlengt contract bij Aston Martin |website=nos.nl |datum=2024-04-11}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|34 |{{VS-VLAG}} Jak Crawford<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Japanese Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-27}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Belgian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-17}}</ref> |align=center|3, 10 |- |{{Center|18}} |{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]]<ref name="Stroll">{{en}}{{Citeer web|url=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-confirms-lance-stroll-for-2025-and-beyond |titel=Aston Martin Aramco confirms Lance Stroll for 2025 and beyond |website=astonmartinf1.com |datum=2024-06-27}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|34 |{{VS-VLAG}} Jak Crawford<ref name=entrylistOOS2026>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Austrian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-26}}</ref> |align=center|8 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Atlassian Williams F1-span !rowspan=2|[[Williams F1|Atlassian Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan=2|FW48<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/williams/modeles.aspx |titel=Williams Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br/>E Performance<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |titel=Williams F1 team to use Mercedes engines until at least 2030 |website=Reuters |datum=2024-01-08}}</ref> |{{Center|23}} |{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]]<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-williams-confirm-albon-for-2023-on-new-multi-year-contract.1rpexVv61cyqPW7h7La6LZ.html |titel=Williams confirm Albon for 2023 on new multi-year contract |website=Formula1.com |datum=2023-08-03}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|46 |{{GB-VLAG}} Luke Browning<ref name=entrylistCAT2026>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Barcelona-Catalunya Grand Prix - Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-12}}</ref> |align=center|7 |- |{{Center|55}} |{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2530783-formule-1-coureur-sainz-stapt-over-van-ferrari-naar-williams |titel=Formule 1-coureur Sainz stapt over van Ferrari naar Williams |website=nos.nl |datum=2024-07-29 |bezochtdatum=2024-07-29}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|46 |{{GB-VLAG}} Luke Browning<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} Audi Revolut F1-span<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/officieel-audi-slaat-de-handen-ineen-met-formule-1-team |titel=Officieel: Audi slaat de handen ineen met Formule 1-team |website=racingnews365.nl |datum=26 Oktober 2022}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/audi-presenteert-titelsponsor-nieuw-f1-team-2026 |titel=Audi presenteert titelsponsor nieuw F1-team 2026 |website=racingnews365.nl |datum=30 Julie 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Audi F1-span|Audi]] |rowspan=2|R26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/audi/modeles.aspx |titel=Audi Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Audi AFR 26 Hybrid |{{Center|5}} |{{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-2-coureur-gabriel-bortoleto-2025-naar-sauber-line-up-compleet/ |titel=Formule 2-coureur Gabriel Bortoleto in 2025 naar Sauber, line-up compleet |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |website=Formule1.nl |datum=2024-11-06 |bezochtdatum=2024-11-06}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|97 |{{EE-VLAG}} Paul Aron<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |- |{{Center|27}} |{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2518255-hulkenberg-stapt-na-dit-seizoen-over-van-haas-naar-sauber-dat-vanaf-2026-audi-wordt |titel=Hülkenberg stapt na dit seizoen over van Haas naar Sauber, dat vanaf 2026 Audi wordt |website=nos.nl |datum=2024-04-26}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|97 |{{EE-VLAG}} Paul Aron<ref name="entrylistCAT2026" /> |align=center|7 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.69uoRF1uwHwXkr4efkpnhc |titel=Statement on General Motors application to join FIA Formula One World Championship in 2026 |website=Formula 1.com |datum=25 November 2024 |bezochtdatum=24 April 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] |rowspan=2|MAC-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/cadillac/modeles.aspx |titel=Cadillac Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/breaking-gloednieuw-f1-team-tekent-eerste-motordeal |titel=Gloednieuw F1-team tekent eerste motordeal |website=racingnews365.nl |datum=2024-12-10}}</ref> |{{Center|11}} |{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]]<ref name=PERBOT>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2579988-veteranen-bottas-en-perez-keren-bij-nieuw-team-cadillac-terug-in-formule-1 |titel=Veteranen Bottas en Pérez keren bij nieuw team Cadillac terug in Formule 1|website=Nos.nl |datum=2025-08-26}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|25 |{{VS-VLAG}} Colton Herta<ref name=entrylistCAT2026/> |align=center|7 |- |{{Center|77}} |{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]<ref name=PERBOT/> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|25 |{{VS-VLAG}} Colton Herta<ref name=entrylistHON2026/> |align=center|11 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{IT-VLAG}} Scuderia Ferrari [[Hewlett-Packard|HP]] !rowspan=2|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan=2|SF-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nl.motorsport.com/f1/news/ferrari-onthult-naam-f1-auto-seizoen-2026/10788970/ |titel=Ferrari onthult naam van F1-auto die ommekeer moet brengen |datum=2026-01-11 |bezochtdatum=2026-01-12 |werk=nl.motorsport.com }}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.ferrari.com/en-NL/formula1/sf-26 |titel=Ferrari SF-26 |website=ferrari.com |datum=2026-01-23}}</ref> |{{Center|16}} |{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://racingnews365.nl/breaking-leclerc-verlengt-zijn-contract-bij-ferrari |titel=Leclerc verlengt zijn contract bij Ferrari voor onbepaalde tijd |website=racingnews365.nl |datum=2024-01-25}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|38 |{{SE-VLAG}} Dino Beganovic<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |- |{{Center|44}} |{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2507120-sensationele-transfer-is-rond-hamilton-rijdt-in-2025-voor-ferrari-sainz-weg |titel=Sensationele transfer is rond: Hamilton rijdt in 2025 voor Ferrari, Sainz weg |website=nos.nl |datum=2024-02-01}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|38 |{{SE-VLAG}} Dino Beganovic<ref name=entrylistCAT2026/> |align=center|7 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} [[Toyota Gazoo Racing|TGR]] [[Haas F1-span]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/toyota-gazoo-racing-to-become-title-sponsors-of-haas-from-2026.7cSSDjuSpWld580YQKVtvh |titel=Toyota Gazoo Racing to become title sponsors of Haas from 2026 |website=formula1.com |datum=4 Desember 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] |rowspan=2|VF-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/haas/modeles.aspx |titel=Haas Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6 |{{Center|31}} |{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-esteban-ocon-tekent-meerjarig-contract-bij-haas/ |titel=Esteban Ocon tekent meerjarig contract bij Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-25 }}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|50 |{{JP-VLAG}} Ryō Hirakawa<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |- |{{Center|87}} |{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-oliver-bearman-tekent-meerjarig-contract-haas/ |titel=Ferrari-talent Oliver Bearman tekent meerjarig contract met Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-04 }}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|50 |{{JP-VLAG}} Ryō Hirakawa<ref name=entrylistHON2026/> |align=center|11 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} McLaren Mastercard F1 Team !rowspan=2|[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan=2|MCL40<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mclaren/modeles.aspx |titel=McLaren Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br/>E Performance |{{Center|1}} |{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/norris-verlengt-contract-en-wil-met-mclaren-op-jacht-naar-verstappen-en-red-bull/ |titel=Norris verlengt contract, wil met McLaren op jacht naar Verstappen en Red Bull |website=formule1.nl |datum=26 Januarie 2024 |bezochtdatum=24 April 2025 }}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| 67 |{{IT-VLAG}} Leonardo Fornaroli<ref name=entrylistCAT2026/> |align=center|7 |- |{{Center|81}} |{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-piastri-agrees-new-multi-year-contract-extension-with-mclaren.29O2HI46I2Te3orUqkwdwX |titel=Piastri agrees new multi-year contract extension with McLaren |datum=15 Oktober 2025 |bezochtdatum=15 Oktober 2025 |website=formule1.nl}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|67 |{{IT-VLAG}} Leonardo Fornaroli<ref name=entrylistHON2026/> |align=center|11 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} {{Nowrap|Mercedes AMG Petronas F1-span}} !rowspan=2|[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] |rowspan=2|F1 W17<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mercedes/modeles.aspx |titel=Mercedes Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br/>E Performance |{{Center|12}} |{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]<ref name=MER>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj |titel=Russell and Antonelli confirmed as 2026 Mercedes line-up |bezochtdatum=15 Oktober 2025 |website=formula1.com }}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|72 |{{DK-VLAG}} Frederik Vesti<ref name=entrylistCAT2026/><ref name=entrylistHON2026/> |align=center|7, 11 |- |{{Center|63}} |{{GB-VLAG}} [[George Russell]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6364018/mercedes-gaat-door-met-russell-en-antonelli-hebben-bewezen-sterk-duo-te-zijn.html |titel=Mercedes gaat door met Russell en Antonelli: 'Hebben bewezen sterk duo te zijn' |website=nu.nl |datum=15 Oktober 2025}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=3|{{IT-VLAG}} Visa Cash App Racing Bulls F1-span !rowspan=3|[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] |rowspan=3|VCARB 03<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/racing-bulls/modeles.aspx |titel=Racing Bulls Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=3|Red Bull Ford DM01<ref name=RBF>{{en}}{{Citeer web |url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |titel=Ford returns to Formula 1; Strategic partner to Oracle Red Bull Racing for 2026 season and beyond |website=media.ford.com |bezochtdatum=24 April 2025 }}</ref> |{{Center|30}} |{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]]<ref name=LAWLIN>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.visacashapprb.com/int-en/2026-driver-live-up-announcement |titel=Our Driver Line-Up For 2026 |website=visacashapprb.com |datum=2 Desember 2025}}</ref> |align=center|1–11 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|90 |{{JP-VLAG}} Ayumu Iwasa<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |- |{{Center|22}} |{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]]<ref name=LAWTSU>{{nl}}{{Cite web |url=https://f1journaal.be/officieel-isack-hadjar-mist-gp-van-nederland-liam-lawson-en-yuki-tsunoda-vallen-in-bij-red-bull-en-racing-bulls/ |titel=Isack Hadjar mist GP van Nederland, Liam Lawson en Yuki Tsunoda vallen in bij Red Bull en Racing Bulls |website=f1journaal.be |datum=2026-08-19}}</ref> |align=center|12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |- |{{Center|41}} |{{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]]<ref name=LAWLIN/> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=3|{{AT-VLAG}} Oracle Red Bull Racing !rowspan=3|[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] |rowspan=3|RB22<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/red-bull/modeles.aspx |titel=Red Bull Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=3|Red Bull Ford DM01<ref name=RBF/> |{{Center|3}} |{{nowrap|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]}}<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6187089/verstappen-verlengt-contract-en-blijft-tot-en-met-2028-bij-red-bull.html |titel=Verstappen verlengt contract en blijft tot en met 2028 bij Red Bull |website=nu.nl |datum=2022-09-22}}</ref> |align=center|1–12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |- |{{Center|6}} |{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2592751-hadjar-volgt-tsunoda-op-als-teamgenoot-verstappen-bij-red-bull-racing|titel=Hadjar volgt Tsunoda op als teamgenoot Verstappen bij Red Bull Racing|website=Nos.nl|datum=1 Desember 2025}}</ref> |align=center|1–11 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|36 |{{JP-VLAG}} Ayumu Iwasa<ref name=entrylistCAT2026/> |align=center|7 |- |{{Center|30}} |{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]]<ref name=LAWTSU/> |align=center|12 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !colspan="10" align=center| Bron: FIA<ref name=inskryflys>{{en}}{{citeer web|url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry |titel=2026 FIA Formula One World Championship Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2025-12-19}}</ref><ref>Amptelike inskrywingslyste: * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Australian Grand Prix – Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-06}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Chinese Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-13}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Japanese Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-27}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Miami Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-05-01}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Canadian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-05-22}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Monaco Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-05}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Barcelona-Catalunya Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-12}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Austrian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-26}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 British Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-03}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Belgian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-17}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Hungarian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-24}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Dutch Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-08-21}} </ref> |}</div> == Uitslae en ranglys == === Grands Prix === <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {|class="wikitable" style=font-size:85% !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Voorste wegspringplek !Vinnigste ronde !Wenner<br/>(renjaer) !Wenner<br/>(vervaardiger) !Verslag |- !1 | {{AU-VLAG}} [[Australiese Grand Prix]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Australiese Grand Prix|Verslag]] |- !2 | {{CN-VLAG}} [[Chinese Grand Prix]] +Naelren '''*¹''' | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Chinese Grand Prix|Verslag]] |- !3 | {{JP-VLAG}} [[Japannese Grand Prix]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Japannese Grand Prix|Verslag]] |- !4 | [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]] [[Miami Grand Prix]] +Naelren '''*²''' | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Miami Grand Prix|Verslag]] |- !5 | {{CA-VLAG}} [[Kanadese Grand Prix]] +Naelren '''*¹''' | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- !6 | {{MC-VLAG}} [[Monaco Grand Prix]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- !7 | {{nowrap|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] [[Barcelona-Katalonië Grand Prix]]}} | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|Verslag]] |- !8 | {{AT-VLAG}} [[Oostenrykse Grand Prix]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Britse Grand Prix]] +Naelren '''*³''' | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[2026 Britse Grand Prix|Verslag]] |- !10 | {{BE-VLAG}} [[Belgiese Grand Prix]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- !11 | {{HU-VLAG}} [[Hongaarse Grand Prix]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | [[2026 Hongaarse Grand Prix|Verslag]] |- !12 | {{NL-VLAG}} [[Nederlandse Grand Prix]] +Naelren '''*¹''' | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | [[2026 Nederlandse Grand Prix|Verslag]] |- !13 | {{IT-VLAG}} [[Italiaanse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- !14 | {{ES-VLAG}} [[Spaanse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Spaanse Grand Prix|Verslag]] |- !15 | {{AZ-VLAG}} [[Azerbeidjanse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|Verslag]] |- !16 | {{MY-VLAG}} [[Bahreinse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Bahreinse Grand Prix|Verslag]] |- !17 | {{SG-VLAG}} [[Singapoerse Grand Prix]] +Naelren | | | | | [[2026 Singapoerse Grand Prix|Verslag]] |- !18 | {{VS-VLAG}} [[Verenigde State Grand Prix]] | | | | | [[2026 Verenigde State Grand Prix|Verslag]] |- !19 | [[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]] [[Meksikaanse Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] | | | | | [[2026 Meksikostad Grand Prix|Verslag]] |- !20 | [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]] [[Brasiliaanse Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] | | | | | [[2026 São Paulo Grand Prix|Verslag]] |- !21 | [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] [[Las Vegas Grand Prix]] | | | | | [[2026 Las Vegas Grand Prix|Verslag]] |- !22 | {{vlagikoon|QAT}} [[Katarse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Katarse Grand Prix|Verslag]] |- !23 | [[Beeld:Flag of Abu Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]] [[Aboe Dhabi Grand Prix]] | | | | | [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|Verslag]] |} </div> '''*¹''' [[George Russell]] wen drie naelrenne: die [[2026 Chinese Grand Prix#Naelren|Chinese Grand Prix]], die [[2026 Kanadese Grand Prix#Naelren|Kanadese Grand Prix]] asook die [[2026 Nederlandse Grand Prix#Naelren|Nederlandse Grand Prix]].<br/> '''*²''' [[Lando Norris]] wen die [[2026 Miami Grand Prix#Naelren|naelren van die Miami Grand Prix]].<br/> '''*³''' [[Kimi Antonelli]] wen die [[2026 Britse Grand Prix#Naelrenuitslag|naelren van die Britse Grand Prix]].<br/> === Puntestelsel === Punte word volgens 'n glyskaal toegeken vir die eerste tien geklassifiseerde renjaers. Punte vir die naelren word op 'n glyskaal toegeken vir die eerste agt geklassifiseerde renjaers. Die punte vir elke wedren word soos volg toegeken: {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center" |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Plek''' |bgcolor=ffffbf|{{0}}'''1ste'''{{0}} |bgcolor=dfdfdf|{{0}}'''2de'''{{0}} |bgcolor=ffdf9f|{{0}}'''3de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''4de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''5de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''6de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''7de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''8de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''9de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''10de'''{{0}} |- |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Grand Prix''' |bgcolor=ffffbf|25 |bgcolor=dfdfdf|18 |bgcolor=ffdf9f|15 |bgcolor=dfffdf|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|2 |bgcolor=dfffdf|1 |- |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Naelren''' |bgcolor=ffffff|8 |bgcolor=ffffff|7 |bgcolor=ffffff|6 |bgcolor=ffffff|5 |bgcolor=ffffff|4 |bgcolor=ffffff|3 |bgcolor=ffffff|2 |bgcolor=ffffff|1 |} === Ranglys van renjaers === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class= "wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center;" |- !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" rowspan=2|Renjaer !valign="middle" colspan="23"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|rand|Vlag van Katalonië]]<br/>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{MY-VLAG}}<br/>[[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !1 |12 |align=left|{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''6'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''3'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff|^'''1'''15{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|^'''4'''2 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ANT|seasonpoints}} |- !2 |63 |align=left|{{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|^'''4'''4 |bgcolor=efcfff|^'''1'''<small>DNF{{Pictogram poleposition}}</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''4'''2 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=ffdf9f|^'''1'''3 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|RUS|seasonpoints}} |- !3 |44 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''6 |bgcolor=dfdfdf|^'''6'''2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''4 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HAM|seasonpoints}} |- !4 |1 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffff|^'''4'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|^'''2'''<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''3'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|NOR|seasonpoints}} |- !5 |16 |align=left|{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''2'''4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''4 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15^'''†''' |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|^'''2'''5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LEC|seasonpoints}} |- !6 |3 |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=ffdf9f|^'''7'''3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''20^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|^'''6'''<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|VER|seasonpoints}} |- !7 |81 |align=left|{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=ffffff|^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=cfcfff|^'''4'''11 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|^'''7'''11 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|^'''5'''6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|PIA|seasonpoints}} |- !8 |6 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HAD|seasonpoints}} |- !9 |30 |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LAW|seasonpoints}} |- !10 |10 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''10 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|GAS|seasonpoints}} |- !11 |41 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=ffffff|^'''8'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LIN|seasonpoints}} |- !12 |43 |align=left|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|COL|seasonpoints}} |- !13 |87 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BEA|seasonpoints}} |- !14 |5 |align=left|{{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BOR|seasonpoints}} |- !15 |27 |align=left|{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HUL|seasonpoints}} |- !16 |55 |align=left|{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16| |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|SAI|seasonpoints}} |- !17 |23 |align=left|{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ALB|seasonpoints}} |- !18 |31 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|OCO|seasonpoints}} |- !19 |14 |align=left|{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ALO|seasonpoints}} |- !20 |22 |align=left|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|TSU|seasonpoints}} |- !21 |18 |align=left|{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|STR|seasonpoints}} |- !22 |77 |align=left|{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BOT|seasonpoints}} |- !23 |11 |align=left|{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|PER|seasonpoints}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" rowspan=2|Renjaer !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br/>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{MY-VLAG}}<br/>[[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !valign="middle" colspan="23"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] |} </div> '''Opmerking''':<br/> ^'''†''' — Die renjaer kon nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het. === Ranglys van vervaardigers === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center;" |-valign="top" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|Vervaardiger !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" colspan="23"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br/>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{MY-VLAG}}<br/>[[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|1 |rowspan=2 align=left|{{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] |align=center|12<!--ANT--> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''6'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''3'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff|^'''1'''15{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|^'''4'''2 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|425 |- |align=center|63<!--RUS--> |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|^'''4'''4 |bgcolor=efcfff|^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''4'''2 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=ffdf9f|^'''1'''3 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|2 |rowspan=2 align=left|{{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |align=center|16<!--LEC--> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''2'''4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''4 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15^'''†''' |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|^'''2'''5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|338 |- |align=center|44<!--HAM--> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''6 |bgcolor=dfdfdf|^'''6'''2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''4 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|3 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|1<!--NOR--> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffff|^'''4'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|^'''2'''<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''3'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|263 |- |align=center|81<!--PIA--> |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=ffffff|^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=cfcfff|^'''4'''11 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|5 vc |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|^'''7'''11 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|^'''5'''6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=3|4 |rowspan=3 align=left|{{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-<br/>[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]] |align=center|3<!--VER--> |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=ffdf9f|^'''7'''3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''20^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|^'''6'''<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=3 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|186 |- |align=center|6<!--HAD--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=center|30<!--LAW--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=3|5 |rowspan=3 align=left|{{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-<br/>[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]] |align=center|30<!--LAW--> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=3 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|66 |- |align=center|22<!--TSU--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=center|41<!--LIN--> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=ffffff|^'''8'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|6 |rowspan=2 align=left|{{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|10<!--GAS--> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''10 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|63 |- |align=center|43<!--COL--> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|7 |rowspan=2 align=left|{{VS-VLAG}} [[Haas F1-span]]-[[Ferrari]] |align=center|31<!--OCO--> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dffddf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|21 |- |align=center|87<!--BEA--> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|8 |rowspan=2 align=left|{{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] |align=center|5<!--BOR--> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|16 |- |align=center|27<!--HUL--> |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|9 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|23<!--ALB--> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|11 |- |align=center|55<!--SAI--> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|10 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-<br/>[[Honda]] |align=center|14<!--ALO--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|3 |- |align=center|18<!--STR--> |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|11 |rowspan=2 align=left|{{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] |align=center|11<!--PER--> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|0 |- |align=center|77<!--BOT--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|Vervaardiger !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br/>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{MY-VLAG}}<br/>[[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !valign="middle" colspan="23"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] |} </div> '''Opmerking''':<br/> ^'''†''' — Die renjaer kon nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] cwo733j8h6pg8id4cayrqdcxpimxzt9 0 454053 2964617 2924665 2026-09-02T21:17:06Z Jcb 223 2964617 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Frederik van Dyk | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Frederik Rudolph van Dyk | geboortedatum = | geboorteplek = | nasionaliteit = Suid-Afrikaans | beroep = Prokureur; skrywer; mede-redakteur | bekend = Mede-stigter en mede-redakteur van OntLaer; gereelde Netwerk24-bydraer; mede-stigter van StudentePlein | alma mater = [[Universiteit Stellenbosch]] (BA (Regte), LLB, LLM) | werkgewer = | webblad = {{URL|https://www.ontlaer.co.za}} }} '''Frederik (Rudolph) van Dyk''' is ’n Suid-Afrikaanse prokureur en skrywer. Hy is ’n mede-stigter en mede-redakteur van die Afrikaanse [[sloernalistiek]]-publikasie [[OntLaer]],<ref name="ontlaer">{{cite web |title=About – OntLaer |url=https://www.ontlaer.co.za/about |website=OntLaer |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> ’n gereelde bydraer tot [[Netwerk24]],<ref>{{cite news |title=Frederik van Dyk: Afrikaanse ‘luuksheidsoortuigings’ is ‘anti-demokraties’ |work=Netwerk24 |date=13 Maart 2025 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/frederik-van-dyk-afrikaanse-luuksheidsoortuigings-is-anti-demokraties-20250310 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Frederik van Dyk: Slimmes maak Afrikaner-griewe te maklik as ‘wit vrese’ af |work=Netwerk24 |date=6 April 2025 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/frederik-van-dyk-slimmes-maak-afrikaner-griewe-te-maklik-as-wit-vrese-af-20250404 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Een man is oukei, maar behoed ons van ’n koshuis vol! |work=Netwerk24 |date=16 Maart 2023 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/een-man-is-oukei-maar-behoed-ons-van-n-koshuis-vol-20230315 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> en ’n mede-stigter van die studente-NRO StudentePlein.<ref name="sahrc">{{cite web |title=SAHRC to investigate controversy over Afrikaans at Stellenbosch University |url=https://www.sahrc.org.za/index.php/sahrc-media/news/item/2650-sa-human-rights-commission-to-investigate-controversy-over-afrikaans-at-stellenbosch-university |website=South African Human Rights Commission |date=5 April 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="cv">{{cite web |title=Curriculum Vitae of Frederik Rudolph van Dyk (ENG) |url=https://www.sun.ac.za/english/management/Documents/2022/CV-Frederik-Rudolph-van-Dyk-ENG.pdf |website=Stellenbosch University |date=2022 |access-date=30 September 2025}}</ref> Hy het BA (Regte), LLB en ’n LLM aan die [[Universiteit Stellenbosch]] verwerf<ref name="cv" /><ref name="eff">{{cite news |title=Beste EFF-kandidaat, jy is geen verraaier, maar… |work=Netwerk24 |date=17 Oktober 2021 |url=https://www.netwerk24.com/jeug/die-student/beste-eff-kandidaat-jy-is-geen-verraaier-maar-20211016 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> en het as sekretaris van die Stellenbosch-konvokasie se uitvoerende komitee gedien.<ref name="strug">{{cite news |title=Stellenbosch University power struggle intensifies |work=Cape Times |publisher=IOL |date=29 Mei 2023 |url=https://iol.co.za/capetimes/news/2023-05-29-stellenbosch-university-power-struggle-intensifies/ |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Motion of no confidence passed in convocation exco – SU |url=https://www.politicsweb.co.za/documents/motion-of-no-confidence-passed-in-convocation-exco |website=Politicsweb |date=4 Junie 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Van Dyk het aan die Universiteit Stellenbosch gestudeer, waar hy BA (Regte), LLB en later ’n LLM voltooi het.<ref name="cv" /> Tydens sy nagraadse studie het hy as navorsingsassistent gewerk en as skrywer vir Netwerk24 begin bydra.<ref name="eff" /> == Loopbaan == Van Dyk is 'n praktiserende prokureur.<ref>{{cite web |title=Provisional sentence proceedings – tailored for liquid documentary debts |url=https://www.derebus.org.za/provisional-sentence-proceedings-tailored-for-liquid-documentary-debts/ |website=De Rebus |date=1 Februarie 2024 |access-date=30 September 2025}}</ref> As regsmeningskrywer is hy dikwels oor taalregte en kampusbeleid aangehaal en het hy namens StudentePlein by die MRK-ondersoek oor Afrikaans by Maties getuienis gelewer.<ref>{{cite web |title=SA Human Rights Commission ruling on Afrikaans at SU: Frederik van Dyk’s testimony |url=https://www.litnet.co.za/human-rights-commission-ruling-on-afrikaans-at-the-university-of-stellenbosch-frederik-van-dyks-testimony/ |website=LitNet |date=17 Maart 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="sahrc" /> == OntLaer == Saam met onder meer [[Paul Maritz]] is Van Dyk ’n mede-stigter en mede-redakteur van die Afrikaanse publikasie ''OntLaer''.<ref name="ontlaer" /> Hy publiseer gereeld meningsstukke op OntLaer en voer ook debat met skrywers op Netwerk24.<ref>{{cite web |title=Kallie versus Gert: Bring nou slotbetoë oor dié kwessies |url=https://www.ontlaer.co.za/p/kallie-versus-gert-bring-nou-slotbetoe |website=OntLaer |date=28 Augustus 2025 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> == StudentePlein == Van Dyk is deel van die stigtingspan van StudentePlein, ’n NRO wat akademiese en sosiale steun aan studente bied en taalregte op kampus bevorder.<ref name="cv" /> Die organisasie en Van Dyk is ook in media-dekking oor die MRK-ondersoek na SU se taalpraktyke genoem.<ref name="sahrc" /> == Publikasies (seleksie) == ; Akademiese artikels * {{cite journal |last1=Ngwenyama |first1=Lerato Rudolph |last2=van Dyk |first2=Frederik Rudolph |last3=Msimanga |first3=Lwandile |year=2024 |title=Sound Substantive Law Application Yet Dubious Adjectival Process in ''R K v Minister of Basic Education'' [2019] ZASCA 192 |journal=Obiter |volume=45 |issue=3 |doi=10.10520/ejc-obiter_v45_n3_a13 |url=https://obiter.mandela.ac.za/article/view/20307 |access-date=30 September 2025}}<ref>{{cite web |title=Obiter article record |url=https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/ejc-obiter_v45_n3_a13 |website=Sabinet |date=2024 |access-date=30 September 2025}}</ref> * {{cite journal |last=van Dyk |first=F.R. |year=2020 |title=The interlocutory or final effect of court orders: The ''mandament van spolie'' as a point of departure |journal=Tydskrif vir Hedendaagse Romeins-Hollandse Reg (THRHR) |volume=83 |pages=444– |url=https://collections.concourt.org.za/handle/20.500.12144/37969 |access-date=30 September 2025}}<ref>{{cite web |title=Recent articles and research – November 2020 |url=https://www.derebus.org.za/recent-articles-and-research-november-2020/ |website=De Rebus |date=1 November 2020 |access-date=30 September 2025}}</ref> * {{cite journal |last=van Dyk |first=F.R. |year=2020 |title=Consignatio as prosesregtelike remedie tydens skuldeisersversuim |journal=Responsa Meridiana |volume=56 |pages=185– |language=af}}<ref>{{cite web |title=De Rebus (Jan/Feb 2024) – verwysing na Van Dyk (2020) ''Responsa Meridiana'' |url=https://www.derebus.org.za/wp-content/uploads/2024/02/DR_January_February_2024.pdf |website=De Rebus |date=Februarie 2024 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=CV – Frederik Rudolph van Dyk (AFR) |url=https://www.sun.ac.za/english/management/Documents/2022/CV-Frederik-Rudolph-van-Dyk-AFR.pdf |website=Stellenbosch University |date=2022 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> ; Konferensie * {{cite conference |last=van Dyk |first=Frederik |year=2021 |title=South African land reform, constitutional environmental imperatives, and a comparative overview |conference=Union University of Belgrade International Property Law Conference |url=https://orcid.org/0000-0003-4223-1643 |access-date=30 September 2025}}<ref>{{cite web |title=ORCID-profiel: Frederik van Dyk (0000-0003-4223-1643) |url=https://orcid.org/0000-0003-4223-1643 |website=ORCID |access-date=30 September 2025}}</ref> ; Joernalistiek en menings * Verskeie opinie- en kommentaarartikels op [[Netwerk24]] sedert 2019.<ref>{{cite news |title=’Kom ons dink anders oor identiteit’ |work=Netwerk24 |date=20 September 2024 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/kom-ons-dink-anders-oor-identiteit-20240919 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Prof. Jansen en Engels as valse redder |work=Netwerk24 |date=8 Desember 2019 |url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/frederik-van-dyk-prof-jansen-en-engels-as-valse-redder-20191208 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Trump-bevel: ‘Eenogige Afrikaanse intelligentsia moet hervorm word’ |work=Netwerk24 |date=13 Februarie 2025 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/trump-bevel-eenogige-afrikaanse-intelligentsia-moet-hervorm-word-20250213 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> == Konvokasie by Stellenbosch == Van Dyk het in 2023 as sekretaris van die [[Universiteit Stellenbosch]] se konvokasie-uitvoerende komitee gedien.<ref name="strug" /> == Eksterne skakels == * {{URL|https://orcid.org/0000-0003-4223-1643}} (ORCID) * {{URL|https://www.ontlaer.co.za/about}} (OntLaer – About) * {{URL|https://www.derebus.org.za/provisional-sentence-proceedings-tailored-for-liquid-documentary-debts/}} (''De Rebus''-artikel met skrywersbio) == Verwysings == <references /> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]] [[Kategorie:Lewende mense]] mx49xlzlwunjgg6fpaqc2jkcy614jql 0 459002 2964704 2926631 2026-09-03T07:41:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964704 wikitext text/x-wiki '''Kubermisdaad''' omvat 'n wye reeks [[Misdaad|kriminele aktiwiteite]] wat met behulp van digitale toestelle en/of netwerke uitgevoer word. Dit is al verskeie kere gedefinieer as "'n [[misdaad]] wat op 'n [[rekenaarnetwerk]] gepleeg word, veral die [[internet]]; Kubermisdadigers kan kwesbaarhede in rekenaarstelsels en netwerke benut om ongemagtigde toegang te verkry, sensitiewe inligting te steel, dienste te ontwrig en finansiële of reputasieskade aan individue, organisasies en regerings te veroorsaak.<ref name="Sukhai 128–132">{{Cite book |last=Sukhai |first=Nataliya B. |chapter=Hacking and cybercrime |date=2004-10-08 |pages=128–132 |title=Proceedings of the 1st annual conference on Information security curriculum development |chapter-url=http://dx.doi.org/10.1145/1059524.1059553 |location=New York, NY, USA |publisher=ACM |doi=10.1145/1059524.1059553 |isbn=1-59593-048-5 |s2cid=46562809 |access-date=10 Desember 2023 |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718054810/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1059524.1059553 |url-status=live }}</ref> Kubermisdade verwys na sosiaal gevaarlike dade wat met behulp van rekenaartoerusting gepleeg word teen inligting wat in kuberruimte verwerk en gebruik word.<ref>{{Cite web |title=Информационное право|url= https://urait.ru/book/informacionnoe-pravo-559788 |access-date=2025-08-08}}</ref> In 2000 het die tiende [[Verenigde Nasies]]-kongres oor die Voorkoming van Misdaad en die Behandeling van Oortreders kubermisdade in vyf kategorieë geklassifiseer: ongemagtigde toegang, skade aan rekenaar[[data]] of –[[Rekenaarprogram|programme]], [[sabotasie]] om die funksionering van 'n rekenaarstelsel of netwerk te belemmer, ongemagtigde onderskepping van data binne 'n stelsel of netwerk, en rekenaarspioenasie.<ref name="Sukhai 128–132"/> Internasionaal is beide staats- en nie-staatsakteurs betrokke by kubermisdade, insluitend [[spioenasie]], finansiële diefstal en ander grensoorskrydende misdade. Kubermisdade wat internasionale grense oorsteek en die optrede van ten minste een nasiestaat betrek, word soms [[kuberoorlogvoering]] genoem. [[Warren Buffett]] het verklaar dat kubermisdaad die "nommer een probleem met die mensdom" is,<ref>{{Cite web|title=BUFFETT: This is 'the number one problem with mankind'|url=https://www.businessinsider.in/buffett-this-is-the-number-one-problem-with-mankind/articleshow/58555300.cms|access-date=2021-05-17|website=Business Insider|archive-date=9 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609040043/https://www.businessinsider.in/BUFFETT-This-is-the-number-one-problem-with-mankind/articleshow/58555300.cms|url-status=live}}</ref> en dat dit "hou werklike risiko's vir die mensdom in".<ref>{{Cite web|title=Warren Buffett: 'Cyber poses real risks to humanity'|url=https://finance.yahoo.com/news/warren-buffett-cyber-attacks-131445079.html|access-date=2021-05-17|website=finance.yahoo.com|date=30 April 2019|language=en-US|archive-date=2 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602052925/https://finance.yahoo.com/news/warren-buffett-cyber-attacks-131445079.html|url-status=live}}</ref> Die [[Wêreld Ekonomiese Forum]] (WEF) se 2020 Globale Risikoverslag het uitgelig dat georganiseerde kubermisdaadgroepe kragte saamspan om kriminele aktiwiteite aanlyn te pleeg, terwyl die waarskynlikheid van hul opsporing en vervolging op minder as 1 persent in die [[VSA]] beraam word.<ref>{{Cite journal|date=15 Januarie 2020|title=The Global Risk Report 2020|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_Global_Risk_Report_2020.pdf|journal=World Economic Forum|volume=15th Edition|pages=102|access-date=17 Mei 2021|archive-date=27 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927171154/https://www3.weforum.org/docs/WEF_Global_Risk_Report_2020.pdf|url-status=live}}</ref> Daar is ook baie privaatheidskwessies rondom kubermisdaad wanneer vertroulike inligting onderskep of bekend gemaak word, wettiglik of andersins. Die Wêreld Ekonomiese Forum se 2023 Globale Risikoverslag het kubermisdaad as een van die top 10 [[risiko]]'s gerangskik waarmee die wêreld vandag en vir die volgende 10 jaar te kampe het.<ref>{{Cite web |last1=Heading |first1=Sophie |last2=Zahidi |first2=Saadia |date=January 2023 |title=The Global Risks Report 2023, 18th Edition |url=https://www3.weforum.org/docs/WEF_Global_Risks_Report_2023.pdf |website=World Economic Forum |access-date=3 Februarie 2024 |archive-date=5 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205151654/https://www3.weforum.org/docs/WEF_Global_Risks_Report_2023.pdf |url-status=live }}</ref> ==Eienskappe en klassifikasie== 'n Kubermisdaad word verstaan as 'n skuldige onwettige daad (’n aksie of versuim) wat deur 'n subjek in kuberruimte gepleeg word deur middel van rekenaarnetwerke, wat deur huidige wetgewing onder die dreigement van straf verbied word. Die Russiese geleerde I. M. Rassolov wys in sy werke op die volgende kenmerke van kubermisdade: #Die gebruik van rekenaarnetwerke en internasionale inligtinguitruiling, wat die belangrikste onderskeidende kenmerk van 'n misdaad in die sfeer van hoë [[tegnologie]]ë vorm. In hierdie geval tree die rekenaar en sy netwerke op as die voorwerp van die misdaad, die instrument van die misdaad, of die middel waarop onwettige dade voorberei word. #Die transnasionale aard van die misdade in oorweging (hulle word in die globale inligtingsruimte gepleeg) en die internasionale karakter van die deelnemers aan die kriminele gemeenskap. #'n Stabiele neiging tot die "georganiseerde" aard van kubermisdade en hul uitbreiding buite nasionale grense. #Die teenwoordigheid van 'n kriminele piramide wat uit ten minste drie vlakke van interaksie bestaan.<ref>{{Cite web |url=https://znanium.ru/catalog/document?id=390421 |title= Law and the Internet: Theoretical Problems |accessdate=20 November 2024}}</ref> Rekenaarmisdaad omvat 'n wye reeks aktiwiteite, insluitend rekenaarbedrog, finansiële misdade, swendelary, kubersekshandel en advertensiebedrog.<ref>{{Cite journal |last=Gordon |first=Sarah |date=25 July 2006 |title=On the definition and classification of cybercrime |journal=Journal in Computer Virology |volume=2 |pages=13–20 |doi=10.1007/s11416-006-0015-z |s2cid=3334277}}</ref><ref name="auto2">{{Cite journal|last=Richet|first=Jean-Loup|date=2022-01-01|title=How cybercriminal communities grow and change: An investigation of ad-fraud communities|journal=Technological Forecasting and Social Change|volume=174|issue=121282|article-number=121282|doi=10.1016/j.techfore.2021.121282|s2cid=239962449|issn=0040-1625|doi-access=free}}</ref> 'n Voorgestelde [[taksonomie]] klassifiseer kubermisdaad in twee topvlakgroepe: suiwer-tegnologie kubermisdaad en kuber-gevorderde misdaad. Suiwer-tegnologie kubermisdaad "teiken of viktimiseer die rekenaartegnologie-ekosisteem" om "die vertroulikheid, integriteit of beskikbaarheid van 'n rekenaartegnologie-ekosisteem te ontwrig", terwyl kuber-gevorderde misdaad "rekenaartegnologie gebruik om natuurlike persone, regerings, sake-entiteite of eiendom te teiken of te viktimiseer" om "entiteite of bates te ontneem, te ontwrig of te beskadig".<ref>{{Cite journal |last1=Chandra |first1=Akhilesh |last2=Snowe |first2=Melissa J. |date=2020-09-01 |title=A taxonomy of cybercrime: Theory and design |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1467089520300348 |journal=International Journal of Accounting Information Systems |series=2019 UW CISA Symposium |volume=38 |article-number=100467 |doi=10.1016/j.accinf.2020.100467 |issn=1467-0895|url-access=subscription }}</ref> ===Rekenaarbedrog=== Rekenaarbedrog is die daad van die gebruik van 'n rekenaar om elektroniese data te neem of te verander, of om onwettige toegang tot 'n rekenaar of stelsel te verkry.<ref>{{cite book |last1=Lehman |first1=Jeffrey |last2=Phelps |first2=Shirelle |title=West's Encyclopedia of American Law, Vol. 3 | edition=2 |date=2005 |publisher=Thomson/Gale |location=Detroit |isbn=9780787663742 |page=137}}</ref> Rekenaarbedrog wat die gebruik van die internet behels, word ook internetbedrog genoem. Die wetlike definisie van rekenaarbedrog wissel volgens jurisdiksie, maar behels tipies toegang tot 'n rekenaar sonder toestemming of magtiging. Vorme van rekenaarbedrog sluit in die inbraak van rekenaars om inligting te verander, die verspreiding van kwaadwillige kode soos rekenaarwurms of virusse, die installering van wanware of spioenasieware om data te steel, phishing en voorskotbedrog.<ref>{{Cite web|title=Computer and Internet Fraud|url=https://www.law.cornell.edu/wex/computer_and_internet_fraud|access-date=2020-11-01|website=LII / Legal Information Institute|language=en|archive-date=10 Augustus 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810065203/https://www.law.cornell.edu/wex/computer_and_internet_fraud|url-status=live}}</ref> Ander vorme van bedrog kan gepleeg word met behulp van rekenaarstelsels, insluitend bankbedrog, kaartbedrog, identiteitsdiefstal, afpersing en diefstal van geklassifiseerde inligting. Hierdie tipe misdade lei dikwels tot die verlies van persoonlike of finansiële inligting.<ref>{{Cite journal|last1=Pratt|first1=Travis C.|last2=Holtfreter|first2=Kristy|last3=Reisig|first3=Michael D.|year=2010|title=Routine Online Activity and Internet Fraud Targeting: Extending the Generality of Routine Activity Theory|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-research-in-crime-and-delinquency_2010-08_47_3/page/267|journal=Journal of Research in Crime and Delinquency|volume=47|issue=3|pages=267–296|doi=10.1177/0022427810365903|s2cid=146182010}}</ref> ===Digitale arrestasie=== Digitale arrestasie is 'n vorm van aanlyn [[bedrog]] waar oortreders wetstoepassingsbeamptes voorgee om slagoffers te mislei. Hierdie bedrogspul behels tipies die kontak van individue per telefoon, en valslik beweer dat hulle betrokke is by kriminele aktiwiteite wat verband hou met 'n pakkie wat onwettige goedere, dwelms, nagemaakte dokumente of ander smokkelware bevat. In sommige variasies teiken bedrieërs die slagoffer se familie of vriende en beweer valslik dat die slagoffer in aanhouding is weens kriminele betrokkenheid of 'n ongeluk. Slagoffers word dan gedwing om op kamera te bly en hulself te isoleer, terwyl die bedrieërs persoonlike en finansiële inligting onttrek onder die dekmantel van 'n amptelike ondersoek, wat uiteindelik die slagoffer se bates na geldmuilrekeninge oordra.<ref name=drin1/> Om die bedrog op te spoor en te voorkom, wees versigtig vir ongevraagde oproepe van vermeende wetstoepassing wat onmiddellike betaling of persoonlike inligting eis. Wettige wetstoepassingsagentskappe doen selde ondersoeke op hierdie manier. Verifieer die identiteit van die oproeper onafhanklik deur die betrokke agentskap direk deur amptelike kanale te kontak. Onthou, die regeringsagentskappe plaas nooit iemand onder digitale arrestasie nie, dit is nie toelaatbaar nie.<ref name=drin1>[https://indianexpress.com/article/explained/everyday-explainers/digital-arrest-police-cybercrime-skype-9333423/ What is ‘digital arrest’, and what can you do to ensure you don't fall victim to cybercriminals?], ''Indian Express'', 17 Mei 2024.</ref> ===Bedrogfabrieke=== 'n Bedrogfabriek is 'n versameling van groot bedrogorganisasies, gewoonlik met kuberbedrog en mensehandel-bedrywighede. ===Kuberterrorisme=== Die term kuberterrorisme verwys na dade van [[terrorisme]] wat gepleeg word deur die gebruik van kuberruimte of rekenaarbronne.<ref>Parker D (1983) ''Fighting Computer Crime,'' U.S.: Charles Scribner's Sons.</ref> Dade van ontwrigting van rekenaarnetwerke en persoonlike rekenaars deur virusse, wurms, phishing, kwaadwillige sagteware, hardeware of programmeringskripte kan alles vorme van kuberterrorisme wees.<ref>{{Cite web|title=Botnets, Cybercrime, and Cyberterrorism: Vulnerabilities and Policy Issues for Congress|url=https://www.everycrsreport.com/reports/RL32114.html|access-date=5 September 2021|website=www.everycrsreport.com|language=en|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929021137/https://www.everycrsreport.com/reports/RL32114.html|url-status=live}}</ref> Regeringsamptenare en inligtingstegnologie (IT) sekuriteitspesialiste het 'n beduidende toename in netwerkprobleme en bedienerbedrog sedert vroeg in 2001 gedokumenteer. In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] is daar 'n toenemende kommer van agentskappe soos die Federale Buro vir Ondersoek ([[FBI]]) en die Sentrale Intelligensieagentskap ([[CIA]]).<ref>{{Cite web |last=Morgan |first=Steve |date=2020-11-13 |title=Cybercrime To Cost The World $10.5 Trillion Annually By 2025 |url=https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |access-date=2024-07-19 |website=Cybercrime Magazine |language=en-US}}</ref> ===Kuberafpersing=== Kuberafpersing vind plaas wanneer 'n [[webwerf]], e-posbediener of rekenaarstelsel onderwerp word aan of bedreig word met aanvalle deur kwaadwillige kraakers, dikwels deur middel van verspreide weerhouding-van-diens aanvalle. Kuberafpersers eis geld in ruil vir die belofte om die aanvalle te stop en "beskerming" te bied. Volgens die FBI val kuberafpersers toenemend korporatiewe webwerwe en netwerke aan, wat hul vermoë om te funksioneer verlam en betalings eis om hul diens te herstel. Meer as 20 gevalle word elke maand by die FBI aangemeld, en baie word nie aangemeld om die slagoffer se naam uit die publieke domein te hou nie. Daders gebruik dikwels 'n verspreide weerhouding-van-diens aanval.<ref>{{Cite web |last=Lepofsky |first=Ron |title=Cyberextortion by Denial-of-Service Attack |url=http://www.ere-security.ca/PDF/Cyberextortion%20by%20DoS,%20Risk%20Magazine%20June%202006.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706175959/http://www.ere-security.ca/PDF/Cyberextortion%20by%20DoS%2C%20Risk%20Magazine%20June%202006.pdf |archive-date=6 Julie 2011}}</ref> Ander kuberafpersingstegnieke bestaan egter, soos doxing en bug poaching. 'n Voorbeeld van kuberafpersing was die Sony Hack van 2014.<ref>{{Cite news |last=Mohanta |first=Abhijit |date=6 Desember 2014 |title=Latest Sony Pictures Breach : A Deadly Cyber Extortion |url=http://www.cyphort.com/latest-sony-pictures-breach-deadly-cyber-extortion/ |access-date=20 September 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925133121/http://www.cyphort.com/latest-sony-pictures-breach-deadly-cyber-extortion/ |url-status=dead }}</ref> ===Losprysware=== ''Hoofartikel:[[Losprysware]]'' Losprysware is 'n tipe wanware wat in kuberafpersing gebruik word om toegang tot lêers te beperk, wat soms permanente data-uitwissing bedreig tensy 'n losprys betaal word. Losprysware is 'n wêreldwye probleem met 153 lande wat in 2024 deur hierdie tipe aanval geraak is.<ref>{{Cite web |title=Ransomware Trends 2024: Insights for Global Cybersecurity Readiness |url=https://www.cyberpeace.org/resources/blogs/ransomware-trends-2024-insights-for-global-cybersecurity-readiness |access-date=2025-04-15 |website=www.cyberpeace.org |language=en}}</ref> Die aantal aanvalle groei voortdurend, met 5 263 aanvalle in 2024.<ref name=":5">{{Cite web |title=2024 Breaks Records With Highest Ever Ransomware Attacks |url=https://www.darkreading.com/threat-intelligence/2024-breaks-records-with-highest-ever-ransomware-attacks |access-date=2025-04-15 |website=www.darkreading.com |language=en}}</ref> En dit is die aantal groot en suksesvolle aanvalle met ernstige gevolge. Die totale aantal pogings tot aanvalle, insluitend in outomatiese modus in 2021, het meer as 300 miljoen aanvalle wêreldwyd beloop.<ref>{{Cite web |author1=Sead Fadilpašić |date=2022-02-22 |title=Ransomware attacks saw a huge rise in 2021 |url=https://www.techradar.com/news/ransomware-attacks-saw-a-huge-rise-in-2021 |access-date=2025-04-15 |website=TechRadar |language=en}}</ref> Byna 'n derde van die groot aanvalle (1 424) in 2024 het industriële ondernemings geteiken (15% hoër teen 2023), wat kritieke infrastruktuur en dienste beïnvloed het en ernstige verliese veroorsaak het.<ref name=":5" /> In sommige gevalle het aanvalle op mediese fasiliteite ook tot menslike ongevalle gelei. Tussen 2016 en 2021 het losprysware die dood van tussen 42 en 67 pasiënte veroorsaak as gevolg van die behandelingsprobleme wat geskep is.<ref>{{Cite magazine |last=Pearson |first=Jordan |title=Ransomware Is 'More Brutal' Than Ever in 2024 |url=https://www.wired.com/story/state-of-ransomware-2024/ |access-date=2025-04-15 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> In 2024 het 'n aanval op die Britse patologieverskaffer Synnovis daartoe gelei dat duisende operasies en afsprake gekanselleer is.<ref name=":6">{{Cite web |last=Coker |first=James |date=2024-07-02 |title=Ransomware Attack Demands Reach a Staggering $5.2m in 2024 |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/ransomware-demands-staggering-5m/ |access-date=2025-04-15 |website=Infosecurity Magazine |language=en-gb}}</ref> Losprysbedrae in aanvalle neem ook voortdurend en beduidend toe. Volgens die 2022 Unit 42 Ransomware Threat Report was die gemiddelde losprysaanvraag in Norton-gevalle in 2021 $2,2 miljoen ('n toename van 144%), en die aantal slagoffers wie se persoonlike data in die [[donker web]] se inligtingstortings beland het, het met 85% toegeneem.<ref>{{Cite web |date=25 Maart 2022 |title=The Growing Ransomware Threat: 4 Trends and Insights |url=https://www.paloaltonetworks.com/resources/infographics/2022-unit-42-ransomware-threat-report-infographic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718054810/https://www.paloaltonetworks.com/resources/infographics/2022-unit-42-ransomware-threat-report-infographic |archive-date=18 Julie 2024 |access-date=2023-05-11 |website=Palo Alto Networks |language=en-US}}</ref> Verliese in 2021 en 2022 is byna $400 miljoen.<ref>{{Cite web |title=100+ ransomware statistics for 2023 and beyond - Norton |url=https://us.norton.com/blog/emerging-threats/ransomware-statistics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718054811/https://us.norton.com/blog/emerging-threats/ransomware-statistics |archive-date=18 Julie 2024 |access-date=2023-05-11 |website=us.norton.com |language=en}}</ref> In 2024 is die gemiddelde losprysbedrag $5,2 miljoen, met die twee grootste lospryse wat van gesondheidsorgorganisasies geëis is - $100 miljoen van Indië se Regional Cancer Center (RCC) en $50 miljoen van Synnovis.<ref name=":6" /> ===Kubersekshandel=== Kubersekshandel is die vervoer van slagoffers vir doeleindes soos gedwonge [[prostitusie]] of die regstreekse stroom van gedwonge seksuele dade of [[verkragting]] op webkamera.<ref>{{Cite journal |last=Carback |first=Joshua T. |date=2018 |title=Cybersex Trafficking: Toward a More Effective Prosecutorial Response |journal=Criminal Law Bulletin |volume=54 |issue=1 |pages=64–183 |ref=none}} bl. 64.</ref><ref>{{Cite web |date=28 November 2016 |title=IJM Seeks to End Cybersex Trafficking of Children and #RestartFreedom this Cyber Monday and Giving Tuesday |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/ijm-seeks-to-end-cybersex-trafficking-of-children-and-restartfreedom-this-cyber-monday-and-giving-tuesday-300368744.html |website=PR Newswire |access-date=9 Mei 2020 |archive-date=17 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170417112847/http://www.prnewswire.com/news-releases/ijm-seeks-to-end-cybersex-trafficking-of-children-and-restartfreedom-this-cyber-monday-and-giving-tuesday-300368744.html |url-status=live }}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |date=2020 |title=Cybersex Trafficking |url=https://www.ijmuk.org/our-work/cybersex-trafficking |website=IJM |access-date=9 Mei 2020 |archive-date=21 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521145630/https://www.ijmuk.org/our-work/cybersex-trafficking |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Julie 2013 |title=Cyber-sex trafficking: A 21st century scourge |url=https://www.cnn.com/2013/07/17/world/asia/philippines-cybersex-trafficking/index.html |website=CNN |access-date=9 Mei 2020 |archive-date=18 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718165038/https://www.cnn.com/2013/07/17/world/asia/philippines-cybersex-trafficking/index.html |url-status=live }}</ref> Slagoffers word ontvoer, gedreig of mislei en oorgeplaas na "kubersekshole".<ref>{{Cite web |date=13 April 2020 |title=Senator warns of possible surge in child cybersex traffic |url=https://www.philstar.com/headlines/2020/04/13/2006955/senator-warns-possible-surge-child-cybersex-traffic |website=The Philippine Star |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418114854/https://www.philstar.com/headlines/2020/04/13/2006955/senator-warns-possible-surge-child-cybersex-traffic |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Oktober 2019 |title=Duterte's drug war and child cybersex trafficking |url=https://theaseanpost.com/article/dutertes-drug-war-and-child-cybersex-trafficking |website=The ASEAN Post |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=22 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522000102/https://theaseanpost.com/article/dutertes-drug-war-and-child-cybersex-trafficking |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 Mei 2020 |title=Norwegian national, partner nabbed; 4 rescued from cybersex den |url=https://news.mb.com.ph/2020/05/01/norwegian-national-partner-nabbed-4-rescued-from-cybersex-den/ |website=Manila Bulletin |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=29 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729013030/https://news.mb.com.ph/2020/05/01/norwegian-national-partner-nabbed-4-rescued-from-cybersex-den/ |url-status=dead }}</ref> Die hole kan op enige plek wees waar die kubersekshandelaars 'n rekenaar, tablet of foon met 'n internetverbinding het.<ref name="auto1"/> Daders gebruik sosiale medianetwerke, videokonferensies, datingbladsye, aanlyn kletskamers, toepassings, donker webwerwe,<ref name="auto">{{Cite web |date=30 Junie 2018 |title=Cheap tech and widespread internet access fuel rise in cybersex trafficking |url=https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/cheap-tech-widespread-internet-access-fuel-rise-cybersex-trafficking-n886886 |website=NBC News |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124163943/https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/cheap-tech-widespread-internet-access-fuel-rise-cybersex-trafficking-n886886 |url-status=live }}</ref> en ander platforms.<ref>{{Cite web |date=11 November 2019 |title=Senate to probe rise in child cybersex trafficking |url=https://www.philstar.com/headlines/2019/11/11/1967750/senate-probe-rise-child-cybersex-trafficking |website=The Philippine Star |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=13 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113001822/https://www.philstar.com/headlines/2019/11/11/1967750/senate-probe-rise-child-cybersex-trafficking |url-status=live }}</ref> Hulle gebruik aanlyn betalingsstelsels<ref name="auto"/><ref>{{Cite web |date=15 April 2019 |title=Global taskforce tackles cybersex child trafficking in the Philippines |url=https://www.reuters.com/article/us-philippines-trafficking-children/global-taskforce-tackles-cybersex-child-trafficking-in-the-philippines-idUSKCN1RR1D1 |website=Reuters |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=16 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416114212/https://www.reuters.com/article/us-philippines-trafficking-children/global-taskforce-tackles-cybersex-child-trafficking-in-the-philippines-idUSKCN1RR1D1 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Junie 2018 |title=Webcam slavery: tech turns Filipino families into cybersex child traffickers |url=https://www.reuters.com/article/us-philippines-trafficking-technology/webcam-slavery-tech-turns-filipino-families-into-cybersex-child-traffickers-idUSKBN1JE00X |website=Reuters |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=12 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912045346/https://www.reuters.com/article/us-philippines-trafficking-technology/webcam-slavery-tech-turns-filipino-families-into-cybersex-child-traffickers-idUSKBN1JE00X |url-status=live }}</ref> en kriptogeldeenhede om hul identiteite weg te steek.<ref>{{Cite web |date=May 2, 2019 |title=How the internet fuels sexual exploitation and forced labor in Asia |url=https://www.scmp.com/comment/insight-opinion/article/3008403/how-internet-fuels-sexual-exploitation-and-forced-labour |website=South China Morning Post |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=29 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429221407/https://www.scmp.com/comment/insight-opinion/article/3008403/how-internet-fuels-sexual-exploitation-and-forced-labour |url-status=live }}</ref> Miljoene verslae van kuberseksvoorvalle word jaarliks aan owerhede gestuur.<ref>{{cite web|url=https://sencanada.ca/en/content/sen/chamber/421/debates/194db_2018-04-18-e|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210012704/https://sencanada.ca/en/content/sen/chamber/421/debates/194db_2018-04-18-e|archive-date=10 Desember 2024|title=1st Session, 42nd Parliament, Volume 150, Issue 194|date=18 April 2018|website=Senate of Canada}}</ref> Nuwe wetgewing en polisieprosedures is nodig om hierdie tipe kubermisdaad te bestry.<ref>{{Cite web |date=11 September 2019 |title=Cybersex trafficking spreads across Southeast Asia, fuelled by internet boom. And the law lags behind |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3026664/how-cambodias-outdated-laws-make-it-harder-tackle-cybersex |website=South China Morning Post |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=16 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516104350/https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3026664/how-cambodias-outdated-laws-make-it-harder-tackle-cybersex |url-status=live }}</ref> Daar is na raming 6,3 miljoen slagoffers van kuberhandel, volgens 'n 2022 verslag deur die Internasionale Arbeidsorganisasie.<ref>{{Cite web |title=Global Estimates of Modern Slavery Forced Labour and Forced Marriage |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_norm/---ipec/documents/publication/wcms_854733.pdf |url-status=live |archive-date=22 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222090009/https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_norm/---ipec/documents/publication/wcms_854733.pdf |access-date=22 Desember 2022 |website=International Labour Organization}}</ref> Hierdie getal sluit ongeveer 1,7 miljoen kinderslagoffers in. 'n Voorbeeld van kuberhandel is die 2018–2020 ''Nth Room''-saak in [[Suid-Korea]].<ref>{{Cite web |date=24 April 2020 |title=What is 'Nth Room' case and why it matters |url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20200424000512 |website=Korea Herald |access-date=9 Mei 2020 |archive-date=19 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519160804/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20200424000512 |url-status=live }}</ref> ===Kuberoorlogvoering=== ''Hoofartikel: [[Kuberoorlogvoering]]'' Volgens die Amerikaanse Departement van Verdediging het kuberruimte na vore gekom as 'n arena vir [[nasionale veiligheid]]sbedreigings deur verskeie onlangse gebeure van geostrategiese belang, insluitend die aanval op [[Estland]] se infrastruktuur in 2007, na bewering deur Russiese rekenaarkrakers. In Augustus 2008 het [[Rusland]] na bewering weer kuberaanvalle teen [[Georgië]] uitgevoer. Uit vrees dat sulke aanvalle 'n normale deel van toekomstige [[oorlogvoering]] tussen nasiestate kan word, sien militêre bevelvoerders 'n behoefte om kuberruimte-operasies te ontwikkel.<ref>{{Cite web |first=Dennis |last=Murphy |date=Februarie 2010 |title=War is War? The utility of cyberspace operations in the contemporary operational environment.. |url=http://www.carlisle.army.mil/DIME/documents/War%20is%20War%20Issue%20Paper%20Final2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320012856/http://www.carlisle.army.mil/DIME/documents/War%20is%20War%20Issue%20Paper%20Final2.pdf |archive-date=20 Maart 2012 |publisher=Center for Strategic Leadership}}</ref> ===Rekenaars as 'n instrument=== Wanneer 'n individu die teiken van kubermisdaad is, is die rekenaar dikwels die instrument eerder as die teiken. Hierdie misdade, wat tipies menslike swakhede uitbuit, vereis gewoonlik nie veel tegniese kundigheid nie. Dit is die tipe misdade wat al eeue lank in die aflynwêreld bestaan. Misdadigers het bloot 'n instrument gekry wat hul poel van potensiële slagoffers vergroot en hulle des te moeiliker maak om op te spoor en uit te vang.<ref>{{Cite web|title = Cybercrime definition|date = 28 Junie 2006|url = http://www.crime-research.org/articles/joseph06/|access-date = |website = www.crime-research.org|first = Aghatise E.|last = Joseph|archive-date = 18 Julie 2024|archive-url = https://web.archive.org/web/20240718054813/https://www.crime-research.org/articles/joseph06/|url-status = live}}</ref> Misdade wat rekenaarnetwerke of -toestelle gebruik om ander doelwitte te bevorder, sluit in: *[[Bedrog]] en identiteitsdiefstal (alhoewel dit toenemend wanware, rekenaarkraking of phishing gebruik, wat dit 'n voorbeeld maak van "rekenaar as teiken" sowel as "rekenaar as instrument") *[[Inligtingsoorlogvoering]] *Phishing-swendelary * Strooipos (spam), *Verspreiding van onwettige, onwelvoeglike of aanstootlike inhoud, insluitend teistering en dreigemente Die ongevraagde stuur van grootmaat-e-pos vir kommersiële doeleindes (strooipos) is onwettig in sommige jurisdiksies. Phishing word meestal via e-pos versprei. Phishing-e-posse kan skakels na ander webwerwe bevat wat deur wanware geraak word.<ref>{{Cite web |title=Save browsing |url=http://googleonlinesecurity.blogspot.jp/2012/06/safe-browsing-protecting-web-users-for.html |website=google |access-date=5 Oktober 2014 |archive-date=5 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305144600/https://googleonlinesecurity.blogspot.jp/2012/06/safe-browsing-protecting-web-users-for.html |url-status=live }}</ref> Of hulle kan skakels na vals aanlyn bankdienste of ander webwerwe bevat wat gebruik word om privaat rekeninginligting te steel. ===Onwelvoeglike of aanstootlike inhoud=== Die inhoud van webwerwe en ander elektroniese kommunikasie kan om verskeie redes onsmaaklik, onwelvoeglik of aanstootlik wees. In sommige gevalle kan dit onwettig wees. Watter inhoud onwettig is, wissel baie tussen lande, en selfs binne nasies. Dit is 'n sensitiewe gebied waarin die howe betrokke kan raak by arbitrasie tussen groepe met sterk oortuigings. Een gebied van internetpornografie wat die teiken van die sterkste pogings tot beperking was, is kinderpornografie, wat onwettig is in die meeste jurisdiksies in die wêreld. ===Advertensiebedrog=== Advertensiebedrog is veral gewild onder kubermisdadigers, aangesien sulke bedrog winsgewend is en waarskynlik nie vervolg sal word nie.<ref>{{Cite journal|last1=Wilbur|first1=Kenneth C.|last2=Zhu|first2=Yi|date=2008-10-24|title=Click Fraud|url=https://pubsonline.informs.org/doi/abs/10.1287/mksc.1080.0397|journal=Marketing Science|volume=28|issue=2|pages=293–308|doi=10.1287/mksc.1080.0397|issn=0732-2399|access-date=30 Oktober 2021|archive-date=5 Oktober 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005143633/https://pubsonline.informs.org/doi/abs/10.1287/mksc.1080.0397|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> Jean-Loup Richet, 'n professor aan die Sorbonne Business School, het die groot verskeidenheid advertensiebedrog wat deur kubermisdadigers gepleeg word, in drie kategorieë geklassifiseer: identiteitsbedrog, toeskrywingsbedrog en advertensiebedrogdienste.<ref name="auto2"/> Identiteitsbedrog poog om regte gebruikers na te boots en gehoorgetalle op te blaas. Die tegnieke wat vir identiteitsbedrog gebruik word, sluit in verkeer van botte (afkomstig van 'n gasheermaatskappy, 'n datasentrum of gekompromitteerde toestelle); koekievulsel; vervalsing van gebruikerskenmerke, soos ligging en blaaiertipe; vals sosiale verkeer (gebruikers op sosiale netwerke mislei om die geadverteerde webwerf te besoek); en vals [[sosiale media]]-rekeninge wat 'n bot wettig laat lyk. Toeskrywingsbedrog boots die aktiwiteite van regte gebruikers na, soos klikke en gesprekke. Baie advertensiebedrogtegnieke behoort tot hierdie kategorie: die gebruik van gekaapte en wanware-besmette toestelle as deel van 'n botnet; klikplase (maatskappye waar lae-loon werknemers betaal word om te klik of aan gesprekke deel te neem); gemotiveerde blaai; misbruik van videoplasings (gelewer in vertoonbaniergleuwe); versteekte advertensies (wat nooit deur regte gebruikers gesien sal word nie); domein-spoofing (advertensies wat op 'n vals webwerf vertoon word); en ''clickjacking'', waar die gebruiker gedwing word om op 'n advertensie te klik. Advertensiebedrogdienste sluit alle aanlyn infrastruktuur en gasheerdienste in wat nodig mag wees om identiteits- of toeskrywingsbedrog uit te voer. Dienste kan die skepping van strooiposwebwerwe (vals netwerke van webwerwe wat kunsmatige terugskakels verskaf) insluit; skakelboudienste; gasheerdienste; of vals en bedrogspulbladsye wat 'n bekende [[handelsmerk]] naboots. ===Aanlyn teistering=== Terwyl inhoud op 'n nie-spesifieke manier aanstootlik kan wees, rig teistering obseniteite en neerhalende opmerkings op spesifieke individue, dikwels met die fokus op geslag, ras, godsdiens, nasionaliteit of seksuele oriëntasie. Die pleeg van 'n misdaad met behulp van 'n rekenaar kan lei tot 'n verhoogde vonnis. Byvoorbeeld, in die geval van ''United States v. Neil Scott Kramer'', is die beskuldigde 'n verhoogde vonnis opgelê volgens die Amerikaanse Handleiding vir Vonnisoplegging §2G1.3(b)(3)'' vir sy gebruik van 'n [[selfoon]] om "die minderjarige te oorreed, te lok, te dwing of die reis daarvan te fasiliteer om aan verbode seksuele gedrag deel te neem." Kramer het teen die vonnis geappelleer op grond daarvan dat daar onvoldoende bewyse was om hom onder hierdie wet skuldig te bevind omdat sy aanklag oorreding deur 'n rekenaartoestel ingesluit het en sy selfoon tegnies nie 'n rekenaar is nie. Alhoewel Kramer probeer het om hierdie punt te argumenteer, bepaal die Amerikaanse Handleiding vir Vonnisoplegging dat die term "rekenaar" beteken "'n elektroniese, magnetiese, optiese, elektrochemiese of ander hoëspoed-dataverwerkingstoestel wat logiese, rekenkundige of stoorfunksies uitvoer, en sluit enige datastoorfasiliteit of kommunikasiefasiliteit in wat direk verband hou met of saam met so 'n toestel werk." In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] het ten minste 41 state wette en regulasies aangeneem wat uiterste aanlyn teistering as 'n kriminele daad beskou. Hierdie dade kan ook op federale vlak vervolg word, as gevolg van Amerikaanse Kode 18 Artikel 2261A, wat bepaal dat die gebruik van rekenaars om te dreig of te teister, kan lei tot 'n vonnis van tot 20 jaar.<ref>{{Cite web |title=Federal CyberStalking Bill Info |url=http://www.haltabuse.org/resources/laws/federal.shtml |access-date=2019-12-04 |website=www.haltabuse.org |archive-date=6 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106105338/http://www.haltabuse.org/resources/laws/federal.shtml |url-status=dead }}</ref> Verskeie lande buiten die VSA het ook wette geskep om aanlyn teistering te bestry. In [[Volksrepubliek China]], 'n land met meer as 20 persent van die wêreld se internetgebruikers, het die Wetgewende Sakekantoor van die Staatsraad, in reaksie op die ''Human Flesh Search Engine''-boelie-voorval, 'n streng wet teen kuberboelie aangeneem.<ref>{{Cite web |title=China has more internet users than any other country, according to Mary Meeker's Internet Trends Report |url=https://www.weforum.org/agenda/2019/06/most-people-on-the-internet-live-in-this-country/ |access-date=2019-12-04 |website=World Economic Forum|date=27 Junie 2019 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Chinese Authorities Address Online Bullying – Cybersmile |url=https://www.cybersmile.org/news/chinese-authorities-address-online-bullying |access-date=2019-11-02 |language=en |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718054813/https://www.cybersmile.org/news/chinese-authorities-address-online-bullying |url-status=live }}</ref> Die [[Verenigde Koninkryk]] het die Wet op Kwaadwillige Kommunikasie aangeneem, wat bepaal dat die elektroniese stuur van boodskappe of briewe wat die regering as "onwelvoeglik of grof aanstootlik" beskou en/of taal wat bedoel is om "nood en angs" te veroorsaak, tot 'n tronkstraf van ses maande en 'n potensieel groot boete kan lei.<ref>{{Cite web |title=Legal Perspective – Cybersmile |url=https://www.cybersmile.org/advice-help/category/cyberbullying-and-the-law |access-date=2019-11-02 |language=en |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718054816/https://www.cybersmile.org/advice-help/category/cyberbullying-and-the-law |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Malicious Communications Act 1988 |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1988/27/section/1/data.htm |access-date=2019-11-02 |website=www.legislation.gov.uk |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718055342/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1988/27/section/1/data.htm |url-status=live }}</ref> [[Australië]], hoewel dit nie direk die kwessie van teistering aanspreek nie, sluit die meeste vorme van aanlyn teistering onder die Wet op Strafkode van 1995 in. Die gebruik van [[telekommunikasie]] om dreigemente te stuur, te teister of aanstoot te gee, is 'n direkte oortreding van hierdie wet.<ref>{{Cite web |title=Criminal Code Act 1995 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2019C00043/Html/Volume_1 |access-date=2019-11-02 |website=www.legislation.gov.au |language=en |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718055324/https://www.legislation.gov.au/Details/C2019C00043/Html/Volume_1 |url-status=live }}</ref> Alhoewel [[vryheid van spraak]] deur die wet in die meeste demokratiese samelewings beskerm word, sluit dit nie alle soorte spraak in nie. Gesproke of geskrewe dreigemente kan gekriminaliseer word omdat hulle skade berokken of intimideer. Dit geld vir aanlyn- of netwerkverwante dreigemente. Kuberboeliegedrag het drasties toegeneem met die groeiende gewildheid van aanlyn sosiale netwerke. Teen Januarie 2020 het 44 persent van volwasse internetgebruikers in die Verenigde State "persoonlik aanlyn teistering ervaar".<ref>{{Cite web|title=U.S. internet users who have experienced online harassment 2020|url=https://www.statista.com/statistics/333942/us-internet-online-harassment-severity/|access-date=2021-04-05|website=Statista|language=en|archive-date=18 Julie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718055336/https://www.statista.com/statistics/333942/us-internet-online-harassment-severity/|url-status=live}}</ref> Aanlyn teistering van kinders het dikwels negatiewe en selfs lewensbedreigende gevolge. Volgens 'n 2021-opname ontwikkel 41 persent van kinders sosiale angs, 37 persent ontwikkel depressie en 26 persent het selfmoordgedagtes.<ref>{{Cite web|title=All the Latest Cyber Bullying Statistics and What They Mean In 2021|url=https://www.broadbandsearch.net/blog/cyber-bullying-statistics|access-date=2021-04-05|website=BroadbandSearch.net|language=en|archive-date=23 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423045240/https://www.broadbandsearch.net/blog/cyber-bullying-statistics|url-status=live}}</ref> Daar is bevind dat die [[Verenigde Arabiese Emirate]] die NSO-groep se mobiele spioenasieprogrammatuur [[Pegasus-spioenasieware|Pegasus]] gekoop het vir massa-monitering en 'n veldtog van teistering van prominente aktiviste en joernaliste, insluitend Ahmed Mansoor, Prinses Latifa, Prinses Haya en ander. Ghada Owais was een van die vele hoëprofiel vroulike joernaliste en aktiviste wat geteiken is. Sy het 'n regsgeding teen die VAE-heerser [[Mohammed bin Zayed Al Nahyan]] aanhangig gemaak, saam met ander verweerders, en hulle daarvan beskuldig dat hulle haar foto's aanlyn deel.<ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/tech/social-media/i-will-not-be-silenced-women-targeted-hack-leak-attacks-n1275540|title='I will not be silenced': Women targeted in hack-and-leak attacks speak out about spyware|accessdate=1 August 2021|website=NBC News|date=Augustus 2021|archive-date=1 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801101606/https://www.nbcnews.com/tech/social-media/i-will-not-be-silenced-women-targeted-hack-leak-attacks-n1275540|url-status=live}}</ref> ===Dwelmsmokkel=== Donkernetmarkte word gebruik om beheerde stowwe aanlyn te koop en te verkoop. Sommige dwelmsmokkelaars gebruik geïnkripteerde boodskapinstrumente om met dwelmmuile of potensiële kliënte te kommunikeer. Die donker webwerf [[Silk Road]], wat in 2011 begin het, was die eerste groot aanlyn markplek vir dwelms. Dit is in Oktober 2013 permanent deur die [[FBI]] en Europol gesluit. Nadat Silk Road 2.0 in duie gestort het, het Silk Road 3 Reloaded ontstaan. Dit was egter net 'n ouer markplek genaamd Diabolus Market wat die Silk Road-naam gebruik het om meer blootstelling te kry van die Silk Road-handelsmerk se vroeëre sukses.<ref>{{Cite web |date=7 November 2014 |title=We talked to the opportunist imitator behind Silk Road 3.0 |website=The Daily Dot |url=http://www.dailydot.com/layer8/silk-road-3-blake-benthall/ |access-date=2016-10-04 |archive-date=5 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005205525/http://www.dailydot.com/layer8/silk-road-3-blake-benthall/ |url-status=live }}</ref> Donkernetmarkte het die afgelope paar jaar 'n toename in verkeer gehad om verskeie redes, soos die anonieme aankope en dikwels 'n stelsel van resensies deur ander kopers.<ref>{{Cite web |last=Arora |first=Beenu |title=Council Post: Five Key Reasons Dark Web Markets Are Booming |url=https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2020/04/23/five-key-reasons-dark-web-markets-are-booming/ |access-date=2020-06-23 |website=Forbes |language=en |archive-date=29 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729020116/https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2020/04/23/five-key-reasons-dark-web-markets-are-booming/ |url-status=live }}</ref> Daar is baie maniere waarop donkernetmarkte individue finansieel kan dreineer. Verkopers en kliënte doen groot moeite om hul identiteite geheim te hou terwyl hulle aanlyn is. Algemeen gebruikte instrumente om hul aanlyn teenwoordigheid weg te steek, sluit in virtuele privaat netwerke (VPN's), Tails en die Tor-blaaier. Donkernetmarkte lok kliënte deur hulle gemaklik te laat voel. Alhoewel mense maklik toegang tot 'n Tor-blaaier kan kry, is dit nie so eenvoudig om toegang tot 'n onwettige mark te verkry soos om dit in 'n soekenjin in te tik soos met Google nie. Donkernetmarkte het spesiale skakels wat gereeld verander en eindig op .onion in teenstelling met die tipiese .com-, .net- en .org-domeinuitbreidings. Om privaatheid te verhoog, is die mees algemene geldeenhede op hierdie markte [[Bitcoin]] en [[Monero]], wat transaksies toelaat om anoniem te wees.<ref>{{Cite news |title=Guide: What is Bitcoin and how does Bitcoin work? - CBBC Newsround |language=en-GB |url=https://www.bbc.co.uk/newsround/25622442 |access-date=2020-06-23 |archive-date=7 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407042830/https://www.bbc.co.uk/newsround/25622442 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Reynolds |first=Sam |date=31 Maart 2025 |editor-last=Reback |editor-first=Sheldon |title=It's Back to BTC for Darknet Markets After Monero's Binance Delisting: Chainalysis |url=https://www.coindesk.com/markets/2025/03/31/it-s-back-to-bitcoin-for-darknet-markets-after-monero-s-binance-delisting-chainalysis |access-date=2025-05-13 |website=CoinDesk |language=en |archive-date= 8 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508142600/https://www.coindesk.com/markets/2025/03/31/it-s-back-to-bitcoin-for-darknet-markets-after-monero-s-binance-delisting-chainalysis |url-status=dead }}</ref> 'n Probleem waarmee markplekgebruikers soms te kampe het, is uitgangsbedrog.<ref>{{Cite web |last=Christian |first=Jon |date=2015-02-04 |title=The 'Exit Scam' Is the Darknet's Perfect Crime |url=https://www.vice.com/en/article/darknet-slang-watch-exit-scam/ |access-date=2020-06-23 |website=Vice |language=en |archive-date=18 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718055329/https://www.vice.com/en/article/xyw7xn/darknet-slang-watch-exit-scam |url-status=live }}</ref> In gevalle van individuele verkopers tree 'n verkoper met 'n hoë gradering op asof hulle op die mark verkoop en laat gebruikers betaal vir produkte wat hulle nooit ontvang nie.<ref>{{Cite web |title=The 'Exit Scam' Is the Darknet's Perfect Crime |url=https://www.vice.com/en/article/darknet-slang-watch-exit-scam/ |access-date=2020-07-14 |website=Vice.com |date=4 Februarie 2015 |language=en |archive-date=24 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624105505/https://www.vice.com/en_us/article/xyw7xn/darknet-slang-watch-exit-scam |url-status=live }}</ref> Die verkoper sluit dan hul rekening nadat hulle geld van verskeie kopers ontvang het en nooit gestuur het waarvoor betaal is nie. Enige verkoper op 'n donkernetmark, wat almal betrokke is by onwettige aktiwiteite, het geen rede om nie aan uitgangsbedrog deel te neem wanneer hulle nie meer 'n verkoper wil wees nie. In 2019 is 'n hele mark bekend as Wall Street Market na bewering deur uitgangsbedrog bedrieg en $30 miljoen in bitcoin gesteel.<ref>{{Cite web|last=Winder|first=Davey|title=Did A Bitcoin Exit Scam Cause Dark Web Wall Street Market Crash?|url=https://www.forbes.com/sites/daveywinder/2019/05/03/did-a-bitcoin-exit-scam-cause-dark-web-wall-street-market-crash/|access-date=2021-09-25|website=Forbes|language=en}}</ref> Die FBI het teen hierdie markte opgetree. In Julie 2017 het die FBI een van die grootste markte, algemeen bekend as Alphabay, beslag gelê, wat in Augustus 2021 heropen het onder die beheer van DeSnake, een van die oorspronklike administrateurs.<ref>{{Cite web |last=Brandom |first=Russell |date=2019-02-17 |title=The golden age of dark web drug markets is over |url=https://www.theverge.com/2019/2/17/18226718/alphabay-takedown-drug-marketplace-federal-arrest |access-date=2020-06-23 |website=The Verge |language=en}}</ref><ref name="WIRED">{{cite magazine |last1=Greenberg |first1=Andy |title=He Escaped the Dark Web's Biggest Bust. Now He's Back |url=https://www.wired.com/story/alphabay-desnake-dark-web-interview/ |magazine=Wired |publisher=Condé Nast Publications |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923132523/https://www.wired.com/story/alphabay-desnake-dark-web-interview/ |archive-date=23 September 2021 |date=23 September 2021 |url-status=live}}</ref> Ondersoekers doen hulle voor as kopers en bestel produkte van donkernetverkopers in die hoop dat die verkopers 'n spoor agterlaat wat die ondersoekers kan volg. In een geval het 'n ondersoeker hulle voorgedoen as 'n vuurwapenverkoper, en vir ses maande het mense by hulle gekoop en huisadresse verskaf. Die FBI kon meer as 'n dosyn arrestasies maak tydens hierdie ses maande lange ondersoek.<ref name=":12">{{Cite web |date=26 Junie 2016 |title=7 Ways the Cops Will Bust You on the Dark Web |url=https://www.vice.com/en/article/7-ways-the-cops-will-bust-you-on-the-dark-web/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715015429/https://www.vice.com/en_us/article/vv73pj/7-ways-the-cops-will-bust-you-on-the-dark-web |archive-date=15 Julie 2020 |access-date=2020-07-14 |website=Vice.com |language=en}}</ref> Nog 'n optrede het verkopers wat fentaniel en [[opioïed]] verkoop, geteiken. Met duisende mense wat elke jaar sterf as gevolg van dwelmoordosis, het ondersoekers internet-dwelmverkope 'n prioriteit gemaak.<ref>{{Cite web |date=2020-03-24 |title=America's Drug Overdose Epidemic: Data to Action |url=https://www.cdc.gov/injury/features/prescription-drug-overdose/index.html |access-date=2020-07-14 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us}}</ref> Baie verkopers besef nie die ekstra kriminele aanklagte wat gepaardgaan met die verkoop van dwelms aanlyn nie, soos [[geldwassery]] en onwettige gebruik van die pos.<ref>{{Cite web |title=The Consequences of Mailing Drugs and Other Banned Substances |url=https://www.cottenfirm.com/blog/2019/september/the-consequences-of-mailing-drugs-and-other-bann/ |access-date=2020-06-23 |website=www.cottenfirm.com|date=26 September 2019 }}</ref> In 2019 is 'n verkoper tot 10 jaar tronkstraf gevonnis nadat hy [[kokaïen]] en [[metamfetamien]] onder die naam JetSetLife verkoop het.<ref>{{Cite web |title=Darknet drug vendor sentenced to 10 years prison |url=https://www.dea.gov/press-releases/2019/04/12/darknet-drug-vendor-sentenced-10-years-prison |access-date=2020-06-23 |website=www.dea.gov |language=en}}</ref> Maar ten spyte van die groot hoeveelheid tyd wat ondersoekbeamptes spandeer om mense op te spoor, is in 2018 slegs 65 verdagtes geïdentifiseer wat onwettige goedere op sommige van die grootste markte gekoop en verkoop het.<ref>{{Cite web |title=Feds Crack Down on Darknet Vendors of Illicit Goods |url=https://www.bankinfosecurity.com/feds-crack-down-on-darknet-vendors-illicit-goods-a-11145 |access-date=2020-07-14 |website=www.bankinfosecurity.com |language=en |archive-date=14 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714200159/https://www.bankinfosecurity.com/feds-crack-down-on-darknet-vendors-illicit-goods-a-11145 |url-status=live }}</ref> Intussen vind duisende transaksies daagliks op hierdie markte plaas. ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kubermisdaad]] dykurrxkncbflaf09yvhmtm1jdml0n7 0 460068 2964648 2893608 2026-09-02T22:58:00Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964648 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = J.P. Smith | beeld = JP Smith 2014.JPG | beeldonderskrif = | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is--> | geboortejaar = 1971 | geboortemaand = 1 | geboortedag = 30 | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Demokratiese Alliansie]] | orde = Adjunkvoorsitter van die Federale Raad van die Demokratiese Alliansie | termynaanvang = 12 April 2026 | termyneinde = | leier = [[Geordin Hill-Lewis]] | voorganger = | opvolger = | orde2 = Federale Adjunkvoorsitter van die Demokratiese Alliansie | termynaanvang2 = 2 April 2023 | termyneinde2 = 12 April 2026 | leier2 = [[John Steenhuisen]] | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = Onderleier van die DA in die Wes Kaap | termynaanvang3 = 7 Mei 2022 | termyneinde3 = 11 November 2023 | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | toekennings = }} '''Jean-Pierre "J.P." Smith''' ([[13 Julie]] [[1971]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] en Kaapstadse stadsraadslid vir Subraad 15, Wyk 54. 'n Gebied wat [[Seepunt]], [[Groenpunt]] en [[Mouillepunt]] insluit. Hy is 'n lid van die [[Demokratiese Alliansie]] en voor die algemene verkiesing van 2014 is hy as die party se kandidaat beskou om die Stad se Behuisingsportefeulje te lei. Sedert 2009 is hy die burgemeesterskomiteelid verantwoordelik vir veiligheid en sekuriteit in die Demokratiese Alliansie-geleide Kaapstadse stadsraad.<ref name="Sheriff">{{cite web | url=http://www.iol.co.za/news/politics/jp-smith-is-no-longer-sheriff-1.1684183#.U2jqs_mSx8G | title=JP Smith is no longer 'sheriff' | publisher=Cape Argus | date=6 Mei 2014 | accessdate=8 Mei 2014 | author=Lewis, Anél}}</ref><ref name="ScenicSouth">{{cite web | url=http://scenicsouth.co.za/contact-details-for-city-of-cape-town-mayco-members/ | title=Contact details for CITY OF CAPE TOWN Mayco Members | publisher=The Scenic South | accessdate=23 Junie 2014}}</ref> In Mei 2022 is hy verkies tot adjunk-interim provinsiale leier van die DA in die Wes-Kaap. Smith is in April 2023 verkies as een van drie adjunk-federale voorsitters van die party se kongres. Hy is in Oktober 2023 verkies tot voorsitter van die DA se Metro-streek in die Wes-Kaap en het in November 2023 as adjunk-provinsiale leier bedank. In 2026 het Smith suksesvol gestaan vir adjunkvoorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad. ==Politieke loopbaan== Smith het sy loopbaan in die politiek in 2000 begin<ref>{{Cite web |title=City of Cape Town Link |url=https://www.capetown.gov.za/Family%20and%20home/Meet-the-City/City-Council/find-your-councillor-ward-or-subcouncil/view-councillor?CouncillorId=8183 |access-date=2024-01-27 |website=City of Cape Town |language=en }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> as wyksraadslid vir Wyk 54, waar een van sy eerste kwessies was om 'n veldtog te voer om die muur rondom Graaff se Poel in Seepunt te sloop.<ref>{{Cite web |last=Naidoo |first=Manika |date=6 October 2001 |title='Wall' conceals Cape's sordid sex trade |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/wall-conceals-capes-sordid-sex-trade-74796 |access-date=2023-01-30 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The history of Sea Point's secret tunnel |url=https://www.capetownetc.com/cape-town/the-history-of-sea-points-secret-tunnel/ |access-date=2023-01-30 |website=www.capetownetc.com}}</ref> In 2009 het hy die hoof van die Sekuriteitsportefeulje vir die Stad Kaapstad geword en 'n aggressiewe veldtog teen [[misdaad]] en antisosiale gedrag in Seepunt gelei met behulp van 'n "Gebroke Vensters"-strategie. Misdaad het dwarsdeur die 1990's in die gebied toegeneem, maar na die aanvaarding van hierdie benadering het die gebied 'n afname in kriminele aktiwiteite dwarsdeur die 2000's ervaar.<ref name="WitnessDocu">{{cite video | url=https://www.youtube.com/watch?v=wOPBAL7VTz4 | title=Witness - Battle of Sea Point | publisher=Al Jazeera | date=15 Januarie 2009}}</ref> In 2012 is Smith saam met ander lede van die burgemeesterskomitee deur burgemeester [[Patricia de Lille|Patricia De Lille]] gekritiseer omdat hy kommentaar gelewer het wat planne verwerp het om die Kaapstad-stadion om te skakel in 'n poging om dit finansieel lewensvatbaar te maak.<ref name="Sheriff" /> Die Kaapstad-stadion is in sy kiesafdeling geleë waar dit kritiek van plaaslike inwoners ontlok het. ==Veiligheid en sekuriteitsportefeulje== Sedert 2009 is Smith die burgemeesterskomiteelid verantwoordelik vir veiligheid en sekuriteit vir die Stad Kaapstad. Hy het die aanneming en implementering van twee belangrike verordeninge gelei. Die Kaapse Drankwet (2013-2014) wat handelsure reguleer en 'n omstrede hondeverordening van 2010 tot 2012.<ref name="Sheriff" /><ref name="MGdog">{{cite web | url=http://mg.co.za/article/2012-11-09-00-barking-mad-laws-keep-pet-owners-on-a-tight-on-a-tight-leash | title=Barking mad laws keep pet owners on a tight leash | publisher=Mail & Guardian | date=9 November 2012 | accessdate=8 Mei 2014 | author=O'Tool, Sean}}</ref><ref name="harry">{{cite web | url=http://www.timeslive.co.za/local/2011/08/07/don-t-mess-with-cape-town-s-own-dirty-harry | title=Don't mess with Cape Town's own Dirty Harry | publisher=Times Live | date=7 Augustus 2011 | accessdate=8 Mei 2014 | author=Philp, Rowan}}</ref> Hy het ook toesig gehou oor die uitbreiding van die stad se Metropolitaanse Polisiemag terwyl hy pogings deur die nasionale regering beveg het om dit in die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] te assimileer. Smith het ook 'n aantal gespesialiseerde eenhede binne die Metropolitaanse Polisie ingestel om grondbesettings, verkeersoortredings, dwelms en probleemgeboue te hanteer.<ref name="Sheriff" /> ==DA-leierskapsposisies== Op 7 Mei 2022 is Smith as die nuwe interim-adjunk-provinsiale leier van die DA in die Wes-Kaap verkies. Hy het DA-lid van die Provinsiale Parlement Wendy Philander, Breedevallei-burgemeester Antoinette Steyn en Breedevallei-raadslid Megann Goedeman uitgestof.<ref>{{Cite web |last=Charles |first=Marvin |title=DA elects new Western Cape leadership in run up to 2024 elections |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/da-elects-new-western-cape-leadership-in-run-up-to-2024-elections-20220507 |access-date=2022-05-07 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Op 2 April 2023 is aangekondig dat Smith een van drie adjunk-federale voorsitters van die DA word na die party se Federale Kongres.<ref>{{Cite web |title=Steenhuisen to lead DA in ‘crucial’ 2024 elections - LNN |url=https://midrandreporter.co.za/lnn/1218498/steenhuisen-to-lead-da-in-crucial-2024-elections/ |access-date=2023-04-02 |website=Midrand Reporter |language=en-US}}</ref> In Oktober 2023 is Smith verkies tot voorsitter van die DA se Metro-streek, wat gebaseer is op die Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit.<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |date=2023-10-23 |title=JP Smith overcomes Zahid Badroodien challenge and is elected DA Cape Town metro chairperson |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2023-10-23-jp-smith-overcomes-zahid-badroodien-challenge-and-is-elected-da-cape-town-metro-chairperson/ |access-date=2026-04-12 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> [[Geordin Hill-Lewis]] het hom in November 2023 opgevolg as die adjunk-provinsiale leier van die DA.<ref>{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Tertuis Simmers is new DA leader in the Western Cape |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-11-11-tertuis-simmers-is-new-da-leader-in-the-western-cape/ |access-date=2026-04-12 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> In die aanloop tot die DA se Federale Kongres het Smith aangekondig dat hy die posisie van adjunk-voorsitter van die DA Federale Raad sou betwis, in plaas van die posisie van adjunk-federale voorsitter.<ref>{{Cite web |last=Payne |first=Suné |date=2026-03-08 |title=DA leadership race — Here are the contenders, so far |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-03-08-da-leadership-race-here-are-the-contenders-so-far/ |access-date=2026-04-12 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Smith het 'n skokkende uitspraak van steun gemaak toe hy [[Solly Msimanga]] teen federale voorsitter Ivan Meyer in die wedloop vir federale voorsitter ondersteun het, wat 'n aansienlike verskuiwing in die verkiesing se dinamika veroorsaak het.<ref>{{Cite web |last=Boonzaaier |first=Dawie |title=Doodsnik-drama op DA-kongres toe JP Smith vir Solly steun |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/doodsnik-drama-op-da-kongres-toe-jp-smith-vir-solly-steun-20260411-0955 |access-date=2026-04-12 |website=Netwerk24 |language=af-ZA}}</ref> Smith is op 12 April 2026 verkies tot een van drie adjunk-voorsitters van die DA Federale Raad.<ref>{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2026-04-12 |title=Hill-Lewis takes helm of DA leadership |url=https://mg.co.za/politics/2026-04-12-hill-lewis-takes-helm-of-da-leadership/ |access-date=2026-04-12 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Smith, J.P.}} [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Politici van die Demokratiese Alliansie]] 6eofkgp2poe21587ai8dnrr21s2cbuo 0 463335 2964638 2925806 2026-09-02T21:49:53Z Jcb 223 2964638 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jacinta Ngobese-Zuma | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = Jacinta Ngobese-Zuma in 2026 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1989|6|7}} | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = anti-onwettige immigrante aktivis | ander = | bekend = stigter en leier van [[March and March]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jacinta Ngobese-Zuma''' (gebore [[6 Julie]] [[1986]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] aktivis en voormalige radio-omroeper. Sy is die stigter en nasionale leier van die burgerlike beweging [[March and March]], wat veldtog voer vir strenger afdwinging van Suid-Afrika se immigrasiewette. Haar aktivisme het aansienlike nasionale aandag getrek en is beide ondersteun en gekritiseer, met ondersteuners wat dit beskryf as voorspraak vir wetstoepassing terwyl kritici aangevoer het dat die beweging [[xenofobie]] bevorder.<ref name="who">{{cite news |title=Who is Jacinta Ngobese-Zuma? The woman behind March and March |work=The Post |publisher=Independent Media |date=4 Junie 2026 |url=https://iol.co.za/thepost/news/2026-06-04-who-is-jacinta-ngobese-zuma-the-woman-behind-the-march-and-march-movement/}}</ref><ref name="xen">{{cite news |title=Who is Jacinta Ngobese-Zuma, the woman making waves around the world and branded xenophobic? |work=IOL |date=3 Junie 2026 |url=https://iol.co.za/news/2026-06-03-who-is-jacinta-ngobese-zuma-the-woman-making-waves-around-the-world-and-branded-xenophobic/}}</ref> ==Loopbaan== Ngobese-Zuma het haar loopbaan in uitsaaiwese begin en by verskeie [[radiostasie]]s in [[KwaZulu-Natal]] gewerk - Vibe 94.7 FM, Inanda FM, en Gagasi FM - voordat sy 'n aanbieder op Vuma FM geword het. Sy het tussen 2019 en 2025 'n middagprogram genaamd "''Cruise with Jacinta Ngobese''" by Vuma FM aangebied. Gedurende haar uitsaailoopbaan het sy erkenning in die bedryf ontvang en verskeie toekennings gewen, insluitend 'n MTN Radio-toekenning vir inhoudproduksie op Gagasi FM.<ref>{{cite web |last1=Jabulani |first1=Langa |title=Presenter starts year on a high note! |url=https://www.snl24.com/dailysun/celebs/radio-jacinta-ngobese-is-nominated-for-the-ladies-in-media-awards-20240108 |website=snl24.com |access-date=28 Junie 2026}}</ref><ref name="durban">{{cite news |title=Durban media personality chosen for prestigious programme in the US |work=Daily News |publisher=Independent Media |date=1 September 2023 |url=https://iol.co.za/dailynews/news/2023-09-01-durban-media-personality-chosen-for-prestigious-programme-in-the-us/}}</ref> In 2023 is sy gekies om deel te neem aan die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Departement van Buitelandse Sake se Internasionale Besoekersleierskapsprogram, waar sy Suid-Afrikaanse mediaprofessionele verteenwoordig.<ref name="durban" /> Haar kontrak op Vuma FM is sonder redes in 2025 beëindig tydens haar anti-immigrasieveldtogte.<ref>{{cite web |title=Presenter takes legal action against Vuma FM over termination of contract |url=https://sundaytribune.co.za/news/2025-08-27-presenter-takes-legal-action-against-vuma-fm-over-termination-of-contract/ |website=sunday tribune.co.za |access-date=28 Junie 2026}}</ref> Sy het later 'n nuwe [[podsending]] op [[YouTube]] bekendgestel, getiteld ''Zoom in with Jacinta MaNgobese Zuma''. == Aktivisme == Ngobese-Zuma het nasionale prominensie bereik nadat sy March and March gestig het, 'n burgerlike beweging wat strenger afdwinging van immigrasiewetgewing en die verwydering van ongedokumenteerde immigrante uit Suid-Afrika bepleit. Die organisasie het demonstrasies en openbare veldtogte oor verskeie provinsies georganiseer.<ref name="who" /> Ngobese-Zuma het verklaar dat die beweging gerig is op ongedokumenteerde immigrasie en wetstoepassing eerder as buitelandse burgers in die algemeen. Sy het beskuldigings verwerp dat die organisasie [[Xenofobie|xenofobies]] is.<ref name="who" /> ==Openbare ontvangs== Die aktiwiteite en verklarings van Ngobese-Zuma en March and March het wydverspreide openbare debat ontketen. Ondersteuners het aangevoer dat die beweging kommer wek oor onwettige immigrasie, misdaad en die afdwinging van bestaande immigrasiewette. Menseregte-organisasies, politieke partye en burgerlike samelewingsgroepe het die beweging gekritiseer en aangevoer dat die retoriek daarvan die risiko loop om xenofobie en vyandigheid teenoor migrante aan te moedig.<ref name="xen" /> Media-dekking het Ngobese-Zuma beskryf as een van Suid-Afrika se mees prominente en kontroversiële aktiviste oor immigrasiebeleid gedurende 2026.<ref name="who" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ngobese-Zuma, Jacinta}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] hymeorjnel0qhchfb5l6o25q8rgg9mo 0 463523 2964726 2922107 2026-09-03T09:16:14Z Sobaka 328 opdateer 2964726 wikitext text/x-wiki '''Feroz Khan''' is ’n Suid-Afrikaanse polisiebeampte en generaal-majoor in die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] (SAPD). Hy was teen 2026 ’n senior figuur in die SAPD as die adjunkhoof van Misdaadintelligensie en hoof van teenintelligensie binne die afdeling.<ref>{{cite web |title=Who is Feroz Khan? The rise and fall of the SAPS intelligence boss |url=https://explain.co.za/2026/05/12/who-is-feroz-khan-the-rise-and-fall-of-the-saps-intelligence-boss/ |website=Explain |date=12 Mei 2026 |access-date=3 Julie 2026}}{{cite web |title=Police launch high-level probe into Feroz Khan shooting |url=https://www.enca.com/news-top-stories-videos/police-launch-high-level-probe-feroz-khan-shooting |website=eNCA |date=29 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Ernstige bewerings van betrokkenheid by korrupsie en misdaad word teen hom ondersoek. Die SAPD het Khan uit sy geledere ontslaan nadat die geskorste adjunkhoof van Misdaadintelligensie versuim het om op 2 September 2026 voor die senior offisier wat sy dissiplinêre proses hanteer, te verskyn.<ref>Rhoda, Angelica. 3 September 2026. SAPD dismisses Major Deneral Feroz Khan after hearing no-show. https://www.capetownetc.com/news/saps-dismisses-feroz-khan/ Besoek 3 September 2026.</ref> == Loopbaan == Volgens mediaberigte het Khan in 1991 as konstabel by die SAPD aangesluit en later deur verskeie misdaadintelligensiestrukture gevorder. Hy het glo onder meer in die beskermings- en sekuriteitsdienste, Gautengse Misdaadintelligensie, die onderdekkingprogram en teenintelligensie gewerk. Hy is in 2017 tot generaal-majoor bevorder. == Strafregtelike saak == In Mei 2026 het Khan saam met generaal-majoor Ebrahim Kadwa, die Gautengse hoof van die [[Valke (SAPD)|Valke]], en die sakeman Tariq Downes in die [[Kemptonpark]]-landdroshof verskyn. Die saak hou verband met ’n voorval by die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] op 5 Mei 2021, waartydens Downes na bewering met 75,9 gram onbewerkte [[goud]] ter waarde van ongeveer R62 836 betrap is.<ref>{{cite web |title=Two senior cops in court for charges of criminal misconduct |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/two-senior-cops-court-charges-criminal-misconduct |website=SAnews |date=2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Die [[Nasionale Vervolgingsgesag]] het aangevoer dat Downes beweer het dat hy as ’n onderdekkingagent opgetree het, maar dat ondersoeke na bewering geen gemagtigde onderdekkingoperasie rakende edelmetale kon bevestig nie. Die staat het verder beweer dat Khan en Kadwa beamptes opdrag gegee het om Downes vry te laat, ondanks die afwesigheid van dokumentasie vir so ’n operasie. Khan het die aantygings ontken.<ref>{{cite web |title=Khan rebuts state's claim of unlawful release of suspect |url=https://www.sowetan.co.za/news/2026-06-04-khan-rebuts-states-claim-of-unlawful-release-of-suspect/ |website=Sowetan |date=4 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> == Madlanga-kommissie == Khan se naam het ook by die [[Madlanga-kommissie]] verskyn tydens ’n ondersoek na beweerde [[korrupsie]], politieke inmenging en georganiseerde misdaad binne die strafregstelsel. Media het berig dat die kommissie dokumente en getuienis ondersoek het waarin Khan met bewerings van inmenging in polisieondersoeke en ander ernstige aantygings verbind word.<ref>{{cite web |title=Feroz Khan to appear before Madlanga commission after dropping court bid |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2026-06-09-feroz-khan-to-appear-before-madlanga-commission-after-dropping-court-bid/ |website=Mail & Guardian |date=9 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}} {{cite web |title=Here are the allegations Feroz Khan faces at the Madlanga Commission |url=https://www.citizen.co.za/news/feroz-khan-madlanga-commission-julius-malema/ |website=The Citizen |date=9 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Khan het in Mei 2026 ’n dringende hofaansoek gebring oor sy elektroniese toestelle wat tydens sy inhegtenisneming op beslag gelê is. Volgens berigte het hy aangevoer dat die toestelle sensitiewe intelligensie-inligting bevat, insluitend besonderhede oor informante en onderdekkingoperasies.<ref>{{cite web |title='People could die': Feroz Khan files bid to block SAPS from accessing data from his seized devices |url=https://iol.co.za/news/politics/2026-05-26-people-could-die-feroz-khan-files-bid-to-block-saps-from-accessing-data-from-his-seized-devices/ |website=IOL |date=26 Mei 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Die saak is later van die rol geskrap of laat vaar, waarna die kommissie toegang tot die betrokke toestelle verkry het.<ref>{{cite web |title=Feroz Khan bid to have devices returned struck off roll |url=https://www.enca.com/news-top-stories/update-feroz-khan-bid-have-devices-returned-struck-roll |website=eNCA |date=29 Mei 2026 |access-date=3 Julie 2026}}<ref> {{cite web |title=Madlanga Commission takes possession of electronic devices belonging to crime intelligence deputy head |url=https://www.ewn.co.za/madlanga-commission-takes-possession-of-electronic-devices-belonging-to-crime-intelligence-deputy-head/ |website=Eyewitness News |date=2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Op 6 Julie 2026 is verdere getuienis teen Khan in sy afwesigheid voor die Madlanga-kommissie gelewer, waarin getuienisleiers sy beweerde onverklaarde welvaart en sakebelange uitgelig het, onder meer dat hy volgens finansiële openbaarmakings binne een jaar 30 motors gekoop en uit ’n motoronderdele-onderneming aansienlike inkomste verdien het. Adv. Adila Hassim het aangevoer dat dié belange kommerwekkend was teen die agtergrond van getuienis wat Khan verbind het aan beweerde pogings om SAPD-tenders, insluitend vir persoonlike beskermingstoerusting en motoronderdele, te beïnvloed; die kommissie het aangedui dat sommige verdere getuienis weens veiligheidskwessies agter geslote deure aangehoor sou word.<ref>{{cite news |last=Goba |first=Thabiso |title=Madlanga Commission: Feroz Khan’s unexplained wealth scrutinised |work=Eyewitness News |date=7 Julie 2026 |access-date=7 Julie 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Nkadimeng |first=Innocentia |title=Madlanga commission hears how Feroz Khan ‘facilitated’ Covid-19 tender for Mo Sayed |work=Sowetan |date=3 Julie 2026 |access-date=7 Julie 2026}}</ref> == Skietvoorval == Op 28 Junie 2026 is Khan in [[Houghton Estate|Houghton]], [[Johannesburg]], geskiet in wat deur die polisie as ’n poging tot [[moord]] ondersoek is. Hy is na die Milpark-hospitaal geneem nadat hy omstreeks 23h00 in Derdelaan geskiet is.<ref>{{cite web |title=Crime Intelligence boss Major-General Feroz Khan shot in attempted hit |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/crime-intelligence-boss-major-general-feroz-khan-shot-in-attempted-hit-20260629-0266 |website=News24 |date=29 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Die ''[[Mail & Guardian]]'' het berig dat die SAPD se Politieke Moorde-taakspan by die ondersoek aangesluit het.<ref>{{cite web |title=Political Killings Task Team joins probe into shooting of Feroz Khan |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2026-06-29-political-killings-task-team-joins-probe-into-shooting-of-feroz-khan/ |website=Mail & Guardian |date=29 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Khan, Feroz}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse polisiebeamptes]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Korrupsie]] 62st2u3qnuyo0gjjzn6tyic8bo0twm9 0 463963 2964631 2957022 2026-09-02T21:38:15Z Jcb 223 2964631 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Husayn ibn Ali<br />الحسين بن علي |kleur = #708090 |titel = Derde imam van Sjia-Islam |beeld = Husayn ibn ʿAlī.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Husayn ibn Ali |opskrif1 = Volle naam |1 = Husayn ibn Ali ibn Abi Talib (الحسين بن علي بن أبي طالب) |opskrif11 = Gebore |11 = 626<br />Medina |opskrif12 = Oorlede |12 = 10 Oktober 680<br />Karbala, Irak |opskrif13 = Vader |13 = [[Ali ibn Abi Talib]] |opskrif14 = Moeder |14 = [[Fatimah]] |opskrif15 = Grootvader |15 = [[Mohammed]] |opskrif16 = Broer |16 = [[Hasan ibn Ali]] [[Abbas ibn Ali]] |opskrif17 = Kinders |17 = [[Ali Zayn al-Abidin]]<br /> [[Ali al-Akbar ibn Husayn]]<br /> [[Ali al-Asghar ibn Husayn]]<br /> [[Sukayna bint Husayn]] |opskrif18 = Bekend vir |18 = [[Slag van Karbala]]<br /> Derde imam van Sjia-Islam }} '''Husayn ibn Ali''' (Arabies: الحسين بن علي; 626–680 n.C.) was die kleinseun van die Islamitiese profeet [[Mohammed]] en die seun van [[Ali ibn Abi Talib]] en [[Fatimah]].<ref name="madelung">{{cite encyclopedia |last=Madelung |first=Wilferd |title=Ḥosayn B. ʿAlī i. Life and Significance in Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i}}</ref> Hy word in die Sjia-Islam as die derde imam beskou en word ook deur baie Soennitiese Moslems as 'n gerespekteerde lid van die profeet se familie vereer.<ref name="kennedy">{{cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Prophet and the Age of the Caliphates |url=https://archive.org/details/prophetageofcali0000kenn_u9z5 |publisher=Routledge |year=2016}}</ref> Ná die dood van Muawiya I het Husayn geweier om trou aan Yazid I te sweer.<ref>{{cite book |last=Madelung |first=Wilferd |title=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |url=https://archive.org/details/successiontomuam0000made |publisher=Cambridge University Press |year=1997}}</ref> In 680 n.C. is hy en sy metgeselle in die Slag van Karbala gedood, 'n gebeurtenis wat 'n diepgaande invloed op die Islamitiese geskiedenis gehad het.<ref name="madelung" /> == Vroeë lewe == Husayn ibn Ali (626–680) is volgens die meeste historiese bronne in Medina gebore op 5 Sha'ban 4 AH (ongeveer Januarie 626). Hy was die seun van [[Ali ibn Abi Talib]], 'n neef en skoonseun van die profeet [[Mohammed]], en [[Fatimah]], die dogter van Mohammed. Deur sy moeder was Husayn 'n kleinseun van Mohammed en het hy behoort aan die familie van Mohammed, wat in Islamitiese tradisies as die [[Ahl al-Bayt]] bekend staan.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |last=Madelung |first=Wilferd |title=ḤOSAYN B. ʿALI i. LIFE AND SIGNIFICANCE IN SHIʿISM |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i |access-date=2026-07-21}}</ref> Husayn en sy ouer broer [[Hasan ibn Ali]] het gedurende hul vroeë kinderjare in die huishouding van Mohammed grootgeword. Verskeie Islamitiese oorlewerings beskryf Mohammed se besondere liefde vir sy twee kleinseuns. Historiese studies behandel Hasan en Husayn dikwels saam as belangrike lede van die vroeë Ahl al-Bayt.<ref name="IranicaHusayn"/> Na die dood van Mohammed in 632 het Husayn saam met sy familie in [[Medina]] gewoon. Sy vroeë lewe het plaasgevind gedurende 'n belangrike tydperk in die ontwikkeling van die vroeë Islamitiese gemeenskap, toe vrae oor politieke leierskap en opvolging geleidelik belangriker geword het.<ref name="IranicaHusayn"/> Husayn se latere historiese betekenis is nou verbind met sy familie-agtergrond. Sy verhouding met [[Ali ibn Abi Talib]], [[Fatimah]] en [[Hasan ibn Ali]] het 'n belangrike rol gespeel in die manier waarop hy in verskillende Islamitiese tradisies onthou word.<ref name="OxfordHusayn">{{cite encyclopedia |last=Steigerwald |first=Diana |title=Husayn |encyclopedia=Oxford Bibliographies in Islamic Studies |publisher=Oxford University Press}}</ref> == Slag van Karbala == [[File:Husein ibn Ali tijekom Bitke kod Karbale.jpg|thumb|]] Volgens die meeste historiese bronne het Husayn in 680 n.C. na Irak vertrek nadat hy uitnodigings uit Kufa ontvang het. Sy groep is naby Karbala deur die Omajjadiese leër omsingel, waar hy op 10 Muharram 61 AH gedood is.<ref name="kennedy" /><ref>{{cite book |last=Hawting |first=G. R. |title=The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750 |url=https://archive.org/details/firstdynastyofis0000hawt |publisher=Routledge |year=2000}}</ref> == Nalatenskap == [[File:Grobnica Husein ibn Alija u Karbali.jpg|thumb|Svetište Huseina ibn Alija u Karbali]] Die dood van Husayn het een van die belangrikste gebeure in die Islamitiese geskiedenis geword. Ashura en Arba'een word jaarliks deur miljoene Moslems herdenk, en sy grafheiligdom in Karbala is een van die belangrikste pelgrimsoorde in die Islamitiese wêreld.<ref name="madelung" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 626]] [[Kategorie:Sterftes in 680]] 9kwl2un3t3g92wxaezx87dq539hqixe 0 464357 2964764 2964336 2026-09-03T10:30:21Z Aliwal2012 39067 2964764 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1973 | Huidige = 1974 | Volgende = 1975 }} Die '''[[1974]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 28ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 13 Januarie begin en op 6 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. {{Multiple image | perrow = 2 | align = center | total_width = 450 | image1 = Fittipaldirindo.jpg | caption1 = [[Emerson Fittipaldi]] het sy tweede wêreldbestuurderstitel in 'n [[McLaren]]-[[Ford]] gewen. | image2 = Scheckter, Jody 1976-07-10 (Ausschn).jpg | caption2 = [[Jody Scheckter]] was derde, hy het 'n [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Ford]] bestuur. }} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] owd1xljq200wvf89oovxnirorypio3g 0 464371 2964763 2920973 2026-09-03T10:23:23Z Aliwal2012 39067 Hier kom 'n ding! 2964763 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 11 Februarie 1973 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. [[Emerson Fittipaldi]] van [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]] het al 40 rondtes van die wedren voorgeloop. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 1:43:56.4 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 3 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 13.5 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:46.4 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 10 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | + 1 Ronde | 17 | '''3''' |- ! 5 | 9 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | + 1 Ronde | 3 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 39 | + 1 Ronde | 4 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 38 | + 2 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 9 | 20 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 12 | 23 | {{BR-VLAG}} [[Luiz Bueno]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | + 4 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 23 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Oorverhit | 19 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 6 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ratkas | 14 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ratkas | 15 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Wiel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Oorverhit | 11 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ratkas | 12 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973]] nw7xhqbivez5bnmrtmsovesn0df0hrx 0 464659 2964609 2964152 2026-09-02T20:53:49Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964609 wikitext text/x-wiki [[Lêer:AlliedSignal (Honeywell) GTCP36-150 APU2.JPG|duimnael|'n Honeywell GTCP36 HKE gemonteer in die agterkant van 'n besigheidstraler]] [[Lêer:A380 APU P1230093.jpg|duimnael|Die HKE se uitlaatpyp in die stert van 'n [[Airbus A380]]]] 'n '''Hulpkrageenheid''' ('''HKE''') (Engels: Auxiliary power unit) is 'n toestel op 'n voertuig wat energie verskaf vir ander funksies behalwe aandrywing. Hulle word algemeen op groot vliegtuie, vlootskepe en sommige groot landvoertuie aangetref. Vliegtuig-HKE's produseer gewoonlik 115 [[Volt|V]] [[Wisselstroom|WS]] teen 400 [[Hertz|Hz]] (eerder as die 50 of 60 Hz wat algemeen in hoofstroomtoevoer is) om die elektriese stelsels van die vliegtuig te laat werk; ander kan 28 V [[Gelykstroom|GS]] produseer.<ref>{{cite web |url=http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml |title=400 Hz Electrical Systems |work=Ask a Rocket Scientist |publisher=Aerospaceweb.org}}</ref> Hulpkrageenhede kan krag verskaf deur enkel- of [[Driefase elektriese krag|driefasestelsels]]. 'n Straalbrandstofaansitter (jet fuel starter: JFS) is 'n toestel soortgelyk aan 'n HKE, maar direk gekoppel aan 'n hoofenjin en aangeskakel deur 'n ingeboude saamgeperste lugbottel.<ref>A Jet Fuel Starter and Expendable Turbojet, ASME Digital Collection, by C Rodgers · 1986</ref> == Lugvaartuig == === Geskiedenis === [[Lêer:Jumo 004.jpg|duimnael|Die inlaat-afleier van die Jumo 004, met 'n trekkoord-aansitterhandvatsel vir Riedel HKE en sy vonkprop-toegangspoorte.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die Britse Kusklas lugskepe, een van verskeie tipes [[Lugskip|lugskepe]] wat deur die [[Britse Vloot]] bedryf is, 'n 1.30 kW ABC-hulpenjin aan boord gehad. Hierdie hulpenjin het 'n kragopwekker vir die vaartuig se radiosender aangedryf en, in 'n noodgeval, 'n hulplugblaser aandryf.<ref group="nota">'n Deurlopende toevoer van saamgeperste lug was nodig om die lugskip se ballonette opgeblaas te hou, en sodoende die struktuur van die gassak te handhaaf. Tydens normale vlug is dit deur 'n lugskep van die skroef se glystroom versamel.</ref><ref>{{cite book | title=The British Airship at War, 1914–1918 | publisher=Terence Dalton | author=Abbott, Patrick | year=1989 | pages=57 | isbn=0861380738}}</ref> Een van die eerste militêre vastevlerkvliegtuie wat 'n HKE gebruik het, was die Britse [[Supermarine Nighthawk]] uit die Eerste Wêreldoorlog, 'n anti-Zeppelin-nagvegvliegtuig.<ref>Andrews and Morgan 1987, p. 21.</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was 'n aantal groot Amerikaanse militêre vliegtuie met hulpkrageenhede toegerus. Hierdie was tipies bekend as ''putt-putts'', selfs in amptelike opleidingsdokumente. Die HKE op die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]]-bomwerper was in die agterkant van die vliegtuig aangebring wat nie onder druk was nie. Verskeie modelle van vierslag-[[plattweesilinder]]- of [[V-enjin|V-tweelingenjins]] is gebruik. Die 5.2&nbsp;kW-enjin het 'n P2-GS-kragopwekker aangedryf, met 'n spanning van 28.5&nbsp;volt en 200&nbsp;ampère (verskeie van dieselfde P2-kragopwekkers, aangedryf deur die hoofenjins, was die B-29 se GS-kragbron tydens vlug). Die HKE het krag verskaf om die hoofenjins aan te skakel en is na opstyg tot 'n hoogte van 3 000 m gebruik. Die HKE is weer aangeskakel toe die B-29 begin daal het om te land.<ref>{{cite book | title=Boeing B-29 Superfortress: the ultimate look: from drawing board to VJ-Day | publisher=Schiffer | author=Wolf, William | year=2005 | pages=205 | isbn=0764322575}}</ref> Sommige modelle van die [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] het 'n HKE aan die voorkant van die vliegtuig, binne die neuswielkompartement, gehad.<ref>{{cite book | title=Under the Southern Cross: The B-24 Liberator in the South Pacific | publisher=Turner Publishing Company | author=Livingstone, Bob | year=1998 | pages=162 | isbn=1563114321}}</ref> Sommige modelle van die [[Douglas C-47 Skytrain]]-transportvliegtuig het 'n HKE onder die kajuitvloer gehad.<ref>{{cite book | title=Flying the Hump: In Original World War II Color | publisher=Zenith Imprint | author=Ethell, Jeffrey | year=2004 | pages=84 | isbn=0760319154 | author2=Downie, Don}}</ref> === Hulpkrageenheid as meganiese aansitter vir straalmotors === Die eerste Duitse straalmotor wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebou is, het 'n meganiese hulpkrageenheid-aansitstelsel gebruik wat deur die Duitse [[ingenieur]] Norbert Riedel ontwerp is. Dit het bestaan ​​uit 'n 7.5 kW tweeslag-platmotor, wat vir die Junkers Jumo 004 straalmotor ontwerp in die enjin se neuskegel versteek was, en in wese as 'n baanbrekersvoorbeeld van 'n HKE vir die aanskakeling van 'n straalmotor gefunksioneer het. 'n Opening in die verste gedeelte van die neus van die keël het 'n handtrekhandvatsel bevat wat die suierenjin aangeskakel het, wat weer op sy beurt die kompressor gedraai het. Twee vonkproptoegangspoorte was in die Jumo 004 se neuskeël om die Riedel-eenheid se silinders in situ te diens, vir onderhoudsdoeleindes. Twee klein tenks met vooraf gemengde petrol/oliebrandstof vir die Riedel is in die ringvormige inlaat aangebring. Die enjin is beskou as 'n ontwerp met 'n uiters kort slag (boor/slag: 70 mm/35 mm = 2:1) sodat dit binne die neuskeël van straalmotors soos die Jumo 004 kon pas. Vir reduksie het dit 'n geïntegreerde planeetrat gehad. Dit is deur Victoria in Neurenberg vervaardig en het as 'n meganiese HKE-tipe aansitter gedien vir al drie Duitse straalenjinontwerpe wat dit tot ten minste die prototipe-stadium voor Mei 1945 gemaak het – die Junkers Jumo 004, die BMW 003 (wat uniek 'n elektriese aansitter vir die Riedel HKE gebruik),<ref>{{cite web |url=http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |title=Design Analysis of BMW 003 Turbojet - "Starting the Engine" |last1=Schulte |first1=Rudolph C. |date=1946 |website=legendsintheirowntime.com |publisher=United States Army Air Force - Turbojet and Gas Turbine Developments, HQ, AAF |access-date=September 3, 2016 |quote=Die aanskakelprosedure is soos volg: Die enjin word aangeskakel deur die elektriese aansitskakelaar te druk/gooi, hierna word die ontsteking van die turbostraal en die ontsteking en elektriese aansitmotor van die Riedel-enjin aangeskakel (hierdie enjin kan ook handmatig aangesit word deur 'n kabel te trek). Nadat die Riedel-eenheid 'n spoed van ongeveer 300 opm bereik het, skakel dit outomaties die kompressors van die turbostraal in. Teen ongeveer 800 opm van die aansitmotor word die aansitbrandstofpomp aangeskakel, en teen 1 200 opm word die hoofbrandstof (J-2) aangeskakel. Die aansitmotor word aangeskakel gehou totdat die turbostraal 2 000 opm bereik, waarteen die aansitmotor en aansitbrandstof afgeskakel word, en die turbostraal versnel vinnig tot 'n nominale spoed van 9 500 opm op die J-2-brandstof. |archive-date=September 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929074301/http://legendsintheirowntime.com/LiTOT/Content/1946/Av_4603_DA_BMW003.html |url-status=dead }}</ref> en die prototipes (19 gebou) van die meer gevorderde Heinkel HeS 011-enjin, wat dit net bokant die inlaatkanaal in die Heinkel-vervaardigde plaatmetaal van die enjin se gondelneus gemonteer het.<ref>Gunston 1997, p. 141.</ref> Die [[Boeing 727]] in 1963 was die eerste stralervliegtuig wat 'n gasturbine-HKE gehad het, wat dit toegelaat het om by kleiner lughawens te werk, onafhanklik van grondfasiliteite. Die HKE kan op baie moderne passasiersvliegtuie geïdentifiseer word deur 'n uitlaatpyp aan die vliegtuig se stert.<ref>{{cite news|last=Vanhoenacker|first=Mark|title=What is that hole in the tail of an airplane?|url=http://www.slate.com/blogs/the_eye/2015/02/05/what_s_that_thing_unveils_the_mystery_of_that_hole_on_the_tail_of_the_airplane.html|access-date=20 October 2016|work=Slate (tydskrif)|date=5 February 2015}}</ref> === Afdelings === 'n Tipiese gasturbine-HKE vir kommersiële vervoervliegtuie bestaan ​​uit drie hoofafdelings: ==== Kragafdeling ==== Die kragafdeling is die gasgenerator-gedeelte van die enjin en produseer al die askrag vir die HKE.<ref name="aertecsolutions.com">{{Cite web|url=http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en|title=The APU and its benefits {{!}} AERTEC Solutions|website=www.aertecsolutions.com|date=10 May 2015 |language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620124922/http://www.aertecsolutions.com/2015/05/11/the-apu-and-its-benefits/?lang=en}}</ref> In hierdie gedeelte van die enjin word lug saamgepers, met brandstof gemeng en aangesteek om warm en uitsittende gasse te skep. Hierdie gas is hoogs energiek en word gebruik om die turbine te draai, wat weer ander dele van die enjin aandryf, soos hulpratkaste, pompe en elektriese kragopwekkers.<ref>{{Cite web |title=Turbojet Engines |url=https://www.grc.nasa.gov/www/K-12/airplane/aturbj.html |access-date=2022-03-20 |website=www.grc.nasa.gov}}</ref> ==== Laskompressor afdeling ==== Die laskompressor is gewoonlik 'n as-gemonteerde kompressor wat pneumatiese krag vir die vliegtuig verskaf, hoewel sommige HKE's afblaaslug uit die kragseksiekompressor onttrek. Daar is twee geaktiveerde toestelle om die lugvloei te help beheer: die inlaatgidsskoepe wat die lugvloei na die laskompressor reguleer en die stuwingsbeheerklep wat stabiele of stuwingsvrye werking van die turbomasjien handhaaf.<ref name="aertecsolutions.com"/> ==== Ratkas afdeling ==== Die ratkas dra krag oor vanaf die hoofas van die enjin na 'n olieverkoelde kragopwekker vir elektriese krag. Binne die ratkas word krag ook oorgedra na enjinbykomstighede soos die brandstofbeheereenheid, die smeermodule en verkoelingswaaier. Daar is ook 'n aansittermotor wat deur die ratstelsel gekoppel is om die aansitterfunksie van die HKE te verrig. Sommige HKE-ontwerpe gebruik 'n kombinasie-aansitter/generator vir HKE-aanskakeling en elektriese kragopwekking om kompleksiteit te verminder. Op die [[Boeing 787 Dreamliner]], 'n vliegtuig wat groter afhanklikheid van sy elektriese stelsels het, lewer die HKE slegs elektrisiteit aan die vliegtuig. Die afwesigheid van 'n pneumatiese stelsel vereenvoudig die ontwerp, maar 'n hoë vraag na elektrisiteit vereis swaarder kragopwekkers.<ref name="Sinnet">{{cite web|last=Sinnet|first=Mike|title=Saving Fuel and enhancing operational efficiencies|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/articles/qtr_4_07/AERO_Q407_article2.pdf|publisher=Boeing|access-date=January 17, 2013|year=2007}}</ref><ref name="Ogando">{{cite news |url=http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 |title=Boeing's 'More Electric' 787 Dreamliner Spurs Engine Evolution: On the 787, Boeing eliminated bleed air and relied heavily on electric starter generators |publisher=[[Design News]] |date=June 4, 2007 |editor=Ogando, Joseph |access-date=September 9, 2011 |archive-date=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062451/http://www.designnews.com/document.asp?doc_id=222308 }}</ref> Aanboord vasteoksied-[[brandstofsel]] HKE's word ondersoek.<ref>{{cite journal |last=Spenser |first=Jay |date=July 2004 |title=Fuel cells in the air |journal= Boeing Frontiers |volume=3 |issue=3 |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2004/july/ts_sf7a.html}}</ref> === Vervaardigers === Die mark vir hulpkrageenhede word oorheers deur Honeywell, gevolg deur Pratt & Whitney (’n filiaal van RTX Corporation), Motorsich en ander vervaardigers soos PBS Velká Bíteš, Safran Power Units, Aerosila en Klimov. Die markaandeel van 2018 het gewissel volgens die toepassingsplatforms:<ref>{{Cite web |date=September 27, 2018 |title=Case M.8858 – Boeing/Safran/JV (Auxiliary power units), Commission decision pursuant to Article 6(1)(b) of Council, Regulation No 139/2004 and Article 57 of the Agreement on the European Economic Area |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018M8858&qid=1660219951114&from=EN |access-date=August 11, 2022 |website=[[EUR-Lex]] |publisher=European Commission |page=14}}</ref> * Groot kommersiële vliegtuie: Honeywell 70–80%, Pratt & Whitney 20–30%, ander 0–5% * Streeksvliegtuie: Pratt & Whitney 50–60%, Honeywell 40–50%, ander 0–5% * Besigheidstralers: Honeywell 90–100%, ander 0–5% * [[Helikopter]]s: Pratt & Whitney 40–50%, Motorsich 40–50%, Honeywell 5–10%, Safran Power Units 5–10%, ander 0–5% Op 4 Junie 2018 het [[Boeing]] en [[Safran]] hul 50-50-vennootskap aangekondig om HKE's te ontwerp, te bou en te onderhou na regulatoriese en antitrust-goedkeuring in die tweede helfte van 2018.<ref>{{cite press release |title= Boeing, Safran Agree to Design, Build and Service Auxiliary Power Units |date= June 4, 2018 |url=https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617115653/https://www.safran-group.com/media/boeing-safran-agree-design-build-and-service-auxiliary-power-units-20180604 |archive-date=2018-06-17 |website=Safran}}</ref> Boeing het in die vroeë 1960's etlike honderde T50/T60 klein turboas en hul afgeleides vervaardig. Safran vervaardig helikopters en sakestralers se HKE's, maar het die vervaardiging van groot HKE's gestaak sedert Labinal die APIC-gesamentlike onderneming met Sundstrand in 1996 verlaat het.<ref name="Flight5jun2018" /> 'n Joernalis van die aanlyn nuuswebwerf FlightGlobal, Stephen Trimble, het verklaar dat Boeing en Safran se vooruitgang in die mark vir HKE's 'n bedreiging vir die duopolie tussen Honeywell en Pratt & Whitney inhou.<ref>{{cite news |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/boeing-and-safran-partner-to-disrupt-apu-market-449184/ |title= Boeing and Safran partner to disrupt APU market |date= June 4, 2018 |author= Stephen Trimble |work= Flightglobal}}</ref> Honeywell het 'n 65%-aandeel van die hoofstroom-HKE-mark en is die enigste verskaffer vir die [[Airbus A350]], die [[Boeing 777]] en alle enkelgangvliegtuie: die Boeing 737 MAX, Airbus A220 (voorheen Bombardier CSeries), Comac C919, Irkut MC-21 en Airbus A320neo sedert Airbus die P&WC APS3200-opsie uitgeskakel het. P&WC eis die oorblywende 35% met die Airbus A380, Boeing 787 en Boeing 747-8 op.<ref name=Flight5jun2018>{{cite news |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/analysis-how-will-boeing-safran-venture-shake-up-ap-449234/ |title= How will Boeing-Safran venture shake up APUs? |date= June 5, 2018 |author= Stephen Trimble |work= Flightglobal}}</ref> Dit behoort ten minste 'n dekade te neem vir die Boeing/Safran-samewerking om $100 miljoen in diensinkomste te bereik. Die 2017-mark vir produksie was $800 miljoen werd (88% siviel en 12% militêr), terwyl die MRO-mark $2,4 miljard werd was, gelykop versprei tussen siviel en militêr.<ref name="Michaels">{{cite news |url= http://aviationweek.com/commercial-aviation/opinion-why-boeing-diving-apu-production |title= Opinion: Why Is Boeing Diving Into APU Production? |date= June 27, 2018 |author= Kevin Michaels |work= Aviation Week & Space Technology}}</ref> == Ruimtetuie == Die [[ruimtependeltuig]] se HKE's het hidrouliese druk verskaf. Die ruimtependeltuig het drie oorbodige HKE's gehad, aangedryf deur [[hidrasien]]. Hulle is slegs gebruik vir opstyg, hertoetrede en landing. Tydens die opstyging het die HKE's hidrouliese krag verskaf vir die [[Kardanophanging|kardaniese werking]] van die pendeltuig se drie enjins en die beheer van hul groot kleppe, en vir die beweging van die beheervlakke. Tydens die landing het hulle die beheervlakke geskuif, die wiele laat sak en die remme en neuswielstuur aangedryf. Landing kon met slegs een HKE in werking plaasvind.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd | archive-url = https://web.archive.org/web/20010602114515/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/reference/shutref/orbiter/hyd/ | archive-date = 2 June 2001 | title = Hydraulic System | website = spaceflight.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 8 February 2016 }}</ref>In die vroeë jare van die pendeltuig was daar probleme met die betroubaarheid van die HKE, met wanfunksies op drie van die eerste nege pendeltuigmissies.<ref group="nota">Vroeë pendeltuig HKE-falings: *STS-2 (November 1981): Tydens 'n lanseerplatform-wagtyd is hoë oliedruk in twee van die drie HKE's ontdek. Die ratkaste moes uitgespoel en filters vervang word, wat tot gevolg gehad het dat die lansering herskeduleer moes word.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-2.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-2 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }} *STS-3 (Maart 1982): Een HKE het tydens styging oorverhit en moes afgeskakel word, hoewel dit later behoorlik gefunksioneer het tydens herbetreding en landing.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-3.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-3 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}{{cite interview | title = Jack R. Lousma Edited Oral History Transcript | url=http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/LousmaJR/LousmaJR_3-15-10.htm | date=15 March 2010 | access-date=18 February 2016 | last=Lousma | first=Jack R. | subject-link=Jack R. Lousma | interviewer=Ross-Nazzal, Jennifer | work=NASA Johnson Space Center Oral History Project }} *STS-9 (November–Desember 1983): Tydens landing het twee van die drie HKE's aan die brand geslaan.{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-9.html | title = Space Shuttle Mission Archives STS-9 | website = www.nasa.gov | publisher = NASA | access-date = 18 February 2016 }}</ref> == Gepantserde voertuie == Hulpkrageenhede word in sommige tenks aangebring om elektriese krag te verskaf sonder die hoë brandstofverbruik en groot infrarooi-handtekening van die hoofenjin. Reeds in die Tweede Wêreldoorlog het die Amerikaanse M4 Sherman 'n klein, suierenjin-aangedrewe HKE gehad om die tenk se batterye te laai, 'n fasiliteit wat die [[T-34 Sowjettenk|Sowjet-vervaardigde T-34-tenk]] nie gehad het nie.<ref>{{cite web |url=https://iremember.ru/en/memoirs/tankers/dmitriy-loza/ |title=IRemember.ru WW II Memoirs |last=Loza |first=Dimitri |date=September 21, 2010 |website=iremember.ru/en |publisher=IRemember |access-date=June 13, 2017 |quote=Still one great plus of the Sherman was in the charging of its batteries. On our T-34 it was necessary to run the engine, all 500 horsepower of it, in order to charge batteries. In the crew compartment of the Sherman was an auxiliary gasoline engine, small like a motorcycle's one. Start it up and it charged the batteries. This was a big deal to us!}}</ref> Die Verenigde State se Leër se Tenkmotornavorsing-, Ontwikkelings- en Ingenieursentrum (TARDEC) het 'n 100 kg hulpkrageenheid vir die M1 Abrams-tenk ontwikkel om 'n 230 kg-battery te vervang. Die nuwe HKE sal ook meer brandstofdoeltreffend as die tenk se hoofenjin wees.<ref>{{cite web |url=http://engineeringtv.com/blogs/etv/archive/2008/07/08/tardec-auxiliary-power-unit-for-tank.aspx |title=TARDEC Auxiliary Power Unit for a tank |access-date=June 9, 2009|website=Engineeringtv.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090621011057/http://engineeringtv.com/blogs/etv/archive/2008/07/08/tardec-auxiliary-power-unit-for-tank.aspx |archivedate=June 21, 2009}}</ref> == Kommersiële voertuie == 'n Verkoelde of bevrore voedsel-semi-sleepwa of treinwa kan toegerus wees met 'n onafhanklike HKE en brandstoftenk om lae temperature vir die vrag tydens vervoer te handhaaf, sonder die behoefte aan 'n eksterne vervoer-toevoerde kragbron.<ref>{{Cite web |title=Santa Fe Types of refrigerator railway cars |url=https://sfrhms.org/files/Sandifer/Clinics/SFRD/1.htm |access-date=2026-02-16 |website=sfrhms.org}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ooida.com/EducationTools/Info/weight-exemptions.asp |title=Vehicle weight exemptions for APUs |access-date=29 Augustus 2026 |archive-date= 5 Desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205172148/http://www.ooida.com/EducationTools/Info/weight-exemptions.asp |url-status=dead }}</ref> Op sommige ouer diesel-aangedrewe toerusting is 'n klein petrolenjin (dikwels 'n "ponie-enjin" genoem) gebruik in stede van 'n elektriese motor om die hoofenjin aan te skakel. Die uitlaatpyp van die ponie-enjin was tipies so gerangskik dat dit die inlaatspruitstuk van die dieselenjin verwarm het om die aanskakeling in kouer weer te vergemaklik. Hierdie tegniek was hoofsaaklik op groot konstruksietoerusting gebruik.<ref>{{cite book|last1=Orlemann|first1=Eric |title=Caterpillar Chronicle: History of the Greatest Earthmovers|isbn=9781610605779|pages=35}}</ref><ref>{{cite web|title=Willard v. Caterpillar, Inc. (1995)|url=http://law.justia.com/cases/california/court-of-appeal/4th/40/892.html |website=Justia Law|access-date=13 December 2016}}</ref> === Brandstofselle === In onlangse jare het vragmotor- en brandstofselvervaardigers saamgespan om 'n brandstofsel-HKE te skep, te toets en te demonstreer wat byna alle emissies<ref>{{cite news|first=Christie-Joy |last=Broderick |author2=Timothy Lipman |author3=Mohammad Farshchi |author4=Nicholas Lutsey |author5=Harry Dwyer |author6=Daniel Sperling |author7=William Gouse |author8=Bruce Harris |author9=Foy King |title=Evaluation of Fuel Cell auxiliary Power Units for Heavy-Duty Diesel Trucks |year=2002 |publisher=Elsevier Sciences Ltd. |url=http://www.uctc.net/papers/587.pdf |work=Transportation Research Part D |pages=303–315 |access-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403131809/http://www.uctc.net/papers/587.pdf |archive-date=2012-04-03 }}</ref> uitskakel en dieselbrandstof meer doeltreffend gebruik.<ref name="Weissler">{{cite journal | title = Delphi truck fuel-cell APU to hit road in 2012 | journal = Vehicle Electrification | date = 2010-05-12 | first = Paul | last = Weissler| url = http://ev.sae.org/article/8222 | access-date = 2011-09-27 | quote = and Delphi says it will have a 5-kW APU on the market in 2012. }}</ref> {{Normdata}} == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{verwysings|3}} [[Kategorie:Vliegtuigonderdele]] e7as3yaajx6k6vi4xop6qnzowdy0kme 14 464729 2964634 2923559 2026-09-02T21:41:10Z JMK 649 +kat 2964634 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Stephanus Jacobus du Toit}} <!-- [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] l65o5etz9goo5ua0fa7rn58poje9e50 6 464783 2964585 2924278 2026-09-02T19:15:48Z JMK 649 weergawe 2964585 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Jacob Maré]]}} |bron= Geni.com, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Jacob_Mar%C3%A9.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1870 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Jacob Maré.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Mense in die Eerste Vryheidsoorlog]] 48hgu353ww5zx17we6plhn4j555i1i7 2964586 2964585 2026-09-02T19:16:37Z JMK 649 Rol weergawe [[Special:Diff/2964585|2964585]] deur [[Special:Contributions/JMK|JMK]] ([[User talk:JMK|bespreek]]) terug. 2964586 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Ds [[Alexander MacKidd]], ca 1860}} |bron=[[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1924. ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika 1824 - 1924''. Kaapstad: Publikatie-kommissie van de Z.A. Bijbelvereniging, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Ds_Alexander_MacKidd.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1860 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Ds Alexander MacKidd.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 58cd2ondgjkk8m9oaf0afbx64jvd549 0 464989 2964651 2964090 2026-09-03T00:52:27Z Антивандал-эхо 211267 /* Boeke */ 2964651 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Andrei Jewgenjewitsj Goesev <br /> <small>Андрей Евгеньевич Гусев</small> |kleur = |titel = |beeld = Andrei Gusev.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Andrei Goesev in 2000 |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Gebore |1 = [[27 Oktober]] [[1952]], [[Moskou]] |opskrif2 = |2 = |opskrif3 = Beroep |3 = Joernalis, skrywer |opskrif4 = Nasionaliteit |4 = Russies |opskrif5 = Periode |5 = 1990 - tans |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = |9 = }} '''Andrei Jewgenjewitsj Goesev''' ([[Russies]]: Андрей Евгеньевич Гусев, gebore op [[27 Oktober]] [[1952]] in [[Moskou]]) is ’n Russiese skrywer, prosaskrywer, publisis en joernalis. Hy het verskeie [[roman]]s, verhale en novelles gepubliseer en was hoofredakteur en medestigter van Новая медицинская газета (Nuwe Mediese Koerant). Hy was ook voorsitter van die openbare fonds Unie van Literatore van Moskou. ==Beroepsloopbaan== Sedert 1993 is Andrei Goesev die hoofredakteur van die ''Nuwe Mediese Koerant'' (Russies: Новая медицинская газета). As joernalis het hy vir die ''Moskovsky Komsomolets''-koerant gewerk, daarna was hy 'n spesiale korrespondent vir ''Rossiyskaya Gazeta'', redakteur en aanbieder van programme by ''Die Resonance television and radio company'' (Ostankino) en redakteur van die Interfax-nuusagentskap. Sedert 2000 is Andrei Goesev Voorsitter van die Unie van Literatore van Moskou. Andrei Goesev is die skrywer van agt prosaboeke. Sy bekendste romans is "The World According to Novikoff" (2006), "Consummation in Mombasa" (2017),<ref>[http://mliterature.narod.ru/In_Mombasa_.htm Review of ''"Consummation in Mombasa"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260716174238/https://mliterature.narod.ru/In_Mombasa_.htm |date=16 Julie 2026 }} — on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2020 {{in lang|ru}}</ref><ref>[https://lady.webnice.ru/forum/viewtopic.php?t=22336 ''“Consummation in Mombasa”''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609223657/https://lady.webnice.ru/forum/viewtopic.php?t=22336 |date=9 June 2020 }} — in Lady’s Club, 2017 {{in lang|ru}}</ref><ref>[https://proza.ru/2017/07/30/28 «Консуммация в Момбасе»] by Andrei Gusev, 2017. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804015027/https://proza.ru/2017/07/30/28 |date=4 August 2020 }}</ref> "Our Wild Sex in Malindi" (2020),<ref>[http://mliterature.narod.ru/In_Malindi.htm Review of ''"Our Wild Sex in Malindi"''] on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2020</ref><ref>[https://proza.ru/2018/02/25/7 "Наш жёсткий секс в Малинди" ''(Our Wild Sex in Malindi)''] by Andrei Gusev, 2020.</ref> "The Non-Returnee" (2022).<ref>[https://mliterature.narod.ru/Remaining.htm Review of ''“Невозвращенец”'' (“The Non-Returnee”)] on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2023. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250812022732/https://mliterature.narod.ru/Remaining.htm |date=2025-08-12 }}</ref><ref>[http://samlib.ru/g/gusew_a_e/non-returnee.shtml ''“Невозвращенец”'' (“The Non-Returnee”)] by Andrei Gusev, 2022. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251009155113/https://samlib.ru/g/gusew_a_e/non-returnee.shtml |date=2025-10-09 }}</ref> In sy prosa van die 2010's en 2020's het Andrei Goesev die tema van Knegskap-Dissipline-Sadisme-Masochisme ([[BDSM]])-kultuur in Rusland ontwikkel. Onderwerpe sluit in vroulike oorheersing, [[slawerny]], erotiese straf en BDSM-fiksie.<ref>[http://proza.ru/2016/03/10/50 «Русский писатель обожает role plays» (“The Russian Writer Loves Role Plays”)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329054427/http://proza.ru/2016/03/10/50 |date=29 Maart 2016 }} — a novel by Andrei Gusev {{in lang|ru}}</ref><ref>[http://lady.webnice.ru/forum/viewtopic.php?t=21732 Повесть «Жена писателя играет в BDSM» (“The Writers’s Wife Likes BDSM”)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170215025643/http://lady.webnice.ru/forum/viewtopic.php?t=21732 |date=15 Februarie 2017 }} — in Lady's Club, 2016 {{in lang|ru}}</ref> ==Boeke== *Andrei Gusev "Presentation", kortverhale, Moskou, 1993. *Andrew E. Gusev "Mister Novelist", verhale en kortverhale, Moskou, 1994. *Andrei E. Gusev "With Chronos' Permit", verhale, film-roman, Moskou, 1995. *Andrei E. Gusev "The Russian Story", roman, Moskou, 1996. *"On the Edge of Magellanic Clouds", versameling van verhale en kortverhale, Moskou, 1998, uitgewery "Probel", {{ISBN|5-89346-012-X}}. *Andrei E. Gusev "The Painter & Eros", novel, Moskou, 2003, uitgewery "West-Consulting", {{ISBN|5-85511-011-7}}. *Andrei E. Gusev "Role Pĺays", stories, Moskou, 2003, uitgewery "West-Consulting". *Andrei E. Gusev "The World According to Novikoff", roman, Moskou, 2006, uitgewery "West-Consulting", {{ISBN|978-5-903321-02-5}}.<ref>{{Cite web |url=http://bvi.rusf.ru/fwho/0421.htm/ |title=Фантастика: кто есть кто |access-date=24 Februarie 2017 |archive-date=17 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317212646/http://bvi.rusf.ru/fwho/0421.htm/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www-lat.rusf.ru/fc/d0210.htm |title=Памятные даты российской фантастики, октябрь 2002 (27 октября) |access-date=24 Februarie 2017 |archive-date=17 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317224416/http://www-lat.rusf.ru/fc/d0210.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://nmgazette.narod.ru/100years.htm |title=Сто лет со дня рождения |access-date=24 February 2017 |archive-date=3 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303180818/http://nmgazette.narod.ru/100years.htm |url-status=live }}</ref> ==Persoonlike lewe== Andrei Goesev woon in Moskou. Hy was twee keer getroud en twee keer geskei. Sy eerste vrou, Nina Goeseva (gebore van Odnoletko), het as verpleegster gewerk; sy tweede vrou, Ivetta Sarkisyan, is 'n filosoof (literêre kritikus) van opleiding. Hy het twee dogters.<ref name="Rodovid">{{Cite web |url=https://en.rodovid.org/wk/Person:1166195 |title=Andrei E. Gusev in Rodovid |access-date=5 November 2020 |archive-date=19 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119230740/https://en.rodovid.org/wk/Person:1166195 |url-status=live }}</ref> Sy stokperdjie is [[byeboerdery]]. <br> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gusev, Andrei}} [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Russiese skrywers]] [[Kategorie:Russiese joernaliste]] j5st62ft4iu9e1ua5hjgis6k98mbuha 3 465030 2964681 2926142 2026-09-03T06:08:16Z KgetsiYaMasepa 185402 /* Jan-Willem Breure */ Antwoord 2964681 wikitext text/x-wiki == Jan-Willem Breure == {{ping|KgetsiYaMasepa}} you 2nd paragraph is in English. Please translate. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 18 Augustus 2026 (UTC) :Dagse. :Jammer, ek het jou boodskap laat gesien. Ek voel sleg daaroor dat jy besluit het om die artikel te verwyder sonder enige rede of sonder om my 'n kans te gee om daaraan te werk. Is dit regverdig? [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:08, 3 September 2026 (UTC) 4g9l3ckb81ismqi81rf74gbwb5yjlo9 2964683 2964681 2026-09-03T06:10:48Z Oesjaar 7467 Antwoord. 2964683 wikitext text/x-wiki == Jan-Willem Breure == {{ping|KgetsiYaMasepa}} you 2nd paragraph is in English. Please translate. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 18 Augustus 2026 (UTC) :Dagse. :Jammer, ek het jou boodskap laat gesien. Ek voel sleg daaroor dat jy besluit het om die artikel te verwyder sonder enige rede of sonder om my 'n kans te gee om daaraan te werk. Is dit regverdig? [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:08, 3 September 2026 (UTC) :: Hierdie artikel is al voorheen verskeie kere geskrap, vir goeie redes. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:10, 3 September 2026 (UTC) 5ouw6ixauomktyfvpamalkfu99nokf7 2964685 2964683 2026-09-03T06:20:02Z KgetsiYaMasepa 185402 /* Jan-Willem Breure */ Antwoord 2964685 wikitext text/x-wiki == Jan-Willem Breure == {{ping|KgetsiYaMasepa}} you 2nd paragraph is in English. Please translate. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 18 Augustus 2026 (UTC) :Dagse. :Jammer, ek het jou boodskap laat gesien. Ek voel sleg daaroor dat jy besluit het om die artikel te verwyder sonder enige rede of sonder om my 'n kans te gee om daaraan te werk. Is dit regverdig? [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:08, 3 September 2026 (UTC) :: Hierdie artikel is al voorheen verskeie kere geskrap, vir goeie redes. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:10, 3 September 2026 (UTC) :::Watter goeie redes, as ek mag vra? Dat dit nie ensiklopedies is nie? Of dat die onderwerp nie noemenswaardig is nie? Wees redelik. [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:20, 3 September 2026 (UTC) pic2exeywofuohrzu2u4zfnse59lhmq 2964687 2964685 2026-09-03T06:30:01Z Oesjaar 7467 Antwoord. 2964687 wikitext text/x-wiki == Jan-Willem Breure == {{ping|KgetsiYaMasepa}} you 2nd paragraph is in English. Please translate. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 18 Augustus 2026 (UTC) :Dagse. :Jammer, ek het jou boodskap laat gesien. Ek voel sleg daaroor dat jy besluit het om die artikel te verwyder sonder enige rede of sonder om my 'n kans te gee om daaraan te werk. Is dit regverdig? [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:08, 3 September 2026 (UTC) :: Hierdie artikel is al voorheen verskeie kere geskrap, vir goeie redes. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:10, 3 September 2026 (UTC) :::Watter goeie redes, as ek mag vra? Dat dit nie ensiklopedies is nie? Of dat die onderwerp nie noemenswaardig is nie? Wees redelik. [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:20, 3 September 2026 (UTC) : Ek is bly jy noem redelikheid. Kan jy asb. jou gebruikersblad na Afrikaans vertaal sodat ons dit kan verstaan. Hierdie is immers 'n Afrikaanse Wikipedia en ons respekteer die taal van die Wikipedia. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:29, 3 September 2026 (UTC) 1xwmqzhixs1bq446rtaw1yeybs18h3v 2964691 2964687 2026-09-03T06:52:29Z KgetsiYaMasepa 185402 /* Jan-Willem Breure */ Antwoord 2964691 wikitext text/x-wiki == Jan-Willem Breure == {{ping|KgetsiYaMasepa}} you 2nd paragraph is in English. Please translate. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 18 Augustus 2026 (UTC) :Dagse. :Jammer, ek het jou boodskap laat gesien. Ek voel sleg daaroor dat jy besluit het om die artikel te verwyder sonder enige rede of sonder om my 'n kans te gee om daaraan te werk. Is dit regverdig? [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:08, 3 September 2026 (UTC) :: Hierdie artikel is al voorheen verskeie kere geskrap, vir goeie redes. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:10, 3 September 2026 (UTC) :::Watter goeie redes, as ek mag vra? Dat dit nie ensiklopedies is nie? Of dat die onderwerp nie noemenswaardig is nie? Wees redelik. [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:20, 3 September 2026 (UTC) : Ek is bly jy noem redelikheid. Kan jy asb. jou gebruikersblad na Afrikaans vertaal sodat ons dit kan verstaan. Hierdie is immers 'n Afrikaanse Wikipedia en ons respekteer die taal van die Wikipedia. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:29, 3 September 2026 (UTC) ::My bynaam het niks met hierdie bespreking of my bydraes te doen nie. Ek respekteer die taal sowel as ander mense. Ek is 'n Suid-Afrikaner wat in ongeveer agt tale kan praat en skryf. Jy behoort dit as 'n groot voordeel te beskou vir die uitbrei of vertaal van talle artikels. Maar baie dankie! Groete. [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:52, 3 September 2026 (UTC) 5nt671nek8pluyukiui8k8z5x4wbrby 2964722 2964691 2026-09-03T08:46:01Z Dumbassman 62009 /* Jan-Willem Breure */ Antwoord 2964722 wikitext text/x-wiki == Jan-Willem Breure == {{ping|KgetsiYaMasepa}} you 2nd paragraph is in English. Please translate. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:34, 18 Augustus 2026 (UTC) :Dagse. :Jammer, ek het jou boodskap laat gesien. Ek voel sleg daaroor dat jy besluit het om die artikel te verwyder sonder enige rede of sonder om my 'n kans te gee om daaraan te werk. Is dit regverdig? [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:08, 3 September 2026 (UTC) :: Hierdie artikel is al voorheen verskeie kere geskrap, vir goeie redes. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:10, 3 September 2026 (UTC) :::Watter goeie redes, as ek mag vra? Dat dit nie ensiklopedies is nie? Of dat die onderwerp nie noemenswaardig is nie? Wees redelik. [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:20, 3 September 2026 (UTC) : Ek is bly jy noem redelikheid. Kan jy asb. jou gebruikersblad na Afrikaans vertaal sodat ons dit kan verstaan. Hierdie is immers 'n Afrikaanse Wikipedia en ons respekteer die taal van die Wikipedia. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:29, 3 September 2026 (UTC) ::My bynaam het niks met hierdie bespreking of my bydraes te doen nie. Ek respekteer die taal sowel as ander mense. Ek is 'n Suid-Afrikaner wat in ongeveer agt tale kan praat en skryf. Jy behoort dit as 'n groot voordeel te beskou vir die uitbrei of vertaal van talle artikels. Maar baie dankie! Groete. [[Gebruiker:KgetsiYaMasepa|KgetsiYaMasepa]] ([[Gebruikerbespreking:KgetsiYaMasepa|kontak]]) 06:52, 3 September 2026 (UTC) :::Ignoreer vir Oesjaar. Hulle is vol stront. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:46, 3 September 2026 (UTC) fj7tozf5w4zwok3arbxev55s7o5nz21 0 465037 2964620 2926348 2026-09-02T21:19:19Z Jcb 223 2964620 wikitext text/x-wiki ’n '''Gesonde leefstyl''' is baie belangrik vir ’n persoon se fisiese en geestelike welstand. Dit beteken dat ’n mens goeie keuses maak wat jou liggaam en verstand gesond hou. ’n Gesonde leefstyl bestaan onder andere uit gesonde eetgewoontes, gereelde oefening, genoeg slaap en die vermyding van skadelike gewoontes.<ref>{{Cite journal |last=Farhud |first=Dariush D. |date=2015-11 |title=Impact of Lifestyle on Health |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4703222/ |journal=Iranian Journal of Public Health |volume=44 |issue=11 |pages=1442–1444 |issn=2251-6085 |pmc=4703222 |pmid=26744700}}</ref> Een van die belangrikste dele van ’n gesonde leefstyl is om gebalanseerd te eet. ’n Mens behoort ’n verskeidenheid vrugte, groente, volgraanprodukte, proteïene en genoeg water in te neem. Dit is ook belangrik om minder suiker, sout en vetterige kosse te gebruik. Gesonde kos gee die liggaam die nodige energie en voedingstowwe om goed te funksioneer.<ref name="har">{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/healthbeat/healthy-lifestyle-habits|title=Healthy lifestyle habits|date=2023-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-08-18}}</ref> Gereelde oefening speel ook ’n belangrike rol. Aktiwiteite soos stap, hardloop, fietsry of sport help om die liggaam sterk en fiks te hou. Oefening kan ook stres verminder en ’n mens se gemoed verbeter. Dit is nie altyd nodig om ingewikkelde oefeninge te doen nie; selfs ’n daaglikse stap kan ’n verskil maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-lifestyle|title=Healthy Lifestyle|website=www.heart.org|language=en|access-date=2026-08-18}}</ref> Genoeg rus en slaap is net so belangrik. Wanneer ’n mens genoeg slaap, kry die liggaam tyd om te herstel en die verstand kan beter funksioneer. Dit help ook met konsentrasie en produktiwiteit. Verder behoort mense skadelike gewoontes, soos rook en oormatige alkoholgebruik, te vermy omdat dit ernstige gevolge vir hul gesondheid kan hê.<ref>{{Cite web|url=https://www.ucsfhealth.org/health-articles/tips-for-staying-healthy|title=Tips for Staying Healthy|website=ucsfhealth.org|language=en|access-date=2026-08-18}}</ref> Ten slotte is ’n gesonde leefstyl ’n belegging in ’n mens se toekoms. Klein, positiewe veranderinge in ons daaglikse gewoontes kan ’n groot verskil aan ons gesondheid maak. Deur gesond te eet, gereeld te oefen, genoeg te slaap en na ons geestelike welstand om te sien, kan ons ’n gesonder en gelukkiger lewe lei.<ref name="har" /> ==Verwysings== {{verwysings}} cui9yvffxn067nuy3gvdqa2rrkoslr9 0 465067 2964629 2927468 2026-09-02T21:36:56Z Jcb 223 2964629 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} '''Hertoginnaartappels''' ({{Langx|fr|pommes de terre duchesse}}) bestaan uit 'n fynst stampketel of fyngedrukte van aartappelmoes, [[Eier (voedsel)|eiergeel]] en botter, hierdie mengsel word met 'n spuitsak uitgedruk of met die hand in verskillende vorms gevorm word wat dan in 'n hoëtemperatuuroond gebak word tot goudbruin.<ref name="Cooks">{{Cite web|url=http://www.cookscountry.com/recipes/Duchess-Potatoes/21090/|title="Duchess Potatoes"|website=Cook's Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620094716/http://www.cookscountry.com/recipes/Duchess-Potatoes/21090/|archive-date=20 June 2012}}</ref> Dit word tipies soortgelyk aan kapokaartappels met sout, peper en [[neutmuskaat]] gegeur.<ref name="Cooks" /> Dit is 'n klassieke gereg in die [[Franse kookkuns]] wat reeds in historiese Franse kookboeke verskyn. Die eerste bekende resep vir die gereg is in 1746 in ''La Nouvelle Cuisinière Bourgeoise'' gepubliseer.<ref name="Saveur">{{Cite news|location=}}</ref> Die uitdrukking ''à la duchesse'' het in [[Franse kookkuns|die Franse kookkuns]] 'n benaming geword vir enige dis wat 'n mengsel van aartappelmoes en eiergeel bevat.<ref name="Saveur" /> Resepte vir hertoginnaartappels verskyn reedsl sedert ten minste 1878 in Amerikaanse kookboeke gepubliseer. <ref>{{Cite book |last=Shute |first=T. S. |author-link= |url=https://books.google.com/books?id=qG4EAAAAYAAJ&dq=duchess+potatoes&pg=PR25 |title=The American Housewife Cook Book: Parts I & II |date=1878 |publisher=George T. Lewis and Menzies Company |isbn=9780486291963 |edition= |series= |volume= |location=Philadelphia |pages=301 |language= |doi= |id= |quote=}}</ref> In haar 1896-kookboek het Fannie Farmer die kreatiewe moontlikheid van hertoginnaartappels soos volg beskryf: "Vorm,dit met 'n spuitsaak en - tuit in mandjies, piramides, krone, blare, rose, ensovoorts. Verf oor met geklitste eier verdun met een teelepel water, en bruin in 'n warm oond." <ref>{{Cite book |last=Farmer |first=Fannie Merritt |author-link=Fannie Farmer |url= |title=Boston Cooking-School Cook Book |date=1896 |publisher=[[Boston Cooking School]] |isbn= |edition= |series= |volume= |location= |pages=279 |language= |doi= |id= |quote=}}</ref> In 1902 het die Boston Cooking School 'n resep vir die hertogin aartappels in hul tydskrif gepubliseer.<ref>{{Cite book |last=Hill |first=Janet McKenzie |author-link= |url=https://books.google.com/books?id=oe7NAAAAMAAJ&dq=Duchess+potatoes&pg=PA334 |title=The Boston Cooking School Magazine of Culinary Science and Domestic Economics |date=1902 |publisher=[[Boston Cooking School]] |isbn= |edition= |series= |volume=2 |location= |pages=334 |language= |doi= |id= |quote=}}</ref> Die Franse kookboekskrywer [[Auguste Escoffier]] het duchesse-aartappels beskryf in sy invloedryke kookboek ''Le Guide Culinaire'', wat die eerste keer in 1903 verskyn het. <ref>{{Cite book |last=Escoffier |first=Auguste |author-link=Auguste Escoffier |url=https://books.google.com/books?id=OO7NVyLhiSYC&dq=duchess+potatoes+Auguste+Escoffier&pg=PA688 |title=The Escoffier Cook Book: A Guide to the Fine Art of Cookery |date=1976 |publisher=[[Crown Publishing Group]] |isbn=9780517506622 |edition= |series= |volume= |location= |pages=688 |language= |doi= |id= |quote=}}</ref> Tydens die [[Groot Depressie]] het die Amerikaanse federale regering saam met 'n dosyn staatslandbou-agentskappe gewerk om aartappelteling te verbeter. Die Amerikaanse Buro vir Huishoudkunde het verbruikers aangemoedig om minder bekende aartappeldisse, soos hertoginnaartappels, te probeer. [[Tweede Wêreldoorlog|Die Tweede Wêreldoorlog]] het tot plaaslike voedseltekorte in die VSA gelei, veral van botter, vleis en blikkieskos. In Januarie 1943 het die eerste dame [[Eleanor Roosevelt]] spyskaarte bekendgestel vir nege gesinsetes wat in die [[Withuis]] bedien is. Een van die etes het vleisbrood en hertoginnaartappels ingesluit. In 1949 het die ''New York Times'' hertoginnaartappels rondom oondbraaihoender of vis as 'n stylvolle maar goedkoop alternatief vir beesvleis bemark. Toe Craig Claiborne in 1954 agtste in sy klas aan die École hôtelière de Lausanne gegradueer het, het sy eindeksamen die bereiding van vis in witwyn, met velouté-sous, hollandaise-sous en hertoginnaartapels, behels. In September 1959 het die Amerikaanse president [[Dwight D. Eisenhower|Dwight Eisenhower]] 'n beraad met die Sowjet-premier [[Nikita Chroesjtsjof|Nikita Khrushchev]] in [[Camp David]] gehou. Die ete het primarib en gebakte rooisnapper ingesluit met Duchess-aartappels was onder die bykosse. Toe [[Mohammad Reza Pahlavi]], die [[Lys van monarge van Persië|sjah van Iran]], Washington, DC, in April 1962 besoek het, het hy 'n sesgang-dinee vir president [[John F. Kennedy]] by die Iranse ambassade aangebied. Die hoofgereg was fasan, en hertoginnaartappels het ook deel van die maaltyd. In Junie 1966 het [[Faisal van Saoedi-Arabië|koning Faisal]] van [[Saoedi-Arabië]] Washington, DC besoek. President [[Lyndon B. Johnson|Lyndon Johnson]] het 'n staatsdinee by die Withuis gereel, en die spyskaart amandeltongfilet,braailende en hertoginnaartappels ingesluit het. ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Franse kookkuns]] tu9f069yefwpifvwr16go2uxas6a4im 0 465075 2964626 2927345 2026-09-02T21:25:53Z Jcb 223 2964626 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Charters Towers Fun Run - Healthy Lifestyle Festival.jpg|links|duimnael]] Stede is plekke waar baie mense woon, werk en studeer. As gevolg van die groot aantal mense en voertuie word stede egter dikwels met besoedeling, verkeersopeenhopings en baie afval geassosieer. ’n Groen leefstyl kan help om hierdie probleme te verminder. Dit beteken dat mense bewuste keuses maak om die omgewing te beskerm en natuurlike hulpbronne te spaar.<ref>{{Cite web|url=https://greenly.earth/en-gb/blog/company-guide/what-is-green-living|title=What is Green Living? - Greenly|website=greenly.earth|language=en-gb|access-date=2026-08-19}}</ref> Een manier om ’n groen leefstyl in die stad te bevorder, is deur openbare vervoer, stap en fietsry te gebruik. Wanneer minder mense alleen in motors ry, word minder skadelike gasse in die lug vrygestel. Dit help om lugbesoedeling te verminder en maak die stad ’n gesonder plek om te woon.<ref>{{Cite web|url=https://airly.org/en/the-benefits-of-eco-friendly-living-for-you-and-the-environment/|title=Eco-Friendly Lifestyle: Importance of Eco-Friendly Environment {{!}} Airly|website=airly.org|language=en|access-date=2026-08-19}}</ref> Herwinning is ook ’n belangrike deel van ’n groen leefstyl. Mense kan papier, plastiek, glas en blikkies skei en herwin in plaas daarvan om alles saam met gewone afval weg te gooi. Dit verminder die hoeveelheid afval wat op stortingsterreine beland en help om waardevolle hulpbronne te bespaar.<ref name="lin">{{Cite journal |last=Lin |first=Yu |last2=Hong-Wen |first2=Lin |date=2015-01-26 |title=The Benefits and Values of Green Lifestyle Consumers |url=https://www.researchgate.net/publication/276318911_The_Benefits_and_Values_of_Green_Lifestyle_Consumers |journal=International Journal of Marketing Studies |volume=7 |pages=24–24 |doi=10.5539/ijms.v7n1p24}}</ref> Daarbenewens kan inwoners energie en water bespaar deur eenvoudige veranderinge aan te bring. Ligte en elektroniese toestelle moet afgeskakel word wanneer dit nie gebruik word nie, terwyl water nie onnodig vermors moet word nie. Die aanplant van bome en die skep van klein tuine kan ook help om meer groen ruimtes in stede te skep.<ref>{{Cite web|url=https://ecobnb.com/blog/2024/10/living-green-easy-steps-sustainable-lifestyle-students/|title=Living Green: Easy Steps to a Sustainable Lifestyle for Students|last=Ecobnb|date=2024-10-01|website=Ecobnb|language=en-US|access-date=2026-08-19}}</ref> ’n Groen leefstyl gaan dus nie net oor groot veranderinge nie, maar ook oor die klein keuses wat mense elke dag maak. As stadsbewoners saamwerk om minder afval te produseer, energie en water te bespaar en meer omgewingsvriendelike vervoer te gebruik, kan hulle ’n groot verskil maak. ’n Groen stad is nie net beter vir die omgewing nie, maar ook vir die gesondheid en lewensgehalte van die mense wat daarin woon.<ref name="lin" /> ==Verwysings== {{verwysings}} mq0gwakf8405p7wxrupdts7c1aqgbli 1 465109 2964644 2964374 2026-09-02T21:53:54Z Антивандал-эхо 211267 /* About writing the writer's last name in the "Boeke" section of the article */ 2964644 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == About writing the writer's last name in the "Boeke" section of the article == On the covers of the writer's published books his name is indicated as "Андрей Гусев" and as "Andrei Gusev". It is "Gusev" that is printed. I think that in the '''"Boeke" section''', we should indicate the author's last name as it is printed on the books covers: Андрей Гусев or Andrei Gusev. [[Gebruiker:Amanich7|Amanich7]] ([[Gebruikerbespreking:Amanich7|kontak]]) 21:33, 23 Augustus 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Amanich7|Amanich7]] doesn't it make more sense to transliterate both the author's name and the title of the books? Instead of having the English titles and the English transliteration of his name. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:37, 23 Augustus 2026 (UTC) ::I cannot translate the titles of books from Russian. It's very difficult. In addition, the titles of the books are indicated in two languages (Russian and English), as well as the author's surname (Gusev). They were printed by publishers right on the covers. [[Gebruiker:Amanich7|Amanich7]] ([[Gebruikerbespreking:Amanich7|kontak]]) 21:56, 23 Augustus 2026 (UTC) :::I think we need an expert like @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] her but he seems to be having trouble logging in so I don't know how we can ping him. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] weet jy wie ons kan vra? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 22:07, 23 Augustus 2026 (UTC) ::::Ek is terug! Ek sou se omdat die artikel in Afrikaans oor hom gaan, moet sy naam in Afrikaans (Goesef) wees, soos Tsjechof. Die Engelse spelling is Gusev en die Nederlandse spelling Goesev.[[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 13:58, 25 Augustus 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] wat van die titels van die boeke? Moet dit ook getranslitereer word of moet ons die Engelse transliterasies net so gebruik? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:37, 25 Augustus 2026 (UTC) {{uitkeep}} As die boek se naam in Engels is, kan jy die naam in Engels los; as dit in Russies is, moet jy dit liefs in Afrikaans translitereer as jy kan, en sy naam ook in Afrikaans gee. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:54, 25 Augustus 2026 (UTC) *In the "Boeke" section, the author's first and last name should be written as indicated in the book (on the cover, or rather, in the book's output data). In this case, it will be "Andrei E. Gusev." And other variant it's possibly to skip the first and last name of the author in this section. - [[Gebruiker:Антивандал-эхо|Антивандал-эхо]] ([[Gebruikerbespreking:Антивандал-эхо|kontak]]) 18:32, 1 September 2026 (UTC) :*There are no objections. Then I'll make an edit to the "Boeke" section. - [[Gebruiker:Антивандал-эхо|Антивандал-эхо]] ([[Gebruikerbespreking:Антивандал-эхо|kontak]]) 21:53, 2 September 2026 (UTC) pc5vteclhjlvf5rjbg4oywp1umr7fa1 0 468512 2964519 2964454 2026-09-02T14:47:19Z Oesjaar 7467 /* Bibliografie */ Skakel 2964519 wikitext text/x-wiki Die '''Lombard Bank''' was die eerste bank in Suid-Afrika. Teen die einde van die [[VOC]] se bestaan het dit met die maatskappy finansieel nie goed gegaan nie. Die VOC stuur in 1792 twee van sy hoë amptenare, [[Simon Hendrik Frijkenius]] en [[Sebastiaan Cornelis Nederburgh]] na de Kaap met die opdrag om die firma se uitgawes te verminder en die inkomste te vermeerder. Om te besuinig is besluit om geen verdere boupojekte aan te pak, baie van die slawe in besit van die Kompanjie te verkoop, om daadwerklik teen smokkelhandel op te tree, agterstallige [[belasting]] in te vorder en sekere nuwe belastings te hef. Om veral die boere te help is die Lombard Bank, ook bekend as die '''Bank van Leening''', in Maart 1793 gestig om krediet te verskaf met die leners se grond, huis en ander bates as sekuriteit. Soos die behoefte aan krediet toegeneem het, is nog meer papiergeld in omloop gebring. So is gehoop om die handel tussen die koloniste aan te moedig en meer belasting ingevorder kon word. Die gevolg was egter dat die waarde van die [[ryksdaalder]] verder gedaal het. Aan die einde van die VOC se bewind was daar note ter waarde van 1291276 ryksdaalders in omloop waarvan die waardevermindering in 1794-5 tot soms amper 50% beloop het. Die hoeveelheid geld wat die bank beskikbaar gestel het, was nie voldoende om aan die behoeftes van die inwoners te voldoen nie. Boonop was die administrasie van die bank swak. Toe [[Du Pré Alexander, graaf van Caledon]] die beheer aan die Kaap oorneem, het hy die sake van die bank deeglik laat ondersoek en volg in 1808 'n ingrypende reorganisasie. Die gevolg hiervan was dat die plaaslike [[ekonomie]] op 'n gesonde grondslag geplaas is. Die bank is in 1842 gesluit. ==Bibliografie== *[[Fransjohan Pretorius|Pretorius, Fransjohan]] (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika. Van voortye tot vandag. Kaapstad: Tafelberg, 2012. ISBN 978-0-624-05466-5 [[Kategorie:Suid-Afrikaanse banke]] 4zhgnc708oc3hnik54ueh0nwluw8y82 0 468523 2964502 2964498 2026-09-02T12:02:44Z Sobaka 328 Beeld 2964502 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Swazi Warriors.jpg|duimnael|Swazi-krygers dans tydens die Incwala.]] '''Incwala''' ([[Swazi]]: [iᵑǀwala]) is die hoofritueel van koningskap in die [[Eswatini|Koninkryk Eswatini]].<ref>{{Cite web |title=Incwala Festival {{!}} The Kingdom of Eswatini (Swaziland) |url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/events/incwala-festival/ |access-date=2022-10-12 |website=The Kingdom of Eswatini |language=en-US}}</ref><ref name="SNTC">{{cite web| url=http://www.sntc.org.sz/cultural/incwala.asp| title=The Incwala or Kingship Ceremony| author=Swaziland National Trust Commission| access-date=2013-11-15| archive-date=2006-04-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20060426092419/http://www.sntc.org.sz/cultural/incwala.asp| url-status=live}}</ref> Dit is 'n nasionale gebeurtenis wat plaasvind tydens die somersonstilstand.<ref name="siyinqaba">{{cite journal|last=Siyinqaba|date=1984|title=The Swazi Monarchy|journal=Africa Insight|volume=14|issue=1|pages=14–16|url=http://reference.sabinet.co.za/webx/access/journal_archive/02562804/241.pdf}}</ref> Die hoofdeelnemer aan incwala is die Koning van Eswatini; wanneer daar geen koning is nie, is daar geen Incwala nie.<ref name=Kgsh1>{{cite journal| title=A ritual of kingship among the Swazi| author=Hilda Kuper| journal=Journal of the International African Institute|volume=14|number=5| year=1944}}</ref> Incwala vind plaas oor 'n tydperk van ongeveer 'n maand, beginnend met die klein incwala, incwala lencane, en kulminerend in die groot incwala, incwala lenkhulu. 'n Aantal aktiwiteite - soos lusekwane, kuhlamahlama en umdvutjulwa - merk die sleutelgebeurtenisse van hierdie eeue oue tradisie. Anders as Ummemo wat deur plaaslike opperhoofde byeengeroep word, is Incwala en Umhlanga nasionale gebeurtenisse en word onder die gesag van die Koning en die Koninginmoeder byeengeroep.<ref>[https://swazidailynews.com/archives/4862 National events attendance increase immensely], Swazi Daily News, 2025</ref> ==Hoof deelnemers== Die incwala-ritueel <ref>{{Cite web |title=Incwala Festival Explained {{!}} The Eswatini Incwala Annual Festival Explained |url=https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/ |access-date=2023-01-08 |website=Swaziland News Online |date=26 Desember 2022 |language=en-za |archive-date=2023-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113112637/https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/ |url-status=dead }}</ref> word beheer deur nasionale priesters bekend as Bemanti (mense van die water), of Belwandle (mense van die see), omdat hulle rivier- en seewater haal om die Koning te versterk. Die leier van hierdie mans is 'n hoof van die Ndwandwe-clan wat bygestaan word deur ander manlike familielede. Nog 'n leier is van die Ndwandwe-clan van die Elwandle-koninklike dorp. Hierdie mans gaan haal water en kruies onderskeidelik in die land se riviere en die see. Die ander belangrike individue is tinsila (kunsmatige bloedbroers van die koning), en veral die linkerhandse insila, wat die Koning deur die hele opvoering skadu. Aan die ander kant is die prinse en erflike opperhoofde wat nie aan die koninklike (Dlamini) clan behoort nie, nooit in noue kontak met hom nie. Die prinse moet egter teenwoordig wees, maar hulle kan nie die heiligdom op die kritieke oomblik van die ritueel binnegaan nie. Sekere opperhoofde, behalwe Dlamini, mag nie die Incwala bywoon nie, want hulle is so magtig dat hul persoonlikheid dié van die Koning kan beveg en hom kan benadeel. Deur hul uitsluiting aanvaar hulle die oppergesag van die Dlamini en toon hul relatiewe onafhanklikheid in hul eie plaaslike seremonies. Sommige van hul onderdane moet egter bywoon. Laastens speel die regimente, die gewone manskappe van die nasie, 'n belangrike rol in die openbare seremonies en word vir die duur van die Incwala in barakke in die hoofstad gehuisves. Die gewone manskappe van die nasie, die meerderheid van die deelnemers, arriveer in plaaslike kontingente gelei deur hul hoof of sy verteenwoordiger. Hulle kom om koningskap te ondersteun. Die plig om die hele seremonie te organiseer, te verseker dat dit op die korrekte datum gehou word, die gereedskap voor te berei, die nodige bestanddele te verskaf en die nasie in te lig, berus by die goewerneurs van die koninklike dorpe, en die mobilisering vir elke toneel van die drama behoort aan die regimentsamptenare. ==Aktiwiteite== ===Bemanti=== In die vroegste stadium het die Bemanti met heilige voorwerpe na die see vertrek, 'n bietjie suid van [[Maputo]] in naburige [[Mosambiek]], en 'n ander groep na die riviere Lusutfu, Komanzi en Mbuluzi. Die vertrek is 'n feestelike geleentheid. Wanneer die Bemanti enige Swazi op die reis teëkom, plunder (kuhlamahlama) hulle die platteland en neem enige bier wat hulle in die hutte vind. Die boetes is baie lig: 'n speld, grasarmband, klein muntstuk of ander onbenullige goed wat met die persoon in aanraking was, kan aangebied word. Enige neiging om buitensporige boetes te hef, soos 'n nuwe hoed of baadjie, word ontmoedig. As 'n man geen klein voorwerp by hom het nie, kan hy later 'n ruil vir die eerste offer bring. Oral waar hulle gaan, word die Bemanti met die grootste respek behandel. By elke huis waar hulle slaap, word 'n dier doodgemaak en die stert om die vaartuig vasgemaak. Vir die Swazi wat in afgeleë distrikte woon, is hul besoek 'n teken dat die Incwala naby is, en opperhoofde gee dikwels geld en sorg dat die Bemanti groot bakke bier ontvang, aangesien hulle gretig is om te help om 'die werk van konings te ondersteun. ===Klein Incwala=== In hierdie geval kom die Bemanti na Ludzidzini, die koninklike hoofstad. Die Koning en die Bemanti ontmoet mekaar in die veekraal. Spesiale bier wat hulle kan gryp, is in die Koninginmoeder se omheining en in die harem (sigodlo) gebrou, en hulle dra dit na die leiers. Die teenwoordige regimente dra semi-Incwala-drag, die grasieuse mantels van beessterte hang van die skouers tot by die middel, vloeiende sterte is aan die regterarms vasgemaak, wit vere en pragtige swart pluime skyn in hul hare, hul lendebedekkings is van luiperdvel. Die kostuum lyk soos oorlogsdrag, maar by die Incwala mag mans slegs gewone stokke (imizaca, umzaca enkelvoud) dra in plaas van spiese en knuppels (alhoewel dit soms agter hul skilde versteek word). Die beperking op gevaarlike wapens is om te waak teen die moontlikheid dat gevegte kan uitbreek, aangesien die opwinding hoog loop. Die veterane sing stadig die eerste van die heilige liedere bekend as die 'handlied'. Die vroue kom deur die boonste ingang van die veestal om aan die sang en dans deel te neem. Die vrouens van die Koning staan in volgorde van senioriteit in die voorste ry teenoor die regimente. Hulle spog met nuwe sjaals en nuut geswarte rompe (tidziya meervoud). Agter hulle is die Indlovukazi, die Koninginmoeder met haar volgelinge en die mede-vroue van die oorlede Koning. Die heilige liedere van die Klein Incwala word gevolg deur 'n aantal plegtige liedere bekend as imigubho, wat ryk is aan historiese verwysings en morele voorskrifte. Imigubho word ook gesing by ander byeenkomste in die hoofstad of op die plaas van die opperhoofde. Die einde word gekenmerk deur die sing van incaba kancofula, die volkslied van die Swazi. 'n Tussentydse periode volg vir ongeveer 15 dae in verskillende koninklike wonings en imiphakatsi regoor die land waar Incwala-liedere gesing word. ===Lusekwane=== Die lusekwane merk die begin van die groot incwala. Dit is waar jong mans die lusekwane, die heilige boom, gaan haal. Die lusekwane is 'n spesie akasia wat ietwat yl groei in 'n paar gebiede in Eswatini en naby die kus. Dit groei en word van dieselfde plek (die Egundvwini-koninklike kraal naby die Bulunga-berge) gehaal en groot hoeveelhede word vir die seremonie gekap. Slegs suiwer jongmense mag die lusekwane gaan haal. Die Swazi sê inderdaad dat die boom uitdruklik gemaak is om die 'onreine' van die 'suiwer' te onderskei; 'n onderskeid wat getref word tussen mans "wat hul krag in kinders bestee het of met getroude vroue geïntrigeerd was en jongmense wat, alhoewel hulle liefdesverhoudings gehad het, geen vrou swanger gemaak het nie". Die heilige struike word gebruik om 'n heilige omheining te bou vir die hoofgebeurtenis van die koningskap. Die lusekwane word snags in die teenwoordigheid van die maan gesny en soggens na die koninklike hoofstad teruggebring. Na die terugkeer van die jong krygers, versamel hulle imbondvo, die blare van 'n struik wat naby die hoofstad groei. Die heilige omheining (inhlambelo) word gebou met die lusekwane en die imbondvo onderaan. Hierdie dag word veral gekenmerk deur die geveg van die bul genaamd ''umdvutjulwa''. Die dier moet gevang word in die hande van die jongmense wat die heilige boom gehaal het. Raadslede dryf dit saam met die ander diere om dit hanteerbaar te maak, deur die nou deur van die inhlambelo, en al die ander diere kom na 'n paar sekondes uit. Die 'suiwer' staan gespanne, gereed om toe te slaan terwyl die umdvutshulwa te voorskyn kom en dit met hul sterk jong hande slaan. Om die bul met kaal hande te gooi, is 'n kragtoets en 'n toets van reinheid. ===Groot Incwala=== Na lusekwane volg die groot dag waarop die einde van die jaar gevier word. Op hierdie dag verskyn die Koning in al sy prag, en die ambivalente houding van liefde en haat wat sy broers en sy nie-verwante onderdane teenoor hom en mekaar voel, word gedramatiseer. Slegs heilige Incwala-liedere word op hierdie dag gesing. Twee liedjies word gelyktydig gehoor, die slaapliedjie van die seuns terwyl hulle die incwambo (dele van die umdvutjulwa) in die inhlambelo dryf, en 'n gesang van haat van die mans en vroue. Teen hierdie tyd is hy sterk genoeg om die kragtigste van die nuwe seisoen se oeste te byt (luma) en daarna kan sy mense hul eie 'eerste vrugte'-ritueel uitvoer. Op hierdie dag is hy Silo, 'n naamlose wese, 'n monster van legendes. Die volgende dag is 'n dag van kubhacisa. Daar is 'n beperking op wat mense op hierdie dag kan doen, en die Koning bly afgesonder in die heilige omheining. Die regimente kan nie hande skud of aan seksuele aktiwiteite deelneem nie. Die Koning kan slegs die rituele vrouens sien. Die laaste dag van Incwala is 'n dag van suiwering waar alle materiaal wat nie meer nodig is nie, verbrand word. Onder hierdie is oorblyfsels van die undvutjulwa, die vorige jaar se kalebas (luselwa), eetgerei en boetes wat deur Bemanti tydens kuhlamahlama versamel is. Krygers en vroue gaan die veestal binne en sing en dans slegs die imigubho, aangesien alle Incwala-liedjies nou gesluit is. Terwyl die mense dans, 'weet' hulle dat reën moet val om die vlamme te blus. Maak nie saak hoe hewig die storm is nie, die mense soek nie skuiling nie, totdat hulle, deurdrenk tot op die been, uiteindelik die opvoering afrond met die incaba kancofula. Die laaste dag van die Incwala eindig met feesvieringe en feesvieringe. 'n Laaste diens moet nog vir die heersers verrig word—die onkruid uittrek van die lande. Vroeg die volgende oggend versamel die krygers in die veestal, sing gewone marsliedere en vertrek na die Koninginmoeder se grootste mielietuin. Dit neem gewoonlik 'n paar dae om hulle uit te trek, en dan dryf die regimente stadig terug na hul distrikte. Die permanente koninklike bataljon beweeg oor na die Koning se tuine en, nadat hulle dit skoongemaak het, werk hulle gewoonlik in die tuine van die koninginne. Dwarsdeur die land dien die plaaslike kontingente hul plaaslike hoofmanne en demonstreer in die volgorde van hul diens die hiërargie van hul samelewing. En oral, voordat die mense van hul kos eet, versamel die konserwatiewe hoofmanne die lede van hul plase en neem ritueel deel aan die gewasse van die nuwe seisoen; daardie hoofmanne wat belangrik genoeg was om nie die koning se Incwala by te woon nie, het 'n meer uitgebreide ritueel as die gewone mense rondom hulle. ==Groepskohesie== Incwala werk as 'n manier om groepskohesie in die Swazi-samelewing te skep. [[Sobhuza II|Koning Sobhuza II]] het geskryf dat krygers by die Incwala dans en sing en dat hulle voel dat hulle een saam is, so hulle veg nie.<ref name="mcneill">{{cite book |last1=McNeill |first1=William Hardy |title=Keeping together in time : dance and drill in human history |date=1995 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=0674502299 |pages=8 }}</ref> Hierdie effek staan bekend as "grensverlies", wat veroorsaak dat die individu in die vloei verdwyn. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tradisies]] [[Kategorie:Eswatini]] [[Kategorie:Inheemse volke van Suider-Afrika]] k72dulw89y3jgiv4p99cvf72jw6i9hg 2964503 2964502 2026-09-02T12:03:47Z Sobaka 328 /* Groot Incwala */ Beeld 2964503 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Swazi Warriors.jpg|duimnael|Swazi-krygers dans tydens die Incwala.]] '''Incwala''' ([[Swazi]]: [iᵑǀwala]) is die hoofritueel van koningskap in die [[Eswatini|Koninkryk Eswatini]].<ref>{{Cite web |title=Incwala Festival {{!}} The Kingdom of Eswatini (Swaziland) |url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/events/incwala-festival/ |access-date=2022-10-12 |website=The Kingdom of Eswatini |language=en-US}}</ref><ref name="SNTC">{{cite web| url=http://www.sntc.org.sz/cultural/incwala.asp| title=The Incwala or Kingship Ceremony| author=Swaziland National Trust Commission| access-date=2013-11-15| archive-date=2006-04-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20060426092419/http://www.sntc.org.sz/cultural/incwala.asp| url-status=live}}</ref> Dit is 'n nasionale gebeurtenis wat plaasvind tydens die somersonstilstand.<ref name="siyinqaba">{{cite journal|last=Siyinqaba|date=1984|title=The Swazi Monarchy|journal=Africa Insight|volume=14|issue=1|pages=14–16|url=http://reference.sabinet.co.za/webx/access/journal_archive/02562804/241.pdf}}</ref> Die hoofdeelnemer aan incwala is die Koning van Eswatini; wanneer daar geen koning is nie, is daar geen Incwala nie.<ref name=Kgsh1>{{cite journal| title=A ritual of kingship among the Swazi| author=Hilda Kuper| journal=Journal of the International African Institute|volume=14|number=5| year=1944}}</ref> Incwala vind plaas oor 'n tydperk van ongeveer 'n maand, beginnend met die klein incwala, incwala lencane, en kulminerend in die groot incwala, incwala lenkhulu. 'n Aantal aktiwiteite - soos lusekwane, kuhlamahlama en umdvutjulwa - merk die sleutelgebeurtenisse van hierdie eeue oue tradisie. Anders as Ummemo wat deur plaaslike opperhoofde byeengeroep word, is Incwala en Umhlanga nasionale gebeurtenisse en word onder die gesag van die Koning en die Koninginmoeder byeengeroep.<ref>[https://swazidailynews.com/archives/4862 National events attendance increase immensely], Swazi Daily News, 2025</ref> ==Hoof deelnemers== Die incwala-ritueel <ref>{{Cite web |title=Incwala Festival Explained {{!}} The Eswatini Incwala Annual Festival Explained |url=https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/ |access-date=2023-01-08 |website=Swaziland News Online |date=26 Desember 2022 |language=en-za |archive-date=2023-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113112637/https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/ |url-status=dead }}</ref> word beheer deur nasionale priesters bekend as Bemanti (mense van die water), of Belwandle (mense van die see), omdat hulle rivier- en seewater haal om die Koning te versterk. Die leier van hierdie mans is 'n hoof van die Ndwandwe-clan wat bygestaan word deur ander manlike familielede. Nog 'n leier is van die Ndwandwe-clan van die Elwandle-koninklike dorp. Hierdie mans gaan haal water en kruies onderskeidelik in die land se riviere en die see. Die ander belangrike individue is tinsila (kunsmatige bloedbroers van die koning), en veral die linkerhandse insila, wat die Koning deur die hele opvoering skadu. Aan die ander kant is die prinse en erflike opperhoofde wat nie aan die koninklike (Dlamini) clan behoort nie, nooit in noue kontak met hom nie. Die prinse moet egter teenwoordig wees, maar hulle kan nie die heiligdom op die kritieke oomblik van die ritueel binnegaan nie. Sekere opperhoofde, behalwe Dlamini, mag nie die Incwala bywoon nie, want hulle is so magtig dat hul persoonlikheid dié van die Koning kan beveg en hom kan benadeel. Deur hul uitsluiting aanvaar hulle die oppergesag van die Dlamini en toon hul relatiewe onafhanklikheid in hul eie plaaslike seremonies. Sommige van hul onderdane moet egter bywoon. Laastens speel die regimente, die gewone manskappe van die nasie, 'n belangrike rol in die openbare seremonies en word vir die duur van die Incwala in barakke in die hoofstad gehuisves. Die gewone manskappe van die nasie, die meerderheid van die deelnemers, arriveer in plaaslike kontingente gelei deur hul hoof of sy verteenwoordiger. Hulle kom om koningskap te ondersteun. Die plig om die hele seremonie te organiseer, te verseker dat dit op die korrekte datum gehou word, die gereedskap voor te berei, die nodige bestanddele te verskaf en die nasie in te lig, berus by die goewerneurs van die koninklike dorpe, en die mobilisering vir elke toneel van die drama behoort aan die regimentsamptenare. ==Aktiwiteite== ===Bemanti=== In die vroegste stadium het die Bemanti met heilige voorwerpe na die see vertrek, 'n bietjie suid van [[Maputo]] in naburige [[Mosambiek]], en 'n ander groep na die riviere Lusutfu, Komanzi en Mbuluzi. Die vertrek is 'n feestelike geleentheid. Wanneer die Bemanti enige Swazi op die reis teëkom, plunder (kuhlamahlama) hulle die platteland en neem enige bier wat hulle in die hutte vind. Die boetes is baie lig: 'n speld, grasarmband, klein muntstuk of ander onbenullige goed wat met die persoon in aanraking was, kan aangebied word. Enige neiging om buitensporige boetes te hef, soos 'n nuwe hoed of baadjie, word ontmoedig. As 'n man geen klein voorwerp by hom het nie, kan hy later 'n ruil vir die eerste offer bring. Oral waar hulle gaan, word die Bemanti met die grootste respek behandel. By elke huis waar hulle slaap, word 'n dier doodgemaak en die stert om die vaartuig vasgemaak. Vir die Swazi wat in afgeleë distrikte woon, is hul besoek 'n teken dat die Incwala naby is, en opperhoofde gee dikwels geld en sorg dat die Bemanti groot bakke bier ontvang, aangesien hulle gretig is om te help om 'die werk van konings te ondersteun. ===Klein Incwala=== In hierdie geval kom die Bemanti na Ludzidzini, die koninklike hoofstad. Die Koning en die Bemanti ontmoet mekaar in die veekraal. Spesiale bier wat hulle kan gryp, is in die Koninginmoeder se omheining en in die harem (sigodlo) gebrou, en hulle dra dit na die leiers. Die teenwoordige regimente dra semi-Incwala-drag, die grasieuse mantels van beessterte hang van die skouers tot by die middel, vloeiende sterte is aan die regterarms vasgemaak, wit vere en pragtige swart pluime skyn in hul hare, hul lendebedekkings is van luiperdvel. Die kostuum lyk soos oorlogsdrag, maar by die Incwala mag mans slegs gewone stokke (imizaca, umzaca enkelvoud) dra in plaas van spiese en knuppels (alhoewel dit soms agter hul skilde versteek word). Die beperking op gevaarlike wapens is om te waak teen die moontlikheid dat gevegte kan uitbreek, aangesien die opwinding hoog loop. Die veterane sing stadig die eerste van die heilige liedere bekend as die 'handlied'. Die vroue kom deur die boonste ingang van die veestal om aan die sang en dans deel te neem. Die vrouens van die Koning staan in volgorde van senioriteit in die voorste ry teenoor die regimente. Hulle spog met nuwe sjaals en nuut geswarte rompe (tidziya meervoud). Agter hulle is die Indlovukazi, die Koninginmoeder met haar volgelinge en die mede-vroue van die oorlede Koning. Die heilige liedere van die Klein Incwala word gevolg deur 'n aantal plegtige liedere bekend as imigubho, wat ryk is aan historiese verwysings en morele voorskrifte. Imigubho word ook gesing by ander byeenkomste in die hoofstad of op die plaas van die opperhoofde. Die einde word gekenmerk deur die sing van incaba kancofula, die volkslied van die Swazi. 'n Tussentydse periode volg vir ongeveer 15 dae in verskillende koninklike wonings en imiphakatsi regoor die land waar Incwala-liedere gesing word. ===Lusekwane=== Die lusekwane merk die begin van die groot incwala. Dit is waar jong mans die lusekwane, die heilige boom, gaan haal. Die lusekwane is 'n spesie akasia wat ietwat yl groei in 'n paar gebiede in Eswatini en naby die kus. Dit groei en word van dieselfde plek (die Egundvwini-koninklike kraal naby die Bulunga-berge) gehaal en groot hoeveelhede word vir die seremonie gekap. Slegs suiwer jongmense mag die lusekwane gaan haal. Die Swazi sê inderdaad dat die boom uitdruklik gemaak is om die 'onreine' van die 'suiwer' te onderskei; 'n onderskeid wat getref word tussen mans "wat hul krag in kinders bestee het of met getroude vroue geïntrigeerd was en jongmense wat, alhoewel hulle liefdesverhoudings gehad het, geen vrou swanger gemaak het nie". Die heilige struike word gebruik om 'n heilige omheining te bou vir die hoofgebeurtenis van die koningskap. Die lusekwane word snags in die teenwoordigheid van die maan gesny en soggens na die koninklike hoofstad teruggebring. Na die terugkeer van die jong krygers, versamel hulle imbondvo, die blare van 'n struik wat naby die hoofstad groei. Die heilige omheining (inhlambelo) word gebou met die lusekwane en die imbondvo onderaan. Hierdie dag word veral gekenmerk deur die geveg van die bul genaamd ''umdvutjulwa''. Die dier moet gevang word in die hande van die jongmense wat die heilige boom gehaal het. Raadslede dryf dit saam met die ander diere om dit hanteerbaar te maak, deur die nou deur van die inhlambelo, en al die ander diere kom na 'n paar sekondes uit. Die 'suiwer' staan gespanne, gereed om toe te slaan terwyl die umdvutshulwa te voorskyn kom en dit met hul sterk jong hande slaan. Om die bul met kaal hande te gooi, is 'n kragtoets en 'n toets van reinheid. ===Groot Incwala=== [[Lêer:Incwala warrior.jpg|links|duimnael|Krygers in volle Incwala-drag.]] Na lusekwane volg die groot dag waarop die einde van die jaar gevier word. Op hierdie dag verskyn die Koning in al sy prag, en die ambivalente houding van liefde en haat wat sy broers en sy nie-verwante onderdane teenoor hom en mekaar voel, word gedramatiseer. Slegs heilige Incwala-liedere word op hierdie dag gesing. Twee liedjies word gelyktydig gehoor, die slaapliedjie van die seuns terwyl hulle die incwambo (dele van die umdvutjulwa) in die inhlambelo dryf, en 'n gesang van haat van die mans en vroue. Teen hierdie tyd is hy sterk genoeg om die kragtigste van die nuwe seisoen se oeste te byt (luma) en daarna kan sy mense hul eie 'eerste vrugte'-ritueel uitvoer. Op hierdie dag is hy Silo, 'n naamlose wese, 'n monster van legendes. Die volgende dag is 'n dag van kubhacisa. Daar is 'n beperking op wat mense op hierdie dag kan doen, en die Koning bly afgesonder in die heilige omheining. Die regimente kan nie hande skud of aan seksuele aktiwiteite deelneem nie. Die Koning kan slegs die rituele vrouens sien. Die laaste dag van Incwala is 'n dag van suiwering waar alle materiaal wat nie meer nodig is nie, verbrand word. Onder hierdie is oorblyfsels van die undvutjulwa, die vorige jaar se kalebas (luselwa), eetgerei en boetes wat deur Bemanti tydens kuhlamahlama versamel is. Krygers en vroue gaan die veestal binne en sing en dans slegs die imigubho, aangesien alle Incwala-liedjies nou gesluit is. Terwyl die mense dans, 'weet' hulle dat reën moet val om die vlamme te blus. Maak nie saak hoe hewig die storm is nie, die mense soek nie skuiling nie, totdat hulle, deurdrenk tot op die been, uiteindelik die opvoering afrond met die incaba kancofula. Die laaste dag van die Incwala eindig met feesvieringe en feesvieringe. 'n Laaste diens moet nog vir die heersers verrig word—die onkruid uittrek van die lande. Vroeg die volgende oggend versamel die krygers in die veestal, sing gewone marsliedere en vertrek na die Koninginmoeder se grootste mielietuin. Dit neem gewoonlik 'n paar dae om hulle uit te trek, en dan dryf die regimente stadig terug na hul distrikte. Die permanente koninklike bataljon beweeg oor na die Koning se tuine en, nadat hulle dit skoongemaak het, werk hulle gewoonlik in die tuine van die koninginne. Dwarsdeur die land dien die plaaslike kontingente hul plaaslike hoofmanne en demonstreer in die volgorde van hul diens die hiërargie van hul samelewing. En oral, voordat die mense van hul kos eet, versamel die konserwatiewe hoofmanne die lede van hul plase en neem ritueel deel aan die gewasse van die nuwe seisoen; daardie hoofmanne wat belangrik genoeg was om nie die koning se Incwala by te woon nie, het 'n meer uitgebreide ritueel as die gewone mense rondom hulle. ==Groepskohesie== Incwala werk as 'n manier om groepskohesie in die Swazi-samelewing te skep. [[Sobhuza II|Koning Sobhuza II]] het geskryf dat krygers by die Incwala dans en sing en dat hulle voel dat hulle een saam is, so hulle veg nie.<ref name="mcneill">{{cite book |last1=McNeill |first1=William Hardy |title=Keeping together in time : dance and drill in human history |date=1995 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=0674502299 |pages=8 }}</ref> Hierdie effek staan bekend as "grensverlies", wat veroorsaak dat die individu in die vloei verdwyn. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tradisies]] [[Kategorie:Eswatini]] [[Kategorie:Inheemse volke van Suider-Afrika]] qlq0qtlrtfxqcjd7cckyhdqg15jaeol 2964520 2964503 2026-09-02T14:49:11Z Aliwal2012 39067 interessante artikel Sobaka! 2964520 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Swazi Warriors.jpg|duimnael|Swazikrygers dans tydens die Incwala.]] '''Incwala''' ([[Swazi]]: [iᵑǀwala]) is die hoofritueel van koningskap in die [[Eswatini|Koninkryk Eswatini]].<ref>{{Cite web |title=Incwala Festival {{!}} The Kingdom of Eswatini (Swaziland) |url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/events/incwala-festival/ |access-date=2022-10-12 |website=The Kingdom of Eswatini |language=en-US}}</ref><ref name="SNTC">{{cite web| url=http://www.sntc.org.sz/cultural/incwala.asp| title=The Incwala or Kingship Ceremony| author=Swaziland National Trust Commission| access-date=2013-11-15| archive-date=2006-04-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20060426092419/http://www.sntc.org.sz/cultural/incwala.asp| url-status=live}}</ref> Dit is 'n nasionale gebeurtenis wat plaasvind tydens die somersonstilstand.<ref name="siyinqaba">{{cite journal|last=Siyinqaba|date=1984|title=The Swazi Monarchy|journal=Africa Insight|volume=14|issue=1|pages=14–16|url=http://reference.sabinet.co.za/webx/access/journal_archive/02562804/241.pdf}}</ref> Die hoofdeelnemer aan incwala is die Koning van Eswatini; wanneer daar geen koning is nie, is daar geen Incwala nie.<ref name=Kgsh1>{{cite journal| title=A ritual of kingship among the Swazi| author=Hilda Kuper| journal=Journal of the International African Institute|volume=14|number=5| year=1944}}</ref> Incwala vind plaas oor 'n tydperk van ongeveer 'n maand, beginnend met die klein incwala, incwala lencane, en kulminerend in die groot incwala, incwala lenkhulu. 'n Aantal aktiwiteite - soos lusekwane, kuhlamahlama en umdvutjulwa - merk die sleutelgebeurtenisse van hierdie eeu-oue tradisie. Anders as Ummemo wat deur plaaslike opperhoofde byeengeroep word, is Incwala en Umhlanga nasionale gebeurtenisse en word onder die gesag van die Koning en die Koninginmoeder byeengeroep.<ref>[https://swazidailynews.com/archives/4862 National events attendance increase immensely], Swazi Daily News, 2025</ref> ==Hoofdeelnemers== Die incwala-ritueel<ref>{{Cite web |title=Incwala Festival Explained {{!}} The Eswatini Incwala Annual Festival Explained |url=https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/ |access-date=2023-01-08 |website=Swaziland News Online |date=26 Desember 2022 |language=en-za |archive-date=2023-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113112637/https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/ |url-status=dead }}</ref> word beheer deur nasionale priesters bekend as Bemanti (mense van die water), of Belwandle (mense van die see), omdat hulle rivier- en seewater haal om die Koning te versterk. Die leier van hierdie mans is 'n hoof van die Ndwandwe-clan wat bygestaan word deur ander manlike familielede. Nog 'n leier is van die Ndwandwe-clan van die Elwandle-koninklike dorp. Hierdie mans gaan haal water en kruies onderskeidelik in die land se riviere en die see. Die ander belangrike individue is tinsila (kunsmatige bloedbroers van die koning), en veral die linkerhandse insila, wat die Koning deur die hele opvoering skadu. Aan die ander kant is die prinse en erflike opperhoofde wat nie aan die koninklike (Dlamini) clan behoort nie, nooit in noue kontak met hom nie. Die prinse moet egter teenwoordig wees, maar hulle kan nie die heiligdom op die kritieke oomblik van die ritueel binnegaan nie. Sekere opperhoofde, behalwe Dlamini, mag nie die Incwala bywoon nie, want hulle is so magtig dat hul persoonlikheid dié van die Koning kan beveg en hom kan benadeel. Deur hul uitsluiting aanvaar hulle die oppergesag van die Dlamini en toon hul relatiewe onafhanklikheid in hul eie plaaslike seremonies. Sommige van hul onderdane moet egter bywoon. Laastens speel die regimente, die gewone manskappe van die nasie, 'n belangrike rol in die openbare seremonies en word vir die duur van die Incwala in barakke in die hoofstad gehuisves. Die gewone manskappe van die nasie, die meerderheid van die deelnemers, arriveer in plaaslike kontingente gelei deur hul hoof of sy verteenwoordiger. Hulle kom om koningskap te ondersteun. Die plig om die hele seremonie te organiseer, te verseker dat dit op die korrekte datum gehou word, die gereedskap voor te berei, die nodige bestanddele te verskaf en die nasie in te lig, berus by die goewerneurs van die koninklike dorpe, en die mobilisering vir elke toneel van die drama behoort aan die regimentsamptenare. ==Aktiwiteite== ===Bemanti=== In die vroegste stadium het die Bemanti met heilige voorwerpe na die see vertrek, 'n bietjie suid van [[Maputo]] in naburige [[Mosambiek]], en 'n ander groep na die riviere [[Lusutfurivier|Lusutfu]], Komanzi en Mbuluzi. Die vertrek is 'n feestelike geleentheid. Wanneer die Bemanti enige Swazi op die reis teëkom, plunder (kuhlamahlama) hulle die platteland en neem enige bier wat hulle in die hutte vind. Die boetes is baie lig: 'n speld, grasarmband, klein muntstuk of ander onbenullige goed wat met die persoon in aanraking was, kan aangebied word. Enige neiging om buitensporige boetes te hef, soos 'n nuwe hoed of baadjie, word ontmoedig. As 'n man geen klein voorwerp by hom het nie, kan hy later 'n ruil vir die eerste offer bring. Oral waar hulle gaan, word die Bemanti met die grootste respek behandel. By elke huis waar hulle slaap, word 'n dier doodgemaak en die stert om die vaartuig vasgemaak. Vir die Swazi wat in afgeleë distrikte woon, is hul besoek 'n teken dat die Incwala naby is, en opperhoofde gee dikwels geld en sorg dat die Bemanti groot houers bier ontvang, aangesien hulle gretig is om te help om die werk van konings te ondersteun. ===Klein Incwala=== In hierdie geval kom die Bemanti na Ludzidzini, die koninklike hoofstad. Die Koning en die Bemanti ontmoet mekaar in die veekraal. Spesiale bier wat hulle kan gryp, is in die Koninginmoeder se omheining en in die harem (sigodlo) gebrou, en hulle dra dit na die leiers. Die teenwoordige regimente dra semi-Incwala-drag, die grasieuse mantels van beessterte hang van die skouers tot by die middel, vloeiende sterte is aan die regterarms vasgemaak, wit vere en pragtige swart pluime skyn in hul hare, hul lendebedekkings is van luiperdvel. Die kostuum lyk soos oorlogsdrag, maar by die Incwala mag mans slegs gewone stokke (imizaca, umzaca enkelvoud) dra in plaas van spiese en knuppels (alhoewel dit soms agter hul skilde versteek word). Die beperking op gevaarlike wapens is om te waak teen die moontlikheid dat gevegte kan uitbreek, aangesien die opwinding hoog loop. Die veterane sing stadig die eerste van die heilige liedere bekend as die 'handlied'. Die vroue kom deur die boonste ingang van die veestal om aan die sang en dans deel te neem. Die vrouens van die Koning staan in volgorde van senioriteit in die voorste ry teenoor die regimente. Hulle spog met nuwe sjaals en nuut geswarte rompe (tidziya meervoud). Agter hulle is die Indlovukazi, die Koninginmoeder met haar volgelinge en die mede-vroue van die oorlede Koning. Die heilige liedere van die Klein Incwala word gevolg deur 'n aantal plegtige liedere bekend as imigubho, wat ryk is aan historiese verwysings en morele voorskrifte. Imigubho word ook gesing by ander byeenkomste in die hoofstad of op die plaas van die opperhoofde. Die einde word gekenmerk deur die sing van incaba kancofula, die volkslied van die Swazi. 'n Tussentydse periode volg vir ongeveer 15 dae in verskillende koninklike wonings en imiphakatsi regoor die land waar Incwala-liedere gesing word. ===Lusekwane=== Die lusekwane merk die begin van die groot incwala. Dit is waar jong mans die lusekwane, die heilige boom, gaan haal. Die lusekwane is 'n spesie akasia wat ietwat yl groei in 'n paar gebiede in Eswatini en naby die kus. Dit groei en word van dieselfde plek (die Egundvwini-koninklike kraal naby die Bulunga-berge) gehaal en groot hoeveelhede word vir die seremonie gekap. Slegs suiwer jongmense mag die lusekwane gaan haal. Die Swazi sê inderdaad dat die boom uitdruklik gemaak is om die 'onreine' van die 'suiwer' te onderskei; 'n onderskeid wat getref word tussen mans "wat hul krag in kinders bestee het of met getroude vroue geïntrigeerd was en jongmense wat, alhoewel hulle liefdesverhoudings gehad het, geen vrou swanger gemaak het nie". Die heilige struike word gebruik om 'n heilige omheining te bou vir die hoofgebeurtenis van die koningskap. Die lusekwane word snags in die teenwoordigheid van die maan gesny en soggens na die koninklike hoofstad teruggebring. Na die terugkeer van die jong krygers, versamel hulle imbondvo, die blare van 'n struik wat naby die hoofstad groei. Die heilige omheining (inhlambelo) word gebou met die lusekwane en die imbondvo onderaan. Hierdie dag word veral gekenmerk deur die geveg van die bul genaamd ''umdvutjulwa''. Die dier moet gevang word in die hande van die jongmense wat die heilige boom gehaal het. Raadslede dryf dit saam met die ander diere om dit hanteerbaar te maak, deur die nou deur van die inhlambelo, en al die ander diere kom na 'n paar sekondes uit. Die 'suiwer' staan gespanne, gereed om toe te slaan terwyl die umdvutshulwa te voorskyn kom en dit met hul sterk jong hande slaan. Om die bul met kaal hande te gooi, is 'n kragtoets en 'n toets van reinheid. ===Groot Incwala=== [[Lêer:Incwala warrior.jpg|links|duimnael|Krygers in volle Incwala-drag.]] Na lusekwane volg die groot dag waarop die einde van die jaar gevier word. Op hierdie dag verskyn die Koning in al sy prag, en die ambivalente houding van liefde en haat wat sy broers en sy nie-verwante onderdane teenoor hom en mekaar voel, word gedramatiseer. Slegs heilige Incwala-liedere word op hierdie dag gesing. Twee liedjies word gelyktydig gehoor, die slaapliedjie van die seuns terwyl hulle die incwambo (dele van die umdvutjulwa) in die inhlambelo dryf, en 'n gesang van haat van die mans en vroue. Teen hierdie tyd is hy sterk genoeg om die kragtigste van die nuwe seisoen se oeste te byt (luma) en daarna kan sy mense hul eie 'eerste vrugte'-ritueel uitvoer. Op hierdie dag is hy Silo, 'n naamlose wese, 'n monster van legendes. Die volgende dag is 'n dag van kubhacisa. Daar is 'n beperking op wat mense op hierdie dag kan doen, en die Koning bly afgesonder in die heilige omheining. Die regimente kan nie hande skud of aan seksuele aktiwiteite deelneem nie. Die Koning kan slegs die rituele vrouens sien. Die laaste dag van Incwala is 'n dag van suiwering waar alle materiaal wat nie meer nodig is nie, verbrand word. Onder hierdie is oorblyfsels van die undvutjulwa, die vorige jaar se kalebas (luselwa), eetgerei en boetes wat deur Bemanti tydens kuhlamahlama versamel is. Krygers en vroue gaan die veestal binne en sing en dans slegs die imigubho, aangesien alle Incwala-liedjies nou gesluit is. Terwyl die mense dans, 'weet' hulle dat reën moet val om die vlamme te blus. Maak nie saak hoe hewig die storm is nie, die mense soek nie skuiling nie, totdat hulle, deurdrenk tot op die been, uiteindelik die opvoering afrond met die incaba kancofula. Die laaste dag van die Incwala eindig met feesvieringe en feesvieringe. 'n Laaste diens moet nog vir die heersers verrig word—die onkruid uittrek van die lande. Vroeg die volgende oggend versamel die krygers in die veestal, sing gewone marsliedere en vertrek na die Koninginmoeder se grootste mielietuin. Dit neem gewoonlik 'n paar dae om hulle uit te trek, en dan dryf die regimente stadig terug na hul distrikte. Die permanente koninklike bataljon beweeg oor na die Koning se tuine en, nadat hulle dit skoongemaak het, werk hulle gewoonlik in die tuine van die koninginne. Dwarsdeur die land dien die plaaslike kontingente hul plaaslike hoofmanne en demonstreer in die volgorde van hul diens die hiërargie van hul samelewing. En oral, voordat die mense van hul kos eet, versamel die konserwatiewe hoofmanne die lede van hul plase en neem ritueel deel aan die gewasse van die nuwe seisoen; daardie hoofmanne wat belangrik genoeg was om nie die koning se Incwala by te woon nie, het 'n meer uitgebreide ritueel as die gewone mense rondom hulle. ==Groepskohesie== Incwala werk as 'n manier om groepskohesie in die Swazi-samelewing te skep. [[Sobhuza II|Koning Sobhuza II]] het geskryf dat krygers by die Incwala dans en sing en dat hulle voel dat hulle een saam is, so hulle veg nie.<ref name="mcneill">{{cite book |last1=McNeill |first1=William Hardy |title=Keeping together in time : dance and drill in human history |date=1995 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=0674502299 |pages=8 }}</ref> Hierdie effek staan bekend as "grensverlies", wat veroorsaak dat die individu in die vloei verdwyn. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tradisies]] [[Kategorie:Eswatini]] [[Kategorie:Inheemse volke van Suider-Afrika]] ag488jf24b51o93butj49fotqtk1p0p 2964632 2964520 2026-09-02T21:38:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2964632 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Swazi Warriors.jpg|duimnael|Swazikrygers dans tydens die Incwala.]] '''Incwala''' ([[Swazi]]: [iᵑǀwala]) is die hoofritueel van koningskap in die [[Eswatini|Koninkryk Eswatini]].<ref>{{Cite web |title=Incwala Festival {{!}} The Kingdom of Eswatini (Swaziland) |url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/events/incwala-festival/ |access-date=2022-10-12 |website=The Kingdom of Eswatini |language=en-US}}</ref><ref name="SNTC">{{cite web| url=http://www.sntc.org.sz/cultural/incwala.asp| title=The Incwala or Kingship Ceremony| author=Swaziland National Trust Commission| access-date=2013-11-15| archive-date=2006-04-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20060426092419/http://www.sntc.org.sz/cultural/incwala.asp| url-status=live}}</ref> Dit is 'n nasionale gebeurtenis wat plaasvind tydens die somersonstilstand.<ref name="siyinqaba">{{cite journal|last=Siyinqaba|date=1984|title=The Swazi Monarchy|journal=Africa Insight|volume=14|issue=1|pages=14–16|url=http://reference.sabinet.co.za/webx/access/journal_archive/02562804/241.pdf}}</ref> Die hoofdeelnemer aan incwala is die Koning van Eswatini; wanneer daar geen koning is nie, is daar geen Incwala nie.<ref name=Kgsh1>{{cite journal| title=A ritual of kingship among the Swazi| author=Hilda Kuper| journal=Journal of the International African Institute|volume=14|number=5| year=1944}}</ref> Incwala vind plaas oor 'n tydperk van ongeveer 'n maand, beginnend met die klein incwala, incwala lencane, en kulminerend in die groot incwala, incwala lenkhulu. 'n Aantal aktiwiteite - soos lusekwane, kuhlamahlama en umdvutjulwa - merk die sleutelgebeurtenisse van hierdie eeu-oue tradisie. Anders as Ummemo wat deur plaaslike opperhoofde byeengeroep word, is Incwala en Umhlanga nasionale gebeurtenisse en word onder die gesag van die Koning en die Koninginmoeder byeengeroep.<ref>[https://swazidailynews.com/archives/4862 National events attendance increase immensely] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251212062437/https://swazidailynews.com/archives/4862 |date=12 Desember 2025 }}, Swazi Daily News, 2025</ref> ==Hoofdeelnemers== Die incwala-ritueel<ref>{{Cite web |title=Incwala Festival Explained {{!}} The Eswatini Incwala Annual Festival Explained |url=https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/ |access-date=2023-01-08 |website=Swaziland News Online |date=26 Desember 2022 |language=en-za |archive-date=2023-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113112637/https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/ |url-status=dead }}</ref> word beheer deur nasionale priesters bekend as Bemanti (mense van die water), of Belwandle (mense van die see), omdat hulle rivier- en seewater haal om die Koning te versterk. Die leier van hierdie mans is 'n hoof van die Ndwandwe-clan wat bygestaan word deur ander manlike familielede. Nog 'n leier is van die Ndwandwe-clan van die Elwandle-koninklike dorp. Hierdie mans gaan haal water en kruies onderskeidelik in die land se riviere en die see. Die ander belangrike individue is tinsila (kunsmatige bloedbroers van die koning), en veral die linkerhandse insila, wat die Koning deur die hele opvoering skadu. Aan die ander kant is die prinse en erflike opperhoofde wat nie aan die koninklike (Dlamini) clan behoort nie, nooit in noue kontak met hom nie. Die prinse moet egter teenwoordig wees, maar hulle kan nie die heiligdom op die kritieke oomblik van die ritueel binnegaan nie. Sekere opperhoofde, behalwe Dlamini, mag nie die Incwala bywoon nie, want hulle is so magtig dat hul persoonlikheid dié van die Koning kan beveg en hom kan benadeel. Deur hul uitsluiting aanvaar hulle die oppergesag van die Dlamini en toon hul relatiewe onafhanklikheid in hul eie plaaslike seremonies. Sommige van hul onderdane moet egter bywoon. Laastens speel die regimente, die gewone manskappe van die nasie, 'n belangrike rol in die openbare seremonies en word vir die duur van die Incwala in barakke in die hoofstad gehuisves. Die gewone manskappe van die nasie, die meerderheid van die deelnemers, arriveer in plaaslike kontingente gelei deur hul hoof of sy verteenwoordiger. Hulle kom om koningskap te ondersteun. Die plig om die hele seremonie te organiseer, te verseker dat dit op die korrekte datum gehou word, die gereedskap voor te berei, die nodige bestanddele te verskaf en die nasie in te lig, berus by die goewerneurs van die koninklike dorpe, en die mobilisering vir elke toneel van die drama behoort aan die regimentsamptenare. ==Aktiwiteite== ===Bemanti=== In die vroegste stadium het die Bemanti met heilige voorwerpe na die see vertrek, 'n bietjie suid van [[Maputo]] in naburige [[Mosambiek]], en 'n ander groep na die riviere [[Lusutfurivier|Lusutfu]], Komanzi en Mbuluzi. Die vertrek is 'n feestelike geleentheid. Wanneer die Bemanti enige Swazi op die reis teëkom, plunder (kuhlamahlama) hulle die platteland en neem enige bier wat hulle in die hutte vind. Die boetes is baie lig: 'n speld, grasarmband, klein muntstuk of ander onbenullige goed wat met die persoon in aanraking was, kan aangebied word. Enige neiging om buitensporige boetes te hef, soos 'n nuwe hoed of baadjie, word ontmoedig. As 'n man geen klein voorwerp by hom het nie, kan hy later 'n ruil vir die eerste offer bring. Oral waar hulle gaan, word die Bemanti met die grootste respek behandel. By elke huis waar hulle slaap, word 'n dier doodgemaak en die stert om die vaartuig vasgemaak. Vir die Swazi wat in afgeleë distrikte woon, is hul besoek 'n teken dat die Incwala naby is, en opperhoofde gee dikwels geld en sorg dat die Bemanti groot houers bier ontvang, aangesien hulle gretig is om te help om die werk van konings te ondersteun. ===Klein Incwala=== In hierdie geval kom die Bemanti na Ludzidzini, die koninklike hoofstad. Die Koning en die Bemanti ontmoet mekaar in die veekraal. Spesiale bier wat hulle kan gryp, is in die Koninginmoeder se omheining en in die harem (sigodlo) gebrou, en hulle dra dit na die leiers. Die teenwoordige regimente dra semi-Incwala-drag, die grasieuse mantels van beessterte hang van die skouers tot by die middel, vloeiende sterte is aan die regterarms vasgemaak, wit vere en pragtige swart pluime skyn in hul hare, hul lendebedekkings is van luiperdvel. Die kostuum lyk soos oorlogsdrag, maar by die Incwala mag mans slegs gewone stokke (imizaca, umzaca enkelvoud) dra in plaas van spiese en knuppels (alhoewel dit soms agter hul skilde versteek word). Die beperking op gevaarlike wapens is om te waak teen die moontlikheid dat gevegte kan uitbreek, aangesien die opwinding hoog loop. Die veterane sing stadig die eerste van die heilige liedere bekend as die 'handlied'. Die vroue kom deur die boonste ingang van die veestal om aan die sang en dans deel te neem. Die vrouens van die Koning staan in volgorde van senioriteit in die voorste ry teenoor die regimente. Hulle spog met nuwe sjaals en nuut geswarte rompe (tidziya meervoud). Agter hulle is die Indlovukazi, die Koninginmoeder met haar volgelinge en die mede-vroue van die oorlede Koning. Die heilige liedere van die Klein Incwala word gevolg deur 'n aantal plegtige liedere bekend as imigubho, wat ryk is aan historiese verwysings en morele voorskrifte. Imigubho word ook gesing by ander byeenkomste in die hoofstad of op die plaas van die opperhoofde. Die einde word gekenmerk deur die sing van incaba kancofula, die volkslied van die Swazi. 'n Tussentydse periode volg vir ongeveer 15 dae in verskillende koninklike wonings en imiphakatsi regoor die land waar Incwala-liedere gesing word. ===Lusekwane=== Die lusekwane merk die begin van die groot incwala. Dit is waar jong mans die lusekwane, die heilige boom, gaan haal. Die lusekwane is 'n spesie akasia wat ietwat yl groei in 'n paar gebiede in Eswatini en naby die kus. Dit groei en word van dieselfde plek (die Egundvwini-koninklike kraal naby die Bulunga-berge) gehaal en groot hoeveelhede word vir die seremonie gekap. Slegs suiwer jongmense mag die lusekwane gaan haal. Die Swazi sê inderdaad dat die boom uitdruklik gemaak is om die 'onreine' van die 'suiwer' te onderskei; 'n onderskeid wat getref word tussen mans "wat hul krag in kinders bestee het of met getroude vroue geïntrigeerd was en jongmense wat, alhoewel hulle liefdesverhoudings gehad het, geen vrou swanger gemaak het nie". Die heilige struike word gebruik om 'n heilige omheining te bou vir die hoofgebeurtenis van die koningskap. Die lusekwane word snags in die teenwoordigheid van die maan gesny en soggens na die koninklike hoofstad teruggebring. Na die terugkeer van die jong krygers, versamel hulle imbondvo, die blare van 'n struik wat naby die hoofstad groei. Die heilige omheining (inhlambelo) word gebou met die lusekwane en die imbondvo onderaan. Hierdie dag word veral gekenmerk deur die geveg van die bul genaamd ''umdvutjulwa''. Die dier moet gevang word in die hande van die jongmense wat die heilige boom gehaal het. Raadslede dryf dit saam met die ander diere om dit hanteerbaar te maak, deur die nou deur van die inhlambelo, en al die ander diere kom na 'n paar sekondes uit. Die 'suiwer' staan gespanne, gereed om toe te slaan terwyl die umdvutshulwa te voorskyn kom en dit met hul sterk jong hande slaan. Om die bul met kaal hande te gooi, is 'n kragtoets en 'n toets van reinheid. ===Groot Incwala=== [[Lêer:Incwala warrior.jpg|links|duimnael|Krygers in volle Incwala-drag.]] Na lusekwane volg die groot dag waarop die einde van die jaar gevier word. Op hierdie dag verskyn die Koning in al sy prag, en die ambivalente houding van liefde en haat wat sy broers en sy nie-verwante onderdane teenoor hom en mekaar voel, word gedramatiseer. Slegs heilige Incwala-liedere word op hierdie dag gesing. Twee liedjies word gelyktydig gehoor, die slaapliedjie van die seuns terwyl hulle die incwambo (dele van die umdvutjulwa) in die inhlambelo dryf, en 'n gesang van haat van die mans en vroue. Teen hierdie tyd is hy sterk genoeg om die kragtigste van die nuwe seisoen se oeste te byt (luma) en daarna kan sy mense hul eie 'eerste vrugte'-ritueel uitvoer. Op hierdie dag is hy Silo, 'n naamlose wese, 'n monster van legendes. Die volgende dag is 'n dag van kubhacisa. Daar is 'n beperking op wat mense op hierdie dag kan doen, en die Koning bly afgesonder in die heilige omheining. Die regimente kan nie hande skud of aan seksuele aktiwiteite deelneem nie. Die Koning kan slegs die rituele vrouens sien. Die laaste dag van Incwala is 'n dag van suiwering waar alle materiaal wat nie meer nodig is nie, verbrand word. Onder hierdie is oorblyfsels van die undvutjulwa, die vorige jaar se kalebas (luselwa), eetgerei en boetes wat deur Bemanti tydens kuhlamahlama versamel is. Krygers en vroue gaan die veestal binne en sing en dans slegs die imigubho, aangesien alle Incwala-liedjies nou gesluit is. Terwyl die mense dans, 'weet' hulle dat reën moet val om die vlamme te blus. Maak nie saak hoe hewig die storm is nie, die mense soek nie skuiling nie, totdat hulle, deurdrenk tot op die been, uiteindelik die opvoering afrond met die incaba kancofula. Die laaste dag van die Incwala eindig met feesvieringe en feesvieringe. 'n Laaste diens moet nog vir die heersers verrig word—die onkruid uittrek van die lande. Vroeg die volgende oggend versamel die krygers in die veestal, sing gewone marsliedere en vertrek na die Koninginmoeder se grootste mielietuin. Dit neem gewoonlik 'n paar dae om hulle uit te trek, en dan dryf die regimente stadig terug na hul distrikte. Die permanente koninklike bataljon beweeg oor na die Koning se tuine en, nadat hulle dit skoongemaak het, werk hulle gewoonlik in die tuine van die koninginne. Dwarsdeur die land dien die plaaslike kontingente hul plaaslike hoofmanne en demonstreer in die volgorde van hul diens die hiërargie van hul samelewing. En oral, voordat die mense van hul kos eet, versamel die konserwatiewe hoofmanne die lede van hul plase en neem ritueel deel aan die gewasse van die nuwe seisoen; daardie hoofmanne wat belangrik genoeg was om nie die koning se Incwala by te woon nie, het 'n meer uitgebreide ritueel as die gewone mense rondom hulle. ==Groepskohesie== Incwala werk as 'n manier om groepskohesie in die Swazi-samelewing te skep. [[Sobhuza II|Koning Sobhuza II]] het geskryf dat krygers by die Incwala dans en sing en dat hulle voel dat hulle een saam is, so hulle veg nie.<ref name="mcneill">{{cite book |last1=McNeill |first1=William Hardy |title=Keeping together in time : dance and drill in human history |date=1995 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=0674502299 |pages=8 }}</ref> Hierdie effek staan bekend as "grensverlies", wat veroorsaak dat die individu in die vloei verdwyn. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tradisies]] [[Kategorie:Eswatini]] [[Kategorie:Inheemse volke van Suider-Afrika]] g399o5cspjsg50tckg2y3uip66nc24h 0 468526 2964510 2026-09-02T14:00:12Z Aliwal2012 39067 Nuwe artikel 2964510 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 30 Julie 1972 op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 4 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 14 | 1:42:12.3 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 9 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 14 | 48.3 | 7 | '''6''' |- ! 3 | 10 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | + 1:06.7 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 17 | {{NZ-VLAG}} '''[[Howden Ganley]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 14 | + 2:20.2 | 18 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Brian Redman]]''' | '''[[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | + 2:35.7 | 19 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[Graham Hill]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | + 2:59.6 | 15 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 3:00.1 | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 28 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 5:10.7 | 27 | &nbsp; |- ! 9 | 6 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 14 | + 5:20.2 | 13 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Raciing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 5:43.7 | 5 | &nbsp; |- ! 11 | 1 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[Tyrrell Raciing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Botsing | 2 | &nbsp; |- ! 12 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 13 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 16 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 14 | 15 | {{AU-VLAG}} [[Tim Schenken]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- |} j6hqjajisemlcq33k5g41yy9hc3nxdx 2964511 2964510 2026-09-02T14:01:32Z Aliwal2012 39067 2964511 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 30 Julie 1972 op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 4 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 14 | 1:42:12.3 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 9 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 14 | 48.3 | 7 | '''6''' |- ! 3 | 10 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | + 1:06.7 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 17 | {{NZ-VLAG}} '''[[Howden Ganley]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 14 | + 2:20.2 | 18 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Brian Redman]]''' | '''[[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | + 2:35.7 | 19 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{GB-VLAG}} '''[[Graham Hill]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 14 | + 2:59.6 | 15 | '''1''' |- ! 7 | 26 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 3:00.1 | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 28 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 5:10.7 | 27 | &nbsp; |- ! 9 | 6 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 14 | + 5:20.2 | 13 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | + 5:43.7 | 5 | &nbsp; |- ! 11 | 1 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Botsing | 2 | &nbsp; |- ! 12 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 13 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 16 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 14 | 15 | {{AU-VLAG}} [[Tim Schenken]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1972]] o6tmh9ct2gd227607l7nzgn2cxg1c10 0 468527 2964512 2026-09-02T14:08:05Z Aliwal2012 39067 Hier kom 'n ding! 2964512 wikitext text/x-wiki Die '''[[1971 Formule Een-seisoen|1971]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 1 Augustus 1971 op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 12 | 1:29:16.3 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 12 | 30.1 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 12 | 37.1 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 12 | + 2:05.0 | 11 | '''3''' |- ! 5 | 15 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 12 | + 2:29.1 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 25 | {{AU-VLAG}} '''[[Tim Schenken]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 12 | + 2:58.6 | 9 | '''1''' |- ! 7 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Surtees]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | + 3:19.0 | 15 | &nbsp; |- ! 8 | 9 | {{SE-VLAG}} [[Reine Wisell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | + 6:31.7 | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 24 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | + 6:37.0 | 13 | &nbsp; |- ! 10 | 12 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 11 | 22 | {{GB-VLAG}} [[Vic Elford]] | [[British Racing Motors]] | 11 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 17 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[March Engineering|March]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 10 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Olielek | 8 | &nbsp; |- ! DSQ | 21 | {{CH-VLAG}} [[Jo Siffert]] | [[British Racing Motors]] | 6 | Gediskwalifiseer | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | [[Matra (automerk)|Matra]] | 6 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Ongeluk | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Brandstoflek | 6 | &nbsp; |- ! DSQ | 28 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Gediskwalifiseer | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors]] | 2 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[March Engineering|March]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 2 | Inspuiting | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1971]] 9jh7byo6gbnst73057sgwbcx1y7vb3o 0 468528 2964515 2026-09-02T14:17:05Z Aliwal2012 39067 Nuwe artikel 2964515 wikitext text/x-wiki Die '''[[1970 Formule Een-seisoen|1970]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 2 Augustus 1970 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. Dit was die agtste wedren van die seisoen. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{AT-VLAG}} '''[[Jochen Rindt]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 50 | 1:42:00.3 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 10 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 50 | 0.7 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 50 | + 1:21.8 | 16 | '''4''' |- ! 4 | 17 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 50 | + 1:55.1 | 13 | '''3''' |- ! 5 | 21 | {{DE-VLAG}} '''[[Rolf Stommelen]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 49 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{FR-VLAG}} '''[[Henri Pescarolo]]''' | '''Matra''' | 49 | + 1 Ronde | 5 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 12 | {{CH-VLAG}} [[Jo Siffert]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Ontsteking | 4 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Surtees]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 30 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{GB-VLAG}} [[John Miles]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 1 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Pedro Rodriguez]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 7 | Ontsteking | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 5 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 3 | {{AU-VLAG}} [[Jack Brabham]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Olielek | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | Matra | 4 | Suspensie | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Petrolpedaal | 17 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1970]] 34yoq84viqj6qpm78lpj14g2u0848h4 1 468529 2964521 2026-09-02T14:53:28Z Oesjaar 7467 /* Kern van die artikel? */ nuwe afdeling 2964521 wikitext text/x-wiki == Kern van die artikel? == Wat probeer die artikel dek? Die genus ''Solenopsis'' of die spesie ''Solenopsis invicta''. Ek luisyer graag... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:53, 2 September 2026 (UTC) doeuxiuyqpecpvsy1urb7cs63arzr5v 0 468530 2964533 2026-09-02T17:29:19Z Oesjaar 7467 Nuwe SA genus! 2964533 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Hermas |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (2017) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Hermas''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Aizoaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Al die spesies is deel van die [[fynbos]]. == Spesies == Daar is nege [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40080-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Hermas capitata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas gigantea]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas intermedia]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Hermas lanata]]'' <small>(Hill) Magee</small> * ''[[Hermas proterantha]]'' <small>B.J.de Villiers</small> * ''[[Hermas quercifolia]]'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Hermas quinquedentata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas villosa]]'' <small>(L.) [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hermas| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] df9aq3rb86j99bk0g2eqj5i3xcas7z5 2964535 2964533 2026-09-02T17:30:57Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Verbeter 2964535 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Hermas |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (2017) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Hermas''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Aizoaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Al die spesies is deel van die [[fynbos]]. == Spesies == Daar is nege [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40080-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=26em}} * ''[[Hermas capitata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas gigantea]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas intermedia]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Hermas lanata]]'' <small>(Hill) Magee</small> * ''[[Hermas proterantha]]'' <small>B.J.de Villiers</small> * ''[[Hermas quercifolia]]'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Hermas quinquedentata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas villosa]]'' <small>(L.) [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hermas| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 75vb4goqighekeodook8tkegsbd1bkp 2964540 2964535 2026-09-02T17:34:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964540 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Hairy_Tinderleaf_(Hermas_villosa)_(52887374296).jpg |image_caption = ''Hermas villosa'' |display_parents = 3 |taxon = Hermas |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (2017) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Hermas''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Aizoaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Al die spesies is deel van die [[fynbos]]. == Spesies == Daar is nege [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40080-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=26em}} * ''[[Hermas capitata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas gigantea]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas intermedia]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Hermas lanata]]'' <small>(Hill) Magee</small> * ''[[Hermas proterantha]]'' <small>B.J.de Villiers</small> * ''[[Hermas quercifolia]]'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Hermas quinquedentata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas villosa]]'' <small>(L.) [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hermas| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 5w7h9q1dlxhzvfhgwg1rzk80ohant9g 2964580 2964540 2026-09-02T19:05:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964580 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Hairy_Tinderleaf_(Hermas_villosa)_(52887374296).jpg |image_caption = ''Hermas villosa'' |display_parents = 3 |taxon = Hermas |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (2017) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Hermas''''' (tontelblaarbosse) is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Aizoaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Al die spesies is deel van die [[fynbos]]. == Spesies == Daar is nege [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40080-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=26em}} * ''[[Hermas capitata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas gigantea]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas intermedia]]'' <small>C.Norman</small> * ''[[Hermas lanata]]'' <small>(Hill) Magee</small> * ''[[Hermas proterantha]]'' <small>B.J.de Villiers</small> * ''[[Hermas quercifolia]]'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Hermas quinquedentata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Hermas villosa]]'' <small>(L.) [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hermas| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] hnlj28nwwamqz9sv4ha2iyyeg6w4gwk 10 468532 2964537 2026-09-02T17:31:51Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2964537 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Hermas |parent=Apiaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} jm00rtl2kz7bcxjrtb4f97cs8nw9kd5 1 468533 2964541 2026-09-02T17:34:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964541 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 468534 2964542 2026-09-02T17:35:25Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2964542 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Apiaceae]] leee16vabsyvx7xwhjhrnsjvu0226zn 15 468535 2964543 2026-09-02T17:35:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964543 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468536 2964544 2026-09-02T17:50:58Z ~2026-47470-06 213840 Dis die teks van die storie van die tandemuis 2964544 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Zahnfee-muenze-tooth-fairy-coin-8-1-1.gif|duimnael|310x310px|'n foto van die tandemuis se muntstuk]] Die [[Tandemuis]] is 'n baie gewilde magiese karakter<ref>{{Cite journal |last=Anker |first=Johan |date=2018-02-12 |title=Magiese realisme en die religieuse in Bidsprinkaan |url=https://doi.org/10.4314/tvl.v45i2.29827 |journal=Tydskrif vir Letterkunde |volume=45 |issue=2 |pages=5–19 |doi=10.4314/tvl.v45i2.29827 |issn=2309-9070}}</ref> waarvan byna elke kind ter wêreld leer wanneer hulle hul melktande begin verloor. Die storie van die Tandemuis is regtig eenvoudig: wanneer 'n tand uitval, moet die kind dit onder hul kussing sit voordat hulle gaan slaap. Gedurende die nag vlieg die Tandemuis in die kamer in, vat die tand en los dan 'n bietjie geld of 'n geskenkie. Om 'n tand te verloor kan 'n bietjie skrikwekkend voel vir 'n kind, maar hierdie storie verander dit in iets prettigs waarna die kinders kan uitsien. Al voel hierdie soos 'n baie ou storie, is die Tandemuis eintlik nie so oud nie. Mense het eers in die vroeë 1900's<ref>{{Cite journal |last=Strnadt |first=Julius |date=1900-12-01 |title=V. Die Passio s. Floriani und die mit ihr zusammenhängenden Urkundenfälschungen |url=https://doi.org/10.7788/az-1900-jg06 |journal=Archivalische Zeitschrift |volume=9 |issue=jg |pages=176–314 |doi=10.7788/az-1900-jg06 |issn=0003-9497}}</ref> begin praat oor 'n fee wat tande vat, nadat 'n skrywer die idee in 'n eenvoudige toneelstuk vir kinders gesit het. Voor dit het verskillende dele van die wêreld hul eie maniere gehad om verlore tande te hanteer. In [[Spanje]] en [[Frankryk]] het ouers byvoorbeeld stories vertel van 'n muisie wat die tande versamel het. Mense het daarvan gehou om muise te gebruik omdat hulle sterk tande het en die ouers wou hê hul kinders moet sterk tande kweek. In plekke soos [[Japan]] en [[Korea]] steek kinders nie hul tande onder 'n kussing weg nie. In plaas daarvan, as die tand uit die bokaak gekom het, gooi hulle dit onder die vloer, en as dit uit die onderkaak gekom het, gooi hulle dit op die dak. In [[Suid-Afrika]]<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Joe H. |last2=Horne |first2=Juanida S. |date=2023-12-09 |title=Die belangrikheid van gehaltebestuurstelsels in forensiese DNS-toetslaboratoria in Suid-Afrika |url=https://doi.org/10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |journal=LitNet Akademies |volume=20 |issue=3 |pages=491–522 |doi=10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |issn=1995-5928}}</ref> sit baie kinders die tand in 'n pantoffel aan die onderkant van die bed in plaas van onder die kussing om te sien wat die oggend in die pantoffel sal wees. Aan die einde is die Tandemuis 'n baie nuttige storie wat grootword 'n bietjie makliker maak vir kinders. Dit verwyder die vrees om 'n tand te verloor vir 'n kind. Ouers is lief vir hierdie storie omdat hulle hul kinders ook kan uitoorlê om hul tande te borsel. Hulle vertell vir die kinders dat die Tandemuis van skoon, gesonde tande hou. Dit is 'n eenvoudige storie wat magie in 'n huis bring en grootword pret maak.<ref>{{Cite book |url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00145918 |title=Pret, François (?) |date=2011-10-31 |publisher=Oxford University Press |series=Benezit Dictionary of Artists}}</ref> == VERWYSINGS == <references /> [[Kategorie:Tande]] [[Kategorie:Tandemuis]] ju307ldsuzigxkmw0gpmrjaxpltwotl 2964594 2964544 2026-09-02T19:54:57Z Sobaka 328 opruim 2964594 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Zahnfee-muenze-tooth-fairy-coin-8-1-1.gif|duimnael|310x310px|'n foto van die tandemuis se muntstuk]] Die '''Tandemuis''' (Engels: ''Tooth Fairy''} is 'n baie gewilde magiese karakter<ref>{{Cite journal |last=Anker |first=Johan |date=2018-02-12 |title=Magiese realisme en die religieuse in Bidsprinkaan |url=https://doi.org/10.4314/tvl.v45i2.29827 |journal=Tydskrif vir Letterkunde |volume=45 |issue=2 |pages=5–19 |doi=10.4314/tvl.v45i2.29827 |issn=2309-9070}}</ref> waarvan byna elke kind ter wêreld leer wanneer hulle hul melktande begin verloor. Die storie van die Tandemuis is regtig eenvoudig: wanneer 'n tand uitval, moet die kind dit onder hul kussing sit voordat hulle gaan slaap. Gedurende die nag kom die Tandemuis in die kamer in, vat die tand en los dan 'n bietjie geld of 'n geskenkie. Om 'n tand te verloor kan 'n bietjie skrikwekkend voel vir 'n kind, maar hierdie storie verander dit in iets prettigs waarna die kinders kan uitsien. Al voel hierdie soos 'n baie ou storie, is die Tandemuis eintlik nie so oud nie. Mense het eers in die vroeë 1900's<ref>{{Cite journal |last=Strnadt |first=Julius |date=1900-12-01 |title=V. Die Passio s. Floriani und die mit ihr zusammenhängenden Urkundenfälschungen |url=https://doi.org/10.7788/az-1900-jg06 |journal=Archivalische Zeitschrift |volume=9 |issue=jg |pages=176–314 |doi=10.7788/az-1900-jg06 |issn=0003-9497}}</ref> begin praat oor 'n "[[fee]]" wat tande vat, nadat 'n skrywer die idee in 'n eenvoudige toneelstuk vir kinders gesit het. Voor dit het verskillende dele van die wêreld hul eie maniere gehad om verlore tande te hanteer. In [[Spanje]] en [[Frankryk]] het ouers byvoorbeeld stories vertel van 'n [[muis]]ie wat die tande versamel het. Mense het daarvan gehou om muise te gebruik omdat hulle sterk tande het en die ouers wou hê hul kinders moet sterk tande kweek. In plekke soos [[Japan]] en [[Korea]] steek kinders nie hul tande onder 'n kussing weg nie. In plaas daarvan, as die tand uit die bokaak gekom het, gooi hulle dit onder die vloer, en as dit uit die onderkaak gekom het, gooi hulle dit op die dak. In [[Suid-Afrika]]<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Joe H. |last2=Horne |first2=Juanida S. |date=2023-12-09 |title=Die belangrikheid van gehaltebestuurstelsels in forensiese DNS-toetslaboratoria in Suid-Afrika |url=https://doi.org/10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |journal=LitNet Akademies |volume=20 |issue=3 |pages=491–522 |doi=10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |issn=1995-5928}}</ref> sit baie kinders die tand in 'n pantoffel aan die onderkant van die bed in plaas van onder die kussing om te sien wat die oggend in die pantoffel sal wees. Aan die einde is die Tandemuis 'n baie nuttige storie wat grootword 'n bietjie makliker maak vir kinders. Dit verwyder die vrees om 'n tand te verloor vir 'n kind. Ouers is lief vir hierdie storie omdat hulle hul kinders ook kan uitoorlê om hul tande te borsel. Hulle vertell vir die kinders dat die Tandemuis van skoon, gesonde tande hou. Dit is 'n eenvoudige storie wat magie in 'n huis bring en grootword pret maak.<ref>{{Cite book |url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00145918 |title=Pret, François (?) |date=2011-10-31 |publisher=Oxford University Press |series=Benezit Dictionary of Artists}}</ref> == Verwysings == {{Verwysing}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tande]] [[Kategorie:Tandemuis]] e19yo4c1rr7f3j45eyrzcc57ne4qs8y 2964595 2964594 2026-09-02T19:55:36Z Sobaka 328 opruim 2964595 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Zahnfee-muenze-tooth-fairy-coin-8-1-1.gif|duimnael|310x310px|'n Foto van die tandefee se muntstuk]] Die '''Tandemuis''' (Engels: ''Tooth Fairy''} is 'n baie gewilde magiese karakter<ref>{{Cite journal |last=Anker |first=Johan |date=2018-02-12 |title=Magiese realisme en die religieuse in Bidsprinkaan |url=https://doi.org/10.4314/tvl.v45i2.29827 |journal=Tydskrif vir Letterkunde |volume=45 |issue=2 |pages=5–19 |doi=10.4314/tvl.v45i2.29827 |issn=2309-9070}}</ref> waarvan byna elke kind ter wêreld leer wanneer hulle hul melktande begin verloor. Die storie van die Tandemuis is regtig eenvoudig: wanneer 'n tand uitval, moet die kind dit onder hul kussing sit voordat hulle gaan slaap. Gedurende die nag kom die Tandemuis in die kamer in, vat die tand en los dan 'n bietjie geld of 'n geskenkie. Om 'n tand te verloor kan 'n bietjie skrikwekkend voel vir 'n kind, maar hierdie storie verander dit in iets prettigs waarna die kinders kan uitsien. Al voel hierdie soos 'n baie ou storie, is die Tandemuis eintlik nie so oud nie. Mense het eers in die vroeë 1900's<ref>{{Cite journal |last=Strnadt |first=Julius |date=1900-12-01 |title=V. Die Passio s. Floriani und die mit ihr zusammenhängenden Urkundenfälschungen |url=https://doi.org/10.7788/az-1900-jg06 |journal=Archivalische Zeitschrift |volume=9 |issue=jg |pages=176–314 |doi=10.7788/az-1900-jg06 |issn=0003-9497}}</ref> begin praat oor 'n "[[fee]]" wat tande vat, nadat 'n skrywer die idee in 'n eenvoudige toneelstuk vir kinders gesit het. Voor dit het verskillende dele van die wêreld hul eie maniere gehad om verlore tande te hanteer. In [[Spanje]] en [[Frankryk]] het ouers byvoorbeeld stories vertel van 'n [[muis]]ie wat die tande versamel het. Mense het daarvan gehou om muise te gebruik omdat hulle sterk tande het en die ouers wou hê hul kinders moet sterk tande kweek. In plekke soos [[Japan]] en [[Korea]] steek kinders nie hul tande onder 'n kussing weg nie. In plaas daarvan, as die tand uit die bokaak gekom het, gooi hulle dit onder die vloer, en as dit uit die onderkaak gekom het, gooi hulle dit op die dak. In [[Suid-Afrika]]<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Joe H. |last2=Horne |first2=Juanida S. |date=2023-12-09 |title=Die belangrikheid van gehaltebestuurstelsels in forensiese DNS-toetslaboratoria in Suid-Afrika |url=https://doi.org/10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |journal=LitNet Akademies |volume=20 |issue=3 |pages=491–522 |doi=10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |issn=1995-5928}}</ref> sit baie kinders die tand in 'n pantoffel aan die onderkant van die bed in plaas van onder die kussing om te sien wat die oggend in die pantoffel sal wees. Aan die einde is die Tandemuis 'n baie nuttige storie wat grootword 'n bietjie makliker maak vir kinders. Dit verwyder die vrees om 'n tand te verloor vir 'n kind. Ouers is lief vir hierdie storie omdat hulle hul kinders ook kan uitoorlê om hul tande te borsel. Hulle vertell vir die kinders dat die Tandemuis van skoon, gesonde tande hou. Dit is 'n eenvoudige storie wat magie in 'n huis bring en grootword pret maak.<ref>{{Cite book |url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00145918 |title=Pret, François (?) |date=2011-10-31 |publisher=Oxford University Press |series=Benezit Dictionary of Artists}}</ref> == Verwysings == {{Verwysing}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tande]] [[Kategorie:Tandemuis]] hodhpg07f6yey27t52iv0e4f9dgv37a 2964596 2964595 2026-09-02T19:56:18Z Sobaka 328 2964596 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Zahnfee-muenze-tooth-fairy-coin-8-1-1.gif|duimnael|310x310px|'n Foto van die tandefee se muntstuk]] Die '''Tandemuis''' (Engels: ''Tooth Fairy''} is 'n baie gewilde magiese karakter<ref>{{Cite journal |last=Anker |first=Johan |date=2018-02-12 |title=Magiese realisme en die religieuse in Bidsprinkaan |url=https://doi.org/10.4314/tvl.v45i2.29827 |journal=Tydskrif vir Letterkunde |volume=45 |issue=2 |pages=5–19 |doi=10.4314/tvl.v45i2.29827 |issn=2309-9070}}</ref> waarvan byna elke kind ter wêreld leer wanneer hulle hul melktande begin verloor. Die storie van die Tandemuis is regtig eenvoudig: wanneer 'n tand uitval, moet die kind dit onder hul kussing sit voordat hulle gaan slaap. Gedurende die nag kom die Tandemuis in die kamer in, vat die tand en los dan 'n bietjie geld of 'n geskenkie. Om 'n tand te verloor kan 'n bietjie skrikwekkend voel vir 'n kind, maar hierdie storie verander dit in iets prettigs waarna die kinders kan uitsien. Al voel hierdie soos 'n baie ou storie, is die Tandemuis eintlik nie so oud nie. Mense het eers in die vroeë 1900's<ref>{{Cite journal |last=Strnadt |first=Julius |date=1900-12-01 |title=V. Die Passio s. Floriani und die mit ihr zusammenhängenden Urkundenfälschungen |url=https://doi.org/10.7788/az-1900-jg06 |journal=Archivalische Zeitschrift |volume=9 |issue=jg |pages=176–314 |doi=10.7788/az-1900-jg06 |issn=0003-9497}}</ref> begin praat oor 'n "[[fee]]" wat tande vat, nadat 'n skrywer die idee in 'n eenvoudige toneelstuk vir kinders gesit het. Voor dit het verskillende dele van die wêreld hul eie maniere gehad om verlore tande te hanteer. In [[Spanje]] en [[Frankryk]] het ouers byvoorbeeld stories vertel van 'n [[muis]]ie wat die tande versamel het. Mense het daarvan gehou om muise te gebruik omdat hulle sterk tande het en die ouers wou hê hul kinders moet sterk tande kweek. In plekke soos [[Japan]] en [[Korea]] steek kinders nie hul tande onder 'n kussing weg nie. In plaas daarvan, as die tand uit die bokaak gekom het, gooi hulle dit onder die vloer, en as dit uit die onderkaak gekom het, gooi hulle dit op die dak. In [[Suid-Afrika]]<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Joe H. |last2=Horne |first2=Juanida S. |date=2023-12-09 |title=Die belangrikheid van gehaltebestuurstelsels in forensiese DNS-toetslaboratoria in Suid-Afrika |url=https://doi.org/10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |journal=LitNet Akademies |volume=20 |issue=3 |pages=491–522 |doi=10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |issn=1995-5928}}</ref> sit baie kinders die tand in 'n pantoffel aan die onderkant van die bed in plaas van onder die kussing om te sien wat die oggend in die pantoffel sal wees. Aan die einde is die Tandemuis 'n baie nuttige storie wat grootword 'n bietjie makliker maak vir kinders. Dit verwyder die vrees om 'n tand te verloor vir 'n kind. Ouers is lief vir hierdie storie omdat hulle hul kinders ook kan uitoorlê om hul tande te borsel. Hulle vertell vir die kinders dat die Tandemuis van skoon, gesonde tande hou. Dit is 'n eenvoudige storie wat magie in 'n huis bring en grootword pret maak.<ref>{{Cite book |url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00145918 |title=Pret, François (?) |date=2011-10-31 |publisher=Oxford University Press |series=Benezit Dictionary of Artists}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tande]] [[Kategorie:Tandemuis]] 0u18glhyh54r1r12x20vkmcbj2wr4dj 2964597 2964596 2026-09-02T19:58:00Z Sobaka 328 2964597 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Zahnfee-muenze-tooth-fairy-coin-8-1-1.gif|duimnael|310x310px|'n Foto van die tandefee se muntstuk]] Die '''tandemuis''' (Engels: ''Tooth Fairy''} is 'n baie gewilde magiese karakter<ref>{{Cite journal |last=Anker |first=Johan |date=2018-02-12 |title=Magiese realisme en die religieuse in Bidsprinkaan |url=https://doi.org/10.4314/tvl.v45i2.29827 |journal=Tydskrif vir Letterkunde |volume=45 |issue=2 |pages=5–19 |doi=10.4314/tvl.v45i2.29827 |issn=2309-9070}}</ref> waarvan byna elke kind ter wêreld leer wanneer hulle hul melktande begin verloor. Die storie van die Tandemuis is regtig eenvoudig: wanneer 'n tand uitval, moet die kind dit onder hul kussing sit voordat hulle gaan slaap. Gedurende die nag kom die Tandemuis in die kamer in, vat die tand en los dan 'n bietjie geld of 'n geskenkie. Om 'n tand te verloor kan 'n bietjie skrikwekkend voel vir 'n kind, maar hierdie storie verander dit in iets prettigs waarna die kinders kan uitsien. Al voel hierdie soos 'n baie ou storie, is die tandemuis eintlik nie so oud nie. Mense het eers in die vroeë 1900's<ref>{{Cite journal |last=Strnadt |first=Julius |date=1900-12-01 |title=V. Die Passio s. Floriani und die mit ihr zusammenhängenden Urkundenfälschungen |url=https://doi.org/10.7788/az-1900-jg06 |journal=Archivalische Zeitschrift |volume=9 |issue=jg |pages=176–314 |doi=10.7788/az-1900-jg06 |issn=0003-9497}}</ref> begin praat oor 'n "[[fee]]" wat tande vat, nadat 'n skrywer die idee in 'n eenvoudige toneelstuk vir kinders gesit het. Voor dit het verskillende dele van die wêreld hul eie maniere gehad om verlore tande te hanteer. In [[Spanje]] en [[Frankryk]] het ouers byvoorbeeld stories vertel van 'n [[muis]]ie wat die tande versamel het. Mense het daarvan gehou om muise te gebruik omdat hulle sterk tande het en die ouers wou hê hul kinders moet sterk tande kweek. In plekke soos [[Japan]] en [[Korea]] steek kinders nie hul tande onder 'n kussing weg nie. In plaas daarvan, as die tand uit die bokaak gekom het, gooi hulle dit onder die vloer, en as dit uit die onderkaak gekom het, gooi hulle dit op die dak. In [[Suid-Afrika]]<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Joe H. |last2=Horne |first2=Juanida S. |date=2023-12-09 |title=Die belangrikheid van gehaltebestuurstelsels in forensiese DNS-toetslaboratoria in Suid-Afrika |url=https://doi.org/10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |journal=LitNet Akademies |volume=20 |issue=3 |pages=491–522 |doi=10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |issn=1995-5928}}</ref> sit baie kinders die tand in 'n pantoffel aan die onderkant van die bed in plaas van onder die kussing om te sien wat die oggend in die pantoffel sal wees. Aan die einde is die tandemuis 'n baie nuttige storie wat grootword 'n bietjie makliker maak vir kinders. Dit verwyder die vrees om 'n tand te verloor vir 'n kind. Ouers is lief vir hierdie storie omdat hulle hul kinders ook kan uitoorlê om hul tande te borsel. Hulle vertell vir die kinders dat die tandemuis van skoon, gesonde tande hou. Dit is 'n eenvoudige storie wat magie in 'n huis bring en grootword pret maak.<ref>{{Cite book |url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00145918 |title=Pret, François (?) |date=2011-10-31 |publisher=Oxford University Press |series=Benezit Dictionary of Artists}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tande]] [[Kategorie:Tandemuis]] mbgrn889oe76rxk1nut3wro1anvv2m9 2964599 2964597 2026-09-02T20:02:20Z Sobaka 328 2964599 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Zahnfee-muenze-tooth-fairy-coin-8-1-1.gif|duimnael|310x310px|'n Foto van die tandefee se muntstuk]] Die '''tandemuis''' (Engels: ''Tooth Fairy''} is 'n baie gewilde magiese karakter<ref>{{Cite journal |last=Anker |first=Johan |date=2018-02-12 |title=Magiese realisme en die religieuse in Bidsprinkaan |url=https://doi.org/10.4314/tvl.v45i2.29827 |journal=Tydskrif vir Letterkunde |volume=45 |issue=2 |pages=5–19 |doi=10.4314/tvl.v45i2.29827 |issn=2309-9070}}</ref> waarvan byna elke kind ter wêreld leer wanneer hulle hul melktande begin verloor. Die storie van die tandemuis is regtig eenvoudig: wanneer 'n tand uitval, moet die kind dit onder hul kussing sit voordat hulle gaan slaap. Gedurende die nag kom die tandemuis in die kamer in, vat die tand en los dan 'n bietjie [[geld]] of 'n geskenkie. Om 'n tand te verloor kan 'n bietjie skrikwekkend voel vir 'n kind, maar hierdie storie verander dit in iets prettigs waarna die kinders kan uitsien. Al voel hierdie soos 'n baie ou storie, is die tandemuis eintlik nie so oud nie. Mense het eers in die vroeë 1900's<ref>{{Cite journal |last=Strnadt |first=Julius |date=1900-12-01 |title=V. Die Passio s. Floriani und die mit ihr zusammenhängenden Urkundenfälschungen |url=https://doi.org/10.7788/az-1900-jg06 |journal=Archivalische Zeitschrift |volume=9 |issue=jg |pages=176–314 |doi=10.7788/az-1900-jg06 |issn=0003-9497}}</ref> begin praat oor 'n "[[fee]]" wat tande vat, nadat 'n skrywer die idee in 'n eenvoudige toneelstuk vir kinders gesit het. Voor dit het verskillende dele van die wêreld hul eie maniere gehad om verlore tande te hanteer. In [[Spanje]] en [[Frankryk]] het ouers byvoorbeeld stories vertel van 'n [[muis]]ie wat die tande versamel het. Mense het daarvan gehou om muise te gebruik omdat hulle sterk tande het en die ouers wou hê hul kinders moet sterk tande kweek. In plekke soos [[Japan]] en [[Korea]] steek kinders nie hul tande onder 'n kussing weg nie. In plaas daarvan, as die tand uit die bokaak gekom het, gooi hulle dit onder die vloer, en as dit uit die onderkaak gekom het, gooi hulle dit op die dak. In [[Suid-Afrika]]<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Joe H. |last2=Horne |first2=Juanida S. |date=2023-12-09 |title=Die belangrikheid van gehaltebestuurstelsels in forensiese DNS-toetslaboratoria in Suid-Afrika |url=https://doi.org/10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |journal=LitNet Akademies |volume=20 |issue=3 |pages=491–522 |doi=10.56273/1995-5928/2023/j20n3b12 |issn=1995-5928}}</ref> sit baie kinders die tand in 'n pantoffel aan die onderkant van die bed in plaas van onder die kussing om te sien wat die oggend in die pantoffel sal wees. Aan die einde is die tandemuis 'n baie nuttige storie wat grootword 'n bietjie makliker maak vir kinders. Dit verwyder die vrees om 'n tand te verloor vir 'n kind. Ouers is lief vir hierdie storie omdat hulle hul kinders ook kan uitoorlê om hul tande te borsel. Hulle vertell vir die kinders dat die tandemuis van skoon, gesonde tande hou. Dit is 'n eenvoudige storie wat magie in 'n huis bring en grootword pret maak.<ref>{{Cite book |url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00145918 |title=Pret, François (?) |date=2011-10-31 |publisher=Oxford University Press |series=Benezit Dictionary of Artists}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tande]] [[Kategorie:Tandemuis]] go3qh5yki72g8a0csigeovf6yet0mz5 0 468537 2964545 2026-09-02T17:54:45Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2964545 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Hermas villosa | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]], (1805) | synonyms =* ''Bupleurum villosum'' <small>L.</small> * ''Hermas depauperata'' <small>L.</small> * ''Hermas villosa var. depauperata'' <small>DC.</small> * ''Perfoliata villosa'' <small>(L.) Kuntze</small> }} '''''Hermas villosa''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Dit het 'n [[voorkomsgebied]] van 2&nbsp;814&nbsp;km² en kom in die kusberge vanaf die [[Kaapse Skiereiland]] tot by [[Bredasdorp]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]]. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2138-11 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:843249-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hermas|villosa]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 3bzh0vk61qgbc3dorpzkfm094z4vx2m 2964547 2964545 2026-09-02T17:57:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964547 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Hermas villosa | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]], (1805) | synonyms =* ''Bupleurum villosum'' <small>L.</small> * ''Hermas depauperata'' <small>L.</small> * ''Hermas villosa var. depauperata'' <small>DC.</small> * ''Perfoliata villosa'' <small>(L.) Kuntze</small> }} '''''Hermas villosa''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Dit het 'n [[voorkomsgebied]] van 2&nbsp;814&nbsp;km² en kom in die kusberge vanaf die [[Kaapse Skiereiland]] tot by [[Bredasdorp]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]]. Die spesie blom van Desember tot Maart. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2138-11 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:843249-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hermas|villosa]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 7gygefpflk79gz5cmh7irk3umcji8hd 6 468538 2964546 2026-09-02T17:56:54Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die hervatting van burgerlike administrasie in die [[Oranjerivierkolonie]], [[Bloemfontein]]}} |bron=''OVS 1854–1954'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Hervatting_van_burgerlike_administrasie,_Bloemfontein,_23_Junie_1902.jpg foto] as bron |datum=23 Junie 1902 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Hervattin... 2964546 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die hervatting van burgerlike administrasie in die [[Oranjerivierkolonie]], [[Bloemfontein]]}} |bron=''OVS 1854–1954'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Hervatting_van_burgerlike_administrasie,_Bloemfontein,_23_Junie_1902.jpg foto] as bron |datum=23 Junie 1902 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Hervatting van burgerlike administrasie, Bloemfontein, 23 Junie 1902.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Geskiedenis van Bloemfontein]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 2mezmvigdofi1zolu9r6ygpktj4pscy 1 468539 2964548 2026-09-02T17:57:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964548 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468540 2964553 2026-09-02T18:11:27Z Malumenduna 203837 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1368621316|The Garry Moore Show]]" te vertaal 2964553 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisie|image=Garry Moore Carol Burnett Durward Kirby Garry Moore Show 1961.JPG|caption=Cast photo: Garry Moore, Carol Burnett, and Durward Kirby, 1961|runtime=30/60 minutes|creator=[[Garry Moore]]|starring=Garry Moore<br />[[Carol Burnett]] (1959–1962)<br />[[Durward Kirby]]<br />[[Marion Lorne]] (1958–1962)|country=United States|network=[[CBS]]|first_aired={{start date|1950|6|26}}|last_aired={{end date|1967|1|8}}}}'''''Die Garry Moore-vertoning,''''' is die naam vir verskeie afsonderlike Amerikaanse verskeidenheidsreekse, op die CBS-televisie netwerk in die 1950's en 1960's. Die reeks, aangebied deur die ervare radiokunstenaar. Garry Moore, het gehelp om die loopbane van baie komiese talente te loods, soos, [[Dorothy Loudon]], [[Don Adams]], [[George Gobel]], [[Carol Burnett]], [[Don Knotts]], Lee Goodman, [[James Kirkwood jr.|James Kirkwood, Jr.]], [[Lily Tomlin]], en [[Jonathan Winters]] . ''The Garry Moore vertoning,'' het 'n aantal [[Emmy|Emmy-]] benoemings, en oorwinnings verwerf. == Oorsprong == Die program het oorspronklik as 'n radioprogram begin; CBS het uiteindelik vir Moore, sy eie vroeg-aand-televisieprogram in die plek daarvan toegeken. Durward Kirby, Moore, se radiovennoot sedert 1940, het saam met hom na TV oorgeskakel en in al drie weergawes van die TV-program verskyn. == Oorspronklike weergawe (1950–1958) == Die eerste weergawe van die program het in Junie 1950 begin, as 'n 30 minuut lange aandreeks van Maandag tot Vrydag. Dit is ook gelyktydig op die radio uitgesaai.Teen Augustus het die program na 'n weeklikse formaat van een uur verander. Die hoofuitgawe, getiteld ''The Garry Moore Evening Show'', is van September tot Desember 1951 op Donderdagaande afgewissel met ''The George Burns and Gracie Allen Show'' .{{Feit|date=January 2022}} In die herfs van 1950, het Moore, na 'n dagprogram op CBS oorgeskakel, eers vroeg, in die middag, en later mid-oggend. Die reeks het 'n ontspanne, en buigsame kombinasie van komedie-sketches, monoloë, sang, en interaksie met die ateljeegehoor bevat. Dit was 'n belangrike kommersiële sukses vir CBS, en dit het tot middel 1958 in hierdie formaat geloop.{{Feit|date=January 2022}} Op 6 Oktober 1952, is die program van 'n uur na 30 minute verkort. Dit het steeds om 13:30 Oostelike Tyd begin , maar 14:00 geëindig eerder as die vorige 14:30. Dit het ontstaan by WCBS-TV in New York Stad uitgesaai . <ref>{{Cite news|accessdate=January 30, 2022}}</ref> In 1958, het Moore die vorige program beëindig weens sy veeleisende werkskedule, maar hy het in die herfs teruggekeer met 'n weeklikse, uurlange aandreeks, met dieselfde titel, en soortgelyke formaat. Allen Funt se ''Candid Camera'' segmente het 'n gereelde kenmerk van hierdie reeks geword, saam met 'n lang opsommings segment getiteld "That Wonderful Year". In 1959, het Moore twee LP-plate, op die Warner Bros.-etiket vervaardig: ''That Wonderful Year, 1930,'' en ''That Wonderful Year, 1940'' . In sy eerste seisoen het hierdie weergawe van ''The Garry Moore vertoining'' op NBC meegeding van die drama reeks ''The Californians,'' en die ABC misdaad /polisie program ''Confession'', aangebied deur [[Jack Wyatt]] . <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXQNIs12SzQC&q=jack+wyatt+of+%22Confession%22+TV+series&pg=PA61 |title=Hal Erickson, Encyclopedia of Television Law Shows: Factual and Fictional Series about Judges, Lawyers and the Courtroom, 1948–2008 |date=21 October 2009 |publisher=Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., 2009 |isbn=9780786454525 |access-date=December 7, 2010}}</ref> Die program is elke Vrydag aand by CBS Studio 50, (later herdoop na die Ed Sullivan-teater ) opgeneem, en is die volgende Dinsdag aand uitgesaai. Die rolverdeling van die tweede weergawe het , [[Marion Lorne]] ingesluit (wat verskyn het soos haar ander Broadway, en toneelspelverpligtinge dit dwars deur hierdie reeks toegelaat het), en die opkomende ster [[Carol Burnett]] (1959–62), wat haar komiese vaardighede vir haar eie toekomstige suksesvolle verskeidenheids program geslyp het. Benewens die optredes van die rolverdeling, en gaste, het vokale kunstenaars die George Becker sangers, en die dansers onder die choreografie van Ernest Flatt, insluitend hoofdanser Don Crichton, ingesluit. [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 1xkdulfzdv7iaabfz34cv5er6xrh5qu 2964605 2964553 2026-09-02T20:15:36Z Sobaka 328 2964605 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisie|image=Garry Moore Carol Burnett Durward Kirby Garry Moore Show 1961.JPG|caption=Cast photo: Garry Moore, Carol Burnett, and Durward Kirby, 1961|runtime=30/60 minutes|creator=[[Garry Moore]]|starring=Garry Moore<br />[[Carol Burnett]] (1959–1962)<br />[[Durward Kirby]]<br />[[Marion Lorne]] (1958–1962)|country=United States|network=[[CBS]]|first_aired={{start date|1950|6|26}}|last_aired={{end date|1967|1|8}}}}'''''Die Garry Moore-vertoning,''''' is die naam vir verskeie afsonderlike Amerikaanse verskeidenheidsreekse, op die CBS-televisie netwerk in die 1950's en 1960's. Die reeks, aangebied deur die ervare radiokunstenaar. Garry Moore, het gehelp om die loopbane van baie komiese talente te loods, soos, [[Dorothy Loudon]], [[Don Adams]], [[George Gobel]], [[Carol Burnett]], [[Don Knotts]], Lee Goodman, [[James Kirkwood jr.|James Kirkwood, Jr.]], [[Lily Tomlin]], en [[Jonathan Winters]] . ''The Garry Moore vertoning,'' het 'n aantal [[Emmy|Emmy-]] benoemings, en oorwinnings verwerf. == Oorsprong == Die program het oorspronklik as 'n radioprogram begin; CBS het uiteindelik vir Moore, sy eie vroeg-aand-televisieprogram in die plek daarvan toegeken. Durward Kirby, Moore, se radiovennoot sedert 1940, het saam met hom na TV oorgeskakel en in al drie weergawes van die TV-program verskyn. == Oorspronklike weergawe (1950–1958) == Die eerste weergawe van die program het in Junie 1950 begin, as 'n 30 minuut lange aandreeks van Maandag tot Vrydag. Dit is ook gelyktydig op die radio uitgesaai.Teen Augustus het die program na 'n weeklikse formaat van een uur verander. Die hoofuitgawe, getiteld ''The Garry Moore Evening Show'', is van September tot Desember 1951 op Donderdagaande afgewissel met ''The George Burns and Gracie Allen Show'' .{{Feit|date=January 2022}} In die herfs van 1950, het Moore, na 'n dagprogram op CBS oorgeskakel, eers vroeg, in die middag, en later mid-oggend. Die reeks het 'n ontspanne, en buigsame kombinasie van komedie-sketches, monoloë, sang, en interaksie met die ateljeegehoor bevat. Dit was 'n belangrike kommersiële sukses vir CBS, en dit het tot middel 1958 in hierdie formaat geloop.{{Feit|date=January 2022}} Op 6 Oktober 1952, is die program van 'n uur na 30 minute verkort. Dit het steeds om 13:30 Oostelike Tyd begin , maar 14:00 geëindig eerder as die vorige 14:30. Dit het ontstaan by WCBS-TV in New York Stad uitgesaai . <ref>{{Cite news|accessdate=January 30, 2022}}</ref> In 1958, het Moore die vorige program beëindig weens sy veeleisende werkskedule, maar hy het in die herfs teruggekeer met 'n weeklikse, uurlange aandreeks, met dieselfde titel, en soortgelyke formaat. Allen Funt se ''Candid Camera'' segmente het 'n gereelde kenmerk van hierdie reeks geword, saam met 'n lang opsommings segment getiteld "That Wonderful Year". In 1959, het Moore twee LP-plate, op die Warner Bros.-etiket vervaardig: ''That Wonderful Year, 1930,'' en ''That Wonderful Year, 1940'' . In sy eerste seisoen het hierdie weergawe van ''The Garry Moore vertoining'' op NBC meegeding van die drama reeks ''The Californians,'' en die ABC misdaad /polisie program ''Confession'', aangebied deur [[Jack Wyatt]] . <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXQNIs12SzQC&q=jack+wyatt+of+%22Confession%22+TV+series&pg=PA61 |title=Hal Erickson, Encyclopedia of Television Law Shows: Factual and Fictional Series about Judges, Lawyers and the Courtroom, 1948–2008 |date=21 October 2009 |publisher=Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., 2009 |isbn=9780786454525 |access-date=December 7, 2010}}</ref> Die program is elke Vrydag aand by CBS Studio 50, (later herdoop na die Ed Sullivan-teater ) opgeneem, en is die volgende Dinsdag aand uitgesaai. Die rolverdeling van die tweede weergawe het , [[Marion Lorne]] ingesluit (wat verskyn het soos haar ander Broadway, en toneelspelverpligtinge dit dwars deur hierdie reeks toegelaat het), en die opkomende ster [[Carol Burnett]] (1959–62), wat haar komiese vaardighede vir haar eie toekomstige suksesvolle verskeidenheids program geslyp het. Benewens die optredes van die rolverdeling, en gaste, het vokale kunstenaars die George Becker sangers, en die dansers onder die choreografie van Ernest Flatt, insluitend hoofdanser Don Crichton, ingesluit. ==Verwysings == {{Verwysings)) [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 7w1x9qsq6gwkduj76ea84dvh0p3m410 2964733 2964605 2026-09-03T09:28:15Z Sobaka 328 Sobaka het bladsy [[Die Garry Moore-vertoning]] na [[The Garry Moore Show]] geskuif: Sou eerder die oorspronklike Engelse titel gebruik glo nie die progam is ooit in Afrikaans aangebied nie 2964605 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisie|image=Garry Moore Carol Burnett Durward Kirby Garry Moore Show 1961.JPG|caption=Cast photo: Garry Moore, Carol Burnett, and Durward Kirby, 1961|runtime=30/60 minutes|creator=[[Garry Moore]]|starring=Garry Moore<br />[[Carol Burnett]] (1959–1962)<br />[[Durward Kirby]]<br />[[Marion Lorne]] (1958–1962)|country=United States|network=[[CBS]]|first_aired={{start date|1950|6|26}}|last_aired={{end date|1967|1|8}}}}'''''Die Garry Moore-vertoning,''''' is die naam vir verskeie afsonderlike Amerikaanse verskeidenheidsreekse, op die CBS-televisie netwerk in die 1950's en 1960's. Die reeks, aangebied deur die ervare radiokunstenaar. Garry Moore, het gehelp om die loopbane van baie komiese talente te loods, soos, [[Dorothy Loudon]], [[Don Adams]], [[George Gobel]], [[Carol Burnett]], [[Don Knotts]], Lee Goodman, [[James Kirkwood jr.|James Kirkwood, Jr.]], [[Lily Tomlin]], en [[Jonathan Winters]] . ''The Garry Moore vertoning,'' het 'n aantal [[Emmy|Emmy-]] benoemings, en oorwinnings verwerf. == Oorsprong == Die program het oorspronklik as 'n radioprogram begin; CBS het uiteindelik vir Moore, sy eie vroeg-aand-televisieprogram in die plek daarvan toegeken. Durward Kirby, Moore, se radiovennoot sedert 1940, het saam met hom na TV oorgeskakel en in al drie weergawes van die TV-program verskyn. == Oorspronklike weergawe (1950–1958) == Die eerste weergawe van die program het in Junie 1950 begin, as 'n 30 minuut lange aandreeks van Maandag tot Vrydag. Dit is ook gelyktydig op die radio uitgesaai.Teen Augustus het die program na 'n weeklikse formaat van een uur verander. Die hoofuitgawe, getiteld ''The Garry Moore Evening Show'', is van September tot Desember 1951 op Donderdagaande afgewissel met ''The George Burns and Gracie Allen Show'' .{{Feit|date=January 2022}} In die herfs van 1950, het Moore, na 'n dagprogram op CBS oorgeskakel, eers vroeg, in die middag, en later mid-oggend. Die reeks het 'n ontspanne, en buigsame kombinasie van komedie-sketches, monoloë, sang, en interaksie met die ateljeegehoor bevat. Dit was 'n belangrike kommersiële sukses vir CBS, en dit het tot middel 1958 in hierdie formaat geloop.{{Feit|date=January 2022}} Op 6 Oktober 1952, is die program van 'n uur na 30 minute verkort. Dit het steeds om 13:30 Oostelike Tyd begin , maar 14:00 geëindig eerder as die vorige 14:30. Dit het ontstaan by WCBS-TV in New York Stad uitgesaai . <ref>{{Cite news|accessdate=January 30, 2022}}</ref> In 1958, het Moore die vorige program beëindig weens sy veeleisende werkskedule, maar hy het in die herfs teruggekeer met 'n weeklikse, uurlange aandreeks, met dieselfde titel, en soortgelyke formaat. Allen Funt se ''Candid Camera'' segmente het 'n gereelde kenmerk van hierdie reeks geword, saam met 'n lang opsommings segment getiteld "That Wonderful Year". In 1959, het Moore twee LP-plate, op die Warner Bros.-etiket vervaardig: ''That Wonderful Year, 1930,'' en ''That Wonderful Year, 1940'' . In sy eerste seisoen het hierdie weergawe van ''The Garry Moore vertoining'' op NBC meegeding van die drama reeks ''The Californians,'' en die ABC misdaad /polisie program ''Confession'', aangebied deur [[Jack Wyatt]] . <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXQNIs12SzQC&q=jack+wyatt+of+%22Confession%22+TV+series&pg=PA61 |title=Hal Erickson, Encyclopedia of Television Law Shows: Factual and Fictional Series about Judges, Lawyers and the Courtroom, 1948–2008 |date=21 October 2009 |publisher=Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., 2009 |isbn=9780786454525 |access-date=December 7, 2010}}</ref> Die program is elke Vrydag aand by CBS Studio 50, (later herdoop na die Ed Sullivan-teater ) opgeneem, en is die volgende Dinsdag aand uitgesaai. Die rolverdeling van die tweede weergawe het , [[Marion Lorne]] ingesluit (wat verskyn het soos haar ander Broadway, en toneelspelverpligtinge dit dwars deur hierdie reeks toegelaat het), en die opkomende ster [[Carol Burnett]] (1959–62), wat haar komiese vaardighede vir haar eie toekomstige suksesvolle verskeidenheids program geslyp het. Benewens die optredes van die rolverdeling, en gaste, het vokale kunstenaars die George Becker sangers, en die dansers onder die choreografie van Ernest Flatt, insluitend hoofdanser Don Crichton, ingesluit. ==Verwysings == {{Verwysings)) [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 7w1x9qsq6gwkduj76ea84dvh0p3m410 2964735 2964733 2026-09-03T09:29:21Z Sobaka 328 2964735 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisie|image=Garry Moore Carol Burnett Durward Kirby Garry Moore Show 1961.JPG|caption=Cast photo: Garry Moore, Carol Burnett, and Durward Kirby, 1961|runtime=30/60 minutes|creator=[[Garry Moore]]|starring=Garry Moore<br />[[Carol Burnett]] (1959–1962)<br />[[Durward Kirby]]<br />[[Marion Lorne]] (1958–1962)|country=United States|network=[[CBS]]|first_aired={{start date|1950|6|26}}|last_aired={{end date|1967|1|8}}}}'''''The Garry Moore Show''''' is die naam vir verskeie afsonderlike Amerikaanse verskeidenheidsreekse, op die CBS-televisie netwerk in die 1950's en 1960's. Die reeks, aangebied deur die ervare radiokunstenaar. Garry Moore, het gehelp om die loopbane van baie komiese talente te loods, soos, [[Dorothy Loudon]], [[Don Adams]], [[George Gobel]], [[Carol Burnett]], [[Don Knotts]], Lee Goodman, [[James Kirkwood jr.|James Kirkwood, Jr.]], [[Lily Tomlin]], en [[Jonathan Winters]] . ''The Garry Moore vertoning,'' het 'n aantal [[Emmy|Emmy-]] benoemings, en oorwinnings verwerf. == Oorsprong == Die program het oorspronklik as 'n radioprogram begin; CBS het uiteindelik vir Moore, sy eie vroeg-aand-televisieprogram in die plek daarvan toegeken. Durward Kirby, Moore, se radiovennoot sedert 1940, het saam met hom na TV oorgeskakel en in al drie weergawes van die TV-program verskyn. == Oorspronklike weergawe (1950–1958) == Die eerste weergawe van die program het in Junie 1950 begin, as 'n 30 minuut lange aandreeks van Maandag tot Vrydag. Dit is ook gelyktydig op die radio uitgesaai.Teen Augustus het die program na 'n weeklikse formaat van een uur verander. Die hoofuitgawe, getiteld ''The Garry Moore Evening Show'', is van September tot Desember 1951 op Donderdagaande afgewissel met ''The George Burns and Gracie Allen Show'' .{{Feit|date=January 2022}} In die herfs van 1950, het Moore, na 'n dagprogram op CBS oorgeskakel, eers vroeg, in die middag, en later mid-oggend. Die reeks het 'n ontspanne, en buigsame kombinasie van komedie-sketches, monoloë, sang, en interaksie met die ateljeegehoor bevat. Dit was 'n belangrike kommersiële sukses vir CBS, en dit het tot middel 1958 in hierdie formaat geloop.{{Feit|date=January 2022}} Op 6 Oktober 1952, is die program van 'n uur na 30 minute verkort. Dit het steeds om 13:30 Oostelike Tyd begin , maar 14:00 geëindig eerder as die vorige 14:30. Dit het ontstaan by WCBS-TV in New York Stad uitgesaai . <ref>{{Cite news|accessdate=January 30, 2022}}</ref> In 1958, het Moore die vorige program beëindig weens sy veeleisende werkskedule, maar hy het in die herfs teruggekeer met 'n weeklikse, uurlange aandreeks, met dieselfde titel, en soortgelyke formaat. Allen Funt se ''Candid Camera'' segmente het 'n gereelde kenmerk van hierdie reeks geword, saam met 'n lang opsommings segment getiteld "That Wonderful Year". In 1959, het Moore twee LP-plate, op die Warner Bros.-etiket vervaardig: ''That Wonderful Year, 1930,'' en ''That Wonderful Year, 1940'' . In sy eerste seisoen het hierdie weergawe van ''The Garry Moore vertoining'' op NBC meegeding van die drama reeks ''The Californians,'' en die ABC misdaad /polisie program ''Confession'', aangebied deur [[Jack Wyatt]] . <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXQNIs12SzQC&q=jack+wyatt+of+%22Confession%22+TV+series&pg=PA61 |title=Hal Erickson, Encyclopedia of Television Law Shows: Factual and Fictional Series about Judges, Lawyers and the Courtroom, 1948–2008 |date=21 October 2009 |publisher=Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., 2009 |isbn=9780786454525 |access-date=December 7, 2010}}</ref> Die program is elke Vrydag aand by CBS Studio 50, (later herdoop na die Ed Sullivan-teater ) opgeneem, en is die volgende Dinsdag aand uitgesaai. Die rolverdeling van die tweede weergawe het , [[Marion Lorne]] ingesluit (wat verskyn het soos haar ander Broadway, en toneelspelverpligtinge dit dwars deur hierdie reeks toegelaat het), en die opkomende ster [[Carol Burnett]] (1959–62), wat haar komiese vaardighede vir haar eie toekomstige suksesvolle verskeidenheids program geslyp het. Benewens die optredes van die rolverdeling, en gaste, het vokale kunstenaars die George Becker sangers, en die dansers onder die choreografie van Ernest Flatt, insluitend hoofdanser Don Crichton, ingesluit. ==Verwysings == {{Verwysings)) [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] i8sjvm3x1noupo13dtaxnzdab3nuur8 2964755 2964735 2026-09-03T10:01:28Z Dumbassman 62009 2964755 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisie|image=Garry Moore Carol Burnett Durward Kirby Garry Moore Show 1961.JPG|caption=Cast photo: Garry Moore, Carol Burnett, and Durward Kirby, 1961|runtime=30/60 minutes|creator=[[Garry Moore]]|starring=Garry Moore<br />[[Carol Burnett]] (1959–1962)<br />[[Durward Kirby]]<br />[[Marion Lorne]] (1958–1962)|country=United States|network=[[CBS]]|first_aired={{start date|1950|6|26}}|last_aired={{end date|1967|1|8}}}}'''''The Garry Moore Show''''' is die naam vir verskeie afsonderlike Amerikaanse verskeidenheidsreekse, op die CBS-televisie netwerk in die 1950's en 1960's. Die reeks, aangebied deur die ervare radiokunstenaar. Garry Moore, het gehelp om die loopbane van baie komiese talente te loods, soos, [[Dorothy Loudon]], [[Don Adams]], [[George Gobel]], [[Carol Burnett]], [[Don Knotts]], Lee Goodman, [[James Kirkwood jr.|James Kirkwood, Jr.]], [[Lily Tomlin]], en [[Jonathan Winters]]. ''The Garry Moore vertoning,'' het 'n aantal [[Emmy|Emmy-]] benoemings, en oorwinnings verwerf. == Oorsprong == Die program het oorspronklik as 'n radioprogram begin; CBS het uiteindelik vir Moore, sy eie vroeg-aand-televisieprogram in die plek daarvan toegeken. Durward Kirby, Moore, se radiovennoot sedert 1940, het saam met hom na TV oorgeskakel en in al drie weergawes van die TV-program verskyn. == Oorspronklike weergawe (1950–1958) == Die eerste weergawe van die program het in Junie 1950 begin, as 'n 30 minuut lange aandreeks van Maandag tot Vrydag. Dit is ook gelyktydig op die radio uitgesaai.Teen Augustus het die program na 'n weeklikse formaat van een uur verander. Die hoofuitgawe, getiteld ''The Garry Moore Evening Show'', is van September tot Desember 1951 op Donderdagaande afgewissel met ''The George Burns and Gracie Allen Show'' .{{Feit|date=January 2022}} In die herfs van 1950, het Moore, na 'n dagprogram op CBS oorgeskakel, eers vroeg, in die middag, en later mid-oggend. Die reeks het 'n ontspanne, en buigsame kombinasie van komedie-sketches, monoloë, sang, en interaksie met die ateljeegehoor bevat. Dit was 'n belangrike kommersiële sukses vir CBS, en dit het tot middel 1958 in hierdie formaat geloop.{{Feit|date=January 2022}} Op 6 Oktober 1952, is die program van 'n uur na 30 minute verkort. Dit het steeds om 13:30 Oostelike Tyd begin, maar 14:00 geëindig eerder as die vorige 14:30. Dit het ontstaan by WCBS-TV in New York Stad uitgesaai . <ref>{{Cite news|accessdate=January 30, 2022}}</ref> In 1958, het Moore die vorige program beëindig weens sy veeleisende werkskedule, maar hy het in die herfs teruggekeer met 'n weeklikse, uurlange aandreeks, met dieselfde titel, en soortgelyke formaat. Allen Funt se ''Candid Camera'' segmente het 'n gereelde kenmerk van hierdie reeks geword, saam met 'n lang opsommings segment getiteld "That Wonderful Year". In 1959, het Moore twee LP-plate, op die Warner Bros.-etiket vervaardig: ''That Wonderful Year, 1930,'' en ''That Wonderful Year, 1940'' . In sy eerste seisoen het hierdie weergawe van ''The Garry Moore vertoining'' op NBC meegeding van die drama reeks ''The Californians,'' en die ABC misdaad /polisie program ''Confession'', aangebied deur [[Jack Wyatt]] . <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXQNIs12SzQC&q=jack+wyatt+of+%22Confession%22+TV+series&pg=PA61 |title=Hal Erickson, Encyclopedia of Television Law Shows: Factual and Fictional Series about Judges, Lawyers and the Courtroom, 1948–2008 |date=21 October 2009 |publisher=Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., 2009 |isbn=9780786454525 |access-date=December 7, 2010}}</ref> Die program is elke Vrydag aand by CBS Studio 50, (later herdoop na die Ed Sullivan-teater ) opgeneem, en is die volgende Dinsdag aand uitgesaai. Die rolverdeling van die tweede weergawe het , [[Marion Lorne]] ingesluit (wat verskyn het soos haar ander Broadway, en toneelspelverpligtinge dit dwars deur hierdie reeks toegelaat het), en die opkomende ster [[Carol Burnett]] (1959–62), wat haar komiese vaardighede vir haar eie toekomstige suksesvolle verskeidenheids program geslyp het. Benewens die optredes van die rolverdeling, en gaste, het vokale kunstenaars die George Becker sangers, en die dansers onder die choreografie van Ernest Flatt, insluitend hoofdanser Don Crichton, ingesluit. ==Verwysings == {{Verwysings)) [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] slk4r0bzgk2yaehyk0qwtwgq3az35aa 2964756 2964755 2026-09-03T10:02:41Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2964756 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisie|image=Garry Moore Carol Burnett Durward Kirby Garry Moore Show 1961.JPG|caption=Cast photo: Garry Moore, Carol Burnett, and Durward Kirby, 1961|runtime=30/60 minutes|creator=[[Garry Moore]]|starring=Garry Moore<br />[[Carol Burnett]] (1959–1962)<br />[[Durward Kirby]]<br />[[Marion Lorne]] (1958–1962)|country=United States|network=[[CBS]]|first_aired={{start date|1950|6|26}}|last_aired={{end date|1967|1|8}}}}'''''The Garry Moore Show''''' is die naam vir verskeie afsonderlike Amerikaanse verskeidenheidsreekse, op die CBS-televisie netwerk in die 1950's en 1960's. Die reeks, aangebied deur die ervare radiokunstenaar. Garry Moore, het gehelp om die loopbane van baie komiese talente te loods, soos, [[Dorothy Loudon]], [[Don Adams]], [[George Gobel]], [[Carol Burnett]], [[Don Knotts]], Lee Goodman, [[James Kirkwood jr.|James Kirkwood, Jr.]], [[Lily Tomlin]], en [[Jonathan Winters]]. ''The Garry Moore vertoning,'' het 'n aantal [[Emmy|Emmy-]] benoemings, en oorwinnings verwerf. == Oorsprong == Die program het oorspronklik as 'n radioprogram begin; CBS het uiteindelik vir Moore, sy eie vroeg-aand-televisieprogram in die plek daarvan toegeken. Durward Kirby, Moore, se radiovennoot sedert 1940, het saam met hom na TV oorgeskakel en in al drie weergawes van die TV-program verskyn. == Oorspronklike weergawe (1950–1958) == Die eerste weergawe van die program het in Junie 1950 begin, as 'n 30 minuut lange aandreeks van Maandag tot Vrydag. Dit is ook gelyktydig op die radio uitgesaai.Teen Augustus het die program na 'n weeklikse formaat van een uur verander. Die hoofuitgawe, getiteld ''The Garry Moore Evening Show'', is van September tot Desember 1951 op Donderdagaande afgewissel met ''The George Burns and Gracie Allen Show'' .{{Feit|date=January 2022}} In die herfs van 1950, het Moore, na 'n dagprogram op CBS oorgeskakel, eers vroeg, in die middag, en later mid-oggend. Die reeks het 'n ontspanne, en buigsame kombinasie van komedie-sketches, monoloë, sang, en interaksie met die ateljeegehoor bevat. Dit was 'n belangrike kommersiële sukses vir CBS, en dit het tot middel 1958 in hierdie formaat geloop.{{Feit|date=January 2022}} Op 6 Oktober 1952, is die program van 'n uur na 30 minute verkort. Dit het steeds om 13:30 Oostelike Tyd begin, maar 14:00 geëindig eerder as die vorige 14:30. Dit het ontstaan by WCBS-TV in New York Stad uitgesaai . <ref>{{Cite news|accessdate=January 30, 2022}}</ref> In 1958, het Moore die vorige program beëindig weens sy veeleisende werkskedule, maar hy het in die herfs teruggekeer met 'n weeklikse, uurlange aandreeks, met dieselfde titel, en soortgelyke formaat. Allen Funt se ''Candid Camera'' segmente het 'n gereelde kenmerk van hierdie reeks geword, saam met 'n lang opsommings segment getiteld "That Wonderful Year". In 1959, het Moore twee LP-plate, op die Warner Bros.-etiket vervaardig: ''That Wonderful Year, 1930,'' en ''That Wonderful Year, 1940'' . In sy eerste seisoen het hierdie weergawe van ''The Garry Moore vertoining'' op NBC meegeding van die drama reeks ''The Californians,'' en die ABC misdaad /polisie program ''Confession'', aangebied deur [[Jack Wyatt]] . <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXQNIs12SzQC&q=jack+wyatt+of+%22Confession%22+TV+series&pg=PA61 |title=Hal Erickson, Encyclopedia of Television Law Shows: Factual and Fictional Series about Judges, Lawyers and the Courtroom, 1948–2008 |date=21 October 2009 |publisher=Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., 2009 |isbn=9780786454525 |access-date=December 7, 2010}}</ref> Die program is elke Vrydag aand by CBS Studio 50, (later herdoop na die Ed Sullivan-teater ) opgeneem, en is die volgende Dinsdag aand uitgesaai. Die rolverdeling van die tweede weergawe het , [[Marion Lorne]] ingesluit (wat verskyn het soos haar ander Broadway, en toneelspelverpligtinge dit dwars deur hierdie reeks toegelaat het), en die opkomende ster [[Carol Burnett]] (1959–62), wat haar komiese vaardighede vir haar eie toekomstige suksesvolle verskeidenheids program geslyp het. Benewens die optredes van die rolverdeling, en gaste, het vokale kunstenaars die George Becker sangers, en die dansers onder die choreografie van Ernest Flatt, insluitend hoofdanser Don Crichton, ingesluit. ==Verwysings == {{Verwysings)) [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] 3bz8vyren6x5gmqwl8mkoa0f5fsaa9b 2964757 2964756 2026-09-03T10:03:03Z Dumbassman 62009 2964757 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisie|image=Garry Moore Carol Burnett Durward Kirby Garry Moore Show 1961.JPG|caption=Cast photo: Garry Moore, Carol Burnett, and Durward Kirby, 1961|runtime=30/60 minutes|creator=[[Garry Moore]]|starring=Garry Moore<br />[[Carol Burnett]] (1959–1962)<br />[[Durward Kirby]]<br />[[Marion Lorne]] (1958–1962)|country=United States|network=[[CBS]]|first_aired={{start date|1950|6|26}}|last_aired={{end date|1967|1|8}}}}'''''The Garry Moore Show''''' is die naam vir verskeie afsonderlike Amerikaanse verskeidenheidsreekse, op die CBS-televisie netwerk in die 1950's en 1960's. Die reeks, aangebied deur die ervare radiokunstenaar. Garry Moore, het gehelp om die loopbane van baie komiese talente te loods, soos, [[Dorothy Loudon]], [[Don Adams]], [[George Gobel]], [[Carol Burnett]], [[Don Knotts]], Lee Goodman, [[James Kirkwood jr.|James Kirkwood, Jr.]], [[Lily Tomlin]], en [[Jonathan Winters]]. ''The Garry Moore vertoning,'' het 'n aantal [[Emmy|Emmy-]] benoemings, en oorwinnings verwerf. == Oorsprong == Die program het oorspronklik as 'n radioprogram begin; CBS het uiteindelik vir Moore, sy eie vroeg-aand-televisieprogram in die plek daarvan toegeken. Durward Kirby, Moore, se radiovennoot sedert 1940, het saam met hom na TV oorgeskakel en in al drie weergawes van die TV-program verskyn. == Oorspronklike weergawe (1950–1958) == Die eerste weergawe van die program het in Junie 1950 begin, as 'n 30 minuut lange aandreeks van Maandag tot Vrydag. Dit is ook gelyktydig op die radio uitgesaai.Teen Augustus het die program na 'n weeklikse formaat van een uur verander. Die hoofuitgawe, getiteld ''The Garry Moore Evening Show'', is van September tot Desember 1951 op Donderdagaande afgewissel met ''The George Burns and Gracie Allen Show'' .{{Feit|date=January 2022}} In die herfs van 1950, het Moore, na 'n dagprogram op CBS oorgeskakel, eers vroeg, in die middag, en later mid-oggend. Die reeks het 'n ontspanne, en buigsame kombinasie van komedie-sketches, monoloë, sang, en interaksie met die ateljeegehoor bevat. Dit was 'n belangrike kommersiële sukses vir CBS, en dit het tot middel 1958 in hierdie formaat geloop.{{Feit|date=January 2022}} Op 6 Oktober 1952, is die program van 'n uur na 30 minute verkort. Dit het steeds om 13:30 Oostelike Tyd begin, maar 14:00 geëindig eerder as die vorige 14:30. Dit het ontstaan by WCBS-TV in New York Stad uitgesaai . <ref>{{Cite news|accessdate=January 30, 2022}}</ref> In 1958, het Moore die vorige program beëindig weens sy veeleisende werkskedule, maar hy het in die herfs teruggekeer met 'n weeklikse, uurlange aandreeks, met dieselfde titel, en soortgelyke formaat. Allen Funt se ''Candid Camera'' segmente het 'n gereelde kenmerk van hierdie reeks geword, saam met 'n lang opsommings segment getiteld "That Wonderful Year". In 1959, het Moore twee LP-plate, op die Warner Bros.-etiket vervaardig: ''That Wonderful Year, 1930,'' en ''That Wonderful Year, 1940'' . In sy eerste seisoen het hierdie weergawe van ''The Garry Moore vertoining'' op NBC meegeding van die drama reeks ''The Californians,'' en die ABC misdaad /polisie program ''Confession'', aangebied deur [[Jack Wyatt]] . <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXQNIs12SzQC&q=jack+wyatt+of+%22Confession%22+TV+series&pg=PA61 |title=Hal Erickson, Encyclopedia of Television Law Shows: Factual and Fictional Series about Judges, Lawyers and the Courtroom, 1948–2008 |date=21 October 2009 |publisher=Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., 2009 |isbn=9780786454525 |access-date=December 7, 2010}}</ref> Die program is elke Vrydag aand by CBS Studio 50, (later herdoop na die Ed Sullivan-teater ) opgeneem, en is die volgende Dinsdag aand uitgesaai. Die rolverdeling van die tweede weergawe het, [[Marion Lorne]] ingesluit (wat verskyn het soos haar ander Broadway, en toneelspelverpligtinge dit dwars deur hierdie reeks toegelaat het), en die opkomende ster [[Carol Burnett]] (1959–62), wat haar komiese vaardighede vir haar eie toekomstige suksesvolle verskeidenheids program geslyp het. Benewens die optredes van die rolverdeling, en gaste, het vokale kunstenaars die George Becker sangers, en die dansers onder die choreografie van Ernest Flatt, insluitend hoofdanser Don Crichton, ingesluit. ==Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] 0i31tqub6pdji8ovnamfyev59tapinx 2964758 2964757 2026-09-03T10:03:54Z Dumbassman 62009 /* Oorspronklike weergawe (1950–1958) */ 2964758 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisie|image=Garry Moore Carol Burnett Durward Kirby Garry Moore Show 1961.JPG|caption=Cast photo: Garry Moore, Carol Burnett, and Durward Kirby, 1961|runtime=30/60 minutes|creator=[[Garry Moore]]|starring=Garry Moore<br />[[Carol Burnett]] (1959–1962)<br />[[Durward Kirby]]<br />[[Marion Lorne]] (1958–1962)|country=United States|network=[[CBS]]|first_aired={{start date|1950|6|26}}|last_aired={{end date|1967|1|8}}}}'''''The Garry Moore Show''''' is die naam vir verskeie afsonderlike Amerikaanse verskeidenheidsreekse, op die CBS-televisie netwerk in die 1950's en 1960's. Die reeks, aangebied deur die ervare radiokunstenaar. Garry Moore, het gehelp om die loopbane van baie komiese talente te loods, soos, [[Dorothy Loudon]], [[Don Adams]], [[George Gobel]], [[Carol Burnett]], [[Don Knotts]], Lee Goodman, [[James Kirkwood jr.|James Kirkwood, Jr.]], [[Lily Tomlin]], en [[Jonathan Winters]]. ''The Garry Moore vertoning,'' het 'n aantal [[Emmy|Emmy-]] benoemings, en oorwinnings verwerf. == Oorsprong == Die program het oorspronklik as 'n radioprogram begin; CBS het uiteindelik vir Moore, sy eie vroeg-aand-televisieprogram in die plek daarvan toegeken. Durward Kirby, Moore, se radiovennoot sedert 1940, het saam met hom na TV oorgeskakel en in al drie weergawes van die TV-program verskyn. == Oorspronklike weergawe (1950–1958) == Die eerste weergawe van die program het in Junie 1950 begin, as 'n 30 minuut lange aandreeks van Maandag tot Vrydag. Dit is ook gelyktydig op die radio uitgesaai.Teen Augustus het die program na 'n weeklikse formaat van een uur verander. Die hoofuitgawe, getiteld ''The Garry Moore Evening Show'', is van September tot Desember 1951 op Donderdagaande afgewissel met ''The George Burns and Gracie Allen Show'' .{{Feit|date=January 2022}} In die herfs van 1950, het Moore, na 'n dagprogram op CBS oorgeskakel, eers vroeg, in die middag, en later mid-oggend. Die reeks het 'n ontspanne, en buigsame kombinasie van komedie-sketches, monoloë, sang, en interaksie met die ateljeegehoor bevat. Dit was 'n belangrike kommersiële sukses vir CBS, en dit het tot middel 1958 in hierdie formaat geloop.{{Feit|date=January 2022}} Op 6 Oktober 1952, is die program van 'n uur na 30 minute verkort. Dit het steeds om 13:30 Oostelike Tyd begin, maar 14:00 geëindig eerder as die vorige 14:30. Dit het ontstaan by WCBS-TV in New York Stad uitgesaai.<ref>{{cite news |title=Mon(6) |url=https://archive.org/details/rossreportstele25ross/page/n2/mode/1up?view=theater |access-date=January 30, 2022 |work=Ross Reports |date=October 5, 1952 |page=2}}</ref> In 1958, het Moore die vorige program beëindig weens sy veeleisende werkskedule, maar hy het in die herfs teruggekeer met 'n weeklikse, uurlange aandreeks, met dieselfde titel, en soortgelyke formaat. Allen Funt se ''Candid Camera'' segmente het 'n gereelde kenmerk van hierdie reeks geword, saam met 'n lang opsommings segment getiteld "That Wonderful Year". In 1959, het Moore twee LP-plate, op die Warner Bros.-etiket vervaardig: ''That Wonderful Year, 1930,'' en ''That Wonderful Year, 1940'' . In sy eerste seisoen het hierdie weergawe van ''The Garry Moore vertoining'' op NBC meegeding van die drama reeks ''The Californians,'' en die ABC misdaad /polisie program ''Confession'', aangebied deur [[Jack Wyatt]] . <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXQNIs12SzQC&q=jack+wyatt+of+%22Confession%22+TV+series&pg=PA61 |title=Hal Erickson, Encyclopedia of Television Law Shows: Factual and Fictional Series about Judges, Lawyers and the Courtroom, 1948–2008 |date=21 October 2009 |publisher=Jefferson, North Carolina: McFarland and Company, Inc., 2009 |isbn=9780786454525 |access-date=December 7, 2010}}</ref> Die program is elke Vrydag aand by CBS Studio 50, (later herdoop na die Ed Sullivan-teater ) opgeneem, en is die volgende Dinsdag aand uitgesaai. Die rolverdeling van die tweede weergawe het, [[Marion Lorne]] ingesluit (wat verskyn het soos haar ander Broadway, en toneelspelverpligtinge dit dwars deur hierdie reeks toegelaat het), en die opkomende ster [[Carol Burnett]] (1959–62), wat haar komiese vaardighede vir haar eie toekomstige suksesvolle verskeidenheids program geslyp het. Benewens die optredes van die rolverdeling, en gaste, het vokale kunstenaars die George Becker sangers, en die dansers onder die choreografie van Ernest Flatt, insluitend hoofdanser Don Crichton, ingesluit. ==Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] pc1out3547p5q2d6w2a7xybp5awd1ko 6 468541 2964558 2026-09-02T18:22:38Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die ''Homo naledi'' gesigrekonstruksie, uitgevoer met die koherente anatomiese vervormingstegniek}} {{en|1=The ''Homo naledi'' facial reconstruction, performed with the coherent anatomical deformation technique}} |bron= [http://arc-team-open-research.blogspot.co.at/2016/11/voi-chascoltate-in-rime-sparse-il-suono.html], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Homo_naledi_facial_reco... 2964558 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die ''Homo naledi'' gesigrekonstruksie, uitgevoer met die koherente anatomiese vervormingstegniek}} {{en|1=The ''Homo naledi'' facial reconstruction, performed with the coherent anatomical deformation technique}} |bron= [http://arc-team-open-research.blogspot.co.at/2016/11/voi-chascoltate-in-rime-sparse-il-suono.html], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Homo_naledi_facial_reconstruction.jpg foto] as bron |datum=2016-11-18 |daarsteller= Cicero Moraes (Arc-Team) et alii, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[File:Homo naledi facial reconstruction.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Uitgestorwe primate]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 0glyasc4qonorrlc3843nnziir9sk0s 2964561 2964558 2026-09-02T18:28:06Z JMK 649 korr lisensie 2964561 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die ''Homo naledi''-gesigrekonstruksie, uitgevoer met die koherente anatomiese vervormingstegniek}} {{en|1=The ''Homo naledi'' facial reconstruction, performed with the coherent anatomical deformation technique}} |bron= [http://arc-team-open-research.blogspot.co.at/2016/11/voi-chascoltate-in-rime-sparse-il-suono.html], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Homo_naledi_facial_reconstruction.jpg foto] as bron |datum=2016-11-18 |daarsteller= Cicero Moraes (Arc-Team) et alii, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[File:Homo naledi facial reconstruction.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Uitgestorwe primate]] == Lisensiëring == {{cc-by-4.0}} 5sd4edrlugupo2l5qi4m2awu8ctt8u3 0 468542 2964581 2026-09-02T19:06:39Z Oesjaar 7467 Aanstuur. Dankie prof. van Wyk. 2964581 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Hermas]] aehb2cucszkhblj2xceagnrk64fbxga 6 468543 2964584 2026-09-02T19:14:39Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Jacob Maré]]}} |bron= Geni.com, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Jacob_Mar%C3%A9.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1870 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Jacob Maré.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie... 2964584 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Jacob Maré]]}} |bron= Geni.com, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Jacob_Mar%C3%A9.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1870 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Jacob Maré.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Mense in die Eerste Vryheidsoorlog]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} g9suljt661wx9xlwg1ek9ix5xskwuv0 1 468544 2964598 2026-09-02T19:59:03Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2964598 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 468545 2964606 2026-09-02T20:36:21Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Nonnie (Jacoba Elizabeth) Greeff, Mev. genl. [[Koos de la Rey]], afgeneem toe sy voorsitster van die [[Lichtenburg]]se Vroue-Helpmekaar was}} |bron= ''Helpmekaar Gedenkboek'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Mev_Koos_de_la_Rey.jpg foto] as bron |datum=1917 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Mev Koos de... 2964606 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Nonnie (Jacoba Elizabeth) Greeff, Mev. genl. [[Koos de la Rey]], afgeneem toe sy voorsitster van die [[Lichtenburg]]se Vroue-Helpmekaar was}} |bron= ''Helpmekaar Gedenkboek'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Mev_Koos_de_la_Rey.jpg foto] as bron |datum=1917 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Mev Koos de la Rey.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Koos de la Rey]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} a9q9h1h7crk8952ukc2l7ksg88cv5ko 3 468546 2964611 2026-09-02T21:03:51Z Deepfriedokra 103572 Deepfriedokra het bladsy [[Gebruikerbespreking:Janneman27]] na [[Gebruikerbespreking:GingaCat]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Janneman27|Janneman27]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/GingaCat|GingaCat]]" 2964611 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:GingaCat]] o1i6boopsnt3g4kalfv1hy9gljivc7a 14 468547 2964615 2026-09-02T21:16:11Z JMK 649 skep kat 2964615 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kaegorie:Taalpolitiek]] 9xhg10l1ewd9tjmiqj7mvr0xxq0u5zi 2964616 2964615 2026-09-02T21:16:31Z JMK 649 2964616 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Taalpolitiek]] dgszfy5a8bb73jnfsm7gdydaeftpcbf 6 468548 2964622 2026-09-02T21:23:30Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[D.F. du Toit]]}} |bron= ''Afrikaans 100, 'n Klein Gedenkboek'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:DF_du_Toit_(Oom_Lokomotief).jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1890 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:DF du Toit (Oom Lokomotief).jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te... 2964622 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[D.F. du Toit]]}} |bron= ''Afrikaans 100, 'n Klein Gedenkboek'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:DF_du_Toit_(Oom_Lokomotief).jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1890 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:DF du Toit (Oom Lokomotief).jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Afrikaanse Taalbeweging]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 6flx8qhc0kr6c1gtl8xrsmoigsou6jl 2 468549 2964643 2026-09-02T21:53:35Z Demetrius Talpa 96995 nova 2964643 css text/css @import url("https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Pattersonuwu/OldIcons.css&action=raw&ctype=text/css"); .mw-logo-icon { display: none; } .mw-logo-tagline { display: none; } .mw-logo-wordmark { content: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e4/Erica_-_Calluna_vulgaris_Arabella_longum.jpg); width: 15em !important; height: 3em !important; } n8kaiz37kgv57grfpigcis2hihtgqrz 0 468550 2964673 2026-09-03T05:52:19Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2964673 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Arctopus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Apradus'' <small>Adans.</small> }} '''''Arctopus''''' is 'n [[genus]] van stamlose meerjarige plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is drie [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39693-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Arctopus dregei]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Arctopus echinatus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arctopus monacanthus]]'' <small>Carmich. ex Sond.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Arctopus| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] r0eqckvcinx6jyqj8f7bcp3tcfbyc09 2964676 2964673 2026-09-03T05:56:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964676 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Arctopus echinatus female (1).jpg |image_caption = ''Arctopus echinatus'' vroulike plant |display_parents = 3 |taxon = Arctopus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Apradus'' <small>Adans.</small> }} '''''Arctopus''''' is 'n [[genus]] van stamlose meerjarige plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is drie [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39693-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Arctopus dregei]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Arctopus echinatus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arctopus monacanthus]]'' <small>Carmich. ex Sond.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Arctopus| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 40gitmbu04zd4s9eky6k3hyamix3k6c 2964682 2964676 2026-09-03T06:08:39Z Oesjaar 7467 Naam 2964682 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Arctopus echinatus female (1).jpg |image_caption = ''Arctopus echinatus'' vroulike plant |display_parents = 3 |name = Platdorings |taxon = Arctopus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Apradus'' <small>Adans.</small> }} '''''Arctopus''''' (platdorings) is 'n [[genus]] van stamlose meerjarige plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is drie [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39693-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Arctopus dregei]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Arctopus echinatus]]'' <small>L.</small> * ''[[Arctopus monacanthus]]'' <small>Carmich. ex Sond.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Arctopus| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 5eo9u3cu8wry6kbph9ttmjy8599m92o 10 468551 2964674 2026-09-03T05:53:37Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2964674 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Arctopus |parent=Apiaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 30kzgmnhwk50w87nwir11acf86xxcel 1 468552 2964675 2026-09-03T05:55:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964675 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 468553 2964677 2026-09-03T05:57:06Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2964677 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Apiaceae]] leee16vabsyvx7xwhjhrnsjvu0226zn 15 468554 2964678 2026-09-03T05:57:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964678 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 468556 2964692 2026-09-03T06:56:01Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Eindvertalers van die [[Afrikaans]]e [[Bybel]]}} |bron= ''NG Kerk 350'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Eindvertalers_van_die_Bybel_in_Afrikaans.jpg foto] as bron |datum=27 Augustus 1933 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Eindvertalers van die Bybel in Afrikaans.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG... 2964692 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Eindvertalers van die [[Afrikaans]]e [[Bybel]]}} |bron= ''NG Kerk 350'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Eindvertalers_van_die_Bybel_in_Afrikaans.jpg foto] as bron |datum=27 Augustus 1933 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Eindvertalers van die Bybel in Afrikaans.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Afrikaanse Bybel]] [[Kategorie:Totius]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} ao3194z11he5p4n0teap9d3kd95nun3 0 468557 2964698 2026-09-03T07:20:26Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2964698 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Sieketroos | image = | taxon = Arctopus echinatus | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | synonyms =* ''Apradus echinatus'' <small>(L.) Steud.</small> }} '''Sieketroos''' (''Arctopus echinatus'') is 'n stamlose meerjarige plant wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Galery == <gallery> Arctopus echinatus female (1).jpg Arctopus echinatus P1030650.JPG Arctopus echinatus IMG 0487.JPG Arctopus male.jpg Arctopus echinatus male(2).jpg Arctopus echinatus - Kenwyn Nature Park 4.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2137-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:838199-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Arctopus|echinatus]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] p45i0et4puntnyp66wj54r29zbstq6l 2964701 2964698 2026-09-03T07:24:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964701 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Sieketroos | image = | taxon = Arctopus echinatus | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] | synonyms =* ''Apradus echinatus'' <small>(L.) Steud.</small> }} '''Sieketroos''' (''Arctopus echinatus'') is 'n stamlose meerjarige plant wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie staan ook as ''bitterwortel'', ''platannadoring'', ''platdoring'' en ''pokkiesdoring'' bekend. == Galery == <gallery> Arctopus echinatus female (1).jpg Arctopus echinatus P1030650.JPG Arctopus echinatus IMG 0487.JPG Arctopus male.jpg Arctopus echinatus male(2).jpg Arctopus echinatus - Kenwyn Nature Park 4.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2137-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:838199-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Arctopus|echinatus]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 37ihl8g5vvohhsfco9ik9reo7jua7ir 1 468558 2964699 2026-09-03T07:21:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2964699 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468559 2964700 2026-09-03T07:24:40Z Aliwal2012 39067 hier gaan ons alweer! 2964700 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 12 September 1976 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 10 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | 1:30:35.6 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 2.3 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 26 |{{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 52 | + 3.0 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 19.4 | 5 | '''3''' |- ! 5 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 19.5 | 2 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 35.7 | 4 | '''1''' |- ! 7 | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 43.9 | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 52.9 | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 35 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | + 57.5 | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1:12.4 | 10 | &nbsp; |- ! 11 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1:42.2 | 27 | &nbsp; |- ! 12 | 19 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 13 | 6 | {{SE-VLAG}} [[Gunnar Nilsson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 14 | 18 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 15 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 16 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Aandrywing | 19 | &nbsp; |- ! 17 | 38 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | + 3 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 18 | 37 | {{IT-VLAG}} [[Alessandro Pesenti-Rossi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 19 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | + 5 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 41 | Brandstofstelsel | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 34 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ongeluk | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 40 | {{AU-VLAG}} [[Larry Perkins]] | Boro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ontsteking | 26 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976]] 2g8bmafp4bv4rng7fm25xrt32nttvpk 0 468560 2964702 2026-09-03T07:34:44Z Aliwal2012 39067 Nuwe artikel 2964702 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 7 September 1975 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | 1:22:42.6 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 16.6 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 23.2 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 55.1 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 57.1 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 16 |{{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 1:15.9 | 14 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 4 | &nbsp; |- ! 9 | 34 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{DE-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | + 4 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 12 | 32 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 13 | 6 | {{GB-VLAG}} [[Jim Crawford]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | + 6 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 14 | 20 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | + 6 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 32 | Brandstofpomp | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | petrolpedaal | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | Hill-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | Hill-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Koppeling | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 0 | Elektriese probleem | 20 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] lxtfipzyofz9rl1jq48i31i9b2h0uig 2964720 2964702 2026-09-03T08:29:24Z Aliwal2012 39067 2964720 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 7 September 1975 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. Die Switser [[Clay Regazzoni]] in sy [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] het al 52 rondtes van die wedren voorgeloop. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | 1:22:42.6 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 16.6 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 23.2 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 55.1 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 57.1 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 16 |{{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 1:15.9 | 14 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 4 | &nbsp; |- ! 9 | 34 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{DE-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | + 4 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 12 | 32 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 13 | 6 | {{GB-VLAG}} [[Jim Crawford]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | + 6 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 14 | 20 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | + 6 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 32 | Brandstofpomp | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | petrolpedaal | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | Hill-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | Hill-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Koppeling | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 0 | Elektriese probleem | 20 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] iei8ib8nb0bb48d5ly3n376qgi90jnl 6 468561 2964706 2026-09-03T07:48:41Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Marie du Toit]] en [[Totius]]}} |bron= Argief van die GKSA, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Marie_du_Toit_en_Totius_as_jong_getroudes.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1904 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Marie du Toit en Totius as jong getroudes.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie v... 2964706 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Marie du Toit]] en [[Totius]]}} |bron= Argief van die GKSA, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Marie_du_Toit_en_Totius_as_jong_getroudes.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1904 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Marie du Toit en Totius as jong getroudes.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Totius]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} rcg3ze92curc1h88nm1qxk5r09n3qlx 0 468562 2964711 2026-09-03T07:58:10Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met 'Die '''Limpopo-spoorlyn''' verbind gebiede rondom [[Bulawayo]] en [[Gweru]] in [[Zimbabwe]] met die hawe van [[Maputo]] in [[Mosambiek]]. ==Roete in Zimbabwe== Die spoorlyn gebruik [[Kaapspoor]] en is nagnoeg 1000 km lank. Op sy noordelike punt sluit die lyn aan by die spoorweg van [[Beira]] na Bulawayo. Dit is by die stasie [[Sumabhula]] in die Midlands. Suidwaarts tot Maputo is daar 12 stasies en 19 spoorweghaltes. By Zvishavane is daar ‘n taklyn suidwaarts in...' 2964711 wikitext text/x-wiki Die '''Limpopo-spoorlyn''' verbind gebiede rondom [[Bulawayo]] en [[Gweru]] in [[Zimbabwe]] met die hawe van [[Maputo]] in [[Mosambiek]]. ==Roete in Zimbabwe== Die spoorlyn gebruik [[Kaapspoor]] en is nagnoeg 1000 km lank. Op sy noordelike punt sluit die lyn aan by die spoorweg van [[Beira]] na Bulawayo. Dit is by die stasie [[Sumabhula]] in die Midlands. Suidwaarts tot Maputo is daar 12 stasies en 19 spoorweghaltes. By Zvishavane is daar ‘n taklyn suidwaarts in die stad en by [[Rutenga]] sluit die lyn vanaf [[Beitbrug]] aan. Verder suid by [[Mbizi]] is daar ‘n taklyn na [[Mkwasini]]. Vanaf [[Nyala]] gaan die hooflyn na [[Sango]] (by 22° 4′ 0″ suid en 31° 40′ 8″ oos) op die grens met Mosambiek. ==Roete in Mosambiek== Die eerste stasie in Mosambiek is [[Malvernia]], ook bekend as [[Chicualacuala]], by 32° 4′ 49″ suid en 31° 40′ 21″ oos. Daarna gaan die spoor suidweswaarts na die [[Limpoporivier]] en volg die oostelike rivieroewer verby die stasies [[Mapai]], [[Combomunne]], [[Mabalane]], en gaan oor die rivier by [[Macarretane]] by 24° 24′ 28″ suid en 32° 52′ 46″ oos. Daarna volg [[Chokwa]] en by [[Magude]] gaan die spoorlyn oor die [[Komatirivier]]. Daarna word via [[Manhica]] die hawe van Maputo bereik. Hier sluit die Limpopo-lyn aan by ‘n plaaslike lyn na [[Goba]] en die internasionale Pretoria-Maputo-spoorlyn. ==Geskiedenis== Die bou van ‘n spoorlyn van die destydse [[Lourenco Marques]] noordwaarts via die valleie van die Incomati- en die Limpoporiviere het reeds in 1910 begin. Na baie onderbrekings het dit in 1955 die grens by Malvernia bereik. In die 1960’s is die lyn vanaf die grens na Sumbahula voltooi.Tydens die Mosambiekse burgeroorlog is spoorvervoer tot stilstand gebring weens aanvalle op treine en sabotasie van die spoorlyn. Daarna is dit herstel, maar weens geweldige storm- en vloedskade in die jaar 2000 in die klowe van die groot riviere moes die spoorlyn so te sê heeltemaal herbou word. Hierdie spoorverbinding is van groot belang vir die ekonomie van Zimbabwe. Aanvanklik is veral passasiers en ander landbouprodukte, veral [[suiker]], vervoer. Teenswoordig word ook [[litium]] met eindbestemming [[China]] na Maputo vervoer. Die spoorlyn word nie optimaal benut nie. ==Bibliografie== *https://clubofmozambique.com/news/mozambique-limpopo-line-re-opens/ *https://www.cfm.co.mz/en/linha-do-limpopo/ *https://www.channelafrica.co.za/channelafrica/news/zimbabwe-adds-freight-rail-option-to-lithium-export-gateway/ *https://www.heraldonline.co.zw/railway-line-underutilised/ [[Kategorie: Zimbabwe]] [[Kategorie: Mosambiek]] [[Kategorie: Spoorvervoer in Suid-Afrika]] hox8hqljzo3bcor0a6mu3uktcs1fbc8 2964713 2964711 2026-09-03T08:03:22Z AFM 21229 2964713 wikitext text/x-wiki Die '''Limpopo-spoorlyn''' verbind gebiede rondom [[Bulawayo]] en [[Gweru]] in [[Zimbabwe]] met die hawe van [[Maputo]] in [[Mosambiek]]. ==Roete in Zimbabwe== Die spoorlyn gebruik [[Kaapspoor]] en is nagnoeg 1000 km lank. Op sy noordelike punt sluit die lyn aan by die spoorweg van [[Beira]] na Bulawayo. Dit is by die stasie [[Sumabhula]] in die [[Midlands (provinsie)]]. Suidwaarts tot Maputo is daar 12 stasies en 19 spoorweghaltes. By Zvishavane is daar ‘n taklyn suidwaarts in die stad en by [[Rutenga]] sluit die lyn vanaf [[Beitbrug]] aan. Verder suid by [[Mbizi]] is daar ‘n taklyn na [[Mkwasini]]. Vanaf [[Nyala]] gaan die hooflyn na [[Sango]] (by 22° 4′ 0″ suid en 31° 40′ 8″ oos) op die grens met Mosambiek. ==Roete in Mosambiek== Die eerste stasie in Mosambiek is [[Malvernia]], ook bekend as [[Chicualacuala]], by 32° 4′ 49″ suid en 31° 40′ 21″ oos. Daarna gaan die spoor suidweswaarts na die [[Limpoporivier]] en volg die oostelike rivieroewer verby die stasies [[Mapai]], [[Combomunne]], [[Mabalane]], en gaan oor die rivier by [[Macarretane]] by 24° 24′ 28″ suid en 32° 52′ 46″ oos. Daarna volg [[Chokwa]] en by [[Magude]] gaan die spoorlyn oor die [[Komatirivier]]. Daarna word via [[Manhica]] die hawe van Maputo bereik. Hier sluit die Limpopo-lyn aan by ‘n plaaslike lyn na [[Goba]] en die internasionale Pretoria-Maputo-spoorlyn. ==Geskiedenis== Die bou van ‘n spoorlyn van die destydse [[Lourenco Marques]] noordwaarts via die valleie van die Incomati- en die Limpoporiviere het reeds in 1910 begin. Na baie onderbrekings het dit in 1955 die grens by Malvernia bereik. In die 1960’s is die lyn vanaf die grens na Sumbahula voltooi.Tydens die Mosambiekse burgeroorlog is spoorvervoer tot stilstand gebring weens aanvalle op treine en sabotasie van die spoorlyn. Daarna is dit herstel, maar weens geweldige storm- en vloedskade in die jaar 2000 in die klowe van die groot riviere moes die spoorlyn so te sê heeltemaal herbou word. Hierdie spoorverbinding is van groot belang vir die ekonomie van Zimbabwe. Aanvanklik is veral passasiers en ander landbouprodukte, veral [[suiker]], vervoer. Teenswoordig word ook [[litium]] met eindbestemming [[China]] na Maputo vervoer. Die spoorlyn word nie optimaal benut nie. ==Bibliografie== *https://clubofmozambique.com/news/mozambique-limpopo-line-re-opens/ *https://www.cfm.co.mz/en/linha-do-limpopo/ *https://www.channelafrica.co.za/channelafrica/news/zimbabwe-adds-freight-rail-option-to-lithium-export-gateway/ *https://www.heraldonline.co.zw/railway-line-underutilised/ [[Kategorie: Zimbabwe]] [[Kategorie: Mosambiek]] [[Kategorie: Spoorvervoer in Suid-Afrika]] o8lannxzmgkxffw3zoe808pkyc3tb64 2964717 2964713 2026-09-03T08:07:03Z Aliwal2012 39067 /* Roete in Zimbabwe */ 2964717 wikitext text/x-wiki Die '''Limpopo-spoorlyn''' verbind gebiede rondom [[Bulawayo]] en [[Gweru]] in [[Zimbabwe]] met die hawe van [[Maputo]] in [[Mosambiek]]. ==Roete in Zimbabwe== Die spoorlyn gebruik [[Kaapspoor]] en is nagnoeg 1000 km lank. Op sy noordelike punt sluit die lyn aan by die spoorweg van [[Beira]] na Bulawayo. Dit is by die stasie Sumabhula in die Midlands. Suidwaarts tot Maputo is daar 12 stasies en 19 spoorweghaltes. By Zvishavane is daar ‘n taklyn suidwaarts in die stad en by Rutenga sluit die lyn vanaf [[Beitbrug]] aan. Verder suid by Mbizi is daar ‘n taklyn na Mkwasini. Vanaf Nyala gaan die hooflyn na [[Sango]] (by 22° 4′ 0″ suid en 31° 40′ 8″ oos) op die grens met Mosambiek. ==Roete in Mosambiek== Die eerste stasie in Mosambiek is Malvernia, ook bekend as Chicualacuala, by 32° 4′ 49″ suid en 31° 40′ 21″ oos. Daarna gaan die spoor suidweswaarts na die [[Limpoporivier]] en volg die oostelike rivieroewer verby die stasies Mapai, Combomunne, Mabalane, en gaan oor die rivier by Macarretane by 24° 24′ 28″ suid en 32° 52′ 46″ oos. Daarna volg Chokwa en by Magude gaan die spoorlyn oor die [[Komatirivier]]. Daarna word via Manhica die hawe van Maputo bereik. Hier sluit die Limpopo-lyn aan by ‘n plaaslike lyn na Goba en die internasionale Pretoria-Maputo-spoorlyn. ==Geskiedenis== Die bou van ‘n spoorlyn vanaf die destydse [[Lourenco Marques]] noordwaarts via die valleie van die [[Inkomatirivier|Incomati]]- en die Limpoporiviere het reeds in 1910 begin. Ná baie onderbrekings het dit in 1955 die grens by Malvernia bereik. In die 1960’s is die lyn vanaf die grens na Sumbahula voltooi.Tydens die Mosambiekse burgeroorlog is spoorvervoer tot stilstand gebring weens aanvalle op treine en sabotasie van die spoorlyn. Daarna is dit herstel, maar weens geweldige storm- en vloedskade in die jaar 2000 in die klowe van die groot riviere moes die spoorlyn so te sê heeltemal herbou word. Hierdie spoorverbinding is van groot belang vir die ekonomie van Zimbabwe. Aanvanklik is veral passasiers en landbouprodukte, veral [[suiker]], vervoer. Teenswoordig word ook [[litium]] met eindbestemming [[China]] na Maputo vervoer. Die spoorlyn word nie optimaal benut nie. ==Bibliografie== *https://clubofmozambique.com/news/mozambique-limpopo-line-re-opens/ *https://www.cfm.co.mz/en/linha-do-limpopo/ *https://www.channelafrica.co.za/channelafrica/news/zimbabwe-adds-freight-rail-option-to-lithium-export-gateway/ *https://www.heraldonline.co.zw/railway-line-underutilised/ [[Kategorie: Zimbabwe]] [[Kategorie: Mosambiek]] [[Kategorie: Spoorvervoer in Suid-Afrika]] lxli1qtustqzmrivt7np6mqvlm81bof 2964718 2964717 2026-09-03T08:11:06Z Aliwal2012 39067 2964718 wikitext text/x-wiki Die '''Limpopo-spoorlyn''' verbind gebiede rondom [[Bulawayo]] en [[Gweru]] in [[Zimbabwe]] met die hawe van [[Maputo]] in [[Mosambiek]]. ==Roete in Zimbabwe== Die spoorlyn gebruik [[Kaapspoor]] en is nagenoeg 1000 km lank. Op sy noordelike punt sluit die lyn aan by die spoorweg van [[Beira]] na Bulawayo. Dit is by die stasie Sumbahula in die [[Midlands (provinsie)|Midlands]]. Suidwaarts tot Maputo is daar 12 stasies en 19 spoorweghaltes. By Zvishavane is daar ‘n taklyn suidwaarts in die stad en by Rutenga sluit die lyn vanaf [[Beitbrug]] aan. Verder suid by Mbizi is daar ‘n taklyn na Mkwasini. Vanaf Nyala gaan die hooflyn na [[Sango]] (by 22° 4′ 0″ suid en 31° 40′ 8″ oos) op die grens met Mosambiek. ==Roete in Mosambiek== Die eerste stasie in Mosambiek is Malvernia, ook bekend as Chicualacuala, by 32° 4′ 49″ suid en 31° 40′ 21″ oos. Daarna gaan die spoor suidweswaarts na die [[Limpoporivier]] en volg die oostelike rivieroewer verby die stasies Mapai, Combomunne, Mabalane, en gaan oor die rivier by Macarretane by 24° 24′ 28″ suid en 32° 52′ 46″ oos. Daarna volg Chokwa en by Magude gaan die spoorlyn oor die [[Komatirivier]]. Daarna word via Manhica die hawe van Maputo bereik. Hier sluit die Limpopo-lyn aan by ‘n plaaslike lyn na Goba en die internasionale Pretoria-Maputo-spoorlyn. ==Geskiedenis== Die bou van ‘n spoorlyn vanaf die destydse [[Lourenco Marques]] noordwaarts via die valleie van die [[Komatirivier|Incomati]]- en die Limpoporiviere het reeds in 1910 begin. Ná baie onderbrekings het dit in 1955 die grens by Malvernia bereik. In die 1960’s is die lyn vanaf die grens na Sumbahula voltooi. Tydens die Mosambiekse burgeroorlog is spoorvervoer tot stilstand gebring weens aanvalle op treine en sabotasie van die spoorlyn. Daarna is dit herstel, maar weens geweldige storm- en vloedskade in die jaar 2000 in die klowe van die groot riviere moes die spoorlyn so te sê heeltemal herbou word. Hierdie spoorverbinding is van groot belang vir die ekonomie van Zimbabwe. Aanvanklik is veral passasiers en landbouprodukte, veral [[suiker]], vervoer. Teenswoordig word ook [[litium]] met eindbestemming [[China]] na Maputo vervoer. Die spoorlyn word nie optimaal benut nie. ==Bibliografie== *https://clubofmozambique.com/news/mozambique-limpopo-line-re-opens/ *https://www.cfm.co.mz/en/linha-do-limpopo/ *https://www.channelafrica.co.za/channelafrica/news/zimbabwe-adds-freight-rail-option-to-lithium-export-gateway/ *https://www.heraldonline.co.zw/railway-line-underutilised/ [[Kategorie:Zimbabwe]] [[Kategorie:Mosambiek]] [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika]] f3vp82pfq89ru21i2wlq01dpedng0rk 2964719 2964718 2026-09-03T08:21:45Z Aliwal2012 39067 Sumabhula spelling 2964719 wikitext text/x-wiki Die '''Limpopo-spoorlyn''' verbind gebiede rondom [[Bulawayo]] en [[Gweru]] in [[Zimbabwe]] met die hawe van [[Maputo]] in [[Mosambiek]]. ==Roete in Zimbabwe== Die spoorlyn gebruik [[Kaapspoor]] en is nagenoeg 1000 km lank. Op sy noordelike punt sluit die lyn aan by die spoorweg van [[Beira]] na Bulawayo. Dit is by die stasie Sumabhula in die [[Midlands (provinsie)|Midlands]]. Suidwaarts tot Maputo is daar 12 stasies en 19 spoorweghaltes. By Zvishavane is daar ‘n taklyn suidwaarts in die stad en by Rutenga sluit die lyn vanaf [[Beitbrug]] aan. Verder suid by Mbizi is daar ‘n taklyn na Mkwasini. Vanaf Nyala gaan die hooflyn na Sango (by 22° 4′ 0″ suid en 31° 40′ 8″ oos) op die grens met Mosambiek. ==Roete in Mosambiek== Die eerste stasie in Mosambiek is Malvernia, ook bekend as Chicualacuala, by 32° 4′ 49″ suid en 31° 40′ 21″ oos. Daarna gaan die spoor suidweswaarts na die [[Limpoporivier]] en volg die oostelike rivieroewer verby die stasies Mapai, Combomunne, Mabalane, en gaan oor die rivier by Macarretane by 24° 24′ 28″ suid en 32° 52′ 46″ oos. Daarna volg Chokwa en by Magude gaan die spoorlyn oor die [[Komatirivier]]. Daarna word via Manhica die hawe van Maputo bereik. Hier sluit die Limpopo-lyn aan by ‘n plaaslike lyn na Goba en die internasionale Pretoria-Maputo-spoorlyn. ==Geskiedenis== Die bou van ‘n spoorlyn vanaf die destydse [[Lourenco Marques]] noordwaarts via die valleie van die [[Komatirivier|Incomati]]- en die Limpoporiviere het reeds in 1910 begin. Ná baie onderbrekings het dit in 1955 die grens by Malvernia bereik. In die 1960’s is die lyn vanaf die grens na Sumabhula voltooi. Tydens die Mosambiekse burgeroorlog is spoorvervoer tot stilstand gebring weens aanvalle op treine en sabotasie van die spoorlyn. Daarna is dit herstel, maar weens geweldige storm- en vloedskade in die jaar 2000 in die klowe van die groot riviere moes die spoorlyn so te sê heeltemal herbou word. Hierdie spoorverbinding is van groot belang vir die ekonomie van Zimbabwe. Aanvanklik is veral passasiers en landbouprodukte, veral [[suiker]], vervoer. Teenswoordig word ook [[litium]] met eindbestemming [[China]] na Maputo vervoer. Die spoorlyn word nie optimaal benut nie. ==Bibliografie== *https://clubofmozambique.com/news/mozambique-limpopo-line-re-opens/ *https://www.cfm.co.mz/en/linha-do-limpopo/ *https://www.channelafrica.co.za/channelafrica/news/zimbabwe-adds-freight-rail-option-to-lithium-export-gateway/ *https://www.heraldonline.co.zw/railway-line-underutilised/ [[Kategorie:Zimbabwe]] [[Kategorie:Mosambiek]] [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika]] lsbi5pt0segkw6ugwrxc7o9agtsragp 6 468563 2964714 2026-09-03T08:04:10Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Ds. [[John Taylor]], eerste predikant van die [[NG gemeente Beaufort-Wes]]}} |bron=''Die NG kerk Cradock 1818 tot 1968'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Ds_John_Taylor.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1830 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Ds John Taylor.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moe... 2964714 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Ds. [[John Taylor]], eerste predikant van die [[NG gemeente Beaufort-Wes]]}} |bron=''Die NG kerk Cradock 1818 tot 1968'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Ds_John_Taylor.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1830 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Ds John Taylor.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 7eki0bpzqi7mxvrva0bnm4254py1qfj 2 468564 2964716 2026-09-03T08:05:18Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964716 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 0 468565 2964721 2026-09-03T08:43:55Z Balenda 83524 Eerste wêreldkampioen]] in Formule Een 2964721 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Giuseppe Farina | image = NinoFarina.jpg | caption = | nationality = {{Vlagland|ITA}} | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1906|10|6|df=y}} | birth_place = [[Turijn]], [[Italië]] | Old Team = [[Alfa Romeo]]<br>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2026 Team = | Car number = | Races = 36 (33 starts) | Championships = 1 [[1950 Formule Een-seisoen|1950]] | Wins = 5 | Podiums = 20 | Points = 115<small>{{breuk|1|3}}</small> (127<small>{{breuk|1|3}}</small>) | Poles = 5 | Fastest laps = 5 | First race = [[1950 Britse Grand Prix]] | First win = [[1950 Britse Grand Prix]] | Last win = [[1953 Duitse Grand Prix]] | Last race = [[1956 Indianapolis 500]] | Last season = 1956 | Last position = }} Dr '''Emilio Giuseppe "Nino" Farina''' ([[Turijn]], [[30 Oktober]] [[1906]] – [[Aiguebelle]], [[30 Junie]] [[1966]]) was 'n [[Italië|Italiaanse]] renjaer. In [[1950 Formule Een-seisoen|1950]] het hy die eerste wêreldkampioen in [[Formule Een]] geword. Farina se vader was die entrepreneur Giovanni Farina, wat sedert 1906 die koetsboumaatskappy Stabilimenti Farina in Turijn bedryf het. Sy oom – sy vader se broer – was Battista "Pinin" Farina, wie se maatskappy [[Pininfarina]] ook in die motorbedryf aktief was. Farina was 'n opgeleide ekonoom en het, saam met sy broer Attilio, [[Stabilimenti Farina]] vanaf 1946 tot sy likwidasie in 1953 bestuur. {{Saadjie}} 604nkvwldagdmfx2hmj418jh6fqr6vq 2 468566 2964727 2026-09-03T09:18:59Z Elmarie Waltman 211432 Nuwe bladsy geskep met '<nowiki>{{nuwe gebruikersbladsy}}</nowiki>' 2964727 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{nuwe gebruikersbladsy}}</nowiki> nu4radf7z3zu8end75f0avwx9xt4cse 2964729 2964727 2026-09-03T09:20:23Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964729 wikitext text/x-wiki {{nuwe gebruikersbladsy}} 9ahf23gd4c488a53bgczf5jktcqg3py 3 468567 2964728 2026-09-03T09:19:45Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964728 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2 468568 2964730 2026-09-03T09:21:45Z Elmarie Waltman 211432 Nuwe bladsy geskep met '<nowiki>{{nuwe gebruikersbladsy}}</nowiki>' 2964730 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{nuwe gebruikersbladsy}}</nowiki> nu4radf7z3zu8end75f0avwx9xt4cse 2964731 2964730 2026-09-03T09:22:43Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964731 wikitext text/x-wiki {{nuwe gebruikersbladsy}} 9ahf23gd4c488a53bgczf5jktcqg3py 3 468569 2964732 2026-09-03T09:23:06Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964732 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 0 468570 2964734 2026-09-03T09:28:15Z Sobaka 328 Sobaka het bladsy [[Die Garry Moore-vertoning]] na [[The Garry Moore Show]] geskuif: Sou eerder die oorspronklike Engelse titel gebruik glo nie die progam is ooit in Afrikaans aangebied nie 2964734 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[The Garry Moore Show]] r4vxc1w9jhl1wh1rltjh9s5c7kis416 2 468571 2964736 2026-09-03T09:34:39Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964736 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 3 468572 2964737 2026-09-03T09:35:03Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964737 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2 468573 2964738 2026-09-03T09:35:40Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964738 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 3 468574 2964739 2026-09-03T09:36:13Z Elmarie Waltman 211432 Nuwe bladsy geskep met '{{welkom}}' 2964739 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2 468575 2964740 2026-09-03T09:37:51Z Elmarie Waltman 211432 Nuwe bladsy geskep met '{{Nuwe gebruikersbladsy}}' 2964740 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 3 468576 2964741 2026-09-03T09:38:06Z Elmarie Waltman 211432 Nuwe bladsy geskep met '{{welkom}}' 2964741 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2 468577 2964742 2026-09-03T09:38:50Z Elmarie Waltman 211432 Nuwe bladsy geskep met '{{nuwe gebruikersbladsy}}' 2964742 wikitext text/x-wiki {{nuwe gebruikersbladsy}} 9ahf23gd4c488a53bgczf5jktcqg3py 3 468578 2964743 2026-09-03T09:39:15Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964743 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2 468579 2964745 2026-09-03T09:39:57Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964745 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 3 468580 2964746 2026-09-03T09:40:18Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964746 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2 468581 2964747 2026-09-03T09:41:05Z Elmarie Waltman 211432 Nuwe bladsy geskep met '{{nuwe gebruikersbladsy}}' 2964747 wikitext text/x-wiki {{nuwe gebruikersbladsy}} 9ahf23gd4c488a53bgczf5jktcqg3py 3 468582 2964748 2026-09-03T09:41:27Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964748 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2 468583 2964749 2026-09-03T09:41:58Z Elmarie Waltman 211432 Nuwe bladsy geskep met '{{nuwe gebruikersbladsy}}' 2964749 wikitext text/x-wiki {{nuwe gebruikersbladsy}} 9ahf23gd4c488a53bgczf5jktcqg3py 3 468584 2964750 2026-09-03T09:42:21Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964750 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2 468585 2964751 2026-09-03T09:43:12Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964751 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 3 468586 2964752 2026-09-03T09:43:36Z Elmarie Waltman 211432 publiseer 2964752 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 0 468587 2964754 2026-09-03T09:56:40Z Aliwal2012 39067 Nuwe artikel 2964754 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 8 September 1974 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | 1:22:56.6 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 0.8 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 24.7 | 12 | '''4''' |- ! 4 | 20 | {{IT-VLAG}} '''[[Arturo Merzario]]''' | '''Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | + 1:27.7 | 15 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | + 1 Ronde | 3 | '''2''' |- ! 6 | 6 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 51 | + 1 Ronde | 19 | '''1''' |- ! 7 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 4 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 33 | {{GB-VLAG}} [[David Hobbs]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 1 Ronde | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 16 |{{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 2 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 11 |{{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 32 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Petrolpedaal | 16 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1974]] fkyetcbq9pr582bez9wre3qniq86q51 0 468588 2964759 2026-09-03T10:07:07Z Aliwal2012 39067 Nuwe artikel 2964759 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 9 September 1973 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. Die Sweed [[Ronnie Peterson]] in sy March het al 55 rondtes van die wedren voorgeloop. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 1:29:17.0 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 0.8 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 28.8 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 33.2 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{FR-VLAG}}'''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 46.2 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 10 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 59.8 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 1:28.7 | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 9 | 29 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 24 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 13 | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 54 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 14 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 15 | 7 | {{GB-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | + 2 Rondes | 3 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973]] kxw9zf0896il2ccrc4fjd5ufeinmw4x 2964760 2964759 2026-09-03T10:09:24Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2964760 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Italiaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 9 September 1973 op die [[Autodromo Nazionale di Monza]] naby Imola in Italië gehou is. Die Sweed [[Ronnie Peterson]] in sy March het al 55 rondtes van die wedren voorgeloop. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 1:29:17.0 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 0.8 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 28.8 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 33.2 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 46.2 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 10 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 55 | 59.8 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | + 1:28.7 | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 54 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 9 | 29 | {{GB-VLAG}} [[David Purley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 24 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 13 | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 54 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 14 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 15 | 7 | {{GB-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | + 2 Rondes | 3 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973]] h1029y4dn6pin6lm8as29ufunsszg71 6 468589 2964765 2026-09-03T11:42:46Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Sarah Goldblatt]], ca 1913, Oudtshoorn. Goldblatt het in 1912 begin onderwys gee by die Commercial Evening School op Oudtshoorn. Toe daar ’n vakature by die koerant ''Het Zuid-Westen'' met C.J. Langenhoven as redakteur kom, sluit sy in September 1912 by die redaksie aan. Goldblatt en Langenhoven sou die koerant tot aanvang 1915 behartig.}} |bron=Private versameling, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://jwa.o... 2964765 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=[[Sarah Goldblatt]], ca 1913, Oudtshoorn. Goldblatt het in 1912 begin onderwys gee by die Commercial Evening School op Oudtshoorn. Toe daar ’n vakature by die koerant ''Het Zuid-Westen'' met C.J. Langenhoven as redakteur kom, sluit sy in September 1912 by die redaksie aan. Goldblatt en Langenhoven sou die koerant tot aanvang 1915 behartig.}} |bron=Private versameling, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://jwa.org/media/afrikaans-literary-advocate-sarah-goldblatt foto] as bron |datum=Omstreeks 1913 |daarsteller= jwa.org, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:CJ Langenhoven]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 9d99zgq5j7f5nae1ilmwgf610od9kj7